^

Songhai de Gao

Songhay, Koyraboro Senni: Songhai de Gao (Bible)

copyright © 2019 Wycliffe Bible Translators, Inc. and BFP Velberter Mission
Language: Songhai de Gao
Contributor: BFP Velberter Mission

All rights reserved.

2025-07-02

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 2 Jul 2025

593ebd0d-f3c5-5f89-8599-37209ac56328

ŠINTINOO

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Šintinoo citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Šintinoo citaaboo ti Bibiloo citaabu jinaa, maanaa lasal hayey ga a ga šelaŋ. Nga fillawey manʼti kala aduɲɲa takaroo, nda nbunadam takaroo, nda Izirayel jamaa.

Šintinoo citaaboo manʼti kala cawandiyan kaŋ ga šelaŋ hayey kaŋ Irkoy nʼi tee ga. A ga cahã ka hakiikandi kaŋ Irkoy na aduɲɲa taka, woo ti haya kaŋ ga cebe kaŋ haya kul ga hima ka ben Irkoy cire. Citaaboo benantaa ga, a ga allaahidu noo kaŋ Irkoy ga huga nda nga jamaa. Citaaboo šintinoo ka koy benantaa ga, Irkoy no boro ga dii a: a ga nga boŋ bayrandi, a ga ciiti, a ga nga jamaa gaa.

Šintinoo citaaboo woo ra Izirayel alaada žeenawey goo, ka cebe takaa kaŋ nda i na ngi naanaa ka goy.

Hayaa kaŋ Irkoy gʼa wiri manʼti kala ir ma naanay nga, ir ma naanay allaahidu kaŋ nga nʼa noo, ir ma nga yaamarey nda nga ašariyawey gana.

1

Aduɲɲa takaroo

1 Šintinoo ga, Irkoy na beenaa nda laboo taka. 2 Laboo sii nda taka kul, nga koonoo no. Kubay goo guusu beeroo boŋ, de* Irkoy Hundoo† cindi ka dira-dira haroo boŋ.

3 Irkoy nee: «Gaayoo ma bangay!» De gaayoo bangay. 4 Irkoy dii kaŋ gaayoo boori. A na gaayoo nda kubaa fay kʼi kaa cere ra. 5 Irkoy na gaayoo maaɲoo daŋ «zaaroo», de a na kubaa maaɲoo daŋ «cijinoo». Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari jinaa.

6 Irkoy nee koyne: «Farru beeri ma tee haroo ra kaŋ ga haroo fay ihinka!» 7 Irkoy na farroo tee. A na farroo tee ka beene haroo nda ganda haroo fay. Woo kaŋ a nʼa har tee. 8 Irkoy na farroo din maaɲoo daŋ «beenaa». Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari hinkantoo.

9 Irkoy nee koyne: «Haroo kaŋ goo beenaa se ganda ma marga nongu foo hala daw kogaa ma bangay!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 10 Irkoy na daw kogaa maaɲoo daŋ «laboo», de a na hari margantaa maaɲoo daŋ «teekoo». Irkoy dii kaŋ a boori. 11 Irkoy yee ka nee: «Laboo ma dumari firzi hay. Subu kul ma nga dumiyoo hay. Tuuri dumi foo kul kaŋ ga ŋandi ma nga izoo hay, affoo kul nga dumiyoo ma bara a ga.» Woo kaŋ a nʼa har tee. 12 Dumari firzi fatta laboo cire. Subu dumi kul na nga dumiyoo hay. Tuuri kul na nga izoo hay. Dumi kul, nga dumiyoo goo a ga. Irkoy dii kaŋ a boori. 13 Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari hinzantoo.

14 Irkoy nee koyne: «Hayayaŋ kaŋ ga gaay noo ma tee farroo ra kaŋ ti beenaa ka cijinoo nda zaaroo fay, i ma tee tammaasayaŋ waatey, nda zaarey, nda jiirey se. 15 Beenaa farroo ra, hayey wey ma laboo noo gaay!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 16 Irkoy na haya hinkaa tee kaŋ ga gaay noo. Ibeeroo kaŋ ga zaaroo gongu nda ikacca kaŋ ga cijinoo gongu. A na handarawey mo tee. 17 A nʼi daŋ beenaa farroo ra hala i ma laboo noo gaay. 18 I ma dii zaaroo nda cijinoo ra, de i ma gaayoo nda kubaa fay kʼi kaa cere ra. Irkoy dii kaŋ a boori. 19 Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari taacantoo.

20 Irkoy nee koyne: «Haroo ma too nda hundikoyni. Cirawyaŋ ma deeši laboo boŋ beenaa farroo here!» 21 Irkoy na adabba beerey nda hundikoyney kaŋ ga ɲuuti haroo ra, a nʼi kul taka, affoo kul nda nga dumoo. A na cirawey kaŋ ga deeši mo kul taka, dumi nda dumi. Irkoy dii kaŋ a boori. 22 Irkoy na albarka daŋ i ra ka nee: «Hayey kaŋ ga huna haroo ra ma hay ka cere hay ka boobo ka teekoo harey too. Cirawey mo ma hay ka cere hay laboo ga!» 23 Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari guwantoo.

24 Irkoy nee koyne: «Hundikoyni dumi kul ma fatta laboo cire: adabba, nda labukoy, nda ganjihooga dumi kul!» Woo kaŋ a nʼa har tee. 25 Takaa woo nda Irkoy na ganjihooga, nda adabba, nda labukoy kul tee, affoo kul nda nga dumoo. Irkoy dii kaŋ a boori. 26 Irkoy nee: «Ir ma boro tee, a ma hima nda ir. A ma tee ir cine! A ma tee jineboro teekoo hamiisaa se, nda beenaa ciraw, nda adabba, nda laboo kul, nda labukoy kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga.»

27 Irkoy na boro taka hala a ma hima nda nga.

Nga himakasinaa no kaŋ a nʼa taka.

A nʼi taka kʼi tee aru nda woy.

28 Woo banda ga, Irkoy na albarka daŋ i ra, a nee i se: «Wa hay, war ma cere hay ka boobo. Wa laboo too, war mʼa laama. Teekoo hamiisaa, nda beenaa ciraw, nda adabba kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, war ma tee i se jineboro.» 29 Irkoy nee koyne: «Nga ne, subu kul kaŋ goo laboo ga kaŋ ga dumi tee, nda tuuri kul kaŋ ga ize nda dumi tee, ay gʼi noo war se, i ma tee war meehunaa. 30 Laboo adabba kul, nda beenaa ciraw kul, nda labukoy kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, maanaa hundikoyni kul, ay gʼi noo subu firzoo kul, a ma tee ngi meehunaa.» Woo kaŋ a nʼa har tee. 31 Irkoy na hayey kul laasaabu kaŋ a nʼi tee. A dii kaŋ i hanse ka boori. Cijin foo kaa, subbaahi foo kaa. Woo ti zaari idduwantoo.

2

1 Takaa woo nda beenaa, nda laboo, nda haya kul kaŋ goo i ra takandi ka ben.

2 Jirbi iyyantoo hane takaroo goyoo kul kaŋ Irkoy nʼa tee ben, de mo jirbi iyyantoo din hane a hunanzam nga goyoo kul kaŋ a nʼa tee ra. 3 A na albarka daŋ zaari iyyantoo ra kʼa yeeti jere ga, zama zaaroo din ra a hunanzam nga takaroo goyoo kul ra kaŋ a nʼa tee.

Aroo nda woyoo goro Edeŋ saddiɲaa ra

4 Woo ti beenaa nda laboo takaroo fillaa.

Waatoo kaŋ Irkoy Abadantaa na beenaa nda laboo tee, 5 ba saaji tuuri kaccu foo sii laboo boŋ. Saaji dumari mo mana zay, zama Irkoy Abadantaa mana ncirɲi kaŋandi laboo boŋ jina. Boro mo sii no kaŋ ga laboo beeri. 6 Amma harandaŋ ga tun laboo cire kaŋ ga laboo beeneheroo kul haŋandi. 7 Labuhamni no Irkoy Abadantaa nʼa zaa laboo ra ka aru hanse jina, a duu ka hundi funsu niiney ra. Aroo tee hundikoyni.

8 Woo banda ga, Irkoy Abadantaa na saddiɲa duma gandaa ra kaŋ se i ga nee Edeŋ. Edeŋ woo sii kala waynahunay here. A na aroo kaŋ a nʼa hanse gorandi a ra. 9 Irkoy Abadantaa na tuuri kul kaŋ nga gunayanoo ga boori zayandi laboo ra kaŋ ga ize hay kaŋ ga boori ŋaayan se. Saddiɲaa gamoo ra a na tuuriɲaa hinka zayandi: tuuroo kaŋ ga hunayan noo nda tuuroo kaŋ ga boro noo lakkal ka ihenna nda ifutu kaa cere ra.

10 Isa foo fatta Edeŋ gandaa ra kaŋ ga saddiɲaa haŋandi. No din ra isaa haroo fay ka tee kabe taaci. 11 Isa jinaa maaɲoo ti Pišoŋ, a ga gandaa kaŋ maaɲoo ti Hawila kul kuubi kʼa bere. Ganda no kaŋ ra wura goo. 12 Wura alhakiikaa bara gandaa din ra. Deeli dumi kaŋ maaɲoo ti bedeliyom nda tondoo kaŋ maaɲoo ti oniks mo goo a ra. 13 Isa kabe hinkantoo maaɲoo ti Gihoŋ, a ga gandaa kaŋ maaɲoo ti Kuš kul kuubi kʼa bere. 14 Isa hinzantoo maaɲoo ti Tigir. Nga ti haroo kaŋ ga zuru Asiri gandaa se waynahunay here. Isa taacantoo maaɲoo ti Efrat.

15 Irkoy Abadantaa na aroo zaa kʼa gorandi saddiɲaa ra hala a mʼa beeri, a mʼa hawgay. 16 Irkoy Abadantaa na aroo noo yaamar ka nee a se: «Tuuri kul kaŋ goo saddiɲaa ra, nʼga hin ka izey ŋaa, 17 kala tuuroo kaŋ ga boro noo lakkal ka ihenna nda ifutu kaa cere ra. Tuuroo din, masi izoo ŋaa, zama han kul kaŋ nʼnʼa ŋaa, šikka sii nʼga buu.»

18 Irkoy Abadantaa nee nga boŋ se: «A si boori aru ma cindi nga foo. Ay ga faabakaw tee a se, nga cine hangasine.» 19 Irkoy Abadantaa kaŋ na labu zaa ka ganjihooga kul nda ciraa kul hanse, a nʼi ka koy aroo do hala nga ma dii maaɲey kaŋ a gʼi daŋ i ga. Hundikoyni kul maaɲoo kaŋ aroo nʼa noo a se, nga nda a ga ciyandi. 20 Aroo na maa daŋ adabba kul ga, a daŋ ciraa kul ga, a daŋ ganjihooga kul ga. Amma a mana duu i ra faabakaw kaŋ ga tee a se nga cine hangasine.

21 Irkoy Abadantaa na aroo kaŋandi jirbi koma ra. Kaŋ aroo goo ma jirbi kul, Irkoy na aroo caraw birey affoo kaa, de a na bašoo yeeti dogoo ra. 22 Irkoy Abadantaa na caraw biriyoo kaŋ a nʼa kaa aroo ra bere kʼa tee woy kʼa ka koy aroo do. 23 Kaŋ aroo dii a kul, a kaati ka nee:

«Nhuu, woo ti hamoo kaŋ hun ay hamoo ra,

kuroo kaŋ hun ay kuroo ra.

Woo, maaɲoo kaŋ ga huru a ga, ti ‹woy›,

zama aru ra a hun.»*

24 Woo ka kate, aru ma hun nga ɲaa nda nga baabaa do ka denji nga wandoo ga, de i ga tee gaaham folloku.

25 Ihinkaa kul, aroo nda nga wandoo, cindi gaa koonu bila nda i ma haw.

3

Aroo nda woyoo zunubu jinaa

1 Ganjihoogawey kul kaŋ Irkoy Abadantaa nʼi tee, gondi caram ka bisa i kul. Gondoo na woyoo hãa ka nee: «Cimi da no kaŋ tuuri kul kaŋ goo saddiɲaa ra, Irkoy nee war masi izoo ŋaa?» 2 Woyoo tuuru gondoo se ka nee: «Tuuri kul kaŋ goo saddiɲaa ra, ir ga hin ka izoo ŋaa. 3 Amma tuuroo kaŋ goo saddiɲaa gamoo ra, Irkoy nee ir se kaŋ ir masi izoo ŋaa, ir masi ba tuku a do nda ir si baa ir ma buu.» 4 Gondoo nee woyoo se: «Kalaa, kalaa! War si buu baffoo. 5 Hayaa kaŋ no manʼti kala Irkoy ga bay kaŋ han kaŋ war nʼa ŋaa war moɲey ga hay. War ga tee sanda nga, war ga ihenna nda ifutu kaa cere ra.»

6 Woyoo dii kaŋ tuuroo izoo ga boori ŋaayan se. Nga gunayanoo ga boori, de mo boro ga alhawa a se, zama lakkal no a ga noo. A na tuuroo ize foo kosu, a nʼa ŋaa. Nga banda ga, nga kurɲoo kaŋ goo a bande, a nʼa noo, de nga mo nʼa ŋaa. 7 Dogoo din da ngi boro hinkaa kul lakkaley zunbu ka bay kaŋ gaa koonu no ngi goo. I na jeejay fitayaŋ kaa kʼi daŋ-daŋ cere ga, i ma tee lenpe ngi affoo kul se.

8 Aroo nda woyoo maa Irkoy Abadantaa cee jindoo kaŋ goo ma dira-dira saddiɲaa ra waatoo kaŋ cijinoo hew baanaa ga fara. I koy tugu Irkoy Abadantaa se saddiɲaa tuurey gamey ra. 9 Amma Irkoy Abadantaa na aroo cee, a nʼa hãa ka nee: «Man ra ni goo?» 10 A nʼa zaabi ka nee: «Ya nka maa ni cee jindoo saddiɲaa ra, ay hunbur, zama ay goo gaa koonu. Woo se ay koy tugu.» 11 Irkoy Abadantaa nee aroo se: «May ka ni bayrandi kaŋ ni goo gaa koonu? Ni nka tuuroo izoo ŋaa kaŋ ay na ni yaamar masʼa ŋaa?» 12 Aroo nʼa zaabi ka nee: «Woyoo kaŋ nʼnʼa noo ya ne, nga kʼay noo tuuroo izoo, woo ka kate yʼa ŋaa.»

13 Irkoy Abadantaa nee woyoo se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee?» Woyoo nʼa zaabi ka nee: «Gondoo kʼay darga, woo ka kate yʼa ŋaa.»

14 Irkoy Abadantaa nee gondoo se:

«Woo kaŋ nʼnʼa tee sabbu se,

nʼga laali adabba kul

nda ganjihooga kul gamey ra.

Hõ banda ga, ni gundoo ga nʼga dira,

labutaasi no nʼga ŋaa ni hunaroo kul ra.

15 Ay ga iberitaray daŋ ni nda woyoo game,

ay gʼa daŋ ni hayroo nda nga hayroo game.

A ga ni boŋoo motti,

ni mo ga ceekoroo motti.»

16 A nee woyoo se:

«Ay ga farayan boobo tonton ni alhaamidutaraa hottaa ga.

Kala hottay hala nʼga hay.

Ni kurɲoo se nʼga alhawa,

amma nga no ma ni juwal.»

17 A nee aroo se: «Nʼna haŋajer ni wandoo se, de mo nʼna tuuroo izoo ŋaa kaŋ ay na ni yaamar masʼa ŋaa,

woo se laboo ga laali ni maaganda se.

Farayan nda nʼga duu ni meeŋaaroo

ni hunaroo kul ra.

18 Karji nda ngorfu ga zayandi ma ne.

Nʼga dumarey ŋaa

kaŋ ga zay saajey ra.

19 Ni sungaa ra nʼga duu ni meeŋaaroo

hala ma yee laboo

kaŋ ra ni zandi,

zama labu ti ni,

de mo laboo ra nʼga yee.»

20 Aroo kaŋ maaɲoo ti Adama* na nga wandoo maaɲoo daŋ Haawa (maanaa «hunayan»), zama nga ti hundikoyni kul kaŋ ti boro ɲaa.

21 Irkoy Abadantaa na kuuru bankaarayyaŋ tee Adama nda nga wandoo se kʼi daŋ i ga. 22 Woo banda ga, Irkoy Abadantaa nee: «Sohõ kaŋ boraa tee sanda ir kaŋ ga ihenna nda ifutu kaa cere ra, ir ma hawgay a masi deebe ka tuuroo kaŋ ga hunayan noo izoo kosu kʼa ŋaa ka huna hala abada.» 23 Irkoy Abadantaa nʼa fattandi Edeŋ saddiɲaa ra hala a ma koy laboo beeri kaŋ ra a zandi. 24 A nʼi gaaray i ma koy taray. A na almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib nda takuba kaŋ ra nuune ga fatta kaŋ ga bere-bere, gorandi Edeŋ saddiɲaa waynahunay kaboo ga hala i ma borey ganji i ma koy tuuroo kaŋ ga hunayan noo do.

4

Kabila na Habila wii

1 Adama gorokasinay nda nga wandoo Haawa. Woyoo tee alhaamidu, a na ize daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Kabila*. Haawa nee: «Ay duu izʼaru Abadantaa albarkaa ra.» 2 Woo banda ga, a yee ka ize daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Habila†. Habila tee alman kurkaw, Kabila tee beerikaw.

3 Waatiyaŋ banda ga, Kabila na faari-izeyaŋ tee sargari Abadantaa maaɲoo ga. 4 Habila, nga mo, kate nga almanoo gunde jinawey, de a na ham henney noo a se. Habila nda nga sargaroo kan Abadantaa se. 5 Amma Kabila nda nga sargaroo mana kan a se. Kabila hanse ka futu hala ndumoo nka bibi cere ra. 6 Abadantaa nee Kabila se: «Macin se nʼga futu, macin se nʼga bibandi? 7 Nda nʼna taka henna tee kaŋ ga hima, nʼga ni boŋoo jer! Amma nda mana taka henna tee, zunuboo ga daaru ni hugoo miɲoo ga. A ga alhawa nga ma duu ni, amma ni, ma hin a!»

8 Kabila na šenni fur nga armaa Habila ga kaŋ ngi ma koy hawsaa ra. Waatoo kaŋ i too hawsaa ra, a sar ka gum Habila ga, a nʼa wii. 9 Kaŋ woo tee, Abadantaa na Kabila hãa ka nee: «Man ni armaa Habila?» A nʼa zaabi ka nee: «Ay si bay. Ni nka maa agay no mʼay armaa lakkal wala?» 10 Irkoy nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee? Ni armaa kuroo na ni wurru za laboo ga hala ay do. 11 Sohõ nʼga laali, de laboo ga garsaka ma ne, nga kaŋ na ni armaa kuroo haŋ kaŋ ni kaboo nʼa doori. 12 Nda nʼna laboo beeri, nʼsi duu nga albarkaa. Nʼga tee soomasoomante kaŋ ga windi-windi aduɲɲa ra.»

13 Kabila nee Abadantaa se: «Ay zukandoo ga hanse ka tiŋ ya ne. 14 Nga ne, hõ nʼnʼay gaaray kʼay kaa laboo ga. Ay ga hima ka tugu ma ne. Ay ga tee soomasoomante kaŋ ga windi-windi aduɲɲa ra. Boro kul kaŋ duu agay gʼay wii.» 15 Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Boro kul kaŋ na ni wii, ga zukandi cee iyye ka faasa ma ne.» Woo banda ga, Abadantaa na tammaasa daŋ Kabila ga hala boro kaŋ dii a masʼa wii. 16 Kabila hun Abadantaa jine, a koy goro gandaa kaŋ se i ga nee Nodu kaŋ goo Edeŋ se waynahunay.

Kabila hayroo

17 Kabila gorokasinay nda nga wandoo. Woyoo tee alhaamidu, a duu nga boŋ, izʼaroo maaɲoo ti Henok. Kabila na koyra foo gorandi. A na koyraa maaɲoo daŋ Henok kaŋ ti nga izʼaroo maaɲoo. 18 Henok ti Irad baabaa, Irad ti Mehuyahel baabaa, Mehuyahel ti Metušahel baabaa, Metušahel ti Lemek baabaa.

19 Lemek hiiji wande hinka. Ijinaa maaɲoo ti Ada, ihinkantoo ti Sila. 20 Ada na Yabal hay. Kurkey kaŋ goo hukkumey cire saajoo ra kaagʼaroo ti Yabal. 21 Yabal kaynʼaroo maaɲoo ti Yubal. Yubal woo, nga ti kuntijikarkey nda laatikarkey kaagʼaroo. 22 Sila mo na ize foo daŋ aduɲɲa ra kaŋ maaɲoo ti Tubal-Kayeŋ. Tubal-Kayeŋ no ma alhan nda guuru deŋyan dumi kul tee. Nga woymaa ti Naama. 23 Lemek nee nga wandey se:

«Ada nda Sila, wa maa ya ne!

Lemek wandey, wa haŋajer ay šennoo se!

Boro kaŋ nʼay maray, ay gʼa wii.

Zankaaru kaŋ nʼay kar, ay gʼa wii.

24 Kabila ga faasandi cee iyye,

Lemek cee woyye cindi iyye (77).»

25 Adama yee ka duu nga wandoo ga izʼaru foo kaŋ Haawa na maaɲoo daŋ Seti (maanaa «sufuray»), zama a nee: «Irkoy yee ka doonandi ya ne izʼaru kaŋ yee Habila dogoo ra kaŋ Kabila nʼa wii.» 26 Seti mo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Enoš. Zamanoo din ra, borey šintin ka Abadantaa maaɲoo cee.

5

Adama hayroo, kʼa zaa a ga ka koy Nuhu ga

1 Adama hayroo taarikoo ne. Hanoo kaŋ Irkoy na boro taka, a nkʼa tee a ma hima nda nga. 2 Hanoo kaŋ Irkoy na aru nda woy taka, a na albarka daŋ i ra, a na maaɲey daŋ «boro».

3 Waatoo kaŋ ra Adama too jiiri zangu nda waranza (130), nga no a duu izʼaru foo sanda nga cine. Nga himakasinaa no. Maaɲoo kaŋ a nʼa daŋ a ga ti Seti. 4 Seti hayyanoo banda ga, Adama huna jiiri zangu yaaha (800). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 5 Adama duu jiiri zangu yagga nda waranza (930) aloomur jina, a faati.

6 Waatoo kaŋ Seti duu jiiri zangu nda igguu (105), a na Enoš hay. 7 Enoš hayyanoo banda ga, Seti huna jiiri zangu yaaha nda iyye (807). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 8 Seti duu jiiri zangu yagga nda iwoy cindi hinka (912) aloomur jina, a faati.

9 Waatoo kaŋ Enoš duu jiiri woyyagga (90), a na Kenaŋ hay. 10 Kenaŋ hayyanoo banda ga, Enoš huna jiiri zangu yaaha nda iwoy cindi guu (815). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 11 Enoš duu jiiri zangu yagga nda igguu (905) aloomur jina, a faati.

12 Waatoo kaŋ Kenaŋ duu jiiri woyye (70), a na Malalel hay. 13 Malalel hayyanoo banda ga, Kenaŋ huna jiiri zangu yaaha nda woytaaci (840). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 14 Kenaŋ duu jiiri zangu yagga nda iwoy (910) aloomur jina, a faati.

15 Waatoo kaŋ Mahalalel duu jiiri woydu cindi guu (65), a na Yered hay. 16 Yered hayyanoo banda ga, Mahalalel huna jiiri zangu yaaha nda waranza (830). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 17 Mahalalel duu jiiri zangu yaaha nda woyyagga cindi guu (895) aloomur jina, a faati.

18 Waatoo kaŋ Yered duu jiiri zangu nda woydu cindi hinka (162), a na Henok hay. 19 Henok hayyanoo banda ga, Yered huna jiiri zangu yaaha (800). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 20 Yered duu jiiri zangu yagga nda woydu cindi hinka (962) aloomur jina, a faati.

21 Waatoo kaŋ Henok duu jiiri woydu cindi guu (65), a na Metusala hay. 22 Metusala hayyanoo banda ga, Henok na Irkoy gana jiiri zangu hinza (300). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 23 Henok duu jiiri zangu hinza nda woydu cindi guu (365) aloomur. 24 Henok na Irkoy gana, boro mana dii a koyne, zama Irkoy kʼa zaa kʼa ka koy nga do.

25 Waatoo kaŋ Metusala duu jiiri zangu nda woyyaaha cindi iyye (187), a na Lemek hay. 26 Lemek hayyanoo banda ga, Metusala huna jiiri zangu iyye nda woyyaaha cindi hinka (782). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 27 Metusala duu jiiri zangu yagga nda woydu cindi yagga (969) aloomur jina, a faati.

28 Waatoo kaŋ Lemek too jiiri zangu nda woyyaaha cindi hinka (182), a na izʼaru foo hay. 29 A na maaɲoo daŋ Nuhu (maanaa «bineyaynandi»). Lemek nee: «Woo gʼir biney yaynandi laboo kaŋ Abadantaa nʼa laali goy šendaa ra.» 30 Nuhu hayyanoo banda ga, Lemek huna jiiri zangu guu nda woyyagga cindi guu (595). A na izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay. 31 Lemek duu jiiri zangu iyye nda woyye cindi iyye (777) aloomur jina, a faati.

32 Nuhu goo nda zangu guu (500) kaŋ a na Sem, nda Šam, nda Žafet hay.

6

Nbunadam borolaalataraa

1 Waatoo kaŋ nbunadam šintin ka hay ka cere hay laboo ga, i duu ize woyyaŋ. 2 Irkoy izʼarey* dii kaŋ nbunadam ize woyey ga boori, de i na woyey hiiji kaŋ i nʼi suuba i ra. 3 Abadantaa nee: «Hundoo kaŋ ay nʼa noo nbunadam se si cindi a ra hala abada, zama a manʼti kala faatante. Nga aloomuroo ga tee jiiri zangu nda waranka (120).» 4 Zamanoo din ra, boro doogoyaŋ goo laboo ga. I ga bara waatoo kaŋ Irkoy izʼarey† koy goro nda nbunadam ize woyey ka duu i ga izeyaŋ. Ngi ti cee jinaa wongaari forantey.

5 Abadantaa dii kaŋ nbunadam borolaalataraa hanse ka boobo laboo ra, de mo zaaroo kul nga binoo miilewey manʼti kala ifutu. 6 Woo se Abadantaa nimsi nda haya kaŋ se nga na borey tee laboo boŋ, de mo binoo hanse ka maray. 7 Abadantaa nee: «Borey kaŋ ay nʼi taka, ay gʼi tuusu kʼi kaa laboo boŋ, kʼa dii za nbunadam hala alman, hala labukoy, hala beenaa ciraw, zama ay nimsi nda haya kaŋ se ay nʼi tee.» 8 Amma Nuhu duu alhormo Abadantaa do.

Fillaa kaŋ ga šelaŋ Nuhu ga

9 Woo ti Nuhu fillaa. Nuhu manʼti kala boro šerrante kaŋ ga henan nga alwaddaa ra. A na Irkoy gana. 10 Izʼaru hinza no Nuhu nʼi hay kaŋ maaɲey ti Sem, nda Šam, nda Žafet.

11 Irkoy do, nbunadam hasara, laboo too nda ngi kurimunyanoo. 12 Irkoy dii kaŋ laboo hasara, zama takahaya foo kul kaŋ goo laboo boŋ na fondo futu zaa. 13 Woo banda ga, Irkoy nee Nuhu se: «Ay na anniyaa zaa ka benandi nda hundikoyney kul, zama i na laboo too nda ngi kurimunyanoo. Ay ga ngi nda laboo halaci. 14 Amma ni, sunduku beeri tee nda bundu yakuwante kaŋ ga tee ma ne harihii. Ma hugu-huguyaŋ tee sundukoo ra. Ma gundoo nda tarayheroo kul yon nda yonhaya. 15 Takaa ne kaŋ nda nʼga hima kʼa tee: hiyoo ma duu kabedaaru zangu hinza (300) kuuyan. A ma duu kabedaaru woyguu (50) hayyan. A ma duu kabedaaru waranza (30) kayyan. 16 Ma zanfun kaŋ ga sawa nda kabedaaru foo hayyan kaa beeneheroo ra. Sundukoo caraa ga ma miɲoo kaa. Ma sooro hinka cin gundoo ra. 17 Nga ne, agay, ay ga hari beeri foo kaŋandi laboo boŋ hala a ma takahaya kul kaŋ hundi goo niinoo ra kaŋ goo aduɲɲa ra halaci. Haya kul kaŋ goo laboo boŋ ga dere. 18 Amma ni, ay ga ni noo amaana. Nʼga huru sundukoo kaŋ nʼnʼa tee harihii ra, ni nda ni izʼarey, nda ni wandoo, nda ni nzurawey kaŋ ti ni izey wandey. 19 Takahaya kul kaŋ ra hundi goo, ma ihinka-hinka daŋ ni bande hiyoo ra, woy nda aru, hala i ma hin ka huna ni bande. 20 Ma woy nda aru zaa cirawey dumey kul ra, nda almaney dumey kul ra, nda labukoyey dumey kul ra. I ga kaa ni do, hala i ma hin ka huna. 21 De mo haya kul kaŋ ti ŋaayan kaŋ ga bara, mʼa zaa ni bande, hala a ma tee ni nda ey se šilfandaa.»

22 Hayey kul kaŋ Irkoy nʼi har, Nuhu nʼi tee. A nʼi tee nda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar.

7

Harihiyoo huruyanoo

1 Woo banda ga, Abadantaa nee Nuhu se: «Huru harihiyoo ra, ni nda ni hugoo borey kul, zama ay do, ni hinne ti šerrante ni alwaddaa ra. 2 Adabbawey kul kaŋ ga halal, dumi foo kul, ma woy nda aru iyye-iyye zaa i ra. Wey kaŋ ga harram, dumi foo kul, ma woy nda aru foo zaa i ra. 3 Beenaa cirawey mo, ma woy nda aru iyye-iyye zaa i ra hala ngi dumoo masi dere laboo boŋ. 4 Zama ne nda jirbi iyye ay ga ncirɲi zumandi laboo boŋ kaŋ ga kara cijin nda zaari hala jirbi woytaaci (40). Haya kul kaŋ ti hundikoyni kaŋ ay nʼa tee kaŋ goo laboo boŋ, ay gʼa tuusu.» 5 Hayey kul kaŋ Abadantaa nʼi yaamar, Nuhu nʼi tee.

6 Jiiri zangu iddu (600) bara Nuhu se waatoo kaŋ hari beeroo kaa ka laboo daabu. 7 Nuhu nda nga izʼarey, nda nga wandoo, nda nga izʼarey wandey huru hiyoo ra ka hun hari beeroo cire. 8 Adabbawey kul, wey kaŋ ga halal nda wey kaŋ ga harram, nda cirawey nda haya kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, 9 ihinka-hinka, woy nda aru, kaa Nuhu do ka huru a bande harihiyoo ra, sanda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar. 10 Jirbi iyye banda ga, hari beeroo kaa ka laboo daabu.

Hari beeroo

11 Nuhu jiiri zangu idduwantoo (600to) ra, handu hinkantoo jirbi woy cindi iyyantoo (17to) ga, hanoo din, laboo cire guusu beeroo miɲey kul bagu nda hari, beenaa mo miɲey feeri. 12 Ncirɲoo kaŋ laboo boŋ cijin nda zaari hala jirbi woytaaci (40). 13 Hanoo din hunday no Nuhu nda nga izʼarey kaŋ ti Sem, nda Šam, nda Žafet, nda Nuhu wandoo, nda nga izʼarey wande hinza huru harihiyoo ra, 14 ngi nda hooga dumi kul, nda adabba dumi kul, nda labukoy kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga dumi kul, nda ciraw dumi kul nda hayey kul kaŋ goo nda fata ka deeši. 15 Takahaya kul kaŋ hundi goo a ra, kaa ihinka-hinka Nuhu do ka huru a bande harihiyoo ra. 16 Dumi foo kul woy nda aru ka huru hiyoo ra sanda takaa kaŋ nda Irkoy na Nuhu yaamar. Woo banda ga, Abadantaa na harihiyoo miɲoo daabu a ga.

17 Hari beeroo woo kara laboo ga jirbi woytaaci (40). Haroo hanse ka boobo, de a na hiyoo doyandi kʼa jer laboo ga. 18 Haroo hanse ka tonton ka boobo laboo ga, de hiyoo cindi ka doy haroo boŋ. 19 Haroo cindi a ga hanse ka tonton ka boobo laboo ga. Haroo na tondi hondu beerey kul kaŋ goo aduɲɲa ra daabu. 20 Haroo na tondi hondey daabu, de mo a bisa ey nda kabedaaru woy cindi guu (15). 21 Hundikoyni kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, za cirawey hala adabbawey, hala hoogawey nda haya kul kaŋ ga ɲuuti laboo ga nda nbunadamey kul halaci. 22 Haya kul kaŋ hundi goo niinoo ra kaŋ goo labu kogaa boŋ kul buu. 23 Irkoy na haya kul kaŋ ti hundikoyni kaŋ goo laboo ga tuusu kʼi derandi, ma dii za nbunadam hala adabba, hala labukoy, hala ciraa, i kul tuusandi ka dere laboo boŋ. Nuhu nda wey kaŋ goo a bande hinne ka hallasi. 24 Haroo cindi laboo boŋ jirbi zangu nda woyguu (150).

8

Hari beeroo benantaa

1 Woo banda ga, Irkoy ɲeli Nuhu nda hoogawey nda adabbawey kul ga kaŋ goo a bande harihiyoo ra. Irkoy na hew foo funsu laboo boŋ kaŋ na haroo zumandi. 2 Laboo cire guusu beeroo miɲey nda beenaa miɲey daabu, de ncirɲoo kay. 3 Kayna-kayna haroo ga yee ganda laboo ga. Hala a ga too jirbi zangu nda woyguu (150) kul haroo cindi a ga yee ganda ka kacca. 4 Handu iyyantoo jirbi woy cindi iyyantoo (17to) ra, hiyoo koy kay gandaa kaŋ maaɲoo ti Ararat tondi hondey boŋ. 5 Haroo cindi de a ga zunbu hala handu woyantoo (10to) ga. Handu woyantoo (10to) din zaari jinaa, tondi hondey boŋey šintin ka fatta.

6 Jirbi woytaaci (40) banda ga, Nuhu na zanfunoo feeri kaŋ a nʼa kaa hiyoo beeneheroo ra. 7 A na gaaru-gaaru foo donto, a deeši ka koy, amma cee boobo gaaru-gaaroo ga koy a ga yee kate, hala waatoo kaŋ ra haroo ben laboo ga. 8 Woo banda ga, Nuhu yee koyne ka tuuzun foo donto ka dii wala haroo yee ganda laboo ga. 9 Amma tuuzunoo mana hin ka duu nongu kaŋ ra nga ga kay. A yee kate hiyoo do, zama haroo na laboo kul daabu. Nuhu na nga kaboo šerre, a na tuuzunoo dii, a nʼa daŋ nga bande hiyoo ra. 10 A batu hala jirbi iyye koyne, a duu ka yee ka tuuzunoo donto a ma koy. 11 Tuuzunoo yee kate a do almaaroo ra, hiino zaytuɲaa fita gani foo goo miɲoo ra. Waatoo din Nuhu bay kaŋ haroo yee ganda. 12 A yee koyne ka batu hala jirbi iyye, a duu ka tuuzunoo donto, tuuzunoo mana yee kate a do koyne.

13 Nuhu jiiri zangu iddu nda affaantoo (601to) handu jinaa zaari jinaa, nga no haroo kogu ka ben laboo ga. Nuhu na hiyoo daabirjoo kaa a ga, de a dii kaŋ laboo kogu. 14 Handu hinkantoo jirbi waranka cindi iyyantoo (27to) hane, laboo kogu karbaši.

15 Woo banda ga, Irkoy šelaŋ Nuhu se ka nee: 16 «Fatta hiyoo ra, ni nda ni wandoo, nda ni izʼarey nda ngi wandey. 17 Hundikoyni dumi kul kaŋ goo ni bande, nda cirawey, nda almaney, nda labukoyey kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, mʼi ka fatta ni bande hiyoo ra. I ma ɲuuti laboo ga, i ma hay ka cere hay, ka boobo laboo ga!» 18 Nuhu nda nga izʼarey nda nga wandoo nda nga izey wandey fatta a bande. 19 Adabbawey kul, nda labukoyey kul, nda cirawey kul, nda haya kul kaŋ ga ɲuuti laboo ga, dumi foo kul fatta cere bande hiyoo ra.

20 Nuhu na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga. Nuhu zaa adabba halalantey nda ciraw halalantey ra, a nʼi tee sargari kukurante sargari tonadogoo boŋ. 21 Abadantaa maa sunnaaraa kaana, de a nee nga boŋ se: «Ay si yee ka laboo danga nbunadam sabbu se, ba nda nbunadam binoo miilewey manʼti kala ifutu za nga zankataraa ga. Ay si yee ka hundikoyney kul halaci sanda takaa kaŋ agay ne kʼa tee.

22 Kullihinne laboo ga bara,

dumayan nda hegayyan,

yayni nda konni,

kaydiya nda jiyaw,

cijin nda zaari

si ben.»

9

Irkoy na Nuhu noo amaana

1 Irkoy na albarka daŋ Nuhu nda nga izʼarey ra ka nee i se: «Wa tonton, war ma hay ka cere hay, de war ma laboo too. 2 Hõ banda ga, war ga tee hunburhaya nda jitandikaw laboo adabba kul se, nda ciraa kul, nda hundikoyni kul kaŋ ga ɲuuti laboo ga, nda teekoo hamiisa kul. Wey kul ay nʼi daŋ war kabey ra. 3 Haya kul kaŋ ga huna, a ga ɲuuti, ga tee war meehunaa sanda subu firzoo takaa. Ay nʼi kul noo war se. 4 Amma war masi ham ŋaa kaŋ ra hundi goo, maanaa hamoo nda nga kuroo. 5 Amma mo, war kuroo kaŋ ti war hunaroo, boro kul kaŋ a nʼa mun, ay gʼa hãa nda a. A ma tee adabba wala adamize. Adamize foo kul ay gʼa hãa nda nga cinaa hundoo.

6 Boro kaŋ na adamize kuroo mun,

Adamize no ma kaa ka nga mo kuroo mun,

zama Irkoy nka boro taka hala a ma hima nda nga.

7 War, wa duu izeyaŋ, war ma hay ka cere hay. War ma laboo too, war ma boobo a ra.»

8 Irkoy yee ka šelaŋ Nuhu nda nga izʼarey kaŋ goo a bande se ka nee: 9 «Agay, ay ga war noo agay amaanaa, war nda war hayroo kaŋ ga kaa war dumawey ga, 10 nda hundikoyney kul kaŋ goo war bande, a ma tee ciraw, wala adabba, wala ganjihooga kul, nda haya kul kaŋ fatta ni bande harihiyoo ra, nda ganjihooga kul. 11 Ay ga war noo agay amaanaa kaŋ hari beeri si yee ka hundikoyney kul benandi, de hari beeri si yee ka tee kaŋ ga laboo halaci.»

12 Irkoy nee koyne: «Agay amaanaa kaŋ goo agay nda war game, nda hundikoyni kul kaŋ goo war bande, nda alwaddawey kul kaŋ ga kaa borey, nga tammaasaa ti 13 kaŋ ay nʼay beenegondoo daŋ duulawey ra. A ga tee amaana tammaasa agay nda laboo game. 14 Waati kul kaŋ ay na duulawey marga laboo se beene, de ay nʼay beenegondoo bangandi duulawey ra, 15 ay ga hongu agay amaanaa kaŋ goo agay, nda war, nda takahaya hundikoyney kul game. Ncirɲi si yee ka tee hari beeri ka takahayey kul halaci. 16 Beenegondoo ga bangay duulawey ra, ay gʼa guna hala ya duu ka hongu amaana abadantaa kaŋ goo agay kaŋ ti Irkoy nda takahaya hundikoyney kul game kaŋ goo laboo ga.» 17 Irkoy nee Nuhu se: «Woo ti amaanaa tammaasaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda hundikoyney kul game kaŋ goo laboo ga.»

Nuhu nda nga izʼarey fillaa

18 Nuhu izʼarey kaŋ fatta harihiyoo ra manʼti kala Sem, nda Šam, nda Žafet. Šam ti Kanaŋ baabaa. 19 Nuhu izʼaru hinzaa no ka hay ka laboo too nda boro.

20 Nuhu ti beerikaw jinaa kaŋ na alaneb faari tee. 21 A na alaneboo hari mooraa haŋ, a suu, de a kay nga gaa koonoo nga hukkumoo ra. 22 Šam kaŋ ti Kanaŋ baabaa, dii nga gaa koonoo, de a koy a filla taray nga arma hinkaa se. 23 Woo banda ga, Sem nda Žafet na burmusoo zaa kʼa daŋ ngi jesey ga, i dira ka huru nda banda-banda kʼa gum. I mana dii ngi baabaa gaa koonoo, zama i nka duma bere ka huru a kone. 24 Waatoo kaŋ suuyanoo ben Nuhu bande, a maa haya kaŋ nga izʼaru kaccaa nʼa tee.

25 Woo ka kate, a nee:

«Ay na Kanaŋ laali.

Yala a ma tee nga armey baɲɲey baɲɲaa!»

26 Nuhu yee koyne ka tonton ka nee:

«Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ ti Sem Koyoo!

Yala Kanaŋ ma tee Sem baɲɲaa!

27 Yala Irkoy ma Žafet feeri!

Yala alaafiyaa ma bara Sem nda Žafet hukkumey nda cere game!

De mo Kanaŋ ma tee ngi baɲɲaa!»

28 Hari beeroo banda ga, Nuhu huna jiiri zangu hinza nda woyguu (350). 29 Nuhu aloomuroo kul kaŋ a duu a, manʼti kala jiiri zangu yagga nda woyguu (950). Woo banda ga, a faati.

10

Nuhu izʼarey, gandawey assiloo

(Taarikey 1na 1.5–23)

1 Nuhu izʼarey kaŋ ti Sem, nda Šam, nda Žafet hayroo ti wey. I duu izeyaŋ hari beeroo kaŋyanoo banda ga.

2 Žafet izʼarey ti: Gomer, nda Magog, nda Maday, nda Yawaŋ, nda Tubal, nda Mešek, nda Tiras. 3 Gomer izʼarey ti: Aškenaz, nda Rifat, nda Togarma. 4 Yawaŋ izʼarey ti: Eliša, nda Tarsis, nda Kiti borey, nda Rodaŋ borey. 5 Borey wey ka zamna-zamna gungey ra, ngi laamaa foo kul nda nga šennoo, nda ngi alaayan beerey, nda ngi dumey.

6 Šam izʼarey ti: Kuš, nda Misirayim, nda Put, nda Kanaŋ. 7 Kuš izʼarey ti: Seba, nda Hawila, nda Sabata, nda Raama, nda Sabateka. Raama izʼarey ti Šeba, nda Dedaŋ. 8 Kuš na Namuruz mo hay. Namuruz ti boro jinaa kaŋ tee wongaari laboo ga. 9 Namuruz tee hookaw beeri Abadantaa do. Woo ra šennoo hun kaŋ ga nee: «Hookaw beeri no Abadantaa do, sanda Namuruz.» 10 Koyra jina-jinawey kaŋ a nʼi laama ti Babel, nda Erek, nda Akad, nda Kalne kaŋ goo gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Šineyar. 11 Gandaa woo ra Namuruz bisa ka koy Asiri gandaa ra. A na koyrawey cin kaŋyaŋ ti: Niniwe, nda Rehobot, nda Kala, 12 nda koyra beeroo kaŋ ti Reseŋ kaŋ goo Niniwe nda Kala gamoo ra. 13 Misirayim ti Lud borey hayragoo, nda Anam borey, nda Lehab borey, nda Naftuwa borey, 14 nda Patrus borey, nda Kasalu borey, nda Kaftor borey. Filisti borey mana hun kala Kasalu borey ga. 15 Kanaŋ na Sidoŋ hay, nga ti nga izʼaru jinaa, nga dumaa ga, a na Heti hay. 16 Nga ga Žebus borey, nda Amor borey, nda Girgaši borey, 17 nda Hewi borey, nda Arki borey, nda Sini borey, 18 nda Arwad borey, nda Semar borey, nda Hamat borey hun. Wey kul banda ga, Kanaŋ borey alaayan beerey say-say. 19 Kanaŋ borey gandaa hirroo ti ka hun za koyraa kaŋ maaɲoo ti Sidoŋ, Gerar kaboo here, hala Gaaza. Ka yee kʼa dii fondaa kaŋ ga koy koyrawey ra kaŋ ti Sodom, nda Gomor, nda Aduma, nda Seboyim here hala Leša. 20 Wey ti Šam hayroo. Alaayan beeri foo kul goo cere bande, wey kaŋ ga šenni follokaa šelaŋ goo cere bande ngi laamawey nda ngi gandawey ra.

21 Sem kaŋ ti Žafet beerʼaroo, duu izʼaruyaŋ. Eber* nda nga izʼarey kul hayragoo ti nga. 22 Sem izʼarey ti: Elam, nda Ašur, nda Arfazad, nda Lud, nda Aram. 23 Aram izʼarey ti: Utus, nda Hul, nda Geter, nda Maš. 24 Arfazad na Šela hay, Šela na Eber hay. 25 Eber duu izʼaru hinka. Affoo maaɲoo ti Peleg (maanaa «zamna»), zama nga waatoo ra laboo zamnandi. Armaa maaɲoo ti Yokutaŋ. 26 Yokutaŋ na Almodad hay, nda Šelef, nda Hasarmawet, nda Yera, 27 nda Hadoram, nda Uzal, nda Dikla, 28 nda Obal, nda Abimayel, nda Šeba, 29 nda Ofir, nda Hawila, nda Yobab. Wey kul manʼti kala Yokutaŋ izʼaruyaŋ. 30 Ngi gorodogoo ti, mʼa dii za Meša, Sefar kaboo here, hala waynahunay tondi hondey do. 31 Wey ti Sem hayroo. Alaayan beeri foo kul goo cere bande, wey kaŋ ga šenni follokaa šelaŋ goo cere bande ngi laamawey nda ngi gandawey ra.

32 Wey ti Nuhu izʼarey alaayan beerey, alwadda ka kaa alwadda, ganda ka kaa ganda. Borey wey ga gandawey hun, ka zamna-zamna laboo ga hari beeroo kaŋyanoo banda ga.

11

Babel soorohugu kukoo cinayanoo

1 Zaman tee kaŋ aduɲɲa kul, šenni follokaa, nda kalima follokey no i gʼa šelaŋ. 2 Kaŋ adamizey saraysaray ka koy waynahunay here, i dii taraŋtaraŋ foo kaŋ goo gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Šineyar. I na no din tee ngi gorodogoo. 3 I nee cere se: «Wa kaa, ir ma ferawyaŋ kar kʼi ton nuune ra.» I mana tondi ka cina, feraw nda i cina. Guduroŋ ti hayaa kaŋ ga ferawey kanji cere ga. 4 I nee cere se koyne: «Wa kaa, ir ma koyra cin ir boŋ se kaŋ ra soorohugu kuku goo kaŋ boŋoo ga too beenaa. Ir ma maa tee ir boŋ se hala ir masi duu ka say-say laboo kul boŋ.»

5 Abadantaa zunbu ka dii koyraa nda soorohugu kukoo kaŋ adamizey nʼi cin. 6 Woo banda ga, a nee nga boŋ se: «Nga ne, i tee jama foo, i ga šenni follokaa šelaŋ. Woo ti šintinoo hinne! Sohõ haya sii no kaŋ gʼi ganji i ma haya tee kaŋ i baa. 7 Wa kaa, ir ma zunbu ka ngi šennoo ɲaami cere ra hala affoo kul masi maa nga ceroo šennoo.» 8 No din ra Abadantaa na borey say-say laboo kul ga, de i tun koyraa cinayanoo ga. 9 Woo se i ga nee a se Babel*, zama no din ra Abadantaa na aduɲɲa kul šennoo ɲaami cere ra. No din mo ra Abadantaa na adamizey say-say laboo kul ga.

Sem nda nga hayroo fillaa

10 Sem hayroo ne. Jiiri hinka hari beeroo kaŋyanoo banda ga, Sem na Arfazad hay, a goo nga jiiri zangoo (100) ra. 11 Sem huna jiiri zangu guu (500) Arfazad hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 12 Arfazad goo nda jiiri waranza cindi guu (35) waatoo kaŋ ra a na Šela hay. 13 Arfazad huna jiiri zangu taaci nda ihinza (403) Šela hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 14 Kaŋ Šela duu jiiri waranza (30), a na Eber hay. 15 Šela huna jiiri zangu taaci nda ihinza (403) Eber hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 16 Kaŋ Eber duu jiiri waranza cindi taaci (34), a na Peleg hay. 17 Eber huna jiiri zangu taaci nda waranza (430) Peleg hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 18 Kaŋ Peleg duu jiiri waranza (30), a na Rehu hay. 19 Peleg huna jiiri zangu hinka nda yagga (209) Rehu hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 20 Kaŋ Rehu duu jiiri waranza cindi hinka (32), a na Serug hay. 21 Rehu huna jiiri zangu hinka nda iyye (207) Serug hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 22 Kaŋ Serug duu jiiri waranza (30), a na Nahor hay. 23 Serug huna jiiri zangu hinka (200) Nahor hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 24 Kaŋ Nahor duu jiiri waranka cindi yagga (29), a na Tera hay. 25 Nahor huna jiiri zangu nda iwoy cindi yagga (119) Tera hayyanoo banda ga. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 26 Kaŋ Tera duu jiiri woyye (70), a na Ibirim, nda Nahor, nda Haraŋ hay.

Tera nda Ibirim fillaa

27 Tera hayroo ne. Tera na Ibirim, nda Nahor, nda Haraŋ hay. Haraŋ na Lotu hay. 28 Haraŋ mana faati kala koyraa kaŋ ra a hayandi kaŋ ti Ur koyraa ra kaŋ goo Kalde gandaa ra. A faati baaboo kaŋ ti Tera jine. 29 Ibirim nda Nahor na wandeyaŋ zaa. Ibirim wandoo maaɲoo ti Saray. Nahor wanoo maaɲoo ti Milka kaŋ ti Haraŋ ize woyoo. Haraŋ ti Milka nda Yisika baabaa. 30 Saray manʼti kala woy gun, a sii nda ize.

31 Tera na nga izʼaroo Ibirim zaa, nda nga haamaa Lotu kaŋ ti Haraŋ izʼaroo, nda nga nzura woyoo Saray kaŋ ti Ibirim wandoo. I hun Ur kaŋ goo Kalde ka koy gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Kanaŋ. Kaŋ i too Karaŋ, i na no din tee ngi gorodogoo. 32 Aloomuroo kaŋ Tera duu a manʼti kala jiiri zangu hinka nda igguu (205). A mana faati kala Karaŋ.

12

Irkoy ciya Ibirim se a ma koy Kanaŋ

1 Abadantaa nee Ibirim se: «Fatta ni gandaa, nda ni dumoo, nda ni baabaa hugoo ka koy gandaa ra kaŋ ay gʼa cebe ma ne.

2 Ay ga ni tee dumi beeri. Ay ga albarka daŋ ni ra.

Ay ga ni maaɲoo noo addawla.

Ma tee albarkahaya borey se!

3 Borey kaŋ ga gaara ma ne, ay ga albarka daŋ i ra,

amma boro kaŋ na ni danga, ay gʼa laali.

Ni bande, aduɲɲa alaayan beerey kul ga duu albarka.»

4 Ibirim koy nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se. Lotu koy a bande. Kaŋ Ibirim ga fatta Karaŋ, jiiri woyye cindi guu (75) bara a se.

5 A koy nda nga bande nga wandoo Saray, nda nga armaa izʼaroo Lotu, nda nga almanoo, nda boro kul kaŋ goo maaɲoo ga kaŋ i duu ey Karaŋ. I tun ka koy gandaa kaŋ maaɲoo ti Kanaŋ. Waatoo kaŋ i too no din, 6 Ibirim dira gandaa ra ka too hala koyraa kaŋ maaɲoo ti Šekem, More tuuriɲaa beeroo do. Zamanoo din Kanaŋ borey no ma goro gandaa ra. 7 Amma Abadantaa bangay Ibirim se, a nee a se: «Ni hayroo se ay ga gandaa woo noo.» Ibirim na sargari tonadoo cin Abadantaa kaŋ bangay a se maaɲoo ga. 8 Woo banda ga, a dira ka koy tondi hondoo here kaŋ goo koyraa kaŋ maaɲoo ti Betel waynahunay kaboo here. A na nga hukkumoo cin Betel kaŋ goo waynakaŋay nda koyraa kaŋ se i ga nee Ayi kaŋ goo waynahunay game. A na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga, a na Abadantaa maaɲoo cee. 9 Woo banda ga, Ibirim yee ka saraysaray ka koy Negew gandaa ra.

Ibirim nda Saray koy waati tee Misira

10 Heray foo tee gandaa ra. Heraa laalayanoo se, Ibirim naaru ka doo Misira gandaa ra ka goro ka waati tee no din. 11 Waatoo kaŋ i ga baa ka huru Misira gandaa ra, a nee nga wandoo Saray se: «Aywa! Ay ga bay kaŋ woy borya ti ni. 12 Nda Misira borey dii ni, i ga nee kaŋ ay wandoo ti ni. I gʼay wii, i ga ni naŋ ma huna. 13 Ay gʼa wiri ni ga, ma nee i se kaŋ ay woymaa ti ni! Nga ra i ga kula ay ra. Ni alhormaa ra, ay hundoo ga cindi ay ra.»

14 Waatoo kaŋ Ibirim too Misira gandaa ra, Misira borey dii kaŋ woyoo ga hanse ka boori. 15 Waatoo kaŋ Firawuuna cee-cirey na woyoo laasaabu, i koy a šifa Firawuuna se. Woo banda ga, woyoo zandi ka koy Firawuuna hugoo do. 16 Woyoo sabbu se, Firawuuna na Ibirim dii nda diiyan henna. A nʼa noo alman buuna, nda ibeeri, nda farka aruyaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ, nda farka woyyaŋ, nda yooyaŋ. 17 Amma Abadantaa na dori beeriyaŋ ka Firawuuna nda nga hugoo borey kar, Saray kaŋ ti Ibirim wandoo maaganda se. 18 Firawuuna ciya Ibirim se, a nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ya ne? Macin se manʼay bayrandi kaŋ ni wandoo no? 19 Macin se ni nee kaŋ ni woymaa no, hala agay ne kʼa zaa ka nee ay gʼa tee wande? Sohõ ni wandoo ne, a zaa, ma koy!» 20 Firawuuna na nga borey yaamar kaŋ i ma Ibirim fattandi. A ma koy nda wandoo nda haya kul kaŋ goo a kone.

13

Ibirim nda nga armaa izʼaroo Lotu fay

1 Ibirim hun Misira gandaa ra ka žigi ka koy Negew, nga, nda nga wandoo, nda nga haya kul kaŋ goo maaɲoo ga, nda Lotu.

2 Ibirim goo nda adabba boobo, nda nzorfu kaaray boobo, nda wura boobo. 3 A saraysaray ka hun Negew ka koy hala Betel, nongoo kaŋ ra a jin ka nga hukkumoo cin kaŋ goo Betel nda Ayi game, 4 hala nongoo kaŋ ra a na sargari tonadoo jinaa tee. De mo no din ra Ibirim na Abadantaa maaɲoo cee.

5 Lotu kaŋ goo a bande mo goo nda alman buuna nda ibeeri nda hukkumyaŋ. 6 Ngi affoo kul adabbawey ga hanse ka boobo, i si hin ka cindi cere bande, gandaa si hin kʼi zaa, zama a ga kacca i se. 7 Koyne mo Kanaŋ borey nda Ferezi borey goo gandaa din da ra. Han foo alfitina huru Ibirim almaney kurkey nda Lotu waney game. 8 Ibirim nee Lotu se: «Ay gʼa wiri ni ga, alfitina masi huru agay nda ni game. A masi huru ay kurkey nda ni waney game, zama ir kul ti hugu follokaa borey. 9 Gandaa kul goo ni jine! Ir ma fay. Nda nʼna hawsaa zaa, ay ga gurmaa zaa. Nda nʼna gurmaa zaa, ay ga hawsaa zaa.»

10 Lotu na nga boŋoo jer, a dii Žurdeŋ isaa ganganoo kul. A ga tay pataku. Woo ti za Abadantaa mana Sodom nda Gomor halaci. Nongoo din ga hima nda Abadantaa saddiɲaa. Ma nee Misira gandaa. A ga koy too hala koyraa kaŋ maaɲoo ti Sohar. 11 Lotu na Žurdeŋ isaa ganganoo kul suuba nga boŋ se, de a koy waynahunay kaboo here. Takaa woo nda i fay ka hun cere ga. 12 Ibirim goro Kanaŋ. Lotu koy goro ganganoo koyrawey ra. A na nga hukkumoo cin Sodom koyraa jeroo ga. 13 Sodom borey manʼti kala boro laalayaŋ. Zunubu teekaw beeriyaŋ no Abadantaa do.

Abadantaa na meefuryaŋ zaa

14 Waatoo kaŋ Lotu hun Ibirim bande, woo din banda ga, Abadantaa nee Ibirim se: «Ni boŋoo jer ka guna, za nongoo kaŋ ra ni goo hala hawsa, nda gurma, nda dandi, nda dangay, 15 zama gandaa kul kaŋ nʼgʼa honnay, ay gʼa noo ni nda ni hayroo se hala abada. 16 Ay ga ni hayroo tee sanda labutaasi. A ga boobo hala nongu kaŋ ra nda boro ga hin ka labutaasi kabu kul, a ga hin ka ni hayroo kabu. 17 Tun ni boŋ ga, ma gandaa kuuyanoo nda nga hayyanoo kul dira, zama ay gʼa noo ma ne.»

18 Ibirim koy nga hukkumoo cin ka goro boraa kaŋ maaɲoo ti Mamre, tuuriɲaa beerey do kaŋ goo koyra kaŋ se i ga nee Hebroŋ. No din ra a na sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga.

14

Ibirim hin kokoyey kaŋ a nʼi wongu

1 Waatoo kaŋ ra Šineyar gandaa kokoyoo ti Amrafel, Elasar koyraa kokoyoo ti Aryok, Elam gandaa kokoyoo ti Kedorlawomer, Goyim gandaa kokoyoo ti Tidal, 2 zamanoo din no, i marga ka Bera wongu kaŋ ti Sodom kokoyoo, nda Birša kaŋ ti Gomor kokoyoo, nda Šinab kaŋ ti Aduma kokoyoo, nda Šemeber kaŋ ti Seboyim kokoyoo, nda Bela kaŋ se i ga nee Sohar, kokoyoo. 3 Wey kul na cere marga Sidim gandaa gooroo ra kaŋ ti teeko Ciiri-ciirantaa. 4 I na jiiri woy cindi hinka (12) tee, i goo Kedorlawomer cire, amma jiiri woy cindi hinzantoo (13to) ga, i ture. 5 Jiiri woy cindi taacantoo (14to) ra, Kedorlawomer nda kokoyey kaŋ marga ka koy Refa borey wongu koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Ašitorot-Karanayim. I na Zuz borey wongu koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Haam. I na Emu borey wongu Šawe-Kiryatayim. 6 I na Hori borey wongu ngi tondi hondoo ga kaŋ ti Seyir gandaa. I nʼi gaaray hala El-Paraŋ kaŋ goo saajoo jeroo ga. 7 Woo banda ga, i yee ngi ceebandawey ra, i too En-Mišpat kaŋ ti koyraa kaŋ maaɲoo ti Kadeš. Ngi wongoo too Amalek borey gandaa kul nda Amor borey kaŋ ga goro Hasasoŋ-Tamar.

8 Sodom, nda Gomor, nda Aduma, nda Seboyim, nda Bela kaŋ se i ga nee Sohar, kokoyey kul fatta ka marga ka koy i wongu Sidim gandaa sosooroo ra. 9 Wey kaŋ i koy wongu manʼti kala Kedorlawomer kaŋ ti Elam kokoyoo, nda Tidal kaŋ ti Goyim kokoyoo, nda Amrafel kaŋ ti Šineyar kokoyoo, nda Aryok kaŋ ti Elasar kokoyoo. Kokoy taaci no kaŋ ga igguu wongu. 10 Sidim gandaa sosooroo kul ti guusuyaŋ kaŋ ga too nda guduroŋ. Sodom nda Gomor kokoyey zuru, de i kaŋ guusey din ra. Wey kaŋ cindi zuru ka koy tondi hondoo here. 11 Wongaarey na Sodom nda Gomor almanoo nda ngi meehunaa kul zaa kʼi ka koy. 12 I na Ibirim arma izʼaroo mo kaŋ ti Lotu nda nga almanoo kul zaa ka koy, zama a mana cindi ka goro kala Sodom.

13 Boro foo kaŋ zuru koy alhabaroo too Ibirim se kaŋ ti Ebere. Ibirim si goro kala tuuriɲaa beerey do kaŋ Mamre wane nda ey kaŋ ti Amor boro kaŋ ti Eškol nda Aner armaa kaŋyaŋ amaana goo ngi nda Ibirim game. 14 Waatoo kaŋ Ibirim maa kaŋ i na nga boraa tee kasa-ize ka koy, a na nga hugu-ize wongaari boro zangu hinza nda iwoy cindi yaaha (318) zaa. I nʼi gaaray hala koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Dan. 15 A na wongu-izey zamna, ka nga iberey gande cijinoo ra, nga nda nga tamey. I nʼi kar kʼi gaaray hala koyraa kaŋ se i ga nee Hoba kaŋ goo Damas se hawsa here. 16 A yee kate nda almanoo kul, a yee kate nda nga boraa Lotu nda nga almanoo, nda woyey nda jamaa kaŋ i bay kʼi boy ka koy.

Ibirim na Melšizedek nda Sodom kokoyoo kubay

17 Waatoo kaŋ Ibirim na Kedorlawomer nda kokoyey kaŋ marga wongu ka hin, Sodom kokoyoo dira ka koy a kubay Šawe sosooroo ra kaŋ ti Kokoyoo sosooroo. 18 Melšizedek kaŋ ti Zalem kokoyoo, kate ŋaayan nda alaneb hari moora. A mana cindi ka tee kala Irkoy Jerantaa sargari juwalkaw. 19 A gaara Ibirim se ka nee:

«Irkoy Jerantaa kaŋ wane beenaa nda laboo

ma albarka daŋ Ibirim ra!

20 Albarka ma bara Irkoy Jerantaa se

kaŋ na ni torrokey kaŋandi ni kaboo ra!»

Ibirim na nga hayey azakkaa noo a se.

21 Sodom kokoyoo nee Ibirim se: «Ay noo borey, de ma almanoo zaa ni boŋ se!» 22 Amma Ibirim na Sodom kokoyoo zaabi ka nee: «Ay gʼay kaboo jer ka žee nda Abadantaa kaŋ ti Irkoy Jerantaa kaŋ na beenaa nda laboo taka, 23 ay si haya kul zaa ni jinawey ra, ba sana wala šilli, soko ma kaa ka nee: ‹Agay ka Ibirim tee almankoyni.› 24 Ay boŋ se, ay si haya kul zaa nda manʼti woo kaŋ aru soogey nʼa ŋaa. Borey mo kaŋ hanga ay bande ka koy wongu kaŋ ti Aner, nda Eškol, nda Mamre, ngi, i ma ngi bagaa zaa!»

15

Irkoy na Ibirim noo amaana

1 Hayey wey banda ga, Abadantaa na šenni har Ibirim se bangayyan ra ka nee a se: «Masi hunbur haya kul, Ibirim! Agay no ma tee ma ne koray. Ni sufuraa ga hanse ka beeri.» 2 Ibirim zaabi ka nee: «Ay Koyoo, Abadantaa, hayaa kaŋ nʼgʼa noo ya ne koyne, cin no a gʼa hanse ya ne? Agay ne ma aduɲɲa naŋ bila ize. Eliyezer, Damas boraa no mʼay tubu?» 3 Ibirim nee koyne: «Ni ne manʼay noo hayyan, nga ne ay tamoo kaŋ ti ay hugu-izoo no mʼay tubu.» 4 Amma Abadantaa na šenni har Ibirim se ka nee: «Boraa kaŋ nʼnʼa har si ni tubu, amma boraa kaŋ ga hun ni hamoo ra, nga no ma tee ni tubukaa.» 5 A na Ibirim ka koy taraa ra, a nee a se: «Beenaa guna, ma handarawey kabu, nda nʼga hin ka ngi hinnaa bay.» A yee ka nee a se: «Takaa woo no ni hayroo booboyanoo ga ti a.»

6 Ibirim naanay Abadantaa, de a kabandi a se šerretaray.

7 A nee a se koyne: «Agay ti Abadantaa kaŋ na ni kaa Ur koyraa kaŋ goo Kalde gandaa ra, ka ni noo gandaa woo a ma tee ni wane.» 8 Ibirim zaabi ka nee: «Ay Koyoo, Abadantaa, macin no mʼay ka hakiika ka bay kaŋ ay ga duu a?» 9 Irkoy nee a se: «Haw woy-ize foo kaŋ goo nda jiiri hinza soolu ya ne, nda hancin foo kaŋ goo nda jiiri hinza, nda gaaru foo kaŋ goo nda jiiri hinza, nda gubaguba foo, nda tuuzun-ize foo.» 10 Ibirim kate adabbawey kul, a na affoo kul dunbu gamoo ga, de a na jere foo kul tenjandi affaa. Amma cirawey hunday, a manʼi zamna. 11 Jigaarayaŋ zunbu adabba bukawey boŋ, amma Ibirim nʼi gaaray.

12 Waynaa kaŋyanoo ga, jirbi koma foo na Ibirim kaŋandi, de mo hunburay beeri nʼa dii kubaa ra. 13 Irkoy nee Ibirim se: «Ma bay kaŋ ni hayroo ga koy taabuši ganda ra kaŋ manʼti nga wanoo. I ga tee baɲɲayaŋ no din, i gʼi žilla jiiri zangu taaci (400). 14 Amma ay ga dumoo ciiti kaŋ nʼi daŋ baɲɲataray. Woo din banda ga, i ga fatta ka koy nda alman boobo. 15 Ni, nʼga koy ni hayragey gar alaahara nda alaafiya. Žeenayyan henna banda ga, nʼga suturandi. 16 Ni hayroo si yee kate ne ra kala hala alwadda taaci banda ga, zama waatoo din no Amor borey layboo mana too jina ya ne nongu kaŋ ga a si bisa.»

17 Waatoo kaŋ waynaa kaŋ, kubaa beeri, de alforon foo ga dullu, nuune ga fatta a ra ka koy huru alman foorantey game. 18 Hanoo din, Abadantaa na amaana daŋ nga nda Ibirim game. A nee a se: «Ay na gandaa woo noo ni hayroo se. Mʼa dii za Misira isaa ga hala Efrat isa beeroo, 19 gandaa woo manʼti kala Keni borey, nda Kenaz borey, nda Kadumone borey, 20 nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Refa borey, 21 nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Girgaši borey, nda Žebus borey gandaa.»

16

Isimayel hayyanoo

1 Saray kaŋ ti Ibirim wandoo, mana duu a se ize. Saray goo nda koŋŋa foo kaŋ Misira boro no, maaɲoo ti Hažatta. 2 Saray nee Ibirim se: «Sohõ kaŋ Abadantaa nʼay ganji ya duu ize, marga nda ay koŋŋaa. A ga hin ka tee a ma duu ya ne izʼaru.» Ibirim yadda Saray hoyraa. 3 Saray kaŋ ti Ibirim wandoo, na nga koŋŋaa Hažatta, Misira boraa, zaa kʼa noo nga kurɲoo Ibirim se a ma marga nda a. Woo kaa ka gar kaŋ Ibirim goo nda goray jiiri woy (10) gandaa ra kaŋ se i ga nee Kanaŋ. 4 A marga nda Hažatta. A tee alhaamidu. Kaŋ a maate kaŋ nga ga tee boro hinka kul, a šintin ka donda nga koyoo Saray. 5 Woo se Saray nee Ibirim se: «Ay kaynandiyanoo ga kaŋ ni boŋ. Agay kʼay koŋŋaa daŋ ni kaboo ra, amma za a maate kaŋ nga ga tee alhaamidu a mma donda agay. Yala Abadantaa ma ciiti agay nda ni game.» 6 Ibirim na Saray zaabi ka nee: «Ni koŋŋaa ne, a goo ni kaboo ra, haya tee a se kaŋ kan ma ne.» Saray na Hažatta gurzugay hala nongu kaŋ ra a zuru a ga.

7 Abadantaa almalayka foo nʼa gar saajoo ra hari foo jesoo ga kaŋ goo fondaa here kaŋ ga koy saajoo ra kaŋ maaɲoo ti Šur. 8 A nʼa hãa ka nee: «Hažatta, Saray koŋŋaa, man ra ni hun, man ra nʼga koy?» A nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo Saray se ay goo ma zuru.» 9 Almalaykaa nee a se: «Yee ni koyoo do, ma ni boŋ yeeti a se ganda.» 10 A nee a se: «Ay ga ni hayroo boobandi nda takaa kaŋ nda a si hin ka kabandi nga booboyanoo se.» 11 Abadantaa almalaykaa nee a se koyne:

«Ni tee alhaamidu,

nʼga izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra

kaŋ nʼga maaɲoo daŋ Isimayel (maanaa ‹Irkoy ga maa›),

zama Abadantaa maa ni binekankamyanoo.

12 Ni izʼaroo ga tee sanda ganjifarka.

A ga kay ka borey kul wongu,

borey kul ga kay kʼa wongu.

Amma a ga goro jere ga nga armey se ka huna nga hinne.»

13 Abadantaa kaŋ šelaŋ Hažatta se, Hažatta na maaɲoo daŋ «ni ti El-Roy» (maanaa «ni ti Koyoo kaŋ ga dii agay»), zama a nee nga boŋ se: «Cimi da no kaŋ ay dii ne ra woo kaŋ dii agay!» 14 Woo se i na dayoo kaŋ goo Kadeš nda Bered gamoo ra maaɲoo daŋ Ber-Lahay-Roy (maanaa «Hundikoynoo kaŋ ga dii agay dayoo»).

15 Hažatta duu izʼaru foo Ibirim se. Ibirim na izʼaroo kaŋ Hažatta duu a a se, maaɲoo daŋ Isimayel. 16 Ibirim sii nda kala jiiri woyyaaha cindi iddu (86) waatoo kaŋ Hažatta duu a se Isimayel.

17

Ibirim maaɲoo bere ka tee Ibirahima

1 Waatoo kaŋ Ibirim duu jiiri woyyagga cindi yagga (99), Abadantaa bangay Ibirim se, a nee a se: «Agay ti Irkoy, Hini-kul-koyoo. Ma dira ay fondaa ra, ma henan. 2 Ay ga ni noo agay amaanaa. Ay ga hanse ka ni hayyanoo boobandi.» 3 Ibirim sujudu, de Irkoy šelaŋ a se ka nee: 4 «Agay, agay amaanaa ne kaŋ ay gʼa noo ma ne: nʼga tee dumi boobo se hayraa. 5 Nʼsi yee ka ciyandi nda Ibirim (maanaa «baaba kaŋ jerandi»), ni maaɲoo ga tee Ibirahima (maanaa «boro boobo baaba»), zama ay na ni tee dumi boobo hayraa. 6 Ay ga ni noo hayyan boobo-boobo. Ay ga ni tee dumiyaŋ, de mo kokoyyaŋ ga hun ni ga. 7 Agay amaanaa ga cindi agay nda ni game, nda ni hayroo kaŋ goo ni dumaa ga, alwaddawey kul ra. A ga tee amaana kaŋ si tun hala ya tee ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga kul se Koy. 8 Ay ga ni noo, ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, gandaa kaŋ ra ni ne ka koy goro. Kanaŋ gandaa kul nʼgʼa mayray hala abada. Ay ga tee ni hayroo Koyoo.»

9 Irkoy nee Ibirahima se: «Ni, ma agay amaanaa dii, ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, alwaddawey kul ra. 10 Agay amaanaa ne kaŋ ni nda ni hayroo kaŋ ga kaa ni dumaa ga, gʼa kayandi: aru kul kaŋ goo war ra ga hima ka hurubangu. 11 War hurubanguyanoo ga tee agay nda war game amaanaa tammaasaa. 12 Alwadda ka kaa alwadda, zankaaru kul ga hima ka hurubangu nga jirbi yaahantoo hane. A ma teendi baɲɲa kul se kaŋ hayandi ni hugoo ra. A ma teendi baɲɲa kul kaŋ nʼnʼa day nda nooru kaŋ manʼti ni alkabiilaa. 13 Baɲɲa kaŋ hayandi ni hugoo ra nda boraa kaŋ ni nkʼa day nda ni nooroo, i kul ma hurubangu. Agay amaanaa ma tee war hamey ra amaana kaŋ si tun. 14 Aru jofolo kaŋ nga toošidogoo mee kuuroo mana dunbu, boraa ga hun nga jamaa ra, zama a na agay amaanaa hoo.»

15 Irkoy nee koyne Ibirahima se: «Saray, ni wandoo, masi yee kʼa cee nda Saray, hõ banda ga, maaɲoo ga tee Sarata (maanaa «boŋkoyni woy»). 16 Ay ga albarka daŋ a ra, de ay ga ni noo nga mo ga izʼaru foo. Albarka ga huru a ra, de a ga tee dumi boobo se kaaga woy. Dumi boobo kokoyyaŋ si hun kala nga ga.» 17 Ibirahima sujudu, a haaru, de a nee nga boŋ se: «Taka foo nda aru kaŋ goo nda jiiri zangu (100) ga ize daŋ aduɲɲa ra? De Sarata kaŋ goo nda jiiri woyyagga (90), taka foo nda a ga ize daŋ aduɲɲa ra?» 18 Woo banda ga, Ibirahima nee Irkoy se: «Yala ma Isimayel noo aloomur!» 19 Amma Irkoy nʼa zaabi ka nee: «Šikka sii kaŋ ni wandoo Sarata ga duu ma ne izʼaru foo, de nʼga maaɲoo daŋ Isiyaka (maanaa «haaruyan»). Ay gʼa noo agay amaanaa, sanda amaana kaŋ si tun nga hayroo kaŋ goo dumaa ga se. 20 Isimayel here, hayaa kaŋ nʼnʼa ŋaaray, ay nʼa yakubar: ay ga albarka daŋ a ra. Ay gʼa noo hayyan, ay gʼa noo hayyan boobo. A ga boŋkoyni woy cindi hinka (12) hay, de ay gʼa tee hayraa dumi beeri se. 21 Amma agay amaanaa Isiyaka ga, a ga tabati kaŋ Sarata ga duu a ma ne yeeši alwaatoo woo da cine ga.»

22 Kaŋ a šelaŋ ka ben a bande, Irkoy žigi Ibirahima se beene. 23 Ibirahima na nga izoo Isimayel dii, nda baɲɲey kul kaŋ hayandi nga hugoo ra, nda arey kul kaŋ a nʼi day nda nga nooroo, nda arey kul kaŋ goo nga hugoo ra, a nʼi kul daŋbangu zaari follokaa din da ra nda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa har a se. 24 Ibirahima sii nda kala jiiri woyyagga cindi yagga (99) waatoo kaŋ a ga hurubangu. 25 Nga izoo Isimayel sii nda kala jiiri woy cindi hinza (13) waatoo kaŋ a ga hurubangu. 26 Zaari follokaa ra Ibirahima nda nga izoo Isimayel kul hurubangu. 27 Nga hugoo arey kul, nda baɲɲey kaŋ hayandi a do, nda wey kaŋ manʼti nga alkabiilaa kaŋ a nʼi day nda nga nooroo, i kul huru a bande bangu.

18

Abadantaa na Ibirahima izʼaroo hayyanoo bayrandi

1 Abadantaa bangay Ibirahima se tuuriɲaa beerey jeroo ga kaŋ ti Mamre wane. Ibirahima goo ma goro nga hukkumoo miɲoo ga zaarikayaa ra. 2 A na nga boŋoo jer, de a dii aru hinza kaŋ si mooru a ga, goo ma kay. Za a dii ey, kul a zuru ka hun nga hukkumoo miɲoo ga kʼi kubay, a gunguma i se hala ganda. 3 A nee ngi affoo se: «Ay koyoo, ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, masi bisa ka mooru ni tamoo ga, mana kay a do. 4 Naŋ i ma kate hari kayna, war ma war cewey ɲumay, de war ma hunanzam tuuroo cire. 5 Ay ga kate war se ŋaayan kayna hala war ma duu gaabi, nga banda ga, war ma koy war diraa ra, zama woo se ay na war zumandi agay do kaŋ ti war tamoo.» Yawey nʼa zaabi ka nee: «A boori, haya tee kaŋ nʼnʼa har.» 6 Ibirahima zuru ka koy nga hukkumoo do ka Sarata gar, a nee: «Cahã! Ma farin hamni mudu hinza zaa, mʼa loobu, mʼa tee wijila.» 7 Woo banda ga, Ibirahima zuru ka koy nga almaney do, a na haw-ize foo dii kaŋ hamoo ga ban, a ga naasu. A nʼa noo zankaaru foo se kaŋ nʼa hanse nda cahãyan.

8 Ibirahima yee ka waahoonu nda waa gani zaa, nda haw-izoo hamoo kaŋ hansandi, a nʼi daŋ nga yawey jine. Ibirahima ga kay jere ga waatoo kaŋ i ga ŋaa tuuroo cire. 9 I nee a se: «Man Sarata, ni wandoo?» A zaabi ka nee: «A goo no, hukkumoo cire.» 10 Yawey affoo nee: «Šikka sii kaŋ ay ga yee kate yeeši dimmaa woo da ga, Sarata ni wandoo ga duu izʼaru.» Sarata goo dumaa ga hukkumoo miɲoo ga, a ga haŋajer.

11 Ibirahima nda Sarata žen, ngi jiirey boobo, de mo Sarata hun hayyan. 12 Sarata haaru nga binoo ra ka nee: «Sohõ kaŋ ay žen, man ra ay ga duu alhawa? Ay koyoo mo manʼti kala aru žeena.» 13 Abadantaa na Ibirahima hãa ka nee: «Macin se Sarata ga haaru ka nee: ‹Taka foo! Cimi da no kaŋ ay ga hin ka duu ize, agay kaŋ žen?› 14 Haya goo no kaŋ ga mongu Abadantaa se wala? Alwaatoo kaŋ ay nʼa kayandi, yeeši dimmaa woo ga, ay ga yee kate ni do, Sarata ga duu izʼaru.» 15 Sarata na šennoo yankar ka nee: «Ya na haaru.» Hunburay ka kate a mʼa har. Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Ni haaru kay.»

Ibirahima na Irkoy ŋaaray Sodom se

16 Woo banda ga, yawey na fondaa sanbu. Koyraa kaŋ se i ga nee Sodom, nga no i nʼa tenje ka koy. Ibirahima hanga ey kʼi dum. 17 Abadantaa nee nga boŋ se: «Ay ga haya tugu Ibirahima se kaŋ ay gʼa tee wala? 18 Šikka sii kaŋ Ibirahima ga tee dumi beeri gaabante. Nga ra, aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka. 19 Ya nkʼa suuba hala a ma nga izey nda nga hugoo borey kaŋ goo dumaa ga yaamar i ma Abadantaa fondaa gana ka goy nda šerretaray nda cimi. Woo ra Abadantaa ga Ibirahima noo hayaa kaŋ a bay kʼa har a se.» 20 Woo banda ga, Abadantaa nee Ibirahima se: «Hayey kaŋ borey gʼi har Sodom nda Gomor ga hanse ka boobo, ngi zunubey hanse ka laala 21 hala nongu kaŋ ra ay ga zunbu ka dii wala hayey kaŋ ay ga maarʼey da no i gʼi tee. Nda cimi no wala manʼti cimi no, ay ga bay.»

22 Arey hun no din ka koy Sodom. Amma Ibirahima cindi a ga kay Abadantaa jine. 23 Ibirahima man kate, de a nee: «Adiši nʼga išerrante halaci ifutu bande wala? 24 A ga hin ka tee boro šerrante woyguu (50) goo koyraa ra: adiši nʼga ngi mo halaci? Nʼsi yaafa koyraa se boro woyguu (50) šerrantaa kaŋ goo a ra maaganda se? 25 Woo manʼti ni goyoo: ka boro šerrantey halaci ifutawey bande taka kaŋ ra išerrantey nda ifutawey kul ma tee afolloku. Woo manʼti ni goyoo! Ni kaŋ ga aduɲɲa kul ciiti, manʼti cimi nda nʼga ciiti wala?» 26 Abadantaa zaabi ka nee: «Nda ay na boro woyguu (50) šerrante gar Sodom ra, ngi maaganda se ay ga koyraa kul yaafa.» 27 Ibirahima nee koyne: «Ay yadda ka šelaŋ ay Koyoo se, agay kaŋ manʼti kala labu nda boosu yaada. 28 A ga hin ka tee boro woyguu (50) šerrantey din boro guu mʼi kuma. Boro guu se nʼga koyraa kul halaci wala?» A nee: «Nda ay na boro woytaaci cindi guu (45) gar no din, ay si koyraa halaci.» 29 Ibirahima šelaŋ koyne ka nee: «A ga hin ka tee boro woytaaci (40) bara no?» A nʼa zaabi ka nee: «Boro woytaacaa (40) maaganda se ay sʼa tee.» 30 Ibirahima nee koyne: «Yala ay Koyoo masi futu, ay ga šelaŋ koyne. A ga hin ka tee boro waranza (30) šerrante bara no din?» A nee: «Nda ay na boro waranza (30) gar no din, ay si haya kul tee koyraa se.» 31 Ibirahima nee: «Ay duu bine ka šelaŋ ay Koyoo se. A ga hin ka tee boro waranka (20) bara no din.» A nʼa zaabi ka nee: «Ay sʼa halaci boro warankaa (20) maaganda se.» 32 Ibirahima nee koyne: «Yala ay Koyoo masi futu, ay cee kokorantaa ti woo kaŋ ay ga šelaŋ. A ga hin ka tee boro woy (10) goo no din.» A nʼa zaabi ka nee: «Ay sʼa halaci boro woyaa (10) maaganda se.»

33 Waatoo kaŋ Abadantaa šelaŋ ka ben Ibirahima bande, a koy, Ibirahima mo yee nga do.

19

Sodom nda Gomor halaciyanoo

1 Almaaroo ra, almalayka hinkaa too Sodom. A gar kaŋ Lotu goo ma goro koyraa miɲoo ga. Kaŋ Lotu dii ey kul, a koy i kubay ka nga ndumoo gunguma ganda. 2 A nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, ay koyey, war ma kaa ka kani war tamoo hugoo ra, war ma war cewey ɲumay, nga banda ga, war ma biya ka tun ka war fondaa zaa.» I nʼa zaabi ka nee: «Kalaa, kalaa! Ir ga kani farroo ra.» 3 Amma Lotu nʼi gaabi hala i yadda ka koy nga do. A hina i se, a na takulayaŋ tee bila dolobiri, i ŋaa.

4 I mana kani jina kaŋ Sodom arey kaa ka hugoo kuubi kʼa bere, zankey nda boro beerey, koyraa arey kul. 5 I na Lotu cee ka nee a se: «Man arey kaŋ huru ni do hõ cijinoo? I fattandi hala ir ma kani nda ey!»

6 Lotu fatta i do hugoo miɲoo ga jina, a na ganboo daabu, 7 de a nee i se: «Agʼarmey, ay gʼa wiri war ga, war masi haya futu kul tee! 8 Wa maa ya ne! Ay goo nda ize woy hinka kaŋ mana bay ka marga nda aru, ay ga kate ey war se, war ma haya tee i se kaŋ war baa, amma arey wey, war masi haya kul tee i se, zama agay do i zunbu!» 9 I nʼa zaabi ka nee: «Koy ka tun no!» I nee a se koyne: «Ni cee-ka-dirakaw, sohõ fondaa no nʼga baa mʼa cebe ir se! A boori, sohõ ir ga haya tee ma ne kaŋ ga bisa woo kaŋ ir ga kaa kʼa tee i se.» Woo banda ga, i na Lotu tuti nda gaabi ka koy ganboo wurje. 10 Amma almalayka hinkaa na Lotu dii kʼa daŋ ngi bande hugoo ra, de i na hugoo miɲoo daabu ngi ga. 11 I na danawtaray ka arey kar kaŋ goo hugoo miɲoo ga, mʼa dii za zankey hala ibeerey, i na hugoo miɲoo ceeci hala i fara.

12 Arey nee Lotu se: «May ti ni boro kaŋ goo ne koyne? A ma tee ni nzuraa, ni izʼarey, ni ize woyey nda haya kul kaŋ ti ni wane kaŋ goo koyraa woo ra, mʼa ka fatta ne ra, 13 zama ir ga nongoo woo halaci. Haya kaŋ se, goy laaley kaŋ ga harandi a ga hanse ka boobo Abadantaa do. Abadantaa nkʼir sanba ir mʼa halaci.» 14 Lotu fatta ka koy arey kaŋ na nga ize woyey cewey dii kaŋ ti nga nzurawey do ka nee i se: «Wa tun ka hun ne, zama Abadantaa ga koyraa halaci!» Amma nga nzurawey do a mma hooray.

15 Za subbaahi biya, nga no almalaykey na Lotu gaabi ka nee a se: «Tun, ma ni wandoo nda ni ize woy hinkaa kaŋ goo ne ka koy hala koyraa zunuboo kaŋ ga zunbu a boŋ masi ni halaci!» 16 Amma Lotu gay hala a ga koy. Aru hinkaa nʼa dii nda kaboo, nga nda nga wandoo nda nga ize woy hinkaa, zama Abadantaa ga baa nga mʼa hallasi. I nʼa ka fatta, de i nʼa naŋ koyraa dumaa ga.

17 Kaŋ i nʼi fattandi ka ben aru hinkaa affoo nee Lotu se: «Zuru ka ni hundoo ceeci! Masi ɲeli ni dumaa ga, de mo masi kay laamaa kul ra! Zuru ka koy tondi hondoo here nda nʼsi baa ma halaci!» 18 Lotu nʼi zaabi ka nee: «Kalaa, ay koyoo! 19 Nʼna alhormo tee ni tamoo se, ni boori a se ka hundoo hallasi. Agay ya, ay si hin ka zuru ka too hala tondi hondoo do, ay ga hunbur bonaa woo ma zunbu ay boŋ, ya buu. 20 Nʼga dii koyraa kaccaa woo? A ga hanse ka man, ay ga hin ka zuru ka too no din. Naŋ, ay ma zuru ka koy lafa no din. A ga kacca, de ay hundoo ga hallasi.» 21 A nʼa zaabi ka nee: «Ay na woo mo tee ma ne, koyraa kaŋ ga ni goo, ay sʼa halaci. 22 Zuru ka koy no din, zama ay si hin ka haya kul tee nda mana too no din jina!» Woo se i na koyraa din maaɲoo daŋ Sohar (maanaa «ikaccaa»).

23 Waynaa mma fatta kaŋ Lotu ga huru Sohar. 24 Abadantaa na ganjibaali nda nuune tee ncirɲi kʼa zumandi Sodom nda Gomor boŋ. Hayaa woo mana hun kala Abadantaa do beenaa ra. 25 A na koyrawey wey, nda laamaa, nda borey kaŋ goo i ra, nda suboo kul halaci. 26 Lotu wandoo ɲeli nga dumaa ga, kul a bere ka tee ciiri boro assuura.

27 Ibirahima biya ka tun ka koy nongoo kaŋ ra a cindi ka kay Abadantaa jine. 28 A na Sodom, nda Gomor, nda laamaa gandaa kul honnay, de a ga dii dullu beeri kaŋ ga tun gandaa boŋ kaŋ ga hima nda alforon dullu.

29 Waatoo kaŋ Irkoy ga laamaa koyrawey halaci, a hongu Ibirahima, a na Lotu hallasi balaawoo ra kaŋ a nʼa kaŋandi koyrawey boŋ kaŋ ra Lotu cindi nda goray.

Mowab borey nda Amoŋ borey assiloo

30 Lotu hun Sohar ka žigi ka koy goro tondi hondoo boŋ, nga nda nga ize woy hinkaa, zama a mma hunbur Sohar goraa. Nga nda nga ize woyey cindi ka goro tondi guusu foo ra. 31 Ize woy beeroo nee ikaccaa se: «Ir baabaa žen, aru sii gandaa ra kaŋ ga marga nda ir sanda borey kul takaa. 32 Kaa, ir mʼir baabaa haŋandi alaneb hari moora, de ir ma kani nda a hala ir ma duu a se hayyan!»

33 Cijinoo din da ra, i na ngi baabaa haŋandi alaneb hari moora. Ize woy beeroo koy marga nda a, amma Lotu mana bay nga izoo kaniyanoo nda tunyanoo kul ga. 34 Subaa ra, ize woy beeroo nee ikaccaa se: «Cijin agay ka marga nda baaba, ir mʼa haŋandi koyne alaneb hari moora hõ cijinoo, de ma koy kani a bande hala ir ma duu a se hayyan.» 35 Cijinoo din ra koyne, i na ngi baabaa haŋandi alaneb hari moora. Ize woy kaccaa koy marga nda a, amma Lotu mana bay nga izoo kaniyanoo nda tunyanoo kul ga.

36 Lotu ize woy hinkaa kul tee ngi baabaa se alhaamidu. 37 Ize woy beeroo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Mowab*: nga ti Mowab borey kaŋ ga bara ba hõ, hayragoo. 38 Ize woy kaccaa mo duu izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Ben-Ammi†: nga ti Amoŋ borey kaŋ ga bara ba hõ, hayragoo.

20

Ibirahima koy Abimelek do

1 Ibirahima gana ka hun nongoo kaŋ ra a goo ka koy goro Negew gandaa ra. A mana goro kala Kadeš nda Šur gamoo ra. Nga banda ga, a goro ka waati tee koyra kaŋ se i ga nee Gerar. 2 Ibirahima mma nee borey se kaŋ Sarata manʼti kala nga woymaa. Gerar kokoyoo kaŋ ti Abimelek na Sarata zaa. 3 Cijinoo ra, Irkoy kaa handiri ra Abimelek do, de a nee a se: «Nʼga buu woyoo woo kaŋ nʼnʼa taa maaganda se, zama wande waani no.» 4 Woo kaa ka gar kaŋ Abimelek mana too woyoo do. A nee: «Ay Koyoo! Adiši nʼga dumi šerrante mo wii wala? 5 Manʼti nga hunday ka nee ya ne kaŋ nga woymaa no? Woyoo mo nee ya ne kaŋ nga armaa no. Kaŋ ay ga woo tee ay binoo ga kaaray, ay kabey ga henan.»

6 Handiroo ra Irkoy tuuru a se ka nee: «Ay ga bay bine kaaray nda ni goy. Agay no ka ni ganji ma kaŋ zunubu ra ay jine, woo se ay mana naŋ ma too a do. 7 Sohõ aroo woo wandoo yeeti a ga, zama annabi no, a ga Irkoy ŋaaray ma ne, de ni hundoo ga cindi ni ra. Amma nda manʼa yeeti, ma bay kaŋ ni nda ni jamaa kul ga buu!»

8 Abimelek biya ka tun, a ciya nga tamey kul se ka hayey wey kul filla i se. I hanse ka hunbur. 9 Abimelek ciya Ibirahima se, a nee a se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Cin ti haya futaa kaŋ ay nʼa tee ma ne kaŋ se nʼga agay nda ay laamaa daŋ zunubu beeroo woo jine? Nʼna hayaa tee ya ne kaŋ si teendi.» 10 Abimelek nee Ibirahima se koyne: «Macin bara ni do kaŋ se nʼna woo tee?» 11 Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ya nka nee ay boŋ se: ‹Irkoy hunburay sii nongoo woo ra, i gʼay wii ay wandoo maaganda se.› 12 Koyne mo nda cimi, ay woymaa no. Ay baabaa ize woyoo no, amma ir manʼti ɲaa foo, woo se a tee ya ne wande. 13 Waatoo kaŋ Irkoy nʼay ka fatta kʼay moorandi ay baabaa hugoo, ay nee Sarata se: ‹Borohennataray tee ya ne, nongu kul kaŋ ra ir koy ma nee kaŋ ni armaa ti agay.›»

14 Abimelek na alman buuna nda ibeeri, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ zaa kʼi noo Ibirahima se. A na nga wandoo Sarata mo yeeti a se. 15 Woo banda ga, Abimelek nee a se: «Ay gandaa ne ni jine, goro nongu ra kaŋ kan ma ne.» 16 De a nee Sarata se: «Nga ne, ay na ni armaa noo nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo (1.000). Woo ti tammaasaa kaŋ ga cebe borey kul kaŋ goo ni bande se kaŋ nʼga henan hayaa woo kaŋ tee ra.»

17 Ibirahima na Irkoy ŋaaray, de Irkoy na Abimelek nda nga wandoo, nda nga koŋŋey noo baani, de i duu ka hin ka ize daŋ aduɲɲa ra. 18 Haya kaŋ se Abadantaa nka Abimelek hugu kul tee boro gunyaŋ, Ibirahima wandoo kaŋ ti Sarata maaganda se.

21

Isiyaka hayyanoo

1 Abadantaa mana dirɲa Sarata, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har, a nʼa noo hayaa kaŋ a bay ka nee nga gʼa tee a se. 2 Sarata tee boro hinka, alwaatoo hunday kaŋ Irkoy nʼa kayandi ga, Ibirahima žeenayyanoo ra, a duu a se izʼaru. 3 Izʼaroo kaŋ Sarata duu a a se, Ibirahima na maaɲoo daŋ Isiyaka (maanaa «haaruyan»). 4 Ibirahima na Isiyaka daŋbangu nga jirbi yaahantoo hane sanda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar. 5 Jiiri zangu (100) bara Ibirahima se waatoo kaŋ nga izoo Isiyaka ga huru aduɲɲa ra. 6 Sarata nee: «Irkoy nʼay ɲaalandi kʼay haarandi, boro kul kaŋ maarʼa mo ga haaru ay bande.» 7 A nee koyne: «May no ma yadda ka nee Ibirahima se kaŋ Sarata ga kaa ka naanandi! Nga ne, nga žeenayyanoo ra ay duu a se izʼaru.»

Ibirahima na Hažatta nda Isimayel gaaray

8 Zankaaroo beeri, a hun fafa. Hanoo kaŋ Isiyaka ga hun fafa, Ibirahima na hoyandi beeri tee.

9 Sarata dii izʼaroo kaŋ Hažatta, Misira woyoo duu a, Ibirahima se, goo ma hooray*. 10 A nee Ibirahima se: «Koŋŋaa woo nda nga izʼaroo gaaray, zama koŋŋaa woo izʼaroo nda ay wanoo kaŋ ti Isiyaka si tubu cere bande.» 11 Šennoo woo hanse ka Ibirahima dor nga izoo Isimayel maaganda se. 12 Amma Irkoy nee Ibirahima se: «Masi dor zankaa nda ni koŋŋaa se. Haya kul kaŋ Sarata nʼa har ma ne, ma yadda a se, zama Isiyaka no ma duu ma ne hayyan kaŋ ra ni maaɲoo si dere. 13 Amma koŋŋaa woo mo izʼaroo, ay gʼa tee dumi beeri, zama ni hayroo no.»

14 Ibirahima biya ka tun, a na ŋaayan zaa kʼa noo Hažatta se nda hunbar kaŋ ra hari goo kaŋ a nʼa fur jesoo ga. A na zankaa mo noo a se, de a nʼa naŋ a ma koy. A koy, de a dere Ber-Šeba saajoo ra. 15 Waatoo kaŋ hunbaroo haroo ben, a na zankaa fur tuuri kaccu foo cire. 16 A koy goro kʼa tenje, a goo a se haya kaŋ ga koy too kabedaaru zangu hinka (200) cine, zama a nee nga boŋ se: «Ay si baa ya dii zankaa buuyanoo!» Hažatta goro kʼa tenje ka hẽe, a na nga jindoo jer ka hẽe. 17 Irkoy maa zankaa jindoo. Irkoy almalayka foo ciya Hažatta se za beenaa ra ka nee a se: «Macin ka duu ni, Hažatta? Masi hunbur, zama Irkoy maa zankaa jindoo, nongoo kaŋ ra a goo. 18 Tun ni boŋ ga! Ma yee ka zankaa zaa, mʼa dii ni kaboo ra, zama ay gʼa tee dumi beeri!» 19 Irkoy na Hažatta moɲey feeri, de a na day foo honnay, a koy nga hunbaroo too hari a ra ka nga izoo haŋandi.

20 Irkoy goo zankaaroo bande, a beeri, a cindi saajoo ra, a tee birawkarkaw. 21 A cindi Paraŋ saajoo ra, ɲaŋoo nʼa hiijandi Misira gandaa woy foo.

Ibirahima nda Abimelek na cere noo amaana

22 Zaman follokaa din ra, Abimelek nda nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Pikol kaa Ibirahima do ka nee a se: «Irkoy goo ni bande hayey kul kaŋ nʼgʼi tee ra. 23 Sohõ žee ya ne, ne ra, nda Irkoy, kaŋ nʼsʼay zanba, nʼsʼay izey nda ay haamawey zanba. Takaa kaŋ nda ay na alhormo tee ma ne, takaa din da nda mʼa tee agay nda gandaa se kaŋ ra ni kaa ka goro ka waati tee!» 24 Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ay gʼa žee ma ne.»

25 A na dayoo šennoo tee Abimelek se kaŋ nga tamey nʼa mayray nda gaabi. 26 Abimelek nʼa zaabi ka nee: «Ay si boraa bay kaŋ na woo tee, ni mo mana bay ka alhabar daŋ ay ra. Ya na bay ka maarʼa nda manʼti hõ.» 27 Ibirahima na alman buuna nda ibeeri zaa kʼi noo Abimelek se. I na cere noo amaana. 28 Ibirahima na feeji woy-ize kaccu boŋ iyye zaa nga boŋ alman buuney ra kʼi daŋ jere ga. 29 Abimelek nee Ibirahima se: «Macin ti alman kaccu iyyaa woo kaŋ nʼnʼi daŋ jeraa ga addaliloo?» 30 A nʼa zaabi ka nee: «Yadda ka feeji woy-ize kaccu boŋ iyyaa woo taa ay kaboo ra hala i ma tee seedetaray kaŋ agay ka dayoo woo fanši.» 31 Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Ber-Šeba (maanaa «žeeyanoo dayoo»†), zama no din ra i žee cere se.

32 I na cere noo amaana Ber-Šeba. Woo banda ga, Abimelek tun, nga nda Pikol kaŋ ti nga wongu-izey jineboraa, de i yee Filisti borey gandaa ra. 33 Ibirahima na tuuri foo kaŋ se i ga nee tamaris duma Ber-Šeba, de a na Abadantaa kaŋ ti Koyoo kaŋ ga bara hala abada maaɲoo cee. 34 Ibirahima goro ka waati kuku tee Filisti borey gandaa ra.

22

Irkoy nee Ibirahima se a ma Isiyaka sarga

1 Hayey wey banda ga, Irkoy na Ibirahima sii ka dii. A nee a se: «Ibirahima!» Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Agay ne.» 2 Irkoy nee a se: «Ni izʼaroo zaa, ni ize bajja follokaa Isiyaka kaŋ nʼga hanse ka bagʼa. Fatta ka koy gandaa ra kaŋ se i ga nee Moriya, no din ra ay ga tondi hondu foo silbay ma ne, tondi hondoo din boŋ mʼa tee ya ne sargari kukurante.»

3 Ibirahima biya ka tun, a na nga farkaa soolu, a na nga tam hinka nda nga izoo Isiyaka zaa ka koy nga bande. A na tuuri zafa sargari kukurantaa se, de a tun ka koy nongoo kaŋ Irkoy nʼa silbay a se ra. 4 Jirbi hinza diray banda ga, Ibirahima na nongoo honnay. 5 Ibirahima nee nga tamey se: «Wʼay batu ne ra nda farkaa. Agay nda zankaa ga koy beene ka sujudu, nga banda ga, ir ga willi kate war do.»

6 Ibirahima na sargari kukurantaa tuuroo zaa, a nʼa jeeje nga izoo Isiyaka boŋ. A na nuune diinandihayaa nda huryaa dii nga kaboo ra. Ngi boro hinkaa dira cere bande ka koy. 7 Isiyaka na šenni fur nga baabaa ga ka nee a se: «Baaba!» A nʼa zaabi ka nee: «Naam, ay izoo.» A nee a se: «Nuune diinandihayaa ne, tuuroo ne, man sargaroo feejoo?» 8 Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Ay izoo, Irkoy hunday no ma sargaroo feejoo doonandi.» Ngi boro hinkaa dira cere bande ka koy.

9 Waatoo kaŋ i too nongoo kaŋ Irkoy nʼa silbay a se ra, Ibirahima na sargari tonadogoo cin. A na tuuroo kanandi a boŋ. A na nga izoo Isiyaka haw kʼa kanandi tuuroo boŋ kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ. 10 Woo banda ga, Ibirahima deebe ka huryaa zaa hala nga ma nga izoo koosu. 11 Amma beenaa ra, Abadantaa almalaykaa ciya a se ka nee: «Ibirahima! Ibirahima!» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne.» 12 Almalaykaa nee a se: «Ni kaboo masi ziira zankaa do, de mo masi baffoo tee a se, zama sohõ ay bay kaŋ nʼga hunbur Irkoy, ni ize bajja follokaa, manʼa ka wanji a se!»

13 Ibirahima na nga boŋoo jer, de a na gaaru foo honnay nga dumaa ga kaŋ hilley kotay tuuri kaccu foo ra. Ibirahima koy gaaroo dii kʼa tee sargari kukurante nga izoo dogoo ra. 14 Ibirahima na nongoo din maaɲoo daŋ «Abadantaa ga doonandi». Woo se borey ga nee hõ zaaroo: «Abadantaa ga doonandi nga tondi hondoo boŋ.»

15 Cee hinkantoo Abadantaa almalaykaa ciya za beenaa ra Ibirahima se, 16 ka nee a se: «Ay ga žee nda agay hunday, agay Abadantaa ka šelaŋ ka nee: ‹Zama de ni ne ka woo tee, mana ni ize bajja follokaa wanji ya ne, 17 ay ga albarka boobo daŋ ni ra. Ay ga hanse ka ni hayroo boobandi sanda handarawey kaŋ goo beenaa ra wala labutaasi gurunbey kaŋ goo teekoo miɲoo ga. Ni hayroo ga žigi nga iberey boŋ. 18 Ni hayroo bande aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka, zama nʼna haŋajer ya ne.›» 19 Ibirahima yee nga tamey do. I hanga cere bande ka koy Ber-Šeba, zama no din no Ibirahima goo nda goray.

Nahor hayroo

20 Woo banda ga, boroyaŋ kaa ka deede Ibirahima se ka nee: «Milka mo duu izʼaruyaŋ ni armaa Nahor se: 21 nga gunde jinaa ti Utus, Utus armaa ti Buz, nda Kemuwel kaŋ ti Aram baabaa, 22 nda Kesed, nda Hazo, nda Pildaš, nda Yidilaf nda Betuwel.» 23 Betuwel ti Rebeka baabaa. Wey ti izʼaru yaahaa kaŋ Milka duu ey Nahor se kaŋ ti Ibirahima armaa. 24 Nga wahayoo kaŋ maaɲoo ti Rehuma, mo duu izʼaruyaŋ kaŋyaŋ ti Teba, nda Gaham, nda Tahaš, nda Maaka.

23

Ibirahima na nongu day kaŋ ra Sarata ga suturandi

1 Sarata huna jiiri zangu nda waranka cindi iyye (127): woo ti Sarata aloomuroo. 2 Sarata mana faati kala Kiryat-Arba, maanaa Hebroŋ kaŋ goo gandaa ra kaŋ se i ga nee Kanaŋ. Ibirahima kaa ka goro ka Sarata suturayanoo tee, de mo kʼa hẽe. 3 Ibirahima tun nga bukaa do ka koy Heti borey here ka šelaŋ i se ka nee: 4 «Ay manʼti kala taabuši, ay manʼti kala bisakaw war gamey ra. Wʼay noo doo yʼa tee saaray hala ay gʼay wandoo sutura.» 5 Heti borey na Ibirahima zaabi ka nee: 6 «Haŋajer ir se, ir koyoo! Ni manʼti kala boŋkoyni kaŋ Irkoy nʼa daŋ ir gamey ra. Ni bukaa sutura ir saarawey kul ihennaa ra. Boro sii ir ra kaŋ ga ni ganji ma ni bukaa sutura nga saaraa ra.»

7 Ibirahima man ka gunguma gandaa borey se kaŋ ti Heti borey. 8 A šelaŋ i se ka nee: «Nda war anniyaa no kaŋ war ga baa yʼay bukaa sutura nongoo kaŋ ra ay goo ra, wa yadda ya ne, ka koy hayaa kaŋ ay gʼa wiri ŋaaray Eferoŋ do kaŋ ti Sohar izʼaroo. 9 A ma Makupela tondi guusoo kaŋ ti nga wane yeeti ya ne kaŋ goo nga faaroo miɲoo ga. A mʼa yeeti ya ne, yʼa noo nga hayoo, hala a ma tee ya ne war gamey ra saaray.» 10 Eferoŋ goo Heti borey gamey ra. Eferoŋ Heti boraa na Ibirahima zaabi Heti borey nda borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga, jiney ra, ka nee: 11 «Kalaa, ay koyoo, yadda ya ne! Ay ga ni noo faaroo yaada, tondi guusoo kaŋ goo a ra mo, ay gʼa noo ma ne yaada. Ay gʼa noo ma ne ay gandaa borey jiney ra. Ni bukaa sutura.»

12 Ibirahima gunguma gandaa borey se. 13 Ganda borey jine a šelaŋ Eferoŋ se ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, maa ya ne. Naŋ ya faaroo hayoo bana. Mʼa taa hala ya hin kʼay bukaa sutura a ra.» 14 Eferoŋ na Ibirahima zaabi ka nee: 15 «Ay koyoo, agay nda ni game, faari kaŋ nzorfu kaaray tamma boŋ zangu taaci (400) ga duu a, manʼti baffoo! Ni bukaa sutura.»

16 Ibirahima yadda Eferoŋ šennoo se, de a na tamma nzorfey neeši a se kaŋ a nʼa har Heti borey jiney ra. A na nzorfu tamma boŋ zangu taacaa (400) kaŋ ga sawa nda yooboo barmaa bana a se kaaray. 17 Takaa woo nda Eferoŋ faaroo kaŋ goo Makupela kaŋ ga Mamre tenje, faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra nda tuuri kul kaŋ goo faaroo nda nga carawey ga, 18 i kul tee Ibirahima halaalaa Heti borey nda borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga, jiney ra.

19 Woo banda ga, Ibirahima na Sarata, nga wandoo, sutura tondi guusoo kaŋ goo Makupela faaroo ra kaŋ ga Mamre tenje, maanaa Hebroŋ, Kanaŋ gandaa ra. 20 Faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra hun Heti borey maaɲey ga ka huru Ibirahima maaɲoo ga. Ibirahima nʼa tee bukaw suturadoo.

24

Isiyaka hiijaa

1 Ibirahima žen, nga jiirey boobo. Abadantaa na albarka daŋ a ra nongoo kul here. 2 Ibirahima nee nga tamoo se kaŋ žen nga hugoo tamey kul kaŋ kone nga almanoo kul goo: «Ay gʼa wiri ni ga, ni kaboo daŋ ay ceehamoo cire, 3 ay ga ni žeendi nda Abadantaa kaŋ ti beenaa nda laboo Koyoo, hala masi wande zaa ay izoo se Kanaŋ borey ize woyey ra kaŋ gamey ra ay goo ma goro. 4 Amma ma koy ay gandaa ra, ay borey do, ma wande zaa ay izoo Isiyaka se.» 5 Baɲɲaa nee a se: «A ga hin ka tee woyoo si baa nga ma hanga agay ka kaa gandaa woo ra. Adiši ya ni izoo yeeti ganda kaŋ ra ni hun ra wala?» 6 Ibirahima nʼa zaabi ka nee: «Hawgay, masʼay izoo yeeti no din! 7 Abadantaa kaŋ ti beenaa Koyoo kaŋ nʼay kaa ay baabaa hugoo ra nda ay gandaa ra, nga kaŋ šelaŋ ka žee ya ne kaŋ nga ga gandaa woo noo ay hayroo se, nga hunday ga nga almalaykaa daŋ ni jine. De mo no din ra nʼga wande zaa ay izoo se. 8 Nda woyoo wanji ka hanga ni, žeeyanoo hun ni jindoo ga. Hayaa kaŋ ay gʼa har ma ne de ti masʼay izoo yeeti no din.» 9 Baɲɲaa na nga kaboo daŋ Ibirahima, nga koyoo ceehamoo cire ka žee a se kaŋ nga ga hayaa tee kaŋ a nʼa har. 10 A na yoo boŋ woy (10) zaa nga koyoo yoowey ra kʼi jeeje nda nga koyoo arzaka henney kʼi ka koy. A tun ka koy hala Mezopotami kaŋ ti Nahor koyraa.

11 Kaŋ a too no din, a na yoowey sonbandi koyraa dumaa ga, dayoo jeroo ga, alaasar baanaa ra, dimmaa kaŋ ga woyey ga koy gur. 12 Woo banda ga, a nee: «Abadantaa, ay koyoo Ibirahima Koyoo, ay ga ni ŋaaray ma ni alhormaa cebe ay koyoo Ibirahima se kʼay kubayandi hõ nda woo kaŋ ay gʼa ceeci. 13 Agay ne hari zaadogoo ra, koyraa zankawoyey ga fatta ka kaa ka gur. 14 Yala woy soogaa kaŋ se ay ga nee: ‹Ni hooboo šiiri ya ne hala ay ga haŋ› kaŋ ga tuuru ya ne ka nee: ‹Haŋ, ay ga ni yoowey mo noo i ma haŋ!› Woo din ti boraa kaŋ nʼnʼa jisi ni tamoo Isiyaka se. Takaa woo ra ay ga bay kaŋ nʼga alhormo tee ay koyoo se.» 15 A mana šelaŋ ka ben jina kaŋ Rebeka fatta kate nga hooboo goo jesoo ga. A manʼti kala Betuwel ize woyoo. Betuwel manʼti kala Milka nda Nahor kaŋ ti Ibirahima armaa, izʼaroo. 16 Woy soogaa ga hanse ka boori, a si aru bay, aru mana bay ka marga nda a. A zunbu hari zaadogoo ra ka nga hooboo too ka žigi.

17 Baɲɲaa zuru kʼa kubay ka nee a se: «Hinžee ya ne, de mʼay noo hari kayna ni hooboo ra hala ay ga haŋ.» 18 A nʼa zaabi ka nee: «Haŋ, ay koyoo.» A na nga hooboo zumandi nda cahãyan kʼa noo a ma haŋ. 19 Waatoo kaŋ a nʼa haŋandi ka ben, a nee a se: «Ay ga gur ni yoowey mo se, hala ngi jawoo ma hun.» 20 Woo banda ga, a cahã ka koy nga hooboo haroo doori almaney haŋ jinaa ra. A yee ka zuru ka koy dayoo ga ka gur, a gur yoowey kul se. 21 Aroo cindi a ga dangay kʼa guna, a ga baa nga ma bay wala Abadantaa na nga diraa boryandi wala a manʼa boryandi.

22 Waatoo kaŋ yoowey haŋ ka ben, aroo na wura niinekorbay foo kaŋ ga too tamma jere tiŋyan nda wura kabehiiri hinka kaŋ ga too tamma boŋ woy (10) tiŋyan zaa. 23 A nee a se: «May ize ti ni? Ay gʼa wiri ni ga, mʼa bayrandi ya ne. Nongu goo ni baabaa hugoo ra kaŋ ra agay nda ay borey ga hin ka cijinoo tee wala?» 24 A nʼa zaabi ka nee: «Betuwel izoo ti agay. Betuwel ti izʼaroo kaŋ Milka duu a Nahor se.» 25 A yee ka nee a se: «Subu nda fita boobo goo ir do, nongu goo no kaŋ ra war ga hin ka cijinoo tee.» 26 Woo banda ga, aroo sujudu Abadantaa se, 27 de a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se, ay koyoo Ibirahima Koyoo, nga kaŋ mana nga alhormo naanayantaa kaa ay koyoo bande! Abadantaa nʼay gongu hala ay koyoo armey hugoo ra.»

28 Woy soogaa zuru ka koy hugey do, nga ɲaa here, ka hayey filla. 29 Rebeka goo nda armaa foo kaŋ maaɲoo ti Labaŋ. Labaŋ zuru ka fatta ka koy aroo do, dayoo jeroo ga. 30 Waatoo kaŋ a dii niinekorbaa nga woymaa ga nda kabehiirey kaŋ goo kabey ra, a maa nga woymaa Rebeka ga šelaŋ ka nee: «Woo no aroo nʼa har ya ne.» A zuru ka koy aroo do, de a nʼa gar a ga kay yoowey do, dayoo jeroo ga. 31 Labaŋ nee a se: «Kaa, ni kaŋ Abadantaa na albarka daŋ ni ra! Macin se nʼga cindi taray? Ay na hugoo haabu, ay na doo hanse yoowey se.»

32 Aroo koy huru hugoo ra, i na yoowey jeejaa kaa i boŋ. I kate yoowey se subu nda fita. I kate hari tamoo se kaŋ nda nga nda arey kaŋ goo a bande ga ngi cewey ɲumay. 33 Woo banda ga, i na ŋaayan gorandi a se. Amma a nee: «Ay si ŋaa nda manʼti ya nka hayaa har kaŋ goo ay do jina.» A nee a se: «Šelaŋ!» 34 Waatoo din a šelaŋ ka nee: «Ibirahima tamoo ti agay. 35 Abadantaa hanse ka albarka daŋ ay koyoo ra, a tee beerante. A nʼa noo alman buuna nda ibeeri, nzorfu kaaray nda wura, baɲɲayaŋ nda koŋŋayaŋ, yooyaŋ nda farkayaŋ. 36 Sarata, ay koyoo wandoo, nga žeenayyanoo ra a duu a se izʼaru foo. Izoo din no, ay koyoo nʼa noo haya kul kaŋ goo nga maaɲoo ga. 37 Ay koyoo nkʼay žeendi ka nee: ‹Kanaŋ borey kaŋ gandaa ra ay goo nda goray, masi woy zaa ay izoo se ngi ize woyey ra. 38 Amma ma koy ay baabaa hugoo ra, ay alaayan beeroo do, ka wande zaa ay izoo se.› 39 Ay nee ay koyoo se: ‹A ga hin ka tee woyoo si baa nga ma hanga agay.› 40 A nʼay zaabi ka nee: ‹Abadantaa kaŋ fondaa ra ay ga dira ga nga almalaykaa daŋ ni jine. A ga ni diraa boryandi, de nʼga woy zaa ay izoo se, ay alaayan beeroo ra, ay baabaa hugoo do. 41 Žeeyanoo si hun ni jindoo ga kala nda ni koy ay alaayan beeroo do. Nda i manʼa noo ma ne mo, a hun ni ga.› 42 Hõ ay too hari zaadogoo do, de ay nee: ‹Abadantaa, ay koyoo Ibirahima Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, mʼay diraa boryandi kaŋ ra ay goo! 43 Agay ne ma kay hari zaadogoo jeroo ga, nda woy soogo fatta ka kaa ka gur dayoo ga, de ay nee a se: “Suuri, mʼay noo hari kayna ni hooboo ra.” 44 De a nʼay zaabi ka nee: “Haŋ, ni yoowey mo ay ga gur i se.” Yala woo ma tee woyoo kaŋ Abadantaa nʼa jisi ay koyoo izoo se.› 45 Ya na šelaŋ ka ben ay binoo ra kaŋ Rebeka da ne ka fatta kate nga hooboo goo jesoo ga, a ga zunbu haroo ga ka koy gur. Ay nee a se: ‹Suuri, mʼay noo hari ya haŋ.› 46 Dogoo din da a na nga hooboo zumandi, a nee: ‹Haŋ, ay ga ni yoowey mo haŋandi.› Ay haŋ, a na yoowey mo haŋandi. 47 Ay nʼa hãa ka nee: ‹May ize ti ni?› A zaabi ka nee: ‹Betuwel kaŋ ti Nahor izʼaroo kaŋ Milka duu a a se, izoo ti agay.› Waatoo din ay duu ka niinekorbaa daŋ niinoo ga, ay na kabehiirey daŋ kabey ga. 48 Woo banda ga, ay sujudu Abadantaa se. Ay na albarka tee a se, nga kaŋ ti ay koyoo Ibirahima Koyoo kaŋ nʼay gongu fondo hennaa ga hala yʼay koyoo armaa ize woyoo zaa nga izʼaroo se. 49 Sohõ, nda war ga baa war ma alhormo naanayante tee ay koyoo se, war mʼa har ya ne. Nda manʼti nga, war mʼa har ya ne hala ya bay kabe kaŋ ga ay ga koy.»

50 Labaŋ nda Betuwel nʼa zaabi ka nee: «Woo mana hun kala Abadantaa do. Cin no ir ga hin kʼa har ma ne ifutu wala ihenna ra? 51 Rebeka ne ni jine, a zaa ka koy. A ma tee ni koyoo izoo se wande, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa kayandi.» 52 Waatoo kaŋ Ibirahima tamoo maa ngi šenney, a sujudu Abadantaa se. 53 A na nzorfu hiiriyaŋ nda wura hiiriyaŋ nda darbayyaŋ fattandi kʼi noo Rebeka se. A na gomni beeriyaŋ tee armaa nda ɲaŋoo se.

54 Woo banda ga, tamoo nda borey kaŋ goo a bande ŋaa, i haŋ, i duu ka kani. Subbaahoo ra, i tun, tamoo nee: «Wʼay naŋ ya yee ay koyoo do.» 55 Armaa nda ɲaŋoo zaabi ka nee: «Naŋ woy soogaa ma goro ir bande haya kayna, ba nda jirbi woy (10) de no, nga banda ga, a ma koy.» 56 A nʼi zaabi ka nee: «War masʼay gayandi, zama Abadantaa nʼay diraa boryandi. Wa naŋ ya yee ka koy ay koyoo do.» 57 I nʼa zaabi ka nee: «Wa naŋ ir ma ciya zankawoyoo se, ka nga hunday hãa.» 58 I ciya Rebeka se, i nʼa hãa ka nee: «Nʼga baa ma šerre aroo bande sohõ da wala?» A nʼi zaabi ka nee: «Ay ga koy.» 59 I na ngi woymaa Rebeka nda woyoo kaŋ nʼa biiri naŋ i ma koy nda Ibirahima tamoo nda nga borey. 60 I gaara Rebeka se, i nee:

«Ir woymaa, yala ma tee boro zenberyaŋ hala cee zenber woyyaŋ se hayraa.

De mo ni hayroo ma nga iberey koyrawey taa.»

61 Rebeka nda nga koŋŋey tun, i žigi yoowey boŋ ka hanga tamoo. Takaa woo nda tamoo na Rebeka zaa ka koy.

62 Isiyaka yee kate dayoo do kaŋ se i ga nee Ber-Lahay-Roy. A si goro kala Negew. 63 Alaasar foo Isiyaka fatta ka koy hawsaa ra ka miile. Waati foo a na boŋoo jer, a dii yooyaŋ kaŋ goo ma kaa. 64 Rebeka mo na nga boŋoo jer, a na Isiyaka honnay, de a sar ka zunbu ka hun yoowaa boŋ. 65 A nee tamoo se: «May ti aroo woo hawsaa ra kaŋ goo ma dira ka kaa kʼir kubay?» Baɲɲaa nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo Isiyaka no.» A na nga sanfitoo zaa kʼa gum nga boŋ. 66 Baɲɲaa na hayey kul filla Isiyaka se kaŋ nga nʼi tee. 67 Isiyaka na Rebeka dii ka koy nga ɲaa Sarata hukkumoo ra. A tee a se wande, a bagʼa. Woo ka Isiyaka binoo yaynandi ɲaŋoo buuyanoo dumaa ga.

25

Ibirahima hayroo cindoo

1 Ibirahima yee ka wande foo zaa kaŋ maaɲoo ti Ketura. 2 Woyoo duu a se hayyan. Maaɲey ti: Zimraŋ, nda Yokušaŋ, nda Medaŋ, nda Majaŋ, nda Yišbak, nda Šuwa. 3 Yokušaŋ na Šeba nda Dedaŋ daŋ aduɲɲa ra. Dedaŋ izey ti: Ašur borey, nda Letuš borey, nda Leyun borey. 4 Majaŋ izʼarey ti: Efa, nda Efer, nda Hanok, nda Abida, nda Elda. Wey kul ti Ketura izeyaŋ nda nga haamayaŋ. 5 Hayaa kul kaŋ goo Ibirahima maaɲoo ga, a nʼa noo Isiyaka se. 6 Izʼarey kaŋ wahayey duu ey a se, a nʼi noo gomniyaŋ za a ga huna. Amma a nʼi moorandi nga izoo Isiyaka, kʼi sanba ganda ra kaŋ goo waynahunay kaboo here.

Ibirahima buuyanoo

7 Aloomuroo kaŋ Ibirahima duu a manʼti kala jiiri zangu nda woyye cindi guu (175). 8 Woo banda ga, hundoo hun, a faati. A duu aloomur kuku, a koy nga hayragey gar alaahara. 9 Nga izey Isiyaka nda Isimayel nʼa sutura Makupela tondi guusoo ra kaŋ goo faaroo ra, Mamre jeroo ga. A manʼti kala Eferoŋ wane kaŋ ti Sohar Heti boraa izʼaroo. 10 Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Heti borey ga. No din ra Ibirahima nda nga wandoo Sarata suturandi. 11 Ibirahima buuyanoo banda ga, Irkoy na albarka daŋ nga izoo Isiyaka ra. Isiyaka gorodogoo ti nongoo kaŋ se i ga nee Ber-Lahay-Roy.

Isimayel hayroo

12 Isimayel, Ibirahima izoo, hayroo ne. Isimayel ti izʼaroo kaŋ Hažatta, Misira boraa kaŋ ti Sarata koŋŋaa, duu a, Ibirahima se. 13 Isimayel izʼarey ti wey, ngi maaɲey ne, alwadda ka kaa alwadda. Isimayel izʼaru jinaa ti Nebayot, nga banda ga, Kedar, nda Adbel, nda Mibsam, 14 nda Mišma, nda Duma, nda Masa, 15 nda Hadad, nda Tema, nda Yetur, nda Nafiš, nda Kedma. 16 Wey ti Isimayel izʼarey, ngi maaɲey, nda ngi koyrawey, nda ngi gorodogey. Ngi ti ngi alkabiilawey boŋkoyni woy cindi hinkaa (12). 17 Aloomuroo kaŋ Isimayel duu a manʼti kala jiiri zangu nda waranza cindi iyye (137). Hundoo hun, a faati ka koy nga hayragey gar alaahara. 18 Isimayel hayroo si goro kala za Hawila hala Šur kaŋ goo Misira tenje ka koy Ašur gandaa here. Isimayel nda nga armey kul si goro nda cere.

Isiyaka hayroo

19 Isiyaka, Ibirahima izoo, hayroo ne. Ibirahima na Isiyaka daŋ aduɲɲa ra. 20 Jiiri woytaaci (40) bara Isiyaka se waatoo kaŋ ra a ga hiiji Rebeka kaŋ ti Betuwel izoo, Aram boraa kaŋ goo Padaŋ-Aram. Nga ti Labaŋ, Aram boraa woymaa. 21 Isiyaka na Abadantaa ŋaaray nga wandoo se kaŋ manʼti kala woy gun. Abadantaa na nga ŋaarayroo taa. Rebeka, nga wandoo tee alhaamidu. 22 Izey ga cere tuti gundoo ra. Rebeka nee: «Nda takaa woo no, cin no ay ga ti a?» A koy Abadantaa ibaayoo ceeci. 23 Abadantaa nʼa zaabi ka nee:

«Dumi hinka bara ni gundoo ra.

Jama hinka ga hun ni gundoo ra kaŋ ga fay.

Jama faa goo nda gaabi ka bisa ceroo.

Ibeeroo ga yee ikaccaa cire.»

24 Hanoo kaŋ ra a duu nga boŋ, nga ne, ntaway aruyaŋ ka cindi gundoo ra. 25 Ijinaa kaŋ kaa, nga kul no ma ciray. Gaahamoo kul ti hinbiri ma nee burmusu, i na maaɲoo daŋ Eso (maanaa «hinbiri»). 26 Nga banda ga, armaa kaa, de kaboo ga Eso ceekoroo dii. I na maaɲoo daŋ Yakuba (maanaa «ceekore diikaa»*). Waatoo kaŋ i ga hayandi, Isiyaka sii nda kala jiiri woydu (60).

Eso na nga izejinawtaraa barmay nda ŋaayan

27 Zankey beeri, Eso tee aru kaŋ ga hanse ka wan hooyan, a ga baa hawsa koyyan. Amma Yakuba tee boro alaafiyante kaŋ ga goro hugey do. 28 Isiyaka si baa kala Eso, zama hamey kaŋ a gʼi hoo ga kan miɲoo ra. Amma Rebeka si baa kala Yakuba.

29 Han foo Yakuba goo ma maafe hina, Eso kaa ka hun hawsaa ra, a dusu, a heray. 30 Eso nee Yakuba se: «Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya gona iciraa woo ra, maafe ciraa woo ra, zama ay dusu, ay ga baa ka buu nda heray.» Šennoo woo ka kate i daŋ a ga Edom (maanaa «iciray»). 31 Yakuba nee a se: «Kala ma ni izejinawtaraa neere ya ne jina.» 32 Eso zaabi ka nee: «Nga ne, ay ga baa ka buu, macin no ay gʼa tee izejinawtaray se?» 33 Woo banda ga, Yakuba nee: «A žee ya ne jina!» A žee a se, a na nga izejinawtaraa neere Yakuba se. 34 Yakuba na Eso noo dunguri dumi maafe nda takula. A ŋaa, a haŋ jina, a tun ka koy. Takaa woo nda Eso na nga izejinawtaraa kaynandi.

26

Isiyaka koy Abimelek do

1 Heray foo tee gandaa ra kaŋ manʼti heray jinaa kaŋ tee Ibirahima waati. Isiyaka koy koyraa ra kaŋ se i ga nee Gerar, Abimelek do kaŋ ti Filisti borey kokoyoo. 2 Abadantaa bangay a se, a nee: «Masi doo Misira gandaa ra, goro gandaa ra kaŋ ay gʼa har ma ne. 3 Ma goro ka waati tee no din ra. Ay goo ni bande. Ay ga albarka daŋ ni ra, zama ni nda ni hayroo se ay ga gandawey wey kul noo. Ay ga žeeyanoo too kaŋ ay nʼa žee ni baabaa Ibirahima se. 4 Ay ga ni hayroo boobandi sanda handarawey kaŋ goo beenaa ra. Ay gʼa noo gandawey wey kul. Ni hayroo bande aduɲɲa gandawey kul ga duu albarka, 5 zama Ibirahima na haŋajer ya ne. A nʼay talfey, nda ay yaamarey, nda ay hantumey, nda ay ašariyawey dii.»

6 Woo ka kate Isiyaka goro Gerar. 7 Waati kaŋ nongoo din borey nʼa hãa nda wandoo kaŋ goo a bande, a mma nee i se nga woymaa no. A ga hunbur ka nee i se nga wandoo no, zama a ga huzun nongoo din borey masi koy nga wii Rebeka maaganda se, zama woy no kaŋ ga boori.

8 Isiyaka goro ka gay no din ra. Han foo Abimelek kaŋ ti Filisti borey kokoyoo, guna nda funeetaraa, de a dii kaŋ Isiyaka goo ma nga wandoo Rebeka mooru-mooru.* 9 Abimelek ciya Isiyaka se, a nee: «Šikka sii kaŋ woyoo woo ni wandoo no. Taka foo nda nʼga yadda ka nee ni woymaa no?» Isiyaka nʼa zaabi ka nee: «Ya nkʼa har ya si koy buu nga maaganda se.» 10 Abimelek nee: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Haya kayna gandaa boro foo masi marga nda ni wandoo mʼir daŋ haya ra.» 11 Abimelek na gandaa kul gagay ka nee: «Boro kul kaŋ tuku aroo woo do wala nga wandoo, a waazibi boraa ma wiiyandi.»

12 Woo banda ga, Isiyaka na faari tee gandaa din ra, jiiroo woo, woo kaŋ a nʼa duma cine zangu (100) no a nʼa hegay, zama Abadantaa na albarka daŋ a ra. 13 A tee alman, nga almanoo mma koy de a ga tonton hala nongu kaŋ ra a tee almankoyni beeri. 14 A goo nda alman buuna nda ibeeri kuryaŋ, nda tam booboyaŋ. Filisti borey canse Isiyaka ga.

Isiyaka nda Abimelek na cere noo amaana

15 Dayey kul kaŋ nga baabaa tamey nʼi fanši, nga baabaa Ibirahima waati, Filisti borey nʼi too nda labu kʼi lutu. 16 Abimelek nee Isiyaka se: «Fatta ir gandaa ra, zama nʼga hin ir.» 17 Isiyaka hun no din. A koy goro Gerar gooroo ra, no din ra a cindi. 18 A na dayey fanši koyne kaŋ teendi nga baabaa Ibirahima waati, amma Ibirahima buuyanoo banda ga, Filisti borey nʼi lutu. Maa follokey kaŋ baaboo nʼa daŋ i ga, nga no a nʼi tunandi. 19 Isiyaka tamey fanši gooroo ra, i duu no din hari henna. 20 Gerar koyraa kurkey yenje Isiyaka kurkey bande ka nee i se: «Ir wane haroo!» Isiyaka na dayoo maaɲoo daŋ Esek (maanaa «yenjeyan»), zama i nka yenje a bande. 21 Isiyaka tamey na day foo fanši koyne kaŋ nga mo i yenje a bande a ga. A na maaɲoo daŋ Sitina (maanaa «citiyan»). 22 A hun no din ka koy, a na day foo fanši koyne kaŋ yenje mana tee a ga. A na maaɲoo daŋ Rehobot (maanaa «feeriyan»). A nee: «Sohõ Abadantaa nʼir feeri, ir ga tonton ka boobo gandaa ra.»

23 Woo banda ga, a tun no din ka koy Ber-Šeba. 24 Abadantaa bangay a se cijinoo ra ka nee: «Agay ti ni baabaa Ibirahima Koyoo. Masi hunbur, zama ay goo ni bande. Ay ga albarka daŋ ni ra, ay ga ni hayroo boobandi, Ibirahima, ay tamoo maaganda se.» 25 No din ra Isiyaka na sargari tonadoo cin ka Abadantaa maaɲoo cee. A na nga hukkumoo cin. Isiyaka tamey na day foo fanši no din.

26 Han foo Abimelek nda nga ceroo Ahuzat nda nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Pikol hun Gerar ka koy a do. 27 Isiyaka nee i se: «Macin ti addaliloo kaŋ se war ga kaa ay do, war kaŋ konna agay, war nʼay gaaray war do?» 28 I nʼa zaabi ka nee: «Ir nka dii nda cimi kaŋ Abadantaa goo ni bande. Woo se ir nee kaŋ žeeyan ma huru ir nda ni game. Ir ma žee ka cere noo amaana. 29 Žee kaŋ nʼsi haya laala tee ir se sanda takaa kaŋ nda ir mana ni laazaaba. Ihenna de no ir nʼa tee ma ne, de mo ir na ni naŋ ma koy nda alaafiyaa. Sohõ Abadantaa na albarka daŋ ni ra!» 30 Isiyaka na hoyandi beeri tee i se, i ŋaa, i haŋ. 31 Subaa ra, i biya ka tun, i žee cere se. Isiyaka nʼi naŋ i ma koy, i hun a do nda alaafiyaa.

32 Zaaroo din da Isiyaka tamey kaa a do kʼa noo dayoo kaŋ i nʼa fanši alhabar. I nee a se: «Ir duu hari.» 33 A na dayoo maaɲoo daŋ Šiba (maanaa «žeeyan»). Woo se hala hõ koyraa maaɲoo ti Ber-Šeba (maanaa «žeeyanoo dayoo»†).

Eso hiiji woy dumi waaniyaŋ

34 Waatoo kaŋ Eso duu jiiri woytaaci (40) a hiiji Žudit kaŋ ti Beri, Heti boraa, izoo nda Basemat kaŋ ti Eloŋ, Heti boraa, izoo. 35 Woy hinkaa woo na Isiyaka nda Rebeka hundoo maray.

27

Yakuba duu gaararoo Eso dogoo ra

1 Žeenay kaa Isiyaka ga, nga moo gunaa kuma hala nongu kaŋ ra a si dii koyne. A ciya nga izʼaru jinaa Eso se, a nee a se: «Ay izoo!» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne, ay baabaa!» 2 Isiyaka šelaŋ a se ka nee: «Nga ne, ay žen, ay sʼay buuyanoo zaaroo bay. 3 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ma ni hoo jinawey zaa kaŋ ti ni tongaa nda ni biraa, ma koy hawsaa ra ka ham hoo ya ne. 4 Mʼa hina hala a ma tee ya ne ŋaayan kaana, de ma kate a ya ne yʼa ŋaa hala ay hundoo ma ɲaali, ya gaara ma ne za ya na buu.»

5 Rebeka maa hayaa kaŋ Isiyaka nʼa har nga izoo Eso se. Eso koy hawsaa ra ka ham hoo. 6 Rebeka šelaŋ Yakuba, nga izoo se ka nee: «Aywa, ay maa ni baabaa goo ma šelaŋ ni armaa Eso se ka nee: 7 ‹Ham hoo kate ya ne, mʼa tee ya ne ŋaayan kaana, ya ŋaa. Ay ga gaara ma ne Abadantaa jine za ya na buu.› 8 Sohõ ay izoo, haŋajer šennoo se kaŋ ay gʼa har ma ne. 9 Koy alman buuney ra, ma hancin-ize henna boŋ hinka dii kate ya ne hala yʼi tee ŋaayan kaana, sanda woo kaŋ ga kan ni baabaa se. 10 Mʼa ka koy ni baabaa se, de a ga ŋaa hala a ma duu ka gaara ma ne za a mana buu.»

11 Amma Yakuba nee nga ɲaa Rebeka se: «Aywa, Eso, agʼarmaa ya gaahamoo kul ti hinbiri, agay binde mma yuttu. 12 A ga hin ka tee ay baabaa mʼay dadaba, de ya tee a se zanbante, ya kate ay boŋ ga dangayan kaŋ manʼti gaarayan.» 13 Ɲaŋoo nʼa zaabi ka nee: «Ay izoo, nda a na ni danga, a ma kaŋ ay boŋ. Haŋajer ay šennoo se ma koy kate ey.»

14 A koy, a nʼi dii, a kate ey nga ɲaa se. Ɲaŋoo nʼi tee ŋaayan kaana sanda woo kaŋ ga kan baaboo se. 15 Woo banda ga, Rebeka na nga ize jinaa Eso bankaarawey kul ihennaa zaa kaŋ ga jisi a do hugoo ra. A nʼi daŋ nga ize hinkantoo Yakuba ga. 16 Hanciney kuurey, a nʼi ka kabey nda jindoo nongey kaŋ ga yuttu daabu. 17 Woo banda ga, a na ŋaayan kaanaa nda takulaa kaŋ a nʼi hanse daŋ nga izoo Yakuba kaboo ra. 18 A too nga baabaa do, a nee a se: «Ay baabaa!» A nʼa zaabi ka nee: «Naam, ay ize foo ti ni?» 19 Yakuba na nga baabaa zaabi ka nee: «Agay no Eso, ni ize jinaa. Ay na hayaa tee kaŋ nʼnʼa har. Tun, ma goro, mʼay hamoo ŋaa, ma gaara ya ne.» 20 Isiyaka nee nga izoo se: «Cin ti woo? Ni ya cahã ka duu, ay izoo!» A na zaabi ka nee: «Haya kaŋ no, Abadantaa, ni Koyoo kʼay kubayandi nda a.»

21 Isiyaka nee Yakuba se: «Man kate ya ni dadaba, ay izoo, hala ya bay wala ni ti ay izoo Eso wala manʼti ni no.» 22 Yakuba man nga baabaa Isiyaka ga, a nʼa dadaba, de a nee: «Jinde šennoo manʼti kala Yakuba jindoo, amma kabey manʼti kala Eso kabey.» 23 A manʼa bay, zama kabey kul ti hinbiri sanda nga armaa Eso waney takaa. A baa ka gaara a se. 24 A nee koyne: «Ay izoo Eso no wala?» Yakuba nʼa zaabi ka nee: «Ayyo, agay no.»

25 Isiyaka nee: «Ay noo hamoo kaŋ nʼnʼa hoo, yʼa ŋaa, ya gaara ma ne!» A nʼa noo a se, a ŋaa. A kate a se alaneb hari moora, a haŋ. 26 Baaboo nee a se: «Man kate, de mʼay summu, ay izoo.» 27 A man, de a nʼa summu. Isiyaka maa nga izoo darbawey hewoo. A gaara a se. A nee:

«Wa guna, ay izoo hewoo ga hima nda faari

kaŋ Abadantaa na albarka daŋ a ra hewoo.

28 Yala Irkoy ma ni noo beenaa gomnoo nda laboo albarkaa.

Alkama nda alaneb hari masi jaŋ ni do!

29 Yala alkabiilayaŋ ma yee ni cire!

Dumiyaŋ ma gunguma ma ne!

Ma tee ni armey boŋkoynoo,

de mo ni ɲaa-izey ma gunguma ma ne!

Boro kaŋ na ni danga ga laali,

boro kaŋ gaara ma ne ga duu albarka!»

30 Isiyaka nka gaara ka ben Yakuba se, Yakuba fatta nga baabaa do, dogoo din da Eso kaa ka hun hoodogoo ra. 31 Nga mo na ŋaayan kaana foo tee kaŋ a kate a nga baabaa se. A nee nga baabaa se: «Ay baabaa, tun ka ni izoo hamoo kaŋ a nʼa hoo ŋaa, ma gaara a se.» 32 Baaboo nʼa hãa ka nee: «May ti ni?» A nʼa zaabi ka nee: «Agay no, ni ize jinaa, Eso.» 33 Isiyaka hanse ka jijiri hunburay se, de a nee: «May ti boraa kaŋ na ham hoo ka kate a ya ne? Ay nʼa kul ŋaa za mana too kate. Ay gaara a se. De mo gaararoo ga cindi a bande.»

34 Waatoo kaŋ ra Eso maa nga baabaa šenney, a na kaati beeri tee, binoo hanse ka maray, de a nee nga baabaa se: «Ay baabaa, gaara ya ne, agay mo!» 35 Isiyaka nʼa zaabi ka nee: «Ni armaa kaa nda carmay, de a duu gaararoo kaŋ nʼga hima ka duu a.» 36 Eso nee: «Hayaa kaŋ se i na maaɲoo daŋ Yakuba (maanaa ‹zanbante›*), nga se a nʼay zanba cee hinka? A na izejinawtaraa taa ay kone, sohõ nga ne ka koy nda gaararoo kaŋ ay ga hima ka duu a!» A yee ka nee: «Mana gaarari kul jisi ya ne?» 37 Isiyaka na Eso zaabi ka nee: «Guna, ay nʼa tee ni boŋkoynoo, ay na nga armey kul tee nga tamey. Ay nʼa noo alkamaa nda alaneb haroo. Sohõ macin no ay ga hin kʼa tee ma ne, ay izoo?» 38 Eso nee nga baabaa se: «Gaararoo woo hinne bara ma ne, ay baabaa? Ay baabaa, gaara ya ne!» Eso na nga jindoo jer ka hẽe. 39 Baaboo nʼa zaabi ka nee:

«Guna, ni gorodogoo ga mooru labu albarkantey nda beenaa gomnoo.

40 Ni takubaa nda nʼga huna,

nʼga yee ni armaa cire,

amma nʼga kaa ka duu ni boŋ.

Tiŋay-zaa-bundoo kaŋ a ga daŋ ni boŋ,

nʼgʼa kaa ni jindoo ga.»

Yakuba zuru ka koy nga hasaa Labaŋ do

41 Eso konna Yakuba, gaararoo maaganda se kaŋ baaboo nʼa tee a se. Eso nee nga boŋ se: «Ay baabaa buuyanoo waatoo man, ay ga agʼarmaa Yakuba wii.» 42 Rebeka duu šenney kaŋ hun nga ize jinaa Eso miɲoo ra alhabaroo. A daŋ i ma ciya nga ize hinkantoo Yakuba se, a nee a se: «Aywa, ni armaa Eso ga baa nga ma faasa nga boŋ se ka ni wii. 43 Sohõ ay izoo, haŋajer ay šennoo se, tun ka zuru ka koy lafa Labaŋ jeroo ga kaŋ ti agʼarmaa kaŋ goo koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Karaŋ. 44 Ma jirbiyaŋ tee a do hala han kaŋ ni armaa binoo ma zunbu. 45 Hala waati kaŋ ni dooraa hun ni armaa binoo ra, a ma dirɲa hayaa kaŋ nʼnʼa tee nga se. Waatoo din ay ga sanba ma ne ma yee kate. Cin se ay ga jaŋ war boro hinkaa kul han follokaa ra?»

46 Rebeka nee Isiyaka se: «Ay konna hunayan, Heti ize woyey† sabbu se. Nda Yakuba na woy zaa, sanda wey dumey, Heti ize woyey ra, gandaa ize woyey ra, macin no hunayan gʼa nafa ya ne?»

28

1 Isiyaka ciya Yakuba se, a gaara a se jina, a duu kʼa yaamar ka nee: «Masi woy zaa Kanaŋ borey ize woyey ra. 2 Tun ni boŋ ga, ma koy Padaŋ-Aram, Betuwel do kaŋ ti ni ɲaa baabaa. No din ra ma woy zaa ni ɲaa armaa kaŋ ti Labaŋ, ize woyey ra. 3 Yala Irkoy, Hini-kul-koyoo ma albarka daŋ ni ra, a ma ni noo hayyaŋ ka ni boobandi. Nʼga tee dumi boobo. 4 Yala a ma ni noo Ibirahima albarkaa, ni nda ni hayroo kul, hala ma gandaa mayray kaŋ Irkoy nʼa noo Ibirahima se kaŋ ra ni koy goro.» 5 Takaa woo nda Isiyaka na Yakuba sanba Padaŋ-Aram, Labaŋ do kaŋ ti Betuwel, Aram boraa, izoo. Labaŋ mma tee arma Rebeka se kaŋ ti Yakuba nda Eso ɲaa.

6 Eso dii kaŋ Isiyaka gaara Yakuba se, a nʼa sanba Padaŋ-Aram hala a ma wande zaa no din, kaŋ a ga gaara a se mo, a nʼa yaamar ka nee: «Masi woy zaa Kanaŋ borey ize woyey ra.» 7 A dii kaŋ Yakuba maa nga baabaa nda nga ɲaa se, de mo a koy Padaŋ-Aram. 8 Woo ka kate Eso ma faham kaŋ Kanaŋ borey ize woyey si kan nga baabaa Isiyaka se. 9 Woo banda ga, Eso koy Isimayel do. A yee ka hiiji woy foo. Woyoo manʼti kala Isimayel, Ibirahima izʼaroo ize woyoo, maaɲoo ti Mahalat, Nebayot woymaa no.

Irkoy bangay Yakuba se handiri ra

10 Yakuba hun koyraa ra kaŋ se i ga nee Ber-Šeba ka koy Karaŋ. 11 A too nongu foo ra kaŋ ra a kani, zama waynaa kaŋ. A na tondi foo sanbu kʼa tee furkanga, a kani no din da. 12 A handiri. Handiroo ra, a dii kali-kali kaŋ ga kay laboo ga, boŋoo goo beenaa ra, de Irkoy almalaykey ga žigi, i ga zunbu kali-kaloo boŋ. 13 De Abadantaa ga kay boŋoo boŋ* ka nee: «Agay ti Abadantaa, ni baabaa Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, gandaa woo kaŋ ra ni goo ma kani, ay gʼa noo ni nda ni hayroo se. 14 Ni hayroo ga boobo sanda labutaasi. Ni laboo laamaa ga koy too gandaa kanjey kul: kʼa dii dangay nda dandi here ka koy hawsa nda gurma here. Ni nda ni hayroo ra, aduɲɲa alaayan beerey kul ga duu albarka. 15 Nga ne, ay goo ni bande, ay ga ni hawgay nongu kul kaŋ ra nʼga koy. Ay ga ni ka yee kate gandaa woo ra. Ay si ni naŋ, ay ga hayaa tee kaŋ ay nʼa har ma ne.»

16 Yakuba tun jirboo ra, de a nee: «Šikka sii kaŋ Abadantaa goo nongoo woo ra, agay, ya na bay!» 17 A jiti, de a nee koyne: «Nongoo woo ga boro hunburandi! Ne manʼti nongu kul kala Irkoy hugoo, ne ti beenaa miɲoo!» 18 Yakuba biya ka tun, a na tondoo zaa kaŋ cindi boŋoo cire, a nʼa kayandi kʼa tee hongandihaya, a na jii doori tondoo boŋoo boŋ. 19 A na nongoo din maaɲoo daŋ Betel (maanaa «Irkoy hugoo»), amma cee jinaa koyraa maaɲoo ti Luz. 20 Yakuba na meefur foo zaa ka nee: «Nda Irkoy goo ay bande, nda a nʼay hawgay fondaa kaŋ ra ay goo ma dira ra, nda a nʼay noo ŋaayan kaŋ ay gʼa ŋaa, nda bankaarayyaŋ kaŋ ga huru ay ga, 21 nda ay yee nda baani ay baabaa hugoo do, nga ra Abadantaa ga tee ya ne Koy. 22 De mo tondoo woo kaŋ agay ne kʼa kayandi kʼa tee hongandihaya, ga tee Irkoy hugoo. Gomni kul kaŋ nʼgʼa noo ya ne, ay ga azakkaa noo ma ne.»

29

Yakuba too Labaŋ do

1 Yakuba yee ka fondaa zaa, a koy waynahunay izey gandaa here. 2 A dii day foo hawsaa ra, alman buuna kur hinza ga kani miɲoo ga, zama dayoo din ra i ga almaney haŋandi. Tondoo kaŋ ga dayoo miɲoo daabu ga tiŋ. 3 Waati kaŋ alman kurey kul marga jina, nga no i ga tondoo gunguray kʼa kaa dayoo miɲoo ga ka almaney haŋandi. Woo banda ga, i ga tondoo yeeti dayoo miɲoo ga. 4 Yakuba šelaŋ i se kʼi hãa wala man wane nda ey. I nʼa zaabi ka nee: «Karaŋ koyraa wane nda ir.» 5 A nee i se: «War ga Labaŋ bay, Nahor haamʼaroo?» I nʼa zaabi ka nee: «Ir gʼa bay.» 6 A nee i se: «A ga saabu wala?» I nʼa zaabi ka nee: «A ga saabu. Rašel, nga ize woyoo ne ma kaa nda alman buuney.» 7 A nee koyne: «Zaaroo ya ga kuu, waatoo mana too kaŋ ra almaney ga margandi. Wa almaney haŋandi ka koy i kur.» 8 I nee: «Ir si hin kala waati kaŋ alman kurey kul marga jina, nga no kurkey ga tondoo gunguray kʼa kaa dayoo miɲoo ga ka almaney haŋandi.»

9 A goo ma šelaŋ i bande da kaŋ Rašel ne ma kaa nda nga baabaa almaney, zama kurkaw no. 10 Waatoo kaŋ Yakuba dii Rašel, nga hasaa Labaŋ ize woyoo, nda Labaŋ almaney, Yakuba man ka tondoo gunguray kaŋ goo dayoo miɲoo ga. A na Labaŋ nga hasaa almaney haŋandi. 11 Woo banda ga, a na Rašel summu, de a na nga jindoo jer ka hẽe. 12 Yakuba filla Rašel se kaŋ baaboo boro ti nga, nga manʼti kala Rebeka izoo. Rašel zuru ka koy a har nga baabaa se. 13 Dogoo din da kaŋ Labaŋ maa Yakuba, nga woymaa izoo alhabaroo, a zuru ka koy a kubay, a nʼa naagu nga gandoo ra kʼa summu, de a nʼa ka koy nga hugoo do. Yakuba na hayey kul filla Labaŋ se. 14 Labaŋ nee a se: «Šikka sii kaŋ ay hamoo nda ay kuroo ti ni!» Yakuba goro a do hala handu foo too.

Yakuba hiijay hinkaa

15 Labaŋ nee koyne Yakuba se: «Manʼti kaŋ se ay boraa ti ni, nga se nʼga goy ya ne yaada! Ni goy hayoo kayandi ya ne.» 16 Woo kaa ka gar kaŋ Labaŋ goo nda ize woy hinka, ijinaa maaɲoo ti Leya, ihinkantoo maaɲoo ti Rašel. 17 Leya goo nda mootondi hennayaŋ, amma Rašel goo nda kunturu henna nda ndum henna. 18 Yakuba na Rašel bajoo zaa nga binoo ra. A nee: «Ay ga goy ma ne jiiri iyye, ay banaa ti Rašel, ni ize woy hinkantoo.» 19 Labaŋ zaabi ka nee: «Ay baa yʼa noo ma ne nda yʼa noo aru foo se, cindi ay do.»

20 Yakuba goy jiiri iyye hala nga ma duu Rašel, i tee moɲoo ra sanda jirbi kaynayaŋ taka kaŋ nda a ga bagʼa. 21 Jiiri iyyaa banda ga, Yakuba nee Labaŋ se: «Ay noo ay wandoo, zama waatoo kaŋ ga ir huru too, ay ga baa yʼa hiiji.»

22 Labaŋ na nongoo din borey kul marga, a na hoyandi beeri tee. 23 Amma waatoo kaŋ cijinoo too, a na nga ize woyoo Leya zaa kʼa ka koy Yakuba do, Yakuba gorokasinay nda a. 24 Labaŋ na nga koŋŋaa Zilpa noo nga izoo Leya se, a ma tee a se koŋŋa. 25 Subbaahoo ra, nga ne, Leya no. Yakuba nee Labaŋ se: «Cin ti woo nʼnʼa tee ya ne! Ni bay Rašel se ay goy ma ne? Cin se nʼnʼay darga?» 26 Labaŋ zaabi ka nee: «Ir nongoo kaniroo ra, boro si kayne hiijandi ka beere naŋ. 27 Jirbi iyyaa benandi nda a, nga banda ga, ir ga ni noo affaa nda nʼga goy ya ne koyne jiiri iyye.» 28 Hayaa kaŋ a nʼa har, Yakuba nʼa tee. A na jirbi iyyaa tee nda Leya jina, Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Rašel a ma hiiji a. 29 Labaŋ na nga koŋŋaa Bilha noo nga izoo Rašel se, a ma tee a se koŋŋa. 30 Yakuba gorokasinay nda Rašel mo kaŋ a bagʼa nda Leya. A yee ka jiiri iyye taaga goy Labaŋ se.

Yakuba izey

31 Kaŋ Abadantaa dii kaŋ Yakuba ga baa Rašel ka bisa Leya, woo se a na Leya noo hayyan, amma Rašel a nʼa tee woy gun. 32 Leya tee boro hinka, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra. A na maaɲoo daŋ Rubeŋ (maanaa «wa guna izʼaru»). A nee: «Zama Abadantaa dii ay naajoo. Sohõ ay kurɲoo ga baa agay.» 33 A yee ka tee boro hinka, a duu izʼaru. A nee: «Zama Abadantaa dii ay baji jaŋaa, nga se a nʼay noo izoo woo.» A na maaɲoo daŋ Simewoŋ (maanaa «a ga maa»). 34 A yee ka tee boro hinka, a duu izʼaru foo. A nee: «Nhuu, sohõ ay kurɲoo ga didiji ay ga, zama ay duu a se izʼaru hinza.» Woo se a na maaɲoo daŋ Lewi (maanaa «a ga didiji»). 35 A yee ka tee boro hinka, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra. A nee: «Hiino ay ga albarka tee Abadantaa se!» Woo se a na maaɲoo daŋ Žuda (maanaa «a ga albarka tee»). Woo banda ga, a mana duu ize.

30

1 Waatoo kaŋ Rašel dii kaŋ nga si duu ize Yakuba se, a canse nga woymaa ga, de a nee Yakuba se: «Ay noo zanka, nda manʼti nga, ay ga buu!» 2 Yakuba futu Rašel ga, de a nee: «Agay ti Irkoy kaŋ na ni ganji hayyan?» 3 Rašel nee a se: «Ay koŋŋaa Bilha ne, marga nda a, a ma hay ay maaɲoo ga, woo ra ize kaŋ a gʼa hay ga tee ay wane.» 4 A nʼa noo Bilha, nga koŋŋaa, sanda wande. Yakuba marga nda a. 5 Bilha tee boro hinka, a na izʼaru hay Yakuba se. 6 Rašel nee: «Irkoy ciiti ya ne, a maa ay šennoo se kʼay noo izʼaru.» Woo se a na maaɲoo daŋ Dan (maanaa «a ciiti»). 7 Koŋŋaa yee koyne ka tee boro hinka, a na nga izʼaru hinkantoo hay Yakuba se. 8 Rašel nee: «Ay na yenje šenda tee ay woymaa bande, ay hin a. A na zankaa maaɲoo daŋ Neftali (maanaa ‹ay yenjaa›).»

9 Waatoo kaŋ Leya dii kaŋ nga gay nga mana hay, a na Zilpa nga koŋŋaa zaa kʼa noo Yakuba se, a ma tee a se sanda wande. 10 Nga koŋŋaa na izʼaru hay Yakuba se. 11 Leya nee: «Woo ti gomni!» A na maaɲoo daŋ Gad (maanaa «gomni»). 12 Koŋŋaa duu Yakuba se nga izʼaru hinkantoo. 13 Leya nee: «Woo ti agʼarrahamaa! Sohõ woyey ga nee ya ne arrahamantaa.» A na maaɲoo daŋ Ašer (maanaa «arrahama»).

14 Han foo Rubeŋ koy faarey ra, alkamaa hegaa waati, a duu tuuri-ize fooyaŋ kaŋ ga woy gun safar, a kate ey nga ɲaa Leya se. Rašel nee Leya se: «Ay gʼa wiri ni ga, ay noo ni izoo tuuri-izey ra kaŋ ga woy gun safar.» 15 A nʼa zaabi ka nee: «A mana wasa ma ne kaŋ nʼnʼay kurɲoo taa, ay izoo tuuri-izey mo nʼga baa mʼi taa wala?» Rašel nee: «A boori! A ga kani ni do hõ cijinoo, mʼay noo ni izoo tuuri-izey.» 16 Almaaroo ra, kaŋ Yakuba kaa ka hun faarey do, Leya fatta kʼa kubay ka nee a se: «Agay do nʼga kani, zama ay na kaniyanoo day nda ay izoo tuuri-izey.» Cijinoo din a kani a do. 17 Irkoy yadda Leya se, a tee boro hinka, a na nga izʼaru guwantoo daŋ aduɲɲa ra Yakuba se. 18 Leya nee: «Irkoy nʼay bana, zama ay nʼay koŋŋaa noo ay kurɲoo se.» A na zankaa maaɲoo daŋ Isakar (maanaa «ay banaa»). 19 A yee koyne ka tee boro hinka, a duu nga izʼaru idduwantoo Yakuba se. 20 A nee: «Agay, Irkoy nʼay noo nooyan henna. Hõ banda ga, ay kurɲoo gʼay beerandi, zama izʼaru iddu no ay nʼi hay a se.» A na zankaa maaɲoo daŋ Zabuloŋ (maanaa «beeray»). 21 A gay jina, a na ize woy foo hay, a na maaɲoo daŋ Dina*. 22 Irkoy ɲeli Rašel ga, a maa a se, a nʼa faaba a ma duu ize. 23 A tee boro hinka, a duu izʼaru. A nee: «Irkoy nʼay haawoo kaa.» 24 A na zankaa maaɲoo daŋ Isufi (maanaa «a ma tonton»). A nee: «Yala Abadantaa ma izʼaru foo tonton ya ne!»

Yakuba tee almankoyni

25 Waatoo kaŋ Rašel na Isufi daŋ aduɲɲa ra, Yakuba nee Labaŋ se: «Ay naŋ ya koy, ya yee ay do, ay gandaa ra. 26 Ay noo ay wandey nda ay izey kaŋ se ay goy ma ne, ay ga baa ya koy, zama ni hunday ga bay takaa kaŋ nda ay goy ma ne.» 27 Labaŋ nʼa zaabi ka nee: «Nda ni nka hin ka alhormo tee ya ne, ma cindi ay do! Ay gunandoo ra ay dii kaŋ ni maaganda se Abadantaa na albarka daŋ ay ra.» 28 A nee koyne: «Ni goy hayoo kayandi ya ne, ay gʼa bana.» 29 Yakuba nee a se: «Nʼga takaa bay kaŋ nda ay goy ma ne, nda takaa kaŋ ni alman kuroo ti a ay kone, 30 zama ikaynaa kaŋ cindi ma ne za ya na kaa ni do, ne ka boobo. Agay bande Abadantaa na albarka daŋ ni ra. Sohõ waati foo no ay ga goy ay hugoo hunday se?» 31 A nʼa zaabi ka nee: «Macin no yʼa noo ma ne?» Yakuba nee a se: «Masʼay noo haya kul, amma nda ni yadda woo kaŋ ay gʼa har ma ne, ay ga yee ka šintin ka ni alman buuney kur kʼi hawgay. 32 Ay ga dira ni almaney kul bande hõ ka feeji-izey kul kaŋ ga tonbi goo wala žeeri, nda feeji-ize bibey kul, nda hancin-izey kaŋ ga žeeri goo, nda wey kaŋ ga tonbi goo hanciney ra: wey din no ma tee ay banaa. 33 Suba nʼga bay ay laadirtaraa ga, waati kaŋ ni kaa kʼay banaa laasaabu. Hancin kul kaŋ ni dii a ay waney ra kaŋ ga tonbi sii, žeeri sii, nda feeji bibey, ma bay ya nkʼi zay.» 34 Labaŋ zaabi ka nee: «Ay yadda, a ma tee woo kaŋ nʼnʼa har.»

35 Amma zaari follokaa din da ra, Labaŋ na jindaarey kaŋ ga caaray goo, nda hanciney kul kaŋ ga tonbi goo, nda wey kul kaŋ ra ikaaray goo, nda wey kul kaŋ ga bibi feeji-izey ra, a nʼi kul daŋ jere ga jina, a nʼi daŋ nga izʼarey kabey ra. 36 Woo banda ga, a na jirbi hinza diray daŋ nga nda Yakuba game. Yakuba cindi, a ga Labaŋ almaney jerey kur.

37 Yakuba na tuuri kabe ganiyaŋ zaa kaŋ ga hima nda turaariɲaa kabeyaŋ, nda affooyaŋ kaŋ ga hima nda kangawɲaa kabeyaŋ, nda affooyaŋ koyne kaŋ ga hima nda miliya kabeyaŋ. A nʼi feferi ka žeeri-žeeriyaŋ kaa kokošoo ga hala bundu kaaraa fatta. 38 Woo banda ga, tuuri kabey kaŋ a nʼi feferi, a nʼi jisi almaney hari haŋ jinawey ra, ngi moɲey cire. I ga marga nda cere waati kaŋ i kaa ka haŋ. 39 Almaney ga marga nda cere tuuri kabey jerey ga. Waati kaŋ i hay i ga duu izeyaŋ kaŋ ga caaray wala tonbi wala žeeri goo. 40 Feejey kaŋ Yakuba nʼi daŋ jere ga, a nʼi tenjandi Labaŋ alman kurey kaŋ ga tonbi goo nda ibibey. Takaa woo nda a na alman marga nga boŋ se. A mana naŋ i ma birji Labaŋ waney ra. 41 Waati kul kaŋ feeji gaabantey ga marga nda cere, Yakuba ga tuuri kabe feferantey daŋ almaney moɲey cire hari haŋ jinawey ra, hala i ma duu ka marga nda cere jerey ga. 42 Alman faabey, a sʼi daŋ i se, woo ra ifaabey ti Labaŋ wane, igaabantey ti nga wane. 43 Takaa woo nda Yakuba tee almankoyni beeri. A duu alman buuna boobo, nda koŋŋayaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda yooyaŋ, nda farkayaŋ.

31

Yakuba zuru Labaŋ ga

1 Han foo Yakuba maa Labaŋ izʼarey ga nee: «Yakuba nʼir baabaa hayey kul zaa. Ir baabaa hayey nda a na almanoo woo kul tee.» 2 Yakuba dii kaŋ Labaŋ anniyaa bere, a mana yee ka tee sanda cee jinaa takaa. 3 Koyne mo Abadantaa nee Yakuba se: «Yee ni hayragey gandaa ra, ni dumoo do, ay goo ni bande.»

4 Woo banda ga, Yakuba sanba ka ciya Rašel nda Leya se i ma kaa hawsaa ra nga alman buuney do. 5 A nee i se: «Ay ga dii kaŋ war baabaa anniyaa bere, a mana yee ka tee sanda cee jinaa takaa, amma Irkoy kaŋ ay baabaa gʼa gana goo ay bande. 6 War hunday ga bay kaŋ ay goy war baabaa se nda ay hinoo kul, 7 nga, a nʼay tee hoorayhaya, cee woy (10) a gʼay banaa barmay, amma Irkoy mana yadda nga goy futaa ma duu agay. 8 Waatoo kaŋ ra a ga nee: ‹Tonbikoyney ga tee ni banaa›, almaney kul tonbikoyni no i ga hay. Nda a nee: ‹Icaarawey ga tee ni banaa›, almaney kul ga icaarante hay. 9 Irkoy ka war baabaa almaney taa kʼi noo ya ne. 10 Waati kaŋ alman hinka ga marga, ay gʼay boŋoo jer ka dii handiri ra kaŋ alman arey kaŋ ga marga nda woyey manʼti kala icaarayyaŋ, nda tonbikoyniyaŋ, nda žeerikoyniyaŋ. 11 Irkoy almalaykaa nee ya ne handiroo ra: ‹Yakuba!› Ay zaabi ka nee: ‹Naam.› 12 A nee ya ne: ‹Ni boŋoo jer ka guna, alman arey kul kaŋ ga marga nda woyey manʼti kala icaarayyaŋ, nda tonbikoyniyaŋ, nda žeerikoyniyaŋ, zama ay dii haya kul kaŋ Labaŋ nʼa goy ni ga. 13 Agay ti Betel Koyoo, nongoo kaŋ ra nʼna tondoo kaŋ nʼnʼa kayandi kʼa sinji yon, nongoo kaŋ ra nʼna allaahidu zaa ya ne. Sohõ tun ni boŋ ga, ma fatta gandaa woo ra, de ma yee gandaa kaŋ ra ni hayandi.›» 14 Rašel nda Leya zaabi ka nee a se: «Ir mma bara nda baa nda tubuhaya ir baabaa hugu ra koyne wala? 15 Manʼti a nkʼir tee sanda yawyaŋ wala, zama a nʼir neere? A nʼir hayoo ŋaa, a nʼa ŋaa! 16 Šikka sii, almanoo kul kaŋ Irkoy nʼa taa ir baabaa kone, ir nda ir izey wane. Sohõ haya kul kaŋ Irkoy nʼa har ma ne, mʼa tee.»

17 Yakuba tun, a na nga izey nda nga wandey žigandi yoowey boŋ. 18 A na nga almaney gongu ka koy nda haya kul kaŋ goo a se, nda wey kaŋ a duu ey Padaŋ-Aram, de a koy nga baabaa Isiyaka do Kanaŋ gandaa ra. 19 Woo kaa ka gar kaŋ Rašel na nga baabaa toorey zay waatoo kaŋ a koy alman buuney kosu. 20 Yakuba na Labaŋ, Aram boraa lakkaloo zay, a zuru a ga bila nda a ma haya kul har a se. 21 A zuru, nga nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A tun ka koy Efrat isaa deŋ ka bisa ka koy tondi hondey kaŋ se i ga nee Galad.

Labaŋ na Yakuba gaarandi

22 Jirbi hinzantoo ra, Labaŋ duu alhabar kaŋ Yakuba zuru. 23 Labaŋ na nga borey zaa kʼa gaarandi, jirbi iyye diray no a nʼa tee hala a ga duu a Galad tondi hondey ra. 24 Amma cijinoo ra, Irkoy bangay Labaŋ, Aram boraa se handiri ra ka nee a se: «Hawgay, masi ba šenni henna har Yakuba se soko ifutu.»

25 Labaŋ too Yakuba. A gar kaŋ Yakuba na nga hukkumey cin tondi hondey ra. Labaŋ mo na nga waney cin, nga nda nga borey, Galad tondi hondey ra. 26 Labaŋ nee Yakuba se: «Cin ti woo nʼnʼa tee? Cin se nʼnʼay lakkaloo zay ka koy nda ay ize woyey ma nee koŋŋayaŋ kaŋ ni duu ey wongu ra! 27 Macin se ni tugu ka zuru, nʼnʼay zanba, de mo mana haya kul har ya ne? Nda a gar ni nkʼa har ya ne, ya mma ni naŋ ma koy nda ɲaali, nda dooniyaŋ, nda dunduŋ, nda kuntiji hẽeni. 28 Koyne mo mana naŋ ya ba ay haamawey nda ay ize woyey summu! Lakkal jaŋante goy no nʼnʼa tee. 29 Ay goo nda hini ka haya hasara war se, amma Koyoo kaŋ ni baabaa gʼa gana šelaŋ ya ne cijin ka nee: ‹Hawgay, masi ba šenni henna har Yakuba se soko ifutu.› 30 Sohõ kaŋ ni goo ma koy, zama nʼga buura ni baabaa hugoo ga, macin se nʼnʼay toorey zay?» 31 Yakuba zaabi ka nee Labaŋ se: «Ya nka hunbur, zama ay hongu kaŋ nʼga hin ka ni ize woyey taa ay kone nda gaabi. 32 Amma boraa kaŋ kone ni dii ni toorey, a masi huna! Ir armey jine, fisi ka dii hayaa kaŋ ti ni wane, mʼa zaa.» Yakuba si bay kaŋ Rašel na toorey zay. 33 Labaŋ huru Yakuba hukkumoo ra, nda Leya wanoo ra, nda koŋŋa hinkaa waney ra, amma a mana duu haya kul. Kaŋ a fatta Leya hukkumoo ra kul, a koy Rašel wanoo ra. 34 Amma Rašel nka toorey zaa kʼi tugu yoowaa gaaroo ra, de a goro i boŋ. Labaŋ na hukkumoo kul fisi, amma a mana duu ey. 35 Rašel nee nga baabaa se: «Masi dor, ay koyoo nda ay mana hin ka tun ma ne, woyey alaadaa maaganda se.» Labaŋ yee ka ceeci, a mana duu toorey.

36 Yakuba futu, a citi Labaŋ ga ka nee a se: «Man hooyanoo kaŋ ay nʼa tee, man zunuboo kaŋ se nʼga zuru ay bande? 37 Nʼnʼay jinawey kul fisi, macin no ni dii a kaŋ ti ni hugoo wane? A kaa taray, ay borey nda ni borey jine hala i ma ciiti ir boro hinkaa game! 38 Jiiri warankaa (20) kaŋ ay nʼa tee ni do ra, ni feejey wala ni hanciney mana bay ka zama, ya na bay ka gaarey kaŋ goo ni almaney ra hamey ŋaa. 39 Ya na bay ka kate ma ne alman kaŋ ganjihooga nʼa wii, agay no ma mursaa zaa. Nʼgʼay banandi woo kaŋ zayandi zaari here nda woo kaŋ zayandi cijin here. 40 Zaari here konnoo gʼay kar, cijin here hargoo gʼay kar. Jirbi jaŋay ga duu agay. 41 Jiiri waranka (20) no ay nʼa tee ni hugoo do! Ay goy ma ne jiiri woy cindi taaci (14) ni ize woy hinkaa maaganda se, jiiri iddu ay ga ni alman buuney kur, de mo nʼnʼay banaa barmay cee woy (10). 42 Nda manʼti Koyoo kaŋ ay kaagaa gʼa gana, Ibirahima Koyoo, Koyoo kaŋ Isiyaka ga hunbur a, goo ay bande, hõ gar nʼnʼay naŋ ya koy nda ay kabe kooney. Amma Irkoy dii ay farayanoo nda goy šendaa kaŋ ay nʼa tee, a na ciitoo dunbu cijin.»

Labaŋ nda Yakuba na cere noo amaana

43 Labaŋ na Yakuba zaabi ka nee: «Woyey wey manʼti kala ay ize woyey, ngi izey manʼti kala ay haamawey, almaney wey manʼti kala agay wane. Hayey kul kaŋ nʼga dii ey manʼti kala agay wane. Sohõ macin no ay gʼa tee ay ize woyey nda ay haamawey kaŋ i nʼi daŋ aduɲɲa ra se? 44 Kaa, ir ma cere noo amaana, agay nda ni, ir ma seede daŋ agay nda ni gamoo ra.»

45 Yakuba na tondi foo zaa a nʼa kayandi kʼa tee hongandihaya. 46 A nee nga borey se: «Wa tondiyaŋ marga.» I na tondey zaa kʼi marga cere boŋ, i ŋaa no din ra tondey boŋ. 47 Labaŋ na nongoo maaɲoo daŋ Yegar-Sahaduta (maanaa «tondi margantaa kaŋ ga tee seede»). Yakuba na nongoo maaɲoo daŋ Galed (maanaa «tondi margantaa kaŋ ga seede»). 48 Labaŋ nee: «Hõ banda ga, tondi margantaa manʼti kala seede ir game!» Woo se a na nongoo maaɲoo daŋ Galed. 49 I ga nongoo cee koyne nda Mispa (maanaa «hawgaydogoo»), zama Labaŋ nee: «Yala Abadantaa ma agay nda ni kul hawgay ir masi amaanaa woo hoo waati kaŋ ir hun cere mo cire. 50 Nda nʼnʼay ize woyey žilla, nda nʼna woy fooyaŋ daŋ i ga, hawgay manʼti boro no ma seede ir gamey ra, Irkoy ti seedaa kaŋ goo agay nda ni game!»

51 Labaŋ nee koyne Yakuba se: «Nʼga dii tondi margantaa woo, nʼga dii tondoo kaŋ ga kay kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ni game. 52 Tondi margantaa ma tee seede, tondoo woo kaŋ ga kay ma tee seede kaŋ ay si bisa tondi margantaa nda tondoo kaŋ ga kay ga ka koy ifutu tee ma ne, ni mo si bisa i ga ka kaa ay heroo ra ka ifutu tee ya ne. 53 Yala Ibirahima Koyoo nda Nahor Koyoo kaŋ ti ngi baabaa Koyoo ma ciiti ir game! Yakuba žee nda Koyoo kaŋ nga baabaa Isiyaka ga hunbur a.»

54 Yakuba na alman koosu kʼa tee sargari tondi hondey ra, a na nga borey kul cee kʼi ŋandi. I ŋaa cere bande, i na cijinoo tee no din ra.

32

Yakuba soolu nga ma Eso kubay

1 Labaŋ biya ka tun, a na nga haamawey nda nga ize woyey summu, a gaara i se jina, a willi nga do. 2 Yakuba na nga naarumaa fondaa zaa, Irkoy almalaykayaŋ nʼa kubay. 3 Kaŋ Yakuba dii ey kul, a nee: «Woo ti Irkoy jamaa!» De a na nongoo din maaɲoo daŋ Mahanayim (maanaa «jama hinkaa»).

4 Yakuba na dontokawyaŋ sanba nga jine, nga armaa Eso do, Seyir gandaa ra, Edom hawsaa ra. 5 A nʼi yaamar ka nee: «Hayaa ne kaŋ war gʼa har ay koyoo Eso se, wa nee a se: ‹Ni tamoo Yakuba nee, nda manʼti hõ, nga gay nga ga goro ka waati tee Labaŋ do. 6 A nee nga duu hawyaŋ, nda farkayaŋ, nda alman buunayaŋ, nda baɲɲayaŋ, nda koŋŋayaŋ, nga sanba kʼa bayrandi nga koyoo se kaŋ ti ni hala ma alhormo tee nga se.›»

7 Dontokey yee kate Yakuba do ka nee a se: «Ir koy ni armaa Eso do, nga mo goo ma ni kubay nda aru boro zangu taaci (400) kaŋ goo a bande.» 8 Yakuba hanse ka hunbur, binoo dunbu. A na nga borey, nda alman buuney, nda ibeerey, nda nga yoowey fersi, fersi hinka. 9 A nee nga boŋ se: «Nda Eso kaŋ affoo boŋ kʼa kar, affaa kaŋ cindi ga hin ka hallasi.»

10 Woo banda ga, Yakuba nee: «Irkoy, ay kaagaa Ibirahima Koyoo nda ay baabaa Isiyaka Koyoo! Abadantaa nee ya ne: ‹Yee ni gandaa ra, ni dumoo do, ay ga gomni tee ma ne.› 11 Ay ga hanse ka kacca anneemaa kul nda laadiryanoo kul kaŋ nʼnʼa tee ni tamoo se, zama hanoo kaŋ ay ga Žurdeŋ isaa woo deŋ, haya kul sii ay kone nda manʼti kala ay goboo, amma hõ jama hinka bara ya ne. 12 Ay gʼa wiri ni ga, mʼay hallasi agʼarmaa kaboo ra, Eso kaboo ra, zama ay ga hunbur a ma kaa ka agay, nda woyey, nda zankey kar. 13 Ni binde, ni nka nee ya ne: ‹Ay ga gomni tee ma ne, ay ga ni hayroo boobandi sanda teekoo labutaasoo kaŋ hinnaa si kabandi.›»

14 A na cijinoo tee no din ra a na gomni kaa nga almanoo kaŋ goo a kone ra kʼa noo nga armaa Eso se: 15 hancin boŋ zangu hinka (200) nda jindaaru boŋ waranka (20), nda feeji boŋ zangu hinka (200), nda gaaru boŋ waranka (20), 16 nda yoo boŋ waranza (30) kaŋ ga naanandi nda ngi izey, nda haw kobsi woytaaci (40), nda yaaru kobsi woy (10), nda farkey woy boŋ waranka (20), nda farkey aru boŋ woy (10). 17 A nʼi fay kur nda kur kʼi noo nga tamey se ka nee i se: «Wa koy ay jinoo ra, war ma alman kurey moorandi cere ka dira.» 18 A na ijinaa yaamar ka nee a se: «Nda Eso agʼarmaa na ni kubay, de a na ni hãa ka nee: ‹May wane ni? Man ra nʼga koy? May wane wey kaŋ goo ni jine?›, 19 mʼa zaabi ka nee: ‹Ni tamoo Yakuba wane nda ey. Hayaa no kaŋ a nʼa sanba nga koyoo Eso se. Nga hunday goo ir dumaa ga, a goo ma kaa.›» 20 Yaamar follokaa no a nʼa tee ihinkantoo se nda ihinzantoo nda borey kul kaŋ ga dira almaney dumawey ga, a nee i se: «Woo no war gʼa har ay koyoo Eso se nda war nʼa kubay. 21 War ma nee a se: ‹Ni tamoo Yakuba hunday ne ma kaa, a goo ir dumaa ga.› Zama a nka nee nga boŋ se: ‹Ay ga binoo yaynandi nda hayaa woo kaŋ ga koy ay jine, woo banda ga, ay gʼa tenje, a ga hin ka tee a mʼay barraku.›» 22 Almaney koy jinoo ra, de a na cijinoo din tee farroo ra.

Yakuba gurgay aru gaabante foo bande

23 Yakuba tun cijinoo ra, a na nga wande hinkaa, nda nga koŋŋa hinkaa, nda nga zanka woy cindi faa (11) zaa ka koy bisa ka isaa yawdogey deŋ kaŋ ti Yabok. 24 A nʼi zaa ka haroo deŋ nda haya kul kaŋ ti nga wane. 25 Yakuba cindi nga hinne. Aru foo gurgay a bande hala moo boo. 26 Kaŋ aroo bay kaŋ nga si hin a kul, gurgaa ra a na Yakuba kar baggal biroo ga hala a goyri. 27 A nee: «Ay naŋ ya koy, zama moo boo.» Yakuba zaabi ka nee a se: «Ay si ni naŋ nda mana gaara ya ne.» 28 A nʼa hãa ka nee: «Macin ti ni maaɲoo?» A nee a se: «Yakuba.» 29 A yee ka nee a se: «Ni maaɲoo si yee ka tee Yakuba, Izirayel nda i ga ni cee (maanaa ‹a gurgay Irkoy bande›), zama ni nka gurgay Irkoy bande nda borey bande, ni hin.» 30 Yakuba nʼa hãa ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ni maaɲoo har ya ne.» A nʼa zaabi ka nee: «Macin se nʼgʼay hãa nda ay maaɲoo?» A gaara a se dogoo din da ra. 31 Yakuba na nongoo din maaɲoo daŋ Penuwel (maanaa «Irkoy ndumoo»). A nee: «Zama ay dii Irkoy moo nda moo, de woo kul ra ay hundoo hallasi.»

32 Waynaa kay waatoo kaŋ a ga fatta Penuwel. A ga solli cewoo ga. 33 Woo se hala hõ Izirayel borey si baggal biri ham ŋaa, zama nongoo kaŋ ga Yakuba baggal biroo ga dobu maray.

33

Yakuba nda Eso waafaku

1 Yakuba na nga boŋoo jer, de a ga Eso honnay kaŋ goo ma kaa, aru boro zangu taaci (400) goo a bande. A na zankey zamna Leya, nda Rašel, nda koŋŋa hinkaa game. 2 A na koŋŋey nda izey daŋ jine, Leya nda nga waney goo dumawey ga, Rašel nda Isufi goo banda. 3 Nga hunday huru jiney ra, a ga dira a ga gunguma hala ganda cee iyye hala nga armaa do. 4 Eso zuru kʼa kubay, a na nga boŋ warra jindoo ga kʼa naagu nga gandoo ra kʼa summu, i hẽe. 5 Kaŋ Eso na nga boŋoo jer, a dii woyey nda zankey, a nee: «Mayyaŋ ti wey ni bande?» Yakuba zaabi ka nee: «Zankey no kaŋ Irkoy nʼi doonandi ni tamoo se.»

6 Koŋŋey nda ngi izey man, i gunguma. 7 Leya mo nda nga izey man, i gunguma. Isufi nda Rašel man, i gunguma. 8 Eso yee ka nee: «Macin no nʼgʼa tee almaney wey se kaŋ ay nʼi kubay?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni kaŋ ti ay koyoo do, ay ga baa ya duu alhormo.» 9 Amma Eso nee: «Ay wanoo gʼay wasa, agʼarmaa, gaabu i ga.» 10 Yakuba zaabi ka nee: «Suuri, masi woo tee! Alhormo tee ya ne, ma beeraa woo taa ay ga, zama takaa kaŋ nda nʼnʼay kubay ga hima nda Irkoy kubayyan, ni yadda ay ga. 11 Gomnoo dii kaŋ kaa ma ne, zama Irkoy ka doonandi ya ne, haya kul goo ya ne.» Yakuba na Eso gaabi, a nʼa taa.

12 Eso nee: «Ir ma koy, ir ma hanga cere, ay ga dira ni bande.» 13 A nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, nʼga bay kaŋ zankey sii nda gaabi, feejiyaŋ nda hawyaŋ kaŋ ga naanandi goo ay ga, nda ir nʼi cahãndi zaari folloku, almaney kul ga halaci. 14 Ay gʼa wiri ni ga, ay koyoo ma koy nga tamoo jine. Agay, ay ga dira mossoyaada almaney kaŋ goo ay jine cewey bande nda zankey cewey bande hala ya too ni do, ay koyoo gandaa ra kaŋ se i ga nee Seyir.» 15 Eso nee: «Adiši ay ga borey jere foo naŋ ni bande.» Yakuba nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, masi woo tee, alhormo de no ay gʼa wiri ni ga!»

16 Zaaroo din kul ra, Eso na Seyir gandaa fondaa zaa. 17 Yakuba hunday naaru ka koy Sukot here. A na hugu cin nga boŋ se, a na tendeyaŋ tee almaney se: woo se i ga nee nongoo din se Sukot (maanaa «tendeyaŋ»).

Yakuba goro Šekem koyraa jeroo ga

18 Woo banda ga, Yakuba too nda baani Šekem koyraa ra kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra, kaŋ a ga hun Padaŋ-Aram. A na nga hukkumoo cin koyraa miɲoo ga. 19 A na farroo jeroo kaŋ ra a na nga hukkumoo cin day nzorfu kaaray tamma boŋ zangu (100) Hamor izey ga kaŋ ti Šekem baabaa. 20 De no din ra a na sargari tonadoo cin kʼa kayandi kaŋ a na maaɲoo daŋ «El kaŋ ti Izirayel Koyoo».

34

Šekem kaŋ Dina ga ka marga nda a

1 Han foo Dina kaŋ ti ize woyoo kaŋ Leya duu a Yakuba se, fatta ka koy Šekem koyraa laamaa zankawoyey guna. 2 Koyraa laamaa boŋkoynoo kaŋ maaɲoo ti Hamor Hewi boraa, izʼaroo kaŋ maaɲoo ti Šekem dii a. A nʼa dii ka marga nda a nda gaabi. 3 Woo banda ga, Šekem na Dina, Yakuba ize woyoo bajoo zaa nga binoo ra. A baa zankawoyoo, a šelaŋ a se hala binoo ma kani nga ga. 4 Šekem nee nga baabaa Hamor se: «Ay hiijandi zankawoyoo woo.» 5 Yakuba maa kaŋ a gum nga ize woyoo Dina boŋ. Izʼarey koy nda nga almaney hawsaa ra, a mana haya kul har hala waatoo kaŋ ra i yee kate. 6 Hamor, Šekem baabaa, fatta ka koy Yakuba do ka šelaŋ a se.

7 Waatoo kaŋ Yakuba izey kaa ka hun hawsaa ra, i maa alhabaroo. Biney maray, i hanse ka futu hayaa kaŋ se Šekem na goy futaa woo tee Izirayel hugoo ra, ka kani nda Yakuba ize woyoo, woo ti haya kaŋ si hima ka tee. 8 Hamor šelaŋ i se ka nee: «Šekem, ay izʼaroo na war ize woyoo bajoo zaa nga binoo ra, ay gʼa wiri war ga, war mʼa noo a se hiijay. 9 Wa waafaku nda ir, war gʼir noo war woyey hiijay se, war mo ma hiiji ir waney. 10 Wa goro ir bande, gandaa goo war jine. Wa cindi, war ma day ka bara, war ma duu nonguyaŋ.»

11 Šekem mo nee woyoo baabaa nda armey se: «Wa alhormo tee ya ne! Hayaa kaŋ war gʼa har, ay gʼa noo war se. 12 Wa hiijay alman boobo daŋ ay ga nda gomni beeri, haya kul kaŋ war nʼa har, ay gʼa noo, wa yadda de kʼay noo woyoo ya hiiji a.»

Yakuba izey faasa ngi woymaa se

13 Yakuba izʼarey na carmay ka tuuru Šekem nda nga baabaa Hamor se, zama Šekem nka gum ngi woymaa Dina boŋ. 14 I nee i se: «Ir si hin ka woo tee kʼir woymaa noo aru se kaŋ ti jofolo, haawi no ir se. 15 Hayaa folloku ga ir ga yadda war se kaŋ ti, nda war nʼir takaa tee ka arey kul kaŋ goo war ra daŋbangu. 16 Woo ra ir ga war noo ir ize woyey hiijay se, de ir ga war waney zaa, ir ga goro war bande ka tee jama folloku. 17 Amma nda war si baa war ma haŋajer ir se ka hurubangu, ir gʼir woymaa zaa ka koy.»

18 Ngey šenney kan Hamor nda nga izoo Šekem se. 19 Aru soogaa mana gay kaŋ a na hayaa tee, zama a ga baa Yakuba ize woyoo. Koyne mo a ga hanse ka bara nda meešenni borey kul do nga baabaa hugoo ra. 20 Hamor nda Šekem, nga izoo, koy ngi koyraa miɲoo ga ka šelaŋ ngi koyraa borey se ka nee: 21 «Borey wey goo ir bande nda alaafiyaa, i ma cindi ir gandaa ra ka day ka bar. Nga ne, ir gandaa ga hay, i ma doo zaa. Ir ga ngi woyey zaa ka hiiji ey, ir mo gʼi noo ir waney. 22 Nga binde, borey wey nee kaŋ hayaa folloku ra ngi ga goro ir bande ka tee jama folloku: hayaa manʼti kala aru kul kaŋ goo ir ra ma hurubangu sanda ngi takaa. 23 Ngi alman kurey, nda ngi hayey, nda ngi adabbawey kul si tee ir wane wala? Ir ma yadda hinne hala i ma goro ir bande.» 24 Borey kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga na haŋajer ka yadda Hamor nda nga izoo Šekem se. Aru kul kaŋ kaa koyraa miɲoo ga hurubangu.

25 Jirbi hinzantoo hane, kaŋ i ga hanse ka dor, Yakuba izʼaru hinka, Simewoŋ nda Lewi kaŋ ti Dina armey, affoo kul na nga takubaa zaa, i kaŋ koyraa ra kaŋ ga hongu nga goo alaafiya ra, de i na arey kul wii. 26 I na Hamor nda nga izoo Šekem mo wii nda takubaa, i na Dina fattandi Šekem hugoo ra, de i nʼa ka koy. 27 Yakuba izʼarey jerey kaa ka bukawey hayey zaa, i na koyraa kom kaŋ ra i gum ngi woymaa boŋ. 28 I na ngey alman buuney, nda ibeerey, nda farkey, haya kul kaŋ goo i se koyraa ra, nda haya kul kaŋ goo i se hawsaa ra, i nʼi taa. 29 I na ngey almanoo, nda zankey nda woyey kul zaa ka haya kul kom kaŋ goo ngi hugey ra.

30 Yakuba nee Simewoŋ nda Lewi se: «War nʼay tooɲe kʼay tee konnayhaya Kanaŋ borey nda Ferezi borey se kaŋ goo gandaa ra. Ay sii nda boro boobo, i ga marga ka kaa ay ga, i gʼay kar hala ya dere sõy, agay nda ay hugoo.» 31 I nʼa zaabi ka nee: «A ga hima kʼir woymaa tee sanda woykuuru wala?»

35

Yakuba gana Šekem ka koy Betel

1 Han foo Irkoy nee Yakuba se: «Tun ni boŋ ga, žigi ka koy Betel, ma goro no din. Ma sargari tonadoo cin no din ni Koyoo maaɲoo ga kaŋ bangay ma ne waatoo kaŋ nʼga zuru ni armaa Eso se.» 2 Yakuba nee nga alaayaney nda nga borey kul se: «Wa koy waaney derandi kaŋ goo war kone, tooru doo sii ne ra, wa war boŋ henanandi ka kaaray, war ma darbay barmay. 3 Ir ma tun ka žigi ka koy Betel, no din ra ay ga sargari tonadoo cin ir Koyoo maaɲoo ga kaŋ nʼay zaabi ay binemarayyanoo zaaroo hane, de mo kaŋ cindi ay bande ay naarumaa ra.» 4 I na Yakuba noo koy waaney kul kaŋ cindi i kone nda korbawey kaŋ cindi haŋawey ra. Yakuba nʼi fiji tuuriɲaa beeroo cire kaŋ goo Šekem jeroo ga. 5 Woo banda ga, i koy. Koyrawey kaŋ goo jere ga, Irkoy nʼi hunburandi hala nongu kaŋ ra i mana Yakuba izey gaarandi.

6 Yakuba nda borey kul kaŋ goo a bande too Luz kaŋ se i ga nee Betel kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra. 7 No din ra a na sargari tonadoo cin, de a na nongoo cee nda El-Betel (maanaa «Betel Koyoo»), zama no din ra Irkoy na nga boŋ cebe a se waatoo kaŋ a ga zuru nga armaa se.

8 Debora faati kaŋ ti Rebeka biirikaa. A suturandi Betel se ganda, tuuri beeroo cire, de i na maaɲoo daŋ «Hẽeney tuuri beeroo».

9 Waatoo kaŋ Yakuba kaa ka hun Padaŋ-Aram, Irkoy bangay a se koyne, a na albarka daŋ a ra. 10 Irkoy nee a se:

«Ni maaɲoo ti Yakuba,

amma hõ banda ga,

ni maaɲoo si yee ka tee Yakuba,

a ga tee Izirayel.»

Takaa woo nda a na Izirayel maaɲoo daŋ a ga. 11 Irkoy nee a se koyne:

«Agay ti Irkoy, Hini-kul-koyoo.

Hay, ma boobo!

Dumi nda dumi booboyaŋ ga hun ni ga,

nʼga kokoyyaŋ hay.

12 Gandaa kaŋ ay nʼa noo Ibirahima nda Isiyaka se,

ay gʼa noo ma ne.

Ni hayroo kaŋ ga cindi ni dumaa ga,

ay gʼi noo gandaa din.»

13 Woo banda ga, Irkoy žigi ka hun nongoo kaŋ ra a šelaŋ a bande ra. 14 Yakuba na hongandihaya foo kayandi nongoo kaŋ ra Irkoy šelaŋ a se, hongandihayaa tondi nda a nʼa tee kaŋ a na sargari hari-hari doori a boŋ ka jii doori a ga. 15 Yakuba na nongoo kaŋ ra Irkoy šelaŋ a bande maaɲoo daŋ Betel (maanaa «Irkoy hugoo»).

Benžameŋ hayandi, Rašel faati

16 Yakuba nda nga borey hun Betel. Diray cindi ngi nda koyraa game kaŋ se i ga nee Efrata, waatoo kaŋ Rašel ga duu nga boŋ, a hanse ka fara hala a ga zumandi. 17 Hayyanoo taamaroo ra, hayandikaa nee a se: «Bine tee, zama izʼaru no ni yee ka duu.» 18 Waatoo kaŋ hundoo ga baa ka hun, zama hundi gurzugaa ra a goo, a na zankaa maaɲoo daŋ Ben-Oni (maanaa «agʼalmasiiba izoo»), amma baaboo nʼa cee nda Benžameŋ (maanaa «ay kabe gumaa izoo»). 19 Rašel faati, a suturandi Efrata fondaa ra. Efrata da ti Betelehem. 20 Yakuba na tondi foo kayandi kʼa tee hongandihaya saaraa boŋ. Rašel saaraa hongandihayaa no kaŋ ga bara hala hõ zaaroo.

21 Woo banda ga, Izirayel gana, a na nga hukkumoo cin nongu foo kaŋ se i ga nee Migdal-Eder* dumaa ga. 22 Izirayel goraa ra, nongoo din ra, Rubeŋ koy marga nda Bilha kaŋ ti nga baabaa wahayoo. Izirayel maarʼa.

Yakuba izʼarey maaɲey

Yakuba sii nda kala izʼaru woy cindi hinka (12). 23 Leya izʼarey ti: Yakuba ize jinaa kaŋ ti Rubeŋ, nga banda ga, Simewoŋ, nda Lewi, nda Žuda, nda Isakar, nda Zabuloŋ. 24 Rašel izʼarey ti: Isufi nda Benžameŋ. 25 Bilha, Rašel koŋŋaa, izʼarey ti: Dan nda Neftali. 26 Zilpa, Leya koŋŋaa, izʼarey ti: Gad nda Ašer. Wey ti Yakuba izʼarey kaŋ a duu ey Padaŋ-Aram.

Isiyaka buuyanoo

27 Yakuba koy nga baabaa Isiyaka do Mamre kaŋ goo Kiryat-Arba kaŋ se i ga nee Hebroŋ kaŋ ra Ibirahima nda Isiyaka goro ka waati tee. 28 Isiyaka duu jiiri zangu nda woyyaaha (180) aloomur. 29 Isiyaka hundoo hun, a faati. A duu aloomur kuku, a koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼarey Eso nda Yakuba nʼa sutura.

36

Eso hun Kanaŋ gandaa ra ka koy goro Seyir gandaa ra

1 Eso kaŋ se i ga nee koyne Edom, hayroo ne. 2 Eso mana nga wandey zaa kala Kanaŋ gandaa ize woyey ra: Ada kaŋ ti Eloŋ Heti boraa ize woyoo, nda Oholibama, Ana ize woyoo kaŋ ti Siboŋ Hewi boraa ize woyoo. 3 Wey banda ga, Basemat kaŋ ti Isimayel ize woyoo, Nebayot woymaa. 4 Ada duu Eso se Elifaz, Basemat duu Rehuwel, 5 Oholibama duu Yewuš, nda Yalam, nda Kora. Wey ti Eso izʼarey kaŋ a duu ey Kanaŋ gandaa ra.

6 Han foo Eso na nga wandey, nda nga izʼarey, nda nga ize woyey, nda nga hugoo borey kul, nda nga alman kurey, nda nga adabbawey, nda gomni kul kaŋ a duu a Kanaŋ gandaa ra, a nʼi zaa ka koy goro ganda foo here kaŋ ga mooru nga armaa Yakuba. 7 Zama hayaa kaŋ se ngi almaney ga hanse ka boobo hala nongu kaŋ ra i si hin ka goro cere ra. Gandaa kaŋ ra i goo ma goro si hin kʼi zaa ngi almaney maaganda se. 8 Woo ka kate Eso goro tondi hondey ra kaŋ ti Seyir gandaa. Eso da se i ga nee Edom.

Eso hayroo Seyir gandaa ra

9 Eso ti Edom borey baabaa, nga hayroo ne kaŋ goo tondi hondey ra kaŋ ti Seyir gandaa. 10 Eso izʼarey maaɲey ne: nga wandoo Ada izʼaroo ti Elifaz, nga wandoo Basemat izʼaroo ti Rehuwel. 11 Elifaz izʼarey ti: Temaŋ, nda Omar, nda Sefo, nda Gatam, nda Kenaz. 12 Timna ti wahayoo kaŋ Elifaz, Eso izʼaroo nʼa zaa hiijay se. A duu a se Amalek. Wey ti Ada, Eso wandoo haamawey. 13 Rehuwel izʼarey ti: Nahat, nda Zera, nda Šamma nda Miza. Wey ti Basemat, Eso wandoo haamawey. 14 Oholibama kaŋ ti Eso wandoo manʼti kala Ana, Siboŋ ize woyoo, ize woyoo, nga izey ne: a duu Eso se Yewuš, nda Yalam, nda Kora.

15 Alkabiilawey boŋkoyney kaŋ hun Eso izʼarey ra maaɲey ti: Elifaz, Eso izʼaru jinaa izʼarey maaɲey ne: boŋkoynoo kaŋ maaɲoo ti Temaŋ, nda boŋkoynoo Omar, nda boŋkoynoo Sefo, nda boŋkoynoo Kenaz, 16 nda boŋkoynoo Kora, nda boŋkoynoo Gatam, nda boŋkoynoo Amalek. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Elifaz ga Edom gandaa ra, i manʼti kala Ada haamʼarey. 17 Rehuwel kaŋ ti Eso izʼaroo, izʼarey maaɲey ne: boŋkoynoo Nahat, nda boŋkoynoo Zera, nda boŋkoynoo Šamma nda boŋkoynoo Miza. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Rehuwel ga Edom gandaa ra. I manʼti kala Basemat, Eso wandoo haamʼarey. 18 Oholibama kaŋ ti Eso wandoo, hayroo ti: boŋkoynoo Yewuš, nda boŋkoynoo Yalam, nda boŋkoynoo Kora. Wey ti boŋkoyney kaŋ hun Oholibama ga, Eso wandoo kaŋ ti Ana ize woyoo. 19 Wey ti Eso izʼarey nda ngi alkabiilawey boŋkoyney. Eso da se i ga nee Edom.

Seyir, Hori boraa nda nga hayroo

20 Seyir kaŋ ti Hori boraa kaŋ bay ka goro gandaa ra, hayroo ne: Lotaŋ, nda Šobal, nda Siboŋ, nda Ana, 21 nda Dišoŋ, nda Eser, nda Dišaŋ. Wey ti Hori borey boŋkoyney, Seyir hayroo, Edom gandaa ra. 22 Lotaŋ izʼarey ti Hori nda Hemam. Lotaŋ woymaa ti Timna. 23 Šobal izʼarey ti: Aliwaŋ, nda Manahat, nda Ebal, nda Šefo, nda Onam. 24 Siboŋ izʼarey ti Aya nda Ana. Ana follokaa no ka duu hari saajoo ra, waatoo kaŋ a koy nga baabaa Siboŋ farkey kur. 25 Ana izey ti: Dišoŋ nda Oholibama kaŋ ti Ana ize woyoo. 26 Dišoŋ izʼarey ti: Hemdaŋ, nda Ešbaŋ, nda Yitraŋ, nda Keraŋ. 27 Eser izʼarey ti: Bilhaŋ, nda Zawaŋ, nda Akaŋ. 28 Dišaŋ izʼarey ti Utus nda Araŋ.

29 Hori borey boŋkoyney ne: boŋkoynoo Lotaŋ, nda boŋkoynoo Šobal, nda boŋkoynoo Siboŋ, nda boŋkoynoo Ana, 30 nda boŋkoynoo Dišoŋ, nda boŋkoynoo Eser, nda boŋkoynoo Dišaŋ. Wey ti Hori borey boŋkoyney, alkabiila nda alkabiila Seyir gandaa ra.

Edom gandaa kokoyey nda nga alkabiilawey boŋkoyney

31 Za kokoy mana Izirayel borey laama, kokoyey kaŋ laama Edom gandaa ra maaɲey ne: 32 Bela, Bewor izʼaroo na Edom laama. Nga koyraa maaɲoo ti Dinhaba. 33 Waatoo kaŋ Bela buu, Zera izʼaroo Yobab kaŋ ga hun Bosra huru dogoo ra. 34 Waatoo kaŋ Yobab buu, Hušam huru dogoo ra, a si hun kala Temaŋ borey gandaa ra. 35 Waatoo kaŋ Hušam buu, Bedad izʼaroo Hadad huru dogoo ra. Nga no ka Majaŋ borey kar ka hin ey Mowab gandaa ra. Nga koyraa maaɲoo ti Awit. 36 Waatoo kaŋ Hadad buu, Samla kaŋ ga hun Masreka huru dogoo ra. 37 Waatoo kaŋ Samla buu, Šawul kaŋ ga hun Rehobot kaŋ goo Efrat isaa miɲoo ga huru dogoo ra. 38 Waatoo kaŋ Šawul buu, Akbor izʼaroo Bal-Hanaŋ huru dogoo ra. 39 Waatoo kaŋ Bal-Hanaŋ, Akbor izʼaroo buu, Hadar huru dogoo ra, nga koyraa maaɲoo ti Pawu. Wandoo maaɲoo ti Mehetabel. Mehetabel ti Matred ize woy. Matred ti Me-Zahab ize woy.

40 Boŋkoyney kaŋ hun Eso ga maaɲey ne, affoo kul nda nga alaayan beeroo, nda nga gorodogoo, nda nga maaɲoo: Timna, nda Alewa, nda Yetet, 41 nda Oholibama, nda Ela, nda Pinoŋ, 42 nda Kenaz, nda Temaŋ, nda Mibsar, 43 nda Magdiyel, nda Iram. Wey ti Edom boŋkoyney, affoo kul nda nga gorodogoo gandaa kaŋ i nʼa mayray ra. Eso ti Edom borey kaagaa.

37

Isufi handirey

1 Yakuba goro Kanaŋ gandaa ra, nongoo kaŋ ra baaboo bay ka cindi. 2 Yakuba hayroo fillaa ti woo. Waatoo kaŋ Isufi goo nda jiiri woy cindi iyye (17), a ga koy almaney kur, nga nda nga armey. Zankaa woo ga hanga nga baabaa foo izey bande kaŋ ti Bilha nda Zilpa izʼarey. A ga ngi šenni laaley ka too ngi baabaa do. 3 Woo kaa ka gar Izirayel ga baa Isufi ka bisa nga zankey kul, zama nga žeenayyanoo ra a duu a, a na darbay caarante foo tee a se. 4 Kaŋ nga armey ga dii kaŋ ngi baabaa ga bagʼa ka bisa ngey kul, i konna a, de i si hin ka šelaŋ a se nda baji.

5 Isufi handiri, de a nʼa deede nga armey se, woo yee ka kate i ma konna a ka tonton. 6 A nee i se: «Wa maa handiroo kaŋ ay nʼa tee se! 7 Ir mma goo ma jeeni terenjiyaŋ haw faarey ra kaŋ dogoo din da ay terenjoo tun ka kay nga boŋ ga, war waney gʼa kuubi kʼa bere, de i ga gunguma jinoo ra.» 8 Nga armey nʼa zaabi ka nee: «Macin! Ni mmʼir laama sanda kokoy? Ni mmʼir juwal sanda boŋkoyni wala?» I yee ka konna a ka tonton nga handirey nda nga šenney maaganda se.

9 A yee ka handiri koyne, de a nʼa filla nga armey se. A nee: «Ay na handiri foo tee koyne. Handiroo ra ay dii waynaa nda handoo nda handaray woy cindi foo (11) ga gunguma ya ne.» 10 A nʼa deede nga baabaa nda nga armey se. Baaboo citi a ga ka nee: «Cin handiri ti woo? Adiši agay, nda ni ɲaa, nda ni armey no ma kaa ka gunguma ma ne?» 11 Isufi armey canse a ga, amma baaboo gaabu šennoo ga.

Isufi armey nʼa neere, a koy fatta Misira gandaa ra

12 Han foo Isufi armey koy ngi baabaa almaney kur koyraa here kaŋ se i ga nee Šekem. 13 Izirayel nee Isufi se: «Manʼti Šekem here no ni armey ga koy kur? Kaa, ya ni sanba i do.» A nʼa zaabi ka nee: «Agay ne, ay baabaa!» 14 Izirayel nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, koy ma dii wala ni armey nda almaney ga saabu, ma kaa ka ngi alhabar tee ya ne.»

Takaa woo nda a nʼa sanba Hebroŋ gooroo ra, Isufi koy Šekem here. 15 Aru foo nʼa kubay saajoo ra, a dere. Aroo nʼa hãa ka nee: «Macin no nʼgʼa wiri?» 16 A nʼa zaabi ka nee: «Agʼarmey no ay gʼi wiri. Ay gʼa wiri ni ga, nda nʼga nongoo bay kaŋ ra i koy almaney kur, mʼa har ya ne.» 17 Aroo nee a se: «I hun ne ra, ay ga maa i ga nee ngi ma koy koyraa here kaŋ se i ga nee Dotaŋ.» Isufi hanga nga armey ceebandawey, a duu ey Dotaŋ.

18 Za a mana too kate i do, i gʼa honnay nongu mooro ra, i marga ka waafaku ka nee ngi mʼa wii. 19 I nee cere se: «Handirey baabaa ne ma kaa. 20 Wa kaa, ir mʼa wii, ir mʼa warra dayey wey affoo ra, de ir ma nee kaŋ ganjihooga kʼa ŋaa. Waatoo din ir ga dii haya kaŋ nga handirey ga ti a!» 21 Rubeŋ maa šennoo, a baa nga mʼa hallasi kabey ra. A nee: «Ir masi hundoo kaa.» 22 A yee ka nee i se: «War masi kuri mun. Wʼa warra dayoo woo ra kaŋ ne saajoo ra, amma war masʼa wii.» A nka baa nga mʼa hallasi kʼa ka yee baaboo do.

23 Waatoo kaŋ Isufi too kate nga armey do, i na nga darbaa kaa jindoo ra, darbay caarantaa kaŋ goo a ga. 24 I nʼa dii, i nʼa warra dayoo ra. Hari sii a ra, nga koonoo no. 25 Woo banda ga, i goro ka ŋaa. I na Isimayel borey dirakawyaŋ honnay i ga kaa, ngi nda ngi yoo jeejewey ka hun Galad ka doo Misira gandaa ra. Jeejewey manʼti kala day-day, nda jii, nda dugu. 26 Kaŋ Žuda dii ey, a nee nga armey se: «Macin no ir ga duu a nda ir nʼir armaa wii kʼa tugu? 27 Wa kaa, ir mʼa neere Isimayel borey se, ir masʼa wii, zama ir armaa no kaŋ ti ir hamoo.» I yadda a se. 28 Waatoo kaŋ Majaŋ maamalakawyaŋ ga bisa, Isufi armey nʼa cendi kʼa kaa dayoo ra kʼa neere Isimayel borey se nzorfu kaaray tamma boŋ waranka (20). Borey din koy nda a Misira gandaa ra. 29 Woo banda ga, Rubeŋ yee kate dayoo do, de a dii kaŋ Isufi sii a ra, a na nga darbawey kaŋ goo jindoo ra kottu. 30 A yee nga armey do ka nee i se: «Zankaa sii no! Sohõ cin no ay ga ti a?»

31 I na Isufi darbaa zaa, i na jindaaru foo koosu, de i na darbaa miti kuroo ra. 32 I na darbay caarantaa sanba ngi baabaa do ka nee a se: «Woo ti hayaa kaŋ ir duu a! Guna wala ni izʼaroo darbaa no wala manʼti nga no.» 33 A nʼa bay, de a nee: «Ay izoo darbaa no! Ganjihooga kʼa ŋaa, Isufi wiiyandi!» 34 Yakuba na nga jinde bankaarawey kottu. A na nga gamoo haw nda saaku kasa*, de a na waati kuku tee a ga nga izoo hẽe. 35 Nga izʼarey nda ize woyey kul tun ka koy ka binoo yaynandi, amma a wanji ka dangay. A nee: «Hẽenoo ra ay ga koy agʼizʼaroo gar alaahara.» A cindi a ga hẽe.

36 Woo kaa ka gar Majaŋ borey na Isufi neere Misira gandaa ra Potifar se kaŋ ti Firawuuna goykaw beerey affoo, nga lakkalkey jineboraa.

38

Tamar duu Žuda se hayyan

1 Zaman follokaa ra, Žuda hibi nga armey ga ka koy goro Adulam boraa do kaŋ maaɲoo ti Hira. 2 No din ra Žuda dii Kanaŋ aru foo kaŋ maaɲoo ti Šuwa, ize woyoo. A hiiji a, a gorokasinay nda a. 3 A tee alhaamidu, a na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra kaŋ Žuda na maaɲoo daŋ Er. 4 A yee ka gunde zaa, a na izʼaru daŋ aduɲɲa ra kaŋ a na maaɲoo daŋ Onaŋ. 5 A yee ka izʼaru daŋ aduɲɲa ra kaŋ a na maaɲoo daŋ Šela. Žuda sii kala Kezib waatoo kaŋ izoo woo ga hayandi.

6 Jiiriyaŋ banda ga, Žuda na Er hiijandi kaŋ ti nga izʼaru jinaa, woyoo maaɲoo ti Tamar. 7 Er, Žuda ize jinaa manʼti kala boro futu Abadantaa se. Abadantaa nʼa wii. 8 Žuda nee Onaŋ se: «Nʼga hima ka hiiji ni albora woyoo hala ma duu hayyan ni armaa se.» 9 Amma Onaŋ faham kaŋ izey kaŋ a gʼi hay si huru nga maaɲoo ga, woo se waati kul kaŋ a ga marga nda woyoo, a mma naŋ almaaniyoo ma mun laboo ra hala nga masi duu nga armaa se hayyan. 10 Hayaa kaŋ Onaŋ nʼa tee manʼti kala ifutu Abadantaa se, a na nga mo wii. 11 Žuda nee nga nzura woyoo Tamar se: «Koy goro ni baabaa hugoo ra, masi hiiji hala ay izʼaroo Šela ma beeri.» A nka hunbur Šela masi koy buu sanda nga armey takaa, nga se a na šennoo woo har. Tamar koy goro nga baabaa hugoo ra.

12 Waati kuku banda ga, Šuwa ize woyoo kaŋ ti Žuda wandoo, faati. Buuyanoo goraa banda ga, Žuda nda nga ceroo Hira, Adulam boraa, žigi ka koy Timna ka almaney kosu. 13 Boroyaŋ na Tamar noo alhabar ka nee: «Ni kurɲoo baabaa ne ma žigi ka koy Timna ka nga almaney kosu.» 14 Tamar na nga woy gorori darbawey kaa ka tungu gum nga ga, ka nga boŋ tugu. A koy goro Enayim koyraa miɲoo ga, Timna fondaa ra, zama a ga dii kaŋ Šela beeri, amma i mana nga noo a se hiijay. 15 Kaŋ Žuda dii a kul, a nʼa himandi nda woykuuru, zama a nka nga ndumoo gum. 16 A šiiri ka koy a do fondaa ra, a nee a se: «Naŋ ya kani nda ni.» A si bay wala nga nzura woyoo no. A nʼa zaabi ka nee: «Macin no nʼgʼa noo ya ne nda ay nʼay boŋ noo ma ne?» 17 A nee a se: «Ay ga hancin-ize foo sanba ma ne agʼalmaney ra.» Woyoo nee a se: «A boori, nda nʼgʼay noo tolme hala nʼgʼa sanba.» 18 A nee a se: «Macin no nʼga baa yʼa tolme?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni karfoo nda nga korbaa kaŋ ti ni tammaasaa, nda ni kabe goboo.» A nʼi noo a se, a marga nda a, a nʼa tee boro hinka. 19 A tun ka koy, a na tungoo kaa ka woy gorori darbawey yeeti nga ga.

20 Žuda na nga ceroo, Adulam boraa, sanba nda hancin-izoo a ma nga hayey kaŋ a nʼi tolme taa woyoo kone. Amma a mana dii a. 21 A na borey kaŋ goo no din hãa ka nee: «Man woyoo kaŋ ga izefututaray tee Enayim fondaa ra?» I nʼa zaabi ka nee: «Woy kul sii ne ra kaŋ ga izefututaray tee.» 22 A yee Žuda do ka nee: «Ya na dii a, koyne mo ba nongoo din borey nee kaŋ woy kul sii no din kaŋ ga nga boŋ neere.» 23 Žuda nee: «A ma gaabu hayey kaŋ goo a kone ir masi koy kayna. Nga ne, ay na hancin-izoo sanba, amma mana dii a.»

24 Handu hinza cine banda ga, boroyaŋ na Žuda bayrandi ka nee: «Tamar, ni izoo wandoo na woykuurutaray tee, de woykuurutaraa ra a tee boro hinka.» Žuda nee: «Wʼa fattandi, i mʼa ton.» 25 Waatoo kaŋ i gʼa ka fatta, a nʼi ma nee nga nzuraa se: «Boraa kaŋ nʼay tee boro hinka wane nda jinawey wey.» A yee ka nee: «Guna wala nʼga boraa bay kaŋ wane nda karfoo, nda nga korbaa, nda goboo woo.» 26 Žuda nʼi bay, a nee: «A goo nda cimi nda agay, zama ya nʼa noo agʼizʼaroo Šela se.» Woo banda ga, a mana yee ka marga nda a.

27 Waatoo kaŋ a ga baa ka hay, i gar kaŋ ntaway aruyaŋ no a ga duu. 28 Kaŋ a ga duu nga boŋ, ize faa na nga kaboo kaa taray, hayandikaa na kaboo dii ka šilli ciray zaram haw a ga ka nee: «Woo ka jin ka fatta.» 29 Amma a na nga kaboo yeeti, de armaa ne ka huru aduɲɲa ra. Hayandikaa nee: «Gaabi nda ni ne ka fatta!» I na maaɲoo daŋ Peres (maanaa «fatta nda gaabi»). 30 Nga banda ga, armaa fatta kate kaŋ šilli ciraa goo kaboo ga. I na maaɲoo daŋ Zera (maanaa «waynaa cirayyanoo»).

39

Potifar wandoo kaŋ Isufi ga

1 I na Isufi ka doo Misira. Misira aru foo kaŋ maaɲoo ti Potifar kaŋ ti Firawuuna goykaw beerey affoo, nga lakkalkey jineboraa, a nʼa day Isimayel borey ga kaŋ nʼa ka doo no din. 2 Abadantaa goo Isufi bande, haya kul kaŋ ra a huru ga boori. A cindi nga koyoo, Misira boraa, hugoo ra. 3 Nga koyoo dii kaŋ Abadantaa goo a bande, de mo haya kul kaŋ ra a huru Abadantaa gʼa hanse. 4 A na alhormo tee Isufi se, a tee a se cee-cire maana. Potifar na nga hugoo talfi a ga, a na nga hayey kul daŋ kaboo ra. 5 Za kaŋ a na nga hugoo nda nga hayey kul daŋ kaboo ra, Abadantaa na albarka daŋ Misira boraa hugoo ra Isufi maaganda se. Abadantaa na albarka daŋ Potifar hayey kul ra, nda nga hugoo ra, nda nga faarey ra. 6 Hayey kul kaŋ goo maaɲoo ga, a nʼi naŋ Isufi kaboo ra. Nga hunday si huga nda haya kul kala nga ŋaahayaa. Isufi goo nda kunturu henna nda ndum henna. 7 Hayey wey banda ga, Isufi goo woo da ra kaŋ nga koyoo wandoo na moo daŋ a ra. Woyoo nee a se: «Marga nda agay.» 8 A wanji, de a nee a se: «Guna, ay koyoo si haya kul bay nga hugoo se, hayey kul a manʼi daŋ kala ay kaboo ra. 9 A mana bisa agay hugoo woo ra, a manʼay ganji haya kul nda manʼti ni kaŋ ti nga wandoo. Taka foo nda ay ga zunubu beeroo woo tee ka Irkoy kuta?» 10 Takaa kul kaŋ nda a gʼa har Isufi se zaari ka kaa zaari, a wanji ka marga nda a, ka kani nda a.

11 Han foo Isufi huru hugoo ra ka nga goyey tee, a gar kaŋ hugu-ize kul sii no, 12 woyoo na Isufi dii nda nga darbaa ka nee: «Kani nda agay!» A na nga darbaa naŋ kaboo ra, a zuru ka taray gaarandi. 13 Waatoo kaŋ a dii kaŋ a na nga darbaa naŋ nga kaboo ra ka zuru ka koy taray, 14 a ciya nga hugoo borey se ka nee i se: «Wa guna, a mana kate ir se kala Ebere kaŋ ma kaa ka hooray ir ra. A nka gum ay ga, de ay na jinde jer ka kaati ka ciya. 15 Kaŋ a maa kaŋ ay ga kaati ka ciya, a na nga darbaa naŋ ay jeroo ga, a zuru ka koy taray.»

16 A na Isufi darbaa jisi nga jeroo ga hala waatoo kaŋ kurɲoo yee kate hugey. 17 A na filla follokaa deede a se ka nee: «Ebere baɲɲaa kaŋ ni kate a ir do kaa ay do ka hooray ay ra. 18 Amma kaŋ ay kaati ka ciya kul, a na nga darbaa naŋ ay jeroo ga ka zuru ka koy taray.» 19 Waatoo kaŋ Isufi koyoo ga maa wandoo deedaa ra, a ga nee: «Woo ti hayaa kaŋ ni baɲɲaa nʼa tee ya ne», Isufi koyoo too met nda futay.

Isufi huru kasaa ra

20 Isufi koyoo nʼa dii, a nʼa daŋ kasaa ra, nongoo kaŋ ra kokoyoo kasa-izey ga daabandi. A cindi no din, kasaa ra. 21 Amma Abadantaa goo Isufi bande, a na nga hennayyanoo cebe a se, ka borohennataray daŋ kasahugoo jineboraa binoo ra Isufi se. 22 Kasa hugoo jineboraa na kasa-izey kul kaŋ goo kasaa ra daŋ Isufi kaboo ra, haya kul kaŋ i gʼa tee, nga no mʼa juwal. 23 Haya kul kaŋ goo Isufi kaboo ra, kasahugoo jineboraa si huga nda a, zama a ga bay kaŋ Abadantaa goo Isufi bande, de mo haya kul kaŋ ra Isufi na kabe daŋ, Abadantaa gʼa boryandi.

40

Isufi na kasa-ize hinka handirey feeri

1 Hayey wey banda ga, aroo kaŋ ga huga nda Misira kokoyoo haŋhayaa nda aru kaŋ ga huga nda nga ŋaahayaa na laybu tee ngi koyoo se kaŋ ti Misira kokoyoo. 2 Firawuuna futu nga goykaw beerey hinkaa ga kaŋ ti nga haŋhaya hansekey jineboraa nda ŋaahaya hansekey jineboraa. 3 A nʼi dii kʼi daŋ nga lakkalkey jineboraa hugoo ra kaŋ goo kasaa ra, nongoo kaŋ ra Isufi daabandi. 4 Lakkalkey jineboraa nʼi naŋ Isufi kaboo ra, a mʼi hawgay, i na waati tee kasaa ra.

5 Han foo Misira kokoyoo haŋhaya hansekaa nda ŋaahaya hansekaa kaŋ daabandi kasaa ra, handiri cijin folloku, affoo kul nda nga handiroo nda nga almaganaa. 6 Isufi biya ka kaa i do, de a dii kaŋ i ga huzun. 7 A na Firawuuna goykaw hinkaa kaŋ goo a bande kasaa ra hãa ka nee: «Macin se war ndumey si feeri hõ?» 8 I nʼa zaabi ka nee: «Ir nka handiri, amma boro kul sii ne kaŋ gʼi feeri.» Isufi nee i se: «Manʼti Irkoy kone almaganaa goo wala? Wʼi filla ya ne.»

9 Haŋhaya hansekey jineboraa na nga handiroo deede Isufi se ka nee: «Ay handiroo ra, ay dii alanebɲaa foo kaŋ ga kay ay jine. 10 Alanebɲaŋoo woo, kabe hinza bara a ga. Kaŋ a boosu kul, a na izeyaŋ hay kaŋ nin. 11 Firawuuna potoo goo ay kaboo ra, ay ga alaneb-izey kaa, ay gʼi motti potoo ra, de ay nʼa šerre Firawuuna se.» 12 Isufi nee a se: «Handiroo almaganaa ne, tuuri kabe hinzaa manʼti kala jirbi hinza. 13 Ne nda jirbi hinza Firawuuna ga ciya ma ne, a ga ni yeeti ni goyoo ra. Nʼga potoo šerre a se sanda takaa kaŋ ni cindi kʼa tee waatoo kaŋ nʼga tee boro kaŋ ga huga nda nga haŋhayaa. 14 Amma ma hongu agay waati kaŋ ni hayey boori. Ma borohennataray tee ya ne kʼay misoo hẽe Firawuuna do, a mʼay fattandi hugoo woo ra. 15 Gaabi nda i nʼay ka zuru ka hun Eberewey gandaa ra, ne mo ra, ya na haya kul tee kaŋ ga hima nda guusoo woo huruyanoo.»

16 Ŋaahaya hansekey jineboraa dii kaŋ handiroo almaganaa ga boori, a nee Isufi se: «Agay mo, ay handiroo ra, ay dii dika hinzaa kaŋ ra takula ga huru ga deke-deke cere gʼay boŋoo boŋ. 17 Dikaa kaŋ goo beene, haya kul kaŋ ti ŋaayan kaŋ ga huru alforon ra Firawuuna se kul goo a ra, de cirawey gʼi ŋaa dikaa ra ay boŋoo boŋ.» 18 Isufi zaabi ka nee: «Almaganaa ne, dika hinzaa manʼti kala jirbi hinza. 19 Ne nda jirbi hinza Firawuuna ga ni boŋoo kaa ni jindoo ga ka ni deeji bundu boŋ, cirawey ga kaa ka ni hamoo ŋaa.»

20 Jirbi hinzantoo sawa nda hanoo kaŋ ra Firawuuna hayyanoo jiiri bereyanoo too, a na hoyandi tee nga borey kul se. A na haŋhaya hansekey jineboraa nda ŋaahaya hansekey jineboraa cee borey gamey ra. 21 Firawuuna na haŋhaya hansekey jineboraa yeeti nga goyoo ra, ka potoo šerre a se. 22 Ŋaahaya hansekey jineboraa, a nʼa deeji kʼa wii sanda takaa kaŋ nda Isufi na handirey feeri i se. 23 Haŋhaya hansekey jineboraa mana yee ka hongu Isufi, a dirɲa a.

41

Isufi na Firawuuna handirey feeri

1 Jiiri hinka banda ga, Firawuuna na handiri foo tee. Handiroo ra, a mma kay isaa miɲoo ga. 2 A dii haw henna naasa iyye žigi ka hun haroo ra, de i huru suboo ra kʼa ŋaa. 3 Ngi banda ga, haw iyye žigi ka hun haroo ra, i ga meeri, i ga faabu, de i koy kay ijinawey jerey ga isaa miɲoo ga. 4 Haw iyye meera faabey na haw iyye boryaa naasey gon. Woo banda ga, Firawuuna moɲey hay.

5 A yee ka jirbi, de a handiri koyne. Handiroo ra, a dii jeeni iyye kaŋ ga too i ga boori, i zay kaari follokaa ga. 6 Jeeni iyye koga ɲoomayaŋ kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton, tun dumawey ga. 7 Jeeni iyye ɲoomey na jeeni iyyaa gon kaŋyaŋ ga too i ga boori. Firawuuna tun, de a gar kaŋ handiri ra nga goo.

8 Subbaahoo ra, Firawuuna lakkaloo tun, de a daŋ i ma ciya kottekoyney nda bayraykoyney kul se kaŋ goo Misira ra. Firawuuna na nga handirey deede i se, amma boro kul mana hin kʼi feeri a se. 9 Haŋhaya hansekey jineboraa šelaŋ Firawuuna se ka nee: «Hõ ay ga hongu ay laybey kaŋ ay nʼi tee ka bisa. 10 Han foo ni kaŋ ti Firawuuna futu ni borey ga, nʼnʼay daŋ kasaa ra lakkalkey jineboraa hugoo ra, agay nda ŋaahaya hansekey boŋkoynoo. 11 Ir affoo kul na handiri foo tee cijin follokaa da ra, agay nda a, affoo kul nda wanoo almaganaa. 12 Ebere aru sooga foo kaŋ ti lakkalkey jineboraa tamoo, cindi ir bande no din ra. Ir nʼir handirey deede a se, a na affoo kul noo nga almaganaa. 13 Hayey tee nda takaa kaŋ nda a nʼa feeri ir se. Nʼnʼay yeeti ay goyoo ra, nʼna ŋaahaya hansekey boŋkoynoo deeji kʼa wii.»

14 Firawuuna daŋ i ma ciya Isufi se. I nʼa fattandi kasaa ra nda cahãyan. A mulle, a na darbay barmay jina, a koy Firawuuna do. 15 Firawuuna nee Isufi se: «Ay na handiri foo tee, amma boro kul sii ne kaŋ gʼa feeri. Ay maa kaŋ ni, nʼga hin ka handiri feeri nda ni maa a se.» 16 Isufi na Firawuuna zaabi ka nee: «Manʼti agay no! Irkoy no ma ni noo zaabi kaŋ ga ni binoo yaynandi.» 17 Firawuuna nee Isufi se: «Guna, ay handiroo ra, ya mma goo ma kay isaa miɲoo ga. 18 De haw iyye henna naasa ne ka žigi ka hun haroo ra ka suboo ŋaa. 19 Ngi dumaa ga, haw iyye žigi ka hun haroo ra, ifaranteyaŋ, i ga meeri, i ga faabu. Ya na bay ka dii ngi dumi ɲoomayaŋ Misira gandaa kul ra. 20 Haw iyye meera faabey na haw iyye jinawey gon kaŋ ga naasu. 21 Haw naasey gonandi, amma boro si bay wala i huru haw faabey gundey ra. Ngi azzaatey ga meeri sanda cee jinaa. Woo banda ga, kul ay moɲey hay. 22 Ay dii koyne jeeni iyye kaŋ ga too, i ga boori, i zay kaari follokaa ga. 23 Ngi banda ga, jeeni iyye koga ɲoomayaŋ zay kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton. 24 Jeeni ɲoomey na jeeni boryey gon. Ay nʼa filla kottekoyney se, amma boro kul sii ne kaŋ gʼa feeri ya ne.»

25 Isufi nee Firawuuna se: «Ni handirey manʼti kala afolloku. Hayaa kaŋ Irkoy gʼa tee, nga no a nʼa bayrandi ni kaŋ ti Firawuuna se. 26 Haw iyye henney manʼti kala jiiri iyye. Jeeni iyye boryey mo manʼti kala jiiri iyye. Handiri follokaa no. 27 Haw iyye meera faabey kaŋ žigi ka koy ijinawey banda ga manʼti kala jiiri iyye. Jeeni iyye koga ɲoomey kaŋ dandi hew konnaa nʼi ton, manʼti kala jiiri iyye heray. 28 Hayaa da kaŋ ay nʼa har ma ne no, Irkoy nka hayaa cebe ma ne kaŋ a gʼa tee. 29 Nga ne, jiiri iyyaa woo kaŋ goo ma kaa, duuray beeri ga tee Misira gandaa kul ra. 30 Amma nga dumaa ga, jiiri iyye heray ga kaa kaŋ ga borey dirɲandi duuraa kaŋ Misira gandaa bay ka duu a. Heraa ga gandaa tuusu. 31 Heraa gaaboo se, boro si ba bay wala duuray bay ka tee gandaa ra. 32 Ni handiroo kaŋ filla cee hinka manʼti kala hayaa no kaŋ Irkoy nʼa kayandi, koyne mo Irkoy gʼa tee nda cahãyan. 33 Sohõ aru lakkalkoyni ceeci kaŋ ga faham, mʼa daŋ Misira gandaa jine. 34 Ma daŋ gandaa ra kaŋ boroyaŋ ma kay ka Misira gandaa hegaa zamna guu kul affoo jisi jere ga, jiiri iyyaa duuraa waati. 35 Jiiri henney wey kaŋ goo kaa ra, i ma ngi taasoo kul marga. Ma yaamar noo kaŋ alkamaa ma fanjandi, koyrawey huna se, i mʼi lakkal. 36 Woo kaŋ margandi ga jisi gandaa se, nga ra waati kaŋ jiiri iyyaa heraa kaa Misira gandaa ra, heraa masi gandaa benandi.»

Isufi huru Misira gandaa jine

37 Šennoo woo kan Firawuuna nda nga borey se. 38 Firawuuna nee i se: «War ga hongu ir ga duu aroo woo cine kaŋ Irkoy Hundoo goo a ra wala?» 39 A nee Isufi se: «Sohõ kaŋ Irkoy na hayey wey kul bayrandi ma ne, boro sii no kaŋ goo nda lakkal ka faham sanda ni. 40 Nʼga huru ay laamaa jine, gandaa kul ga haŋajer ma ne. Kokoytaray fuulaa hinne no mʼay ka bisa ni.» 41 A nee Isufi se koyne: «Guna! Ay na ni daŋ Misira gandaa kul jine.» 42 Firawuuna na nga korbaa kaa kʼa daŋ Isufi kaboo ra. A na šukka baana bankaarayyaŋ daŋ a ga, a na wura hiiri daŋ jindoo ra. 43 A nʼa kaarandi nga bari torka hinkantoo ga. Borey goo a jine, i ga kaati ka nee: «Wa kobi-kobi!» Takaa woo nda a nʼa daŋ Misira gandaa kul jine.

44 Firawuuna nee Isufi se koyne: «Agay ti Firawuuna, amma boro kul si nga kaboo wala nga cewoo ɲuuti Misira gandaa kul ra nda manʼti ni nka baa.» 45 Firawuuna na Isufi maaɲoo daŋ Safnat-Paneya. A na koyraa kaŋ se i ga nee On sargari juwalkaa kaŋ maaɲoo ti Poti-Fera, ize woyoo, Asanat hiijandi Isufi se. Isufi koy Misira gandaa yaara. 46 Woo kaa ka gar kaŋ Isufi sii nda kala jiiri waranza (30) kaŋ a ga koy kay Firawuuna, Misira gandaa kokoyoo jine. A hun Firawuuna do ka koy Misira kul kuubi.

47 Jiiri iyyaa duuraa ra, hegay beeri tee. 48 Isufi na jiiri iyyaa taasoo kul marga Misira gandaa ra. A nʼi fanji koyrawey ra. Koyra foo kul a na faarey kaŋ gʼa kuubi taasoo daŋ a ra. 49 Isufi na alkama boobo marga sanda teekoo labutaasi gurunbey, a mana yee kʼa kabu nga booboyanoo se.

Isufi izʼarey

50 Za jiiroo kaŋ heraa tee mana kaa, On sargari juwalkaa kaŋ ti Poti-Fera ize woyoo Asanat duu Isufi se izʼaru hinka. 51 Isufi na ijinaa maaɲoo daŋ Manase (maanaa «dirɲandikaa»), a nee: «Zama Irkoy nʼay dirɲandi ay farayanoo kul kaŋ ay nʼa tee ay baabaa hugoo ra.» 52 Ihinkantoo a na maaɲoo daŋ Efrayim (maanaa «hayyaŋ»), a nee: «Zama Irkoy nʼay noo hayyaŋ gandaa kaŋ ra ay hottu.»

Heraa

53 Jiiri iyyaa duuraa kaŋ tee Misira gandaa ra ben. 54 Woo banda ga, jiiri iyyaa heraa šintin ka kaa sanda takaa kaŋ nda Isufi nʼa har. Heraa huru gandawey kul ra, amma Misira gandaa kul goo nda taasu. 55 Waatoo kaŋ Misira gandaa kul heray, i kaati ka Firawuuna ŋaaray a ma ngi noo taasu. Firawuuna nʼi zaabi ka nee: «Wa koy Isufi do, hayaa kaŋ a nʼa har, war mʼa tee.» 56 Heraa huru gandawey kul ra, Isufi na jinay fanjidogey feeri ka taasu neere Misira borey se. Heraa mma koy de a ga tonton Misira gandaa ra. 57 Gandawey kul here no borey ga hun ka kaa Misira ka taasu day Isufi do, zama heraa mma koy de a ga tonton gandawey kul ra.

42

Yakuba na nga izʼarey sanba Misira

1 Yakuba dii kaŋ alkama goo Misira gandaa ra, a nee nga izʼarey se: «Macin se war ga goro ka cere guna?» 2 A nee koyne: «Wa guna, ay maa kaŋ alkama neerante goo Misira. Wa doo no din ka day ir se, ir masi koy buu.» 3 Isufi armey boro woy (10) doo Misira ka koy taasu day. 4 Yakuba mana Benžameŋ kaŋ ti Isufi armaa, sanba i bande, zama a ga hunbur albasi ma duu a. 5 Izirayel izʼarey koy alkama day, i sawa nda borey jerey kaŋ koy day, zama heraa goo Kanaŋ gandaa ra.

6 Isufi no ma gandaa kul laama. Nga no ma taasoo neere gandaa borey kul se. Isufi armey kaa, de i gunguma jinoo ra ka ngi ndumey sinji laboo ra. 7 Kaŋ Isufi dii nga armey, kul a nʼi bay, amma a na nga boŋ tee i se ceewaani. A šendandi i ga, a nee i se: «Man ra war hun?» I nʼa zaabi ka nee: «Kanaŋ gandaa ra ir hun, ka kaa ka taasu day.» 8 Isufi na nga armey bay, amma ngi, i manʼa bay. 9 Isufi hongu handirey kaŋ nga nʼi tee nga armey ga. A nee i se: «Monnokawyaŋ ti war! Gandaa kanje faabey no war kaa kʼi laasaabu, woo se war kaa!» 10 I nʼa zaabi ka nee: «Kalaa, kalaa! Ir koyoo, ni tamey nka kaa ka taasu day. 11 Ir kul ti baaba foo, boro šerranteyaŋ ti ir, ni tamey mana bay ka tee monnokawyaŋ.» 12 A nee i se: «Abada, war nka kaa ka gandaa kanje faabey laasaabu.» 13 I nʼa zaabi ka nee: «Ni tamey manʼti kala arma boro woy cindi hinka (12) kaŋ kul ti baaba folloku Kanaŋ gandaa ra. Ir kul ikaccaa goo ir baabaa jeroo ga, affoo mo goo no kaŋ mana cindi.» 14 Isufi nee i se: «Woo da ti hayaa kaŋ ay nʼa har war se, monnokawyaŋ ti war. 15 War ga siyandi, ay ga žee nda Firawuuna hunaroo kaŋ war si hun ne ra nda war kul ikaccaa mana kaa ne. 16 Wa war affoo sanba, a ma koy war armaa ceeci, de cindey ga tee kasa-ize hala ya dii wala war šenney ga laadir. Nda manʼti nga sii a ra, ay ga žee nda Firawuuna hunaroo kaŋ monnokawyaŋ ti war!»

17 Woo banda ga, a nʼi dii kasaa ra jirbi hinza. 18 Jirbi hinzantoo hane Isufi nee i se: «Wa hayaa tee kaŋ ay gʼa har hala war ma duu ka huna. Boro ti agay kaŋ ga hunbur Irkoy! 19 Nda war, boro šerranteyaŋ ti war, war affoo ma cindi kasaa ra, cindey ma koy nda alkama hugey borey se kʼi ŋandi. 20 De a ma kate ya ne war kaynoo hala ya war šenney sii, nga ra war si duu ka buu.» Woo kaŋ a nʼa har i nʼa tee. 21 I nee cere se: «Nda cimi, ir armaa alhakoo goo ir ga, zama ir dii nga binemarayyanoo waatoo kaŋ a gʼir suurandi, amma ir mana yadda! Woo ti hayaa kaŋ se bonaa woo kaŋ ir boŋ.» 22 Rubeŋ šelaŋ ka nee i se: «Ay mana nee war se war masi haya laala tee zankaa se wala? Amma war mana haŋajer ya ne. Sohõ ir ga hundoo alhakoo bana.» 23 I si bay wala Isufi ga maa ngi se, zama mandikaw no a nʼa daŋ ngi gamey ra. 24 Isufi hibi i ga ka koy hẽe. A yee kate ka šelaŋ i se. Nga banda ga, a na Simewoŋ zaa i ra kʼa daabu jiney ra. 25 Isufi daŋ kaŋ i ma ngi saakey too i se nda alkama, de i ma affoo kul nooroo daŋ nga saakoo ra, i mʼi noo šilfanda. Woo kaŋ a nʼa har i nʼa tee. 26 I na alkama jeeje ngi farkey ga, de i koy.

Yakuba izʼarey yee Kanaŋ gandaa ra

27 Nongoo kaŋ ra i na cijinoo tee, ngi affoo na nga saakoo feeri ka nga farkaa noo ŋaayan, de a dii kaŋ nooroo goo saakoo miɲoo ga. 28 A nee nga armey se: «Ay nooroo yee ay ga, nga ne ay saakoo ra.» Biney dunbu, de i ga jijiri ka nee cere se: «Cin ti woo kaŋ Irkoy nʼa tee ir se?»

29 I koy ngi baabaa Yakuba do, Kanaŋ gandaa ra, de i na haya kul filla a se kaŋ tee ngi ga. 30 I nee a se: «Boraa kaŋ ti gandaa din boŋkoynoo šendandi ir ga. A nʼir dii nda boroyaŋ kaŋ kaa ka gandaa monno. 31 Ir nee a se: ‹Boro šerranteyaŋ ti ir, ir manʼti monnokawyaŋ. 32 Ir manʼti kala arma woy cindi hinka (12) kaŋ kul ti baaba folloku. Ir affaa mana cindi, ir kul ikaccaa goo ir baabaa do Kanaŋ gandaa ra.›» 33 Boŋkoynoo nee ir se: «Takaa ne kaŋ nda ay ga bay wala boro šerranteyaŋ ti war. Wa war armey affoo naŋ ay kaboo ra, wa haya zaa kaŋ nda war ga war hugey borey ŋandi. 34 Wa koy, de war ma kate ya ne war kaynoo. Woo ra ay ga bay kaŋ manʼti monnokawyaŋ ti war, boro šerranteyaŋ ti war. Ay ga war armaa yeeti war ga, de waatoo din war ga hin ka koy nongu kaŋ kan war se gandaa ra.»

35 Waatoo kaŋ i ga taasey kaa saakey ra, nga ne, affoo kul nga nooroo hawaroo goo nga saakoo ra. Kaŋ ngi nda ngi baabaa dii nooru hawarey, kul i hunbur. 36 Yakuba nee i se: «War gʼay izey kaa ay cire! Isufi mana cindi, Simewoŋ dere, sohõ war ga baa war ma Benžameŋ dii! Hayaa kul si kaŋ kala agay boŋ.» 37 Rubeŋ nee nga baabaa se: «A noo ya ne, ay gʼa ka yee kate ni do. Nda ay mana yee kate nda Benžameŋ, mʼay izʼaru hinkaa wii.» 38 Amma a nee: «Ay izʼaroo si doo war bande, nga armaa nka buu, nga foo ka cindi. Nda albasi duu a diraa ra, binehẽeni nda war gʼay žeenayyanoo zumandi alaahara.»

43

Benžameŋ koy nga armey bande Misira

1 Heraa laala Kanaŋ gandaa ra. 2 Waatoo kaŋ Yakuba hugoo borey na alkama kaŋ i nʼa ka hun Misira, ŋaa ka ben, Yakuba nee nga izʼarey se: «Wa yee ka koy ŋaayan day ir se.» 3 Žuda nʼa zaabi ka nee: «Aroo din bayrandi ir se kaaray kaŋ ir masi too kate nga do nda ir armaa sii ir bande. 4 Nda nʼga yadda, ir armaa ma hanga ir bande, ir ga doo ka ŋaayan day ma ne. 5 Amma nda nʼsʼa sanba ir bande, ir si doo, zama aroo nka nee ir se kaŋ, nda ir armaa sii ir bande, ir masi too kate nga do.» 6 Izirayel nee: «Macin se war na goy futaa woo tee ya ne ka bayrandi aroo se kaŋ war goo nda arma foo koyne?» 7 I nʼa zaabi ka nee: «Aroo nka hanse kʼir hãa ir nda ir hugoo, a nee: ‹War baabaa ga huna wala? War goo nda arma foo koyne wala?› Ir mo tuuru a se nda taka kaŋ nda a nʼir hãa. Ir mma bay wala a ga nee ir mʼir armaa ka doo kate?» 8 Žuda nee nga baabaa Izirayel se: «Naŋ zankaa ma hanga ay bande hala ir ma duu ka tun ka koy, ir masi koy buu nda heray, ir, nda ni, nda ir zankey. 9 Agay no nʼgʼay bay, agay nda mʼa hãa. Nda ay manʼa ka yee kate ni do, nda ay manʼa daŋ ni kaboo ra, ni alhakoo ma hanga agay hala abada. 10 Nda a gar ir nka koy za waatoo din, sohõ kaa ka gar ir yee koyne!»

11 Ngi baabaa Izirayel nee i se: «Nda woo no, takaa ne kaŋ war gʼa tee: wa gandaa hayaa suubanteyaŋ zaa kʼi ka doo aroo do i ma tee a se gomni: jii, nda yuu, nda day-day, nda dugu, nda maatiga, nda amand. 12 Wa nooroo kaŋ war nʼa gar war saakey miɲey ga ka koy war bande kʼa yeeti, a ga hin ka tee boraa nka firka. War ma nooru taaga zaa ka koy koyne. 13 Wa war armaa zaa, ka tun ka yee aroo do. 14 Yala Irkoy, Hini-kul-koyoo ma war noo alhormo aroo woo do, hala a ma naŋ war armaa faa nda Benžameŋ ma yee kate war bande. Nda ay ga hima ka jaŋ ay izey, ya jaŋ ey.»

Isufi armey yee a do

15 Armey na gomney zaa, i na nooroo kaŋ i ga hima kʼa ka koy cine hinka zaa, i na Benžameŋ mo zaa ka koy. I tun ka doo Misira ka koy Isufi do. 16 Za kaŋ Isufi dii i bande Benžameŋ, a nee nga goykaa kaŋ ga nga hugoo ga talfi se: «Arey wey ka koy hugey do, ma alman wii, ma hina, hõ zaarikayoo i ga cirkosu ay do.» 17 Aroo na hayaa tee kaŋ a nʼa har, a nʼi ka koy Isufi hugoo do.

18 Amma arey hunbur, zama i nkʼi ka koy Isufi hugoo do, i nee: «Nooroo kaŋ i nʼa yeeti ir saakey ra cee jinaa, nga se i kate iri ne ra, ka kaŋ ir ga, kʼir gurzugay, kʼir tee sanda baɲɲayaŋ, kʼir farkey kom.» 19 I man Isufi goykaa ka šelaŋ a se hugoo miɲoo ga. 20 I nee a se: «Suuri boŋkoynoo, ir cee jinaa kaŋ ir doo ka kaa ka ŋaayan day ne ra, 21 kaŋ ir ga willi ir do, fondaa ra, nongoo kaŋ ra ir na cijinoo tee, ir nʼir saakey feeri, de ir kaa ka gar kaŋ boro foo kul nga nooroo goo saakoo miɲoo ga, nooroo hinnaa hunday kaŋ ir nʼa bana, nga dumoo no ir yee ka kate a ir bande. 22 Ir doo kate nda nooru taaga ka taasu day. Ir si bay boro kaŋ ka nooroo daŋ ir saakey ra.» 23 Aroo zaabi ka nee: «Baani ma kaa war ga, war masi hunbur! War Koyoo no, war baabaa Koyoo ka almanoo din daŋ war saakey ra, war nooroo mo, ay duu a.» A na Simewoŋ fattandi i se.

24 Aroo nʼi daŋ Isufi hugoo ra. I kate i se hari, i na ngey cewey ɲumay, i na ngi farkey noo ŋaayan. 25 I na ngi gomney soolu hala Isufi ga kaa zaarikay, zama i duu alhabar kaŋ nga do ngi ga cirkosu.

26 Kaŋ Isufi too kate hugey do, i na gomney noo a se kaŋ i kate ey nga hugoo do, i gunguma jinoo ra hala ganda. 27 A nʼi hãa wala taka foo ti ngi gaahamey takaa. A nee i se: «War baabaa žeenaa kaŋ war bay ka nga alhabaroo tee ya ne ga huna hala sohõ? A ga saabu?» 28 I nʼa zaabi ka nee: «Ni tamoo, ir baabaa ga huna, a ga saabu.» De i sonbu ka gunguma a se. 29 Isufi dii nga armaa Benžameŋ kaŋ nga nda a ga tee ɲaa foo, a nee: «War kaynoo kaŋ war na nga šennoo tee ya ne ti woo wala?» Hãayanoo banda ga, a nee: «Irkoy ma albarka daŋ ni ra, ay zankaa!» 30 Isufi armaa faajoo hanse ka hin a, moɲey too nda mundawey, a cahã ka fatta ka koy huru hugu foo ra, a hẽe no din. 31 Woo banda ga, a na nga moɲey ɲumay, a fatta kate. A na nga binoo naagu ka šelaŋ ka nee i ma ŋaayaney gorandi. 32 Ŋaayanoo waati Isufi foo nda nga bagaa, armey jerey nda ngi bagaa, Misira borey kaŋ ga ŋaa a bande mo nda ngi bagaa, zama Misira boro nda Ebere si ŋaa cere bande, almuhal no Misira borey se. 33 I na armey gorandi i mʼa tenje, kʼa dii ibeeroo ga ka koy koddaa ga. I ga cere guna nda almunkar. 34 Isufi nʼi noo ŋaayanyaŋ kaŋ goo jinoo ra, Benžameŋ bagaa bisa cindey waney hala cee guu. I haŋ, i ɲaali a bande.

44

Isufi na nga armey sii

1 Isufi nee aroo se kaŋ ga nga hugoo ga talfi: «Borey wey saakey too nda taasu hala nongu kaŋ ga a si bisa, de ma affoo kul nooroo daŋ nga saakoo miɲoo ga. 2 Mʼay potoo, nzorfu guuru potoo, nda taasoo nooroo, mʼi daŋ i kul ikaccaa saakoo miɲoo ga.» A na hayaa tee kaŋ Isufi nʼa har a se. 3 Za moo boo, nga no i na arey din nda ngi farkey naŋ i ma koy. 4 I fatta koyraa ra, i mana mooru kaŋ Isufi nee nga hugoo talfikaa se: «Tun ni boŋ ga, hanga arey din, nda ni toorʼey, ma nee i se: ‹Cin se war ga goy hennaa bana nda ifutu? 5 Manʼti nga ti hayaa kaŋ nda ay koyoo ga haŋ, hayaa kaŋ nda a ga gunandi wala? Woo kaŋ war nʼa tee manʼti kala goy futu!›»

6 A toorʼey, a na šenni follokey har i se. 7 I nʼa zaabi ka nee: «Macin se ay koyoo ga šenney wey dumey har? Ni tamey ga mooru goyoo woo dumi teeyan! 8 Nga ne, nooroo kaŋ ir nʼa gar ir saakey miɲey ga, ir nʼa ka kaa ma ne ka hun Kanaŋ gandaa ra. De taka foo nda ir ga yadda ka zay ni koyoo hugoo ra, a ma tee nzorfu kaaray wala wura! 9 Yala boraa kaŋ kone nʼna potoo gar ni tamey ra, ma buu, ir mo ga tee ay koyoo baɲɲey.» 10 A nʼi zaabi ka nee: «Ay yadda hayaa kaŋ war nʼa har, amma boraa kaŋ kone a duwandi no ma tee ay baɲɲaa! War borey jerey ga henan.» 11 Affoo kul ga cahã ka nga saakoo zumandi kʼa feeri. 12 Aroo fisi, a mana šintin nda kala i kul ibeeroo ka koy ben nda i kul ikaccaa. Potoo duwandi Benžameŋ saakoo ra. 13 I na ngi darbawey kottu, affoo kul na nga farkaa jeejaa yeeti a ga, i willi koyraa ra.

14 Žuda nda nga armey koy Isufi hugoo do, i nʼa gar no din, de i gunguma jinoo ra hala ganda. 15 Isufi nee i se: «Cin ti goyoo kaŋ war nʼa tee? War nka si bay kaŋ ay cine ga wan ka gunandi ka dii hayey kaŋ ga kaa ka tee?» 16 Žuda zaabi ka nee: «Macin no ir ga nee ma ne, ay koyoo? Macin no ir gʼa har, taka foo nda ir gʼir boŋ henanandi? Irkoy na ni tamey laybey fatawandi. Sohõ ir ga tee ma ne baɲɲa, ir nda boraa kaŋ kone potoo duwandi.» 17 Isufi zaabi ka nee: «Ay ga mooru woo teeyan! Boraa kaŋ kone potoo duwandi no ma tee ya ne baɲɲa, war, wa žigi ka koy war baabaa do nda baani.»

Žuda na nga boŋ noo Benžameŋ dogoo ra

18 Žuda man Isufi do ka nee: «Ay koyoo, alhormo tee ya ne! Ni tamoo ma hin ka šelaŋ ma ne, ay koyoo, masi futu ni tamoo ga, zama nʼga sawa nda Firawuuna. 19 Ay koyoo, ni nka ni tamey hãa ka nee: ‹War baabaa ga huna wala? War goo nda arma foo koyne wala?› 20 Ir na ni zaabi, ir koyoo ka nee: ‹Ir baabaa ga huna, a žen. Ir goo nda arma foo kaŋ a duu a nga žeenayyanoo ra. Zankaa din armaa faati, nga hinne ka cindi ɲaŋoo se, baaboo ga hanse ka bagʼa.› 21 Waatoo din ni nee ni tamey se: ‹Wʼa doori kate ya ne, ay ga baa ya dii a.› 22 Ir na ni zaabi, ay koyoo ka nee: ‹Zankaa si hin ka hun baaboo do. Nda a hun baaboo do, kul baaboo ga buu.› 23 Amma ni nee ni tamey se: ‹Nda war kaynoo mana doo war bande, war si hin ka dii agay koyne.› 24 Waatoo kaŋ ir žigi ka koy ni tamoo, ir baabaa do, ir na ni, ay koyoo šenney har a se. 25 Jirbiyaŋ banda ga, ir baabaa nee ir se: ‹Wa yee ka koy ŋaayan day ir se.› 26 Ir nʼa zaabi ka nee: ‹Ir si hin ka doo. Nda ir kaynoo ga hanga ir bande, ir ga doo, zama ir si hin ka dii aroo nda manʼti ir kaynoo mma bara ir bande.› 27 Ay baabaa, ni tamoo nee ir se: ‹War ga bay kaŋ ay wandoo mana duu ya ne kala izʼaru hinka. 28 Affaa hun ay kone, de ay nee: “Šikka sii kaŋ ganjihooga nʼa wii!” De mo ya na dii a hala nongoo kaŋ ra ay goo. 29 Nda war na woo mo taa ay kone, de albasi duu a, war gʼay žeenayyanoo zumandi nda hottay alaahara.›

30 Sohõ, nda ay koy ni tamoo, ay baabaa do bila aru soogaa kaŋ ga nga hundoo hanse ka denji, 31 nda a dii kaŋ zankaa sii ir bande, kul a ga buu! De ni tamey gʼir baabaa, ni tamoo zumandi nga žeenayyanoo ra nda binehẽeni alaahara. 32 Zama agay, ni tamoo nka nga boŋ tolme zankaa dogoo ra ay baabaa se, ay nee a se: ‹Nda ay manʼa ka yee kate ma ne, ay zunuboo ga cindi waati kul, ay baabaa.›

33 Sohõ ay koyoo, ay gʼa wiri ni ga, ni tamoo ma tee ma ne baɲɲa aru soogaa dogoo ra, nga hunday ma žigi ka koy nga armey bande. 34 Taka foo nda ay ga hin ka žigi ka koy ay baabaa do nda zankaa sii ay bande? Yala ya si dii bonaa kaŋ gʼay baabaa kar!»

45

Isufi na nga boŋ bayrandi nga armey se

1 Isufi mana yee ka hin ka nga boŋ dii borey kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere jine. A wurru ka nee: «Wa borey kul fattandi.» Boro kul sii no waatoo kaŋ Isufi ga nga boŋ bayrandi nga armey se. 2 A na nga jindoo jer ka hẽe hala nongu kaŋ ra Misira borey maarʼa, Firawuuna hugoo mo maarʼa. 3 A nee nga armey se: «Agay no Isufi. Ay baabaa ga huna hala sohõ wala?» Amma armey mana hin ka tuuru a se, zama i zalba jinoo ra. 4 Isufi nee nga armey se: «Wa man kate ay ga.» I man kate. A yee ka nee: «Agay no Isufi, war armaa kaŋ war nʼa neere Misira. 5 Sohõ war masi war boŋ dor, war masi futu nda hayaa kaŋ se war nʼay neere ne ra. War hallasiroo se Irkoy nʼay sanba ne ra war jine. 6 Jiiri hinka ne kaŋ heraa goo gandaa ra, de mo jiiri guu koyne kaŋ beeriyan si tee, hegayyan si tee. 7 Irkoy nkʼay sanba war jine hala war masi duu ka ben gandaa ra, amma hala war boro boobo ma hallasi. 8 Adiši, manʼti war kʼay sanba ne ra, Irkoy kʼay sanba. A nʼay tee Firawuuna se baaba, a nʼay tee boŋkoyni nga hugoo kul boŋ, a nʼay noo ya Misira gandaa kul laama.

9 Wa cahã ka žigi ka koy ay baabaa do, war ma nee a se: ‹Ni izoo Isufi nee ir ma nee ma ne kaŋ Irkoy na nga tee Misira kul se boŋkoyni, ma doo kate nga jeroo ga, masi gay! 10 Nʼga goro Gošeŋ gandaa ra, ay jeroo ga, ni nda ni izey nda ni haamawey, nda ni alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo ni maaɲoo ga. 11 Ne ra, ay ga ni ŋandi, zama heray ga tee koyne jiiri guu, hala masi koy kaŋ fara ra ni, nda ni alaayaney, nda haya kul kaŋ goo ni maaɲoo ga.› 12 Nga ne, war dii nda war moɲey, agʼarmaa Benžameŋ dii nda nga moɲey kaŋ agay hunday no ka šelaŋ war se.

13 Wʼay beeraa kul kaŋ ay duu a Misira deede ay baabaa se nda haya kul kaŋ war dii a. War ma cahã ka doo kate nda ay baabaa ne ra.» 14 Isufi na nga boŋ warra nga armaa Benžameŋ jindoo ga ka hẽe. Benžameŋ mo na jindoo dii ka hẽe. 15 A na nga armey kul naagu nga gandoo ra ka hẽe i bande. Woo banda ga, nga armey duu ka šelaŋ a bande.

Firawuuna ciya Yakuba se a ma kaa ka goro Misira

16 Alhabaroo too Firawuuna hugoo do kaŋ Isufi armey kaa. Woo tee hayaa kaŋ kan Firawuuna nda nga borey se. 17 Firawuuna nee Isufi se: «Nee ni armey se kaŋ hayaa kaŋ i ga hima kʼa tee manʼti kala i ma ngi adabbawey jeeje ka koy Kanaŋ gandaa ra. 18 I ma ngi baabaa nda ngi alaayaney zaa ka kaa ka goro ay jeroo ga. Ay ga baa yʼi noo nongu henna-henney kaŋ goo Misira gandaa ra. De mo i ga gandaa ŋaayan suubantey ŋaa. 19 Ni, ay na ni yaamar ma nee i se: ‹Hayaa ne kaŋ war mʼa tee: war ma bari torkayaŋ zaa Misira gandaa ra war izey nda war wandey se. War ma war baabaa žigandi ka kaa. 20 War masi nimsi nda hayey kaŋ war gʼi naŋ, zama nongu henna-henney kaŋ goo Misira gandaa kul ra ga tee war wane.›»

21 Izirayel izʼarey na hayaa tee kaŋ harandi i se. Isufi nʼi noo torkayaŋ sanda takaa kaŋ nda Firawuuna nʼa yaamar, a nʼi noo šilfandayaŋ fondaa se. 22 A na affoo kul noo jingar darbay. A na Benžameŋ noo nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinza (300) nda jingar darbay guu. 23 A na farkey aru boŋ woy (10) jeeje nda haya henna-henney kaŋ goo Misira, nda farkey woy boŋ woy (10) kaŋ i na alkama jeeje i ga, nda taasu, nda meehunayyaŋ, a nʼi sanba nga baabaa diraa se. 24 Waatoo kaŋ a ga nga armey naŋ i ma koy, a nee i se: «War masi yenje fondaa ra!» 25 I žigi ka hun Misira ka too Kanaŋ gandaa ra ngi baabaa Yakuba do. 26 I bayrandi a se kaŋ Isufi ga huna, nga no ma Misira gandaa kul laama. Amma Yakuba binoo kay, zama a mana naanay ey. 27 Woo banda ga, i na hayey kul filla a se kaŋ Isufi nʼi har ngi se. Koyne mo Yakuba dii torkawey kaŋ Isufi nʼi sanba hala i ma kate nga, woo ka kate ngi baabaa lakkaloo ma zunbu. 28 Izirayel nee: «Isufi, agʼizʼaroo ga huna, woo wasa ya ne! Ay ga koy, de ay ga dii a za ya na buu!»

46

Yakuba koy Misira

1 Izirayel koy nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A too Ber-Šeba, no din ra a na almanyaŋ koosu kʼi tee sargari nga baabaa Isiyaka Koyoo maaɲoo ga. 2 Cijinoo ra, Irkoy šelaŋ Izirayel se bangayyan ra ka nee: «Yakuba, Yakuba!» A zaabi ka nee: «Agay ne.» 3 Irkoy nee a se: «Agay ti Irkoy, ni baabaa Koyoo. Masi hunbur ka doo Misira, zama ay ga ni tee dumi beeri no din ra. 4 Agay hunday ga doo ni bande Misira, de mo agay zaati no ma yee ka ni žigandi ka hun no din. Isufi no ma ni moɲey mooru.»

5 Yakuba hun Ber-Šeba. Izirayel izey na ngi baabaa Yakuba, nda ngi izey, nda ngi wandey žigandi bari torkawey boŋ kaŋ Firawuuna nʼi sanba nga kateyanoo se.

6 I na ngi alman kurey nda gomney zaa kaŋ i duu ey Kanaŋ gandaa ra. Yakuba koy nda nga bande nga hayroo kul Misira, 7 nga izʼarey, nda nga haamʼarey, nda nga ize woyey, nda nga haama woyey, nda nga hayroo kul. I too a bande Misira.

Yakuba hayroo

8 Izirayel izey maaɲey ne: Yakuba nda nga hayroo kaŋ koy Misira. Yakuba ize jinaa ti Rubeŋ. 9 Rubeŋ izʼarey ti: Hanok, nda Palu, nda Hesroŋ, nda Karmi. 10 Simewoŋ izʼarey ti: Yemuwel, nda Yamin, nda Ohad, nda Yakin, nda Sohar, nda Šawul kaŋ ti Kanaŋ woyoo izʼaroo. 11 Lewi izʼarey ti: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari. 12 Žuda izʼarey ti: Er, nda Onaŋ, nda Šela, nda Peres, nda Zera. Er nda Onaŋ mana buu kala Kanaŋ gandaa ra. Peres izʼarey manʼti kala Hesroŋ nda Hamul. 13 Isakar izʼarey ti: Tola, nda Puwa, nda Yob, nda Šimroŋ. 14 Zabuloŋ izʼarey ti: Sered, nda Eloŋ, nda Yalel. 15 Leya hayroo ti wey kaŋ a duu ey Yakuba se Padaŋ-Aram, nda Dina nga ize woyoo. Ngi izʼarey nda ngi ize woyey kul cere ra hinnaa manʼti kala boro waranza cindi hinza (33).

16 Gad izʼarey ti: Sefoŋ, nda Hagi, nda Šuni, nda Esiboŋ, nda Eri, nda Arodi, nda Areli. 17 Ašer izʼarey ti: Yimna, nda Yišwa, nda Yišwi, nda Beriya, nda Sera ngi woymaa. Beriya izʼarey ti: Heber nda Malkiyel. 18 Zilpa kaŋ Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Leya se, hayroo ti wey kaŋ a duu ey. Ize boro woy cindi iddu (16) no a duu ey Yakuba se.

19 Rašel, Yakuba wandoo izʼarey ti: Isufi nda Benžameŋ. 20 Isufi duu Misira gandaa ra izʼarey kaŋ Poti-Fera kaŋ ti On sargari juwalkaa ize woyoo kaŋ ti Asanat nʼi hay a se: Manase nda Efrayim. 21 Benžameŋ izʼarey ti: Bela, nda Beker, nda Ašibel, nda Gera, nda Naamaŋ, nda Ehi, nda Roš, nda Mupim, nda Hupim, nda Ardu. 22 Rašel hayroo ti wey kaŋ a duu ey Yakuba se. I kul cere ra manʼti kala boro woy cindi taaci (14).

23 Dan izʼaroo ti Hušim. 24 Neftali izʼarey ti: Yasiyel, nda Guni, nda Yeser, nda Šilem. 25 Bilha kaŋ Labaŋ nʼa noo nga ize woyoo Rašel se, hayroo ti wey. A duu Yakuba se zankayaŋ, i kul cere ra manʼti kala ize boro iyye.

26 Yakuba hugoo borey kul kaŋ hun a ga kaŋ koy a bande Misira, manʼti kala boro woydu cindi iddu (66) kaŋ nga izʼarey wandey sii i ra. 27 Isufi izʼaru hinkaa kaŋ hayandi Misira nda Yakuba hugoo borey kul kaŋ koy a bande Misira manʼti kala boro woyye (70).

Yakuba goro Gošeŋ

28 Yakuba nka Žuda sanba nga jine Isufi do ka alhabar tee a se kaŋ nga goo ma koy Gošeŋ. Kaŋ i too Gošeŋ gandaa ra, 29 Isufi na nga bari torkaa soolu ka žigi a boŋ ka koy nga baabaa Izirayel kubay Gošeŋ. Za a dii a, a na nga boŋ warra jindoo ga, a gay a ga jindoo dii ka hẽe. 30 Izirayel nee Isufi se: «Sohõ, nda a baa ya buu, zama ay dii ni, ay dii kaŋ nʼga huna!» 31 Isufi nee nga armey nda nga baabaa hugoo borey se: «Ay ga žigi ka koy alhabar daŋ Firawuuna ra ka nee a se: ‹Agʼarmey nda ay baabaa hugoo borey kul kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra kaa ay jeroo ga. 32 I manʼti kala kurkawyaŋ, zama alman no i gʼa biiri. I kate ngi bande ngi alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo maaɲey ga.› 33 Waati kaŋ Firawuuna na war cee ka nee: ‹Macin ti war goymiɲoo?› 34 War mʼa zaabi ka nee: ‹Ni tamey manʼti kala kurkawyaŋ za ngi zankataraa ga hala hõ, ir nda ir baabey kul.› Takaa woo ra war ga goro Gošeŋ gandaa ra, zama kuryan manʼti kala almuhal Misira borey se.»

47

Yakuba dii Firawuuna

1 Isufi koy alhabar daŋ Firawuuna ra, a nee a se: «Ay baabaa, nda ay armey, nda ngi alman buuney, nda ibeerey, nda haya kul kaŋ goo maaɲey ga kaa ka hun Kanaŋ gandaa ra. Ngi ne Gošeŋ gandaa ra.» 2 A na boro guu zaa nga armey ra ka koy Firawuuna do. 3 Firawuuna nee nga armey se: «Macin ti war goymiɲoo?» I na Firawuuna zaabi ka nee: «Ni tamey kaŋ ti ir nda ir kaagey manʼti kala kurkawyaŋ.» 4 I nee Firawuuna se koyne: «Ir nka kaa ka goro gandaa woo ra, zama nongu sii kaŋ ra ni tamey ga ngi almaney kur, heraa laala Kanaŋ gandaa ra. Sohõ naŋ ni tamey ma goro ka waati tee Gošeŋ gandaa ra.» 5 Firawuuna nee Isufi se: «Ni baabaa nda ni armey kaa ni do, 6 Misira gandaa ne ni jine. Ni baabaa nda ni armey gorandi gandaa nongu henna-hennaa ra. I ma goro Gošeŋ gandaa ra. Nda nʼga goykaw hennayaŋ bay i ra, mʼi daŋ agʼalmaney jine, i ma tee i se jineboro.»

7 Isufi kate nga baabaa Yakuba kʼa cebe Firawuuna se. Yakuba gaara Firawuuna se. 8 Firawuuna nee Yakuba se: «Jiiri marje bara ma ne?» 9 Yakuba na Firawuuna zaabi ka nee: «Ay yawtaraa jiirey manʼti kala zangu nda waranza (130). Ay hunaroo jiirey ga kacca i ga laala, i mana too jiirey kaŋ ay kaagey duu ey ngi yawtaraa ra.» 10 Yakuba yee ka gaara Firawuuna se, de a hun a do.

11 Isufi na nga baabaa nda nga armey gorandi, de a nʼi noo doo Misira gandaa ra, gandaa nongu henna-hennaa ra, Ramses* laamaa ra, nda takaa kaŋ nda Firawuuna nʼa yaamar. 12 A na nga baabaa, nda nga armey, nda nga baabaa hugoo borey kul noo ŋaayan, affoo kul a laasaabu kʼa noo haya kaŋ ga wasa nga borey hinnaa se.

Isufi teegoyoo heraa waati

13 Ŋaayan sii gandaa kul ra, zama heraa hanse ka laala. Misira nda Kanaŋ gandaa fara heraa maaganda se. 14 Isufi na Misira nda Kanaŋ gandaa nooroo kul marga kaŋ nda borey na alkamaa day. A na nooroo woo kul ka koy Firawuuna hugoo ra. 15 Waatoo kaŋ nooroo ben Misira nda Kanaŋ gandaa ra, Misira borey kul kaa Isufi do ka nee a se: «Ir noo taasu. Macin se ir ga buu nongu kaŋ ra ni goo, zama ir nooroo ben.» 16 Isufi zaabi ka nee: «Nda war nooroo ben, wa kate war almaney, ay gʼi barmay war se nda taasu.»

17 I kate ngi almaney Isufi do. A na ngi baryey, nda alman buuney, nda ibeerey, nda farkey barmay i se nda taasu. A na jiiroo din tee a ga almaney kul barmay i se nda taasu. 18 Waatoo kaŋ jiiroo woo ben, yeeši i kaa a do ka nee a se: «Ir koyoo, ir si hin kʼa tugu ma ne kaŋ ir noorey ben, alman kurey yee ni maaɲoo ga, haya kul mana cindi kaŋ ir ga kate a ma ne, kala ir kunturey nda ir faarey, ir koyoo. 19 Macin se ir nda ir faarey ga faati nongu kaŋ ra ni goo? Ir nda ir faarey day nda taasu, woo ra ir nda ir faarey ga tee Firawuuna wane. Ir noo dumi hala ir ma huna ir masi koy buu, laboo mo masi koy hasara.»

20 Takaa woo nda Isufi na Misira faarey kul day Firawuuna se, zama Misira borey affoo kul nka nga faaroo neere heraa kaŋ ga koy de, a ga tonton se. Misira gandaa tee Firawuuna wane. 21 Isufi na borey daŋ koyrawey ra, mʼa dii Misira gandaa boŋ faa ga ka koy affaa ga. 22 Sargari juwalkey hinne faarey no a manʼi day, zama haya no kaŋ Firawuuna nʼa zaa nga jindoo ga sargari juwalkey se. Ngi meehunaa si hun kala Firawuuna do, woo se i mana ngey faarey neere.

23 Isufi nee borey se: «Ay na war nda war faarey day Firawuuna se. Dumi ne, war mʼa say faarey ra. 24 Nda hegaa tee, zamna guu kul war ga affoo noo Firawuuna se, war ma itaacaa zaa kʼa tee dumi faarey se nda ŋaayan war hugey borey nda war izey se.» 25 I nʼa zaabi ka nee: «Nʼnʼir hundey hallasi. Yala ir ma duu alhormo ni do, ir koyoo ka tee Firawuuna se baɲɲa.» 26 Isufi nʼa tee yaamar kaŋ ga bara hala hõ kaŋ Misira faari zamna guu kul affaa ti Firawuuna wane. Sargari juwalkey hinne waney no Firawuuna sʼi mayray.

Yakuba ibaayi kokoraa

27 Izirayel goro Misira gandaa ra, Gošeŋ gandaa ra. I tee no din ra almankoyni, i duu izeyaŋ, de i hanse ka boobo. 28 Yakuba huna jiiri woy cindi iyye (17) Misira gandaa ra. Aloomuroo kaŋ Yakuba duu a manʼti kala jiiri zangu nda woytaaci cindi iyye (147).

29 Waatoo kaŋ Izirayel man buuyan, a na nga izoo Isufi cee, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, ma ni kaboo daŋ ay ceehamoo cire ka allaahidu zaa ya ne nda baji nda laadirtaraa kaŋ nʼsʼay sutura Misira. 30 Waati kaŋ ay koy ay hayragey gar alaahara, mʼay zaa ka hun Misira ka koy ay sutura ay hayragey hugoo ra.» Isufi zaabi ka nee: «Woo kaŋ nʼnʼa har, nga no ay gʼa tee.» 31 Yakuba nee: «A žee ya ne.» Isufi žee a se. Woo banda ga, Izirayel sujudu nga daaroo boŋoo ga.

48

Yakuba gaara Isufi izʼarey se

1 Hayey din kaŋ tee banda ga, boroyaŋ kaa ka nee Isufi se: «Ma bay, ni baabaa sii nda baani.» Isufi na nga izʼaru hinkaa kaŋ ti Manase nda Efrayim zaa nga bande. 2 Boroyaŋ na alhabar daŋ Yakuba ra ka nee a se: «Ni izʼaroo Isufi ne ma kaa ni do.» Izirayel na gaabi daŋ nga boŋ ra, a goro daaroo boŋ. 3 Yakuba nee Isufi se: «Irkoy, Hini-kul-koyoo bangay ya ne Luz, Kanaŋ gandaa ra, a gaara ya ne. 4 A nee ya ne: ‹Nga ne, ay ga ni noo hayyan, ay ga ni boobandi, ay ga ni tee dumi boobo. Ay ga gandaa woo noo ni hayyanoo se ni banda ga, a mʼa mayray hala abada.› 5 Sohõ izʼaru hinkaa kaŋ ni duu ey za ya na kaa ni do Misira gandaa ra, i ga tee ay wane. Efrayim nda Manase ga tee ay wane sanda Rubeŋ nda Simewoŋ. 6 Amma ni hayroo kaŋ nʼgʼa hay dumawey ga, ga tee ni wane. Ngi armey bagaa ra i ga tubu. 7 Agay, nʼga bay, waatoo kaŋ ay ga kaa ka hun Padaŋ, Rašel buu ay kaboo ra, Kanaŋ gandaa ra. Diray cindi ir nda koyraa game kaŋ se i ga nee Efrata. No din ra ay nʼa sutura, Efrata fondaa ra. Efrata da ti Betelehem.» 8 Izirayel dii Isufi izʼarey, de a nee: «Mayyan ti wey?» 9 Isufi na nga baabaa zaabi ka nee: «Izʼarey no kaŋ Irkoy nʼi noo ya ne, ne ra.» Yakuba nee: «Ay gʼa wiri ni ga, i manandi agay hala ay ga gaara i se.»

10 Žeenayyanoo na Izirayel moɲey kokoorandi hala nongu kaŋ ra a si dii koyne. A nʼi manandi a ga. Yakuba nʼi summu, a nʼi naagu nga gandoo ra. 11 Izirayel nee Isufi se: «Ya na hongu wala ay ga dii ni koyne, amma nga ne, Irkoy nʼay cebe ba ni hayroo.» 12 Isufi nʼi kaa nga baabaa cewey boŋ, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma.

13 Woo banda ga, Isufi na ngi boro hinkaa kul zaa, Efrayim goo Isufi kabe gumaa here, Izirayel kabe waawaa ga, Manase goo nga kabe waawaa here, Izirayel kabe gumaa ga. A nʼi manandi a ga. 14 Izirayel na nga kabe gumaa šerre kʼa fur Efrayim kaŋ ti kayne boŋoo ga, a na nga kabe waawaa fur Manase boŋoo ga. A nka nga kabey bere cere se, zama Manase ti beere. 15 A gaara Isufi se jina, a nee:

«Yala Irkoy kaŋ fondaa ra ay hayragey Ibirahima nda Isiyaka dira,

yala Irkoy kaŋ nʼay kur za ay huru aduɲɲa ra hala hõ,

16 yala almalaykaa kaŋ nʼay hallasi ifutu kul ra, ma albarka daŋ zankey wey ra.

Yala ay maaɲoo nda ay hayragey Ibirahima nda Isiyaka maaɲey ma ciya i ga.

Yala i ma boobo gandaa ra kʼa too!»

17 Isufi dii kaŋ nga baabaa na nga kabe gumaa fur Efrayim boŋoo ga, a mana kan a se. A na nga baabaa kaboo zaa ka nee nga gʼa kaa Efrayim boŋoo ga ka fur Manase wanoo ga. 18 Woo banda ga, a nee nga baabaa se: «Manʼti takaa woo no, ay baabaa! Zama woo ti beere, ni kabe gumaa fur boŋoo ga.» 19 Baaboo wanji, a nee: «Ay ga bay, ay izoo, ay ga bay, a ga tee jama, nga mo ga tee boro beeri. Amma nga kaynoo ga beeri nda a, de nga hayroo ga dumi boobo tee.» 20 Hanoo woo, a gaara i se, de a nee: «War maaɲey nda Izirayel borey ga gaara ka nee: ‹Irkoy ma ni tee sanda Efrayim nda Manase!›» Takaa woo nda a na Efrayim daŋ Manase jine.

21 Izirayel nee Isufi se: «Agay ne buuyan mee ga, Irkoy goo war bande, de a ga war yeeti war hayragey gandaa ra. 22 Agay, ay ga ni noo Šekem kaŋ ay nʼa taa nda ay takubaa nda ay biraa Amor borey kone. A ga tee ma ne tontoni ka bisa ni armey.»

49

Yakuba šenni kokorantey

1 Yakuba ciya nga izʼarey se, a nee i se:

«Wa marga, ay ga hayey filla war se

kaŋ ga kaa ka tee zamaney kaŋ ga kaa ra.

2 Wa marga ka haŋajer, Yakuba izʼarey,

wa maa war baabaa Izirayel se.

3 Rubeŋ, ni ti ay izʼaru jinaa,

agʼalfaydaa nda ay gaabi jina-jinawey ra ay duu ni,

ni beeraa nda ni hinoo bisa ni armey waney.

4 Nʼga zarga sanda hari,

woo se nʼsi tee jineboraa koyne!

Zama ni žigi ni baabaa kanidogoo boŋ, nʼnʼa kaynandi.

A žigi ay daaroo boŋ!

5 Simewoŋ nda Lewi manʼti kala armayaŋ

kaŋ anniyawey manʼti kala kurimunyan.

6 Ay hundoo sii ngi ceretaraa ra,

ay binoo sii ngi margaroo ra,

zama ngi futuyanoo ra i na aruyaŋ wii,

ngi hooraa ra i na yaaruyaŋ malal.

7 Ngi hottayyanoo ma laali, zama a ga koron.

Ngi futuyanoo ma laali, zama a ga laala.

Ay gʼi say Yakuba gandaa ra.

Ay gʼi say-say Izirayel gandaa kul ra.

8 Žuda, ni, ni armey ma ni saabu,

ni kaboo ga ni iberey gungumandi,

de mo ni baaba-izey ga sujudu ni jine.

9 Žuda manʼti kala ganjihayla-ize,

nʼga hun hoodogoo ra, ay izʼaroo.

A ga kani ka hunanzam sanda ganjihayla aru

wala sanda ganjihayla woy.

May no ma yadda kʼa tunandi?

10 Kokoytaray goboo si hun Žuda kone.

Boŋkoynitaray goboo si hun kaboo ra,

hala nga koy cimi-cimoo kaayanoo ga*,

nga kaŋ se gandawey kul borey ga yee ganda.

11 Žuda ga nga farkaa haw alanebɲaŋoo ga,

alanebɲaa hennaa ga nga farka-izoo ga hawa.

Alaneb hari mooraa ra a ga nga bankaaraa ɲumandi,

alaneb-izoo hari ciraa ra a ga nga darbay beeroo ɲumandi.†

12 Moɲey nere nda alaneb hari moora,

de hiɲey kaaray nda waa.

13 Zabuloŋ ga goro teekoo miɲoo ga,

a goo harihiyey guraa ga,

nga laamaa ga koy hala Sidoŋ here.

14 Isakar manʼti kala farka gaabikoyni

kaŋ ga kani kaley gamey ra.

15 A dii kaŋ hunanzamdoo ga boori,

gandaa ga kan.

A na nga jesoo gaaru ka jere.

A ga baɲɲataray goy tee.

16 Dan ga ciiti nga dumoo se

sanda Izirayel alkabiila foo.

17 Dan ga tee gandakarfu kaŋ goo fondaa ra,

a ga tee gondi kaŋ goo lolaa ra

kaŋ ga bari cee ɲama

hala bari kaarukaa ma kaŋ nda banda.

18 Abadantaa, ay ga ni hallasiroo batu.

19 Gad, bone teekawyaŋ ga marga a ga,

amma nga, a gʼi dii nda banda.

20 Ašer do ŋaayan henna ga hun,

nga do kokoy ŋaayaney ga hun.

21 Neftali manʼti kala jeeri kaŋ sii boro mayray ra.

A ga ize hennayaŋ hay.‡

22 Isufi manʼti kala yaaru,

yaaru kaŋ goo hari jere ga,

yaaruyaŋ kaŋ goo tondi hondu jese ga.§

23 Birawkarkey nʼa tooɲe,

i nʼa kar, i nʼa yenje,

24 amma nga biraa alfaydaa ga gay,

nga kabey goo nda gaabi*,

Hinikoyoo kaŋ ti Yakuba Koyoo kabey bande,

Kurkaa kaŋ ti Izirayel Tondoo, maaɲoo ga.

25 Ni baabaa Koyoo ga ni faaba,

Hini-kul-koyoo ga albarka daŋ ni ra.

Nʼga duu beenaa haroo albarkaa,

nda laboo cire guusu beeroo haroo albarkaa,

nʼga duu ni almaney nda ni hayroo albarkaa.

26 Ni baabaa gaararey

ga bisa ay hayragey waney,

i ga too hala hondey kaŋ ga bara waati kul.†

Yala i ma tabati Isufi boŋoo ga,

nga armey boŋkoynoo teɲaa ga!

27 Benžameŋ manʼti kala ganjihanši kaŋ ga kotta.

Subbaahoo ra, a ga hayaa ŋaa kaŋ a duu a,

cijinoo ra, a ga nga alganiimaa zamna.»

28 Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) kul ti woo. Šenney ti wey kaŋ ngi baabaa nʼi har i se nga gaararoo ra. A gaara i se affoo kul nda nga gaararoo.

Yakuba buuyanoo

29 Woo banda ga, Yakuba na nga izʼarey yaamar ka nee: «Ay ga koy ay hayragey gar alaahara, war mʼay sutura ay baabey jerey ga, tondi guusoo ra kaŋ goo Eferoŋ Heti boraa faaroo ra, 30 Makupela faaroo tondi guusoo ra kaŋ ga Mamre tenje, Kanaŋ gandaa ra. Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Eferoŋ Heti boraa ga kʼa tee saaray. 31 No din ra Ibirahima nda nga wandoo Sarata suturandi. No din ra Isiyaka nda nga wandoo Rebeka suturandi. No din ra ay na Leya sutura. 32 Faaroo nda tondi guusoo kaŋ goo a ra mana dayandi kala Heti borey ga.» 33 Waatoo kaŋ Yakuba na nga izʼarey yaamar ka ben, a na nga cewey marga nga daaroo ra, hundoo hun, a koy nga hayragey gar alaahara.

50

Yakuba kaŋ ti Izirayel suturayanoo

1 Isufi gum nga baabaa ndumoo boŋ, a hẽe a ga, a nʼa summu. 2 Isufi na safarkey, nga tamey yaamar i ma nga baabaa yon*. I na Izirayel yon. 3 I na jirbi woytaaci (40) tee a ra, zama woo ti jirbey kaŋ kayandi yonyan se. Misira borey nʼa hẽe jirbi woyye (70).

4 Waatoo kaŋ nga buuyanoo goraa jirbey bisa, Isufi šelaŋ Firawuuna hugoo borey se ka nee: «Wa alhormo tee ya ne, ay gʼa wiri war ga, war mʼay dontaa ka too Firawuuna do ka nee a se: 5 ‹Ay baabaa nkʼay žeendi ka nee kaŋ nga ne, buuyan mee ga, nga saaraa kaŋ nga nʼa soolu Kanaŋ gandaa ra, no din ra ya nga sutura.› Sohõ ay ga baa ya žigi ka koy ay baabaa sutura, de ya yee kate.» 6 Firawuuna zaabi ka nee: «Žigi ka koy ni baabaa sutura sanda takaa kaŋ nda a na ni žeendi.» 7 Isufi žigi ka koy nga baabaa sutura. Firawuuna borey kul, nda nga hugoo boro beerey, nda Misira gandaa boro beerey kul žigi ka koy a bande, 8 nda Isufi hugoo kul, nda nga armey, nda nga baabaa hugoo borey. Haya kul mana cindi Gošeŋ gandaa ra kala zankey hinne, nda ngi alman buuney, nda ngi ibeerey. 9 Bari torkayaŋ nda bari kaarukawyaŋ hanga Isufi bande. Hayey kaŋ hanga a bande ga hanse ka boobo.

10 Waatoo kaŋ i too taasu kar ganganoo do kaŋ se i ga nee Atadu kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda, no din ra i na buuyanoo hẽe, hẽeni beeri šenda-šenda, de a na nga baabaa buuyanoo goro jirbi iyye. 11 Gandaa gorokey kaŋ ti Kanaŋ borey dii takaa kaŋ nda i na buuyanoo hẽe Atadu ganganoo ra, de i nee: «Woo ti buuyan beeri Misira borey se!» Woo se i na ganganoo din maaɲoo daŋ Abel-Misirayim (maanaa «buuyanoo goraa kaŋ Misira borey nʼa tee»), a goo Žurdeŋ isaa se banda.

12 Izirayel izʼarey nʼa tee nda takaa kaŋ nda a nʼi yaamar. 13 Nga izʼarey nʼa ka koy Kanaŋ gandaa ra, i nʼa sutura tondi guusoo ra kaŋ goo Makupela faaroo ra. Faaroo no kaŋ Ibirahima nʼa day Eferoŋ Heti boraa ga kaŋ ga Mamre tenje, kʼa tee saaray. 14 Waatoo kaŋ Isufi na nga baabaa sutura ka ben, a yee Misira, nga nda nga armey, nda borey kul kaŋ žigi a bande ka koy baaboo sutura.

Isufi na nga armey biney yaynandi

15 Kaŋ Isufi armey dii kaŋ ngi baabaa buu, i nee cere se: «Sohõ, nda Isufi konna ir, a ga hin ka ifutaa kul kaŋ ir bay kʼa tee a se bana ir ra!» 16 I donto ka nee Isufi se: «Za ni baabaa mana buu a na yaamar foo noo ka nee: 17 ‹Wa nee Isufi se kaŋ ay gʼa wiri a ga a ma nga armey hooyanoo nda ngey zunuboo yaafa i se, zama goy futu no i nʼa tee ma ne!› Adiši sohõ ni baabaa Koyoo tamey hooyanoo yaafa i se!» Kaŋ Isufi maa šenney wey kul, a hẽe. 18 Nga armey hunday kaa ka gunguma jinoo ra ka nee: «Nga ne, ir ga tee ma ne baɲɲa.» 19 Isufi nʼi zaabi ka nee: «War masi hunbur! Agay ti Irkoy wala? 20 War, war miile ka ifutu tee ya ne, amma Irkoy nʼa bere kʼa tee ihenna, hala hayaa kaŋ ne ka tee ma duu ka teendi. Jama beeri ma duu hallasiyan. 21 Sohõ war masi hunbur, ay ga war nda zankey ŋandi.» Šenni henney wey nda a na biney yaynandi.

Isufi buuyanoo

22 Woo banda ga, Isufi cindi Misira, nga nda nga baabaa hugoo borey. Isufi huna jiiri zangu nda iwoy (110). 23 A dii Efrayim izʼarey nda izʼarey izey. A dii mo Makir kaŋ ti Manase izʼaroo, izey, i hayandi cewey boŋ. 24 Isufi nee nga armey se: «Agay ne buuyan mee ga. Irkoy si dirɲa war, a ga war ka žigi ka hun gandaa woo ra, ka war ka koy gandaa ra kaŋ a žee nga gʼa noo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se.» 25 Woo banda ga, Isufi na Izirayel izey žeendi ka nee: «Waati kaŋ Irkoy hongu war, war mʼay birey ka žigi ka hun ne.»

26 Isufi buu nga jiiri zangu nda iwoyaa (110) ga. I nʼa yon, i nʼa daŋ bukawey ceesu foo ra Misira.

* 1:2 1.2 de, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti amma.

† 1:2 1.2 Irkoy Hundoo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hew kaŋ hun Irkoy do.

* 2:23 2.23 Ebere hantumoo ra, aru nda woy kalimawey ga baa ka hima.

* 3:20 3.20 Adama maanaa ti labu.

* 4:1 4.1 Kabila maanaa ti duuyan.

† 4:2 4.2 Habila maanaa ti harandaŋ.

* 6:2 6.2 Irkoy izʼarey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti beenaa borey.

† 6:4 6.4 Sorro 2to.

* 10:21 10.21 A ga hin ka tee Eberewey kalimaa mana hun kala Eber kalimaa ra.

* 11:9 11.9 Ebere hantumoo ra, Babel nda ɲaamiyaŋ kalimawey ga baa ka hima.

* 19:37 19.37 Mowab maanaa ti ay baabaa ga a hun.

† 19:38 19.38 Ben-Ammi maanaa ti ay hayragoo izʼaroo.

* 21:9 21.9 goo ma hooray, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti goo ma Isiyaka haaru.

† 21:31 21.31 Ber-Šeba, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti iyyaa dayoo.

* 25:26 25.26 Yakuba, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti zanbante, zamnaa 27.36.

* 26:8 26.8 Ebere hantumoo ra, Isiyaka nda mooru-mooru kalimawey ga baa ka hima.

† 26:33 26.33 Zamnaa 21.31.

* 27:36 27.36 Yakuba, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti ceekore diikaa, zamnaa 25.26.

† 27:46 27.46 Zamnaa 26.34.

* 28:13 28.13 boŋoo boŋ, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti kay nga (Yakuba) jeroo ga.

* 30:21 30.21 Dina maanaa ti ciitiyan.

* 35:21 35.21 Migdal-Eder, nongu hodaddante no kaŋ ga kurkey ga goro ka hawgay.

* 37:34 37.34 Buuyan ra i ga woo tee.

* 47:11 47.11 Ramses sii kala Gošeŋ gandaa ra.

* 49:10 49.10 hala nga koy cimi-cimoo kaayanoo ga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hala Šilo kaayanoo ga wala hala waati kaŋ i na alkaasoo kaa a se.

† 49:11 49.11 Alanebɲaa manʼti kala tuuri baana, amma nga haroo addawlaa ga hima nda yuu wala hawjii.

‡ 49:21 49.21 Neftali manʼti kala jeeri kaŋ sii boro mayray ra. A ga ize hennayaŋ hay, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Neftali manʼti kala tuuri beeri kaŋ ga nga kabey šerre. A ga kabe hennayaŋ tee.

§ 49:22 49.22 Isufi manʼti kala yaaru, yaaru kaŋ goo hari jere ga, yaaruyaŋ kaŋ goo tondi hondu jese ga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Isufi manʼti kala tuuri kabe dumante kaŋ ga ize tee, de a goo hari jere ga. Kabey ga žigi cetaa ga ka bisa a.

* 49:24 49.24 amma nga biraa alfaydaa ga gay, nga kabey goo nda gaabi, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti amma affoo kul biraa cindi a ga kogu karbaši, ngi kabey jijiri.

† 49:26 49.26 Ni baabaa gaararey ga bisa ay hayragey waney, i ga too hala hondey kaŋ ga bara waati kul, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Ni baabaa gaararey ga bisa tondiɲaŋey kaŋ gay i ga bara haya henney, i ga bisa tondi hondey kaŋ ga bara waati kul gomney.

* 50:2 50.2 Bukaw yonyan mmʼa ganji a ma funbu.

FATTAROO

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

Fattaroo citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Citaaboo woo ra Irkoy nee: «Agay ti Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra.» Fattaroo sorraa woo (zamnaa 20.2) ga citaaboo maaɲoo (Fattaroo) nda hayaa kaŋ goo a ra cebe kaŋ ti: Irkoy ti nga jamaa Sawalkaa. Koyne mo sorraa woo ti yaamar woyaa (10) asaasoo. Irkoy kaŋ ti baji, woo maaganda se a na Izirayel borey feeri, a gʼa wiri i ga i ma ngi bajoo cebe nga se nda nga yaamarey diiyanoo.

Waatoo kaŋ Izirayel izey duu gorodoo Misira laboo ra (Šintinoo 45.17–20; 47.11), i tee jamaa beeri, amma kokoyoo nʼi tee baɲɲayaŋ. Irkoy manʼi naŋ takaa din, a na boro suuba i ra, Musa, kʼa tee i se gongukaw. Irkoy na kayfi beeriyaŋ tee ka Misira borey gaabi i ma Izirayel borey sawal kʼi naŋ i ma koy.

Boro kul kaŋ goo baɲɲataray, dumi kul kaŋ no, zaman kul kaŋ no, citaaboo woo gʼi faaba kʼi cebe haya kaŋ ti sawalyan cimoo, sawalyanoo kaŋ Irkoy gʼa noo hala boro nda nga Koyoo gamoo ma duu ka hanse, boro nda nga cinaa gamoo ma hanse.

1

Misira kokoyoo na Izirayel borey daŋ waazibi goyyaŋ ra

1 Izirayel izey kaŋ huru Yakuba bande Misira, affoo kul nda nga alaayaney, maaɲey ne: 2 Rubeŋ, nda Simewoŋ, nda Lewi, nda Žuda, 3 nda Isakar, nda Zabuloŋ, nda Benžameŋ, 4 nda Dan, nda Neftali, nda Gad, nda Ašer. 5 Borey kul kaŋ hun Yakuba ga hinnaa manʼti kala boro woyye (70). Isufi goo Misira ka ben. 6 Woo banda ga, Isufi buu, armey kul buu, alwaddaa din borey kul buu. 7 Amma Izirayel borey duu hayyan boobo, ka gooru, ngi hinnaa tonton, i hanse ka duu gaabi. I na gandaa too. 8 Kokoy taaga kaa ka Misira laama kaŋ si Isufi bay. 9 Kokoyoo nee nga jamaa se: «Nga ne, Izirayel borey jamaa boobo nda ir, i gaabi nda ir. 10 Ir ma hawgay, ir ma lakkal daŋ ka taka tee kaŋ ra i masi tonton. A ga hin ka tee, nda wongu tun, i ga tee affoo ngi nda ir iberey kʼir wongu jina ka gandaa naŋ.» 11 Woo se Misira borey na boroyaŋ daŋ Izirayel jamaa jine kaŋ gʼi torro, i nʼi daŋ waazibi goyyaŋ ra. I na koyrayaŋ kaŋ ti jinay fanjidooyaŋ cin Firawuuna se, koyrawey maaɲey ti: Pitom nda Ramses. 12 Amma kaŋ i gʼi torro kul i mma tonton, i ga boobo. I konna Izirayel borey. 13 Misira borey na Izirayel borey daŋ tamtaray šenda ra. 14 I na tamtaray šendaa kʼi konnandi aduɲɲa. I ga labu goy, i ga feraw kar, i ga goy dumi kul tee faarey ra. Goyey kul kaŋ ra i nʼi daŋ manʼti kala tamtaray šenda.

Firawuuna na Izirayel borey gurzugay

15 Misira kokoyoo šelaŋ Eberewey hayandikey se, affoo maaɲoo ti Šifra, affaa maaɲoo ti Puwa. 16 A nee i se: «Nda war ga Ebere woyey hayandi, de war ga dii kaŋ izʼaru no, war mʼa wii, nda ize woy no, war mʼa naŋ a ma huna.» 17 Amma hayandikey ga hunbur Irkoy, i mana hayaa tee kaŋ Misira kokoyoo nʼa har i se. I na zankaarey naŋ i ma huna. 18 Misira kokoyoo ciya hayandikey se, a nee i se: «Cin se war na woo tee, ka zankaarey naŋ i ma huna?» 19 Hayandikey nee Firawuuna se: «Ebere woyey nda Misira woyey manʼti affoo, Ebere woyey ga sahã, hala hayandikaa ga too kate i do gar i duu ngi boŋ ka ben.»

20 Irkoy na haya henna tee hayandikey se. Jamaa mo tonton, i hanse ka duu gaabi. 21 Zama hayandikey hunbur Irkoy, a nʼi noo hayyan. 22 Firawuuna na nga jamaa kul yaamar ka nee: «Izʼaru kul kaŋ hayandi, war mʼa warra isaa ra, amma ize woy, war mʼa naŋ a ma huna.»

2

Musa hayyanoo

1 Lewi hugoo boro na Lewi ize woy foo hiiji. 2 Woyoo tee gunde, a na izʼaru hay. A dii kaŋ zankaa ga boori, a nʼa tugu handu hinza. 3 Amma kaŋ a too nongu kaŋ ra a si hin kʼa tugu koyne, a na seji tee nda subu, a nʼa yon nda guduroŋ nda yonhaya. A na zankaa kanandi a ra kʼa fur isaa miɲoo ga subey game. 4 Zankaa woymaa ga kay nongu mooro ra ka guna haya kaŋ ga kaa ka duu a.

5 Firawuuna ize woyoo doo isaa ga ka koy ɲumay, woy soogey kaŋ goo a bande ga yaara-yaara jaboo ga. A dii sejoo subey game, a daŋ nga koŋŋaa ma koy a zaa kate. 6 A nʼa feeri, de a dii zankaa. Zankaaru no kaŋ goo ma hẽe. A hinna a se, a nee: «Eberewey zanka no.» 7 Woymaa nee Firawuuna ize woyoo se: «Nʼga baa ya koy naanandikaw ceeci ma ne Ebere woyey ra hala a ma zankaa naanandi ma ne?» 8 Firawuuna ize woyoo nee a se: «Ayyo». Woy soogaa koy zankaa ɲaa cee kate. 9 Firawuuna ize woyoo nee woyoo se: «Zankaa woo zaa, ma cindi kʼa naanandi ya ne, ay ga ni bana.» Woyoo na zankaa zaa ka cindi kʼa naanandi.

10 Waatoo kaŋ zankaa beeri, woyoo kate a Firawuuna ize woyoo se. A tee nga izoo, a na maaɲoo daŋ Musa (maanaa «a nka zandi»), a nee: «Zama haroo ra ay nʼa zaa.»

Musa zuru ka koy goro Majaŋ gandaa ra

11 Waatoo kaŋ Musa beeri, han foo a fatta ka koy nga armey do, a dii waazibi goyey kaŋ ra i goo. A dii Misira aru foo kaŋ ga Ebere aru kar, nga armey affoo no. 12 A na jine nda banda guna, a dii kaŋ boro sii no, a na Misira aroo kar kʼa wii kʼa tugu labutaasoo ra. 13 Subaa ra, a fatta koyne, nga ne, a dii Ebere boro hinka kaŋ ga yenje. A nee boraa kaŋ tooɲe se: «Macin se nʼga ni ceroo kar?» 14 A nee: «May ka ni tee ir boŋkoynoo nda ir alkaaloo? Ni mma baa mʼay wii sanda takaa kaŋ nda bi nʼna Misira aroo wii?» Musa hunbur, a nee nga boŋ se: «Hayaa bayrandi.» 15 Waatoo kaŋ Firawuuna maa šennoo, a ceeci ka Musa wii. Amma Musa zuru ka hun Firawuuna ra ka koy goro Majaŋ gandaa ra. A goro day foo jere. 16 Majaŋ gandaa sargari juwalkaa goo nda ize woy iyye, i ga kaa ka gur ka ngi hari haŋ jinawey too ka ngi baabaa almaney haŋandi. 17 Amma kurkawyaŋ kaa kʼi gaaray, de Musa tun ka faasa i se ka ngi almaney noo hari i ma haŋ. 18 Waatoo kaŋ i yee ngi baabaa Rehuwel* do, a nee i se: «War ya yee kate tanba hõ?» 19 I nee: «Misira aru foo kʼir kaa kurkey kabey ra, ba hari nga kʼa gur ir se ka almaney haŋandi.» 20 A nee nga ize woyey se: «Man aroo goo? Macin se war nʼa naŋ? Wʼa cee, a ma kaa ka ŋaa!»

21 Musa yadda ka goro aroo do, a na Musa noo nga ize woyoo kaŋ maaɲoo ti Sefora. 22 A na izʼaru foo daŋ aduɲɲa ra, Musa na maaɲoo daŋ Geršom (maanaa «ka koy goro no din»), a nee: «Ya nka koy goro labu waani ra.»

Irkoy na Musa suuba a ma Izirayel borey kaa kabe ra

23 Waati kukoo woo ra Misira kokoyoo buu. Izirayel borey hottu, i kaati, de ngi goyoo hottaa kaatiroo ka faaba ceeci žigi ka too Irkoy do. 24 Irkoy maa ngi hẽenoo, a hongu nga amaanaa kaŋ goo nga, nda Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba game. 25 Irkoy na Izirayel borey guna, a dii ngi takaa.

3

1 Musa ga nga nzuraa Žetro kaŋ ti Majaŋ gandaa sargari juwalkaa almaney kur. A na almaney ka koy saajoo dumaa ga, a too Irkoy tondi hondoo do kaŋ se i ga nee Horeb. 2 Abadantaa almalaykaa bangay a se nuune deene ra, saabayɲaa game. A ga saabayɲaŋoo guna, nga ne, a ga dii, amma nuunaa si saabayɲaŋoo diinandi. 3 Musa nee: «Ay ga kuubi ka koy bangayyan beeroo woo guna, macin se saabayɲaŋoo si ton.» 4 Abadantaa dii kaŋ a goo ma kuubi ka koy guna, Irkoy goo saabayɲaŋoo gamoo ra, a nʼa cee ka nee: «Musa! Musa!» A nee: «Agay ne.» 5 Irkoy nee: «Masi man kate ne, ni taamey kaa ni cewey ra, zama nongoo kaŋ ra ni goo ma kay manʼti kala labu henanante.» 6 A nee koyne: «Ay manʼti kala ni baabaa Koyoo, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo.» Musa na nga ndumoo daabu, zama a ga hunbur nga ma Irkoy guna.

7 Abadantaa yee ka nee: «Ay dii, ay dii ay jamaa torraa Misira gandaa ra, ngi kaatiroo kaŋ i gʼa tee ngi waazibi goyey juwalkey maaganda se, ay maarʼa, ay ga bay kaŋ i goo hottay ra. 8 Ay zunbu ka kaa kʼi kaa Misira borey hinoo cire kʼi žigandi ka koy ganda henna hayante ra kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari, Kanaŋ borey gorodogoo, nda Heti borey gorodogoo, nda Amor borey gorodogoo, nda Ferezi borey gorodogoo, nda Hewi borey gorodogoo, nda Žebus borey gorodogoo no. 9 Sohõ nga ne, Izirayel borey kaatiroo too kate hala ay do, ay dii torraa kaŋ Misira borey nʼa daŋ i ga. 10 Sohõ koy, ay ga ni sanba Firawuuna do, mʼay jamaa Izirayel borey kaataray Misira.»

Irkoy na nga maaɲoo bangandi Musa se

11 Musa nee Irkoy se: «May ti agay kaŋ ga koy Firawuuna do ka Izirayel borey fattandi Misira?» 12 Irkoy nee: «Ay goo ni bande, silbaa ne kaŋ ga cebe kaŋ agay ka ni sanba: waati kaŋ nʼna jamaa fattandi Misira, war ga Irkoy gana tondi hondoo woo boŋ.» 13 Musa nee Irkoy se: «Aywa, nda ay koy Izirayel borey do ka nee i se: ‹War baabey Koyoo kʼay sanba war do.› Nda i nee ya ne: ‹Macin ti maaɲoo?›, macin no ay gʼa har i se?»

14 Irkoy nee Musa se: «Agay ti a ga bara.» A nee a se: «Nee Izirayel borey se: ‹“A ga bara” kʼay sanba war do.›» 15 Irkoy yee ka nee Musa se: «Nee Izirayel borey se: ‹Abadantaa, war baabey Koyoo, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo kʼay sanba war do. Woo ti ay maaɲoo hala abada. Woo ti ay maaɲoo kaŋ ga ciyandi zaman ka kaa zaman.› 16 Koy ma Izirayel boro beerey marga, ma nee i se: ‹Abadantaa, war baabey Koyoo, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo bangay ya ne, a nee: “Ay dii war, ay ga haya bay kaŋ goo war ga Misira.”› 17 Ay nee: ‹Ay ga torraa zaa war ga kaŋ Misira borey nʼa daŋ war ga ka war ka koy Kanaŋ borey gandaa ra, nda Heti borey gandaa ra, nda Amor borey gandaa ra, nda Ferezi borey gandaa ra, nda Hewi borey gandaa ra, nda Žebus borey gandaa ra, ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari.› 18 I ga haŋajer ni šennoo se, ma huru, ni nda Izirayel boro beerey Misira kokoyoo do, war ma nee a se: ‹Abadantaa, Eberewey Koyoo bangay ir se, sohõ ir gʼa wiri ni ga, mʼir naŋ ir ma jirbi hinza diray tee ka koy saajoo ra ka sargari kaa Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga.› 19 Amma ay ga bay kaŋ Firawuuna, Misira kokoyoo si war naŋ war ma koy nda manʼti a nka waazibi a ga. 20 Ay gʼay kaboo šerre ka Misira kar nda kayfey kul kaŋ ay gʼi tee i game. Woo banda ga, a ga war naŋ war ma koy. 21 Ay ga jamaa woo noo alhormo Misira borey do. Waati kaŋ war ga koy, war si koy kabe koonu. 22 Woy foo kul ma nga taalammaa nda nga gorokasinaa wiri nzorfu jinay, nda wura jinay, nda bankaaray, war mʼi daŋ war izʼarey nda war ize woyey ga, war ma Misira borey kabey koonandi.»

4

Irkoy na nga hinoo bangandi Musa se

1 Musa zaabi ka nee: «Nga ne, i si naanay agay, i si haŋajer ay šennoo se, i ga nee: ‹Abadantaa mana bangay ma ne.›» 2 Abadantaa nee a se: «Macin bara ni kaboo ra?» A nee: «Gobu.» 3 Abadantaa nee: «A warra ganda». A nʼa warra ganda, a tee gondi, Musa zuru a jine. 4 Abadantaa nee Musa se koyne: «Ni kaboo šerre kʼa dii nda nsunfaa.» A na nga kaboo šerre kʼa dii, a bere ka tee gobu kaboo ra.

5 Abadantaa nee: «Woo ga kate i ma naanay kaŋ ngi baabey Koyoo, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo bangay ma ne.» 6 Abadantaa nee a se koyne: «Ni kaboo fur ni gandey ga.» A nʼa fur a ga, waatoo kaŋ a nʼa kaataray, nga ne, a jiray, a kaaray ma nee waa. 7 A nee koyne: «Ni kaboo yeeti ni gandey ga.» A nʼa yeeti gandey ga, a nʼa kaataray, nga ne, kaboo yee nga taka žeenaa ga. 8 Abadantaa nee: «Nda a tee i mana naanay ni ka yadda tammaasa jinaa ga, i ga naanay ihinkantoo maaganda se. 9 Nda a tee tammaasa hinkaa woo kul ga i mana naanay, i mana haŋajer ni šennoo se, ma isaa haroo zaa mʼa doori laboo ra, haroo kaŋ nʼnʼa zaa isaa ra ga bere ka tee kuri laboo ra.»

Irkoy na Haruna tonton Musa ga

10 Musa nee Abadantaa se: «Ya ay Koyoo, ay manʼti boro kaŋ ga šenni ga faala, manʼti bi, manʼti biifoo, manʼti za ni šintin ka šelaŋ ni tamoo se, zama ay miɲoo ga tiŋ, ay deenoo ga tiŋ.» 11 Abadantaa nee a se: «May ka adamize noo mee? May ka benbaw wala lutu, boro kaŋ ga dii wala danaw tee? Manʼti agay no Abadantaa? 12 Sohõ koy, agay, ay goo ni miɲoo bande, ay ga hayaa cawandi ma ne kaŋ nʼga hima kʼa har.» 13 Musa nee: «Ya ay Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, boro tana sanba kaŋ ni baa.»

14 Abadantaa futu Musa ga, a nee: «Ni armaa Haruna, Lewi boraa, a nka sii no? Ay ga bay kaŋ nga, a ga waana šenni, nga ne, a goo ma fatta ka ni kubay. Nda a dii ni, binoo ga ɲaali. 15 Nʼga šelaŋ a se, ma šenney daŋ miɲoo ra. Agay, ay goo ni miɲoo nda nga miɲoo bande. Ay ga hayaa cawandi war se kaŋ war ga hima kʼa tee. 16 A ga šelaŋ jamaa se ni dogoo ra, nga, a ga tee ni miɲoo, ni, nʼga tee a se irkoy. 17 Ma goboo woo dii ni kaboo ra, nga nda nʼga tammaasa kayfantey tee.»

Musa yee nga jamaa do

18 Musa yee nga nzuraa Žetro do ka nee a se: «Suuri naŋ ya koy, ya yee agʼarmey do Misira gandaa ra hala ya dii wala i ga huna.» Žetro nee Musa se: «Ma koy nda baani.» 19 Abadantaa nee Musa se Majaŋ gandaa ra: «Koy, ma yee Misira, zama arey kul buu kaŋ ceeci ngi ma ni hundoo kaa.» 20 Musa na nga wandoo nda nga izʼarey zaa, a nʼi žigandi farkayaŋ boŋ, a yee Misira gandaa ra. Musa na Irkoy goboo dii nga kaboo ra.

21 Abadantaa nee Musa se koyne: «Waatoo kaŋ nʼna fondaa zaa ka willi Misira, gaabandi kayfey kul kaŋ ay nʼi daŋ ni kaboo ra, mʼi tee Firawuuna jine. Agay, ay ga binoo šendandi, a si jamaa naŋ i ma koy. 22 Nee Firawuuna se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Izirayel manʼti kala ay izʼaroo, ay ize jinaa. 23 Ay nee ma ne: ‘Ay izʼaroo naŋ hala a ma koy sargari kaa ya ne. Nda ni wanji kʼa naŋ a ma koy, nga ne, ay ga ni izʼaroo wii, ni ize jinaa.’ ”›»

24 Fondaa ra, nongoo kaŋ ra i na cijinoo tee, Abadantaa kaa Musa ga, a ceeci nga mʼa wii. 25 No din no Sefora na tondi mee kaana foo zaa ka nga izʼaroo daŋbangu, ka kuuru futaa ka tuku Musa cewey ga. A nee: «Nda cimi, ni manʼti kala ya ne kuri kurɲe.» 26 Abadantaa nʼa naŋ. A mana nee a se «kuri kurɲe» kala daŋbanguyanoo maaganda se.

27 Abadantaa nee Haruna se: «Koy Musa kubay saajoo ra.» A koy, a na Musa kubay Irkoy tondi hondoo do, a nʼa naagu nga gandey ra. 28 Musa na Abadantaa šenney kul har Haruna se kaŋ a na nga sanba nga mʼi har nda tammaasawey kul kaŋ a nʼi noo nga se nga mʼi tee.

29 Musa nda Haruna koy, i na Izirayel boro beerey kul marga. 30 Haruna na šenney kul har kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se, a na tammaasawey tee jamaa jine. 31 Jamaa naanay. Waatoo kaŋ i maa kaŋ Abadantaa ɲeli Izirayel borey ga, a dii ngi torraa, i gunguma ka sujudu.

5

Musa nda Haruna koy Firawuuna do

1 Hayey wey banda ga, Musa nda Haruna huru Firawuuna do, i nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay jamaa naŋ i ma koy, hala i ma jingar tee ay maaɲoo ga saajoo ra.›» 2 Firawuuna nee: «Abadantaa ti may kaŋ se ay ga haŋajer ka yadda ka Izirayel naŋ a ma koy? Ay si Abadantaa bay, ay si Izirayel naŋ a ma koy mo.» 3 Musa nda Haruna nee: «Eberewey Koyoo bangay ir se, ir gʼa wiri ni ga, mʼir naŋ ir ma jirbi hinza diray tee ka koy saajoo ra ka sargari kaa Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga, hala a masi koy sorfa kʼir kar wala a ma takuba kʼir kar.» 4 Misira kokoyoo nee i se: «Musa nda Haruna, cin se war ga baa war ma jamaa kaa nga goyoo ra? Wa koy war waazibi goyey ra.» 5 Firawuuna nee koyne: «Sohõ kaŋ gandaa jamaa boobo, nga no war ga nee i ma ngi waazibi goyey naŋ.»

Firawuuna tonton Izirayel goyoo ga

6 Hanoo din hunday, Firawuuna šendandi waazibi goyey juwalkey nda jamaa goy juwalkey ga ka nee: 7 «War masi yee ka jamaa noo subu i ma feraw kar sanda takaa kaŋ war cindi kʼa tee, ngi hunday ma koy subu kuuna ngi boŋ se! 8 Wa daŋ kaŋ i ma feraw kar sanda hinnaa kaŋ i cindi kʼa tee. War masi haya kul kaa hinnaa ra! Zama fuyyanteyaŋ no, woo se i ga kaati ka nee: ‹Ir ma koy, ir ma sargari kaa ir Koyoo se!› 9 Goyoo woo ma tee arey se jeraw, i masi duu ngi boŋ, i masi haŋajer taari šenney se.»

10 Jamaa waazibi goyey juwalkey nda nga goy juwalkey fatta ka šelaŋ jamaa se ka nee: «Firawuuna nee: ‹Ay si war noo subu koyne, 11 wa koy war hunday, war ma subu ceeci nongu kaŋ ra war ga duu. Haya kul si hun war goyoo ra.›»

12 Jamaa say Misira gandaa kul ra ka subu hamni kuuna. 13 Waazibi goyey juwalkey gʼi šiita ka nee: «Wa war goyoo tee ka timme, woo kaŋ kayandi zaari kul war mʼa tee, wa tee sanda waatoo kaŋ subu goo no takaa.» 14 I na Izirayel borey goy juwalkey kar kaŋ Firawuuna waazibi goyey juwalkey nʼi daŋ jamaa jine. I nee goy juwalkey se: «Cin se war mana war goyoo timmandi ka feraw kar bi nda hõ sanda cee jinaa takaa?»

15 Izirayel borey goy juwalkey huru Firawuuna do ka hẽe a ga ka nee a se: «Macin se nʼga woo daŋ ni tamey ga? 16 I si ni tamey noo subu koyne, de i ga nee i se: ‹Wa feraw kar!› Nga ne, i ga ni tamey kar. Ni jamaa tooɲe.» 17 A nee: «War manʼti kala fuyyanteyaŋ, fuyyanteyaŋ! Woo se war ga nee: ‹Ir ma koy sargari kaa Abadantaa maaɲoo ga.› 18 Sohõ wa koy goy, i si war noo subu, amma war ga feraw hinna follokaa kar.»

19 Izirayel borey goy juwalkey dii kaŋ ngi takaa laala, zama i nee: «War masi kumandi ferawey hinnaa ra kaŋ war ga hima kʼa kar zaari foo kul.» 20 Waatoo kaŋ i fatta Firawuuna do, i koy Musa nda Haruna kubay kaŋ gʼi batu. 21 I nee i se: «Abadantaa ma war guna, a ma war ciiti. Zama war nʼir gaakurey hottandi Firawuuna nda nga borey do. War nkʼi noo takuba i mʼir wii.»

22 Musa yee Abadantaa do, a nee: «Ay Koyoo, macin se nʼna jamaa woo torro? Macin se nʼnʼay sanba? 23 Za ay huru Firawuuna do ka šelaŋ a se ni maaɲoo ga, a na jamaa torro, de mana ni jamaa hallasi.»

6

1 Abadantaa nee Musa se: «Sohõ nʼga kaa ka dii hayaa kaŋ ay gʼa tee Firawuuna se, kabe gaabante gʼa gaabi a ma Izirayel borey naŋ i ma koy, kabe gaabante gʼa gaabi a mʼi gaaray kʼi fattandi nga gandaa ra.»

Irkoy na Musa noo allaahidu kaŋ nga ga Izirayel kaa kabe ra

2 Irkoy šelaŋ Musa se, a nee a se: «Agay ti Abadantaa. 3 Ay bangay sanda Irkoy, Hini-kul-koyoo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se, amma ya nʼay boŋ bayrandi i se sanda Abadantaa. 4 Ay na agay amaanaa mo kaŋ goo ir game gorandi kaŋ i ga duu Kanaŋ gandaa, gandaa kaŋ ra i koy goro ka tee yaw. 5 Ay maa mo Izirayel borey kaŋ Misira borey nʼi tee tam hẽenoo. Ay hongu agay amaanaa. 6 Woo maaganda se nee Izirayel borey se: ‹Agay ti Abadantaa, ay ga Misira waazibi goyey zaa war boŋ. Ay ga war kaa ngi tamtaraa ra. Ay ga war feeri nda ay hinoo nda ciiti beeriyaŋ. 7 Ay ga war dii ay jamaa, ay ga tee war Koyoo. War ga kaa ka bay kaŋ agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ ga war feeri ka Misira waazibi goyey zaa war boŋ. 8 Ay ga war daŋ gandaa ra kaŋ ay nʼay kaboo jer ka žee kʼa noo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se, ay gʼa tee war mayray. Agay ti Abadantaa.›» 9 Musa na taka follokaa ka šelaŋ Izirayel borey se, amma i mana haŋajer a se takaa kaŋ nda biney hun nda goy šendaa maaganda se.

10 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 11 «Huru, ma šelaŋ Firawuuna, Misira kokoyoo se hala a ma Izirayel borey naŋ i ma fatta nga gandaa ra.» 12 Musa šelaŋ Abadantaa jine ka nee: «Nga ne, Izirayel borey mana haŋajer ya ne, taka foo nda Firawuuna ga haŋajer ya ne? Šenni si faala ay ga.» 13 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se, a nʼi noo yaamaryaŋ Izirayel borey nda Firawuuna, Misira kokoyoo se, hala a ma Izirayel borey naŋ i ma fatta Misira gandaa ra.

Musa nda Haruna kaagey

14 Izirayel borey hugu boŋey maayaŋ ne:

Rubeŋ ti Izirayel ize jinaa, nga izʼarey maaɲey ti: Hanok, nda Palu, nda Hesroŋ, nda Karmi. Wey ti Rubeŋ alaayan beerey kaagey.

15 Simewoŋ izʼarey ti: Yemuwel, nda Yamin, nda Ohad, nda Yakin, nda Sohar, nda Sawul kaŋ ti Kanaŋ gandaa woyoo izʼaroo. Wey ti Simewoŋ alaayan beerey kaagey.

16 Lewi izʼarey maaɲey, alwadda ka kaa alwadda ti: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari. Lewi duu jiiri zangu nda waranza cindi iyye (137) aloomur. 17 Geršoŋ izʼarey ti: Libni nda Šimeyi, ka sawa nda ngi alaayan beerey kaagey. 18 Kehat izʼarey ti: Amram, nda Yisehar, nda Hebroŋ, nda Uziyel. Kehat duu jiiri zangu nda waranza cindi hinza (133) aloomur. 19 Merari izʼarey ti: Mahili nda Muši. Wey ti Lewi alaayan beerey kaagey, alwadda ka kaa alwadda.

20 Amram hiija nga hawaa Žokebed, a duu a se Haruna nda Musa. Amram duu jiiri zangu nda waranza cindi iyye (137) aloomur.

21 Izahar izʼarey ti: Kora, nda Nefeg, nda Zikri. 22 Uziyel izʼarey ti: Mišel, nda Elisafaŋ, nda Sitri.

23 Haruna hiija Elišeba, Aminadab ize woyoo, Nahišoŋ woymaa no. A duu a se Nadab, nda Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar.

24 Kora izʼarey ti: Asir, nda Elkana, nda Abiyasaf. Wey ti Kora alaayan beerey kaagey.

25 Eleyazar, Haruna izʼaroo hiija Putiyel ize woy foo. A duu a se Pinehas. Wey ti Lewi hugey borey hugu boŋey ka sawa nda ngi alaayan beerey kaagey.

26 Haruna follokaa nda Musa follokaa se Abadantaa šelaŋ ka nee: «Wa Izirayel borey fattandi Misira gandaa ra hugu nda hugu.» 27 Musa nda Haruna ti borey kaŋ šelaŋ Firawuuna, Misira kokoyoo se, hala i ma Izirayel borey fattandi Misira.

Irkoy yee ka nga allaahidoo zaa Musa se

28 Hanoo kaŋ Abadantaa šelaŋ Musa se Misira gandaa ra, 29 Abadantaa nee Musa se: «Agay ti Abadantaa, hayey kul kaŋ ay nʼi har ma ne har Firawuuna, Misira kokoyoo se.» 30 Musa nee Abadantaa se: «Nga ne, šenni si faala ay ga, taka foo nda Firawuuna ga haŋajer ya ne?»

7

1 Abadantaa nee Musa se: «Guna, ay na ni tee irkoy Firawuuna se, Haruna ni armaa ga tee ni annaboo. 2 Ni no ma hayey kul har kaŋ nda ay ga ni yaamar, ni armaa Haruna ga šelaŋ Firawuuna se hala a ma Izirayel borey naŋ i ma koy ka fatta nga gandaa ra. 3 Agay, ay ga Firawuuna binoo šendandi, ay gʼay tammaasawey nda ay kayfey boobandi Misira gandaa ra. 4 Firawuuna si haŋajer war se, ay gʼay kaboo šerre Misira ga, ay gʼay wongu-izey, ay jamaa, Izirayel borey fattandi Misira gandaa ra nda ciiti beeriyaŋ. 5 Misira borey ga kaa ka bay kaŋ agay ti Abadantaa waati kaŋ ay nʼay hinoo cebe Misira ga, de ay na Izirayel borey fattandi i game.» 6 Musa nda Haruna na takaa tee kaŋ nda Abadantaa nʼi yaamar, i na takaa din da tee. 7 Musa sii nda kala jiiri woyyaaha (80), Haruna goo nda jiiri woyyaaha cindi hinza (83) waatoo kaŋ i ga šelaŋ Firawuuna se.

Firawuuna wanji ka haŋajer Musa nda Haruna se

8 Abadantaa nee Musa nda Haruna se: 9 «Nda Firawuuna šelaŋ war se ka nee: ‹Wa kayfi tee ir ma dii›, ma nee Haruna se: ‹Ni goboo zaa mʼa warra Firawuuna jine.› Goboo ga bere ka tee gandakarfu.» 10 Musa nda Haruna huru Firawuuna do, i na takaa din da tee, takaa kaŋ nda Abadantaa nʼi yaamar. Haruna na nga goboo warra Firawuuna nda nga borey jine, goboo bere ka tee gandakarfu. 11 Firawuuna mo na nga bayraykoyney nda cerkawey cee, de ngi mo, Misira gandaa gunandikey na ngi kottewey ka takaa din da tee. 12 Affoo kul na nga goboo warra, i bere ka tee gandakarfu. Haruna goboo na ngi gobey gon. 13 Amma Firawuuna binoo šendi, a mana haŋajer i se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

Balaawu jinaa: haroo bere ka tee kuri

14 Abadantaa nee Musa se: «Firawuuna binoo šendi, a wanji ka jamaa naŋ i ma koy. 15 Koy suba subbaahi Firawuuna do, nga ne, a ga fatta ka koy haroo ga, mʼa kubay isaa miɲoo ga, ma goboo dii ni kaboo ra kaŋ bere ka tee gondi. 16 Ma nee a se: ‹Abadantaa, Eberewey Koyoo kʼay sanba ni do, a nee: “Ay jamaa naŋ i ma koy hala i ma sargari kaa ya ne saajoo ra.” Nga ne, hala sohõ mana haŋajer. 17 Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Woo ra nʼga kaa ka bay kaŋ agay ti Abadantaa: nga ne, ay ga isaa haroo kar nda goboo kaŋ goo ay kaboo ra, de haroo ga bere ka tee kuri. 18 Hamiisawey kaŋ goo isaa ra ga buu, de isaa ga funbu. Misira borey si yee ka hin ka isaa haroo haŋ.”›» 19 Abadantaa nee Musa se: «Nee Haruna se: ‹Ni goboo zaa kʼa šerre Misira harey ga, isawey ga, nda isa kabey ga, nda hari kaydogey ga, nda hari margadogey ga. I ga bere ka tee kuri, Misira gandaa kul ga tee kuri, ba haroo kaŋ goo bundu tuwey nda tondi tuwey ra ga bere ka tee kuri.›»

20 Musa nda Haruna na takaa din da tee, takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. A na nga goboo jer ka isaa harey kar, Firawuuna jine nda nga borey jine. Isa harey kul bere ka tee kuri. 21 Hamiisa kaŋ goo isaa ra buu. Isaa funbu, Misira borey si hin ka isaa haroo haŋ. Misira gandaa kul tee kuri.

22 Amma Misira kottekoyney na ngi kottewey ka taka follokaa tee. Firawuuna binoo šendi, a mana haŋajer i se, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. 23 Firawuuna na banda bere ka huru nga hugoo ra, a mana tee a se baffoo. 24 Misira borey kul koy fanša isaa miɲey bande hala ngi ma duu hari ka haŋ, zama i si hin ka isaa haroo haŋ.

25 Abadantaa isaa karyanoo banda ga, jirbi iyyaa timme.

Balaawu hinkantoo: nbalawey

26 Abadantaa nee Musa se: «Huru Firawuuna do, nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: “Ay jamaa naŋ i ma koy hala i ma sargari kaa ya ne. 27 Nda ni wanji kʼi naŋ i ma koy, nga ne, agay, ay ga ni gandaa kul kar nda nbala. 28 Isaa ga too nda nbala, i ga žigi ka huru ni windoo ra, nda ni hugoo kaŋ ra nʼga kani, ni daaroo boŋ, nda ni borey hugey ra, nda ni jamaa kul game. I ga huru ni alforoney nda ni laajin diibidogey ra. 29 Nbalawey ga žigi ka koy ni, nda ni jamaa, nda ni borey ga.”›»

8

1 Abadantaa nee Musa se: «Nee Haruna se: ‹Ni kaboo nda ni goboo kaŋ goo a ra šerre isawey, nda isaa kabey, nda hari kaydogey ga, de ma nbalawey žigandi Misira gandaa ga.›» 2 Haruna na nga kaboo šerre Misira harey ga, nbalawey žigi ka koy ka Misira gandaa daabu. 3 Kottekoyney na ngi kottewey ka taka follokaa tee, i na nbalawey žigandi Misira gandaa ga. 4 Firawuuna na Musa nda Haruna cee, a nee: «Wa Abadantaa ŋaaray a ma nbalawey moorandi agay nda ay jamaa ga, de ay ga jamaa naŋ i ma koy, i ma sargari kaa Abadantaa maaɲoo ga.» 5 Musa nee Firawuuna se: «Ay ga beeray daŋ ni ga ka ni noo ma waatoo har kaŋ ra nʼga baa ya Irkoy ŋaaray ni, nda ni borey, nda ni jamaa se, hala nbalawey ma mooru ni, nda ni hugey, taka kaŋ ra i ma cindi isaa hinne ra.» 6 A nee: «Suba.» Musa nee: «Woo kaŋ nʼnʼa har ga tee hala ma bay kaŋ Abadantaa, ir Koyoo cine sii. 7 Nbalawey ga mooru ni, nda ni hugey, nda ni borey, nda ni jamaa ga, i si cindi kala isaa hinne ra.»

8 Musa nda Haruna fatta Firawuuna do. Musa kaati ka Abadantaa ŋaaray nbalawey kaŋ a kate ey Firawuuna ga maaganda se. 9 Abadantaa na hayaa tee kaŋ Musa nʼa wiri a ga. Nbalawey buu hugey, nda batumawey, nda faarey ra. 10 I nʼi marga zuku nda zuku, gandaa funbu. 11 Firawuuna dii kaŋ takaa hanse, a na nga binoo šendandi, a mana haŋajer i se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

Balaawu hinzantoo: ndeŋey

12 Abadantaa nee Musa se: «Šelaŋ Haruna se ka nee: ‹Ni goboo šerre, ma laboo kar, a ga bere ka tee ndeŋ Misira gandaa kul ra.›» 13 I na takaa din da tee. Haruna na nga kaboo kaŋ ra nga goboo goo šerre, a na laboo kar, a tee ndeŋ adamizey nda adabbawey ga. Laboo kusaa kul bere ka tee ndeŋ Misira gandaa kul ra. 14 Kottekoyney ceeci ka taka follokaa tee nda ngi kottewey, ka ndeŋyaŋ tee, amma i mongu. Ndeŋey goo adamizey nda adabbawey ga. 15 Kottekoyney nee Firawuuna se: «Irkoy kaboo no.» Amma Firawuuna binoo šendi, a mana haŋajer i se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

Balaawu taacantoo: hamney kaŋ ga ɲama

16 Abadantaa nee Musa se: «Tun subbaahi biya, ma koy kay Firawuuna jine, nga ne, waati kaŋ a fatta ka koy haroo ga, ma nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: “Ay jamaa naŋ i ma koy hala i mʼay gana. 17 Nda manʼay jamaa naŋ i ma koy, nga ne, ay ga hamniyaŋ kaŋ ga ɲama sanba ni, nda ni borey, nda ni jamaa, nda ni hugey ga. Misira borey hugey ga too nda hamney, i ga ba laboo too kaŋ ga i goo. 18 Amma hanoo din, ay ga fayyan daŋ ngi nda Gošeŋ gandaa game kaŋ ra ay jamaa goo, taka kaŋ ra no din hamni kul sii a ra, hala ma bay kaŋ agay, Abadantaa, ay goo gandaa ra. 19 Ay ga fayyan daŋ ay jamaa nda ni jamaa game kʼay jamaa kaa kabe ra. Suba tammaasaa woo ga teendi.”›»

20 Abadantaa nʼa tee nda takaa din da: hamney kaŋ ga ɲama kur kaa Firawuuna hugoo, nda nga borey hugey, nda Misira gandaa kul ra. Hamney kaŋ ga ɲama na gandaa hasara. 21 Firawuuna ciya Musa nda Haruna se, a nee: «Wa koy sargari kaa war Koyoo se gandaa ra.» 22 Musa nee: «A si hima ir ma woo tee, zama sargaroo kaŋ ir gʼa kaa Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga manʼti kala almuhal Misira borey se. Nga ne, nda ir ga haya kaa sargari kaŋ ti almuhal Misira borey se, i sʼir warra nda tondi kʼir wii wala? 23 Jirbi hinza diray no ir gʼa tee ka koy saajoo ra ka sargari kaa Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga sanda takaa kaŋ nda a gʼa har ir se.» 24 Firawuuna nee: «Ay ga war naŋ war ma koy sargari kaa Abadantaa, war Koyoo maaɲoo ga saajoo ra. Amma war masi hanse ka mooru, war ma Irkoy ŋaaray ya ne.» 25 Musa nee: «Za ay fatta ni do, ay ga Abadantaa ŋaaray ma ne, za suba hamney kaŋ ga ɲama ga mooru Firawuuna, nda nga borey, nda nga jamaa. Amma Firawuuna ma fay nda ka ɲooɲo ka wanji ka jamaa naŋ i ma koy sargari kaa Abadantaa maaɲoo ga.»

26 Musa fatta Firawuuna do, a na Abadantaa ŋaaray. 27 Abadantaa na hayaa tee kaŋ Musa nʼa wiri a ga. A na hamney kaŋ ga ɲama moorandi Firawuuna nda nga borey, nda nga jamaa. Ba affoo mana cindi. 28 Amma Firawuuna na nga binoo šendandi hiino mo, a mana jamaa naŋ i ma koy.

9

Balaawu guwantoo: almaney buuyanoo

1 Abadantaa nee Musa se: «Huru Firawuuna do, nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Eberewey Koyoo nʼa har, a nee: “Ay jamaa naŋ i ma koy hala i mʼay gana. 2 Nda ni wanji kʼi naŋ i ma koy, nda nʼgʼi dii hala sohõ, 3 nga ne, Abadantaa kaboo ga too ni almaney do kaŋ goo saajoo ra, sorfa beeri ga ni baryey, nda ni farkey, nda ni yoowey, nda ni hawey, nda ni feejey, nda ni hanciney kar. 4 Abadantaa ga fayyan daŋ Izirayel almaney nda Misira waney game, taka kaŋ ra haya kul kaŋ ti Izirayel borey wane, ba affoo si buu.”›» 5 Abadantaa na waati kayandi ka nee: «Suba Abadantaa gʼa tee gandaa ra.»

6 Abadantaa nʼa tee suba ra sanda takaa kaŋ nda a nʼa har, Misira almaney kul buu, amma Izirayel borey jawdoo adabba ba affoo mana buu i ra. 7 Firawuuna daŋ ka alhabar ceeci, a gar kaŋ ba alman foo mana buu Izirayel jawdoo ra. Woo kul, a na bine šenday, a mana jamaa naŋ i ma koy.

Balaawu idduwantoo: futtawey

8 Abadantaa nee Musa nda Haruna se: «Wa war kabey too nda boosu hinadogoo ra, Musa mʼa warra beenaa here Firawuuna jine. 9 A ga tee kusaw Misira gandaa kul ra. Misira gandaa kul ra a ga futtayaŋ kaŋ ga dori fattandi adamizey nda almaney ga.»

10 I na hinadogoo boosoo zaa ka kay Firawuuna jine. Musa nʼa warra beenaa here. A tee futtayaŋ kaŋ ga dori fattandi adamizey nda almaney ga. 11 Kottekoyney mana hin ka kay Musa jine futtawey maaganda, zama futtawey goo kottekoyney nda Misira borey kul ga. 12 Abadantaa na Firawuuna binoo šendandi, a mana haŋajer i se. A teendi nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Musa se.

Balaawu iyyantoo: garey

13 Abadantaa nee Musa se: «Tun subbaahi biya, ma koy Firawuuna jine, ma nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Eberewey Koyoo nʼa har, a nee: “Ay jamaa naŋ i ma koy hala i mʼay gana. 14 Hiino ay gʼay albalaawey kul sanba ni, nda ni borey, nda ni jamaa ga hala ma bay kaŋ ay cine sii laboo kul ga. 15 Nda a gar ya nkʼay kaboo šerre ka ni kar nda sorfa, ni nda ni jamaa, nʼga dere laboo ga. 16 Nda ay na ni naŋ ma bara hala sohõ, addaliloo manʼti kala hala ya ni cebe ay gaaboo, ay maaɲoo ma harandi laboo kul ga. 17 Nʼnʼay jamaa ganji, ni wanji i ma koy. 18 Nga ne, suba dimmaa woo da cine ga, ay ga gari laalayaŋ doori kaŋ cine mana bay ka tee Misira gandaa ra za a gorandi hala hõ.” 19 Sohõ, sanba ka daŋ i ma ni almaney nda haya kul kaŋ ti ni wane kaŋ goo saajoo ra lanbandi. Adamize kul nda adabba kul kaŋ goo saajoo ra kaŋ mana kaa hugey, garoo ga kaŋ i boŋ, i ga buu.›»

20 Firawuuna borey ra, wey kaŋ hunbur Abadantaa šennoo na ngi tamey nda ngi adabbawey lanbandi ka huru hugey ra. 21 Borey kaŋ mana Abadantaa šennoo daŋ assal na ngi tamey nda ngi adabbawey naŋ saajoo ra.

22 Abadantaa nee Musa se: «Ni kaboo jer beenaa here hala Misira gandaa kul ra gari ma kaŋ adamizey, nda adabbawey, nda suboo kul ga kaŋ goo Misira.» 23 Musa na nga goboo šerre beenaa here, Abadantaa na jiŋjiŋyaŋ nda gari sanba, nuune zunbu laboo ga. Abadantaa na gari sanba Misira gandaa ra. 24 Gari doo kaŋ nuune goo a bande kaŋ laalayanoo cine mana bay ka tee Misira gandaa kul ra za a tee ganda. 25 Misira gandaa kul ra, haya kul kaŋ goo saajoo ra, garoo nʼi kar, za adamize hala adabba. Garoo na faarey subey kul kar, a na faarey tuurey kul kayri. 26 Gošeŋ gandaa hinne kaŋ ra Izirayel borey goo ra, garoo mana kaŋ a boŋ. 27 Firawuuna daŋ i ma ciya Musa nda Haruna se, a nee i se: «Hiino ay na zunubu tee, Abadantaa ga cum, agay nda ay jamaa ka tooɲe. 28 Wa Abadantaa ŋaaray ya ne hala jiŋjiŋyan beerey nda garey ma kay, ay ga war naŋ war ma koy, war si cindi ne koyne.» 29 Musa nee a se: «Waati kaŋ ay fatta koyraa ra, ay gʼay kabey jer Abadantaa here, jiŋjiŋyaney ga ben, garey si yee ka kaŋ hala ma bay kaŋ laboo manʼti kala Abadantaa wane. 30 Amma ay ga bay kaŋ ni nda ni borey, war si hunbur Abadantaa, ir Koyoo hala sohõ.» 31 Leŋoo nda oržoo hasara, zama oržoo goo jeenoo ga, leŋoo boosu. 32 Amma alkamaa nda taasu dumi foo kaŋ ga hima nda alkama mana hasara, zama i mana zay jina.

33 Musa fatta Firawuuna do, a fatta koyraa ra, a na nga kabey jer Abadantaa here, jiŋjiŋyaney nda garey kay. Ncirɲoo mana yee ka doo laboo ga. 34 Waatoo kaŋ Firawuuna dii kaŋ ncirɲoo, nda jiŋjiŋyaney, nda garey kay, a na zunubu tee koyne, a na nga binoo šendandi, nga nda nga borey. 35 Firawuuna binoo šendi. A mana Izirayel borey naŋ i ma koy. A teendi nda takaa kaŋ nda Abadantaa nee Musa mʼa har.

10

Balaawu yaahantoo: ndoowey

1 Abadantaa nee Musa se: «Huru Firawuuna do, zama agay ka nga nda nga borey biney šendandi hala ya duu kʼay tammaasawey wey daŋ i jine, 2 hala ma duu ka deede ni izey nda ni izey izey se takaa kaŋ nda ay na Misira borey bere-bere nda takaa kaŋ nda ay nʼay tammaasawey daŋ i jine. Nga ra war ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.»

3 Musa nda Haruna huru Firawuuna do, i nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Eberewey Koyoo nʼa har, a nee: ‹Hala waati foo no nʼga ni boŋ yeeti ya ne ganda? Ay jamaa naŋ i ma koy hala i mʼay gana. 4 Nda ni wanji kʼay jamaa naŋ i ma koy, nga ne, suba ay ga ndooyaŋ sanba ni laamaa ga. 5 I ga gandaa laboo kul daabu hala nongu kaŋ ra boro si yee ka dii a. Haya kaŋ garoo nʼa naŋ, woo kaŋ cindi war se kaŋ a mana duu a, i gʼa ŋaa. Tuuri kul kaŋ goo ma zay war se saajoo ra, i gʼi ŋaa. 6 I ga ni hugey too, i ga ni borey hugey too, i ga Misira borey kul hugey too. Ni baabey nda ni baabey kaagey mana bay ka dii woo cine za hanoo kaŋ i kaa laboo ga hala hõ.›» Musa na nga boŋ kuubi ka fatta Firawuuna do.

7 Firawuuna borey nee a se: «Hala waati foo no boraa woo gʼir torro ka ben? Arey wey naŋ i ma koy hala i ma Abadantaa, ngi Koyoo gana. Hala sohõ mana bay kaŋ Misira goo ma halaci wala?»

8 I kate Musa nda Haruna Firawuuna do, a nee i se: «Wa koy Abadantaa, war Koyoo gana. May nda may no ma koy?» 9 Musa nee: «Ir ga koy, ir nda soogey nda boro žeeney, ir ga koy nda ir izʼarey nda ir ize woyey, ir ga koy nda ir alman buuney nda ibeerey, zama jingar ti woo ir se Abadantaa maaɲoo ga.» 10 Firawuuna nee i se: «Nda ay na war naŋ war ma koy, war nda war zankey, Abadantaa ma bara war bande! War ma bay kaŋ ifutu no war gʼa miile. 11 A si tee nda takaa woo. Adiši war kaŋ ti arey, wa koy Abadantaa gana, zama woo din no war gʼa ceeci.» Woo ga, i nʼi gaaray ka hun Firawuuna do.

12 Abadantaa nee Musa se: «Ni kaboo šerre Misira gandaa ga ka ciya ndoowey se. I ma zunbu ka koy Misira gandaa ga, i ma gandaa suboo kul ŋaa, woo kul kaŋ garoo nʼa naŋ.» 13 Musa na nga goboo šerre Misira gandaa ga, Abadantaa na dandi hew tunandi kaŋ na gandaa kul dii zaaroo kul nda cijinoo kul. Subbaahoo ra, dandi hewoo kate ndoowey. 14 Ndoowey kaa Misira gandaa kul ga, i zunbu laboo kul boŋ nda booboyan. Ngi booboyanoo cine mana bay ka tee hala sohõ, a si tee koyne ngi banda ga. 15 I na gandaa kul daabu, gandaa tee kubay. I na gandaa suboo nda tuuri-izey kul ŋaa kaŋ garoo nʼi naŋ. Haya firzi kul mana cindi tuurey ga wala faarey subey ga Misira gandaa kul ra.

16 Nda cahãyan Firawuuna na Musa nda Haruna cee ka nee: «Ay na zunubu tee Abadantaa, war Koyoo se, ay duu war ga zunubu. 17 Ay zunuboo yaafa ya ne hiino koyne. Wa Abadantaa, war Koyoo ŋaaray hala a ma suuri ka buuyanoo woo moorandi ay ga.» 18 Musa fatta Firawuuna do, a na Abadantaa ŋaaray. 19 Abadantaa na hewoo bere kʼa tee dangay hew beeri kaŋ na ndoowey zaa kʼi warra Kakaarey teekoo ra. Ba affoo mana cindi Misira laamaa kul ga. 20 Amma Abadantaa na Firawuuna binoo šendandi, a mana naŋ Izirayel borey ma koy.

Balaawu yaggantoo: kubaa

21 Abadantaa nee Musa se: «Ni kaboo šerre beenaa here, kubay ma kaa Misira gandaa ga, kubay bibi tik.» 22 Musa na nga kaboo šerre beenaa here, kubay beeri tee Misira gandaa kul ra jirbi hinza. 23 Borey si hin ka dii cere. Jirbi hinza boro kul si hun nga dogoo ra. Amma Izirayel borey kul, nongoo kaŋ ra i goro, gaay goo no.

24 Firawuuna na Musa cee ka nee a se: «Wa koy Abadantaa gana. War alman buuna nda ibeerey hinne no ma cindi. War zankey mo ma koy war bande.» 25 Musa nee: «Nʼgʼir noo sargari kukuranteyaŋ nda sargari tanayaŋ kaŋ ir gʼi kaa Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga wala? 26 Ir jawdey ga koy ir bande, ba boŋ foo si cindi. Zama ngi ra ir ga zaa ka Abadantaa, ir Koyoo gana. Ir hunday si bay woo kaŋ ir ga hima kʼa kaa Abadantaa maaɲoo ga nda manʼti ir nka too no din.»

27 Amma Abadantaa na Firawuuna binoo šendandi, a manʼi naŋ i ma koy. 28 Firawuuna nee a se: «Hun ay jine, hawgay, ay masi yee ka dii ni ay jine, han kul kaŋ ay dii ni ay jine, nʼga buu!» 29 Musa nee: «Ni kʼa har, nʼsi yee ka dii agay ni jine.»

11

Abadantaa na balaawu kokorantaa bayrandi

1 Abadantaa nee Musa se: «Ay ga balaawu foo sanba koyne Firawuuna nda Misira ga. Woo banda ga, a ga war naŋ war ma hun ne. Waati kaŋ a na war naŋ war ma koy ka ben, a ga ba war gaaray kaaray ka hun ne. 2 Aywa, nee jamaa se kaŋ aru kul ma nga taalammaa wiri nzorfu jinayyaŋ nda wura jinayyaŋ, woy kul ma nga taalammaa wiri nzorfu jinayyaŋ nda wura jinayyaŋ.» 3 Abadantaa na jamaa noo alhormo Misira borey do. Musa hunday duu beeray beeri Misira gandaa ra Firawuuna borey nda jamaa do.

4 Musa nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Cijinoo gamoo ra ay ga fatta ka koy Misira game. 5 Gunde jinaa kul ga buu Misira gandaa ra, ka šintin nda Firawuuna kaŋ ga goro kokoytaraa ra gunde jinaa ka koy hala koŋŋa kaŋ goo fufutondoo jine gunde jinaa, nda adabbawey gunde jinawey kul. 6 Kaati beeri ga tee Misira gandaa kul ra kaŋ mana bay ka tee, nga cine si tee koyne. 7 Amma Izirayel borey kul do, ba hanši si kaati boro wala adabba ga hala war ma bay kaŋ Abadantaa ga fayyan daŋ Misira nda Izirayel game.› 8 Waatoo din ni borey kul ga doo kate ay do ka gunguma ya ne ka nee: ‹Fatta, ni nda jamaa kul kaŋ goo ni bande›, woo banda ga, ay ga fatta.» Musa too nda futay, a fatta Firawuuna do.

9 Abadantaa nee Musa se: «Firawuuna si haŋajer war se, hala ay kayfey ma boobo Misira gandaa ra.» 10 Musa nda Haruna na kayfey wey kul tee Firawuuna jine, amma Abadantaa na Firawuuna binoo šendandi, a mana naŋ Izirayel borey ma fatta nga gandaa ra.

12

Borcintaraa jingaroo

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se Misira gandaa ra ka nee: 2 «Handoo woo ga tee war se handey ijinaa. A ma tee war se jiiroo handu jinaa. 3 Wa šelaŋ Izirayel jamaa kul se ka nee: ‹Handoo woo jirbi woyantoo (10to) ra, war hugu foo kul ma alman foo zaa, hugu foo kul alman foo. 4 Nda hugoo ga hanse ka kacca alman foo se, i mʼa zaa, ngi nda ngi taalammaa kaŋ ga hanse ka man ngi hugoo, ka sawa nda boro hinnaa. Almanoo ma zamnandi ka sawa nda woo kaŋ boro kul gʼa ŋaa. 5 A ma tee alman kaŋ ga malal sii, aru kaŋ goo nda jiiri foo. War mʼa zaa feeji-izey wala hancin-izey ra. 6 War mʼa dii hala handoo woo jirbi woy cindi taacantoo (14to) ga. Hanoo din, almaaroo ra Izirayel jamaa margaroo kul mʼa koosu. 7 Hugey kaŋ ra i gʼa ŋaa, i ma zaa kuroo ra kʼa daŋ hugoo miɲoo caraw hinkaa nda beeneheroo ga. 8 Cijinoo din i ma hamoo ŋaa. I mʼa kukuray nuune ra kʼa ŋaa nda takulayaŋ kaŋ ra dolobiri sii, i mʼa ŋaa nda subu hottayaŋ. 9 War masi haya kul ŋaa a ra kaŋ mana nin wala kaŋ hinandi hari ra. War mmʼa kukuray nuune ra, nga nda nga boŋoo, nda kobsey, nda teeley. 10 Haya kul masi kani a ra hala suba. Nda haya kani a ra hala suba, war mʼa ton nuune ra kʼa tee boosu. 11 Takaa ne kaŋ nda war gʼa ŋaa: gamahaw ma war centey haw, war taamey ma bara war cewey ra, war gobey ma bara war kabey ra. War mʼa ŋaa nda cahãyan. Woo ti Borcintaraa jingaroo Abadantaa maaɲoo ga.›

12 Cijinoo din ra, ay ga Misira gandaa kul dira. Ay ga gunde jinaa kul wii Misira gandaa ra za adamize hala adabba. Ba Misira koyey kul, ay gʼi ciiti. Agay ti Abadantaa. 13 Amma kuroo ga tee tammaasa war se hugey ga kaŋ ra war goo. Nda ay dii kuroo, ay ga bisa war ga, de albalaawoo kaŋ ga borey halaci si too war do waati kaŋ ay ga Misira gandaa kar. 14 Zaaroo din ma tee war se hongandihaya. War mʼa tee jingar Abadantaa maaɲoo ga. A ma tee hantum kaŋ si tun war alwaddawey se.»

Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo

15 «War ma jirbi iyye tee war ga takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii. Za zaari jinaa war ma dolobiri kaa war hugey ra. Zama boro kul kaŋ na haya ŋaa kaŋ ra dolobiri goo zaari jinaa ka koy hala zaari iyyantoo, boraa ga hun Izirayel jamaa ra. 16 Zaari jinaa war ga margari henanante tee. Jirbi iyyantoo mo war ga margari henanante tee. Zaarey din goy kul si teendi nda manʼti ŋaayan hinayan hala borey kul ma ŋaa.

17 War ma Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo tee, zama zaaroo din hunday no ay na war kaŋ ti wongu-izey fattandi Misira gandaa ra. War ma zaaroo din kayandi, hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se. 18 Handu jinaa, zaari woy cindi taacantoo (14to) cijinoo ra, war ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii hala handoo jirbi waranka cindi faantoo (21to) cijinoo ra. 19 Jirbi iyye dolobiri masi garandi war hugey ra. Zama boro kul kaŋ na haya ŋaa kaŋ ra dolobiri goo, a ma tee yaw wala ganda-ize, boraa ga hun Izirayel jamaa ra. 20 War masi haya kul ŋaa kaŋ ra dolobiri goo. War gorodogey kul ra war ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii.»

Borcintaraa jingaroo sooluyanoo

21 Musa ciya Izirayel boro beerey kul se, a nee i se: «Wa koy feeji dii ka sawa nda war alaayan beerey hinnaa, war ma Borcintaraa jingaroo feejoo koosu. 22 War ma izopu tuuri kabe foo zaa kʼa sufa kuroo ra kaŋ goo jinaa ra kʼa daŋ hugoo miɲoo beeneheroo nda caraw hinkaa ga. War ra, boro kul masi bisa nda hugoo miɲoo hala subaa ra. 23 Abadantaa ga bisa gandaa ra ka Misira borey kar. Nda a ga dii kuroo hugoo miɲoo beeneheroo nda caraw hinkaa ga, Abadantaa ga bisa hugoo miɲoo ga, a si naŋ halacikaa ma huru war hugey ra ka kara. 24 War ma gaabu šennoo woo ga, hantum no ni nda ni hayroo se hala abada. 25 Waati kaŋ war huru gandaa ra kaŋ Abadantaa gʼa noo war se sanda takaa kaŋ nda a nʼa har, war ma alaadaa woo dii. 26 Nda war izey na war hãa ka nee: ‹Macin ti alaadaa woo almaganaa war se?› 27 Wa nee: ‹Borcintaraa jingaroo kaŋ teendi Abadantaa maaɲoo ga sargaroo no, nga kaŋ waatoo kaŋ a ga Misira borey kar, a bisa Izirayel borey hugey ga Misira, a nʼir hugey hallasi.›» Jamaa gunguma ka sujudu. 28 Izirayel borey koy, i nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa nda Haruna yaamar, i nʼa tee nda takaa din da.

Balaawu woyantoo (10to): gunde jinawey buuyanoo

29 Cijinoo gamoo ra, Abadantaa na Misira gandaa gunde jinawey kul kar kʼi wii, kʼa zaa za Firawuuna kaŋ ga goro kokoytaraa ra gunde jinaa hala kasa-izoo kaŋ goo kasaa ra gunde jinaa, nda adabba kul gunde jinaa. 30 Firawuuna tun cijinoo ra, nga, nda nga borey, nda Misira borey kul. Kaati beeri tee Misira ra, zama hugu sii no kaŋ ra bukaw sii. 31 Cijinoo din ra, Firawuuna na Musa nda Haruna cee ka nee: «Wa tun, wa fatta ka hun ay jamaa game, war nda Izirayel borey. Wa koy Abadantaa gana sanda takaa kaŋ nda war nʼa har. 32 War almaney mo, ibuuney nda ibeerey, wʼi zaa ka koy sanda takaa kaŋ nda war nʼa har. Wa koy, war ma gaara ya ne mo.» 33 Misira borey na jamaa cahãndi kʼi naŋ i ma fatta gandaa ra, zama i nee: «Nda manʼti woo, ir kul ga buu.» 34 Jamaa na ngi laajinoo ka koy a mana tun jina, i na ngi jinawey kaŋ ra i ga diiba daŋ ngi zaarawey ra kʼi fur ngi jesey ga.

35 Izirayel borey na hayaa tee kaŋ Musa nʼa har. I na Misira borey wiri nzorfu jinayyaŋ, nda wura jinayyaŋ, nda darbayyaŋ. 36 Abadantaa na jamaa noo alhormo Misira borey do kaŋ nʼi noo woo kaŋ i nʼa wiri. Takaa woo nda i na Misira borey kabey koonandi.

37 Izirayel borey hun Ramses ka koy Sukot. I ga too aru zenber zangu iddu (600.000) cine kaŋ goo cee ga, zankey sii a ra. 38 Boro boobo dumi-dumiyaŋ žigi ka koy i bande, nda alman buuna nda ibeeri jawdi beeri. 39 I na laajinoo kaŋ i nʼa ka hun Misira ton kʼa tee takula kaŋ ra dolobiri sii. A mana tun, zama i nkʼi gaaray ka hun Misira, i mana hin ka batu, i mana hin ka šilfanda mo zaa ngi boŋ se.

40 Waatoo hinnaa kaŋ Izirayel borey nʼa tee Misira manʼti kala jiiri zangu taaci nda waranza (430). 41 Jiiri zangu taaci nda waranzaa (430) benantaa ga, zaaroo din hunday no Abadantaa jamaa kul fatta Misira gandaa ra. 42 Cijinoo no kaŋ ra Abadantaa hanna hala nga mʼi fattandi Misira gandaa ra. Cijin no kaŋ kayandi Abadantaa maaɲoo ga. Izirayel borey alwaddawey kul ga hanna cijinoo din cine.

Borcintaraa jingaroo ašariyawey

43 Abadantaa yee ka nee Musa nda Haruna se: «Borcintaraa jingaroo ašariyawey ne: yaw kul masi ŋaa a ra. 44 Tam kul, aru kaŋ dayandi nda nooru, nda nʼnʼa daŋbangu, woo banda ga, a ma ŋaa a ra. 45 Boro kaŋ ga waati tee ni do nda goykaw kaŋ ga banandi masi ŋaa a ra. 46 Hugey ra a ga ŋandi. Hamoo ra, haya kul masi fatta taray. War masi biri kul kayri a ra. 47 Izirayel jamaa kul ma jingaroo tee. 48 Nda taabuši goo war game kaŋ ga baa nga ma Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa maaɲoo ga, kala aru kul kaŋ goo boraa do ma hurubangu. Woo ra a ma man ka jingaroo tee, a ga tee ma nee ganda-ize. Amma boro kul kaŋ ti jofolo masi ŋaa a ra. 49 Ašariya follokaa ga zuru ganda-ize nda taabuši ga.» 50 Izirayel borey kul nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa nda Haruna yaamar, i nʼa tee nda takaa din da. 51 Zaaroo din hunday Abadantaa na Izirayel borey jamaa fattandi Misira gandaa ra hugu nda hugu.

13

Borcintaraa jingaroo ašariya tanayaŋ

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Gunde jinaa kul yeeti ya ne jere ga. Izirayel borey ra, haya kul kaŋ ti gunde jinaa adamizey nda adabbawey ra, agay wane nda ey.» 3 Musa nee jamaa se: «Wa hongu zaaroo din kaŋ ra war fatta Misira, tamtaray hugoo ra, Abadantaa na war fattandi no din nda nga kabe gaabantaa. Woo se boro kul masi takula ŋaa kaŋ ra dolobiri goo. 4 Hõ, Abib handoo* ra war ga fatta Misira. 5 Waati kaŋ Abadantaa na ni daŋ Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Amor borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey gandaa ra kaŋ a žee ni kaagey se kaŋ nga gʼa noo ma ne, ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari ma alaadaa woo tee handoo woo ra. 6 Jirbi iyye ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii, jirbi iyyantoo hane jingar ga teendi Abadantaa maaɲoo ga. 7 Jirbi iyye takula kaŋ ra dolobiri sii ma ŋandi. Takula kaŋ ra dolobiri goo masi diyandi ni do, dolobiri masi diyandi ni do ni laboo kul ga. 8 Zaaroo din ma filla ni izoo se ka nee: ‹Ay si woo tee kala hayaa kaŋ Abadantaa nʼa tee ya ne maaganda se waatoo kaŋ ay fatta Misira.› 9 Jingaroo woo ga tee tammaasa ni kaboo ga, a ga tee hongandihaya ni teɲaa ga, hala Abadantaa ašariyaa ma bara ni miɲoo ra, zama nga ka war fattandi Misira nda nga kabe gaabantaa. 10 Ma alaadaa woo tee jiiri ka kaa jiiri nga waatoo ra kaŋ kayandi jiiri ka kaa jiiri.

11 Waati kaŋ Abadantaa na ni daŋ Kanaŋ borey gandaa ra sanda takaa kaŋ nda a nʼa žee ni nda ni kaagey se, de a nʼa noo ma ne, 12 ma haya kul kaŋ ti gunde jinaa noo Abadantaa maaɲoo ga, adabbaa gunde jinaa mo kaŋ ni duu a, nda aru no, Abadantaa wane nda a. 13 Amma farka-ize gunde jinaa kul, mʼa barmay nda alman buuna. Nda nʼsi baa mʼa barmay, ma jindebandaa kayri. Adamize izʼaru jinaa mo kul, ma nga hayoo taa. 14 Nda suba ni izoo na ni hãa ka nee: ‹Macin se woo ga teendi?›, nee a se: ‹Abadantaa nkʼir fattandi Misira nda nga gaabi albarkantaa, tamtaray hugoo ra. 15 Kaŋ Firawuuna muray ka wanji kʼir naŋ ir ma koy, Abadantaa na gunde jinaa kul wii Misira gandaa ra, za adamize gunde jinaa hala adabba gunde jinaa. Woo maaganda se gunde jinaa aru kul, ay gʼa sarga Abadantaa maaɲoo ga, amma ay izʼaru kul kaŋ ti gunde jinaa, ay ga nga hayoo taa.› 16 A ga tee ma ne tammaasa ni kaboo ga, a ma tee hongandihaya ni teɲaa ga, zama Abadantaa nʼir fattandi Misira nda nga kabe gaabantaa.»

Irkoy na nga jamaa gongu

17 Waatoo kaŋ Firawuuna na jamaa naŋ i ma koy, Irkoy manʼi ka bisa nda Filisti borey gandaa, ba kaŋ se nga ti fondo dunbaa. Zama Irkoy nee: «Jamaa masi koy dii wongoo, i ma nimsi ka yee Misira.» 18 Irkoy na jamaa ka bere ka koy saajoo fondaa ra kʼi gongu Kakaarey teekoo here. Izirayel borey žigi ka hun Misira gandaa ra cere bande, wongu-ize ka koy wongu-ize. 19 Musa na Isufi birey zaa nga bande, zama a nkʼa šendandi Izirayel borey ga kʼi žeendi ka nee: «Irkoy ga hongu war, war mʼay birey ka žigi war bande ka hun ne.»†

20 I hun Sukot ka koy ngi hukkumey cin Etam, saajoo miɲoo ga. 21 Abadantaa ga dira jiney ra zaari here duula kaŋ ga kay i jine ra kʼi gongu fondaa ra. Cijin here a ga nuune kaŋ ga kay kʼi noo gaay. Woo ra i ga dira cijin nda zaari. 22 Zaari here duulaa kaŋ ga kay si hun jamaa jine, cijin here nuunaa kaŋ ga kay si hun i jine.

14

Firawuuna na Izirayel borey gaarandi

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nee Izirayel borey se i ma yee ka koy goro Pi-Hayrot tenje kaŋ goo Migdol nda teekoo game. War ma war hukkumey gorandi Bal-Sefoŋ tenje kaŋ goo teekoo miɲoo ga. 3 Firawuuna ga miile kaŋ Izirayel borey ga dere gandaa ra, saajoo daabu i ga. 4 Ay ga Firawuuna binoo šendandi, a gʼi gaarandi, amma Firawuuna nda wongu-izey kul ga tee haya kaŋ ra ay maaɲoo ga jer. Woo ra Misira borey ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.» I na takaa din da tee.

5 I na Misira kokoyoo bayrandi kaŋ jamaa zuru. Firawuuna nda nga borey na anniya barmay, i nee: «Cin ti woo kaŋ ir nʼa tee? Ir na Izirayel borey naŋ i ma hun ir goyoo ra!» 6 A na nga bari torkawey hanse, a na nga jamaa zaa nga bande. 7 A na torka zangu iddu (600) suubanteyaŋ ka koy nga bande nda Misira torkawey jerey kul, ngi affoo kul sooje jalakoyniyaŋ goo a boŋ. 8 Abadantaa na Firawuuna, Misira kokoyoo binoo šendandi, a na Izirayel borey gaarandi, ka gar i nka fatta, haya kul manʼi ganji. 9 Misira borey nʼi gaarandi, baryey kul, nda Firawuuna torkawey, nda nga bari kaarukey, nda nga wongu-izey toorʼey nongoo kaŋ ra i goro teekoo miɲoo ga, Pi-Hayrot here, Bal-Sefoŋ tenje.

10 Kaŋ Firawuuna man ey, Izirayel borey na ngi moɲey jer, nga ne, Misira borey goo dumawey ga. Izirayel borey hanse ka hunbur, i kaati ka Abadantaa cee. 11 I nee Musa se: «Saaray nka sii Misira kaŋ se ni kate ir saajoo ra ir ma buu? Macin ti woo kaŋ nʼnʼa tee kʼir kaa Misira? 12 Waatoo kaŋ ir goo Misira, ir mana nee ma ne kaŋ mʼir naŋ, ir yadda ir ma tee tam Misira borey se? Zama ir baa ir ma tee i se tam ka bisa ir ma buu saajoo ra.» 13 Amma Musa nee jamaa se: «War masi hunbur, wa batu ka dii Abadantaa hallasiroo kaŋ a ga kate a hõ war se! Zama Misira borey kaŋ war ga dii ey hõ, war si yee ka dii ey koyne hala abada. 14 Abadantaa no ma wongu war dogey ra. War, wa dangay de ka guna.»

Irkoy na fondo feeri teekoo ra

15 Abadantaa nee Musa se: «Macin se nʼga kaati kʼay cee? Nee Izirayel borey se i ma fondaa zaa. 16 Ni, ma ni goboo jer, ma ni kaboo šerre teekoo ga, mʼa fersi, hala Izirayel borey ma bisa teekoo gamoo ra labu kogaa ga. 17 Nga ne, agay, ay ga Misira borey biney šendandi hala i ma duu ka huru dumawey ga. Woo ra ay ga Firawuuna nda nga wongu-izey kul, nda nga bari torkawey, nda nga bari kaarukey kʼay daržaa cebe. 18 Waati kaŋ ay na Firawuuna, nda nga torkawey, nda nga bari kaarukey kʼay daržaa cebe, waatoo din Misira borey ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.»

19 Irkoy almalaykaa kaŋ cindi ka dira Izirayel jamaa jine hun jiney ra ka yee dumawey ga. Duulaa kaŋ ga kay kaŋ cindi i jine, yee ngi banda here. 20 A koy huru Misira borey gorodogoo nda Izirayel gorodogoo game. Misira here duulaa tee kubay, Izirayel here duulaa ga gaay noo cijinoo ra. Boro foo kul mana too ceroo do cijinoo kul.

21 Musa na nga kaboo šerre teekoo ga, Abadantaa na dandi hew beeri foo tunandi cijinoo kul ka teekoo kogandi, haroo fersi. 22 Izirayel borey koy teekoo gamoo ra labu kogaa ga, haroo tee i se cete, kabe guma nda iwaawa here. 23 Misira borey nʼi gaarandi, i huru dumawey ga, Firawuuna baryey kul, nda nga torkawey, nda nga bari kaarukey huru dumawey ga teekoo gamoo ra. 24 Za moo mana boo, duulaa kaŋ ga kay nda nuunaa kaŋ ga kay ra Abadantaa na Misira borey wongu-izey guna, a nʼi ɲaami. 25 A na torkawey cewey kaa ka ngi zuraa šendandi. Misira borey nee: «Ir ma zuru ka mooru Izirayel, zama Abadantaa no ma Misira wongu i se.»

26 Abadantaa nee Musa se: «Ni kaboo šerre teekoo ga, hala haroo ma yee kate Misira borey, nda ngi bari torkawey, nda ngi bari kaarukey ga.» 27 Musa na nga kaboo šerre teekoo ga. Waatoo kaŋ moo ga baa ka boo, teekoo yee nga doo žeenaa ra. Misira borey zuru teekoo jine, Abadantaa nʼi kaŋandi teekoo gamoo ra. 28 Haroo yee kate ka bari torkawey, nda bari kaarukey kaŋ goo Firawuuna wongu-izey kul ra kaŋ huru teekoo ra Izirayel borey banda ga, haroo daabu i ga, ba affoo i ra mana cindi. 29 Amma Izirayel borey bisa teekoo gamoo ra labu kogaa ga, haroo tee i se cete kabe guma nda iwaawa here.

30 Hanoo din, Abadantaa na Izirayel hallasi Misira borey kaboo ra. Izirayel dii Misira borey bukawey teekoo miɲoo ga. 31 Kaŋ Izirayel dii gaaboo kaŋ nda Abadantaa na Misira borey halaci, jamaa hunbur Abadantaa, i naanay Abadantaa nda nga tamoo Musa.

15

Musa nda Izirayel borey doonoo

1 Waati follokaa ra Musa nda Izirayel borey na doonoo woo don Abadantaa maaɲoo ga. I nee:

«Ay ga don Abadantaa maaɲoo ga,

zama a na nga hinoo cebe, baryoo nda kaarukaa,

a nʼi warra teekoo ra.

2 Abadantaa ti ay gaaboo nda ay doonoo addaliloo.

A tee ya ne hallasiyan. Nga ti ay Koyoo, ay gʼa saabu.

Nga ti ay baabaa Koyoo, ay ga maaɲoo jer.

3 Abadantaa manʼti kala wongaari.

Abadantaa ti maaɲoo.

4 A na Firawuuna bari torkawey nda nga wongu-izey warra haroo ra.

Wongu-ize jalakoyni suubantey yoole Kakaarey teekoo ra.

5 Haroo bondawey nʼi daabu,

i dere hari guusey ra ma nee tondiyaŋ.

6 Abadantaa, ni kabe gumaa na ni hinoo cebe.

Abadantaa, ni kabe gumaa ka iberoo motti.

7 Ni kokoytaraa beeriyanoo ra nʼga borey warra ganda kaŋ ture ni ga.

Nʼga ni futuyanoo nuunaa sanba kaŋ gʼi ton ma nee subu.

8 Ni hunsaroo gaaboo na haroo marga.

Bondawey kay ma nee lalaba.

Hari guusey kay teekoo gamoo ra.

9 Iberoo nee: ‹Ay gʼi gaarandi, ay ga duu ey,

ay ga alganiimaa zamna,

ay gʼa tee woo kaŋ ay baa,

ay gʼay takubaa hoobu,

ay kaboo gʼi halaci.›*

10 Nʼna ni hewoo funsu,

teekoo daabu i ga.

I sundu ma nee badila

hari beerey ra.

11 Koyey ra, may ti ni cine koy, Abadantaa?

May no ma too ni henanyan ra?

May ka si hunbur ni?

May no ma too ni beeray ra?

May no ma too ni kayfi teeyan ra?

12 Nʼna ni kabe gumaa šerre,

laboo nʼi gon.

13 Ni arrahamaa nda nʼna ni jamaa gongu,

jamaa kaŋ nʼnʼa feeri.

Ni hinoo ra, nʼga huru i jine ka koy nda ey ni gorodoo henanantaa ra.

14 Jamawey maarʼa, i jijiri.

Hunburay duu Filisti gandaa borey.

15 Waatoo din Edom boŋkoyney zalba.

Mowab alwakiiley, jijiriyan duu ey.

Kanaŋ gandaa gorokey kul biney hasara.

16 Jitiyan nda hunburay kaŋ i boŋ.

Ni kabe gaabantaa jine i tee suk ma nee tondi,

i si hin ka šelaŋ hala waati kaŋ ni jamaa ga dira ka bisa, Abadantaa,

hala waati kaŋ ni jamaa kaŋ nʼnʼa sawal, dira ka bisa.

17 Nʼga huru i jine kʼi gorandi tondi hondoo boŋ kaŋ ti ni wane,

nongoo kaŋ ni, Abadantaa nʼa hanse a ma tee ni gorodogoo,

a ma tee ni nongu henanantaa

kaŋ ni, ir Koyoo, ni kaboo nʼa gorandi.

18 Abadantaa, nʼga laama waati kul hala abada.»

19 Waatoo kaŋ Firawuuna baryey, nda nga torkawey, nda nga bari kaarukey huru teekoo ra, Abadantaa na teekoo haroo yee katandi kʼa gum i boŋ. Amma Izirayel borey bisa teekoo gamoo ra labu kogaa ga.

Maryama baytoo

20 Annabi Maryama kaŋ ti Haruna woymaa na dunduŋoo zaa, woyey kul fatta ka hanga a, i ga hooray nda dunduŋoo, i ga gan. 21 Maryama ga tuuru ka nee i se:

«Wa don Abadantaa maaɲoo ga,

a na nga hinoo cebe.

Baryoo nda nga kaarukaa, a nʼi warra teekoo ra.»

Mara hari hottaa

22 Musa na Izirayel ka hun Kakaarey teekoo do ka koy Šur saajoo ra. I dira jirbi hinza saajoo ra i mana duu hari. 23 I too Mara, amma i mana hin ka Mara haroo haŋ, zama a mma hottu. Woo se i na nongoo maaɲoo daŋ Mara (maanaa «hottay»). 24 Jamaa ŋuunuŋuunu Musa ga ka nee: «Macin no ir gʼa haŋ?» 25 A kaati ka Abadantaa cee, Abadantaa na bundu dumi cebe a se. Musa nʼa warra haroo ra, haroo bere ka tee haya kaŋ si hottu. No din ra a na ašariyayaŋ nda yaamaryaŋ gorandi jamaa se. No din da ra a nʼi sii. 26 A nee: «Nda nʼga haŋajer ka boori Abadantaa, ni Koyoo šennoo se, nda nʼga haya tee kaŋ ga henan a jine, nda nʼga haŋajer nga ašariyawey, nda nʼga nga yaamarey kul dii, wircey kaŋ ay nʼi daŋ Misira borey ra, ba affoo si duu ni, zama agay ti Abadantaa kaŋ ga ni noo gaaham baani.»

27 Izirayel borey too Elim, no din ra hariɲaa woy cindi hinka (12) goo, nda teenayɲaa woyye (70). I goro no din haroo jeroo ga.

16

Irkoy na Izirayel borey noo man nda jerfenday ham

1 Izirayel borey jamaa kul hun Elim. Kaŋ i fatta Misira gandaa ra handu hinkantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to) ra, i too Sin saajoo ra kaŋ goo Elim nda Sinay tondi hondoo game. 2 Saajoo ra, Izirayel borey jamaa kul ŋuunuŋuunu Musa nda Haruna ga. 3 Izirayel borey nee i se: «Nda ba ir nka buu Abadantaa kaboo ra Misira gandaa ra, kaŋ ir ga goro ham hina kusey jere, ir ga takula ŋaa hala ir ma kungu! War nʼir ka kaa saajoo woo ra ka jamaa woo kul naŋ i ma buu nda heray.»

4 Abadantaa nee Musa se: «Ay ga ŋaayan tee ncirɲi ka hun beenaa ra kʼa doori war boŋ. Zaari kul jamaa ga fatta ka ngi zaaroo ŋaahayaa kuuna hala yʼi sii ka dii wala i ga agʼašariyaa dii wala i sʼa dii. 5 Jirbi idduwantoo hane, woo kaŋ i na kuuna, i gʼa hina. Jirbi idduwantoo wanoo ga tee zaari hinka cine wane.» 6 Musa nda Haruna nee Izirayel borey kul se: «Hõ wiciroo war ga kaa ka bay kaŋ Abadantaa ka war fattandi Misira gandaa ra. 7 Subbaahoo ra, war ga kaa ka dii Abadantaa daržaa. Zama a maa ŋuunuŋuunuyanoo kaŋ war nʼa tee nga, Abadantaa ga. Ir ti may hala war ma ŋuunuŋuunu ir ga?» 8 Musa nee: «War ga kaa ka bay waati kaŋ wiciroo ra Abadantaa ga war noo ham, subbaahoo ra, a ga war noo takula war ma ŋaa ka kungu. Zama Abadantaa maa ŋuunuŋuunuyanoo kaŋ war nʼa tee nga ga. Ir ti macin? Manʼti ir ga war ga ŋuunuŋuunu, Abadantaa ga war ga ŋuunuŋuunu.»

9 Musa nee Haruna se: «Nee Izirayel borey jamaa kul se: ‹Wa koy kay Abadantaa jine, zama a maa war ŋuunuŋuunuyanoo.›» 10 Kaŋ Haruna goo ma šelaŋ Izirayel borey jamaa se, i bere saajoo here, nga ne, Abadantaa daržaa bangay duulaa ra. 11 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 12 «Ay maa Izirayel borey ŋuunuŋuunuyanoo. Šelaŋ i se ka nee: ‹Almaari, war ga ham ŋaa, subbaahoo ra war ga kungu takula ra. Woo ra war ga kaa ka bay kaŋ agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

13 Wiciroo ra, jerfendayyaŋ kaa ka jamaa kaloo kul daabu, subbaahoo ra, harandaŋ ga jamaa kaloo kuubi kʼa bere. 14 Waati kaŋ harandaŋoo boosu, nga ne, saajoo ga daabu nda haya baana kaŋ ga kakasu, a ga ban, a ga hima nda ma nee gari-ize buuna-buunayaŋ kaŋ goo laboo boŋ. 15 Izirayel borey dii a, i na cere hãa ka nee: «Macin ti woo?» Zama i mana bay haya kaŋ no. Musa nʼi zaabi ka nee: «Takulaa no kaŋ Abadantaa nʼa noo a ma tee war se ŋaayan. 16 Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa yaamar: ‹Boro kul ma hayaa zaa kaŋ a ga hin kʼa ŋaa. War ma liitar taaci cine zaa boro foo kul se. Boro foo kul ma zaa borey se ka sawa nda borey hinnaa kaŋ goo nga hukkumoo cire.›»

17 Izirayel borey na takaa din da tee. I kuuna, affooyaŋ iboobo, affooyaŋ ikaccu. 18 Woo banda ga, i nʼa kabu nda liitar. Woo kaŋ na iboobo kuuna, a mana boobo a se, woo kaŋ na ikaccu kuuna, a mana kacca a se. Boro foo kul na woo kaŋ a ga hin kʼa ŋaa kuuna.

Manoo ašariyaa

19 Musa nee i se: «Boro kul masi haya kanandi ŋaahayaa ra hala subbaahi.» 20 Amma i mana haŋajer Musa se, boroyaŋ na haya kanandi ŋaahayaa ra hala subbaahoo ra. Nooni tun a ra, a funbu. Musa futu i ga. 21 Subbaahi ka kaa subbaahi i ga hayaa kuuna kaŋ boro kul ga hin kʼa ŋaa. Nda waynaa koron, a ga menne.

22 Jirbi idduwantoo hane i ga woo kaŋ i ga doona kʼa kuuna cine hinka kuuna, boro foo kul liitar yaaha. Jamaa boŋkoyney kul kaa kʼa filla Musa se. 23 Musa nee i se: «Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har. Suba ti hunanzamzaaroo, hunanzamzaari henanante Abadantaa maaɲoo ga. Wa hayaa hina kaŋ ga hima ka hina, war ma hayaa zargandi kaŋ ga hima ka zargandi. Woo kaŋ cindi, war mʼa jisi war boŋ se hala suba.» 24 I nʼa jisi hala suba sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa yaamar. A mana funbu, nooni mana tun a ra. 25 Musa nee: «Wʼa ŋaa hõ, hunanzamzaari no Abadantaa maaɲoo ga, hõ haya si duwandi taray. 26 War ga ŋaahaya kuuna jirbi iddu, amma jirbi iyyantoo manʼti kala hunanzamzaaroo. Haya sii no.»

27 Woo kul, jirbi iyyantoo hane jamaa ra boroyaŋ fatta ka koy kuuna, amma i mana duu haya kul. 28 Abadantaa nee Musa se: «Hala waati foo no war ga yadda kʼay yaamarey nda ay ašariyawey dii? 29 War ma bay kaŋ hunanzamzaaroo kaŋ Abadantaa nʼa noo war se maaganda se, jirbi idduwantoo hane a ga war noo jirbi hinka ŋaahayaa. Jirbi iyyantoo hane boro kul ma cindi nga do, boro kul masi fatta.» 30 Jirbi iyyantoo jamaa hunanzam.

31 Izirayel hugoo borey na ŋaahayaa din maaɲoo daŋ «man»*. A ga hima nda hayni gurunbu. A ga kaaray, nga tenbaa ga hima nda furme kaŋ teendi nda yuu.

32 Musa nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa yaamar: ‹War ma mudu foo too a ra war alwaddawey se, hala i ma dii takulaa kaŋ nda ay na war huna saajoo ra waatoo kaŋ ay na war fattandi Misira gandaa ra.›» 33 Woo banda ga, Musa nee Haruna se: «Jinay foo zaa, mʼa too nda man liitar taaci, mʼa jisi Abadantaa jere, hala ma man jisi war alwaddawey se.» 34 Sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar, Haruna nʼa jisi seedetaraa sundukoo jine, hala a ma duu ka jisandi.

35 Izirayel borey na manoo ŋaa jiiri woytaaci (40) hala i ga too gandaa kaŋ ra boro goo. I na manoo ŋaa hala waatoo kaŋ i too Kanaŋ gandaa šintinoo ga. 36 Mudu foo ga sawa nda neešihaya foo kaŋ se i ga nee efa zamna woyaa (10) affoo.

17

Masa nda Meriba haroo šennoo

(Kabuyaney 20.2–13)

1 Izirayel borey jamaa kul hun Sin saajoo ra ka kay nongu nda nonguyaŋ ra ka sawa nda Abadantaa yaamaroo. I goro Refidim, amma hari sii no din kaŋ jamaa gʼa haŋ. 2 Jamaa yenje nda Musa ka nee: «Ir noo hari ir ma haŋ». Musa nee i se: «Macin se war ga yenje nda agay? Macin se war ga Abadantaa sii?» 3 No din ra hari jaw duu jamaa, i ŋuunuŋuunu Musa ga ka nee: «Cin se nʼnʼir žigandi ka hun Misira kʼir, nda ir izey, nda ir jawdey naŋ ir ma buu nda jaw?» 4 Musa kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Macin no yʼa tee jamaa woo se? Ne nda kayna i gʼay warra nda tondi kʼay wii.» 5 Abadantaa nee Musa se: «Bisa jamaa jine, ma boroyaŋ zaa Izirayel boro beerey ra, goboo kaŋ nda nʼna isaa kar zaa ni kaboo ra ma koy. 6 Nga ne, ay ga kay ni jine tondoo ga kaŋ goo Horeb jeroo ga. Ma tondoo kar, hari ga fatta a ra, jamaa ga haŋ.» Musa na yaamaroo din tee Izirayel boro beerey jine.

7 Yenjaa kaŋ Izirayel borey nʼa tee nda siiyanoo maaganda kaŋ i nʼa tee Abadantaa se ka nee: «Abadantaa goo ir game wala a sii ir game?» Woo maaganda a na nongoo maaɲoo daŋ Masa (maanaa «siiyan») nda Meriba (maanaa «yenje»).

Amalek borey koy Izirayel borey wongu

8 Amalek borey koy Izirayel borey wongu Refidim. 9 Musa nee Žozuwe se: «Aruyaŋ suuba ir se, ma fatta ka Amalek borey wongu. Suba agay, ay ga kay hondoo boŋoo boŋ, Irkoy goboo goo ay kaboo ra.» 10 Žozuwe nʼa tee nda takaa kaŋ nda Musa nʼa har a se, a koy Amalek borey wongu. Amma Musa, nda Haruna, nda Hur žigi hondoo boŋoo ga. 11 Kullihinne Musa kabey goo beene, Izirayel ga hin, nda a na nga kabey zumandi, Amalek borey ga hin. 12 Kaŋ Musa kabey fara, i na tondi zaa kʼa daŋ a cire a ma goro a ga. Haruna nda Hur goo carawey ga i ga kabey gaa, affoo goo caraw foo ga, affaa goo caraw faa ga. Kabey cindi takaa din da hala waynaa kaŋyanoo ga. 13 Žozuwe na nga takubaa ka hin Amalek nda nga jamaa.

14 Abadantaa nee Musa se: «Woo hantum citaabu ra, a ma tee hongandihaya. Daŋ Žozuwe haŋaa ra kaŋ ay ga Amalek borey benandi hala nongu kaŋ ra aduɲɲa ra boro si yee ka hongu ey.» 15 Musa na sargari tonadoo foo cin, a na maaɲoo daŋ «Abadantaa ti ay liiliwaloo». 16 A nee: «Zama i na Abadantaa kokoy gorodogoo wongu, woo manʼti kala wongu Abadantaa nda Amalek borey game zaman ka kaa zaman.»

18

Musa nda Žetro fillaa

1 Žetro, Majaŋ gandaa sargari juwalkaw, Musa nzuraa, maa hayaa kul kaŋ Irkoy nʼa tee Musa nda Izirayel Irkoy jamaa se, maanaa takaa kaŋ nda Abadantaa na Izirayel fattandi Misira. 2 Žetro, Musa nzuraa na Sefora, Musa wandoo zaa nga bande, waatoo kaŋ Musa nʼa sanba baaboo do banda ga. 3 A kate Sefora izʼaru hinkaa. Affoo maaɲoo ti Geršom (maanaa «ka koy goro no din»), zama a nka nee: «Ya nka koy goro labu waani ra.» 4 Affaa maaɲoo ti Eliyezer (maanaa «ay Koyoo ti hallasikaw»). A nee: «Zama ay baabaa Koyoo ka kaa kʼay hallasi kʼay waa Firawuuna takuba.»

5 Žetro, Musa nzuraa koy nda Musa izʼarey nda nga wandoo Musa do saajoo kaŋ ra a ga goro, Irkoy tondi hondoo jere. 6 A donto ka nee Musa se: «Agay no Žetro ni nzuraa, ay ga kaa ni do, nda ni wandoo, nda nga izʼaru hinkaa kaŋ goo a bande.» 7 Musa fatta ka koy nga nzuraa kubay, a gunguma a se, a nʼa summu. I na cere foo, i huru hukkumoo ra. 8 Musa na takaa filla nga nzuraa se kaŋ Abadantaa nʼa tee Firawuuna nda Misira se Izirayel maaganda, nda faraa kul kaŋ duu ngey fondaa ra, nda takaa kaŋ nda Abadantaa na ngi kaa kabe ra. 9 Žetro ɲaali nda gomnoo kul kaŋ Abadantaa nʼa tee Izirayel se kʼi kaa Misira borey kabey ra. 10 Žetro nee: «Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ na war kaa Misira borey nda Firawuuna kaboo ra, kaŋ na jamaa kaa Misira borey kabey ra! 11 Ay bay sohõ kaŋ Abadantaa bisa koyey kul, zama a na nga jamaa hallasi waatoo kaŋ Misira borey gʼi kabekunafutay.»

12 Žetro, Musa nzuraa na sargari kukurante nda sargari tanayaŋ kaa Irkoy se. Haruna nda Izirayel boro beerey kul kaa ka ŋaa Musa nzuraa bande Irkoy jine.

Musa na boŋkoyniyaŋ kayandi kaŋ ga jamaa ciiti

13 Subaa ra, Musa goro ka jamaa ciiti. Jamaa cindi Musa jine za subbaahi hala cijinoo ra. 14 Musa nzuraa dii hayaa kul kaŋ a gʼa tee jamaa se, a nee a se: «Macin ti woo kaŋ nʼgʼa tee jamaa se? Macin se nʼga goro ni hinne, amma jamaa ga kay ni jine za subbaahi hala cijinoo ra?» 15 Musa nee nga nzuraa se: «Jamaa mma kaa ay do ya Irkoy ibaayoo ceeci i se. 16 Nda haya huru i game, i mma kaa ay do ya ciiti i game, ay gʼi bayrandi Irkoy yaamarey nda nga ašariyawey.»

17 Musa nzuraa nee a se: «Takaa kaŋ nʼgʼa tee si boori. 18 Nʼga ni boŋ farandi, ni nda jamaa kaŋ goo ni bande. Goyoo ga hanse ka tiŋ ma ne, ni hinne si hin kʼa tee. 19 Sohõ, haŋajer ay šennoo se, ay ga ni noo hoyray foo, Irkoy goo ni bande. Ni no ma tuuru jamaa maaɲoo ga Irkoy jine, ni no ma jamaa almušakkawey ka koy Irkoy jine. 20 Ma borey fahamandi yaamarey nda ašariyawey. Mʼi bayrandi fondaa kaŋ i ga hima ka hanga a, nda haya kaŋ i ga hima kʼa tee. 21 Ni, ma aru alkadaranteyaŋ suuba jamaa ra kaŋ ga hunbur Irkoy, laadiranteyaŋ kaŋ si zanba. I daŋ jamaa jine: boro zenber foo (1.000) kul ma affoo daŋ i jine, boro zangu (100) kul ma affoo daŋ i jine, boro woyguu (50) kul ma affoo daŋ i jine, boro woy (10) kul ma affoo daŋ i jine. 22 Waati kul ngi no ma jamaa ciiti. Haya kul kaŋ ga beeri, i mʼa ka kaa ni do, amma haya kaŋ ga kacca, i mʼa ciiti ngi hunday. Kaa jeraa ra kaŋ goo ni boŋ, i ga ni faaba kʼa zaa. 23 Nda nʼna woo tee, nda Irkoy na ni yaamar nda woo, nʼga hin ka kay jeraa cire, jamaa woo kul ga koy ngi dogoo ra nda baani.»

24 Musa na nga nzuraa hoyrawey dii, a na hayaa kul tee kaŋ a nʼa har a se. 25 Musa na aru alkadaranteyaŋ suuba Izirayel kul ra kʼi tee boŋkoyniyaŋ jamaa se, boro zenber foo (1.000) boŋkoyni foo, boro zangu (100) boŋkoyni foo, boro woyguu (50) boŋkoyni foo, nda boro woy (10) boŋkoyni foo. 26 Ngi no ma jamaa ciiti waati kul. Haya kaŋ šendi, i gʼa ka too Musa do. Amma haya kaccu kul, i gʼa ciiti ngi hunday.

27 Musa na nga nzuraa naŋ a ma koy, nzuraa koy nga gandaa ra.

19

Irkoy na Izirayel noo amaana

1 Izirayel borey handu hinzantoo Misira gandaa fattaroo banda ga, zaari jinaa i too Sinay saajoo ra. 2 I nka hun Refidim ka koy Sinay saajoo ra, i goro saajoo din ra. Izirayel goro no din tondi hondoo tenje, 3 amma Musa žigi ka koy Irkoy do. Abadantaa nʼa cee tondi hondoo boŋ ka nee a se:

«Ma nee Yakuba hugoo borey se,

ma bayrandi Izirayel borey se ka nee:

4 ‹War dii hayaa kaŋ ay nʼa tee Misira borey se,

sanda takaa kaŋ nda dutal ga nga izey zaa nga fatawey ra, ay na war zaa ka kate war ay do.

5 Sohõ, nda war haŋajer ay šennoo se ka boori,

war na agay amaanaa dii,

war ga tee agay hunday bagaa jamawey kul ra,

zama agay wane nda laboo kul.

6 War ga tee ya ne kokoy sargari juwalkawyaŋ nda dumi henanante.›

Wey ti šenney kaŋ nʼgʼi har Izirayel borey se.»

7 Musa kaa, a na jamaa boro beerey cee, a na šenney wey kul daŋ i jine kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. 8 Jamaa kul nʼa zaabi cere bande ka nee: «Haya kul kaŋ Abadantaa nʼa har ma ne, ir gʼa tee.» Musa na jamaa šenney ka yee Abadantaa do.

9 Abadantaa nee Musa se: «Ay ga kaa ni do duula kubayante ra, hala waati kaŋ ay ga šelaŋ ni bande jamaa ma maa, hala i ma naanay ni hala abada.» Musa na jamaa šenney ka too Abadantaa do.

Irkoy na Musa kubay Sinay tondi hondoo ga

10 Abadantaa nee Musa se: «Koy jamaa do, mʼi daŋ jere ga ya ne hõ nda suba. I ma ngi darbawey ɲumandi. 11 I ma soolu jirbi hinzantoo se, zama jirbi hinzantoo ra Abadantaa ga zunbu Sinay tondi hondoo ga jamaa kul jine. 12 Hirriyaŋ daŋ tondi hondoo kuubi-ka-beraa ga kaŋ ga jamaa si bisa, nee i se: ‹Wa hawgay war masi žigi tondi hondoo ga, war masi tuku carawey ga.› Boro kul kaŋ tuku tondi hondoo ga, a waazibi boraa ma wiiyandi. 13 Kabe kul masi tuku boraa ga, amma i mʼa warra nda tondi kʼa wii wala i mʼa hay nda yaaji. A ma tee adabba wala boro, a masi huna. Waati kaŋ hilloo na hẽeni kuku tee, i ma žigi tondi hondoo ga.» 14 Musa zunbu tondi hondoo ga ka kaa jamaa do. A na jamaa yeeti jere ga Irkoy se, i na ngi darbawey ɲumandi. 15 A nee jamaa se: «War ma soolu jirbi hinzantoo se. War masi too woy do.»

16 Jirbi hinzantoo hane, kaŋ moo boo, jiŋjiŋyaŋ, nda meliyaŋ, nda duula kubayante goo tondi hondoo boŋ, hilli jinde beeri hẽe. Alžamaa kul kaŋ goo jamaa kaloo ra jijiri. 17 Musa na jamaa ka fatta ka koy Irkoy kubay jamaa kaloo dumaa ga. I kay tondi hondoo cire. 18 Sinay tondi hondoo kul ka tee dullu, zama Abadantaa mana zunbu kala nuune ra. Dulloo žigi ni mma nee alforon beeri dullu. Tondi hondoo kul hanse ka jijiri. 19 Hilloo jindoo mma koy de a ga beeri, Musa ga šelaŋ, Irkoy gʼa zaabi jiŋjiŋyan ra*.

20 Abadantaa zunbu Sinay tondi hondoo ga, tondi hondoo boŋoo boŋ. Tondi hondoo boŋoo boŋ Abadantaa ciya Musa se, Musa žigi. 21 Abadantaa nee Musa se: «Zunbu ka kašeta jamaa ga, i masi bisa hirrey ga ka koy Abadantaa do ka dii, nda i nʼa tee, iboobo ga buu i ra. 22 Ba sargari juwalkey kaŋ ga hin ka man Abadantaa, ga hima ka ngi boŋ yeeti jere ga Irkoy se, hala Abadantaa masʼi wii.» 23 Musa nee Abadantaa se: «Jamaa si hin ka žigi Sinay tondi hondoo ga, zama ni nka kašeta ir ga ka nee: ‹Ma hirriyaŋ daŋ tondi hondoo se, mʼa daŋ jere ga ya ne.›» 24 Abadantaa nee a se: «Koy ma zunbu, hiino ma žigi, Haruna ma žigi ni bande. Amma sargari juwalkey nda jamaa masi hirrey hoo ka žigi ka koy Abadantaa do, nda i nʼi hoo, a gʼi wii.» 25 Musa zunbu jamaa do kʼa har i se.

20

Yaamar woyaa (10)

(Alhukumoo 5.6–21)

1 Šenney ne kaŋ Irkoy nʼi har, a nee:

2 «Agay ti Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra.

3 Masi koy tana gana ay banda ga.

4 Masi tooru hanse, masi bii tee kaŋ ga hima nda haya kaŋ goo beene beenaa ra, wala ganda laboo ga, wala haroo ra laboo cire. 5 Masi sujudu koyey wey se, masʼi gana, zama agay, Abadantaa, ni Koyoo manʼti kala Koy kaŋ ga canse ma ne, ka baaba kaŋ konna agay layboo ka hanga hala nga izey alwadda hinzantoo ka koy itaacantoo ga. 6 Amma ay ga agay arrahamaa cebe alwadda zenberyaŋ se kaŋ ga baa agay, de i gʼay yaamarey dii.

7 Masi Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo cee bila addalil, zama Abadantaa si boro naŋ kaŋ ga nga maaɲoo cee bila addalil.

8 Ma hanse ka hongu hunanzamzaaroo, a ma yeetandi jere ga ya ne. 9 Jirbi iddu ma goy, ma ni almušakkawey kul tee. 10 Amma jirbi iyyantoo, hunanzamzaari no Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga. Masi almušakka kul tee, ni, nda ni izʼaroo, nda ni ize woyoo, takaa din da ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda ni adabbaa, nda taabuši kaŋ goo ni koyrawey ra. 11 Zama jirbi iddu ra Abadantaa na beenaa, nda laboo, nda teekoo nda haya kul kaŋ goo i ra tee. Amma jirbi iyyantoo hane a hunanzam. Woo se Abadantaa na albarka daŋ hunanzamzaaroo ra, a nʼa yeeti jere ga.

12 Ma ni baabaa nda ni ɲaa beerandi hala ma duu aloomur gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne.

13 Masi boro wii.

14 Masi zina.

15 Masi zay.

16 Masi taari seedetaray tee ni cinaa ga.

17 Masi haya kaŋ goo ni cinaa hugoo ra boonay. Masi ni cinaa wandoo boonay, wala nga baɲɲaa, wala nga koŋŋaa, wala nga hawoo, wala nga farkaa, wala haya kul kaŋ ti cinaa wane.»

18 Jamaa kul maa jiŋjiŋyanoo, i dii nuune deeney, i maa hilloo jindoo, i dii tondi hondoo kaŋ ga dullu. Kaŋ jamaa dii wey, i jijiri, i kay nongu mooro ra. 19 I nee Musa se: «Šelaŋ ir se ni hunday, ir ga maa ma ne, amma Irkoy masi šelaŋ ir se hala ir masi koy buu.» 20 Musa nee jamaa se: «War masi hunbur, zama Irkoy nka kaa ka war sii, hala nga hunburaa ma bara war ra, war masi zunubu tee.» 21 Jamaa kay nongu mooro ra. Musa man duula bibi tik kaŋ ra Irkoy cindi.

Sargari tonadogoo ašariyaa

22 Abadantaa nee Musa se: «Nee Izirayel borey se: ‹War hunday dii kaŋ beenaa ra ay goo kaŋ ay šelaŋ war bande. 23 War masi koy tee ay banda ga, war masʼa tee nda nzorfu kaaray, war masi koy tee war boŋ se nda wura.› 24 Ma labu sargari tonadoo tee ka ni sargari kukurantey, nda ni alaafiya teendi sargarey, nda ni alman buuney sargari, nda ni alman beerey sargari kaa. Nongu kul kaŋ ra ay nʼay maaɲoo bayrandi, ay ga kaa ni do, ay ga albarka daŋ ni ra. 25 Amma nda nʼna sargari tonadoo cin ya ne nda tondi, masʼa cin nda tondi kaŋ i na hoy. Zama nda nʼnʼi hoy nda guuru, nʼga sargari tonadogoo kaynandi. 26 Masi dira tintim boŋ ka koy sargari tonadogoo ra, hala ni gaa koonoo masi koy fatta.»

21

Ašariyaa kaŋ gorandi Ebere tamey se

1 «Hantumey kaŋ kayandi ne kaŋ mʼi daŋ i jine: 2 ‹Nda nʼna Ebere tam day, a ma goy jiiri iddu, jiiri iyyantoo ra a ma hun ni do ka duu borcintaray bila nda a ma haya kul bana. 3 Nda nga hinne ka huru ni do, a ga fatta nga hinne. Nda a gar a goo nda wande, nga nda wandoo ga fatta. 4 Nda nga koyoo kʼa noo wande, de wandoo duu a se izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ, woyoo nda nga izey ga tee nga koyoo wane. Nga, a ga fatta nga hinne. 5 Amma nda tamoo bayrandi ka nee: “Ay ga baa ay koyoo, nda ay wandoo, nda ay izey, ay si baa ya koy ka duu borcintaray.” 6 Woo ra nga koyoo ga kate a Irkoy jine, a gʼa kayandi ganboo wala ganboo caraa ga, koyoo ga haŋaa fun nda sulba. Woo banda ga, a ga tee a se tam hala abada.›

7 Nda mo, aru na nga ize woyoo neere sanda koŋŋa, a si hun koŋŋataraa ra sanda takaa kaŋ nda tamey ga hun. 8 Nda woyoo si kan koyoo se, ka gar nga maaɲoo ga a goo, a mʼa naŋ a ma dayandi kʼa kaa kabe ra, a sii nda fondo kʼa neere dumi waani se, a nkʼa zanba. 9 Nda a nʼa noo nga izʼaroo se, a ga alaadaa tee a se kaŋ ga teendi ize woy se. 10 Nda a na ize woy foo zaa koyne nga boŋ se, a si kumandi ŋaahayaa, nda bankaaraa, nda gorokasinaa ra. 11 Nda a si haya hinza woo tee a se, a ma hun a kone bila nda a ma nooru bana.»

Laybu kaŋ ga kate i ma boro wii

12 «Boro kaŋ na boro kar kʼa wii, a waazibi boraa ma wiiyandi. 13 Amma nda a mana muray kʼa wii, Irkoy alwaadoo no, ay ga nongu cebe ma ne kaŋ ra a ma zuru ka koy tugu. 14 Nda boro na nga cinaa kabekunafutay kʼa wii nda carmay, ba boraa goo ay sargari tonadogoo ra, mʼa kaa no din hala i mʼa wii.

15 Boro kaŋ na nga ɲaa wala nga baabaa kar, a waazibi boraa ma wiiyandi.

16 Boro kaŋ na boro haamay, nda a na boraa neere wala a duwandi kaboo ra, a waazibi boraa ma wiiyandi.

17 Boro kaŋ na nga ɲaa wala nga baabaa kaynandi, a waazibi boraa ma wiiyandi.

18 Nda aruyaŋ yenje, de affoo na nga ceroo kar nda tondi wala a na nga kaboo kunkuni kʼa kar, amma boraa mana buu, a nka kaŋ, a maray. 19 Woo banda ga, nda a ga hin ka dibi gobu ga ka fatta taray, i si haya kul tee boraa se kaŋ nʼa kar, amma waatoo kaŋ a gʼa tee a si goy, boraa kaŋ nʼa maray gʼa bana, de mo a gʼa safar hala a ma duu baani.

20 Nda boro na nga baɲɲaa wala nga koŋŋaa kar nda gobu hala a buu kaboo ra, a waazibi bukaa ma faasandi. 21 Amma nda a huna zaari foo wala ihinka, bukaa si faasandi, zama nga almanoo no.

22 Nda aruyaŋ gurgay, de i too alhaamidukoyni do, woo kate woyoo hay, albasi mana duu a, woo banda ga, woyoo kurɲoo ga hayaa har kaŋ arey mʼa bana. I gʼa bana ka sawa woo kaŋ ciitoo nʼa kayandi. 23 Amma nda albasi tee, a ga hima ka banandi, hundi no ma hundi bana, 24 moo no ma moo bana, hiɲe no ma hiɲe bana, kabe no ma kabe bana, cee no ma cee bana, 25 tonyan no ma tonyan bana, maraydoo no ma maraydoo bana, žabari ndella no ma žabari ndella bana.

26 Nda boro na nga baɲɲaa wala nga koŋŋaa kar moɲoo ga hala moɲoo hasara, a mʼa taŋ a ma borcin, moɲoo kaŋ hasara maaganda. 27 Nda nga baɲɲaa wala nga koŋŋaa hiɲoo no a nʼa kaŋandi, a mʼa taŋ a ma borcin, hiɲoo kaŋ kaŋ maaganda.

28 Nda haw na nga hilley ka aru wala woy kar hala a buu, hawoo ga warrandi nda tondi ka buu, hamoo si ŋandi, hawoo koyoo ga henan. 29 Amma nda hawoo doona ka kara, de i na alhabar daŋ koyoo ra, amma a mana lakkal tee a se, de a na aru wala woy wii, hawoo ga warrandi nda tondi ka buu, koyoo mo ga wiiyandi. 30 Nda i na zukandi daŋ hawoo koyoo ga, haya kul kaŋ i nʼa daŋ a ga, a gʼa bana nga hundoo dogoo ra. 31 Nda hawoo na nga hilley ka zankaaru wala zankawoy kar kʼa wii, ašariya follokaa no ma zurandi a ga. 32 Nda hawoo na baɲɲa wala koŋŋa kar kʼa wii, hawoo koyoo ga nzorfu kaaray tamma boŋ waranza (30) bana boraa se, hawoo ga warrandi nda tondi ka buu.

33 Nda boro na nga guusoo naŋ a mana daabu, wala boro kaŋ na guusu fanši bila nda a mʼa daabu, nda haw wala farka kaŋ a ra, 34 guusoo koyoo gʼa bana, a ga nga hayoo alkadaroo bana adabbaa koyoo se, adabba bukaa ga tee guusoo koyoo wane.

35 Nda boro hawoo na nga hilley ka boro tana hawoo kar hala a buu, hawoo kaŋ ga huna, i mʼa neere, i ma nooroo zamna. Haw bukaa mo i mʼa zamna. 36 Amma nda borey ga bay kaŋ haw no kaŋ doona ka kara, ka gar koyoo mana lakkal tee a se, a ga waazibi a ga a ma haw bana hawoo dogoo ra, haw bukaa ma tee nga wane.

37 Nda boro na haw wala feeji zay, nda a nʼa koosu wala a nʼa neere, a ga haw guu bana hawoo dogoo ra, feeji taaci feejoo dogoo ra.»

22

1 «Nda zay diyandi kaboo goo jinaa ra, a karandi hala a buu, nga kuroo alhakoo si banandi. 2 Amma nda a diyandi ka gar waynaa fatta, nga kuroo alhakoo ga banandi. A ga waazibi zayoo ga a ma bana, nda a sii nda haya kul, a ga neerandi nga zaytaraa maaganda. 3 Nda adabbaa kaŋ a nʼa zay duwandi kaboo ra a ga huna, a ma tee haw, wala farka, wala feeji, a ga nga cine hinka bana.»

Ašariyaa kaŋ gorandi haya waani se

4 «Nda boro na nga adabbaa naŋ a ma ŋaa faari wala alaneb faari ra, nda a naŋ nga adabbaa ma ŋaa faari waani ra, a gʼa bana nda nga faaroo haya henney, wala nga alaneb faaroo haya henney.

5 Nda nuune tun, de a koy karjiyaŋ kaŋ ga faari kuubi ka too jeeney do, wala alkama kaŋ ga kay, wala faari ton, boraa kaŋ na nuunaa diinandi, šikka sii a ga hayey bana kaŋ a nʼi ton.

6 Nda boro na nooru wala jinay talfi boro ga, de i zayandi a do, nda zayoo duwandi, a ga nga cine hinka bana. 7 Nda zayoo mana duwandi, hugoo koyoo ga kay Irkoy jine ka bayrandi kaŋ nga kaboo mana too nga cinaa almanoo do. 8 Cere hooyan šenni kul, a ma tee haw, wala farka, wala feeji, wala bankaaray, wala haya kul kaŋ dere, de boro foo kul nee: ‹Agay wane›, ngi boro hinkaa ga koy Irkoy jine. Boraa kaŋ Irkoy dunbandi kaŋ a tooɲe ga hayaa cine hinka bana nga cinaa se.

9 Nda boro na farka, wala haw, wala feeji, wala adabba dumi kul kaŋ no talfi nga cinaa ga, de adabbaa buu, wala nga nongu kayri, wala a zayandi bila seede, 10 boraa kaŋ ga i na adabbaa talfi ga žee Abadantaa maaɲoo ga kaŋ nga mana too adabbaa do. Almanoo koyoo ga yadda, boraa si bana. 11 Amma nda cimi no kaŋ almanoo zayandi a ga, a gʼa bana koyoo se. 12 Nda ganjihooga ka almanoo wii, a ga seedetaraa too, a si almanoo bana.

13 Nda boro na alman hii nga cinaa ga, de nga nongu kayri wala a buu koyoo dumaa ga, a ga hima kʼa bana. 14 Nda koyoo jinoo ra a tee, a sʼa bana. Nda a nka sufurayandi, sufuray hayoo de no a gʼa bana.»

Adamizey nda cere game ašariyawey

15 «Nda aru na woy soogo kaŋ si aru bay kaŋ mana wirandi darga ka kani nda a, a waazibi a ga a ma nga hiijaa almanoo bana ka tee kurɲoo. 16 Nda baaboo wanji kʼa noo a se, a ga nooru bana sanda woy soogo kaŋ si aru bay hiijaa almanoo.

17 Cerkaw woy masi naŋ a ma huna.

18 Boro kaŋ marga nda adabba, a waazibi a ma wiiyandi.

19 Boro kaŋ na sargari kaa koy maa ga kaŋ manʼti Abadantaa hinne se, a waazibi i ma boraa halaci sõy.

20 Masi yaw žilla wala kʼa torro, zama Misira gandaa ra war nka tee yaw. 21 Masi woy kaŋ kurɲoo buu žilla, masi alyatim žilla. 22 Nda nʼnʼi žilla, nda i tilasu ka kaati kʼay cee, šikka sii ay ga maa ngi kaatiroo se. 23 Ay futuyanoo ga tun, ay ga war wii nda takuba. War wandey ga tee woyyaŋ kaŋ kurɲey buu, war izʼarey ga tee alyatim. 24 Nda nʼna nooru garaw ay jamaa boro se, jaŋantaa kaŋ goo ni bande, masi borey kaŋ ga garaw noo takaa tee a se, masi albaha ceeci a ga. 25 Nda a waazibi ma ni cinaa bankaaraa dii sanda tolme, mʼa yeeti a se za waynaa mana kaŋ. 26 Zama woo din hinne ti nga gumtaafaa, nga bankaaraa kaŋ nda a ga nga kunturoo daabu. Macin nda a ga gum ka kani? Nda a tee a kaati kʼay cee, ay ga maa a se, zama agay, ay ga tamalla.

27 Masi Irkoy kaynandi. Boŋkoyni kaŋ goo ni jamaa ra, masʼa danga.

28 Masi gay mana baa kaa ya ne ni hegaa nda ni alaneb haroo ra. Mʼay noo ni izʼaru jinaa. 29 Ma takaa din da tee ni alman beeroo nda ibuunaa se. A ma cindi ɲaŋoo bande jirbi iyye, jirbi yaahantoo hane, mʼa noo ya ne.

30 War ma tee boro henananteyaŋ ya ne: alman kaŋ ganjihooga nʼa wii saajoo ra, war masi hamoo ŋaa. War mʼa warra hanšey se.»

23

Boro yalaafantey beerandiyanoo

1 «Masi šenni kaŋ manʼti cimi ka dira. Masi seede bine konna tee ka boro kaŋ tooɲe faaba. 2 Masi hanga jamaa bande kaŋ ga baa ngi ma ifutu tee. Ciiti ra, masi hanga jamaa bande za i ga boobo se ka šerretaraa šiirandi. 3 Masi boro yalaafante ndumoo guna kʼa faaba ciiti ra.

4 Nda ni kaŋ ni iberoo hawoo wala farkaa ga kaŋ dere, masi goro manʼa ka koy a do. 5 Nda ni dii boro kaŋ ga konna ni farkaa ga gurfa jeejaa maaganda, masʼa naŋ, masi goro manʼa faaba jeejaa ra.

6 Masi talka kaŋ goo ni jamaa ra cimoo taa a kone ciiti ra. 7 Ma mooru haya kaŋ ti taari. Masi boro kaŋ mana haya kul tee wii, masi boro šerrante wii, zama tooɲante, ay sʼa dii boro šerrante. 8 Masi sufuray taa, zama sufuraa mma diikey tee danaw, a ga šikka daŋ šerrantey ga.

9 Masi yaw torro, war hunday ga yaw hunaroo bay, zama war tee yaw Misira gandaa ra.»

Hunanzam jiiroo nda hunanzamzaaroo

10 «Jiiri iddu ma ni laboo beeri, ma faari-izey hegay. 11 Amma jiiri iyyantoo ga ma laboo naŋ a ma hunanzam. Ni jamaa talkey ga haya ŋaa kaŋ i duu a ra, woo kaŋ i gʼa naŋ ganjihoogawey gʼa ŋaa. Takaa din da no mʼa tee ni alaneb faaroo nda ni zaytuɲaŋoo se.

12 Jirbi iddu goy kaŋ goo ma ne, mʼa tee, amma jirbi iyyantoo ma hunanzam, hala ni hawoo nda ni farkaa ma hunanzam, hala ni koŋŋaa izʼaroo nda ni yawoo ma hunsar.

13 War ma hayey dii henna kaŋ ay nʼi har war se, war masi koy tanayaŋ maaɲey cee, boro masi maa maaɲey ni miɲoo ra.»

Izirayel jingar zaarey

14 «Cee hinza jiiroo ra ma jingar tee ay maaɲoo ga. 15 Ma Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo kayandi. Jirbi iyye Abib handoo* ra ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii sanda takaa kaŋ nda ay na ni yaamar. Zama handoo din ra ni fatta Misira. Boro si kaa ay jine kabe koonu.

16 Ma Hegaa jingaroo kayandi, dumiyoo kaŋ nʼnʼa say faarey ra goyoo ize jina-jinawey no. Jiiroo benantaa ga, ma Faari-izey kaayanoo jingaroo tee waati kaŋ nʼna ni faarey goyey hegaa tee. 17 Jiiroo ra cee hinza ni arey ma kay ni Koyoo, Abadantaa jine.

18 Sargaroo kuroo kaŋ nʼgʼa kaa, takula kaŋ ra dolobiri goo masi hanga a. Jingaroo hamoo maanoo masi cindi za cijinoo ra hala subbaahi. 19 Ma kate ni faaroo ize jina-jinawey Abadantaa, ni Koyoo hugoo ra. Masi hancin-ize hina ɲaŋoo wawaa ra.»†

Irkoy na allaahidu zaa kaŋ nga ga nga jamaa faaba

20 «Nga ne, ay ga almalayka sanba ni jine, a ma ni hawgay naarumaa ra ka ni ka koy nongoo kaŋ ay nʼa hanse ma ne ra. 21 A beerandi, ma maa šennoo se, masʼa kakaw. A si war hooyanoo muɲe. Zama ay maaɲoo goo a ga. 22 Nda nʼga maa šennoo se ka boori, de nʼga haya kul tee kaŋ ay gʼa har ma ne, ay ga tee ni iberey iberoo, ni yenjekey yenjekaa.

23 Waati kaŋ ay almalaykaa huru ni jine ka ni ka koy Amor borey do, nda Heti borey do, nda Ferezi borey do, nda Kanaŋ borey do, nda Hewi borey do, nda Žebus borey do, ay gʼi derandi. 24 Masi sujudu ngi koyey se, masʼi gana, masi ngi takawey tee. Mʼi warra ganda ka tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi gana kayri. 25 War ma Abadantaa, war Koyoo gana, a ga albarka daŋ war ŋaahayaa nda war haroo ra, de ay ga wirci moorandi ni ga. 26 Ni gandaa ra, gunde hasaraw si tee, woy si gun, ay ga ni noo aloomur. 27 Ay gʼay hunburaa ka koy ni jine, jama kul kaŋ ra ni huru, ay ga lakkaloo ɲaami, de ay ga ni iberey kul zurandi ni jine. 28 Ay ga binbin laalayaŋ sanba ni jine, i ga Hewi borey, nda Kanaŋ borey, nda Heti borey gaaray ni jine. 29 Ay sʼi gaaray ni jine jiiri folloku ra, gandaa masi koy tee farru koonu, ganjihoogawey masi koy boobo ka yee ni ga. 30 Ay gʼi gaaray ni jine kayna-kayna, waati kaŋ ni duu hayyan, gandaa ma yee ni mayray ra.

31 Ay ga ni laboo kanjey kayandi Kakaarey teekoo ga ka koy Filisti borey teekoo nda saajoo ka koy Efrat isaa ga. Zama ay ga gandaa borey daŋ ni kaboo ra, de nʼgʼi gaaray ni jine. 32 Amaana masi huru ni nda i game, a masi huru ni nda ngi koyey game. 33 I masi goro war gandaa ra hala i masi kaa ka koy war tusa war ma zunubu tee ay ga, zama woo ra ngi koyey no nʼgʼi gana, de a ga tee ma ne kumsay.»

24

Irkoy na amaana daŋ nga nda Izirayel borey game

1 Abadantaa nee Musa se: «Žigi ka kaa ay do tondi hondoo boŋ, ni nda Haruna, nda Nadab, nda Abihu, nda Izirayel boro beerey ra, boro woyye (70), war ma sujudu ya ne nongu mooro ra. 2 Musa hinne ma man kate ay do. I masi man kate, jamaa masi žigi kate a bande.»

3 Musa koy Abadantaa šenney kul nda hantumey kaŋ kayandi kul har jamaa se. Jamaa tee jinde foo ka tuuru ka nee: «Šenney kul kaŋ Abadantaa nʼi har, ir gʼi tee.»

4 Musa na Abadantaa šenney kul hantum. A tun subbaahi biya ka sargari tonadoo cin tondi hondoo cire, a na tondi woy cindi hinka (12) kayandi Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) maaɲey ga. 5 A na Izirayel aru soogoyaŋ sanba i ma koy sargari kukuranteyaŋ nda yaaruyaŋ sarga Abadantaa maaɲoo ga i ma tee alaafiya teendi sargaroo. 6 Musa na kuroo jeroo zaa, a nʼa daŋ potiyaŋ ra, jere faa a nʼa say-say sargari tonadogoo ga. 7 A na amaanaa citaaboo zaa, a nʼa caw jamaa se. I nee: «Haya kul kaŋ Abadantaa nʼa har, ir ga haŋajer a se, ir ga dira nda a.» 8 Musa na kuroo zaa, a nʼa say-say jamaa ga ka nee: «Amaanaa kaŋ Abadantaa nʼa daŋ war nda nga game šenney kaŋ a nʼi har here, amaanaa din kuroo ne.»

9 Woo banda ga, Musa, nda Haruna, nda Nadab, nda Abihu, nda Izirayel boro beerey ra, boro woyye (70) žigi tondi hondoo boŋ. 10 I dii Izirayel Koyoo. Cewey cire, ni mma nee safir tondi kanante, nga henanyanoo ga hima nda beenaa zaati. 11 Borey wey ti Izirayel boro kayantey, Irkoy mana nga kaboo šerre ka haya futu kul tee i se. I dii Irkoy, i ŋaa, i haŋ.

Musa na Irkoy kubay tondi hondoo boŋ

12 Abadantaa nee Musa se: «Žigi ka kaa ay do tondi hondoo boŋ, ma cindi no din. Ay ga ni noo tondi walhawey, maanaa ašariyaa nda yaamaroo kaŋ ay nʼi hantum ka jamaa cawandi.» 13 Musa tun, nga nda nga banda hunoo Žozuwe, Musa žigi Irkoy tondi hondoo boŋ. 14 Za i mana koy, a nee boro beerey se: «Wa ir batu ne ra hala waati kaŋ ir willi kate war do. Nga ne, Haruna nda Hur goo war bande, boro kaŋ duu almušakka ma koy i do.» 15 Musa žigi tondi hondoo boŋ, duulaa na hondoo daabu. 16 Abadantaa daržaa cindi Sinay tondi hondoo boŋ, duulaa na Sinay tondi hondoo daabu jirbi iddu. Jirbi iyyantoo hane, a na Musa cee duulaa gundoo ra. 17 Abadantaa daržaa tee Izirayel borey moɲey cire ma nee nuune kaŋ ga gona kaŋ ga dii tondi hondoo boŋoo ga. 18 Musa huru duulaa gundoo ra ka žigi tondi hondoo boŋ. Musa cindi hondoo boŋ zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40).

25

Jinawey kaŋ ga huru Irkoy gorodogoo cinayanoo ra

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nee Izirayel borey se i ma baa kaa ya ne. Borey kul kaŋ kabey ga don, war mʼay bagaa dii i ga. 3 Bagaa kaŋ war gʼa dii i ga manʼti kala: wura, nda nzorfu kaaray, nda alhan, 4 nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana, nda hancin hinbiri, 5 nda gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi, nda ayu kuuruyaŋ, nda akasiya bundu, 6 nda jii fitilla gorodogoo se, nda haya hew kaanayaŋ yonyan jiyoo nda dugu hew kaanaa se. 7 Oniks tondi nda tondi dumiyaŋ kaŋ ga huru beene kaayi-izoo nda albaytoo ra. 8 I ma nongu henanante cin ya ne hala ya goro i game. 9 Ay ga Irkoy gorodogoo fasaloo cebe ma ne nda jinawey dumey kul kaŋ ga huru a ra. War mʼi kul tee ka sawa nda ngi fasaloo.»

Seedetaraa sundukoo

10 «I ma sunduku cin nda akasiya bundu, nga kuuyanoo ma tee kabedaaru hinka nda jere, hayyanoo ma tee kabedaaru foo nda jere, nga kayyanoo kabedaaru foo nda jere. 11 Mʼa daabu nda wura alhakiika, gundoo nda tarayheroo ma daabandi. Ma wura kunga daŋ miɲoo bande. 12 Ma wura mennandi ka korbay taaci tee kaŋ nʼgʼi daŋ cee taacaa ga, korbay hinka caraw foo ga, korbay hinka caraw faa ga. 13 Ma akasiya bunduyaŋ tee gobu kʼi daabu nda wura. 14 Ma gobey daŋ sundukoo caraw foo kul korbawey ra kʼa zaa. 15 Gobey ma cindi sundukoo korbawey ra, i masi hun sundukoo ga. 16 Ma seedetaraa hantumoo kaŋ ay gʼa noo ma ne jisi sundukoo ra.

17 Woo banda ga, ma daabirji* tee nda wura alhakiika. Nga kuuyanoo ma tee kabedaaru hinka nda jere, hayyanoo ma tee kabedaaru foo nda jere. 18 Ma almalayka hinka tee kaŋ se i ga nee šerib. Mʼi kar wura ra, mʼi daŋ daabirjoo boŋ hinkaa ga. 19 Ma šerib foo tee boŋ foo ga, ma šerib foo tee boŋ faa ga. War ma šeribey tee daabirjoo hunday ra, daabirjoo boŋ hinkaa ga. 20 Šeribey ma ngi fatawey hay beene, i ga ngi fatawey ka daabirjoo daabu. Ngi ndumey ma cere tenje, i ma daabirjoo guna. 21 Ma daabirjoo fur sundukoo ga jina ma seedetaraa hantumoo kaŋ ay gʼa noo ma ne jisi sundukoo ra. 22 No din ra ay gʼay boŋ bayrandi ma ne, sundukoo daabirjoo se beene šerib hinkaa game kaŋ goo seedetaraa sundukoo boŋ, ay ga hayaa kul har ma ne kaŋ ay gʼa noo ma ne Izirayel borey se.»

Taabaloo nda nga jinawey

23 «Ma taabal tee nda akasiya bundu, kuuyanoo ma tee kabedaaru hinka, hayyanoo ma tee kabedaaru foo, kayyanoo ma tee kabedaaru foo nda jere. 24 Mʼa daabu nda wura alhakiika, ma wura kunga daŋ miɲoo bande. 25 Ma jejebu tee kaŋ hayyanoo ga too kabetaami foo, ma wura kunga ka jejeboo kul kuubi kʼa bere. 26 Ma wura korbay taaci tee a se, ma korbawey daŋ kanje taacaa ga kaŋ goo cee taacaa ga. 27 Korbawey ma man jejeboo, ngi ra gobey ga huru ka taabaloo zaa. 28 Ma akasiya bunduyaŋ tee gobu kʼi daabu nda wura ka taabaloo zaa. 29 Ma nga taasawey, nda nga potey, nda nga jinawey, nda nga sargari-kaa-potey kaŋ nda sargari hari-harey ga doorandi tee. Mʼi tee nda wura alhakiika. 30 Taabaloo ga, ma takulayaŋ daŋ kaŋ ga jisandi ay jine waati kul.»

Fitilla gorodogoo

31 «Ma fitilla gorodoo tee nda wura alhakiika. Fitilla gorodogoo ma karandi, cewoo, nda kunturoo, nda potey, nda nga dobey, nda nga kutukuryey ma tee a bande affoo. 32 Kabe iddu ma fatta carawey ga, ihinza ma fatta fitilla gorodogoo caraw foo ga, ihinza ma fatta caraw faa ga. 33 Kabe foo ga, poti hinza goo kaŋ ga hima nda tuuri-izoo kaŋ se i ga nee amand kaŋ ra dobu nda kutukurya goo. Kabe faa ga, poti hinza goo kaŋ ga hima nda amand kaŋ ra dobu nda kutukurya goo kabe hinkantoo ga. Takaa din da ti kabe idduwaa kaŋ ga fatta fitilla gorodogoo ga. 34 Fitilla gorodogoo hunday ga poti taaci goo kaŋ ga hima nda amand kaŋ ra dobuyaŋ nda kutukuryayaŋ goo. 35 Dobu foo goo kabe hinkaa jinaa cire kaŋ ga fatta kunturoo ga, dobu foo goo kabe hinkaa hinkantoo cire kaŋ ga fatta a ga, dobu foo goo kabe hinkaa hinzantoo cire kaŋ ga fatta a ga. Takaa din da a ma teendi kabe idduwaa se kaŋ ga fatta fitilla gorodogoo ga. 36 Ngi dobey nda kabey ma tee kunturoo bande affoo, a kul ma tee goy kaŋ karandi nda wura alhakiika. 37 Fitilla iyye tee a se, fitillawey ma daŋandi a ga, i ma gaay noo jinoo ra. 38 Kanbey kaŋ ga fitillaa zaaraa boosoo dunbu nda dugu canbey ma tee nda wura alhakiika. 39 Wura alhakiika kilo waranza (30) nda i ma nga nda jinawey din kul tee. 40 Hawgay, mʼa tee sanda fasaloo kaŋ cebandi ma ne tondi hondoo boŋ.»

26

Irkoy gorodogoo

1 «Irkoy gorodogoo, mʼa tee nda kaymi taafe zuu woy (10) šukka baana yakuwante, nda ibula, nda iciray henna, nda iciray zaram. Ma almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib kay zuwey ga, a ma tee assana goykaw goy. 2 Zuu foo kul kuuyanoo ma tee kabedaaru waranka cindi yaaha (28), hayyanoo ma tee kabedaaru taaci. Zuwey kul ma tee deede foo. 3 Zuu guu ma huru cere ga, zuu guu faa mo ma huru cere ga. 4 Ma karfuyaŋ kaŋ teendi nda šukka bula daŋ zuu guu margari jinaa zuu koraa miɲoo ga. Ma taka follokaa tee zuu guu margari hinkantoo zuu koraa miɲoo ga. 5 Ma karfu woyguu (50) daŋ zuu guu jinaa ga, ma karfu woyguu (50) daŋ zuu guu hinkantoo zuu koraa miɲoo ga. Karfey ma cere tenje. 6 Ma kanjihaya woyguu (50) tee nda wura, ma zuwey daŋ cere ga nda kanjihayey, a ma tee hukkum folloku.

7 Woo banda ga, ma zuuyaŋ tee nda hancin hinbiri kaŋ ga tee hukkum kaŋ goo Irkoy gorodogoo ga. Zuwey ma tee iwoy cindi foo (11). 8 Zuu foo kul kuuyanoo ma tee kabedaaru waranza (30), hayyanoo ma tee kabedaaru taaci. Zuu woy cindi faa (11) ma tee deede foo. 9 Ma zuu guu marga cere ga, ma zuu iddu marga cere ga, ma zuu idduwantoo taabu hukkumoo jineheroo ga. 10 Ma karfu woyguu (50) daŋ zuu guu margari jinaa zuu koraa miɲoo ga, ma karfu woyguu (50) daŋ zuu guu margari hinkantoo miɲoo ga. 11 Ma kanjihaya woyguu (50) tee nda alhan, ma kanjihayey daŋ karfey ra ka hukkumoo daŋ cere ga hala a ma tee afolloku. 12 Hayaa kaŋ ga cindi zuwey ra ga doo ganda, jeroo din kaŋ cindi ga doo Irkoy gorodogoo dumaa ga. 13 Zuu guwaa kuuyanoo bande, kabedaaru foo ga doo Irkoy gorodogoo caraw hinkaa bande kʼa daabu. 14 Gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi tee kunta kʼi gum hukkumoo ga. Kuntaa ga, ma kunta kaŋ teendi nda ayu kuuruyaŋ daŋ a ga.

15 Woo banda ga, ma bundu tefayyaŋ kaŋ ga kay tee Irkoy gorodogoo se nda akasiya bundu. 16 Bundu foo kul kuuyanoo ma tee kabedaaru woy (10), affoo kul hayyanoo ma tee kabedaaru foo nda jere. 17 Bundu tefay hinka tee kaŋ ga cere tenje, affoo kul cee hinka ga dobu a ga, ma takaa din da tee Irkoy gorodogoo bundey kul se. 18 Ma bundey wey tee Irkoy gorodogoo se, ma bundu waranka (20) tee gurma kaboo here. 19 Ma nzorfu kaaray ka feraw woytaaci (40) kar kaŋyaŋ guusu goo i ra, i goo bundu tefay warankaa (20) cire, bundu foo kul cee hinkaa goo feraw hinka guusey ra. 20 Irkoy gorodogoo caraw faa mo ma bundu tefay waranka (20) tee hawsa kaboo here, 21 nda ngi nzorfu kaaray feraw woytaacaa (40), feraw hinka ma huru bundu foo kul cire. 22 Irkoy gorodogoo kuneheroo se, dangay kaboo here, ma bundu iddu tee a se. 23 Irkoy gorodogoo kuneheroo ra, ma bundu hinka tee kanjey se. 24 Gandaheroo goo cere ga, beeneheroo korbay gʼi dii cere ga henna, takaa din da no ihinkaa ga ti a kaŋ goo kanje hinkaa ga. 25 Woo ra bundu tefay yaahaa nda ngi nzorfu kaaray ferawey goo, feraw woy cindi iddu (16) no, feraw hinka goo bundu foo kul cire.

26 Woo banda ga, ma akasiya bundu tee gaaru-gaaruyaŋ, igguu Irkoy gorodogoo caraw foo bundu tefawey se. 27 Igguu Irkoy gorodogoo caraw faa bundey se, igguu nga gorodogoo kuneheroo se kaŋ goo dangay caraa here. 28 Gaaru-gaaroo kaŋ goo gamoo ra ma huru bundu tefawey kuuyanoo gamoo ra, a ma hun boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga. 29 Ma wura ka bundu tefawey daabu, ma korbawey tee nda wura kaŋ ga gaaru-gaarey dii, ma wura ka gaaru-gaarey daabu. 30 Ma Irkoy gorodogoo cin kʼa kayandi nda hantumoo kaŋ kayandi, kaŋ harandi ma ne tondi hondoo boŋ.

31 Ma rido tee nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante. Ma almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib kay a ga, a ma tee assana goykaw goy. 32 Mʼa daŋ akasiya bundu ganji taaci ga kaŋ wura gʼi daabu, korbawey ma teendi nda wura, i ma huru nzorfu kaaray feraw taaci ra. 33 Ma ridowoo daŋ kanjihayey cire, ridowoo dumaa ga ma seedetaraa sundukoo daŋ, ridowoo no ma huru nongu henanantaa nda nongu henanantey ihenanantaa game. 34 Ma daabirjoo daŋ seedetaraa sundukoo ga nongu henanantey ihenanantaa ra. 35 Ma taabaloo jisi ridowoo se tarayhere, ma fitilla gorodogoo daŋ taabaloo tenje, Irkoy gorodogoo se gurma kaboo here, ma taabaloo jisi hawsa here.

36 Ma rido tee hukkumoo miɲoo se, a ma teendi nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, maale kʼa kay. 37 Ma akasiya ganji bundu guu tee ridowoo se, ma wura kʼi daabu, korbawey kaŋ gʼa dii ma teendi nda wura. Ma alhan mennandi ka feraw guu tee a se.»

27

Sargari tonadogoo

1 «Ma sargari tonadogoo tee nda akasiya bundu, nga kuuyanoo ma tee kabedaaru guu, hayyanoo ma tee kabedaaru guu. Sargari tonadogoo caraw taacaa kul ma sawa. Nga kayyanoo ma tee kabedaaru hinza. 2 Ma hilliyaŋ tee nga kanje taacaa ra. Nga nda nga hilley kul ma tee affoo, mʼa daabu nda alhan. 3 Ma barmayaŋ tee sargari tonadogoo boosey se, nda nga pelley, nda nga kusey, nda nga furšeti beerey, nda nga dugu canbey. Nga jinawey kul ma teendi nda alhan. 4 Ma ham tonaguuru kaŋ ti alhan kaŋ ma nee sankay tee sargari tonadogoo se, ma alhan korbay taaci daŋ tonaguuroo kanjey ga. 5 Mʼa daŋ sargari tonadogoo miɲoo cire, za gamoo ga hala ganda. 6 Ma gobuyaŋ tee sargari tonadogoo se, i ma tee akasiya bundu gobuyaŋ, mʼi daabu nda alhan. 7 Nga gobey ma huru korbawey ra, gobey ma huru sargari tonadogoo caraw hinkaa ga, i gʼa zaa. 8 Mʼa tee nda bundu, gundoo koonoo no. Mʼa tee nda takaa kaŋ nda a cebandi ma ne tondi hondoo boŋ.»

Batumaa gundoo

9 «Ma Irkoy gorodogoo batumaa tee. Gurma kaboo here, kunta šukka baana yakuwanteyaŋ kaŋ ga too kabedaaru zangu (100) ma huru caraw foo ga. 10 Ma batumaa ganji warankaa (20) nda nga feraw warankaa (20) tee a se nda alhan. Korbawey nda hawahayey ma teendi nda nzorfu kaaray. 11 Hawsa kaboo here mo, kuntayaŋ ma huru a ga kaŋ kuuyanoo manʼti kala kabedaaru zangu (100). Ma ngi ganji warankaa (20) nda ngi alhan feraw warankaa (20) tee a se. Korbawey nda ngi hawahayey ma teendi nda nzorfu kaaray. 12 Batumaa hayyanoo dangay kaboo here, kuntayaŋ kaŋ manʼti kala kabedaaru woyguu (50) ma huru a ga, ngi, nda ngi ganji woyaa (10), nda ngi cee woyaa (10). 13 Batumaa hayyanoo dandi kaboo here, waynahunay kaboo ga, a ma tee kabedaaru woyguu (50). 14 Kunta kabedaaru woy cindi guu (15) ma bara caraw foo ga, ngi, nda ngi ganji hinzaa, nda ngi feraw hinzaa. 15 Caraw faa mo se, kuntayaŋ kaŋ manʼti kala kabedaaru woy cindi guu (15) ma huru a ga, ngi, nda ngi ganji hinzaa, nda ngi feraw hinzaa. 16 Ma rido kaŋ goo nda kabedaaru waranka (20) daŋ batumaa miɲoo ga. A ma tee nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, maale kʼa kay. A ma duu ganji taaci nda feraw taaci. 17 Batumaa ganjey kul kaŋ gʼa kuubi, ngi hawahayey ma teendi nda nzorfu kaaray, ngi korbawey ma teendi nda nzorfu kaaray, ngi ferawey ma teendi nda alhan. 18 Batumaa ma duu kabedaaru zangu (100) kuuyan, nda kabedaaru woyguu (50) hayyan, kayyanoo ma tee kabedaaru guu, zaaraa kaŋ gʼa kuubi kʼa bere manʼti kala nda šukka baana yakuwante, bundey ferawey ma tee nda alhan. 19 Goy jinawey kul kaŋ ga alhaadimay Irkoy gorodogoo ra, nda Irkoy gorodogoo sukahayey, nda batumaa sukahayey kul ma teendi nda alhan.»

Fitilla gorodogoo jiyoo

20 «Ni, ma Izirayel borey yaamar i ma kate ma ne fitilla gorodogoo se jii alhakiika kaŋ mana hun kala zaytu musayante ra, hala fitilla ma dii waati kul. 21 Haruna nda nga izʼarey mʼa hanse cere kubayyan hukkumoo ra, ridowoo se tarayhere, seedetaraa sundukoo jine, hala a ma dii za cijinoo ra hala subbaahoo ra Abadantaa jine. Hantum kaŋ si tun no Izirayel borey alwaddawey se.»

28

Sargari juwalkey bankaarawey

1 «Ni, Haruna ni armaa manandi ni, nga nda nga izʼarey, Izirayel borey game, hala i ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne: Haruna nda nga izʼarey Nadab, nda Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar. 2 Ma bankaaray henananteyaŋ tee ni armaa Haruna se, i ma tee darža tammaasa nda taalam. 3 Ma šelaŋ boro lakkalkoyney kul se kaŋ ay nʼi too nda hundi lakkalkoyni, i ga bankaarayyaŋ tee Haruna se hala a ma yeetandi jere ga ya ne, hala a ma sargari juwalyan goyoo tee ya ne. 4 Bankaarawey ne kaŋ i gʼi tee: albaytoo, nda beene kaayi-izoo, nda forkiya, nda darbay kaŋ kayandi, nda fatala, nda gamahaw, i ma bankaaray henananteyaŋ tee ni armaa Haruna se, nda nga izʼarey hala a ma sargari juwalyan goyoo tee ya ne. 5 I ma wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante zaa ka bankaarawey tee. 6 I ma beene kaayi-izoo tee nda wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, a ma tee assana goykaw goy.»

Sargari juwalkaa beene kaayi-izoo

7 «Beene kaayi-izoo beene mee hinkaa, karfu-ize hinka ma huru i ga kaŋ gʼi dii cere ga. 8 Beene kaayi-izoo gamahawoo kaŋ ga huru a ga, ma goyandi nda taka follokaa: wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante. 9 Ma oniks tondi hinka zaa, ma Izirayel borey maaɲey hantum i ga. 10 Ngi maa iddu ma huru tondi foo ga, maa iddu jerey ma huru tondi faa ga, ka sawa nda ngi hayandiroo jiirey. 11 Tondi hinkaa ga, ma Izirayel borey maaɲey hantum nda takaa kaŋ nda boro kaŋ ga tondi hoy gʼa tee, sanda tammaasa kaŋ teendi tondi ra. Tondi hinkaa ma gorandi wura ga. 12 Ma tondi hinkaa fur beene kaayi-izoo karfu-izey ga, i ma tee honganditondi Izirayel borey maaɲey ga. Maaɲey goo Haruna jese hinkaa ga, i ma tee hongandihaya Abadantaa jine. 13 Ma wura fasal ka tondi naagudooyaŋ tee 14 nda wura alhakiika šešeri hinka, i ma tee sanda karfuyaŋ kaŋ nka bibirandi. Ma wura šešeri bibirantey haw tondi naagudogey ga.»

Sargari juwalkaa albaytoo

15 «Ma albaytoo tee ciitoo se, a ma tee assana goykaw goy, a ma teendi nda beene kaayi-izoo takaa, mʼa tee nda wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante. 16 Caraw taacaa kul ma sawa, a ma taabandi ka tee ihinka, nga kuuyanoo ma tee kabetaami foo, nga hayyanoo ma tee kabetaami foo. 17 Mʼa hanse nda tondi kaŋ gorandi haya ra, a ma tee tondi sorro taaci: sorro jinaa ma teendi nda sarduwan, nda topaz, nda emerod. 18 Sorro hinkantoo ma teendi nda tirkuwaz, nda safir, nda luulu. 19 Sorro hinzantoo ma teendi nda opal, nda agat, nda ametist. 20 Sorro taacantoo ma teendi nda krisolit, nda oniks, nda žasp. Tondey wey ma gorandi ngi wura naagudogey ra. 21 Tondey ma sawa nda Izirayel borey maaɲey, i ma tee iwoy cindi hinka (12) sanda ngi maaɲey. Maaɲey ma žeerandi i ga sanda tammaasa, affoo kul nda nga maaɲoo, zama alkabiila woy cindi hinka (12) no.

22 Ma wura alhakiika šešeri kaŋ teendi sanda karfu bibiranteyaŋ daŋ albaytoo ga. 23 Ma wura korbay hinka daŋ albaytoo ga, ma korbay hinkaa woo daŋ albaytoo kanje hinkaa ga. 24 Ma wura karfu hinkaa daŋ korbay hinkaa ga kaŋ goo albaytoo kanjey ga. 25 Ma karfu boŋ hinkaa haw tondi naagudoo hinkaa ga kʼi haw beene kaayi-izoo karfu-izey ga jineheroo ga. 26 Ma wura korbay hinka tana tee kaŋ mʼi daŋ albaytoo kanje hinkaa ga, miɲoo ga beene kaayi-izoo gundoo ra. 27 Ma wura korbay hinka tana tee koyne mʼi haw beene kaayi-izoo karfu-izey ga ganda, jinehere nongoo kaŋ ga i ga hawa jeroo ga, beene kaayi-izoo gamahawoo se beene. 28 I ma karfu bula ka albaytoo korbawey dii beene kaayi-izoo waney ga hala albaytoo ma cindi beene kaayi-izoo gamahawoo ga, albaytoo masi hun dogoo ra beene kaayi-izoo ga. 29 Waati kaŋ Haruna ga huru nongu henanantaa ra, gandey ga ciitoo albaytoo goo kaŋ ga Izirayel borey maaɲey goo. Takaa woo ra a gʼi daŋ Abadantaa jine sanda hongandihaya hala abada. 30 Ma alkurraa goy jinawey kaŋ ti Urim nda Tumim jisi ciitoo albaytoo ra, hala i ma bara Haruna gandey ga waati kaŋ a ga huru ka kay Abadantaa jine. Izirayel borey ciitoo ga cindi Haruna gandey ga Abadantaa jine hala abada.»

Sargari juwalkaa bankaarawey jerey

31 «Woo banda ga, ma forkiyaa tee kaŋ ga huru beene kaayi-izoo cire, a kul ma teendi nda šukka bula. 32 Fun kaŋ ga tee jinde ga hun gamoo ra, funoo miɲoo bande kunga ma huru, maale kʼa kay, woo ga tee a se sanda guuru darbay jinde hala a masi kottu. 33 Forkiyaa gandahere miɲoo ga, ma grenad-ize šukkayaŋ, ibula, nda iciray henna, nda iciray zaram daŋ, ma wura guuru-izeyaŋ kaŋ ga hẽe daŋ i game miɲoo kul bande. 34 Wura guuru-ize foo, grenad-ize foo, wura guuru-ize foo, grenad-ize foo, forkiyaa miɲoo kul bande. 35 Haruna gʼa daŋ waati kaŋ a ga nga goyoo tee. Boro ga maa guuru-izey hẽenoo waati kaŋ a ga huru nongu henanantaa ra Abadantaa jine, nda waati kaŋ a ga fatta hala a masi koy buu.

36 Woo banda ga, ma wura alhakiika teɲa taalam tee, ma žeeri ka hantum a ra sanda tammaasa kaŋ ga nee: ‹A yeetandi jere ga Abadantaa se.› 37 Ma teɲa taalamoo daŋ nda karfu bula fatalaa ga, a ma huru fatalaa jineheroo ga. 38 A ma huru Haruna teɲaa ga. Zunubey kaŋ Izirayel borey gʼi tee haya henanantey kaayanoo ra, Haruna gʼi jeeje nga ga. Woo maaganda se ay ga yadda Izirayel borey sargari henanantey ga kaŋ i gʼi kaa ya ne. Teɲa taalamoo ma cindi teɲaa ga hala Abadantaa ma ngi sargarey taa.

39 Ma šukka baana ka darbay beeroo tee. Ma fatala tee nda šukka baana. Ma gamahaw tee kaŋ maale kʼa kay.

40 Ma darbay beeriyaŋ tee Haruna izʼarey se, ma gamahawyaŋ tee i se, ma fuulayaŋ tee i se, i ma tee darža nda beeray tammaasa.

41 Ma darbawey daŋ ni armaa Haruna nda nga izʼarey ga, mʼi yon, mʼi gorandi goyoo ra, mʼi yeeti jere ga ya ne, hala i ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne. 42 Ma leŋ šukka npogoyaŋ tee i se hala i masi gaa koonu, a mʼi dii centey ga ka koy ceehamey ga. 43 Haruna nda nga izʼarey gʼi daŋ waati kaŋ i ga huru cere kubayyan hukkumoo ra wala ka too sargari tonadogoo ra waati kaŋ i ga ngi sargari juwalyan goyoo tee nongu henanantaa ra. Woo ra i si zunubu zaa, i si buu. Hantum kaŋ si tun no nga nda nga hayroo se nga dumaa ga.»

29

Sargari juwalkey gorandiyanoo goyoo ra

1 «Takaa ne kaŋ nʼgʼa tee ka Haruna nda nga izʼarey yeeti jere ga hala i ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne: ma yaaru foo zaa, nda gaaru hinka kaŋ ga malal sii, 2 ma takula zaa kaŋ ra dolobiri sii, nda wijilayaŋ kaŋ ra dolobiri sii kaŋ loobandi nda jii, nda furmeyaŋ kaŋ ra dolobiri sii kaŋ yonandi nda jii. Mʼi tee nda alkama farin hamni. 3 Mʼi daŋ dika ra, ma dikaa, nda yaaroo, nda gaarey kaa sargari.

4 Ma Haruna nda nga izʼarey ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, mʼi ɲumay nda hari. 5 Ma darbawey zaa, ma darbay beeroo daŋ Haruna ga, forkiyaa kaŋ goo beene kaayi-izoo cire, nda beene kaayi-izoo, nda albaytoo, ma gamoo haw nda beene kaayi-izoo gamahawoo. 6 Ma fatalaa didiji boŋoo ga, ma teɲa taalam henanantaa daŋ fatalaa ga. 7 Woo banda ga, ma yonyan jiyoo zaa kʼa mun boŋoo ga kʼa yon. 8 Ma Haruna izʼarey manandi, ma darbawey daŋ i ga. 9 Ma gamey haw nda gamahawoo, Haruna nda nga izʼarey ma fuula daŋ i ga. Sargari juwalkawtaraa ga tee ngi wane, a ga tee hantum kaŋ si tun, ma Haruna nda nga izʼarey gorandi goyoo ra.

10 Ma yaaroo ka koy cere kubayyan hukkumoo jine, Haruna nda nga izʼarey ga ngi kabey fur boŋoo ga. 11 Ma yaaroo koosu Abadantaa jine, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 12 Ma zaa yaaroo kuroo ra, mʼa daŋ sargari tonadogoo hilley ga nda ni kabe-izoo, ma kuroo cindoo kul doori sargari tonadogoo gandahere. 13 Ma maanoo kul zaa kaŋ ga teeley daabu, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ goo i ga. Mʼi kul dullandi sargari tonadogoo ga. 14 Ma yaaroo hamoo, nda kuuroo, nda nga teeley žiibey, mʼi ton jamaa kaloo se taray. Zunubu sargari no.

15 Ma gaaru jinaa zaa, Haruna nda nga izʼarey ma ngi kabey fur boŋoo ga. 16 Ma gaaroo koosu, ma kuroo zaa kʼa say-say sargari tonadogoo carawey bande. 17 Ma gaaroo dunbu nongu-nongu. Ma teeley nda kobsey ɲumay kʼi fur nongey nda boŋoo boŋ. 18 Ma gaaroo kul dullandi sargari tonadogoo boŋ, sargari kukurante no Abadantaa se, sunnaara kaana, sargari tonante no Abadantaa se.

19 Ma gaaru hinkantoo zaa, Haruna nda nga izʼarey ma kabey fur gaaroo boŋoo ga. 20 Ma gaaroo koosu, ma zaa kuroo ra kʼa daŋ Haruna haŋa gumaa deenoo ga nda nga izʼarey haŋa gumaa deeney ga, ma daŋ kabe gumaa kobaaroo ga, nda cee gumaa cew-ize beeroo ga. Ma kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 21 Ma zaa kuroo ra kaŋ goo sargari tonadogoo ga, ma zaa yonyan jiyoo ra kʼi say-say Haruna nda nga darbawey ga, nda nga izʼarey ga nda ngi darbawey ga. A ga daŋandi jere ga ya ne, nga nda nga darbawey, nda nga izʼarey nda ngi darbawey. 22 Ma gaaroo maanoo zaa, nda šuwalaa, nda maanoo kaŋ ga teeley daabu, nda tasa-izoo, nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa nda maanoo kaŋ goo i ga, nda cee gumaa, zama sargari no kaŋ ga teendi sargari juwalkey gorandiyanoo goyoo ra se. 23 Ma takula zaa, nda wijila, nda furme takulawey kaŋ ra dolobiri sii dikaa ra kaŋ goo Abadantaa jine. 24 Mʼi kul daŋ Haruna kabey ra nda nga izʼarey kabey ra, mʼi zinji sanda sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. 25 Mʼa taa kabey ra kʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ, sargari kukurantaa boŋ, a ma tee sunnaara kaana Abadantaa se. Sargari tonante no Abadantaa se. 26 Ma Haruna gorandiyanoo goyoo ra gaaroo gandoo zaa kʼa zinji kʼa tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. A ga tee ni bagaa.

27 Ma gaaroo gandoo kaŋ tee sargari zinji-zinjante nda cewoo kaŋ jerandi yeeti jere ga ya ne. Nongey wey kul mana hun kala sargaroo kaŋ i nʼa kaa Haruna nda nga izʼarey gorandiyanoo goyoo ra se. 28 A ma tee Haruna nda nga izʼarey wane, a ma tee hantum kaŋ si tun Izirayel borey do. Sargari no kaŋ ga jer Abadantaa maaɲoo ga kaŋ hun ngi alaafiya teendi sargarey ra.

29 Haruna dumaa ga bankaaray henanantey ga tee izʼarey waney, hala i mʼi daŋ ka yonandi nda ka yeetandi jere ga goyoo se. 30 Izʼarey ra, woo kaŋ ga huru dogoo ra ga bankaarawey daŋ jirbi iyye, boraa kaŋ ga huru cere kubayyan hukkumoo ra ka goyoo tee nongu henanantaa ra.

31 Ma gorandiyanoo goyoo ra gaaroo zaa, ma hamoo hina nongu henanante ra. 32 Haruna nda nga izʼarey ma gaaroo hamoo nda takulaa kaŋ goo dikaa ra ŋaa cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 33 I ma hayey ŋaa kaŋ nda zunubu tuusuyanoo teendi, ngi gorandiyanoo goyoo ra se nda ngi yeetiyanoo jere ga ya ne. Boro tana kul masʼi ŋaa, zama haya henananteyaŋ no. 34 Nda haya cindi gorandiyanoo goyoo ra hamoo wala takulaa ra hala suba, mʼa ton nuune ra kʼa tee boosu. A masi ŋandi, zama haya henanante no.

35 Takaa woo no nʼgʼa tee Haruna nda nga izʼarey se, sanda takaa kaŋ nda ay na ni yaamar. Jirbi iyye no nʼgʼa tee ngi gorandiyanoo goyoo ra.

36 Zaari kul ma yaaru kaa zunubu sargari, zunubu tuusuyanoo se. Ma sargari tonadogoo henanandi ka zunubu tuusuyanoo tee a se, woo banda ga, mʼa yon kʼa yeeti jere ga ya ne. 37 Jirbi iyye ma zunubu tuusuyanoo tee sargari tonadogoo se kʼa yeeti jere ga ya ne, sargari tonadogoo ga tee nongu kaŋ ga hanse ka henan. Haya kul kaŋ too sargari tonadogoo ga, ga henan.»

Sargari kukurantey kaŋ ga teendi zaari kul

38 «Hayaa kaŋ nʼgʼa sarga sargari tonadogoo boŋ manʼti kala: feeji-ize hinka kaŋ goo nda jiiri foo. Zaari kul, han kul mʼa tee. 39 Ma feeji-ize jinaa kaa subbaahi, ma ihinkantoo kaa almaari. 40 Koyne mo feeji-ize jinaa bande ma farin hamni kilo hinza loobu nda jii liitar foo nda jere kaŋ mana hun kala zaytu musayante ra nda alaneb hari moora liitar foo nda jere sanda sargari hari-hari. 41 Ma feeji hinkantoo kaa almaari. Mʼa kaa sanda takaa kaŋ nda nʼga subbaahi taasu sargaroo kaa, nda sargari hari-hari follokaa, sunnaara kaana sargari tonante no Abadantaa maaɲoo ga. 42 War masi fay nda ka sargari kukurantey wey kaa Abadantaa jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga war alwaddawey ra, nongoo kaŋ ra ay ga war kubay ka šelaŋ ma ne.

43 No din ra ay ga Izirayel borey kubay, ay daržaa ga hukkumoo yeeti jere ga ya ne. 44 Ay ga cere kubayyan hukkumoo nda sargari tonadogoo yeeti jere ga ya ne. Ay ga Haruna nda nga izʼarey yeeti jere ga ya ne hala i ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne. 45 Ay ga goro Izirayel borey game, ay ga tee ngi Koyoo. 46 Woo ra i ga bay kaŋ agay ti Abadantaa, ngi Koyoo kaŋ nʼi fattandi Misira gandaa ra hala ya duu ka goro i game, agay kaŋ ti Abadantaa, ngi Koyoo.»

30

Dugu dullandidogoo

1 «Ma sargari tonadoo tee kaŋ ga nʼga dugoo dullandi. Mʼa tee nda akasiya bundu. 2 Kuuyanoo ma tee kabedaaru foo, hayyanoo ma tee kabedaaru foo, caraw taacaa kul ma sawa. Nga kayyanoo ma tee kabedaaru hinka. Nga nda nga hilley kul ma tee affoo. 3 Ma sargari tonadogoo kul daabu nda wura alhakiika, beeneheroo, nda carawey kuubi-ka-beraa, nda hilley. Ma wura kunga daŋ miɲoo bande. 4 Ma wura korbay hinka daŋ kungaa cire. Mʼi daŋ caraw hinkaa ga kabe hinkaa ga kaŋ ra gobey kaŋ nda i gʼa zaa ga huru. 5 Ma akasiya bunduyaŋ tee gobu kʼi daabu nda wura. 6 Ma sargari tonadogoo daŋ ridowoo tenje kaŋ goo seedetaraa sundukoo jine, a ma tenje nda sundukoo daabirjoo kaŋ goo seedetaraa boŋ, nongoo kaŋ ra ay ga ni kubay. 7 Haruna ma dugu hew kaana dullandi. Subbaahi ka kaa subbaahi, waati kaŋ a koy fitillawey soolu, nga no a mʼa dullandi a ga. 8 Almaari kul, nda Haruna koy fitillawey diinandi no a ga dugoo dullandi. Dugoo no kaŋ ga cindi Abadantaa jine war alwaddawey se. 9 War masi dugu tana dullandi a ga, war masi sargari kukurante kaa a ga, war masi taasu sargari kaa a ga, war masi sargari hari-hari doori a ga. 10 Haruna ga zunubu tuusuyanoo tee nga hilley ga cee foo jiiroo ra nda zunubu sargaroo kuroo. Cee foo jiiroo ra no a ga zunubu tuusuyanoo tee a ga. A ma alaadaa woo tee war alwaddawey ra. Dugu dullandidogoo manʼti kala haya kaŋ ga hanse ka henan Abadantaa se.»

Hayaa kaŋ ga banandi nongu henanantaa se

11 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 12 «Waati kaŋ nʼna Izirayel borey kabu ka ngi hinnaa bay, affoo kul ga haya bana Abadantaa se nga hundoo hayoo se, hala waati kaŋ nʼga kabuyanoo tee bone masi duu ey. 13 Hayaa ne kaŋ borey kul kaŋ ga kabandi gʼa bana: Nzorfu kaaray tamma jere ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. Nzorfu kaaray tamma foo manʼti kala garam woy cindi hinka (12). Nzorfu kaaray tamma jeraa ma tee haya kaŋ kaandi Abadantaa se. 14 Boro kul kaŋ kabandi kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, ga hinnaa woo kaa Abadantaa se sanda baa. 15 Almankoyni si haya noo kaŋ bisa nzorfu kaaray tamma jere, talka si haya noo kaŋ kacca nda nzorfu kaaray tamma jere waati kaŋ war ga hinnaa woo kaa Abadantaa se sanda baa hala war ma war hundey hallasi. 16 Ma nooroo dii Izirayel borey ga, mʼa noo cere kubayyan hukkumoo goyoo se. Abadantaa jine a ga tee hongandihaya Izirayel borey se, hala a ma war hundey hallasi.»

Alhan taasa beeroo kaŋ nda i ga alwala

17 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 18 «Ma alhan taasa beeri tee, nda nga hayaa kaŋ ga a ga goro ma tee nda alhan, alwala jinay no. Mʼa daŋ cere kubayyan hukkumoo nda sargari tonadogoo game. Ma hari daŋ a ra. 19 Haruna nda nga izʼarey ga ngi kabey nda ngi cewey ɲumay a ra. 20 Waati kaŋ i ga huru cere kubayyan hukkumoo ra, i ga hari ka ɲumay hala i masi duu ka buu, wala waati kaŋ i man sargari tonadogoo do ka ngi goyoo tee kaŋ ti ka sargari tonante dullandi Abadantaa maaɲoo ga. 21 I ga ngi kabey nda ngi cewey ɲumay hala i masi duu ka buu. Hantum kaŋ si tun no i se, Haruna nda nga hayroo se ngi alwaddawey ra.»

Yonyanoo jiyoo

22 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 23 «Ni, haya hew kaana alhakiikayaŋ zaa kaŋ ti: mir hari-hari kilo guu, alkalfa hew kaana kilo hinka nda jere, waakonde hew kaana kilo hinka nda jere. 24 Nda kas hew kaana kilo iddu ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo, nda zaytu jii liitar iddu. 25 Ma hayey wey ɲaami kʼi hanse i ma tee jii yonyan henanantaa se, a ma tee turaari teekaw goy. A ga tee jii yonyan henanantaa se. 26 Mʼa ka cere kubayyan hukkumoo yon, nga nda seedetaraa sundukoo, 27 nda taabaloo nda nga jinawey kul, nda fitilla gorodogoo nda nga jinawey kul, nda dugu dullandidogoo, 28 nda sargari kukurantey tonadogoo nda nga jinawey kul, nda taasa beeroo nda hayaa kaŋ ga a ga goro. 29 Ma hayey wey yeeti jere ga ya ne, i ga tee hayayaŋ kaŋ ga hanse ka henan. Haya kul kaŋ tuku i ga, ga henan. 30 Ma Haruna nda nga izʼarey yon, mʼi yeeti jere ga ya ne, hala i ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne.»

31 «Nee Izirayel borey se: ‹Woo manʼti kala yonyan henanantaa jiyoo kaŋ jisandi ya ne war alwaddawey se. 32 A masi doorandi boro kul gaahamoo ga, boro kul masi nga dumoo tee, a ga henan, a ga tee war se haya henanante. 33 Boro kul kaŋ na nga dumoo tee kʼa daŋ boro tana ga, boraa ga hun nga jamaa ra.›»

Takaa kaŋ nda dugoo ga hansandi

34 Abadantaa nee Musa se: «Dugu hew kaaney zaa kaŋ ti: storaks, nda jingam hew kaana, nda galbanum hew kaana, nda dugu alhakiika, i kul tiŋyaney ma sawa. 35 Mʼi tee dugu ɲaamante, turaari teekaw goy, ciiri-ciirante, a ga henan, a yeetandi jere ga ya ne. 36 Ma haya tee a ra hamni kaŋ ga huru cere kubayyan hukkumoo ra, seedetaraa sundukoo jine, nongoo kaŋ ra ay ga ni kubay, war se haya no kaŋ ga hanse ka henan. 37 Haya kaŋ ti dugoo woo, war masi nga dumoo hanse war boŋ se, a ma tee ma ne haya henanante Abadantaa se. 38 Boro kaŋ na nga dumoo tee ka maa hewoo, boraa ga hun nga jamaa ra.»

31

Nongu henanantaa cinakey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nga ne, ay na Besalel cee nda nga maaɲoo, Uri izʼaroo no, Hur haamaa, Žuda alkabiilaa boro no. 3 Ay nʼa too met nda Irkoy Hundoo, nda lakkal, nda bayray, nda goy fahamay dumi kul. 4 A ga wan ka haya taagayaŋ fattandi, wura goyyan ra, nda nzorfu, nda alhan. 5 A ga wan ka tondi hoy kʼa caara kʼa gorandi haya ra, ka bundu goy, ka haya dumi kul tee. 6 Nga ne, agay, ay na Oholiyab, Ahisamak izʼaroo, Dan alkabiilaa boro tonton a ga. Bayraykoyni kul, ay na bayray daŋ binoo ra. Hayey kul kaŋ nda ay na ni yaamar i mʼi tee kaŋ ti: 7 cere kubayyan hukkumoo, nda seedetaraa sundukoo, nda sundukoo daabirjoo kaŋ goo a boŋ, nda hukkumoo jinawey kul, 8 nda taabaloo nda nga jinawey kul, nda fitilla gorodoo henanantaa* nda nga jinawey kul, nda dugu dullandidogoo, 9 nda sargari kukurantey tonadogoo nda nga jinawey kul, nda taasa beeroo nda hayaa kaŋ ga a ga goro, 10 nda bankaaray cere-cerantey, nda sargari juwalkaa Haruna bankaaray henanantey, nda nga izʼarey bankaarawey kaŋ nda i ga sargari juwalyan goyoo tee, 11 nda yonyan jiyoo, nda dugu hew kaana kaŋ ga teendi nongu henanantaa se. I gʼa tee nda takaa kul kaŋ nda ay na ni yaamar.»

Hunanzamzaaroo beerandiyanoo

12 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 13 «Ni, šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹War ma hanse ka hunanzamzaarey beerandi. Tammaasa no agay nda war game war alwaddawey se, hala borey ma bay kaŋ agay ti Abadantaa kaŋ ga war henanandi. 14 Adiši war ma hunanzamzaaroo beerandi, zama zaari henanante no war se. Boro kaŋ nʼa kaynandi, a waazibi boraa ma wiiyandi. Boro kul kaŋ na goy tee hanoo din, boraa din ga hun nga jamaa ra.› 15 Jirbi iddu goy ma teendi, iyyantoo manʼti kala hunanzamzaaroo. Hunanzamzaaroo manʼti kala zaari henanante Abadantaa maaɲoo ga kaŋ ra boro ga hunanzam. Boro kul kaŋ na goy tee hunanzamzaaroo hane, a waazibi boraa ma wiiyandi. 16 Izirayel borey ma hunanzamzaaroo beerandi. I ma hunanzamzaaroo tee ngi alwaddawey ra. A ma tee amaana abadante. 17 Zaaroo din ga tee tammaasa kaŋ goo agay nda Izirayel borey game hala abada. Zama jirbi iddu ra Abadantaa na beenaa nda laboo tee, jirbi iyyantoo ra a hunanzam, a na nga faraa kaa.»

18 Waatoo kaŋ a šelaŋ ka ben Musa bande Sinay tondi hondoo ga, a nʼa noo seedetaraa walha hinkaa, tondi walhawey kaŋ Irkoy nʼi hantum nda nga kabe-izoo.

32

Izirayel borey na wura yagaw tooru tee

1 Waatoo kaŋ Izirayel borey dii kaŋ Musa gay a mana zunbu tondi hondoo boŋ, jamaa marga Haruna jere ka nee a se: «Tun ma koyyaŋ tee ir se kaŋ ga dira ir jine, zama Musa din, boraa din kaŋ nʼir žigandi ka hun Misira gandaa ra, ir si bay haya kaŋ ka duu a.» 2 Haruna nee i se: «Wa wura haŋakorbawey kaa kaŋ goo war wandey haŋawey ra, nda war izʼarey, nda war ize woyey, war ma kate ey ya ne.»

3 Jamaa kul na wura haŋakorbawey kaa kaŋ goo ngi haŋawey ra ka kate ey Haruna do. 4 A na wuragoo dii kabey ra ka guurey baaba kʼa kayri kʼa mennandi kʼa tee yagaw. Woo banda ga, i nee: «Izirayel, ni Koyoo ne kaŋ na ni žigandi ka hun Misira gandaa ra.» 5 Kaŋ Haruna dii woo, a na sargari tonadoo foo cin a jine. Haruna kaati ka nee: «Suba ir ga jingar tee Abadantaa maaɲoo ga.» 6 Subaa ra, i biya ka tun ka sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Jamaa goro ka ŋaa ka haŋ, nga banda ga, i tun ka hooray. 7 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: «Cahã ka zunbu, zama ni jamaa kaŋ nʼnʼa žigandi ka hun Misira gandaa ra hasara. 8 I cahã ka fondaa naŋ kaŋ ay nʼi yaamar i mʼa dii. I na guuru mennandi kʼa tee yagaw ngi boŋ se ka sujudu a se, ka sargari kaa a se, i nee mo: ‹Izirayel, ni Koyoo ne kaŋ na ni žigandi ka hun Misira gandaa ra.›» 9 Abadantaa nee Musa se: «Ay dii jamaa woo, nga ne, jamaa no kaŋ hiɲoo ga šendi. 10 Sohõ ay naŋ hala ay futuroo ma zunbu i ga, hala yʼi halaci, amma ay ga ni tee dumi beeri.» 11 Amma Musa na nga Koyoo, Abadantaa suurandi ka binoo yaynandi ka nee: «Abadantaa, macin se ni futuroo kaŋ ni jamaa ga kaŋ nʼnʼi fattandi Misira gandaa ra nda gaabi albarkante nda kabe gaabante? 12 Nda nʼna takaa woo tee, Misira borey ga nee: ‹A manʼi fattandi kala nda anniya laala, kʼi wii tondi hondey ra, kʼi derandi laboo ga.› Ay Koyoo, ni futay beeroo naŋ, ma nimsi ka ifutaa naŋ kaŋ nʼgʼa baa kʼa tee ni jamaa se. 13 Hongu ni tamey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Izirayel kaŋyaŋ se ni žee ni maaɲoo ga, ni nee i se: ‹Ay ga war hayroo boobandi sanda beenaa handarawey, gandaa kaŋ ay nʼa har se: “Ay gʼa noo war hayroo se”, i gʼa tubu hala abada.›» 14 Ifutaa kaŋ Abadantaa nee nga gʼa tee nga jamaa se, a nimsi, a tun a ga.

15 Musa na banda bere ka zunbu tondi hondoo boŋ, seedetaraa walha hinkaa goo kaboo ra. Walhaa banda hinkaa kul ga hantum goo, a goo caraw foo ga, a goo caraw faa ga. 16 Walhawey, Irkoy goyoo no, hantumoo, Irkoy hantumoo no kaŋ žeerandi walhawey ga. 17 Kaŋ Žozuwe maa jamaa kaatiyanoo jindoo, a nee Musa se: «Wongu jinde goo jamaa kaloo ra.» 18 Amma Musa nee:

«Manʼti hinyan jinde no,

manʼti boro kaŋ i hin a jinde no,

hayaa kaŋ ay ga maarʼa, dooni jinde no!»

19 Za Musa man jamaa kaloo, a ga yagaa honnay, a ga dii jamaa kaŋ ga gan. Musa futuroo tun. A na walhawey warra kʼi kaa nga kaboo ra, a nʼi kayri tondi hondoo cire. 20 A na yagaa kaŋ i nʼa tee dii kʼa ton nuune ra. A nʼa dur hala a tee hamni, a nʼa say haroo boŋ kʼa haŋandi Izirayel borey se. 21 Musa nee Haruna se: «Macin no jamaa nʼa tee ma ne kaŋ se ni kate i ga zunubu beeroo woo?» 22 Haruna nee: «Ay koyoo futuroo masi tun! Ni hunday ga jamaa bay, nʼga bay kaŋ i ga cahã ifutu teeyan se. 23 I nka nee ya ne: ‹Koyyaŋ tee ir se kaŋ ga dira ir jine, zama Musa din, boraa din kaŋ nʼir žigandi ka hun Misira gandaa ra, ir si bay haya kaŋ ka duu a.› 24 Waatoo din ay nee i se: ‹May bara nda wura? I nʼi kaa ngi ga kʼi noo ya ne, ay nʼi warra nuunaa ra, de yagaa woo bangay.›»

Izirayel zukandoo

25 Musa dii kaŋ jamaa dere, zama Haruna nkʼi naŋ derandiyan fondaa ra, hala ngi iberey ma haaru i ra. 26 Musa kay jamaa kaloo miɲoo ga, a nee: «Borey kaŋ goo Abadantaa bande ma kaa ay do.» Lewi izʼarey kul marga a do. 27 A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Boro foo kul ma nga takubaa daŋ centoo ga, war ma koy jamaa kaloo kul yaara hugu nda hugu, war affoo kul ma nga armaa, nda nga ceroo, nda nga boro maanaa wii.›»

28 Lewi izʼarey na hayaa tee kaŋ Musa nʼa har, hanoo din, jamaa ra, aru zenber hinza (3.000) cine kaŋ ka buu. 29 Musa nee: «Hõ war yeetandi jere ga Abadantaa se*, zama war affoo kul na nga izʼaroo, nda nga armaa wii, hala albarka ma huru war ra hõ.»

Musa na Irkoy suurandi a ma Izirayel zunuboo yaafa

30 Subaa ra, Musa nee jamaa se: «War na zunubu beeri tee, amma sohõ ay ga žigi ka koy Abadantaa do, a ga hin ka tee ya duu taka kaŋ nda war zunubey ga tuusandi.»

31 Musa yee Abadantaa do ka nee: «Ya Abadantaa, jamaa woo na zunubu beeri tee, i na wura koyyaŋ tee ngi boŋ se. 32 Sohõ, nda ni yadda, ngi zunuboo yaafa i se. Nda manʼti woo, ay maaɲoo tuusu kʼa kaa ni citaaboo ra kaŋ nʼnʼa hantum.» 33 Amma Abadantaa nee Musa se: «Boraa kaŋ na zunubu tee ya ne no ay ga maaɲoo tuusu kʼa kaa ay citaaboo ra. 34 Sohõ koy, ma jamaa gongu ka koy nongoo kaŋ ay nʼa har ma ne ra. Nga ne, agay almalaykaa no ma dira ni jine. Han kul kaŋ ay tun i se ay gʼi zukandi ngi zunuboo se.» 35 Abadantaa na jamaa kar, zama a na yagaa tee, woo kaŋ Haruna nʼa tee.

33

Irkoy nee Izirayel borey ma fondaa zaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: «Hun ne, ni nda jamaa kaŋ nʼnʼi žigandi ka hun Misira gandaa ra, žigi ka koy gandaa ra kaŋ ay nʼa žee Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se ka nee: ‹Ay gʼa noo ni hayroo se.› 2 Ay ga almalayka sanba ni jine, ay ga Kanaŋ borey, nda Amor borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey gaaray. 3 Žigi ka koy gandaa kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari. Ay si koy war bande, hala ya si koy ni halaci fondaa ra, zama ni manʼti kala jama kaŋ hiɲoo ga šendi.»

4 Kaŋ jamaa maa alhabar laalaa woo, biney maray, boro kul mana yee ka taalam daŋ. 5 Abadantaa nee Musa se: «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹War manʼti kala jamaa hiɲešenda, nda ay koy war bande alwaati kayna, ay ga ni halaci. Ni taalamey kaa, ay ga dii haya kaŋ no ay gʼa tee ma ne.›» 6 Za i hun Horeb tondi hondoo do, Izirayel borey na ngi taalamey kaa.

Cere kubayyan hukkumoo

7 Musa ga hukkumoo zaa kʼa cin jamaa kaloo se taray, nongu mooro ra, a na maaɲoo daŋ «cere kubayyan hukkumoo»*. Boro kul kaŋ ga Abadantaa ceeci si fatta ka koy kala cere kubayyan hukkumoo din do kaŋ goo jamaa kaloo se taray. 8 Waati kaŋ Musa koy hukkumoo here, jamaa kul ga tun, affoo kul ga kay nga hukkumoo miɲoo ga, a ga Musa guna hala a ma huru hukkumoo ra. 9 Nda Musa huru hukkumoo ra, duulaa kaŋ ga kay i jine ga zunbu ganda ka kay hukkumoo miɲoo ga, Irkoy šelaŋ Musa bande. 10 Jamaa kul ga dii duulaa kaŋ ga kay i jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, jamaa kul ga sujudu, affoo kul nga hukkumoo miɲoo ga. 11 Abadantaa šelaŋ Musa bande mee nda mee, sanda takaa kaŋ nda boro ga šelaŋ nga ceroo bande. Woo banda ga, Musa yee jamaa kaloo ra, amma nga banda hunoo Žozuwe, aru sooga no kaŋ ti Nun izʼaroo mana hun hukkumoo kuneheroo ra.

Abadantaa šelaŋ Musa bande

12 Musa nee Abadantaa se: «Guna, ni nee ya ne: ‹Jamaa woo žigandi›, amma mana boraa har ya ne kaŋ nʼgʼa hangandi ay bande. Ni no ka nee ya ne mo: ‹Ay ga ni bay nda ni maaɲoo, koyne mo ay na alhormo tee ma ne.› 13 Sohõ, alhormo tee ya ne, ay gʼa wiri ni ga, ma ni fondawey bayrandi ya ne hala ya ni bay, woo ra ay ga bay kaŋ nʼna alhormo tee ya ne. Masi dirɲa gandaa woo borey, ni jamaa no.» 14 Abadantaa nee: «Agay hunday no ma koy ni bande, ay ga ni noo hunanzamay.»

15 Musa nee a se: «Nda ni hunday si koy, masi naŋ ir ma žigi ka hun ne. 16 Nda nʼsi koy ir bande, taka foo nda ir ga bay kaŋ nʼna alhormo tee ya ne, agay nda ni jamaa? Manʼti kaŋ se nʼga koy ir bande, nga se ir, agay nda ni jamaa, ir ga fay nda jama kul kaŋ goo laboo ga?» 17 Abadantaa nee Musa se: «Šennoo kaŋ ni ne kʼa har, ay gʼa tee, zama nʼna alhormo tee ya ne, ay ga ni bay nda ni maaɲoo.»

18 Musa nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma ni daržaa cebe ya ne!» 19 Abadantaa nee Musa se: «Ay gʼay borohennataraa kul bisandi ni jine, ay ga Abadantaa maaɲoo cee ni jine.

Ay ga alhormo tee boro kaŋ se ay baa ya alhormo tee,

ay ga tamalla boro kaŋ se ay baa ya tamalla.»

20 A nee koyne: «Nʼsi hin ka dii ay ndumoo, zama adamize si hin ka dii ay ndumoo a ma yee ka huna.» 21 Abadantaa nee: «Nga ne, nongu foo ne ay jeroo ga, kaa ka kay tondoo boŋ. 22 Waati kaŋ ay daržaa ga bisa, ay ga ni daŋ tondoo guusoo ra, ay gʼay kaboo ka ni gum hala ya bisa. 23 Woo banda ga, ay gʼay kaboo kaa no, de nʼga dii ay dumaa here. Amma agay ndumoo, boro si hin ka dii a.»

34

Walha taagawey kaŋ ga yaamarey hantumandi

1 Abadantaa nee Musa se: «Tondi walha hinka hoy sanda ijinawey, ay ga šenney hantum i ga kaŋ cindi ijinawey ga kaŋ nʼnʼi kayri. 2 Soolu suba subbaahi se, za subbaahi ma žigi Sinay tondi hondoo boŋ ka kay ay jine, hondoo boŋoo ga. 3 Boro kul masi žigi ni bande, de mo boro masi bara tondi hondoo din kul ga, alman buuna nda ibeeri kul masi kur hondoo din here.»

4 Musa na tondi walha hinkaa hoy sanda ijinawey. A biya ka tun, a žigi Sinay tondi hondoo boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. A na tondi walha hinkaa zaa nga kaboo ra. 5 Abadantaa zunbu ka kaa duulaa ra. Abadantaa na nga boŋ maaɲoo cee. 6 Abadantaa bisa Musa jine, a nee: «Abadantaa, Abadantaa, Irkoy tamallakoyoo kaŋ ga alhormo tee, kaŋ si cahã ka futu, kaŋ ga too met nda borohennataray nda laadirtaray, 7 kaŋ ga nga arrahamaa cebe alwadda zenberyaŋ se, a ga laybu, nda hooyan, nda zunubu yaafa, amma a si ifutu dii ihenanante. A ga baabey laybey hangandi izey nda haamawey hala alwadda hinzantoo ka koy itaacantoo ga.»

8 Musa cahã ka gunguma laboo ra ka sujudu 9 ka nee: «Alhormo tee ya ne, ay Koyoo, ay Koyoo ma dira ir game. Jama hiɲešenda no, ir zunubey nda ir laybey yaafa ir se, ir tee ni tubuhayaa.»

Amaanaa taagandi

10 Abadantaa nee: «Nga ne, ay ga amaana daŋ agay nda war game. Ni jamaa kul jine ay ga kayfiyaŋ tee kaŋ cine mana bay ka teendi laboo kul ga, a mana teendi ganda kul ra. Jamaa kaŋ ga ni kuubi ka ni bere ga dii Abadantaa teegoyoo, teegoy kaŋ ga boro hunburandi no ay gʼa tee ma ne.

11 Lakkal daŋ hayaa se kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ. Nga ne, ay ga Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey gaaray ni jine. 12 Hawgay masi amaana daŋ ni nda gandaa kaŋ ra nʼga huru borey game, i masi koy tee war game kumsay. 13 War ma ngi sargari tonadogey kayri, war ma ngi tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi gana hasara, war ma ngi Ašera toorey zafa. 14 Masi sujudu koy tana se, zama Abadantaa kaŋ maaɲoo ti ‹Canse›, Koy no kaŋ ga canse ma ne.

15 Amaana kul masi huru ni nda gandaa din borey game hala waati kaŋ i ga izefututaray tee* ngi koyey bande, de i ga sargari kaa i se, nda i na ni cee, masi ŋaa. 16 Nda nʼna ngi ize woyey zaa ni izʼarey se, ngi ize woyey ga izefututaray tee nda ngi koyey, i ga war izʼarey tuti i ma izefututaray tee ngi koyey bande.

17 Masi guuru mennandi kʼa tee koy.

18 War ma Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo kayandi. Jirbi iyye war ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii, sanda takaa kaŋ nda ay na ni yaamar, waatoo kaŋ kayandi Abib handoo† ra. Zama Abib handoo ra ni fatta Misira.

19 Gunde jinaa kul ti agay wane, haya kul kaŋ ti aru ni adabbawey, alman beeri nda ibuuna ra.

20 Amma farka gunde jinaa, mʼa barmay nda alman buuna, nda manʼa barmay, ma jindebandaa kayri. Ni izʼarey gunde jinawey, ma ngi hayoo noo. Boro si kaa ay jine kabe koonu.

21 Jirbi iddu ma goy, amma jirbi iyyantoo ma hunanzam, ba beerumaa nda hegaa waati no ma hunanzam.

22 War ma Jirbiiyyewey jingaroo tee, alkamaa jeeni ize jina-jinawey se, war ma Hegaa jingaroo tee jiiroo benantaa ga.

23 Cee hinza jiiroo ra, ni borey ra, aru kul ga kaa ka kay ni Koyoo jine, Abadantaa, Izirayel Koyoo.

24 Zama ay ga dumey gaaray ni jine, ay ga tonton ni gandaa hirrey ga kʼi beerandi. Waati kaŋ ni žigi ka koy kay Abadantaa, ni Koyoo jine cee hinza jiiroo ra, boro kul si kaa ni dumaa ga ka ni gandaa taa.

25 Masʼay sargaroo kuroo nda takula kaŋ ra dolobiri goo kaa cere bande. Borcintaraa jingaroo sargaroo masi cindi za cijinoo ra hala subbaahi. 26 Ma kate Abadantaa, ni Koyoo hugoo do ni faaroo ize jina-jinawey. Masi hancin-ize hina ɲaŋoo wawaa ra.»‡

27 Abadantaa nee Musa se: «Šenney wey hantum. Šenney wey nda ay ga amaana daŋ agay, nda ni, nda Izirayel game.» 28 No din ra Musa na zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40) tee Abadantaa bande. A mana haya ŋaa, a mana haya haŋ. A na amaanaa šenni woyaa (10) hantum walhawey ga.

Musa yee jamaa do

29 Waatoo kaŋ Musa zunbu ka hun Sinay tondi hondoo boŋ, seedetaraa walhawey hinkaa goo kaboo ra kaŋ a ga zunbu, a si bay kaŋ nga ndumoo mma dii garaw waatoo kaŋ nga nda Abadantaa ga šelaŋ. 30 Haruna nda Izirayel borey ga Musa guna, nga ne, nga ndumoo ga dii garaw, i hunbur ka man a. 31 Amma Musa ciya i se. Haruna nda jamaa boŋkoyney kul kaa a do, Musa šelaŋ i se. 32 Woo banda ga, Izirayel borey kul man kate, a na yaamarey kul har i se kaŋ Abadantaa nʼi har nga se Sinay tondi hondoo ga.

33 Kaŋ Musa šelaŋ i bande ka ben, a na sanfiti gum nga ndumoo ga. 34 Amma waati kaŋ a ga huru ka koy Abadantaa do ka šelaŋ a bande, a ga sanfitoo kaa nga ga hala nga fattaroo ga. Nda a fatta, a ga hayaa deede Izirayel borey se kaŋ yaamarandi. 35 Izirayel borey ga Musa ndumoo guna, i dii kaŋ a ga dii garaw, Musa ga sanfitoo yeeti nga ndumoo ga hala waati kaŋ a yee ka huru ka koy Abadantaa do ka šelaŋ.

35

Hunanzamzaaroo manʼti kala farakaayan zaari

1 Musa na Izirayel borey jamaa kul marga, a nee i se: «Hayey ne kaŋ Abadantaa nʼi yaamar i ma teendi. 2 Jirbi iddu goy ma teendi, amma jirbi iyyantoo ma tee war se zaari henanante, farakaayan, hunanzamzaari kaŋ ga teendi Abadantaa se. Boro kul kaŋ goy hanoo din, boraa ga wiiyandi. 3 Hunanzamzaaroo hane, nongu kul kaŋ ra war nʼa tee gorodoo, war masi nuune diinandi.»

Izirayel borey na jinayyaŋ noo Irkoy gorodogoo cinayanoo se

4 Musa šelaŋ Izirayel borey jamaa kul se ka nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa yaamar: 5 ‹Wa hayayaŋ kaa kʼi noo Abadantaa se, bine henna kul ma haya noo Abadantaa se: wura, nda nzorfu kaaray, nda alhan, 6 nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, nda hancin hinbiri, 7 nda gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi, nda ayu kuuruyaŋ, nda akasiya bundu, 8 nda jii fitilla gorodogoo se, nda turaari hew kaanayaŋ yonyan jiyoo nda dugu hew kaanaa se, 9 nda oniks tondi, nda tondi dumiyaŋ kaŋ ga huru beene kaayi-izoo nda albaytoo ra. 10 War ra, bayraykoyni kul ma kaa ka hayey kul tee kaŋ Abadantaa nʼi yaamar: 11 Irkoy gorodogoo nda nga hukkumoo, nda kuntaa kaŋ ga gum a ga, nda nga kanjihayey, nda nga bundu tefawey, nda nga gaaru-gaarey, nda nga ganjey, nda nga ferawey, 12 sundukoo nda nga gobey, nda daabirjoo, nda zaaraa kaŋ ga tee rido, 13 nda taabaloo nda nga gobey, nda nga jinawey kul, nda takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine, 14 nda fitilla gorodogoo nda nga jinawey, nda fitillawey nda jiyoo kaŋ gʼi diinandi, 15 nda dugu dullandidogoo nda nga gobey, nda yonyan jiyoo, nda dugu hew kaanaa, nda Irkoy gorodogoo miɲoo ridowoo, 16 nda sargari kukurantey tonadogoo nda nga ham tonaguuroo kaŋ ti alhan, nda nga gobey, nda nga jinawey kul, nda taasa beeroo nda hayaa kaŋ ga a ga goro, 17 batumaa kuntawey, nda nga ganjey, nda nga ferawey, nda batumaa miɲoo ridowoo, 18 nda Irkoy gorodogoo sukahayey, nda batumaa sukahayey, nda ngi karfey, 19 nda bankaaray cere-cerantey kaŋ nda goyoo ga teendi nongu henanantaa ra, nda sargari juwalkaa Haruna bankaaray henanantey, nda nga izʼarey bankaarawey kaŋ nda i ga sargari juwalyan goyoo tee.›»

20 Izirayel borey jamaa kul hun Musa do.

21 Borey kul kaŋ biney ga boori kabey ga don man ka haya noo Abadantaa se cere kubayyan hukkumoo cinayanoo, nda goyey kul kaŋ ga tee a ra, nda bankaaray henanantey teeyanoo se. 22 Arey nda woyey kul kaŋ biney ga boori kate hiiri, nda niinekorbay, nda haŋakorbay, nda kabekorbay, nda jindehiiri. I kul kate wura jinay dumi kul kʼi tee sargari zinji-zinjante Abadantaa se. 23 Boro kul kaŋ do šukka bula, wala iciray, wala iciray zaram, wala šukka baana yakuwante, wala hancin hinbiri, wala gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi, wala ayu kuuruyaŋ goo, kate ey. 24 Boro kul kaŋ na haya noo sanda nzorfu kaaray wala alhan ga kate a Abadantaa do. Boro kul kaŋ do akasiya bundu goo kate a goy dumi kul kaŋ ga teendi se. 25 Woy bayraykoyni kul na haabu bii kʼa tee šukka bulaa, nda iciraa, nda iciray zaramoo, nda šukka baana yakuwantaa ka kate ey. 26 Woy lakkalkoyni kul na hancin hinbiri bii. 27 Jamaa boŋkoyney kate sardoniks tondi, nda tondi dumiyaŋ kaŋ ga huru beene kaayi-izoo nda albaytoo ra. 28 I kate turaari hew kaanayaŋ, nda jii fitilla gorodogoo se, nda yonyan jiyoo se, nda dugu hew kaaney se. 29 Izirayel borey, woy nda aru kabedoonawey kul kate haya goyoo kul se kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar. Sargari no kaŋ i nʼa noo nda ngi boŋ Abadantaa maaɲoo ga.

Irkoy hukkumoo goykey

30 Musa nee Izirayel borey se: «Wa guna, Abadantaa na Besalel cee nda nga maaɲoo, Uri izʼaroo no, Hur haamaa, Žuda alkabiilaa boro no. 31 A nʼa too met nda Irkoy Hundoo, nda lakkal, nda bayray, nda fahamay, goy dumi kul ra, 32 ka haya taagayaŋ fattandi wura goyyan, nda nzorfu kaaray goyyan, nda alhan goyyan ra. 33 A ga wan ka tondi hoy kʼa caara kʼa gorandi haya ra, ka bundu goy, ka assana goyyan dumi kul tee. 34 A daŋ binoo ra mo a ma cawandi, nga nda Oholiyab, Ahisamak izʼaroo no, Dan alkabiilaa boro no. 35 A nʼi too met nda lakkal hala i ma hin ka tondi fasalyan dumi kul tee, ka assana goykaw goy dumi kul tee, ka maale goy dumi kul tee, ka šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante kay, ka goy dumi kul tee, ka haya taagayaŋ fattandi.»

36

1 Besalel, nda Oholiyab, nda lakkalkoyni kul kaŋ Abadantaa nʼi noo lakkal nda fahamay hala i ma nongu henanantaa goyey kul tee, i nʼi tee ka sawa nda Abadantaa yaamaroo. 2 Musa ciya Besalel, nda Oholiyab, nda lakkalkoyni kul kaŋ Abadantaa na lakkal daŋ binoo ra se, kaŋyaŋ yadda ka goyey tee.

3 Musa nʼi noo sargaroo kul kaŋ Izirayel borey nʼa kaa nongu henanantaa cinayanoo goyey se. Subbaahi ka kaa subbaahi borey ga kate a se ngi faabaroo. 4 Lakkalkoyney kul kaŋ goo ma goy nongu henanantaa ra na ngi goyoo naŋ affoo-foo, 5 i šelaŋ Musa se ka nee: «Jamaa ga hanse ka kate jinay ka bisa woo kaŋ Abadantaa nʼa yaamar goyoo teeyanoo se.» 6 Musa daŋ i ma fee ngi kaloo ra ka nee: «Woy wala aru masi yee ka goy ka kate haya nongu henanantaa cinaroo se.» I kay, i mana yee ka kate haya. 7 Zama jinawey kaŋ goo no goyoo se ga wasa hala haya ma cindi.

Irkoy gorodogoo cinayanoo

8 Goykey ra, bayraykoyni beerey na Irkoy gorodogoo tee nda kaymi taafe zuu woy (10) šukka baana yakuwante, ibula, nda iciray henna, nda iciray zaram. I na almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib kay zuwey ga, assana goykaw goy no. 9 Zuu foo kul kuuyanoo ga too kabedaaru waranka cindi yaaha (28), hayyanoo ga too kabedaaru taaci. Zuwey kul ti deede foo. 10 I na zuu guu daŋ cere ga jina, i yee ka igguu faa mo daŋ cere ga. 11 I na karfuyaŋ kaŋ teendi nda šukka bula daŋ zuu guu margari jinaa zuu koraa miɲoo ga, taka follokaa no i nʼa tee zuu guu margari faa miɲoo ga. 12 I na karfu woyguu (50) daŋ zuu guu jinaa ga, i na karfu woyguu (50) daŋ zuu guu hinkantoo zuu koraa miɲoo ga. Karfey ga cere tenje. 13 I na wura kanjihaya woyguu (50) tee, i na zuwey daŋ cere ga nda kanjihayey, woo ra a tee hukkum folloku.

14 Woo banda ga, i na zuuyaŋ nda hancin hinbiri tee kʼi tee hukkum kaŋ goo Irkoy gorodogoo boŋ. Zuwey manʼti kala iwoy cindi foo (11). 15 Zuu foo kul kuuyanoo manʼti kala kabedaaru waranza (30), hayyanoo kabedaaru taaci. Zuu woy cindi faa (11) ti deede foo. 16 I na zuu guu marga cere ga, i na zuu iddu marga cere ga. 17 I na karfu woyguu (50) daŋ zuwey margari jinaa zuu koraa miɲoo ga, i na karfu woyguu (50) daŋ zuu beerey margari hinkantoo miɲoo ga. 18 I na alhan kanjihaya woyguu (50) tee ka hukkumoo daŋ cere ga hala a ma tee afolloku. 19 I na kunta kaŋ ga hukkumoo gum tee nda gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi, i na kunta kaŋ teendi nda ayu kuuruyaŋ daŋ a ga.

20 Woo banda ga, i na bundu tefayyaŋ kaŋ ga kay tee Irkoy gorodogoo se nda akasiya bundu. 21 Bundu foo kul goo nda kabedaaru woy (10) kuuyan, affoo kul goo nda kabedaaru foo nda jere hayyan. 22 I na bundu tefay hinka tee kaŋ ga cere tenje, affoo kul cee hinka ga dobu a ga. Takaa woo nda Irkoy gorodogoo bundu tefawey kul teendi. 23 I na bundey wey tee Irkoy gorodogoo se, i na bundu waranka (20) tee gurma kaboo here. 24 I na nzorfu kaaray feraw woytaaci (40) kar kaŋyaŋ guusu goo i ra, i goo bundu tefay warankaa (20) cire, bundu foo kul cee hinkaa goo feraw hinka guusey ra. 25 Irkoy gorodogoo caraw faa mo i na bundu tefay waranka (20) tee hawsa kaboo here, 26 nda ngi nzorfu kaaray feraw woytaacaa (40), feraw hinka goo bundu foo kul cire. 27 Irkoy gorodogoo kuneheroo se, dangay kaboo here, i na bundu iddu tee. 28 Irkoy gorodogoo kuneheroo ra, i na bundu hinka tee kanjey se. 29 Gandaheroo goo cere ga, beeneheroo korbay gʼi dii cere ga henna. I na taka follokaa tee ihinkaa se kaŋ goo kanje hinkaa ga. 30 Bundu tefay yaahaa nda ngi nzorfu kaaray ferawey bara no, feraw woy cindi iddu (16) no, feraw hinka goo bundu foo kul cire.

31 Woo banda ga, i na akasiya bundu tee gaaru-gaaruyaŋ, igguu Irkoy gorodogoo caraw foo bundu tefawey se. 32 Igguu Irkoy gorodogoo caraw faa bundey se, igguu nga gorodogoo kuneheroo se kaŋ goo dangay caraa here. 33 Gaaru-gaaroo kaŋ goo gamoo ra, i nʼa daŋ bundu tefawey kuuyanoo gamoo ra, a ma hun boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga. 34 I na bundu tefawey daabu nda wura, i na wura ka ngi korbawey tee kaŋ ga gaaru-gaarey dii, gaaru-gaarey mo daabandi nda wura.

35 Woo banda ga, i na ridowoo tee nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante. I na almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib kay a ga, assana goykaw goy no. 36 I na ganji taaci tee a se nda akasiya bundu, i nʼi daabu nda wura, korbayyaŋ teendi nda wura. I na nzorfu kaaray mennandi ka feraw taaci tee ganjey se. 37 I na rido tee hukkumoo miɲoo se, a teendi nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, maale kʼa kay. 38 I na nga ganji guwaa nda ngi korbawey tee ka ngi boŋey nda ngi hawahayey daabu nda wura. Ngi feraw guwaa teendi nda alhan.

37

Seedetaraa sundukoo teeyanoo

1 Besalel na sundukoo tee nda akasiya bundu, nga kuuyanoo manʼti kala kabedaaru hinka nda jere, hayyanoo kabedaaru foo nda jere, nga kayyanoo kabedaaru foo nda jere. 2 A na gundoo nda dumaa daabu nda wura alhakiika, a na wura kunga daŋ miɲoo bande. 3 A na wura mennandi ka korbay taaci tee cee taacaa se. Korbay hinka caraw foo ga, ihinka caraw faa ga. 4 A na akasiya bunduyaŋ tee gobu kʼi daabu nda wura. 5 A na gobey daŋ korbawey ra sundukoo carawey ga ka sundukoo zaa nda ey.

6 A na daabirji tee nda wura alhakiika. Nga kuuyanoo ti kabedaaru hinka nda jere, hayyanoo ti kabedaaru foo nda jere. 7 A na almalayka hinka tee kaŋ se i ga nee šerib. A nʼi kar wura ra, a nʼi daŋ daabirjoo boŋ hinkaa ga. 8 A na šerib foo tee boŋ foo ga, a na affoo tee boŋ faa ga. A na šeribey tee daabirjoo hunday ra, daabirjoo boŋ hinkaa ga. 9 Šeribey ga ngi fatawey hay beene, i ga ngi fatawey ka daabirjoo daabu. Ngi ndumey ga cere tenje, i ga daabirjoo guna.

Taabaloo nda nga jinawey teeyanoo

10 Woo banda ga, a na taabaloo tee nda akasiya bundu, kuuyanoo ti kabedaaru hinka, hayyanoo kabedaaru foo, kayyanoo kabedaaru foo nda jere. 11 A nʼa daabu nda wura alhakiika ka wura kunga daŋ miɲoo bande. 12 A na jejebu tee kaŋ hayyanoo ga too kabetaami foo, a na wura kunga ka jejeboo kul kuubi kʼa bere. 13 A na wura mennandi ka korbay taaci tee a se, a na korbawey daŋ kanje taacaa ga kaŋ goo cee taacaa ga. 14 Korbawey ga man jejeboo, ngi ra gobey ga huru ka taabaloo zaa. 15 A na gobey tee nda akasiya bunduyaŋ kʼi daabu nda wura ka taabaloo zaa. 16 A na jinawey tee kaŋ goo taabaloo ga: taasawey, nda potey, nda sargari-kaa-potey, nda gullawey kaŋ nda sargari hari-harey ga doorandi. A nʼi tee nda wura alhakiika.

Fitilla gorodogoo teeyanoo

17 A na fitillaa canboo tee nda wura alhakiika. Fitilla gorodogoo karandi, cewoo, nda kunturoo, nda potey, nda nga dobey, nda nga kutukuryey tee a bande affoo. 18 Kabe iddu goo carawey ga, ihinza goo fitilla gorodogoo caraw foo ga, ihinza goo caraw faa ga. 19 Kabe foo ga, poti hinza goo kaŋ ga hima nda tuuri-izoo kaŋ se i ga nee amand kaŋ ra dobu nda kutukurya goo. Kabe faa ga, poti hinza goo kaŋ ga hima nda amand kaŋ ra dobu nda kutukurya goo kabe hinkantoo ga. Takaa din da ti kabe idduwaa kaŋ ga fatta fitilla gorodogoo ga. 20 Fitilla gorodogoo hunday ga poti taaci goo kaŋ ga hima nda amand kaŋ ra dobuyaŋ nda kutukuryayaŋ goo. 21 Dobu foo goo kabe hinkaa jinaa cire kaŋ ga fatta kunturoo ga, dobu foo goo kabe hinkaa hinkantoo cire kaŋ ga fatta a ga, dobu foo goo kabe hinkaa hinzantoo cire kaŋ ga fatta a ga. Takaa din da ma teendi kabe idduwaa se kaŋ ga fatta a ga. 22 Ngi dobey nda kabey tee kunturoo bande affoo, a kul tee goy kaŋ karandi nda wura alhakiika. 23 A na fitilla iyyaa, nda kanbey kaŋ ga ngi zaarawey boosey dunbu, nda dugu canbey tee nda wura alhakiika. 24 Wura alhakiika kilo waranza (30) nda a na nga fitilla gorodogoo nda nga jinawey kul tee.

Dugu dullandidogoo teeyanoo

25 Woo banda ga, a na dugu dullandidogoo tee nda akasiya bundu. Kuuyanoo manʼti kala kabedaaru foo, hayyanoo kabedaaru foo, caraw taacaa kul ga sawa. Nga kayyanoo manʼti kala kabedaaru hinka. Nga nda nga hilley kul ti affoo. 26 A na nga, nda nga beeneheroo, nda carawey kuubi-ka-beraa, nda hilley daabu nda wura alhakiika. A na wura kunga daŋ miɲoo bande. 27 A na wura korbay hinka daŋ kungaa cire. A nʼi daŋ caraw hinkaa ga kabe hinkaa ga kaŋ ra gobey kaŋ nda i gʼa zaa ga huru. 28 A na akasiya bunduyaŋ tee gobu kʼi daabu nda wura. 29 A na yonyan jii henanantaa, nda dugu hew kaana alhakiikaa tee, turaari teekaw goy no.

38

Sargari tonadogoo nda nga jinawey teeyanoo

1 Besalel na sargari kukurantey tonadogoo tee nda akasiya bundu. Caraw taacaa kul ga sawa, nga kuuyanoo manʼti kala kabedaaru guu, hayyanoo kabedaaru guu, nga kayyanoo kabedaaru hinza. 2 A na hilliyaŋ tee nga kanje taacaa ra. Nga nda nga hilley kul tee affoo, a nʼa daabu nda alhan. 3 A na sargari tonadogoo jinawey kul tee: nga barmawey, nda nga pelley, nda nga kusey, nda nga furšeti beerey, nda nga dugu canbey. Nga jinawey kul mana teendi nda kala alhan. 4 I na ham tonaguuru kaŋ ti alhan kaŋ ma nee sankay tee sargari tonadogoo miɲoo cire, za gamoo ga hala ganda. 5 A na alhan mennandi ka korbay taaci tee kʼi daŋ alhan tonaguuroo kanje taacaa ga i ma tee nongoo kaŋ ra gobey ga huru. 6 A na akasiya bundey tee kʼi daabu nda alhan. 7 A na gobey daŋ korbawey ra sargari tonadogoo carawey ga kʼa zaa, a teendi nda bundu, gundoo koonoo no.

8 A na alhan taasa beeroo tee, a na hayaa kaŋ ga a ga goro tee nda alhan, nda woyey kaŋ ga goy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga dijey.

Batumaa gundoo cinayanoo

9 Woo banda ga, a na batumaa tee. Gurma kaboo here, batumaa kunta šukka baana yakuwanteyaŋ goo kaŋ kuuyanoo manʼti kala kabedaaru zangu (100). 10 Ngi ganji warankaa (20) nda ngi feraw warankaa (20) manʼti kala alhan. Ganjey korbawey nda hawahayey manʼti kala nzorfu kaaray. 11 Hawsa kaboo here, kabedaaru zangu (100), nda ngi ganji warankaa (20), nda ngi alhan cee warankaa (20). Ganjey korbawey nda ngi hawahayey manʼti kala nzorfu kaaray. 12 Dangay kaboo here, kuntayaŋ kaŋ kuuyanoo manʼti kala kabedaaru woyguu (50), ngi ganji woyaa (10), nda ngi feraw woyaa (10), nda ganjey korbawey nda hawahayey manʼti kala nzorfu kaaray. 13 Dandi kaboo here, waynahunay kaboo ga, kabedaaru woyguu (50). 14 Kunta kabedaaru woy cindi guu (15) bara caraw foo ga, ngi nda ngi ganji hinzaa, nda ngi feraw hinzaa. 15 Caraw faa mo se, ka koy batumaa miɲoo boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga, kunta kabedaaru woy cindi guu (15), nda ngi ganji hinzaa, nda ngi feraw hinzaa goo. 16 Batumaa kuntawey kul kaŋ gʼa kuubi manʼti kala šukka baana yakuwante. 17 Ganjey ferawey manʼti kala alhan, ganjey korbawey nda hawahayey manʼti kala nzorfu kaaray. Ganjey boŋey mana daabandi nda kala nzorfu kaaray. Batumaa ganjey kul, nzorfu kaaray hawahayayaŋ no mʼi dii cere ga. 18 Batumaa miɲoo ridowoo, maale kʼa kay, šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante nda a teendi. Ridowoo kuuyanoo manʼti kala kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo manʼti kala kabedaaru guu. Ridowoo kayyanoo nda batumaa kuntawey hayyanoo kul ti deede foo. 19 Nga ganji taacaa, nda nga cee taacaa manʼti kala alhan, korbawey nda ngi hawahayey manʼti kala nzorfu kaaray, ngi boŋey mana daabandi nda kala nzorfu kaaray. 20 Irkoy gorodogoo sukahayey nda batumaa sukahayey kul manʼti kala alhan.

Irkoy gorodogoo hayey kabuyanoo

21 Woo ti jinawey hinnaa kaŋ huru Irkoy gorodogoo cinayanoo ra kaŋ ti seedetaraa gorodogoo, kaŋ teendi ka sawa nda Musa yaamaroo. Lewi borey goyoo, sargari juwalkaa Haruna izʼaroo Itamar ti goyoo jinehunoo. 22 Besalel, Uri izʼaroo, Hur haamaa kaŋ ti Žuda alkabiilaa boro na hayey kul tee kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 23 Oholiyab, Ahisamak izʼaroo kaŋ ti Dan alkabiilaa boro goo a bande, assana goykaw no, maale goy no a ga tee, a ga šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana kay. 24 Wuragoo kul kaŋ tee sargari zinji-zinjante ka huru nongu henanantaa cinayanoo goyey kul ra manʼti kala ton foo cine ka sawa nda nongu henanantaa wura tammaa alkadaroo. 25 Nzorfu kaaraa kaŋ borey kaŋ kabandi jamaa ra kate a manʼti kala ton hinza nda jere cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. 26 Woo ga sawa nda boro foo kul beka tamma foo kaŋ alkadaroo ti nzorfu kaaray tamma jere ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. Arey kul kaŋ kabandi kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, maanaa boro zenber zangu iddu nda zenber hinza nda zangu guu nda woyguu (603.550). 27 Ton hinza no ka mennandi ka tee nongu henanantaa ferawey nda ridowoo ganjey ferawey, feraw zangu (100) mana teendi nda kala ton hinza, feraw foo kul kilo waranza (30). 28 A na nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo nda zangu iyye nda woyye cindi guwaa (1.775) ka ganjey korbawey tee, i na boŋey daabu, i na hawahayey daŋ cere ga. 29 Alhanoo hinnaa kaŋ Izirayel borey nʼa noo sargari zinji-zinjante manʼti kala ton hinka nda jere cine. 30 A na wey tee feraw cere kubayyan hukkumoo miɲoo se, a na alhan sargari tonadogoo, nda alhan ham tonaguuroo tee, nda sargari tonadogoo jinawey kul, 31 nda batumaa ferawey, nda batumaa miɲoo ferawey, nda hukkumoo sukahayey kul kaŋ gʼa kuubi.

39

Sargari juwalkey bankaarawey teeyanoo

1 Šukka bulaa, nda iciray hennaa, nda iciray zaramoo nda i na bankaaray cere-cerantey tee kaŋ nda goyoo ga teendi nongu henanantaa ra nda Haruna bankaaray henanantey, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

2 I na beene kaayi-izoo tee nda wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante. 3 I na wuragey kar kʼi tefayandi, i nʼi dunbu-dunbu sanda šilli kʼi daŋ šukka bulaa, nda iciraa, nda iciray zaramoo ra, nda šukka baana yakuwantaa ra, assana goykaw goy no. 4 I na karfu-izeyaŋ tee a se kaŋ gʼi dii cere ga, ka mee hinkaa dii cere ga. 5 Beene kaayi-izoo nda nga gamahawoo kaŋ goo a se beene kul mana tee kala affoo, nga nda beene kaayi-izoo kul mana teendi kala nda haya follokey no: wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram nda šukka baana yakuwante, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 6 I na oniks tondiyaŋ kaŋ gorandi wura ra soolu, i na Izirayel borey maaɲey žeeri a ga sanda tammaasa. 7 I nʼi daŋ beene kaayi-izoo karfu-izey ga kʼi tee honganditondi Izirayel borey se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

Sargari juwalkaa albaytoo teeyanoo

8 Woo banda ga, i na albaytoo tee sanda takaa kaŋ nda i na beene kaayi-izoo tee, i nʼa tee nda wura, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, nda šukka baana yakuwante, assana goykaw goy no. 9 Caraw taacaa kul ga sawa, i nʼa taabu ihinka, nga kuuyanoo ga too kabetaami foo, nga hayyanoo ga too kabetaami foo. Albaytoo taabandi ihinka. 10 I nʼa taalam nda tondi sorro taaci: sorro jinaa mana teendi nda kala sarduwan, nda topaz, nda emerod. 11 Sorro hinkantoo mana teendi nda kala tirkuwaz, nda safir, nda luulu. 12 Sorro hinzantoo mana teendi nda kala opal, nda agat, nda ametist. 13 Sorro taacantoo mana teendi nda kala krisolit, nda oniks, nda žasp. Tondey si gorandi kala ngi wura gorandihayey ra. 14 Tondey ga sawa nda Izirayel borey maaɲey, i manʼti kala iwoy cindi hinka (12) sanda maaɲey. I nʼi žeeri sanda tammaasa, affoo kul nda nga maaɲoo, zama alkabiila woy cindi hinka (12) no.

15 I na wura alhakiika šešeri kaŋ teendi sanda karfu bibiranteyaŋ daŋ albaytoo ga. 16 I na wura gorandihaya hinka nda wura korbay hinka tee. I na korbay hinkaa daŋ albaytoo kanje hinkaa ga. 17 I na wura karfu hinkaa haw korbay hinkaa ga kaŋ goo albaytoo kanjey ga. 18 Woo banda ga, i na karfey boŋ hinkaa haw gorandihaya hinkaa ga kʼi haw beene kaayi-izoo karfu-izey ga jineheroo ra. 19 I na wura korbay hinka tana tee kʼi daŋ albaytoo kanje hinkaa ga, miɲoo ga beene kaayi-izoo gundoo ra. 20 I na wura korbay hinka tana tee koyne kʼi haw beene kaayi-izoo karfu-izey ga ganda, jinehere nongoo kaŋ ga i ga hawa jeroo ga, beene kaayi-izoo gamahawoo se beene. 21 I na karfu bula ka albaytoo korbawey dii beene kaayi-izoo waney ga hala albaytoo ma cindi beene kaayi-izoo gamahawoo ga, albaytoo masi hun dogoo ra beene kaayi-izoo ga, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

Sargari juwalkaa bankaarawey jerey teeyanoo

22 Forkiyaa kaŋ ga huru beene kaayi-izoo cire teendi, maale kʼa kay, a kul mana teendi nda kala šukka bula. 23 Funoo kaŋ i nʼa kaa forkiyaa gamoo ra ga kate a ma tee sanda guuru darbay, funoo miɲoo bande kunga goo hala a masi kottu. 24 Forkiyaa gandahere miɲoo ga i na grenad-ize šukkayaŋ, ibula, nda iciray henna, nda iciray zaram yakuwante daŋ. 25 I na guuru-izeyaŋ kaŋ ga hẽe tee nda wura alhakiika kʼi daŋ forkiyaa miɲoo kul bande grenad-izey game. 26 Guuru-ize foo, grenad-ize foo, guuru-ize foo, grenad-ize foo, forkiyaa miɲoo kul bande, ka goyoo tee sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

27 Woo banda ga, i na šukka baana darbay beerey tee Haruna nda nga izʼarey se, maale kʼi kay. 28 I na fatalaa tee nda šukka baana, i na fuulawey tee nda šukka baana, i na npogawey tee nda šukka baana. I mana teendi nda kala šukka baana yakuwante. 29 Gamahawoo i nʼa tee nda šukka baana yakuwante, nda šukka bula, nda iciray henna, nda iciray zaram, maale kʼa kay, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

30 I na teɲa taalam henanantaa tee, i nʼa tee nda wura alhakiika, i na hantum kar a ga kaŋ ga tee sanda tammaasa kaŋ ga nee: «A yeetandi jere ga Abadantaa se». 31 Woo banda ga, i na karfu bula haw a ga kʼa dii fatalaa ga, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

Irkoy hukkumoo goyoo ben

32 Takaa woo nda Irkoy gorodogoo kaŋ ti cere kubayyan hukkumoo goyoo kul ben. Izirayel borey na hayaa kul tee ka sawa nda woo kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar, i nʼa tee nda takaa din da.

33 I koy nda Irkoy gorodogoo Musa do: hukkumoo nda nga jinawey kul, nda kanjihayey, nda bundu tefawey, nda hayey kaŋ ga gaaru-gaaru, nda ganjey, nda ferawey. 34 Nda kuntaa kaŋ teendi nda gaaru kuuruyaŋ kaŋ cirayandi, nda kuntaa kaŋ teendi nda ayu kuuruyaŋ, nda zaaraa kaŋ ga tee rido. 35 Nda seedetaraa sundukoo nda gobey, nda daabirjoo. 36 Nda taabaloo nda nga jinawey kul, nda takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine. 37 Nda fitilla gorodoo henanantaa*, nda fitillawey cere bande, nda nga jinawey kul, nda jiyoo kaŋ gʼi diinandi. 38 Nda wura sargari tonadogoo, nda yonyan jiyoo, nda dugu hew kaanaa, nda ridowoo kaŋ goo hukkumoo miɲoo ga. 39 Nda alhan sargari tonadogoo, nda nga alhan ham tonaguuroo, nda nga gobey, nda nga jinawey kul, nda taasa beeroo nda hayaa kaŋ ga a ga goro. 40 Nda batumaa kuntawey, nda nga ganjey, nda nga ferawey, nda batumaa miɲoo ridowoo, nda nga karfey, nda nga sukahayey, nda jinawey kul kaŋ ga hima ka huru Irkoy gorodogoo kaŋ ti cere kubayyan hukkumoo goyoo ra. 41 Nda bankaaray cere-cerantey kaŋ nda i ga goyoo tee nongu henanantaa ra, nda sargari juwalkaa Haruna bankaaray henanantey, nda nga izʼarey bankaarawey kaŋ nda i ga sargari juwalyan goyoo tee.

42 Izirayel borey na goyoo kul tee sanda takaa kul kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 43 Musa dii goyoo kul, nga ne, i nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar, i nʼa tee nda takaa din da. Musa gaara i se.

40

Abadantaa na Musa yaamar Irkoy gorodogoo ma cinandi, a ma yeetandi jere ga

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Handu jinaa zaari jinaa ma Irkoy gorodogoo kaŋ ti cere kubayyan hukkumoo cin. 3 Ma seedetaraa sundukoo daŋ a ra, ma ridowoo kʼa jejebu. 4 Ma kate taabaloo, ma hayey hanse a ga kaŋ ga hima ka hansandi. Ma kate fitilla gorodogoo, ma fitillawey daŋ a ga. 5 Ma wura dugu dullandidogoo daŋ sundukoo jine, ma ridowoo daŋ Irkoy gorodogoo miɲoo ga. 6 Ma sargari kukurantey tonadogoo daŋ Irkoy gorodogoo kaŋ ti cere kubayyan hukkumoo, miɲoo ga. 7 Ma taasa beeroo daŋ cere kubayyan hukkumoo nda sargari tonadogoo game, ma hari daŋ a ra.

8 Ma batumaa kuubi-ka-beraa kayandi, ma ridowoo daŋ batumaa miɲoo ga. 9 Ma yonyan jiyoo zaa ka hugoo nda haya kul kaŋ goo a ra yon, ma nga nda nga jinawey kul yeeti jere ga ya ne, a ga tee haya henanante. 10 Ma sargari kukurantey tonadogoo nda nga jinawey kul yon, mʼa yeeti jere ga ya ne hala a ma tee haya kaŋ ga hanse ka henan. 11 Ma taasa beeroo yon, nga nda hayaa kaŋ ga a ga goro, mʼa yeeti jere ga ya ne. 12 Ma Haruna nda nga izʼarey manandi cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, mʼi ɲumay nda hari. 13 Ma bankaaray henanantey daŋ Haruna ga, mʼa yon, de mʼa yeeti jere ga ya ne hala a ma sargari juwalkaw goyoo tee ya ne. 14 Ma nga izʼarey mo manandi ka darbay beerey daŋ i ga. 15 Mʼi yon sanda ngi baabaa takaa hala i ma ngi sargari juwalyan goyoo tee ya ne, ngi yonyanoo ga tee hayaa kaŋ ga kate i ma ngi sargari juwalyan goyoo tee ya ne hala abada ngi alwaddawey ra.» 16 Musa na hayey kul tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. A nʼa tee nda takaa din da.

Musa na Irkoy gorodogoo cin

17 Jiiri hinkantoo handu jinaa zaari jinaa Irkoy gorodogoo cinandi. 18 Musa na Irkoy gorodogoo cin, a na ferawey daŋ, a na bundu tefawey kayandi, a na gaaru-gaarey daŋ, a na ganjey kayandi. 19 A na hukkumoo daŋ Irkoy gorodogoo ga, a na hukkumoo daabandoo daŋ a ga sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 20 A na seedetaraa hantumoo zaa kʼa daŋ sundukoo ra, a na sundukoo gobey daŋ, a na daabirjoo gum a ga. 21 A na sundukoo ka koy Irkoy gorodogoo ra, a na zaaraa daŋ kaŋ ga tee rido, ka seedetaraa sundukoo jejebu sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 22 A na taabaloo daŋ cere kubayyan hukkumoo ra, Irkoy gorodogoo hawsa kaboo here, ridowoo se tarayhere. 23 A na takulawey hanse kʼi daŋ cere bande Abadantaa jine, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 24 A na fitilla gorodogoo daŋ cere kubayyan hukkumoo ra, a ga taabaloo tenje, Irkoy gorodogoo gurma kaboo here. 25 A na fitillawey daŋ Abadantaa jine sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 26 A na wura sargari tonadogoo daŋ cere kubayyan hukkumoo ra, ridowoo jinoo ra. 27 A na dugu hew kaanaa dullandi a ga, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 28 A na ridowoo daŋ hugoo miɲoo ga. 29 A na sargari kukurantey tonadogoo daŋ cere kubayyan hukkumoo hugoo miɲoo ga, a na sargari kukurantaa kaa a ga, a na taasu sargaroo kaa, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 30 A na taasa beeroo daŋ cere kubayyan hukkumoo nda sargari tonadogoo game, a na hari daŋ a ra ka alwala. 31 Musa, nda Haruna nda nga izʼarey na ngi kabey nda ngi cewey ɲumay a ra. 32 Waati kaŋ i ga huru cere kubayyan hukkumoo ra, nda waati kaŋ i ga too sargari tonadogoo do, i ga ɲumay, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 33 A na batumaa cin ka Irkoy gorodogoo nda sargari tonadogoo kuubi kʼa bere, a na ridowoo daŋ batumaa miɲoo ga. Takaa woo nda Musa na goyoo tee kʼa benandi.

Abadantaa daržaa na Irkoy gorodogoo too

34 Duulaa na cere kubayyan hukkumoo gum, de Abadantaa daržaa na Irkoy gorodogoo too. 35 Musa mana hin ka huru cere kubayyan hukkumoo ra, zama duulaa cindi a ga, de Abadantaa daržaa na Irkoy gorodogoo too.

36 Waati kaŋ duulaa tun Irkoy gorodogoo boŋ, nga no Izirayel borey ga koy jine ngi naarumaa ra. I ga koy nongu nda nongu. 37 Nda duulaa mana tun, i si koy hala han kaŋ a tun. 38 Zama zaari here Abadantaa duulaa goo Irkoy gorodogoo boŋ, cijin here nuune ga dii duulaa ra, Izirayel hugoo borey kul jine, woo teendi ngi naarumaa kul ra, nongu ka koy nongu.

* 2:18 2.18 Zamna 3to ra ka koy, i mma nee Rehuwel se Žetro.

* 13:4 13.4 Abib handoo, Izirayel borey do manʼti kala hegaa handoo. Abib maanaa ti jeeni.

† 13:19 13.19 Šintinoo 50.24–25.

* 15:9 15.9 ay kaboo gʼi halaci, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti ay ga kabey koonandi.

* 16:31 16.31 man maanaa ti macin ti woo?, Sorro 15to.

* 19:19 19.19 jiŋjiŋyan ra, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti nda jiŋjiŋyan.

* 23:15 23.15 Zamnaa 13.4.

† 23:19 23.19 Zamnaa 34.26; Alhukumoo 14.21.

* 25:17 25.17 Daabirjoo woo no ma zunubey daabu.

* 31:8 31.8fitilla gorodoo henanantaa, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti wura alhakiika fitilla gorodogoo.

* 32:29 32.29 war yeetandi jere ga Abadantaa se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti wa war boŋ yeeti jere ga Abadantaa se.

* 33:7 33.7 cere kubayyan hukkumoo woo nda Irkoy hukkumoo ga fay kaŋ se i ga nee cere kubayyan hukkumoo zamnaa 27.21ra. Ne ra hukkum no kaŋ si waati kuku tee hala Irkoy hukkumoo ga cinandi (zamnaa 36—40).

* 34:15 34.15 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

† 34:18 34.18 Zamnaa 13.4.

‡ 34:26 34.26 Zamnaa 23.19; Alhukumoo 14.21.

* 39:37 39.37 Zamnaa 31.8.

SARGAREY

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

Sargarey citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Sargarey citaaboo sorro jinaa gʼir cebe kaŋ cere kubayyan hukkumoo ra Irkoy ga ciya Musa se ka šelaŋ a bande. Citaaboo kul ra, Irkoy ga Musa noo ašariya boobo, nda fondoyaŋ kaŋ a mʼi noo Izirayel borey se, nda yaamar kaŋ ti: «Boro kaŋ gʼi ka goy ga huna nda ey.» (zamnaa 18.5; Rom borey batagaa 10.5). Irkoy mma baa nga ma Izirayel borey fahamandi takaa kaŋ nda i ga hin ka hayey gagay kaŋ ga ceeci ka nga nda ngi gamoo hasara, nda mo ka cere kubayyan hukkumoo tee hakiika ra cere kubay doo.

Hõ borey kaŋ ga citaaboo woo caw, ašariyawey wey ga hin ka tee i se boŋhaway. Amma a ga ganakey hongandi nongu kul kaŋ ra i goo, nda alwaati kul, kaŋ boro nda nga Koyoo gamoo ma boori manʼti kala alwaazibi nbunadam hunaroo se.

1

Sargari kukurantaa

1 Abadantaa na Musa cee cere kubayyan hukkumoo do ka šelaŋ a se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Nda boro foo war ra ga baa nga ma adabba tee sargari Abadantaa maaɲoo ga, a mʼa kaa alman beerey wala ibuuney ra.

3 Nda hayaa kaŋ a gʼa kaa manʼti kala haw-ize sargari kukurante, a ma tee aru kaŋ ga malal sii, a ma sargaroo kaa cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga hala Abadantaa ma duu kʼa taa. 4 A ma nga kaboo fur sargari kukurantaa almanoo boŋoo ga, Abadantaa gʼa taa, ka nga zunubey tuusu. 5 A ma haw-izoo koosu Abadantaa jine. Haruna izʼarey, sargari juwalkey ma kate kuroo kʼa say-say sargari tonadogoo carawey bande kaŋ goo cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 6 Boraa ma hawoo fooru kʼa dunbu-dunbu. 7 Sargari juwalkaa Haruna izʼarey ma nuune daŋ sargari tonadogoo boŋ ka tuuri kanandi nuunaa boŋ. 8 Haruna izʼarey, sargari juwalkey ma ham dunbu-dunbantey, nda boŋoo, nda maanoo kanandi tuurey boŋ nuunaa ga kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ. 9 A ma teeley nda kobsey ɲumay nda hari, sargari juwalkaa mʼi kul dullandi sargari tonadogoo boŋ. Sargari kukurante no, sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

10 Nda nga sargaroo si hun kala alman buuney ra ka tee sargari kukurante, a ma tee feeji wala hancin, aru kaŋ ga malal sii. 11 A mʼa koosu sargari tonadogoo hawsa caraa here hukkumoo tenje Abadantaa jine. Haruna izʼarey, sargari juwalkey ma kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 12 A mʼa dunbu-dunbu, boŋoo nda maanoo goo a ra. Sargari juwalkaa mʼi kanandi tuurey boŋ nuunaa ga kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ. 13 A ma teeley nda kobsey ɲumay nda hari. Sargari juwalkaa mʼi kul dullandi kʼi sarga sargari tonadogoo boŋ. Sargari kukurante no, sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

14 Nda nga sargaroo si hun kala cirawey ra ka tee sargari kukurante Abadantaa se, a ma tee gubaguba wala tuuzun-ize. 15 Sargari juwalkaa mʼa sarga sargari tonadogoo boŋ, a ma boŋoo kaa kʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ, de kuroo ma doorandi sargari tonadogoo caraa ga. 16 A ma zunduroo dogu, nga nda hayey kaŋ goo a ra* kʼi warra sargari tonadogoo jeroo ga, waynahunay here, nongoo kaŋ ra i ga boosey daŋ. 17 A ma fatawey nda cere game kottu bila i ma hun cere ga. Sargari juwalkaa mʼa dullandi sargari tonadogoo tuuroo boŋ kaŋ goo nuunaa ra. Sargari kukurante no, sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.›»

2

Taasu sargaroo

1 «‹Nda boro ga baa ma taasu sargari tee Abadantaa maaɲoo ga, sargaroo ma tee farin hamni, a ma jii doori a boŋ ka dugu fur a ga. 2 A mʼa ka koy Haruna izʼarey se kaŋ ti sargari juwalkey. A ma nga kaboo too farin hamnoo ra kʼa haŋandi nda jii, nda dugoo kul. Sargari juwalkaa mʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ sanda hongandihaya. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. 3 Taasu sargaroo cindoo, Haruna nda nga izʼarey ma duu a. Baa no kaŋ ga hanse ka henan, zama a mana hun kala sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga.

4 Nda nʼga baa ma taasu sargari kaa kaŋ tonandi alforon ra, a ma tee farin hamni, wijilayaŋ kaŋ loobandi nda jii bila dolobiri nda furmeyaŋ kaŋ yonandi nda jii bila dolobiri. 5 Nda ni taasu sargaroo mma tonandi guuru boŋ, a ma tee farin hamni kaŋ loobandi nda jii bila dolobiri. 6 Mʼa dunbu-dunbu ka jii doori a boŋ. Woo ti taasu sargari. 7 Nda ni taasu sargaroo mma tonandi pol ra, a ma tee nda farin hamni nda jii. 8 Ma koy nda taasu sargaroo kaŋ hansandi hayey wey ra Abadantaa do, i mʼa noo sargari juwalkaa se, a ma koy nda a sargari tonadogoo ra. 9 Sargari juwalkaa ma hayaa kaa sargaroo ra kaŋ ga tee hongandihaya, a mʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. 10 Taasu sargaroo cindoo, Haruna nda nga izʼarey ma duu a. Baa no kaŋ ga hanse ka henan, zama a mana hun kala sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga.

11 Taasu sargari kul kaŋ war gʼa tee Abadantaa maaɲoo ga, dolobiri si hima ka huru a ra. Abada dolobiri dumi kul wala yuu dumi kul masi huru war sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga. 12 Dumaray-ize jina-jinawey, war mʼi tee sargari Abadantaa maaɲoo ga, amma i masi tonandi sargari tonadogoo boŋ sanda sunnaara kaana.

13 Taasu sargari kul, ma ciiri fur a boŋ. Masi naŋ ciiroo ma kuma, zama ciiri ti amaanaa tammaasaa ni nda ni Koyoo game. Ma ciiri daŋ sargari kul ga.

14 Nda nʼga baa ma dumari-ize jina-jinawey tee sargari Abadantaa maaɲoo ga, mʼa tee nda jeeniyaŋ kaŋ kukurandi nuune ra, ma taasoo tutubu kʼa kaa, a ma tee ni dumaray-ize jina-jinawey taasu sargari. 15 Ma jii doori a boŋ ka dugu fur a ga. Woo ti taasu sargari. 16 Sargari juwalkaa ma taasu tutubantaa jere foo, nda jii, nda dugoo kul dullandi sanda hongandihaya. Sargari tonante no Abadantaa maaɲoo ga.›»

3

Alaafiya teendi sargaroo

1 «‹Nda boro sargaroo si hun kala hawey ra ka tee alaafiya teendi sargaroo, nda aru no wala woy, a ma tee alman kaŋ ga malal sii, a mʼa ka koy Abadantaa jine. 2 A ma nga kaboo fur nga sargaroo boŋoo ga kʼa koosu cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. Haruna izʼarey, sargari juwalkey ma kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 3 Alaafiya teendi sargaroo woo ra a ma nonguyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga kʼi tee sargari tonante. Nongey ti: maanoo kaŋ ga teeley daabu, nda teeley maanoo kul, 4 nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ gʼi daabu kaŋ ga koy hala caraa ga, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, a mʼa kaa dumay-ɲaa-guurey bande. 5 Haruna izʼarey mʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ nda sargari kukurantaa kaŋ goo nuunaa tuurey boŋ. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

6 Nda nga sargaroo si hun kala alman buuney ra ka tee alaafiya teendi sargaroo Abadantaa maaɲoo ga, aru no wala woy, a ma tee alman kaŋ ga malal sii. 7 Nda boraa sargaroo ti feeji, a mʼa ka koy Abadantaa jine. 8 A ma nga kaboo fur sargaroo boŋoo ga kʼa koosu cere kubayyan hukkumoo jine. Haruna izʼarey ma kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 9 Alaafiya teendi sargaroo woo ra a ma maanoo nonguyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga kʼi tee sargari tonante. Nongey ti: šuwalaa timmantaa, a mʼa kaa hala birigaaroo ga, nda maanoo kaŋ ga teeley daabu, nda teeley maanoo kul, 10 nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ gʼi daabu kaŋ ga koy hala caraa ga, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, a mʼa kaa dumay-ɲaa-guurey bande. 11 Sargari juwalkaa mʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ. Ŋaayan no kaŋ tee sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga.

12 Nda nga sargaroo ti hancin, boraa mʼa ka koy Abadantaa jine. 13 A ma nga kaboo fur almanoo boŋoo ga kʼa koosu cere kubayyan hukkumoo jine. Haruna izʼarey ma kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 14 Sargaroo woo ra a ma nonguyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga kʼi tee sargari tonante. Nongey ti: maanoo kaŋ ga teeley daabu, nda teeley maanoo kul, 15 nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ gʼi daabu kaŋ ga koy hala caraa ga, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, a mʼa kaa dumay-ɲaa-guurey bande. 16 Sargari juwalkaa mʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ. Ŋaayan no kaŋ tee sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan. Maanoo kul ti Abadantaa wane.

17 Hantum kaŋ si tun ne war alwaddawey se, nongu kul kaŋ ra war goro: war masi maani kul ŋaa, war masi kuri kul ŋaa.›»

4

Sargari juwalkaa zunubu sargaroo

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Nda boro firka ka zunubu tee ka yaamarey kul kaŋ ga bara affoo hoo kaŋ Abadantaa nʼa gay a masʼa tee, amma a na affoo hoo i ra, 3 nda sargari juwalkaa kaŋ yonandi* no ka zunuboo tee, de nga bande a na jamaa kaŋandi zunubu ra, nga zunuboo kaŋ a nʼa tee se, a ma yaaru kaŋ ga malal sii tee zunubu sargari Abadantaa maaɲoo ga. 4 A ma yaaroo ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga Abadantaa jine. A ma nga kaboo fur yaaroo boŋoo ga, a mʼa koosu Abadantaa jine. 5 Sargari juwalkaa kaŋ yonandi† ma zaa yaaroo kuroo ra kʼa ka koy cere kubayyan hukkumoo do. 6 A ma nga kabe-izoo sufa kuroo ra kʼa say-say cee iyye Abadantaa jine, nongu henanantaa ridowoo jine. 7 A ma zaa kuroo ra kʼa daŋ dugu hew kaaney dullandidogoo hilley ga kaŋ goo Abadantaa jine, cere kubayyan hukkumoo ra. A ma yaaroo kuroo cindoo kul doori sargari kukurantey tonadogoo gandahere kaŋ goo cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 8 A ma zunubu sargaroo yaaroo maanoo kul kaa, maanoo kaŋ ga teeley daabu nda maanoo kul kaŋ goo teeley ga, 9 nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ gʼi daabu kaŋ ga koy hala caraa ga, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, a mʼa kaa dumay-ɲaa-guurey bande, 10 sanda takaa kaŋ nda i gʼi kaa alaafiya teendi sargaroo yaaroo ra. Sargari juwalkaa mʼi dullandi sargari kukurantey tonadogoo boŋ. 11 Amma yaaroo kuuroo, nda nga bašoo kul, nda boŋoo, nda kobsey, nda teeley nda ngi žiiboo, 12 yaaru timmantaa, a mʼa ka koy jamaa kaloo se taray nongu henanante kaŋ ra i ga boosey mun, de a mʼa ton tuuri nuune boŋ, nongoo kaŋ ra i ga boosey mun ra a ga tonandi.›»

Jamaa kul zunubu sargaroo

13 «‹Nda Izirayel jamaa kul firka ka zunubu tee bila nda i ma bay, de i na yaamarey kul kaŋ ga bara affoo hoo kaŋ Abadantaa nʼi gay i masʼa tee, i duu zunubu. 14 Waati kaŋ zunuboo kaŋ i nʼa tee ka yaamaroo hoo bayrandi, jamaa ma yaaru kaa zunubu sargari, de i mʼa ka koy cere kubayyan hukkumoo jine. 15 Jamaa boro beerey ma ngi kabey fur yaaroo boŋoo ga Abadantaa jine, de affoo i ra mʼa koosu jinoo ra. 16 Sargari juwalkaa kaŋ yonandi‡ ma zaa yaaroo kuroo ra ka kate nda a cere kubayyan hukkumoo ra. 17 A ma nga kabe-izoo sufa kuroo ra kʼa say-say cee iyye Abadantaa jine, ridowoo ga. 18 A ma zaa kuroo ra kʼa daŋ sargari tonadogoo hilley ga Abadantaa jine, cere kubayyan hukkumoo ra. A ma kuroo cindoo kul doori sargari kukurantey tonadogoo cewey ga kaŋ goo cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 19 A ma maanoo kul kaa kʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ. 20 A ma yaaroo tee sanda takaa kaŋ a nʼa tee zunubu sargaroo yaaroo se. Woo no a mʼa tee a se. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee i se, de i ga yaafandi. 21 A ma yaaroo ka fatta ka koy jamaa kaloo se taray kʼa ton sanda takaa kaŋ nda a na ijinaa ton. Zunubu sargari no jamaa se.›»

Boŋkoyni zunubu sargaroo

22 «‹Nda boŋkoyni na zunubu tee ka firka ka yaamarey kul kaŋ ga bara affoo hoo kaŋ Abadantaa, nga Koyoo nʼa gay a masʼa tee, a duu zunubu. 23 Nda a bay zunuboo ga kaŋ nga nʼa tee, a ma hancin kaa sargari, aru kaŋ ga malal sii. 24 A ma nga kaboo fur hancinoo boŋoo ga, a mʼa koosu nongoo kaŋ ra i ga sargari kukurantey almaney koosu Abadantaa jine. Zunubu sargari no. 25 Sargari juwalkaa ma nga kabe-izoo ka zaa zunubu sargaroo kuroo ra, a mʼa daŋ sargari kukurantey tonadogoo hilley ga, a ma kuroo cindoo doori sargari kukurantey tonadogoo gandahere. 26 A ma maanoo kul dullandi sargari tonadogoo boŋ sanda alaafiya teendi sargaroo maanoo. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee boŋkoynoo se nga zunuboo se, de a ga yaafandi.›»

Jamaa boro foo zunubu sargaroo

27 «‹Nda gandaa ra, jamaa boro foo na zunubu tee ka firka ka yaamarey affoo hoo kaŋ Abadantaa nʼa gay a masʼa tee, a duu zunubu. 28 Nda a bay nga zunuboo ga kaŋ nga nʼa tee, a ma hancin woy kaŋ ga malal sii kaa sargari nga zunubu kaŋ a nʼa tee se. 29 A ma nga kaboo fur zunubu sargaroo almanoo boŋoo ga, a mʼa koosu nongoo kaŋ ra i ga sargari kukurantey almaney koosu. 30 Sargari juwalkaa ma nga kabe-izoo ka zaa kuroo ra, a mʼa daŋ sargari kukurantey tonadogoo hilley ga, a ma kuroo cindoo kul doori sargari tonadogoo gandahere. 31 A ma maanoo kul kaa, sanda takaa kaŋ nda i ga alaafiya teendi sargaroo maanoo kaa, a mʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ, a ga tee sunnaara kaana Abadantaa se. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se, de a ga yaafandi.

32 Nda feeji no a kate a ma tee zunubu sargari, a ma tee woy kaŋ ga malal sii. 33 A ma nga kaboo fur zunubu sargaroo almanoo boŋoo ga, a mʼa koosu kʼa tee zunubu sargari, nongoo kaŋ ra i ga sargari kukurantey almaney koosu. 34 Sargari juwalkaa ma nga kabe-izoo zaa zunubu sargaroo kuroo ra, a mʼa daŋ sargari kukurantey tonadogoo hilley ga, a ma kuroo cindoo kul doori sargari tonadogoo gandahere. 35 A ma maanoo kul kaa, sanda takaa kaŋ nda i ga alaafiya teendi sargaroo feejoo maanoo kaa, a mʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ sargari tonantey bande Abadantaa maaɲoo ga. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se nga zunuboo se kaŋ a nʼa tee, de a ga yaafandi.›»

5

Hayey kaŋ se zunubu sargari ga hun

1 «‹Nda boro maa dangayan, a dii hayaa kaŋ se dangayanoo teendi wala a bay, a ga tee seede, nda a wanji kʼa har, a na zunubu tee, a ga nga layboo zaa. 2 Boro kaŋ tuku haya kul kaŋ no ga kaŋ ga harram, a ma tee hooga jifa harramante, wala adabba biirante jifa harramante, wala gandako jifa harramante, ba nda a mana bay, boraa hunday žiibi, a duu zunubu. 3 Wala mo boro, nda a tuku adamize žiibi ga, a ma tee žiibi dumi kul kaŋ no kaŋ ga boro žiibandi, ba nda a mana bay, nda a kaa ka bay, a duu zunubu. 4 Boro kaŋ goo ma šelaŋ bila nda lakkal hala a žee, haya kul kaŋ ga no, a ma tee ihenna wala ifutu, ba nda a mana bay, nda a kaa ka bay, a duu zunubey wey affoo.

5 Boro kaŋ duu zunubey wey affoo, a ma hayaa har kaŋ zunuboo no a nʼa tee. 6 Woo banda ga, a ma nga tooɲe sargaroo noo Abadantaa maaɲoo ga, nga zunuboo kaŋ a nʼa tee maaganda se alman buuna woy, maanaa feeji woy wala hancin woy, no ma tee zunubu sargari. Woo ga, sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se nga zunuboo se.›»

Sargaroo kaŋ talkey gʼa kaa

7 «‹Nda boro hinoo si too alman buuna kʼa sarga zunuboo kaŋ a nʼa tee se, a ma kate gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka Abadantaa maaɲoo ga kʼi tee tooɲe sargari, affoo ma tee zunubu sargari, affaa ma tee sargari kukurante. 8 A ma kate ey sargari juwalkaa se, zunuboo wanoo, a mʼa kaa sargari jina, a ma boŋoo kaa jindoo ga bila nda a mʼa dogu. 9 Sargari juwalkaa ma zaa zunubu sargaroo ciraa kuroo ra kʼa say-say sargari tonadogoo caraa ga, de kuroo cindoo ma doorandi sargari tonadogoo gandahere, zunubu sargari no. 10 Ciraw hinkantoo, a mʼa tee sargari kukurante ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se nga zunuboo se kaŋ a nʼa tee, de a ga yaafandi.

11 Nda boraa kaŋ na zunubu tee hinoo si too gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka, a ma farin hamni kilo hinza sarga, a ma tee zunubu sargari. A masi jii doori a boŋ, a masi dugu fur a ga, zama zunubu sargari no. 12 A mʼa ka koy sargari juwalkaa do, sargari juwalkaa ma nga kaboo too zanboo ra kaŋ ga tee hongandihaya kʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ, nga nda sargari tonantey Abadantaa maaɲoo ga, zunubu sargari no. 13 Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se nga zunuboo se kaŋ a nʼa tee ka yaamarey wey affoo hoo, de a ga yaafandi. Woo kaŋ cindi, sargari juwalkaa ma duu a sanda taasu sargaroo.›»

Tooɲe sargaroo

14 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 15 «Nda boro firka ka tooɲe ka zunubu tee ka hayey kaŋ jisandi Abadantaa maaɲoo ga dii, a ma tooɲe sargari tee Abadantaa maaɲoo ga ka gaaru zaa alman buuney ra kaŋ ga malal sii kaŋ alkadaroo kaŋ kayandi ga too nzorfu kaaray tammaa alkadaroo, a ma sawa nda nongu henanantaa nzorfu tammaa. Almanoo ma tee tooɲe sargari. 16 Tooɲaa kaŋ a nʼa tee nongu henanantaa se, a mʼa hanse ka hayaa yeeti ka affoo tonton igguu foo kul ga, a mʼa noo sargari juwalkaa se. Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se nda nga gaaroo kʼa sarga kʼa tee tooɲe sargari, de a ga yaafandi.

17 Nda boro kaŋ na zunubu tee ka yaamarey kul kaŋ ga bara affoo hoo kaŋ Abadantaa nʼa gay a masʼa tee bila nda a ma bay, a duu zunubu, de a ga nga layboo zaa. 18 A ma gaaru kaŋ ga malal sii zaa alman buuney ra kaŋ nga alkadaroo kaŋ kayandi ga too, a ma tooɲe sargari tee kʼa ka koy sargari juwalkaa do. Sargari juwalkaa ma firkayanoo kaŋ boraa nʼa tee bila nda a ma bay zunubu tuusuyanoo tee a se, de a ga yaafandi. 19 Tooɲe sargari no, zama boraa din, šikka sii a duu zunubu Abadantaa do.»

20 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 21 «Boro kaŋ na zunubu tee ka Abadantaa tooɲe ka nga gandaa boro zanba jinay jisante ga, a nka nondi a se wala zaytaray jinay no, wala a nka nga gandaa boro kom, 22 wala a na haya kurma kaŋ dere, de a na yankar, wala a žee taari ga, zunubey kul kaŋ adamize gʼi tee, affoo ga, 23 waati kaŋ boraa na zunuboo woo tee, a tooɲe, a ma jinaa kaŋ a nʼa zay, wala a nʼa kom, wala jinay no kaŋ i nʼa talfi a ga, wala a nka haya derante kurma, a mʼa yeeti. 24 Wala mo a ma tee haya kul kaŋ ga a taari ka žee. A mʼa yeeti a ga timme, ka affoo tonton igguu foo kul ga kʼa noo koyoo se, zaaroo kaŋ ra a ga tooɲe sargaroo kaa. 25 Woo banda ga, a ma kate nga tooɲe sargaroo Abadantaa maaɲoo ga: a ma koy nda sargari juwalkaa se gaaru kaŋ ga malal sii kaŋ nga alkadaroo ga too, a ma tee tooɲe sargari, a mʼa kaa alman buuney ra. 26 Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se Abadantaa jine, de tooɲe dumi kul kaŋ no a nʼa tee ka duu zunubu ga yaafandi.»

6

Sargari kukurante ašariyaa sargari juwalkey se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Haruna nda nga izʼarey yaamar ka nee: ‹Sargari kukurante ašariyaa ne: sargari kukurantaa, nga, a ma cindi sargari tonadogoo denjoo daŋdogoo ra cijinoo kul hala moo ma boo, sargari tonadogoo nuunaa ma cindi ka dii a boŋ. 3 Woo banda ga, sargari juwalkaa ma nga leŋ šukka kaayi beeroo daŋ, de a ma nga leŋ šukka npogaa daŋ nga ga. A ma sargari kukurantaa kaŋ nuunaa nʼa ton sargari tonadogoo boŋ boosoo zaa kʼa daŋ sargari tonadogoo jeroo ga. 4 Woo banda ga, a ma nga darbawey kaa ka darbay fooyaŋ daŋ. A ma boosoo ka koy jamaa kaloo se taray nongu ra kaŋ ga henan. 5 Nuunaa ma cindi ka dii sargari tonadogoo boŋ, a masi buu. Sargari juwalkaa ma tuurey diinandi a boŋ, subbaahi kul ka sargari kukurantaa hanse, ka alaafiya teendi sargarey maaney dullandi. 6 Nuunaa ga hima ka dii sargari tonadogoo boŋ alwaati kul, a masi buu.

Taasu sargari ašariyaa sargari juwalkey se

7 Taasu sargaroo ašariyaa ne: Haruna izʼarey mʼa sarga Abadantaa jine, sargari tonadogoo tenje. 8 A ma nga kaboo too taasu sargaroo hamni baanaa ra, nda nga jiyoo ra, nda dugoo kul kaŋ goo taasu sargaroo ga. A mʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ. Sargari no kaŋ sunnaaraa ga kan, nga hongandihayaa no Abadantaa maaɲoo ga. 9 Woo kaŋ ga cindi a ra, Haruna nda nga izʼarey mʼa ŋaa, a ma ŋandi bila dolobiri, nongu henanante ra. I mʼa ŋaa cere kubayyan hukkumoo batumaa ra. 10 A masi hinandi nda dolobiri. Ngi bagaa no kaŋ ay nʼa noo i se sargari tonantey ra. Haya no kaŋ ga hanse ka henan, sanda zunubu sargari nda sanda tooɲe sargari. 11 Aru kul kaŋ goo Haruna izey ra mʼa ŋaa. Yaamar kaŋ si tun no war alwaddawey se, sargari tonantey here Abadantaa maaɲoo ga. Haya kul kaŋ tuku a ga, ga yeetandi jere ga Irkoy se.›»

12 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 13 «Sargaroo ne kaŋ Haruna nda nga izʼarey mʼa kaa Abadantaa maaɲoo ga hanoo kaŋ i gʼa yon*: farin hamni kilo hinza kaŋ ga tee taasu sargari alwaati kul, jere foo subbaahoo, jere faa cijinoo ra. 14 Hamnoo ma hansandi guuru boŋ nda jii. Ma kate a, a ɲaami nda jii. Ma taasu sargaroo kaa a ma tee dunbu-dunbante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

15 Haruna izʼarey ra, sargari juwalkaa kaŋ ga yonandi ka huru dogoo ra ma sargaroo woo tee. Yaamar kaŋ si tun no, a kul ma dullandi Abadantaa maaɲoo ga. 16 Sargari juwalkaw taasu sargaroo kul ma tonandi hala a ma ben, a masi ŋandi.»

Zunubu sargari ašariyaa sargari juwalkey se

17 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 18 «Šelaŋ Haruna nda nga izʼarey se ka nee: ‹Zunubu sargaroo ašariyaa ne: nongoo kaŋ ra i ga sargari kukurantaa almanoo koosu, nga ra i ma zunubu sargaroo almanoo koosu Abadantaa jine. Haya no kaŋ ga hanse ka henan. 19 Sargari juwalkaa kaŋ ga sargaroo kaa zunuboo se mʼa ŋaa, nongu henanante ra a ma ŋandi, cere kubayyan hukkumoo batumaa ra. 20 Haya kul kaŋ tuku hamoo ga, ga henan. Nda kuroo ra haya say darbay ga, hayaa kaŋ ga a say mʼa ɲumandi nongu henanante ra. 21 Labu kusoo kaŋ ra a hinandi ma kayrandi. Nda alhan kusu ra a hinandi, a ma žiirandi ka leelandi nda hari. 22 Aru kul kaŋ goo sargari juwalkey hugey borey ra mʼa ŋaa. Haya no kaŋ ga hanse ka henan. 23 Amma zunubu sargari kul kaŋ kuroo ra haya katandi cere kubayyan hukkumoo ra nongu henanantaa ra zunubu tuusuyanoo se masi ŋandi. A ma tonandi nuune ra ka tee boosu.›»

7

Tooɲe sargari ašariyaa sargari juwalkey se

1 «‹Tooɲe sargaroo ašariyaa ne: haya no kaŋ ga hanse ka henan. 2 Nongoo kaŋ ra i ga sargari kukurantaa almanoo koosu, nga ra i ma tooɲe sargaroo almanoo koosu, kuroo ma say-sayandi sargari tonadogoo carawey bande. 3 Sargari juwalkaa ma maanoo kul sarga, nda šuwalaa, nda maanoo kaŋ ga teeley daabu, 4 nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda maanoo kaŋ gʼi daabu kaŋ ga koy hala caraa ga, nda tasa-izoo kaŋ goo tasaa ga, a mʼa kaa dumay-ɲaa-guurey bande. 5 Sargari juwalkaa mʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ sanda sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga, tooɲe sargari no. 6 Aru kul kaŋ goo sargari juwalkey hugey borey ra mʼa ŋaa. Nongu henanante ra a ma ŋandi. Haya no kaŋ ga hanse ka henan. 7 Takaa kaŋ ti zunubu sargaroo, nga da ti tooɲe sargaroo, ašariyaa follokaa bara i se. Sargari juwalkaa kaŋ ga zunubu tuusuyanoo tee, nga no ma duu a.

8 Sargari juwalkaa kaŋ na boro sargari kukurantaa tee, sargari kukurantaa kaŋ a nʼa kaa kuuroo, sargari juwalkaa no ma duu a, nga wane nda a. 9 Taasu sargari kul kaŋ ga hinandi alforon ra wala haya kul kaŋ ga hansandi pol ra wala guuru boŋ, sargari juwalkaa kaŋ gʼa tee, nga no ma duu a. 10 Taasu sargari kul kaŋ loobandi nda jii wala bila jii, Haruna izʼarey, ngi no ma duu a, i kul ma sawa a ra.›»

Alaafiya teendi sargaroo ašariyaa sargari juwalkey se

11 «‹Alaafiya teendi sargarey kaŋ ga teendi Abadantaa maaɲoo ga ašariyaa ne: 12 nda boro nʼa kaa albarka daŋyan se, a mʼa tee wijilayaŋ kaŋ ra dolobiri sii kaŋ loobandi nda jii, nda furmeyaŋ kaŋ ra dolobiri sii kaŋ yonandi nda jii, nda farin hamni kaŋ ɲaami nda jii ka tee wijila kaŋ loobandi nda jii albarka daŋyanoo kaŋ ti alaafiya teendi sargaroo bande. 13 Nga albarka daŋyan sargaroo bande a ma furme tunanteyaŋ kaa alaafiya teendi sargaroo. 14 Sargarey wey ra, dumi foo kul nongu foo ga hun Abadantaa maaɲoo ga, sargari juwalkaa kaŋ na alaafiya teendi sargaroo kuroo say-say, nga no ma duu a. 15 Nga albarka daŋyanoo kaŋ ti alaafiya teendi sargaroo hamoo ma ŋandi hanoo hunday kaŋ a nʼa kaa, haya kul masi cindi hala suba subbaahoo ra.

16 Nda boraa sargaroo manʼti kala meefur wala sargari kaŋ a gʼa kaa nda nga boŋ, nga sargaroo ma ŋandi zaaroo kaŋ a gʼa kaa, woo kaŋ ga cindi a ra ma ŋandi subaa ra. 17 Woo kaŋ ga cindi sargaroo hamoo ra jirbi hinzantoo hane ma tonandi nuune ra ka tee boosu. 18 Nda alaafiya teendi sargaroo hamoo ra haya ŋandi jirbi hinzantoo hane, sargaroo si taandi, boraa kaŋ nʼa kaa, a si duu nga nafaa, haya hasarante no, boro kaŋ nʼa ŋaa ga nga layboo zaa. 19 Hamoo kaŋ too haya do kaŋ ga harram masi ŋandi, a ma tonandi nuune ra ka tee boosu. Hamoo hunday, boro kul kaŋ ga henan gʼa ŋaa. 20 Amma boro kaŋ na alaafiya teendi sargaroo hamoo ŋaa kaŋ ti Abadantaa wane, nga žiiboo goo a ga, boraa din ga hun nga jamaa ra. 21 Nda boro tuku haya kul kaŋ no ga kaŋ ga harram, adamize žiibi, wala alman harramante, wala haya wangante kul kaŋ ga harram, de a na alaafiya teendi sargaroo hamoo ŋaa kaŋ ti Abadantaa wane, boraa din ga hun nga jamaa ra.›»

22 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 23 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹War masi haw, wala feeji, wala hancin kul maanoo ŋaa. 24 Jifa wala adabba kaŋ hooga nʼa wii maanoo ga hin ka yantasu hanse, amma war masʼa ŋaa kul. 25 Zama boro kul kaŋ na alman maanoo ŋaa kaŋ ga tee sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga, boraa kaŋ nʼa ŋaa ga hun nga jamaa ra. 26 War masi kuri kul ŋaa, nongu kul kaŋ ra war goro, a ma tee ciraw kuri wala alman kuri. 27 Boro kul kaŋ na kuri kul kaŋ no ŋaa, boraa din ga hun nga jamaa ra.›»

28 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 29 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Boro kaŋ na nga alaafiya teendi sargaroo daŋ Abadantaa jine, a ma Abadantaa bagaa kaŋ nda a ga hima kaa nga alaafiya teendi sargaroo ra. 30 Nga kaboo ma kate sargari tonantey Abadantaa maaɲoo ga. A ma kate maanoo nda caraa kʼa zinji sanda sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. 31 Sargari juwalkaa ma maanoo dullandi sargari tonadogoo boŋ. Caraa, Haruna nda nga izʼarey ma duu a. 32 War alaafiya teendi sargarey ra, war ma almanoo cee gumaa noo sargari juwalkaa se. 33 Haruna izʼarey ra, boro kaŋ ga alaafiya teendi sargaroo kuroo nda maanoo sarga no ma duu almanoo cee gumaa sanda nga bagaa. 34 Gandoo kaŋ hun sargari zinji-zinjantaa ra nda cewoo kaŋ hun sargaroo ra kaŋ i nʼa kaa, ay nʼi zaa Izirayel borey do kʼi noo sargari juwalkaa Haruna nda nga izʼarey se sanda yaamar kaŋ si tun.›»

35 Woo ti bagaa kaŋ Haruna nda nga izʼarey ga duu a ngi yonyanoo se sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga, za hanoo kaŋ i ga man ka ngi sargari juwalyan goyoo tee Abadantaa maaɲoo ga. 36 Hayaa no kaŋ Abadantaa nʼa zaa Izirayel borey do kʼi yaamar hanoo kaŋ ra a nʼi yon. Hantum kaŋ si tun no ngi alwaddawey se.

37 Woo ti sargari kukurantaa, nda taasu sargaroo, nda zunubu sargaroo, nda tooɲe sargaroo, nda sargari juwalkaa gorandiyanoo goyoo ra sargaroo, nda alaafiya teendi sargaroo ašariyaa 38 kaŋ Abadantaa na Musa yaamar Sinay tondi hondoo boŋ, Sinay saajoo ra hanoo kaŋ ra a na Izirayel borey yaamar i ma sargariyaŋ kaa nga maaɲoo ga.

8

Haruna nda nga izʼarey daŋandi jere ga sargari juwalyanoo se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Haruna zaa, nga nda nga izʼarey, nda darbawey, nda yonyan jiyoo, nda zunubu sargaroo yaaroo, nda gaaru hinkaa, nda takulawey kaŋ ra dolobiri sii dikaa. 3 Ma alžamaa kul cee cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga.» 4 Hayaa kaŋ Abadantaa nʼa yaamar, Musa nʼa tee, alžamaa marga cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga.

5 Musa nee alžamaa se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa yaamar a ma teendi.» 6 Woo banda ga, Musa na Haruna nda nga izʼarey manandi kʼi ɲumay nda hari. 7 A na kaayoo daŋ Haruna ga, a na centoo haw nda gamahawoo, a na forkiyaa daŋ a ga, a na beene kaayi-izoo kaŋ ga kotay kaayoo ga daŋ a ga, a na gamahawoo haw nda kaayi-izoo gamahawoo kʼa kuubi kʼa bere. 8 A na albaytoo daŋ gandey ga ka alkurraa goy jinawey kaŋ ti Urim nda Tumim daŋ albaytoo ra. 9 A na fatalaa didiji boŋoo ga, de fatalaa jineheroo ga, a na wura hiiri henanantaa daŋ, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

10 Woo banda ga, Musa na yonyan jiyoo zaa ka Irkoy gorodogoo nda haya kul kaŋ goo a ra yon kʼi daŋ jere ga Irkoy se. 11 A zaa a ra ka say-saya cee iyye sargari tonadogoo ga, a na sargari tonadogoo, nda nga jinawey kul, nda hanfi beeroo nda hayaa kaŋ ga a ga goro yon kʼi daŋ jere ga Irkoy se. 12 A na yonyan jiyoo doori Haruna boŋoo boŋ, a nʼa yon kʼa daŋ jere ga Irkoy se. 13 Musa na Haruna izʼarey manandi, a na kaayi beeriyaŋ daŋ i ga, a na centey haw nda gamahaw, a na fuula daŋ i ga sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

14 A na zunubu sargaroo yaaroo manandi, Haruna nda nga izʼarey na ngi kabey fur zunubu sargaroo yaaroo boŋoo ga. 15 A koosandi, Musa na nga kabe-izoo ka zaa kuroo ra kʼa daŋ sargari tonadogoo hilley ga, carawey bande, a na sargari tonadogoo henanandi, a na kuroo cindoo doori sargari tonadogoo gandahere kʼa daŋ jere ga Irkoy se ka zunubu tuusuyanoo tee a se. 16 A na maanoo kul kaŋ ga teeley daabu, nda tasa-izoo, nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa, nda ngi maanoo zaa kʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ. 17 Yaaroo, nda kuuroo, nda hamoo, nda žiiboo, a nʼi ton nuune ra jamaa kaloo se taray kʼi tee boosu, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

18 A na sargari kukurantaa gaaroo manandi, Haruna nda nga izʼarey na kabe fur gaaroo boŋoo ga. 19 A koosandi, Musa na kuroo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 20 Feejoo dunbu-dunbandi, Musa na boŋoo, nda ham dunbu-dunbantey, nda maaney dullandi. 21 Teeley nda kobsey ɲumandi nda hari, Musa na gaaroo kul dullandi sargari tonadogoo boŋ: sargari kukurante no kaŋ sunnaaraa ga kan, sargari tonante no Abadantaa maaɲoo ga sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

22 Woo banda ga, Musa na gaaru hinkantoo manandi, sargari juwalkaa gorandiyanoo goyoo ra gaaroo kaŋ ga tee sargari no. Haruna nda nga izʼarey na ngi kabey fur gaaroo boŋoo ga. 23 A koosandi, Musa zaa kuroo ra, a nʼa daŋ Haruna haŋa gumaa deenoo ga, a daŋ nga kabe gumaa kobaaroo ga nda nga cee gumaa cew-ize beeroo ga. 24 Musa na Haruna izʼarey manandi, a zaa kuroo ra kʼa daŋ ngi haŋa gumaa deeney ga, a daŋ ngi kabe gumaa kobaarey ga nda ngi cee gumaa cew-ize beerey ga. Woo banda ga, Musa na kuroo cindoo say-say sargari tonadogoo carawey bande. 25 A na maanoo, nda šuwalaa, nda maanoo kul kaŋ ga teeley daabu, nda tasa-izoo, nda dumay-ɲaa-guuri hinkaa nda ngi maanoo, nda cee gumaa zaa. 26 Takulawey kaŋ ra dolobiri sii dikaa kaŋ ga jisi Abadantaa jine ra, a na wijila, nda wijila takula foo kaŋ loobandi nda jii, nda furme foo zaa a ra kʼi daŋ maaney nda cee gumaa ga. 27 A na wey kul daŋ Haruna nda nga izʼarey kabey ra, a nʼi zinji sanda sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. 28 Woo banda ga, Musa nʼi kaa kabey ra, a nʼi dullandi sargari tonadogoo ga sargari kukurantaa boŋ kʼi tee sargari juwalkaa gorandiyanoo goyoo ra sargari, sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. 29 Musa na almanoo caraa zaa kʼa zinji sanda sargari zinji-zinjante Abadantaa jine, sargari juwalkaa gorandiyanoo goyoo ra feejoo woo, nga ti Musa bagaa sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. 30 Musa na yonyan jiyoo zaa, nda kuroo kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ, a say-saya Haruna nda nga darbawey ga, nga izʼarey nda ngi darbawey ga a bande, a na Haruna nda nga darbawey, nda nga izʼarey nda ngi darbawey a bande daŋ jere ga Irkoy goyoo se.

31 Woo banda ga, Musa nee Haruna nda nga izʼarey se: «Wa hamoo hina cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, war mʼa ŋaa no din, nga nda takulaa kaŋ goo sargari juwalkaa gorandiyanoo goyoo ra dikaa ra sanda takaa kaŋ nda ay yaamar ka nee: ‹Haruna nda nga izʼarey mʼi ŋaa.› 32 Hamoo nda takulaa cindoo, war mʼi ton nuune ra kʼi tee boosu. 33 Woo banda ga, jirbi iyye war si hun cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, hala han kaŋ war daŋyanoo jere ga zaarey ma timme, zama jirbi iyye no war gʼa tee hala war daŋyanoo jere ga Irkoy goyoo se ga tabati. 34 Hayaa kaŋ ir nʼa tee hõ, Abadantaa nʼa yaamar, hala war ma duu zunubu tuusuyan. 35 War ma cindi jirbi iyye cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga cijin nda zaari, war ma hayaa dii kaŋ Abadantaa nʼa noo war se war mʼa dii hala war masi duu ka buu, zama woo ti hayaa kaŋ nda ay yaamarandi.» 36 Haruna nda nga izʼarey na hayey kul tee kaŋ Abadantaa na Musa kʼi yaamar.

9

Haruna nda nga izʼarey gorandi sargari juwalyanoo goyoo ra

1 Jirbi yaahantoo hane, Musa na Haruna, nda nga izʼarey, nda Izirayel boro beerey cee. 2 A nee Haruna se: «Yagaw zaa zunubu sargaroo se, nda gaaru sargari kukurantaa se kaŋ ga malal sii, ma kate ey Abadantaa jine. 3 Ma šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Wa jindaaru zaa zunubu sargaroo se, wa yagaw, nda feeji-ize kaŋyaŋ goo nda jiiri foo zaa, malal masi bara i ra, sargari kukurantaa se. 4 Ma yaaru nda gaaru zaa alaafiya teendi sargaroo se kʼa kaa Abadantaa jine nda taasu sargari kaŋ loobandi nda jii, zama hõ Abadantaa ga bangay war se.›»

5 Hayey kaŋ nda Musa nʼi yaamar, i nʼi zaa kate cere kubayyan hukkumoo jine, alžamaa kul man kate ka kay Abadantaa jine. 6 Musa nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa yaamar war mʼa tee, de Abadantaa daržaa ga bangay war se.» 7 Musa nee Haruna se: «Man sargari tonadogoo, ma ni zunubu sargaroo nda ni sargari kukurantaa kaa, ma zunubu tuusuyanoo tee ni nda jamaa se. Woo banda ga, ma jamaa sargaroo kaa, ma zunubu tuusuyanoo tee i se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na yaamar.»

8 Haruna man kate sargari tonadogoo do, a na yagaa koosu kaŋ ti nga boŋ zunubu sargaroo. 9 Haruna izʼarey kate a se kuroo, a na kabe-izoo sufa kuroo ra, a nʼa daŋ sargari tonadogoo hilley ga, a na kuroo cindoo doori sargari tonadogoo gandahere. 10 A na zunubu sargari maanoo, nda dumay-ɲaa-guurey, nda tasa-izoo kaŋ hun tasaa ga dullandi sargari tonadogoo boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 11 Amma bašoo nda kuuroo, a nʼi ton nuune ra jamaa kaloo se taray kʼi tee boosu.

12 Haruna na gaaroo koosu sargari kukurantaa se. Nga izʼarey nʼa noo kuroo, a nʼa say-say sargari tonadogoo carawey bande. 13 I nʼa noo sargari kukurantaa kaŋ dunbu-dunbandi, nda boŋoo, de a nʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ. 14 A na teeley nda kobsey ɲumay kʼi dullandi sargari tonadogoo boŋ, sargari kukurantaa boŋ.

15 Woo banda ga, a kate jamaa sargaroo: a na zunubu sargaroo jindaaroo dii kaŋ hun jamaa se, a nʼa koosu kʼa tee zunubu sargari, sanda cee jinaa takaa. 16 A kate sargari kukurantaa, a nʼa tee sanda takaa kaŋ hantumoo kaŋ kayandi nʼa har. 17 A kate taasu sargaroo, a na nga kaboo too a ra, a nʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ ka tonton subbaahoo sargari kukurantaa ga. 18 A na alaafiya teendi sargaroo yaaroo nda gaaroo koosu kaŋ hun jamaa se. Nga izʼarey nʼa noo kuroo, a nʼa say-say sargari tonadogoo carawey bande. 19 I nʼa noo yaaroo nda gaaroo maaney, nda šuwalaa, nda hayaa kaŋ ga teeley daabu, nda dumay-ɲaa-guurey, nda tasa-izoo. 20 I na maaney daŋ carawey ga, i na maaney dullandi sargari tonadogoo boŋ. 21 Haruna na carawey nda kabe gumaa zinji kʼi tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa yaamar. 22 Haruna na nga kabey šerre jamaa here ka gaara i se. Woo banda ga, kaŋ a na zunubu sargaroo nda sargari kukurantaa nda alaafiya teendi sargaroo kaa ka ben, a zunbu ganda.

23 Musa nda Haruna huru cere kubayyan hukkumoo ra. Kaŋ i fatta, i gaara jamaa se, de Abadantaa daržaa bangay alžamaa kul se. 24 Nuune hun Abadantaa do ka sargari kukurantaa nda maaney ton sargari tonadogoo boŋ. Jamaa kul dii a, i kaati nda ɲaali, i na ngi ndumey ka sujudu.

10

Abadantaa nuunaa na Haruna izʼaru hinka ton

1 Haruna izʼarey, Nadab nda Abihu, affoo kul na nga dugu canboo zaa, i na nuune daŋ a ra ka dugu fur a boŋ, i na nuune kaŋ si bisa i se daŋ Abadantaa jine kaŋ a manʼi yaamar nda a. 2 Nuune hun Abadantaa do, a nʼi halaci, i buu Abadantaa jine. 3 Musa nee Haruna se: «Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har ka nee:

‹Borey kaŋ ga too kate ay do, ay ma henanandi i do.

Jamaa kul jine ya jeerandi.›»

Woo banda ga, Haruna dangay.

4 Musa ciya Mišel nda Elisafaŋ se, Uziyel izʼarey, Haruna baabaa armaa, ka nee i se: «Wa man kate ka war armey kaa nongu henanantaa jine kʼi ka koy jamaa kaloo se taray.» 5 I man kate, de i nʼi ka koy ngi kaayi beerey ra gorodogoo se taray sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa har.

6 Musa nee Haruna, nda nga izʼarey Eleyazar, nda Itamar se: «War masi war boŋey feeri, war masi war kaayey kottu hala war masi duu ka buu, hala Irkoy masi futu jamaa kul ga. Amma war armey, Izirayel hugoo borey kul ma borey hẽe kaŋ Abadantaa nʼi ton. 7 War masi hun cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga hala war masi duu ka buu, zama Abadantaa yonyan jiyoo goo war ga.» I na hayaa tee kaŋ Musa nʼa har.

Ašariyaa kaŋ ga šelaŋ harifutawey ga

8 Abadantaa šelaŋ Haruna se ka nee: 9 «War masi alaneb hari moora haŋ, war masi harifutu haŋ, ni nda ni izʼarey ni bande, waati kaŋ war ga koy huru cere kubayyan hukkumoo ra hala war masi duu ka buu. Hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se, 10 nga ra war ma haya henanante nda haya koonu fay kʼi kaa cere ra, ka iharramante nda ihalalante kaa cere ra, 11 ka Izirayel borey cawandi yaamarey kul kaŋ Abadantaa na Musa kʼi yaamar.»

Ašariyaa kaŋ ga šelaŋ sargarey hamey ga

12 Musa nee Haruna, nda Eleyazar, nda Itamar, nga izʼarey kaŋ cindi se: «Wa taasu sargaroo zaa, woo kaŋ cindi sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga, wʼa ŋaa bila dolobiri sargari tonadogoo jeroo ga, zama haya no kaŋ ga hanse ka henan. 13 War mʼa ŋaa nongu henanante ra, zama woo ti ni bagaa nda ni izʼarey bagaa kaŋ war ga duu a sargari tonantey ra Abadantaa maaɲoo ga, zama woo nda ay yaamarandi. 14 War ma gandoo kaŋ hun sargari zinji-zinjantaa ra nda cewoo kaŋ hun sargaroo ra kaŋ i nʼa kaa ŋaa nongu henanante ra, ni, nda ni izʼarey, nda ni ize woyey mʼi ŋaa cere bande. Zama i nka nondi ma ne sanda ni bagaa, nda ni izey bagaa Izirayel borey alaafiya teendi sargarey ra. 15 I ma kate cewoo kaŋ hun sargaroo ra kaŋ i nʼa kaa, nda gandoo kaŋ hun sargari zinji-zinjantaa ra, nda sargari tonantey maaney, kʼi zinji sanda sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. Wey din, ni nda ni izʼarey ni bande wane nda ey, i ga tee baa duumante sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na yaamar.»

16 Musa na zunubu sargari jindaaroo alhabar hãa, amma nga ne, a tonandi. A futu Eleyazar nda Itamar ga, Haruna izʼarey kaŋ cindi, a nee: 17 «Cin se war mana zunubu sargaroo ŋaa nongu henanante ra? Zama haya no kaŋ ga hanse ka henan. Abadantaa nkʼa noo war se hala war ma jamaa layboo zaa ka zunubu tuusuyanoo tee i se nga jine. 18 Nga ne, kuroo mana katandi nongu henanantaa gundoo ra, taka kul kaŋ no, war hima kʼa ŋaa nongu henanantaa ra sanda takaa kaŋ nda ay nʼa yaamar.» 19 Haruna nee Musa se: «Nga ne, hõ i na ngi zunubu sargaroo kaa nda ngi sargari kukurantaa Abadantaa jine. Hayey wey tee ay ga, nda ay na zunubu sargaroo ŋaa hõ, a ga kan Abadantaa se wala?» 20 Musa maarʼa, de a kan a se.

11

Haya halalante nda harramante ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Wa šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Adabbawey kul kaŋ goo laboo ga, wey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa ti: 3 almaney kaŋ ga goyaw ra, war ga hin ka haya kul ŋaa kaŋ ceetaamey ga faya, de ceetaamey ga fersi ihinka. 4 Amma wey kaŋ si ŋandi wey kaŋ ga goyaw ra nda wey kaŋ ceetaamey ga faya ra ti: yoo, zama a ga goyaw, amma ceetaamey si faya. A ga harram war se, 5 nda tondoo-ntabay, zama a ga goyaw, amma ceetaamey si faya. A ga harram war se, 6 nda ntabay, zama a ga goyaw, amma ceetaamey si faya. A ga harram war se, 7 nda nbirŋa, zama ceetaamey ga faya, de ceetaamey ga fersi ihinka, amma a si goyaw. A ga harram war se. 8 War masi ngi hamey ŋaa, war masi tuku ngi jifaa ga. I ga harram war se.

9 Wey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa hayey kul kaŋ goo haroo ra ne: wey kul kaŋ goo nda ziihaya nda kokoši kaŋ goo haroo ra, a ma tee teekoo wala isaa, war ga hin kʼi ŋaa. 10 Amma haya kul kaŋ sii nda ziihaya nda kokoši kaŋ goo teekoo nda isaa ra, haya kul kaŋ ga ɲuuti haroo ra, nda adabba kul kaŋ goo haroo ra, i ga tee war se haya wangante. 11 I ma tee war se haya wangante, war masi ngi hamey ŋaa, war ma wanga ngi jifawey. 12 Haya kul kaŋ goo haroo ra kaŋ sii nda ziihaya nda kokoši ga tee war se haya wangante.

13 Cirawey ra, wey kaŋ war mʼi wanga ey, war masʼi ŋaa, haya wanganteyaŋ no, manʼti kala jigaara, nda jigaara kaabekoyni, nda taši, 14 nda algabu ciray, nda algabu bibi dumi nda dumi, 15 nda gaaru-gaaru dumi kul, 16 nda taatagay, nda cirawfutu, nda jufuleele, nda gabu dumi nda dumi, 17 nda duuricanba, nda miri-miri-ngondiya, nda cirawfutu beeri, 18 nda cirawfutu kaaray, nda saajoo cirawfutu, nda jigaara, 19 nda alwaaliya, nda cirawkaaray dumi nda dumi, nda ciraw zunbukoyni, nda atafirfir.

20 Fatakoyni kaccu kul kaŋ ga dira cee taaci ga, ga tee war se haya wangante. 21 Amma hayey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa fatakoyney ra kaŋ ga dira cee taaci ga ti wey kaŋ ngi ceetaamey se beene i goo nda cee taabanteyaŋ kaŋ nda i ga sar laboo ga. 22 Hayey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa ti ndoo dumi beeri nda dumi kaccu nda cirilondi dumi beeri nda dumi kaccu. 23 Amma fatakoyni cindey kul kaŋ goo nda cee taaci ga tee war se haya wangante.›»

Hayey kaŋ ga boro žiibandi nda boro tuku i ga

24 «‹Hayayaŋ ne kaŋ ga war žiibandi, boro kul kaŋ tuku ngi jifaa ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 25 Boro kul kaŋ na ngi jifaa affoo zaa, ma nga bankaarawey ɲumandi, a ga žiibi hala almaaroo ra.

26 Adabba kul kaŋ ceetaamey ga faya, amma ceetaamey si fersi ihinka, a si goyaw, a ga harram war se. Boro kul kaŋ tuku a ga, ga žiibi. 27 Haya kul kaŋ ga dira nga ceetaamey ga adabbawey kaŋ goo nda cee taaci ra, ga harram war se, boro kul kaŋ tuku ngi jifaa ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 28 Boro kul kaŋ na ngi jifaa zaa, ma nga bankaarawey ɲumandi, a ga žiibi hala almaaroo ra. I ga harram war se.

29 Hayey kaŋ ga harram war se gandakoyey ra kaŋ ga ɲuuti laboo ga ti: minay, nda nceŋ, nda agazirim dumi nda dumi, 30 nda ncita, nda cilimtaala, nda nkuura, nda jingam, nda daamamolooli. 31 Wey ga harram war se gandakoyey kul ra, boro kul kaŋ tuku ngi bukawey ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 32 Nda a buu ka kaŋ, haya kul kaŋ ga no ga žiibi, a ma tee bundu gamal, wala bankaaray, wala kuuru, wala bolbol, jinay kul kaŋ ga yantasu hanse, a ma huru hari ra, a ga žiibi hala almaaroo ra. Woo banda ga, a ga henan. 33 Labutuu kul kaŋ ra ngi affoo kaŋ, haya kul kaŋ goo a ra ga žiibi, war ma labutuwoo kayri. 34 Ŋaayan kul kaŋ ga ŋandi kaŋ labutuwoo din haroo too a do ga žiibi. Haŋhaya kul kaŋ ga haŋandi kaŋ goo jinay kul kaŋ ra no ga žiibi. 35 Jinay kul kaŋ ga ngi jifaa affoo kaŋ, ga žiibi, a ma tee alforon wala feema, i ma kayrandi, i ga harram, i ma harram war se. 36 Amma hariɲaa wala day kaŋyaŋ ti hari kanidoo ga halal, amma boro kaŋ tuku ngi jifaa ga, ga žiibi. 37 Nda ngi jifaa affoo kaŋ dumi boŋ kaŋ ga dumandi, dumiyoo ga halal. 38 Nda a gar i na hari daŋ dumiyoo ga, ngi jifaa affoo kaŋ a ga, a ga harram war se.

39 Nda adabbawey kaŋ ga tee war se ŋaahaya affoo jifa, boro kaŋ tuku jifaa ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 40 Boro kaŋ na jifaa ŋaa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ga žiibi hala almaaroo ra, boro mo kaŋ na jifaa zaa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ga žiibi hala almaaroo ra.

41 Gandako kul kaŋ ga ɲuuti laboo ga, manʼti kala haya wangante, a masi ŋandi. 42 Hayey kul kaŋ ga dira gundey ga, nda wey kul kaŋ ga dira cee taaci ga, nda wey kul kaŋ goo nda cee boobo ka ɲuuti laboo ga gandakoyey ra, war masʼi ŋaa, zama haya wanganteyaŋ no. 43 War masi war boŋ tee haya wangante nda gandakoyey wey kaŋ ga ɲuuti, war masi war boŋ žiibandi nda ey, i masi war žiibandi ngi bande. 44 Zama agay ti Abadantaa, war Koyoo. Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se ka tee nga boro henananteyaŋ*, zama ay ga henan. War masi war boŋ žiibandi nda gandakoyey kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga affoo. 45 Zama agay ti Abadantaa kaŋ na war žigandi ka hun Misira gandaa ra, hala ya tee war se Irkoy. War ma henan, zama ay ga henan.›»

46 Woo ti adabbawey nda cirawey ašariyaa, nda hayey kul kaŋ ga ziilam-ziilam haroo ra, nda wey kul kaŋ ga ɲuuti laboo ga, 47 nga ra haya harramante nda ihalalante ga fayandi ka hun cere ra, hoogaa kaŋ ga ŋandi nda woo kaŋ si ŋandi here.

12

Woy kaŋ hay ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Nda woy na gunde zaa, a duu nga boŋ izʼaru, a ga žiibi jirbi iyye, a ga žiibi sanda waati kaŋ a ga dii nga gaaham žiiboo. 3 Jirbi yaahantoo hane, zankaa ma hurubangu. 4 Woyoo ma jirbi waranza cindi hinza (33) goro, hala waati kaŋ nga kuroo žiiboo ma ben a ga. A masi tuku haya henanante kul do, a masi koy nongu henanantaa ra, hala han kaŋ nga henanandiyanoo jirbey timme.

5 Amma nda woy no a duu a, a ga žiibi jirbiiyye hinka, a ga žiibi sanda waati kaŋ a ga dii nga gaaham žiiboo. Woo banda ga, a ma goro jirbi woydu cindi iddu (66), hala waati kaŋ kuroo žiiboo ma ben a ga.

6 Waati kaŋ nga henanandiyanoo jirbey timme, izʼaru wala ize woy no a duu a, a ma koy nda a sargari juwalkaa do, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, jiiri foo feeji-ize, a ma tee sargari kukurante, nda tuuzun-ize, wala gubaguba ka tee zunubu sargari. 7 Sargari juwalkaa mʼi sarga Abadantaa jine, a ma henanandiyanoo tee a se, de a ga henan, zama nga kuroo kay. Woo ti woy kaŋ na izʼaru wala ize woy hay ašariyaa.

8 Nda a sii nda hini ka duu feeji, a ma gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka zaa, affoo sargari kukurantaa se, affaa zunubu sargaroo se. Sargari juwalkaa ma henanandiyanoo tee a se, de a ga henan.›»

13

Gaaham kuuroo wirciyaŋ ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Nda adamize kuuroo ga funsu-ize wala doridoo kogo wala ndella kaaray goo, de a tee kuuroo ra dori sanda jiray, i mʼa ka koy sargari juwalkaa Haruna wala nga izʼarey sargari juwalkey affoo do. 3 Sargari juwalkaa ma doroo laasaabu kaŋ goo kuuroo ga. Nda doroo dogoo hinbiroo bere ka kaaray, de doroo ga hima nda a guusu ka bisa kuuroo, jiray dumi dori no. Sargari juwalkaa mʼa guna, de a ma bayrandi kaŋ a žiibi. 4 Nda ndellaa kaŋ goo kuuroo ga, ga kaaray, de a si hima nda a guusu ka bisa kuuroo, hinbiroo mana bere ka kaaray. Sargari juwalkaa ma dorikoynoo daabu jirbi iyye. 5 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu jirbi iyyantoo hane, nda a gar kaŋ nga do doroo cindi nga takaa ga, a mana daaru kuuroo ga, sargari juwalkaa ma yee kʼa daabu jirbi iyye koyne. 6 Sargari juwalkaa mʼa guna koyne jirbi iyyantoo hane, nda a gar kaŋ doroo goo ma dere, a mana daaru kuuroo ga, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a henan. Doridoo kogo no, a ma nga bankaarawey ɲumandi, de a ga henan. 7 Amma nda doridoo kogaa daaru kuuroo ga ka tonton sargari juwalkaa laasaaburoo nda ka bayrandi kaŋ a henan banda ga, a ma nga boŋ cebe sargari juwalkaa se koyne. 8 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ doridoo kogaa daaru kuuroo ga, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi, jiray dumi no.

9 Nda jiray dumi dori fatta boro ga, i mʼa ka koy sargari juwalkaa do. 10 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ funsu-ize kaaray goo kuuroo ga, de a na hinbiroo kaarayandi, ham zay doo goo funsoo ga, 11 jiray no kaŋ nin kuuroo ga. Sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi. A masʼa daabu, zama a žiibi. 12 Nda jiraa hanse ka kuuroo dii, nda jiraa na boraa kaŋ ga doroo goo kuuroo kul daabu kʼa dii boŋoo ka koy cewey ga, wey kul kaŋ sargari juwalkaa ga dii a, 13 sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ jiraa na gaahamoo kul daabu, a ma bayrandi kaŋ boraa kaŋ ga doroo goo henan. Nga kul ka kaaray, a henan. 14 Amma han kaŋ i dii ham zay a ga, a ga žiibi. 15 Nda sargari juwalkaa na hamoo kaŋ zay guna, a ma bayrandi kaŋ a žiibi. Hamoo kaŋ zay ga žiibi, jiray dumi no. 16 Amma nda hamoo kaŋ zay bere ka yee ka tee ikaaray, a ma yee sargari juwalkaa do. 17 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ doroo bere ka tee ikaaray, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ boraa kaŋ ga doroo goo henan. A henan.

18 Nda futta fatta kuuroo ga, de a duu baani, 19 nongoo kaŋ ra futtaa tee, funsu-ize kaaray, wala nda ndella kaaray kaŋ moɲoo ga ciray fatta a ra, boraa ma nga boŋ cebe sargari juwalkaa se. 20 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ a ga hima nda a guusu ka bisa kuuroo, nga hinbiroo bere ka tee ikaaray, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi. Jiray dumi dori no kaŋ fatta futtaa ga. 21 Nda sargari juwalkaa nʼa guna, nda a gar kaŋ hinbiri kaaray sii a ga, a mana guusu ka bisa kuuroo, a goo ma dere, sargari juwalkaa mʼa daabu jirbi iyye. 22 Nda a daaru ka tonton kuuroo ga, sargari juwalkaa ga bayrandi kaŋ a žiibi, dori no. 23 Amma nda ndellaa cindi nga dogoo ra, a mana daaru, futtaa ndellaa no, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a henan.

24 Nda nongu kaŋ ton goo kuuroo ga, de tondogoo silbaa manʼti kala ndella kaaray moo ciray wala ikaaray, 25 sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ hinbiroo bere ka tee ikaaray ndellaa ra, de a ga hima nda a guusu ka bisa kuuroo, jiray no, a fatta tondogoo ga, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi, jiray dori no. 26 Nda sargari juwalkaa nʼa guna, nda a gar kaŋ hinbiri kaaray sii ndellaa ra, a si hima nda a guusu ka bisa kuuroo, a goo ma dere, sargari juwalkaa mʼa daabu jirbi iyye. 27 Sargari juwalkaa mʼa guna jirbi iyyantoo hane. Nda ndellaa daaru kuuroo ga ka tonton, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi, jiray dori no. 28 Amma nda ndellaa cindi nga dogoo ra, a mana daaru kuuroo ga, a goo ma dere, tonyan futta no. Sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a henan, zama nongoo kaŋ ton ndellaa no.

29 Nda aru wala woy duu dori nga boŋoo wala nga toonaa ga, 30 sargari juwalkaa ma doroo laasaabu, nda a gar kaŋ a ga hima nda a guusu ka bisa kuuroo, hinbiri kara say-sayante goo a ga. Sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a žiibi, forgo no, boŋ wala toono jiray dumi no. 31 Nda sargari juwalkaa na forgaa doroo guna, nda a gar kaŋ a si hima nda a guusu ka bisa kuuroo, hinbiri bibi sii a ga, sargari juwalkaa ma boraa kaŋ ga forgo doroo goo daabu jirbi iyye. 32 Sargari juwalkaa ga doroo guna jirbi iyyantoo hane, nda a gar kaŋ forgaa mana daaru, hinbiri kara sii a ga, de a si hima nda a guusu ka bisa kuuroo, 33 boraa ma cebu, amma a masi forgaa dogoo cebu, sargari juwalkaa ma forgokoynoo daabu jirbi iyye koyne. 34 Sargari juwalkaa ga forgaa guna jirbi iyyantoo hane, nda a gar kaŋ a mana daaru kuuroo ga, a si hima nda a guusu ka bisa kuuroo, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a henan. Boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, de a ga henan. 35 Amma nda forgaa daaru kuuroo ga ka tonton, nga henanandiyanoo banda ga, 36 sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ forgaa daaru kuuroo ga, sargari juwalkaa masi hinbiri kara ceeci, a žiibi. 37 Nda nga do, forgaa cindi nga dogoo ra, de hinbiri bibiyaŋ zay a ra, forgaa ben. A henan, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ a henan.

38 Nda aru wala woy duu ndellayaŋ nga kuuroo ga, ndella kaarayyaŋ, 39 sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ nga kuuroo ga ndella kaaray kaŋ goo ma dere goo, ndella de no kaŋ fatta kuuroo ga, a henan.

40 Nda aru boŋ hinbirey hun, a taylel, a henan. 41 Nda nga boŋoo jineheroo hinbirey ka hun, teɲa se beene ka taylel, a henan. 42 Nda taylel dogoo jine wala banda, dori kaaray kaŋ moɲoo ga ciray goo a ra, jiray no kaŋ fatta taylel dogoo jine wala bandaheroo ra. 43 Sargari juwalkaa mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ doroo futtaa manʼti kala ikaaray kaŋ moɲoo ga ciray kaŋ goo tayleloo jineheroo wala bandaheroo ra, a ga hima nda jiray kaŋ goo kuuroo ra, 44 jiraykoyni no, a žiibi. Sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ nga kul ka žiibi, boŋoo ga nga doroo goo.

45 Jiraykoynoo kaŋ ga doroo goo ma darbay kottayaŋ daŋ, a ma nga boŋoo feeri, a ma nga kaaboo daabu, a ma kaati ka nee: ‹Žiibi, žiibi!› 46 Waatoo kul kaŋ doroo goo a ga, a ga žiibi. A žiibi, a ma goro nga hinne, a ga goro jamaa kaloo se taray.

Fuune kaŋ ga bankaaray wala kuuru jinay žiibandi

47 Nda bankaaray ga fuune fatta, a ma tee haabu darbay wala leŋ šukka darbay, 48 a ma tee šukka wala šukka kaŋ kayandi, leŋ wala haabu, a ma tee kuuru wala jinay kul kaŋ no kaŋ teendi kuuru ra, 49 nda ndellaa manʼti kala ifirzi wala iciray darbaa, wala kuuroo, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra ga, fuune ndella no, a ma cebandi sargari juwalkaa se. 50 Sargari juwalkaa ma ndellaa laasaabu, a ma jinaa kaŋ ga ndellaa huru daabu jirbi iyye. 51 Jirbi iyyantoo hane, a ma ndellaa guna, nda a daaru darbaa, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, wala kuuroo, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra ga, ndellaa manʼti kala fuune kaŋ nin, a žiibi. 52 Darbaa, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, haabu wala leŋ, a ma tee jinay kul kaŋ teendi kuuru ra kaŋ ga ndellaa goo, ma tonandi, zama fuune kaŋ nin no. Hayaa ma tonandi nuune ra ka tee boosu. 53 Nda sargari juwalkaa nʼa laasaabu, nda a gar kaŋ ndellaa mana daaru darbaa, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra ga, 54 sargari juwalkaa ma yaamar kaŋ hayaa ma ɲumandi kaŋ ga ndellaa huru, de a ma yee kʼa daabu jirbi iyye koyne. 55 Sargari juwalkaa mʼa guna ɲumandiyanoo banda ga, nda a gar kaŋ ndellaa mana alhaali barmay, a mana daaru, a žiibi, a ma tonandi nuune ra ka tee boosu. Guusu no kaŋ tee darbaa jine wala bandaheroo ra. 56 Nda sargari juwalkaa nʼa guna, nda a gar kaŋ ndellaa goo ma dere ɲumandiyanoo banda ga, a mʼa dunbu kʼa kaa darbaa, wala kuuroo, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi ga. 57 Nda a yee ka fatta darbaa, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra ga, fuune no kaŋ goo ma bangay. Ma jinaa kaŋ ga ndellaa huru ton nuune ra kʼa tee boosu.

58 Darbaa, wala šukkaa, wala šukkaa kaŋ kayandi, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra kaŋ nʼnʼa ɲumandi ka ndellaa kaa, ma ɲumandi koyne, a henan.»

59 Woo ti fuune ndella kaŋ huru haabu wala leŋ darbay, wala šukka, wala šukka kaŋ kayandi, wala jinay kul kaŋ teendi kuuru ra ga ašariyaa hala boraa ma bayrandi kaŋ a henan wala a žiibi.

14

Jiraykoyni henanandiyanoo ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Jiraykoyni ašariyaa ne nga henanandiyanoo hane: waati kaŋ i nʼa ka koy sargari juwalkaa do, 3 sargari juwalkaa ma koy jamaa kaloo se taray, a mʼa laasaabu, nda a gar kaŋ jiraykoynoo duu baani nga jiraa doroo ra, 4 sargari juwalkaa ma yaamar kaŋ i ma kate boraa kaŋ ga hima ka henan se: ciraw hunante halalante hinka, nda sedere bundu, nda šilli ciray zaram, nda izopu bundu. 5 Sargari juwalkaa ma yaamar kaŋ i ma ciraw faa koosu labu kusu kaŋ ra hari henna goo boŋ. 6 Ciraw hunantaa, a mʼa zaa, nga nda sedere bundoo, nda šilli ciray zaramoo, nda izopu bundoo, a mʼi sufa ciraa kaŋ koosandi hari hennaa boŋ kuroo ra. 7 A ma say-saya cee iyye jiraykoynoo ga kaŋ ga hima ka henan nga jiraa ra. Woo banda ga, a ma bayrandi kaŋ a henan, de a ma ciraw hunantaa taŋ saajoo ra. 8 Boraa kaŋ ga hima ka henan ma nga bankaarawey ɲumay, a ma nga hinbirey kul cebu, a ma ɲumay haroo ra, de a ga henan. Woo banda ga, a ga hin ka huru jamaa kaloo ra, amma a ma cindi hukkumoo se taray jirbi iyye. 9 Jirbi iyyantoo hane, a ma nga hinbirey kul cebu, boŋoo, nda kaaboo, nda moo beene hinbirey, a ma nga hinbiroo kul cebu, a ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga gaahamoo ɲumay nda hari, de a ga henan.

10 Jirbi yaahantoo hane, a ma feeji aru-ize hinka kaŋ ga malal sii, nda feeji woy-ize kaŋ goo nda jiiri foo kaŋ ga malal sii, nda farin hamni kilo yagga cine kaŋ loobandi nda jii ka tee taasu sargari, nda jii liitar jere zaa. 11 Sargari juwalkaa kaŋ ga henanandiyanoo tee ma boraa kaŋ ga hima ka henan nda hayey wey daŋ Abadantaa jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 12 Sargari juwalkaa ma feeji aru-ize faa dii kʼa tee tooɲe sargari, nga nda liitar jeraa jiyoo, a mʼi zinji kʼi tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. 13 A ma feeji aru-izoo koosu nongoo kaŋ ra zunubu sargaroo nda sargari kukurantaa koosandi, nongu henanante ra, zama takaa kaŋ ti zunubu sargaroo, nga da ti tooɲe sargaroo, sargari juwalkaa ma duu a, haya no kaŋ ga hanse ka henan. 14 Sargari juwalkaa ma zaa tooɲe sargaroo kuroo ra kʼa daŋ boraa kaŋ ga hima ka henan haŋa gumaa deenoo ga, nda nga kabe gumaa kobaaroo ga, nda cee gumaa cew-ize beeroo ga. 15 Sargari juwalkaa ma zaa liitar jeraa jiyoo ra kʼa doori nga kabe waawaa ra, 16 a ma nga kabe gumaa kabe-ize foo sufa jiyoo ra kaŋ goo kabe waawaa ra, a ma nga kabe-izoo ka zaa jiyoo ra kʼa say-say cee iyye Abadantaa jine. 17 Sargari juwalkaa ma zaa jii cindoo ra kaŋ goo nga kaboo ra kʼa daŋ boraa kaŋ ga hima ka henan haŋa gumaa deenoo ga, nda nga kabe gumaa kobaaroo ga, nda nga cee gumaa cew-ize beeroo ga, tooɲe sargaroo kuroo boŋ. 18 Jiyoo cindoo kaŋ goo sargari juwalkaa kaboo ra, a mʼa fur boraa kaŋ ga hima ka henan boŋoo ga, a ma henanandiyanoo tee a se Abadantaa jine. 19 Sargari juwalkaa ma zunubu sargaroo kaa, a ma henanandiyanoo tee a se kʼa henanandi ka žiiboo kaa a ga. Woo banda ga, a ma sargari kukurantaa almanoo koosu. 20 Sargari juwalkaa ma sargari kukurantaa nda taasu sargaroo kaa sargari tonadogoo ga. Sargari juwalkaa ma henanandiyanoo tee boraa se, de a ga henan.

Jiraykoyni talka henanandiyanoo

21 Nda boro ga talka, de nga hinoo si too hayey wey, a ma feeji aru-ize foo kaa tooɲe sargari kʼa tee sargari zinji-zinjante ka henanandiyanoo tee a se. A ma farin hamni kilo hinza kaŋ loobandi nda jii zaa kʼa kaa taasu sargari nda jii liitar jere, 22 nda gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka kaŋ nga hinoo ga toorʼa, affoo zunubu sargari se, affaa sargari kukurante se. 23 Nga henanandiyanoo jirbi yaahantoo hane, a ma kate ey sargari juwalkaa do cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga Abadantaa jine. 24 Sargari juwalkaa ma tooɲe sargaroo feeji aru-izoo dii nda liitar jeraa jiyoo, a mʼi zinji kʼi tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine. 25 A ma tooɲe sargaroo feejoo koosu, a ma zaa tooɲe sargaroo kuroo ra kʼa daŋ boraa kaŋ ga hima ka henan haŋa gumaa deenoo ga, nda nga kabe gumaa kobaaroo ga, nda cee gumaa cew-ize beeroo ga. 26 Sargari juwalkaa ma doori jiyoo ra nga kabe waawaa ra. 27 Kabe gumaa kabe-ize foo, a mʼa ka zaa jiyoo ra kaŋ goo kabe waawaa ra, a mʼa say-say cee iyye Abadantaa jine. 28 Jiyoo kaŋ goo sargari juwalkaa kaboo ra, a ma daŋ a ra boraa kaŋ ga hima ka henan haŋa gumaa deenoo ga, nda nga kabe gumaa kobaaroo ga, nda cee gumaa cew-ize beeroo ga, nongoo kaŋ ra tooɲe sargaroo kuroo jisandi. 29 Woo kaŋ cindi jiyoo ra kaŋ goo sargari juwalkaa kaboo ra, a mʼa fur boraa kaŋ ga hima ka henan boŋoo ga ka henanandiyanoo tee a se Abadantaa jine. 30 Woo banda ga, nga nda nga hinagoo, a ma gubagubawey affoo wala tuuzun-izey affoo sarga. 31 Nga hinagoo ra, a ma affoo kaa zunubu sargari se, affaa sargari kukurante, taasu sargaroo bande. Sargari juwalkaa ma henanandiyanoo tee boraa se kaŋ ga hima ka henan Abadantaa jine.»

32 Woo ti ašariyaa boro se kaŋ ga jiray doroo goo, de nga hinoo si too henanandiyanoo hayey.

Fuune kaŋ ga hugu žiibandi

33 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 34 «Waati kaŋ war huru Kanaŋ gandaa ra kaŋ ay gʼa noo war se a ma tee war mayraa, nda ay na fuune ndella daŋ hugu ra kaŋ goo gandaa ra kaŋ ti war mayraa, 35 boraa kaŋ wane nda hugoo ma koy a bayrandi sargari juwalkaa se ka nee: ‹Ay dii ndella dumi ay hugoo ra.› 36 Sargari juwalkaa ma yaamar kaŋ i ma jinawey fattandi hugoo ra za nga mana kaa ka ndellaa guna, hala hayey kaŋ goo hugoo ra kul masi koy harram. Woo banda ga, sargari juwalkaa ma huru ka hugoo laasaabu. 37 A ma ndellaa laasaabu, nda a gar kaŋ ndella guusa firziyaŋ wala icirayyaŋ goo hugoo cetewey ga, i ga hima nda i guusu cetewey ra, 38 sargari juwalkaa ma fatta hugoo ra, waati kaŋ a too hugoo miɲoo ga, a ma hugoo daabu jirbi iyye. 39 Jirbi iyyantoo hane, sargari juwalkaa ma yee ka koy a guna, nda a gar kaŋ ndellaa daaru hugoo cetewey bande, 40 sargari juwalkaa ma yaamar kaŋ i ma tondey kaa kaŋ ga ndellaa goo, i mʼi warra koyraa banda ga nongu harramante ra. 41 A ma hugoo gundoo kuubi kʼa bere kʼa koosu. Laboo kaŋ koosandi, i mʼa mun koyraa banda ga nongu harramante ra. 42 I ma tondi tanayaŋ zaa kʼi daŋ ijinawey dogey ra. I ma labu tana ka hugoo sanfa.

43 Nda ndellaa yee ka kaa ka fatta hugoo ra, tondey kaayanoo, nda koosuyanoo, nda sanfayanoo banda ga, 44 sargari juwalkaa ma yee ka koy a guna, nda a gar kaŋ ndellaa daaru hugoo ga, fuune no kaŋ nin, a harram. 45 I ma hugoo, nda nga tondey, nda bundey, nda hugoo laboo kayri, i mʼi ka koy koyraa dumaa ga nongu harramante ra.

46 Boro kaŋ huru hugoo ra waatey kaŋ a ga daaba ra, ga žiibi hala almaaroo ra. 47 Boro kaŋ kani hugoo ra ma nga darbawey ɲumandi. Boro kaŋ ŋaa hugoo ra ma nga darbawey ɲumandi.

48 Amma nda sargari juwalkaa yee ka huru kʼa guna, nda a gar kaŋ ndellaa mana daaru hugoo ga nga sanfayanoo banda ga, sargari juwalkaa ma bayrandi kaŋ hugoo henan, ndellaa dere.

49 Hugoo zunubu tuusuyanoo se a ma ciraw hinka, nda sedere bundu, nda šilli ciray zaram, nda izopu bundu zaa. 50 A ma ciraw faa koosu labu kusu boŋ, labu kusu kaŋ ra hari henna goo boŋ. 51 A ma sedere bundoo, nda izopu bundoo, nda šilli ciray zaramoo, nda ciraw hunantaa zaa kʼi sufa ciraa kaŋ koosandi kuroo nda hari hennaa ra. A ma say-saya cee iyye hugoo ga. 52 A ma hugoo zunubu tuusuyanoo tee nda ciraa kuroo nda hari hennaa, nda ciraw hunantaa, nda sedere bundoo, nda izopu bundoo, nda šilli ciray zaramoo. 53 A ma ciraw hunantaa taŋ koyraa banda ga, saajoo ra. A ma henanandiyanoo tee hugoo se, de a ga henan.»

54 Woo ti jiray dori wala fuune ndella dumi kul kaŋ no, nda forgo, 55 nda bankaaray ndella, nda hugu ndella, 56 nda funsu, nda futta, nda ndella kaaray ašariyaa, 57 ka bayrandi waati kaŋ haya žiibi nda waati kaŋ haya henan. Woo ti jiray nda fuune ašariyaa.

15

Arutarawey žiiboo ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Aru kul kaŋ nga harimundogoo ga mandi, nga mandiroo gʼa žiibandi. 3 Hayaa ne kaŋ ga kate nga mandiroo mʼa žiibandi: nga harimundogoo ma mandi wala a ma mandiroo dii, nga žiiboo no. 4 Daari kul kaŋ ga boraa kaŋ ga mandi kani ga žiibi, haya kul kaŋ ga a goro ga žiibi. 5 Boro kaŋ tuku nga daaroo ga ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 6 Boro kaŋ goro jinay ga kaŋ ga boraa kaŋ ga mandi doona ka goro, boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 7 Boro kaŋ tuku boraa kaŋ ga mandi gaahamoo ga, boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 8 Nda boraa kaŋ ga mandi tufa boro ga kaŋ ga henan, boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 9 Kaarumay kul kaŋ ga boraa kaŋ ga mandi žigi, ga žiibi. 10 Boro kul kaŋ tuku haya kul kaŋ no ga kaŋ bay ka cindi a cire, a ga žiibi hala almaaroo ra. Boro kul kaŋ na jinawey wey affoo zaa, ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 11 Boro kul kaŋ ga boraa kaŋ ga mandi tuku, a mana nga kabey ɲumay, boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 12 Labu jinay kaŋ ga boraa kaŋ ga mandi tuku, ma kayrandi, bundu jinawey ma leelandi nda hari.

13 Waati kaŋ boraa kaŋ ga mandi, mandiroo kay, a ma jirbi iyye kabu nga henanandiyanoo se, a ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga gaahamoo ɲumay hari dandidoo hari ra, de a ga henan. 14 Jirbi yaahantoo hane, a ma gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka zaa, a ma kaa Abadantaa jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga kʼi noo sargari juwalkaa se. 15 Sargari juwalkaa mʼi sarga, affoo zunubu sargari, affaa sargari kukurante. Sargari juwalkaa ma henanandiyanoo tee a se Abadantaa jine nga mandiroo se.

16 Nda aru almaaniyoo mun a ga, a ma nga gaahamoo kul ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 17 Bankaaray nda kuuru kul kaŋ ga almaaniyoo huru ma ɲumandi nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra.

18 Nda woy nda aru marga nda cere, i ma ngi boŋ ɲumay nda hari, i ga žiibi hala almaaroo ra.

Woytarawey žiiboo ašariyaa

19 Nda woy ga mandi, nga mandiroo manʼti kala nga gaaham žiiboo, a ma cindi nga žiiboo ra jirbi iyye, boro kul kaŋ tuku a ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 20 Haya kul kaŋ ga a kani waatoo kaŋ a goo nga žiiboo ra, ga žiibi. Haya kul kaŋ ga a goro ga žiibi. 21 Boro kul kaŋ tuku nga daaroo ga ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 22 Boro kul kaŋ tuku jinay kul kaŋ ga woyoo doona ka goro, a ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. 23 Nda haya goo daaroo boŋ wala jinaa ga, haya kul kaŋ no kaŋ ga a doona ka goro, boro kaŋ tuku a ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 24 Aru kaŋ marga nda woyoo, woyoo gaaham žiiboo ga huru a ga, a ga žiibi jirbi iyye. Daari kul kaŋ ga a kani ga žiibi.

25 Nda woy ga kuri mandi jirbi boobo kaŋ manʼti nga gaaham žiiboo waatoo, wala a ga mandi ka gay ka bisa nga gaaham žiiboo waatoo, waatoo kul kaŋ a ga mandi, a ga žiibi sanda nga gaaham žiiboo waatoo. 26 Daari kul kaŋ ga a kani jirbey kul kaŋ ra a ga mandi ga tee sanda nga gaaham žiiboo daaroo. Jinay kul kaŋ ga a goro ga žiibi sanda nga gaaham žiiboo takaa. 27 Boro kul kaŋ tuku hayey wey ga, ga žiibi, a ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra.

28 Nda nga mandiroo kay, a ma jirbi iyye kabu, woo din banda ga, a ga henan. 29 Jirbi yaahantoo hane, a ma gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka zaa kʼi ka koy sargari juwalkaa do cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 30 Sargari juwalkaa ma affoo kaa zunubu sargari, affaa sargari kukurante. Sargari juwalkaa ma henanandiyanoo tee a se Abadantaa jine nga gaaham žiiboo mandiroo se.

31 War ma Izirayel borey moorandi ngi žiiboo, i masi duu kʼay gorodogoo kaŋ goo i game žiibandi ka buu ngi žiiboo ra.›»

32 Woo ti boro kaŋ ga mandi wala boro kaŋ nga almaaniyoo mun a ga kʼa žiibandi, 33 wala woy kaŋ ga dor nga gaaham žiiboo maaganda se, boro kul, aru wala woy kaŋ ga mandi, wala aru kaŋ marga nda woy kaŋ ga žiibi, ašariyaa.

16

Zunubu tuusuyanoo zaaroo

1 Haruna izʼaru hinkaa kaŋ man kate Abadantaa jine, ngi buuyanoo banda ga, Abadantaa šelaŋ Musa se. 2 Abadantaa nee Musa se: «Šelaŋ ni armaa Haruna se, a masi huru alwaati kul nongu henanantaa ra, ridowoo dumaa ga, daabirjoo jine kaŋ goo sundukoo ga, hala a masi koy buu, zama ay ga bangay duulaa ra sundukoo daabirjoo se beene.

3 Takaa ne kaŋ nda Haruna ga hima ka huru nongu henanantaa ra: a ma yaaru zaa zunubu sargaroo se, nda gaaru sargari kukurantaa se. 4 A ma šukka kaŋ se i ga nee leŋ kaayi henanante daŋ nga ga, a ma leŋ šukka npogo daŋ, a ma nga centoo haw nda leŋ šukka gamahaw, a ma leŋ šukka fatala didiji nga boŋoo ga, bankaaray henananteyaŋ no. A ma nga gaahamoo ɲumay nda hari jina a mʼi daŋ. 5 A ma jindaaru hinka taa Izirayel borey jamaa kone kʼi tee zunubu sargari, nda gaaru foo sargari kukurante se.

6 Haruna ma zunubu sargaroo yaaroo sarga nga boŋ se, a ma zunubu tuusuyanoo tee nga boŋ nda nga hugoo se. 7 A ma jindaaru hinkaa zaa kʼi daŋ Abadantaa jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 8 Haruna ma alkurra kar jindaaru hinkaa ga ka dii woo kaŋ Abadantaa ga duu a nda woo kaŋ Azazel* ga duu a. 9 Haruna ma kate jindaaroo kaŋ alkurraa kate Abadantaa ma duu a, a ma tee zunubu sargari. 10 Jindaaroo kaŋ alkurraa kate Azazel† ma duu a, nga hunantaa ma jisandi Abadantaa jine hala i ma zunubu tuusuyanoo tee a ga kʼa sanba saajoo ra Azazel do.

11 Haruna ma zunubu sargaroo yaaroo kaa nga boŋ se, a ma zunubu tuusuyanoo tee nga boŋ nda nga hugoo se. A ma zunubu sargari yaaroo koosu nga boŋ se. 12 A ma dugu canboo too nda denji ciray sargari tonadogoo ra kaŋ goo Abadantaa jine, a ma nga kabe hinkaa too nda dugu hew kaana hamni, a mʼi ka koy ridowoo dumaa ga. 13 A ma dugoo daŋ nuunaa ra kaŋ goo Abadantaa jine hala dugoo dulloo ma daabirjoo kaŋ goo seedetaraa sundukoo boŋ daabu, hala Haruna masi koy buu. 14 A ma zaa yaaroo kuroo ra kʼa say-say nda nga kabe-izoo sundukoo daabirjoo jineheroo ga waynahunay here. A ma nga kabe-izoo ka zaa kuroo ra kʼa say-say cee iyye sundukoo daabirjoo jine. 15 A ma zunubu sargaroo jindaaroo koosu kaŋ hun jamaa se, a ma kuroo ka koy ridowoo dumaa ga, a ma takaa tee kuroo se kaŋ a nʼa tee yaaroo wanoo se, a ma say-saya sundukoo daabirjoo ga nda sundukoo daabirjoo jine. 16 A ma henanandiyanoo tee nongu henanantaa se Izirayel borey žiibey nda ngi hooyaney ra, maanaa ngi zunubey kul. A ma taka follokaa tee cere kubayyan hukkumoo se kaŋ goo i bande ngi žiibey gamey ra. 17 Adamize kul masi bara cere kubayyan hukkumoo ra waati kaŋ a koy zunubu tuusuyanoo tee nongu henanantaa ra hala waati kaŋ a fatta. Woo banda ga, a ma zunubu tuusuyanoo tee nga boŋ, nda nga hugoo, nda Izirayel jamaa kul se. 18 A ma fatta sargari tonadogoo here kaŋ goo Abadantaa jine, a ma zunubu tuusuyanoo tee a se. A ma zaa yaaroo kuroo nda jindaaroo kuroo ra kʼi daŋ sargari tonadogoo hilley ga, carawey bande. 19 A ma nga kabe-izoo ka zaa kuroo ra kʼa say-say cee iyye. A mʼa henanandi ka hun Izirayel borey žiibey ra.

20 Waati kaŋ a na zunubu tuusuyanoo tee nongu henanantaa, nda cere kubayyan hukkumoo, nda sargari tonadogoo se ka ben, a ma kate jindaaru hunantaa. 21 Haruna ma nga kabe hinkaa fur jindaaru hunantaa boŋoo ga, a ma Izirayel borey laybey kul har a ga, nda ngi hooyaney kul, nda ngi zunubey kul, a mʼi daŋ jindaaroo boŋoo ga. A mʼa taŋ, aru foo kaŋ kayandi mʼa ka koy saajoo ra. 22 Jindaaroo ga ngi laybey kul zaa ka koy nongu ra kaŋ ra boro sii. Aroo ma jindaaroo taŋ a ma koy saajoo ra. 23 Haruna ma huru cere kubayyan hukkumoo ra ka leŋ šukka bankaarawey kaŋ a nʼi daŋ waatoo kaŋ a ga huru nongu henanantaa ra, kaa kʼi jisi no din. 24 A ma nga gaahamoo ɲumay nda hari nongu henanante ra, a ma nga bankaarawey daŋ. Woo banda ga, a ma fatta ka nga sargari kukurantaa kaa ka jamaa sargari kukurantaa kaa, a ma zunubu tuusuyanoo tee nga boŋ nda jamaa se. 25 A ma zunubu sargaroo maanoo dullandi sargari tonadogoo boŋ.

26 Boraa kaŋ na jindaaroo taŋ a ma koy Azazel‡ do ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga gaahamoo ɲumay nda hari, woo banda ga, a ga hin ka huru jamaa kaloo ra. 27 I ma zunubu sargaroo yaaroo nda zunubu sargaroo jindaaroo kaŋyaŋ ra kuroo kaandi ka koy nongu henanantaa ra ka henanandiyanoo tee ka koy jamaa kaloo se taray ka ngi kuurey, nda hamey, nda ngi teeley žiibey ton nuune ra kʼi tee boosu. 28 Boraa kaŋ nʼi ton ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga gaahamoo ɲumay nda hari, woo banda ga, a ga hin ka huru jamaa kaloo ra.

29 Hantum kaŋ si tun ne war se: handu iyyantoo jirbi woyantoo (10to) ra, war ma meehaw, war masi goy kul tee, a ma tee ganda-ize wala yaw kaŋ ga waati tee war do. 30 Zama hanoo din, i ga zunubu tuusuyanoo tee war se hala war ma duu ka henan, de war ga henan war zunubey kul ra Abadantaa jine. 31 A ma tee war se hunanzamzaari kaŋ bisa hunanzamzaarey jerey, war ma meehaw. Hantum kaŋ si tun no.

32 Sargari juwalkaa kaŋ yonandi§, kaŋ gorandi sargari juwalyanoo goyoo ra ka huru nga baabaa dogoo ra no ma zunubu tuusuyanoo tee. A ma leŋ šukka darbawey daŋ, darbay henanantey. 33 A ma henanandiyanoo tee nongu henanantey ihenanantaa se, a ma henanandiyanoo tee cere kubayyan hukkumoo nda sargari tonadogoo se, a ma zunubu tuusuyanoo tee sargari juwalkey nda alžamaa kul se.

34 Woo ma tee war se hantum kaŋ si tun hala zunubu tuusuyanoo ma teendi Izirayel borey se ngi zunubey kul se cee foo jiiroo ra.» A nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

17

Nongey kaŋ kayandi sargari teeyan se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Haruna, nda nga izʼarey, nda Izirayel borey kul se, nee i se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa yaamar: 3 “Boro kul kaŋ Izirayel hugoo borey ra ga yaaru, wala feeji, wala hancin koosu jamaa kaloo ra, wala a gʼa koosu kaloo se taray, 4 de a manʼa ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga kʼa kaa sargari Abadantaa maaɲoo ga, Abadantaa gorodogoo jine, i gʼa hãa nda kuroo din. A na kuri mun, boraa din ga hun nga jamaa ra, 5 hala Izirayel borey ma duu ka kate ngi sargarey kaŋ i goo mʼi kaa saajoo ra. I ma kate ey Abadantaa maaɲoo ga, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, sargari juwalkaa do, i mʼi kaa alaafiya teendi sargaroo Abadantaa maaɲoo ga. 6 Sargari juwalkaa ma kuroo say-say Abadantaa sargari tonadogoo boŋ, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, a ma maanoo dullandi kʼa tee sunnaara kaana Abadantaa se. 7 I masi yee ka ngi sargarey kaa jindaaru toorey maaɲey ga kaŋ bande i ga izefututaray tee*. Woo ma tee i se hantum kaŋ si tun ngi alwaddawey se.”›

8 Nee i se: ‹Boro kul kaŋ Izirayel hugoo borey ra, wala yawey kaŋ ga waati tee i do ra, na sargari kukurante wala sargari kaa, 9 de a mana kate a cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga kʼa sarga Abadantaa maaɲoo ga, boraa din ga hun nga jamaa ra.

Hunayan sii kala kuri ra

10 Boro kul kaŋ Izirayel hugoo borey ra, wala yawey kaŋ ga waati tee i do ra, na kuri dumi kul kaŋ no ŋaa, ay gʼay ndumoo bere boraa se, de ay gʼa kaa nga jamaa ra. 11 Zama hundikoyni hunaroo sii kala nga kuroo ra, agay, ay na war noo yaamar, kuroo kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ ma zunubu tuusuyanoo tee war boŋ hundey se, zama kuri ra, gaaham hunaa goo, a ga zunubu tuusuyanoo tee. 12 Woo se ay nee Izirayel borey se: “War ra, boro kul masi kuri ŋaa. Yawoo mo kaŋ ga waati tee war do masi kuri ŋaa.”

13 Boro kul kaŋ Izirayel borey ra, wala yawey kaŋ ga waati tee i do ra na adabba wala ciraw kaŋ ga ŋandi hoo kʼa dii, a ma kuroo mun kʼa daabu nda labu. 14 Zama hundikoyni kul, nga kuroo ti hundoo. Woo se ay nee Izirayel borey se: “War masi hundikoyni kul kuroo ŋaa, zama hundikoyni kul hundoo ti nga kuroo. Boro kul kaŋ nʼa ŋaa ma tuusandi.”

15 Boro kul kaŋ no kaŋ na jifa wala adabba kaŋ hooga nʼa wii ŋaa, a ma tee ganda-ize wala yaw, boraa ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari, a ga žiibi hala almaaroo ra. Woo banda ga, a ga henan. 16 Nda a manʼi ɲumay, a mana nga gaahamoo ɲumay, a ga nga layboo zaa.›»

18

Margarey kaŋ si bisa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Agay ti Abadantaa, war Koyoo. 3 War masi teegoyoo tee kaŋ ga teendi Misira gandaa kaŋ ra war goro, war masi teegoyoo tee kaŋ ga teendi Kanaŋ gandaa kaŋ ra ay goo ma koy nda war. War masi hanga ngey hantumey. 4 War mʼay hantumey kaŋ kayandi ka goy, war mʼay hantumey dii kʼi ka dira. Agay ti Abadantaa, war Koyoo. 5 Wʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii, boro kaŋ gʼi ka goy ga huna nda ey. Agay ti Abadantaa.

6 Aru kul masi too nga boro maanaa do ka dii nga gaa koonoo ka marga nda a. Agay ti Abadantaa.

7 Masi ni baabaa kaynandi ka dii ni ɲaa gaa koonoo ka marga nda a. Ni ɲaa no, masi dii nga gaa koonoo ka marga nda a. 8 Masi dii ni baabaa wandoo gaa koonoo ka marga nda a, ni baabaa gaa koonoo no. 9 Masi dii ni woymaa gaa koonoo ka marga nda a, ni baabaa ize woyoo wala ni ɲaa ize woyoo, a hayandi hugoo ra wala hugu tana ra a hayandi. 10 Masi dii ni izʼaroo ize woyoo wala ni ize woyoo ize woyoo gaa koonoo ka marga nda a, zama ni haawoo no. 11 Masi dii ni baabaa wandoo ize woyoo kaŋ ni baabaa duu a a ga, gaa koonoo ka marga nda a, ni woymaa no. 12 Masi dii ni baabaa woymaa gaa koonoo ka marga nda a, ni baabaa boro maana no. 13 Masi dii ni ɲaa woymaa gaa koonoo ka marga nda a, zama ni ɲaa boro maana no. 14 Masi dii ni baabaa armaa gaa koonoo ka marga nda a, masi too nga wandoo do, ni ɲaa no. 15 Masi dii ni nzura woyoo gaa koonoo ka marga nda a, ni izʼaroo wandoo no, masi dii nga gaa koonoo ka marga nda a. 16 Masi dii ni armaa wandoo gaa koonoo ka marga nda a, ni armaa haawoo no. 17 Masi dii woy nda nga ize woyoo gaa koonoo ka marga nda a. Masi nga izʼaroo ize woyoo zaa ka marga nda a, masi nga ize woyoo ize woyoo zaa ka dii nga gaa koonoo ka marga nda a, boro maanayaŋ no, almuhal ti woo. 18 Ni wandoo hunaroo ga, masi nga woymaa zaa ka dii nga gaa koonoo ka marga nda a, a ga kate waccetaray.

19 Masi too woy do ka dii nga gaa koonoo ka marga nda a waati kaŋ a ga dii nga gaaham žiiboo. 20 Masi marga nda ni gandaa boro wandoo, a ga ni žiibandi. 21 Ni hayroo ra, masi boro kul tee sargari tooroo kaŋ maaɲoo ti Molok se. Masi ni Koyoo maaɲoo kaynandi. Agay ti Abadantaa. 22 Masi kani nda aru sanda takaa kaŋ nda boro ga kani nda woy. Almuhal no. 23 Masi kani nda adabba kul kaŋ no ka ni boŋ žiibandi a bande. Woy masi kay adabba jine ka marga nda a, haya futu-futu no.

24 War masi hayey wey affoo kul ka war boŋ žiibandi, zama dumey kaŋ ay goo mʼi gaaray war jine na ngey boŋ žiibandi nda hayey wey kul. 25 Gandaa žiibi, ay nʼa noo nga zunuboo gurzugaa, gandaa na nga izey yeeri. 26 Amma war, war mʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii. Ganda-ize nda yaw kaŋ ga waati tee war do, war masi almuhaley wey affoo kul tee. 27 Almuhaley wey kul borey kaŋ goro war jine gandaa ra nʼi tee. Gandaa bere ka žiibi. 28 Gandaa masi koy war yeeri waati kaŋ war nʼa žiibandi takaa kaŋ nda a na gandaa yeeri kaŋ na war jin ka kaa. 29 Boro kul kaŋ na almuhaley wey affoo tee, borey kaŋ gʼi tee ga hun ngi jamaa ra.

30 War ma hayaa dii kaŋ ay na noo war se war mʼa dii, taka kaŋ ra war masi alaada almuhalantey tee kaŋ teendi za war mana kaa. War masi war boŋ žiibandi i bande. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

19

Irkoy here henanyan ašariyawey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey jamaa kul se, nee i se: ‹Wa henan, zama agay, Abadantaa, war Koyoo ga henan. 3 War affoo kul ma hunbur nga ɲaa nda nga baabaa, war mʼay hunanzamzaarey dii. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

4 War masi bere toorey here, war masi irkoyyaŋ tee war boŋ se nda guuru mennante. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

5 Nda war ga alaafiya teendi sargaroo kaa Abadantaa maaɲoo ga, war mʼa kaa nda taka kaŋ ra a ma taandi. 6 A ma ŋandi hanoo kaŋ ra war nʼa kaa wala subaa ra, woo kaŋ cindi jirbi hinzantoo hane ma tonandi nuune ra ka tee boosu. 7 Nda boro ŋaa a ra jirbi hinzantoo hane, haya hasarante no, a si taandi. 8 Boro kaŋ ŋaa a ra ga nga layboo zaa, zama a na haya kaynandi kaŋ yeetandi jere ga Abadantaa se. Boraa woo ga hun nga jamaa ra.

9 Waati kaŋ war ga war gandaa hegaa tee, masi ni faaroo hegay hala kanjey ra, masi hayey marga kaŋ ga hima ka kurma-kurmandi ni hegaa ra. 10 Ni alaneb faaroo izey kaŋ cindi a ra hegaa banda ga, masʼi kaa, masi izey kaŋ kaŋ kurma-kurma. Mʼi naŋ talkey nda yawey se. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

11 War masi zay, war masi war gandaa boro zanba, war masi war gandaa boro hiila. 12 War masi žee taari ga nda ay maaɲoo, nda nʼnʼa tee, nʼga ni Koyoo maaɲoo kaynandi. Agay ti Abadantaa. 13 Masi ni cinaa kom, masʼa zay. Ni goykaa banaa masi kani ni do hala subaa ra. 14 Masi lutu danga, masi haya daŋ danaw jine kaŋ gʼa kaŋandi. Ma hunbur ni Koyoo. Agay ti Abadantaa.

15 Masi borey fay-fay ciiti ra: masi talkaa ndumoo guna, masi almankoynoo jer. Ma ni gandaa boro ciiti nda šerretaray. 16 Masi huru ka fatta ni jamaa ra ka miimanda. Masi kayandi ni cinaa kuroo ma mun. Agay ti Abadantaa. 17 Masi ni armaa harram ni binoo ra. Masi goro mana ni gandaa boro daŋ fondaa ra, nga ra nʼsi nga zunuboo zaa. 18 Masi faasa ni boŋ se, masi dooray dii ni binoo ra ni ɲaa-izey se, amma ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ. Agay ti Abadantaa.

19 Wʼay hantumey dii. Ni adabbaa ra, masi ihinka kaŋ manʼti dumi foo marga nda cere. Masi dumi cine hinka say ni faaroo ra. Masi darbay daŋ kaŋ šilli dumi hinka nda a kayandi.

20 Nda aru marga nda woy, ka gar kaŋ koŋŋa no kaŋ cewoo diyandi, a mana dayandi, a mana sawalandi, i ma zukandi, amma i masi wiiyandi, zama woyoo mana sawalandi. 21 Aroo ma kate nga tooɲe sargaroo Abadantaa maaɲoo ga, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, gaaru tooɲe sargaroo se. 22 Sargari juwalkaa ma zunubu tuusuyanoo tee a se Abadantaa jine nda tooɲe sargaroo gaaroo nga zunuboo kaŋ a nʼa tee se, de nga zunuboo kaŋ a nʼa tee ga yaafandi.

23 Waati kaŋ war huru gandaa ra, war na tuuri dumi kul kaŋ ga ŋandi duma, war ma izoo guna sanda haya kaŋ žiibi. A si bisa war se. Jiiri hinza a masi ŋandi. 24 Jiiri taacantoo ra, ngi izey kul ga tee haya henanante ka Abadantaa saabu. 25 Jiiri guwantoo ra, war ma izey ŋaa hala i ma boosu ka tonton war se. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

26 War masi haya kul ŋaa nda nga kuroo. War masi kotte, war masi gunandi. 27 War masi war boŋ hinbirey carawey kaa, masi ni kaaboo miɲoo kosu, 28 war masi tooru-tooruyaŋ kaa war gaahamoo ga bukaw se, war masi tammaasa žeeri war ga. Agay ti Abadantaa.

29 Masi ni izoo kaynandi kʼa tee woykuuru, hala gandaa masi koy tee woykuuru, a masi too nda almuhal. 30 War mʼay hunanzamzaarey dii, war mʼay nongu henanantaa beerandi. Agay ti Abadantaa.

31 War masi bere borey here kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, i ga haya har kaŋ ga kaa ka tee, war masʼi ceeci, war masi koy žiibi i bande. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

32 Ma aladabu hinbiri kaaraykoyni jine, ma boro žeena beerandi, ma hunbur ni Koyoo. Agay ti Abadantaa.

33 Nda yaw ga waati tee ni bande war gandaa ra, war masʼa šiita. 34 Yawoo kaŋ ga waati tee war bande, war mʼa dii sanda ganda-ize cimi, ma bagʼa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ, zama war tee yaw Misira gandaa ra. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.

35 War masi borey fay-fay ciiti ra, wala haya kuuyan neešiyan ra, wala haya tiŋay neešiyan ra, wala mudu ra. 36 Basikiloo ma šerre, neeša tondey ma šerre, kilowoo ma šerre, liitaroo ma šerre. Agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra. 37 War mʼay hantumey kul nda ay hantumey kaŋ kayandi kul dii, war mʼi ka goy. Agay ti Abadantaa.›»

20

Teegoy futu zukandoo

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Izirayel borey, nee i se: ‹Boro kul kaŋ Izirayel borey ra, wala yawey kaŋ ga waati tee Izirayel ra, nga hayroo ra a na affoo noo Molok* se, a waazibi boraa ma wiiyandi. Gandaa borey mʼa warra nda tondi kʼa wii. 3 Agay, ay gʼay ndumoo bere boraa din se, de ay gʼa kaa nga jamaa ra, zama nga hayroo ra a na affoo noo Molok maaɲoo ga kʼay nongu henanantaa žiibandi kʼay maa henanantaa kaynandi. 4 Nda gandaa borey na ngi moɲey daabu aroo woo kaŋ nga hayroo ra, a na affoo noo Molok maaɲoo ga teegoyey ga, i manʼa wii, 5 ay gʼay ndumoo bere boraa din nda nga alaayan beeroo se, nga nda borey kul kaŋ ga izefututaray tee a bande, ka izefututaray tee† Molok bande, ay gʼi kaa ngi jamaa ra.

6 Boro kaŋ bere borey here kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, i ga haya har kaŋ ga kaa ka tee ka marga i bande ka izefututaray tee, ay gʼay ndumoo bere boraa din se, de ay gʼa kaa nga jamaa ra.

7 Wa war boŋ henanandi ka tee henananteyaŋ‡, zama agay ti Abadantaa, war Koyoo. 8 Wʼay hantumey dii, war mʼi ka goy. Agay ti Abadantaa kaŋ ga war henanandi.

9 Boro kul kaŋ na nga baabaa wala nga ɲaa danga šikka sii ga wiiyandi. A na nga baabaa wala nga ɲaa danga, nga hundoo alhakoo goo a ga.

10 Nda aru na zina nda woyhiiji, a marga nda nga cinaa wandoo, aru nda woy zinateeroo šikka sii ga wiiyandi. 11 Aru kaŋ kani nda nga baabaa wandoo, a dii nga baabaa gaa koonoo ka marga nda a, ngi boro hinkaa kul šikka sii ga wiiyandi. Ngi hundey alhakey goo i ga. 12 Aru kaŋ kani nda nga izʼaroo wandoo, ngi boro hinkaa kul šikka sii ga wiiyandi, haya futu-futu no i nʼa tee. Ngi hundey alhakey goo i ga. 13 Aru kaŋ kani nda aru sanda takaa kaŋ nda boro ga marga nda woy, ngi boro hinkaa kul na almuhal tee, šikka sii i ga wiiyandi. Ngi hundey alhakey goo i ga. 14 Aru kaŋ na woy nda nga ɲaa zaa hiijay, almuhal no, i ma tonandi nuune ra ka tee boosu, aroo nda woyoo, hala almuhaloo woo dumoo masi teendi war do. 15 Aru kaŋ kani nda adabba, šikka sii a ga wiiyandi, war ma adabbaa mo wii. 16 Woy kaŋ man adabba ka marga nda a, ma woyoo nda adabbaa wii. Šikka sii i ga wiiyandi, ngi hundey alhakey goo i ga.

17 Aru kaŋ na nga woymaa zaa hiijay, baaboo ize woyoo wala ɲaŋoo ize woyoo, de a dii nga woymaa gaa koonoo ka marga nda a, woymaa dii nga armaa gaa koonoo ka marga nda a, haawi no, i ma tuusandi ka hun ngi ɲaa-izey moɲey cire. A dii nga woymaa gaa koonoo ka marga nda a, a ga nga layboo zaa. 18 Aru kaŋ kani nda woy kaŋ goo ma dii nga gaaham žiiboo, a dii nga gaa koonoo ka marga nda a, a na woyoo kuroo mandiroo fatawandi, de woyoo na nga kuri mandiroo fatawandi. Ngi boro hinkaa kul ga hun ngi jamaa ra. 19 Masi dii ni ɲaa woymaa wala ni baabaa woymaa gaa koonoo ka marga nda a, zama boro kaŋ na woo tee na nga boro maanaa fatawandi. Ngi boro hinkaa ga ngi layboo zaa. 20 Aru kaŋ kani nda nga hasaa wandoo, a dii nga hasaa gaa koonoo ka marga nda a, ngi zunuboo ga hanga ey, i ga buu bila ize. 21 Aru kaŋ na nga armaa wandoo zaa hiijay, taka žiibi no, a dii nga armaa gaa koonoo ka marga nda a, i si duu ize.

22 War mʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi kul dii, war mʼi ka goy hala gandaa kaŋ ra ay goo ma war daŋ war ma goro masi koy war yeeri. 23 War masi dira dumey kaŋ ay gʼi gaaray war jine hantumey bande, zama i na hayey wey kul tee, ay konna ey. 24 Ay nee war se:

“War no ma ngi laboo mayray,

agay no kʼa noo war se, war mʼa mayray,

ganda no kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari.”§

Agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ na war nda gandawey fay kʼi kaa cere ra. 25 War ma adabba halalantey, nda iharramantey, nda ciraw harramantey, nda ihalalantey fay kʼi kaa cere ra, hala war masi war boŋ tee haya wangante nda adabbawey, wala cirawey, wala haya kul kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, kaŋyaŋ ay nʼi fay kʼi kaa cere ra ka bayrandi kaŋ i ga harram. 26 Wa tee henananteyaŋ ya ne, zama agay, Abadantaa, ay ga henan. Ay na war nda gandawey fay ka war kaa cere ra hala war ma tee ay mayraa.

27 Aru wala woy kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, wala i ga gunandi, šikka sii i ga wiiyandi, i ma tondi warra kʼi wii. Ngi hundey alhakey goo i ga.›»

21

Sargari juwalkey here ašariyaa

1 Abadantaa nee Musa se: «Šelaŋ sargari juwalkey, Haruna izʼarey se, nee i se: ‹Sargari juwalkaw masi nga boŋ žiibandi nda bukaw nga borey ra, 2 nda manʼti nga boro maana no, nga ɲaa, wala nga baabaa, wala nga izʼaroo, wala nga ize woyoo, wala nga armaa. 3 Nga woymaa gundoo kaŋ si aru bay, kaŋ mana hiiji, nga se, a ga hin ka nga boŋ žiibandi. 4 Nda aruhiiji no, a masi nga boŋ žiibandi nga borey ra* ka nga boŋ kaynandi. 5 I masi taylel kaa ngi boŋey ra, i masi ngi kaabey kanjey cebu, i masi tooru-tooruyaŋ kaa ngi gaahamoo ga. 6 I ma tee henananteyaŋ ngi Koyoo maaɲoo ga, i masi ngi Koyoo maaɲoo kaynandi, zama ngi no ma kate sargari tonantey Abadantaa maaɲoo ga, ngi Koyoo ŋaahayaa: i ma henan. 7 I masi woykuuru wala woy kaŋ maaɲoo hasara zaa hiijay, i masi woy zaa kaŋ kurɲoo nʼa fay, zama sargari juwalkaw ga henan, a yeetandi jere ga nga Koyoo se. 8 Mʼa dii sanda henanante, zama nga no ma ni Koyoo ŋaahayaa ka too, a ma tee ma ne henanante, zama ay ga henan, agay kaŋ ti Abadantaa no ma war henanandi.

9 Nda sargari juwalkaw ize woy na nga boŋ hasara ka tee woykuuru, a na nga baabaa kaynandi, woykaynaa ma tonandi nuune ra ka tee boosu.

10 Sargari juwalkaw beeroo kaŋ bisa nga armey, woo kaŋ boŋoo ga yonyan jiyoo doorandi, woo kaŋ yeetandi jere ga ka darbawey henanantey daŋ, a masi nga boŋoo feeri, a masi nga kaayey kottu. 11 A masi koy bukaw kul here, ba nda nga baabaa wala nga ɲaa no, a masi nga boŋ žiibandi. 12 A masi hun nongu henanantaa ra, a masi nga Koyoo nongu henanantaa kaynandi, zama nga Koyoo yonyan jiyoo goo a ga kʼa daŋ jere ga nga se. Agay ti Abadantaa.

13 Woy kaŋ si aru bay no a mʼa zaa hiijay. 14 A masi woy kaŋ kurɲoo buu, wala woykurunbu, wala woy kaŋ maaɲoo hasara nda woykuurutaray zaa hiijay. A ma woy zaa kaŋ si aru bay, nga borey ra. 15 A masi nga hayroo kaynandi nga jamaa ra, zama agay ti Abadantaa kaŋ gʼa henanandi.›»

16 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 17 «Nee Haruna se: ‹Ni hayroo ra, ngi alwaddawey ra, aru kul kaŋ malal goo a ga masi nga Koyoo ŋaahayaa ka too. 18 Zama aru kul kaŋ ga malal goo masi man, a ma tee danaw aru wala bongu, wala niine šiira, wala boro kaŋ cewey bisa cere, 19 wala aru kaŋ cewoo wala kaboo kayri, 20 wala koomakoyni, wala boro dungurya, wala aru kaŋ kaaray goo moɲoo ra, wala kursakoyni, wala teɲacindikoyni, wala aru kaŋ maamey tutubandi. 21 Sargari juwalkaa Haruna, nga hayroo ra, aru kul kaŋ ga malal goo masi man ka sargari tonantey kaa Abadantaa maaɲoo ga. Malal bara a ga, a masi man kate nda nga Koyoo ŋaahayaa. 22 A ga hin ka nga Koyoo ŋaahayaa ŋaa, hayayaŋ kaŋ ga hanse ka henan, nda hayayaŋ kaŋ ga henan. 23 Amma a masi koy ridowoo here, a masi man sargari tonadogoo, zama malal goo a ga. A masʼay nongu henanantey kaynandi, zama agay ti Abadantaa kaŋ gʼi henanandi.›» 24 Woo no Musa nʼa har Haruna nda nga izʼarey nda Izirayel borey kul se.

22

Sargarey kaŋ nondi Irkoy maaɲoo ga ŋaayanoo

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Haruna nda nga izʼarey se kaŋ i ma sargarey dii ka boori kaŋ Izirayel borey gʼi daŋ ya ne jere ga, hala i masi koy ay maa henanantaa kaynandi. Agay ti Abadantaa.

3 Nee i se: ‹War alwaddawey ra, war hayroo ra, boro kul kaŋ goo žiibi ra kaŋ man kate sargari henanantey do kaŋ Izirayel borey gʼi daŋ jere ga Abadantaa se, boraa din ga hun ay jine. Agay ti Abadantaa.

4 Boro kul kaŋ Haruna hayroo ra, a tee boro kaŋ ga jiray dumi goo wala nga harimundogoo ga mandi masi ŋaa sargari henanantey ra hala waati kaŋ a henan. Takaa din da, boro kaŋ tuku boro ga kaŋ bukaw tukuyan kʼa žiibandi, wala aru kaŋ nga almaaniyoo mun a ga, 5 wala boro kaŋ tuku gandako kul kaŋ no ga kaŋ gʼa žiibandi, wala adamize ga ka nga boŋ žiibandi nda žiibi dumi kul kaŋ no, 6 boro kaŋ tuku a ga, ga žiibi hala almaaroo ra. A masi ŋaa sargari henanantey ra nda a mana nga gaahamoo ɲumay nda hari. 7 Waynaa kaŋyanoo ga, a ga henan, woo banda ga, a ma ŋaa sargari henanantey ra, zama nga ŋaahayaa no. 8 A masi jifa wala adabba kaŋ hooga nʼa wii ŋaa ka nga boŋ žiibandi nda a. Agay ti Abadantaa.

9 I mʼay talfoo dii, i mʼa dii hala i masi zunubu zaa ka buu ay yaamaroo kaynandiyanoo sabbu se. Agay ti Abadantaa kaŋ gʼi henanandi. 10 Boro tana kul masi sargari henanante ŋaa. Boro kaŋ ga waati tee sargari juwalkaw do nda sargari juwalkaa goykaa masi sargari henanante ŋaa. 11 Amma nda sargari juwalkaa na nga nooroo ka boro day, a ma tee nga mayraa, boraa din ga hin kʼa ŋaa, nga nda boro kaŋ hayandi nga hugoo ra, ngi no ma hin ka ŋaa nga ŋaahayaa ra. 12 Nda sargari juwalkaw ize woyoo tee ceewaani wande, a masi sargari ŋaa kaŋ hun sargari henanantey ra. 13 Amma nda sargari juwalkaw ize woyoo tee woy kaŋ kurɲoo buu wala woykurunbu, a mana duu ize, de a yee nga baabaa hugoo do sanda waatoo kaŋ a ga zanka, a ma ŋaa nga baabaa ŋaahayaa ra. Boro tana kul masi ŋaa a ra. 14 Nda boro firka ka sargari henanante ŋaa, a ma hayaa hinnaa bana sargari juwalkaa se ka affoo tonton igguu foo kul ga.

15 Sargari juwalkey masi Izirayel borey sargari henanantey kaynandi kaŋ i nʼi kaa Abadantaa maaɲoo ga. 16 I gʼi jerandi zunubu kaŋ ga hima ka hansandi nda i na ngi sargari henanantey ŋaa, zama agay ti Abadantaa kaŋ gʼi henanandi.›»

17 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 18 «Šelaŋ Haruna nda nga izʼarey nda Izirayel borey kul se, nee i se: ‹Izirayel hugoo borey kul nda yaw kaŋ goo Izirayel ra kaŋ na nga sargari kukurantaa kaa Abadantaa maaɲoo ga, a ma tee meefur kul kaŋ no se wala sargari kaŋ a nʼa kaa nda nga boŋ haya kul kaŋ no se, 19 hala a ma duu ka taandi, a ma aru kaŋ ga malal sii sarga hawey, wala feejey, wala hanciney ra. 20 War masi kate alman kul kaŋ ga malal goo, zama a si taandi war se. 21 Nda boro na alman beeri wala ibuuna kaa alaafiya teendi sargaroo Abadantaa maaɲoo ga, a ma tee meefur no a ga bana wala a mmʼa kaa nda nga boŋ, hala adabbaa ga taandi, kala a ma tee haya kaŋ ga malal sii. Malal masi bara a ga. 22 Adabba danaw, wala ceekayra, wala haya kaŋ nongu dunbu a ra, wala dori goo kuuroo ga, wala kursakoyni, wala teɲacindikoyni, wey, war masʼi kaa sargari Abadantaa maaɲoo ga. War masi sargari tee i ra kʼa kaa sargari tonadogoo ga kʼa tee sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga. 23 Nʼga hin ka haw, wala alman buuna kaŋ cewey bisa cere wala cee faa ga dunbay kaa sargari nda ni boŋ, amma a si hin ka tee meefur sargari, a si taandi. 24 War masi alman kaŋ foorey kukuši, wala i tutubu, wala i dogandi, wala i dunbandi kaa sargari Abadantaa maaɲoo ga. War masi woo tee war gandaa ra. 25 Ba yaw, war masi adabbawey wey cine taa a kone kʼi kaa ŋaayan war Koyoo maaɲoo ga. Nda taali wala malal goo i ga, i si taandi war se.›»

26 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 27 «Nda haw, wala feeji, wala hancin hayandi, a ma cindi jirbi iyye ɲaŋoo bande, za jirbi yaahantoo hane nda waatey kaŋ goo dumaa ga, a ga taandi nda nʼnʼa kaa sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga. 28 War masi haw wala alman buuna, nga nda nga izoo koosu zaari follokaa ra.

29 Nda war na albarka daŋyan sargari kaa Abadantaa maaɲoo ga, war mʼa kaa taka kaŋ ra a ma duu ka taandi war se. 30 A ma ŋandi zaari follokaa ra, haya kul masi cindi a ra hala subaa ra. Agay ti Abadantaa.

31 War mʼay yaamarey dii, war mʼi ka goy. Agay ti Abadantaa. 32 War masʼay maa henanantaa kaynandi, hala ay ma zandi henanante Izirayel borey game. Agay ti Abadantaa kaŋ ga war henanandi, 33 kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra hala ya tee war se Irkoy. Agay ti Abadantaa.»

23

Izirayel jingarey zaarey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Abadantaa jingarey ti waatey kaŋ ra war ma margari henananteyaŋ kayandi, ay jingarey ne:

Hunanzamzaaroo

3 Jirbi iddu goy ma teendi, amma jirbi iyyantoo ti hunanzamzaaroo kaŋ bisa hunanzamzaarey jerey, margari henanante ma tee. Goy kul masi teendi a ra. Hunanzamzaari no Abadantaa maaɲoo ga, nongu kul kaŋ ra war goro.

4 Abadantaa jingarey ne, margari henanantey no kaŋ war mʼi tee waatoo kaŋ kayandi ra:

Borcintaraa jingaroo nda Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo

5 Handu jinaa, jirbi woy cindi taacantoo (14to), almaaroo ra, nga ti Borcintaraa jingaroo Abadantaa maaɲoo ga. 6 Handoo din jirbi woy cindi guwantoo (15to) ti Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo Abadantaa maaɲoo ga. Jirbi iyye war ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii. 7 Zaari jinaa war ma margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee. 8 War ma jirbi iyye tee war ga sargari tonanteyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga. Jirbi iyyantoo hane war ma margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee.›»

Jeeni terenji jinaa jingaroo

9 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 10 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war huru gandaa ra kaŋ ay gʼa noo war se, de war na hegaa tee, war ma kate sargari juwalkaa se war hegaa jeeni terenji jinaa. 11 A ma terenjoo zinji Abadantaa jine, hala a ma duu ka taandi war se. Sargari juwalkaa mʼa zinji hunanzamzaaroo subaa ra. 12 Hanoo kaŋ ra war ga terenjoo zinji, war ma feeji-ize kaŋ ga malal sii kaŋ goo nda jiiri foo kaa sargari kukurante Abadantaa maaɲoo ga. 13 War ma taasu sargari, farin hamni kilo iddu kaŋ loobandi nda jii daŋ a bande, a ma tee sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga kaŋ sunnaaraa ga kan. War ma alaneb hari moora liitar foo nda jere kaa sargari hari-hari. 14 War masi takula ŋaa, war masi taasu gurunbu haagante ŋaa, war masi jeeni ŋaa hala hanoo hunday kaŋ ra war kate war Koyoo maaɲoo ga nga sargaroo. Hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se, nongu kul kaŋ ra war goro.›»

Jirbiiyyewey jingaroo

15 «‹War ma kabu za hunanzamzaaroo subaa ra, za hanoo kaŋ ra war kate jeeni terenjoo kaŋ tee sargari zinji-zinjantaa: yoobu iyye timmante ma teendi. 16 War ma kabu jirbi woyguu (50) ka koy hala hunanzamzaari iyyantoo subaa ra, hanoo din, war ma taasu sargari taaga kaa Abadantaa maaɲoo ga. 17 War ma takula hinka ka hun war nongoo kaŋ ra war goro kʼi tee sargari zinji-zinjante, ihinkaa kul ma hansandi nda farin hamni kilo iddu cine. Dolobiri ma huru i ra ka tonandi. Ŋaayan jinaa no kaŋ ga nondi Abadantaa maaɲoo ga. 18 Takulaa bande war ma kate feeji-ize iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo kaŋ ga malal sii, nda yaaru foo, nda gaaru hinka. I ma tee sargari kukurante Abadantaa maaɲoo ga. Taasu sargaroo, nda sargari hari-haroo ma tee sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. 19 War ma jindaaru foo kaa zunubu sargaroo se, nda feeji-ize hinka kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee alaafiya teendi sargaroo. 20 Sargari juwalkaa mʼi zinji nda takula jina-jinawey, i ma tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine feeji-ize hinkaa bande. I ga henan, i ga yeetandi jere ga Abadantaa se, sargari juwalkaa ma duu ey. 21 Hanoo din hunday no war ma kayandi ka margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee. Hantum kaŋ si tun no, nongu kul kaŋ ra war goro, war alwaddawey se.

22 Waati kaŋ war ga war gandaa hegaa tee, masi ni faaroo hegay hala kanjey ra. Masi hayey marga kaŋ ga hima ka kurma-kurmandi ni hegaa ra. Mʼi naŋ talkey nda yawey se. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

Handu iyyantoo zaari jinaa

23 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 24 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Handu iyyantoo zaari jinaa, zaaroo kaŋ ra war ga hunanzam, a ma tee hongandihaya kaŋ ra war ma kaati ka ciya ka margari henanante tee. 25 War masi goy šenda kul tee, war ma kate Abadantaa maaɲoo ga sargari tonante.›»

Zunubu tuusuyanoo zaaroo

26 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 27 «De mo handu iyyantoo jirbi woyantoo (10to) ti Zunubu tuusuyanoo zaaroo, war ma margari henanante tee, war ma meehaw, war ma sargari tonante kaa Abadantaa maaɲoo ga. 28 War masi goy kul tee hanoo din, zama zunubu tuusuyan zaari no ka war zunubey tuusu Abadantaa, war Koyoo jine. 29 Zama boro kul kaŋ mana meehaw hanoo din hunday ra, ga hun nga jamaa ra. 30 Boro kul kaŋ na goy kul kaŋ no tee hanoo din, boraa din, ay gʼa halaci nga jamaa game. 31 War masi goy kul tee. Hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se, nongu kul kaŋ ra war goro. 32 Hunanzamzaaroo no kaŋ bisa hunanzamzaarey jerey, war ma meehaw. Handoo jirbi yaggantoo cijinoo ka koy cijin faa ma tee war hunanzamzaaroo.»

Tendewey jingaroo

33 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 34 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Handu iyyantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to) ga, Tendewey jingaroo ga teendi jirbi iyye Abadantaa maaɲoo ga. 35 Zaari jinaa margari henanante ma tee, war masi goy šenda kul tee. 36 War ma jirbi iyye tee kaŋ ra war ga sargari tonante tee Abadantaa maaɲoo ga. Jirbi yaahantoo ra war ma margari henanante tee, war ma sargari tonante kaa Abadantaa maaɲoo ga, margari kokorante no, war masi goy šenda kul tee.

37 Wey ti Abadantaa jingarey kaŋ war mʼi kayandi sanda margari henananteyaŋ hala war ma sargari tonanteyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga, nda sargari kukuranteyaŋ, nda taasu sargariyaŋ, nda sargari tanayaŋ*, nda sargari hari-hariyaŋ, ngi affoo kul ma nondi zaaroo kaŋ kayandi ra. 38 Sargarey wey ga tonton ka teendi Abadantaa hunanzamzaarey ga, war sargarey ga, nda war meefurey kul ga, nda sargarey kul ga kaŋ war gʼi kaa nda war boŋ Abadantaa maaɲoo ga.

39 Amma handu iyyantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to), waati kaŋ war na gandaa faari-izey hegay ka ben, war ma jingar tee Abadantaa maaɲoo ga jirbi iyye. Zaari jinaa ma tee zaari kaŋ ra war ga hunanzam, jirbi yaahantoo mo ma tee hunanzamzaari. 40 Zaari jinaa war ma tuuri henney izeyaŋ, nda teenayɲaa sarbayyaŋ, nda tuuri guzubu kabeyaŋ, nda isa tuuri kaŋ ga hima nda turaariɲaa kabeyaŋ zaa ka hooray tee Abadantaa, war Koyoo jine jirbi iyye. 41 Jiiri kul war ma jingaroo woo tee Abadantaa maaɲoo ga jirbi iyye. Hantum kaŋ si tun no war hayroo se. War ma jingaroo tee handu iyyantoo ra. 42 War ma goro tende cire jirbi iyye, boro kul kaŋ ti ganda-ize Izirayel ra ma goro tende ra, 43 hala war hayroo ma bay kaŋ ay na Izirayel borey gorandi tendeyaŋ ra waatoo kaŋ ay nʼi fattandi Misira gandaa ra. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

44 Takaa woo nda Musa na Abadantaa jingarey har Izirayel borey se.

24

Fitilla gorodogoo nongu henanantaa ra

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Izirayel borey yaamar i ma kate ma ne fitilla gorodogoo se jii alhakiika kaŋ mana hun kala zaytu musayante ra, hala fitilla ma dii waati kul. 3 Seedetaraa ridowoo se taray, cere kubayyan hukkumoo ra, waati kul Haruna mʼa hanse Abadantaa jine, za cijinoo ra hala subbaahi. Hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se. 4 A ma fitillawey hanse fitilla gorodoo henanantaa* ga waati kul Abadantaa jine.

Takulawey kaŋ ga jisandi Irkoy jine

5 Ma farin hamni zaa, ma wijila woy cindi hinka (12) hina, affoo kul ma tee kilo iddu cine. 6 Mʼi tee hodadda hinka, hodadda foo kul ize iddu ma bara a ra, taabal henanantaa ga Abadantaa jine. 7 Hodadda foo kul, ma dugu alhakiika daŋ a ga, a ma tee hongandihaya takulaa kaŋ ti wijila dogoo ra, sargari tonante Abadantaa maaɲoo ga. 8 Hunanzamzaari kul hane, a mʼi kanandi Abadantaa jine waati kul, i ma hun Izirayel borey do. Amaana kaŋ si tun no. 9 Haruna nda nga izʼarey ma duu ey, i mʼi ŋaa nongu henanante ra, zama i ga tee a se haya kaŋ ga hanse ka henan sargari tonantey ra kaŋ i gʼi kaa Abadantaa maaɲoo ga. Yaamar kaŋ si tun no.»

Irkoy maaɲoo beerandiyanoo

10 Izirayel woy foo izʼaroo kaŋ baaboo ti Misira boro kaa Izirayel borey do, Izirayel woyoo izʼaroo nda Izirayel aru foo na cere kar jamaa kaloo ra. 11 Izirayel woyoo izʼaroo na Abadantaa maaɲoo wow kʼa kaynandi. I kate a Musa do. Ɲaŋoo maaɲoo ti Šelomit, Dibiri kaŋ goo Dan alkabiilaa ra ize woyoo no. 12 I nʼa dii kʼa lakkal hala i ga kaa ka dii hayaa kaŋ Abadantaa meešennoo gʼa har.

13 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 14 «Wa aroo kaŋ nʼay kaynandi fattandi jamaa kaloo se taray, borey kul kaŋ maa hayaa kaŋ a nʼa har ma ngi kabey fur boŋoo ga, de jamaa kul ma tondi warra kʼa wii.

15 Ma šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Boro kul kaŋ na nga Koyoo kaynandi, nga zunuboo gʼa hanga a. 16 Boro kaŋ na Abadantaa maaɲoo kaynandi, šikka sii boraa ga wiiyandi: jamaa kul ga hima kʼa warra nda tondi kʼa wii. A ma tee yaw wala ganda-ize, nda a na Irkoy wow a ma wiiyandi.

17 Nda boro mo na boro kul kaŋ no kar hala a buu, šikka sii koyoo ga wiiyandi. 18 Boro kaŋ na adabba kar hala a buu mʼa bana, hundi no ma hundi bana. 19 Nda boro na nga gandaa boro malal, a ma banandi a ra sanda takaa kaŋ a nʼa tee. 20 Kayri no ma kayri bana, moo no ma moo bana, hiɲe no ma hiɲe bana. I mʼa malal sanda takaa kaŋ nda a na boraa malal. 21 Boro kaŋ na adabba kar hala a buu mʼa bana, amma boro kaŋ na boro kar hala a buu ma wiiyandi. 22 Hantum folloku kaŋ kayandi no yaw nda ganda-ize se, zama agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

23 Musa šelaŋ Izirayel borey se, i na boraa kaŋ na Irkoy kaynandi fattandi jamaa kaloo se taray, i nʼa warra nda tondi kʼa wii. Izirayel borey na tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

25

Hunanzam jiiri laboo se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se Sinay tondi hondoo boŋ ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war huru gandaa ra kaŋ ay gʼa noo war se, war ma laboo taŋ a ma duu hunanzamay Abadantaa maaɲoo ga. 3 Jiiri iddu ma saya ni faaroo ra, jiiri iddu ma ni alaneb faaroo tuurey kabey hanse, ma gandaa faari-izey hegay. 4 Amma jiiri iyyantoo ma tee hunanzamay jiiri, jiiri kaŋ ra laboo ga hunanzam, hunanzamay Abadantaa maaɲoo ga: masi saya ni faaroo ra, masi ni alaneb faaroo tuurey kabey hanse. 5 Masi hayaa hegay kaŋ kaŋ ka hun ni hegay kokorantaa ra ka zay, masi alaneb-izey kosu ni alaneb faaroo kaŋ tuurey kabey mana hansandi ra: a ma tee hunanzam jiiri laboo se. 6 Haya kaŋ laboo na hay nga hunanzam waatoo ra ma tee meehunay, ni, nda ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda goykaa kaŋ nʼgʼa bana, nda boraa kaŋ ga waati tee ni do, 7 nda ni almaney, nda hoogawey kaŋ goo ni gandaa ra, nga faari-izey kul ma tee meehunay.›»

Sawalyanoo jiiroo

8 «‹Ma hunanzam jiiri iyye kabu, jiiri iyye hala cee iyye, hunanzam jiiri iyye ga sawa nda jiiri woytaaci cindi yagga (49). 9 Woo banda ga, handu iyyantoo, jirbi woyantoo (10to), ma hilloo hẽenandi ka boori, Zunubu tuusuyanoo zaaroo, hilloo ma hẽenandi war gandaa kul ra. 10 War ma jiiri woyguwantoo (50to) kayandi jiiri henanante, war ma gandaa borey kul sawalyanoo bayrandi. A ma tee war se Sawalyanoo jiiri, boro kul ma yee nga mayrawey ra, boro foo kul ma koy nga alaayan beeroo do. 11 Jiiri woyguwantoo (50to) din ma tee war se Sawalyanoo jiiri. War masi saya, war masi hayey hegay kaŋ zay nda ngi boŋ. War masi alaneb faaroo hegay kaŋ tuurey kabey mana hansandi, 12 zama Sawalyanoo jiiroo no, a ma tee war se haya henanante. War ma war faari-izey ŋaa.

13 Sawalyanoo jiiroo woo ra war boro foo kul ma yee nga mayrawey ra. 14 Nda war ga maamala, ma neere ni gandaa boro se wala ma day ni gandaa boro ga, war boro kul masi nga gandaa boro zanba. 15 Nda nʼga day ni gandaa boro ga, ma laasaabu za Sawalyanoo jiiri koraa, a ma hegaa jiirey laasaabu ka neere ma ne. 16 Nda jiirey boobo, hayoo ma tonton, nda jiirey kacca hayoo ma kacca, zama hegaa hinnaa nda a ga neere ma ne. 17 War affoo kul masi nga gandaa boro zanba, ma hunbur ni Koyoo, zama agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

Hayey kaŋ Irkoy gʼi noo hunanzam jiiroo ra

18 «‹War mʼay hantumey ka goy, war mʼay hantumey kaŋ kayandi dii, war mʼi ka goy, woo ra war ga goro gandaa ra alaafiya ra. 19 Gandaa ga war noo nga gomnoo, war ga ŋaa ka kungu, war ga goro a ra nda alaafiyaa.

20 Nda war nee: “Macin no ir gʼa ŋaa jiiri iyyantoo, zama ir si saya, ir si ir faari-izey hegay?” 21 ay gʼay albarkaa zumandi war boŋ jiiri idduwantoo ra, a ga jiiri hinza faari-ize noo. 22 Nda war saya jiiri yaahantoo ra, war ga faari-ize žeenaa ŋaa hala jiiri yaggantoo ga. Hala nga faari-ize taagaa ma tee, war ma ižeenaa ŋaa.›»

Laboo kaŋ neerandi yeetiyanoo fondaa

23 «‹Labu masi neerandi hala abada, zama agay wane nda gandaa, zama yawyaŋ ti war, boroyaŋ kaŋ kaa ka waati tee ay do. 24 Gandaa kul kaŋ war gʼa mayray, war ma fondoyaŋ kayandi laboo yeetiyanoo se.

25 Nda ni armaa tee talka, de a ga baa nga ma nga laboo jeroo neere, boraa kaŋ goo nda fondo a ma yeetandi a se ti nga boro maanaa, a ma kaa, nga armaa laboo ma yeetandi a se kaŋ a gʼa neere. 26 Amma nda boraa sii nda boro kul kaŋ goo nda fondo kaŋ se a ga yeetandi, de nga hinoo ga too a ma yeetandi a se, 27 a ma kabu za jiiroo kaŋ a neerandi, a ma haya kaŋ tonton a ga yeeti boraa kaŋ se a nʼa neere, de a ga yee nga mayrawey ra. 28 Nda nga hinoo si too a ma yeetandi a se, hayaa kaŋ a nʼa neere ma cindi boraa kaŋ nʼa day kaboo ra hala Sawalyanoo jiiroo ga. Sawalyanoo jiiroo ga, hayaa ma taŋandi, boraa kaŋ nʼa neere, a ma yee nga mayrawey ra.

29 Nda boro na hugu neere koyra kaŋ cete gʼa kuubi ra, a ma duu fondo ka yeetandi a se neereroo ga ka koy jiiri foo. Jiiri foo no a mʼa tee kaŋ ra a goo nda fondo a ma yeetandi a se. 30 Nda hugoo kaŋ goo koyraa ra kaŋ cete gʼa kuubi mana yeetandi hala jiiri faa timme, a ma cindi boraa kaŋ nʼa day nda nga hayroo se, a si taŋandi Sawalyanoo jiiroo ga. 31 Amma koyra kanbey kaŋ mana kuubandi nda cete hugey nda gandaa saajey kul ti takaa foo. Fondo goo i se ka yeetandi, Sawalyanoo jiiroo ga, i ma taŋandi. 32 Amma Lewi borey koyrawey nda hugey kaŋ ti ngi wane, Lewi borey goo nda fondo hala abada i ma yeetandi i se. 33 Lewi borey ra, hugu ga hin ka yeetandi ngi affoo se. Hugu kaŋ neerandi koyra ra kaŋ a gʼa mayray, ma taŋandi Sawalyanoo jiiroo ga. Zama Lewi borey koyrawey hugey ga tee ngi mayraa Izirayel borey game. 34 Faarey kaŋ ga Lewi borey koyrawey kuubi kʼi bere si neerandi, zama ngi mayraa no hala abada.›»

Garaw kaŋ nondi talka se

35 «‹Nda ni armaa tee talka, a tilasu ni jeroo ga, mʼa faaba, ba nda yaw wala boro kaŋ ga waati tee ni do no hala a ma duu ka huna ni jeroo ga. 36 Masi albaha wiri a ga, masi tontoni wiri, ma hunbur ni Koyoo hala ni armaa ma duu ka huna ni jeroo ga. 37 Masi ni nooroo garaw a se ka albaha ceeci, masʼa noo meehunay ka nee a mʼa bana nda tontoni. 38 Agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra ka war noo Kanaŋ gandaa hala ya tee war se Irkoy.›»

Baɲɲa sawalyanoo

39 «‹Nda ni armaa tee talka ni jeroo ga, de a na nga boŋ neere ma ne, masʼa daŋ baɲɲa goy ra. 40 A ma tee ma ne sanda goykaw, sanda boro kaŋ ga waati tee ni do. A ma goy ma ne hala Sawalyanoo jiiroo ga. 41 Waatoo din a ma hun ni do, nga nda nga izey, a ma yee nga alaayan beeroo do, nga baabey mayrawey ra. 42 Zama ay baɲɲey no kaŋ ay nʼi fattandi Misira gandaa ra, i si neerandi sanda takaa kaŋ nda boro ga baɲɲa neere. 43 Masi hini šenda fur a ga, ma hunbur ni Koyoo.

44 Amma baɲɲa nda koŋŋa kaŋ nʼga kaa ka duu a, gandawey kaŋ ga war kuubi ra, gandawey din ga war ma baɲɲayaŋ nda koŋŋayaŋ day. 45 War ga hin ka yaw kaŋ ga waati tee war do mo izey day, nda ngi alaayan beerey kaŋ goo war do, i hayandi war gandaa ra, i ma tee war mayraa. 46 War mʼi naŋ i ma tee tubuhaya war izey kaŋ ga kaa war dumawey ga se, i mʼi mayray. War ga hin kʼi dii sanda baɲɲa hala abada. Amma war armey, Izirayel borey, war affoo kul masi hini šenda fur nga armaa ga.

47 Nda yaw wala boro kaŋ ga waati tee ni do tee almankoyni, de ni armaa tee talka jeroo ga, de a na nga boŋ neere yawoo se wala boraa kaŋ ga waati tee ni do se, wala yawoo alaayan beeri se, 48 kaŋ a na nga boŋ neere banda ga, a goo nda fondo i mʼa yeeti. Nga armey affoo ga hin ka nga hayoo bana. 49 Nga baabaa armaa, wala nga baabaa armaa izoo, wala nga boro maana kaŋ nga alaayan beeroo ra ga hin ka nga hayoo bana, wala nda a duu hini, a ga hin ka nga boŋ hayoo bana. 50 A ma kabu boraa kaŋ nʼa day bande za jiiroo kaŋ a na nga boŋ neere hala Sawalyanoo jiiroo ga. Nooroo kaŋ a gʼa bana sii kala jiirey bande kaŋ a nʼa tee. Jiirey ma taabandi nda zaari foo goy hay. 51 Nda jiiri boobo no ka cindi, a ma haya beeri yeeti hinna kaŋ nda a dayandi ra ka sawa nda jiirey. 52 Nda jiiri boobo mana cindi Sawalyanoo jiiroo se, a ma kabu a bande ka hinna yeeti ka sawa nda jiirey. 53 A ma tee sanda goykaw kaŋ jiiri ka kaa jiiri a ga goy. Boraa kaŋ do a goo masi hini šenda fur a ga ni moɲey cire. 54 Nda a manʼa yeetandi nda takawey wey affoo, a ma fatta Sawalyanoo jiiroo ga, nga nda nga izey. 55 Zama agay se Izirayel borey ga tee baɲɲayaŋ. Ay baɲɲey no kaŋ ay nʼi fattandi Misira gandaa ra. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

26

Albarkaa kaŋ ga duwandi Irkoy ganayanoo ra

1 «War masi tooruyaŋ tee, war masi assuura kaŋ ga hima nda haya wala tondi kayandi kʼa tee tooru, war masi tondi fasal kʼa daŋ war gandaa ra ka sujudu a se, zama agay ti Abadantaa, war Koyoo.

2 War mʼay hunanzamzaarey dii, war mʼay nongu henanantaa beerandi. Agay ti Abadantaa.

3 Nda war ga dira ay hantumey bande, nda war gʼay yaamarey dii, war gʼi ka goy, 4 ay ga ncirɲey sanba war se ngi waatoo ga, laboo ga nga duuraa noo, faarey tuurey ga ize tee. 5 War ga taasoo kar hala alaneboo hegaa ga, alaneboo hegaa ga koy hala sayyanoo ga, war ga war ŋaahayaa ŋaa hala war ma kungu, de war ga goro war gandaa ra nda alaafiya. 6 Ay ga baani daŋ gandaa ra, war ga kani, boro kul si war dirgasandi. Ay ga hooga laaley derandi war gandaa ra. Takuba si too war gandaa do. 7 War ga war iberey gaaray, takuba gʼi kaŋandi war jine. 8 Boro guu war ra ga zangu (100) gaaray i ra, zangu (100) war ra ga zenber woy (10.000) gaaray, takuba ga war iberey kaŋandi war jine. 9 Ay ga bere war here, ay ga war noo hayyan ka war boobandi, ay ga gaabu agay amaanaa ga war se. 10 War ga hegay žeenaa ŋaa, war ga ižeenaa fattandi itaagaa se. 11 Ay gʼay gorodogoo daŋ war game, ay hundoo si konna war. 12 Ay ga dira war game, ay ga tee war se Irkoy, war ga tee ay jamaa. 13 Agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra hala war masi yee ka tee i se baɲɲa, ay na tiŋay-zaa-bundoo kayri hala war ma hin ka war boŋey jer ka dira.

Laaliyanoo kaŋ ga duwandi Irkoy kutayanoo ra

14 Amma nda war si haŋajer ya ne, nda war si yaamarey din kul ka goy, 15 de mo nda war wanji ay hantumey, nda war hundoo konna ay hantumey kaŋ kayandi hala nongu kaŋ ra war sʼay yaamarey kul ka goy ka agay amaanaa dunbu, 16 agay mo, hayaa ne kaŋ ay gʼa tee war se: ay ga hunburay, nda ɲomyan, nda gaaham konni kaŋ ga war moɲey ŋaa ka war hundey laazaaba sanba war ga, war ga war dumiyoo say, amma a ga tee yaada, zama war iberey no mʼi ŋaa. 17 Ay gʼay ndumoo bere war se: war ga karandi war iberey jine, borey kaŋ ga konna war ga kaa ka žigi ka koy war ga. War ga zuru bila nda boro ma war gaaray.

18 Nda wey kul tee war mana haŋajer ya ne, ay ga tonton ka war zukandi hala cee iyye war zunubey maaganda se. 19 Ay ga war binebeeritaraa kaŋ ti war gaaboo kayri, ay ga war beenaa tee sanda guuru, war laboo ga tee sanda alhan. 20 War gaaboo ga ben yaada ra, war laboo si nga duuraa noo, gandaa tuurey si ize tee.

21 Nda war si yadda ay ga, war si baa war ma haŋajer ya ne, ay ga war kar cee iyye ka tonton sanda woo kaŋ war zunubey ga hima nda a. 22 Ay ga ganjihoogayaŋ sanba war ga, i ga war izey wii, i ga war almaney halaci, i ga war hinnaa kaccandi, war fondawey ga tee saaji.

23 Nda hayey wey kul mana war daŋ fondaa ra, nda war si yadda ay ga, 24 agay mo si yadda war ga, ay ga war kar mo cee iyye war zunubey maaganda se. 25 Ay ga kate war ga takubaa kaŋ ga faasa amaanaa se, waati kaŋ war koy lanba war koyrawey ra, ay ga sorfa sanba war game, war ga kaŋ war iberey kabey ra. 26 Waati kaŋ ay na war jaŋandi ŋaayan, woy boro woy (10) ga war takulaa ton alforon folloku ra, i ga war boro foo kul noo nga bagaa takulaa. War ga ŋaa, amma war si kungu.

27 Nda woo kul, war mana haŋajer ya ne, war si dira ay bande, 28 ay si yadda war ga, ay ga futu, agay, ay ga war zukandi mo cee iyye war zunubey maaganda se. 29 War ga war izʼarey hamey ŋaa, war ga war ize woyey hamey ŋaa. 30 Ay ga war tooru ganadogey halaci, ay ga war dugu dullandidogey kayri, ay ga war bukawey daŋ toorey kaŋ ti bukawyaŋ ga. Ay hundoo ga konna war. 31 Ay ga war koyrawey tee saaji, ay ga war nongu henanantey tee saaji, ay si yee ka maa war dugu sunnaara kaaney. 32 Agay, ay ga gandaa tee saaji hala nongu kaŋ ra war iberey kaŋ ga kaa ka goro a ra, ga alaabiina. 33 War, ay ga war say gandawey ra, ay ga takuba ka war gaaray. War gandaa ga halaci, war koyrawey ga tee saaji.

34 Waatoo din, laboo naŋyanoo kul ra, a ga nga hunanzamzaarey tee, waatoo kaŋ war goo war iberey gandaa ra, waatoo din laboo ga hunanzam, a ga nga hunanzamzaarey bana. 35 Zaarey kul kaŋ a naŋandi, a ga hunanzam, zama a mana hunanzam war hunanzamzaarey ra waatey kaŋ ra war ga goro no din.

36 Borey kaŋ ga cindi war ra, ay ga alkubutaray daŋ biney ra nga iberey gandawey ra, tuuri fita kaŋ hewoo na zaa jindoo gʼi zurandi. I ga zuru sanda takaa kaŋ nda boro ga zuru takuba se. I ga kaŋ ka gar boro manʼi gaaray. 37 I ga kaŋ cere boŋ ma nee takuba kʼi gaaray, ka gar boro manʼi gaaray. War si hin ka kay war iberey jine, 38 war ga halaci gandawey ra, war iberey gandaa ga war gon. 39 Borey kaŋ ga cindi war ra hamey ga ben ngi laybey maaganda se war iberey gandawey ra. Ngi baabey laybey mo se ngi hamey ga ben.

Irkoy ga honga nga amaanaa

40 Woo banda ga, i ga ngi zunubey nda ngi baabey zunubey har kaaray, tooɲerey kaŋ i nʼi tee ya ne, nda takaa kaŋ nda i mana yadda ay ga. 41 Woo se agay mo si yadda ngi ga, ay nʼi ka koy ngi iberey gandaa ra. Nda i na ngi bine beerey yeeti ganda, nda i na ngi zunubey garaa bana, 42 ay ga honga agay amaanaa kaŋ ay nʼa noo Yakuba se, nda agay amaanaa mo kaŋ ay na noo Isiyaka se. Ay ga honga agay amaanaa mo kaŋ ay nʼa noo Ibirahima se, ay ga honga laboo. 43 I ga hima ka gandaa naŋ hala gandaa ma nga hunanzamzaarey tee waatoo kaŋ ra a naŋandi dumawey ga. I ga ngi zunubey garaa bana, zama haya kaŋ se i wanji ay hantumey kaŋ kayandi, de ngi hundey konna ay hantumey. 44 Amma ba waati kaŋ i goo ngi iberey gandaa ra, ay si wanji ey, ay si konna ey ka benandi nda ey ka agay amaanaa kaa ir game, zama agay ti Abadantaa, ngi Koyoo. 45 Ngi se ay ga hongu amaanaa kaŋ ay nʼa tee ngi hayragey bande kaŋ ay nʼi fattandi Misira gandaa ra, gandawey borey moɲey cire ka tee ngi Koyoo. Agay ti Abadantaa.»

46 Wey ti yaamarey, nda hantumey kaŋ kayandi, nda ašariyawey kaŋ Abadantaa nʼi daŋ nga nda Izirayel borey game Sinay tondi hondoo boŋ Musa bande.

27

Haya kaŋ ga yeetandi jere ga Abadantaa se ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Nda boro na adamizeyaŋ meefur zaa Abadantaa maaɲoo ga, i ga tee Abadantaa wane nda alkadaroo kaŋ kayandi. 3 Nda aru no kaŋ goo nda jiiri waranka (20) ka koy jiiri woydu (60), alkadaroo kaŋ kayandi ma tee nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50), a ma sawa nda nongu henanantaa nzorfu tammaa. 4 Nda woy no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma waranza (30). 5 Boro kaŋ goo nda jiiri guu ka koy waranka (20), nda aru no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma boŋ waranka (20), nda woy no, a ma tee nzorfu tamma boŋ woy (10). 6 Boro kaŋ goo nda handu foo ka koy jiiri guu, nda aru no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma boŋ guu, nda woy no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma hinza. 7 Boro kaŋ goo nda jiiri woydu (60) ka koy, nda aru no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma boŋ woy cindi guu (15), nda woy no, alkadaroo ma tee nzorfu tamma boŋ woy (10).

8 Nda boraa kaŋ na meefuroo zaa ga hanse ka talka alkadaroo banayanoo se, i mʼa ka koy sargari juwalkaa do. Sargari juwalkaa ma alkadaroo kayandi a se. A ma alkadaroo kayandi meefur zaakaa se ka sawa nda haya kaŋ nga hinoo ga toorʼa.

9 Nda adabbawey ra i na sargari kaa Abadantaa maaɲoo ga, haya kul kaŋ ga nondi i ra Abadantaa maaɲoo ga ma henan. 10 A masi barmayandi, affoo masi huru dogoo ra, ilaala masi huru ihenna doo ra, ihenna masi huru ilaala doo ra. Nda adabba foo barmayandi mo nda affoo, nga nda woo kaŋ huru dogoo ra ma yeetandi jere ga Abadantaa se. 11 Nda adabba harramante kul kaŋ no kaŋ si hin ka hun sargari Abadantaa maaɲoo ga, i ma adabbaa ka koy sargari juwalkaa do. 12 Sargari juwalkaa ma alkadaroo kayandi, nda ihenna no wala ilaala, alkadaroo kaŋ a nʼa daŋ no ma cindi. 13 Nda koyoo ga hanse ka baa a ma yeetandi nga se, nga hayoo alkadaroo, igguu foo kul affoo ma tonton a ga.

14 Nda boro na nga hugoo yeeti jere ga, a ma tee henanante Abadantaa se, sargari juwalkaa ma alkadaroo kayandi, nda ihenna no wala ilaala no. Alkadaroo kaŋ sargari juwalkaa nʼa daŋ no ma diyandi. 15 Nda boraa kaŋ na hugoo yeeti jere ga Irkoy se, ga baa nga hugoo ma yeetandi nga se, nooroo alkadaroo, igguu foo kul a ma affoo tonton a ga, a ma tee nga mayraa.

16 Nda boro na faari foo kaa nga almanoo ra kʼa yeeti jere ga Abadantaa se, nga alkadaroo si sawa nda kala hinnaa kaŋ ga hin ka saya a ra, kilo zangu hinza (300) cine orž kul ga sawa nda nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50). 17 Nda za Sawalyanoo jiiroo ra a na nga faaroo yeeti jere ga Abadantaa se, nga alkadaroo ma cindi nga takaa ga. 18 Amma nda Sawalyanoo jiiroo banda ga, a na nga faaroo yeeti jere ga Abadantaa se, sargari juwalkaa ma faaroo hayoo kabu ka sawa nda jiirey hinnaa kaŋ cindi Sawalyanoo jiiroo se. A ma haya kaa alkadaroo ra. 19 Nda boraa kaŋ na faaroo yeeti jere ga Abadantaa se, ga hanse ka baa a ma yeetandi nga se, nga hayoo igguu foo kul a ma affoo tonton a ga, a ma tee nga mayraa. 20 Nda faaroo mana yeetandi boraa se, nda a neerandi boro tana se, a si hin ka yeetandi a se koyne. 21 Nda faaroo taŋandi Sawalyanoo jiiroo ga, a ma yeetandi jere ga Abadantaa se sanda faari kaŋ kayandi Irkoy hinne se, a ma tee sargari juwalkey mayraa.

22 Nda a na faari kaŋ a nʼa day, amma a manʼa tubu, yeeti jere ga Abadantaa se, 23 sargari juwalkaa ma alkadaroo hayoo kabu a se hala Sawalyanoo jiiroo ga. Hanoo din, aroo ma alkadaroo hayoo bana kaŋ kayandi, a ma tee haya kaŋ yeetandi jere ga Abadantaa se. 24 Sawalyanoo jiiroo ga, faaroo ma yeetandi boraa se kaŋ ga a dayandi, boraa kaŋ bay kʼa mayray.

25 Alkadar kul kaŋ nʼnʼa daŋ ma sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa. Nzorfu kaaray tamma foo kul ti garam woy cindi hinka (12).

26 Adabba gunde jinaa, boro kul si hima kʼa yeeti jere ga Abadantaa se, zama adabbaa gunde jinaa, Abadantaa wane nda a ka ben, a ma tee haw, wala feeji, wala hancin, Abadantaa wane. 27 Nda adabba harramante no, a ga hin ka barmayandi, igguu foo kul affoo ma tonton alkadaroo ga. Nda a mana barmayandi, a ma neerandi nda nga alkadaroo.

28 Haya kul kaŋ boro nʼa kayandi Abadantaa hinne se, nga mayrawey ra, a si hin ka neerandi, a si hin ka barmayandi, a ma tee boro, wala adabba, wala faari nga almanoo ra. Haya kul kaŋ kayandi Irkoy hinne se ga yeetandi jere ga Abadantaa maaɲoo ga, a ga hanse ka henan. 29 Adamize kul kaŋ nondi hala abada Abadantaa se, si hin ka barmayandi, šikka sii a ga wiiyandi.

30 Laboo azakkaa kul ti Abadantaa wane, a ma tee laboo dumiyoo, wala tuuri-ize, a ga yeetandi jere ga Abadantaa se. 31 Nda boro ga hanse ka baa haya ma barmayandi nga se azakkaa ra, igguu foo kul a ma affoo tonton a ga. 32 Alman beeri wala ibuuney azakkaa kaŋ kabandi, alman woy (10) kul affoo ma yeetandi jere ga Abadantaa se. 33 I masi guna ka dii wala almanoo ga boori wala a si boori, a masi barmayandi. Nda a barmayandi mo, nga nda woo kaŋ huru dogoo ra ma yeetandi jere ga Abadantaa se. I masi yeetandi boro se.›»

34 Wey ti yaamarey kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se Sinay tondi hondoo boŋ, a mʼi noo Izirayel borey se.

* 1:16 1.16 nga nda hayey kaŋ goo a ra, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti nga nda fitawey.

* 4:3 4.3 Nga ti sargari juwalkey jineboraa.

† 4:5 4.5 Sorro 3to.

‡ 4:16 4.16 Sorro 3to.

* 6:13 6.13 Zamnaa 4.3.

* 11:44 11.44 Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se ka tee nga boro henananteyaŋ, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, de war ga tee nga boro henananteyaŋ.

* 16:8 16.8 Azazel, a ga hin ka tee, Ibilisi ganjey affoo maaɲoo no.

† 16:10 16.10 Sorro 8to.

‡ 16:26 16.26 Sorro 8to.

§ 16:32 16.32 Zamnaa 4.3.

* 17:7 17.7 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 20:2 20.2 Zamnaa 18.21.

† 20:5 20.5 Zamnaa 17.7.

‡ 20:7 20.7 Wa war boŋ henanandi ka tee henananteyaŋ, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Wa war boŋ henanandi, de war ga henan.

§ 20:24 20.24 Fattaroo 3.8.

* 21:4 21.4 Nda aruhiiji no, a masi nga boŋ žiibandi nga borey ra, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Boŋkoyni no, a masi nga boŋ žiibandi nga jamaa ra.

* 23:37 23.37 A ga hin ka tee alaafiya teendi sargarey no.

* 24:4 24.4 fitilla gorodoo henanantaa, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti wura alhakiika fitilla gorodogoo.

KABUYANEY

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Kabuyaney citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Izirayel borey jamaa kabuyan boobaa kaŋ goo citaaboo woo ra, nga se i na citaaboo maaɲoo daŋ Kabuyaney citaaboo. Amma manʼti kabuyan hinne ga citaaboo ga šelaŋ, nga jere beeroo si šelaŋ kabuyan ga.

Waatoo kaŋ Izirayel borey duu yaamarey kul kaŋ Irkoy nʼi har Musa se Sinay tondi hondoo ga, i soolu ka fondaa zaa ka naaru ka koy Kanaŋ gandaa ra kaŋ allaahidoo zandi i se. I na jiiri woytaaci (40) tee fondaa ra. Woo banda ga, i hin ka huru gandaa ra.

Citaaboo woo fillaa si hanga kala Fattaroo citaaboo nda Sargarey citaaboo fillawey bande. A ga cebe kaŋ Irkoy jamaa adamizeyaŋ de no: waati fooyaŋ i ga naanay, waati fooyaŋ i ga šikka-šikka, waati fooyaŋ i ga gaabi, waati fooyaŋ i ga felaw, waati fooyaŋ i ga jer, waati fooyaŋ i ga yee ganda. Citaaboo woo ga cebe mo kaŋ Irkoy ga nga laadirtaraa cebe nongoo kul here nga jamaa se, amma a si ganji Irkoy ma goy nda šerretaray.

Musa goo nongu šenda ra kaŋ ti Irkoy nda nga jamaa game. Irkoy diyaw no. Nga nda Irkoy gamoo ga hanse ka boori. Alhormo wirikaw no kaŋ si fara, a ga alhormo wiri jama se kaŋ si laadir kaŋ ti Izirayel borey.

1

Izirayel alkabiilawey kabuyan jinaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se cere kubayyan hukkumoo ra Sinay saajoo ra, jiiri hinkantoo kaŋ ra Izirayel borey fatta Misira gandaa ra handu hinkantoo zaari jinaa. A nee: 2 «Ni nda Haruna ma Izirayel borey jamaa kul kabu alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, ka arey kul maaɲey hantum affoo-foo. 3 Arey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, kaŋyaŋ ga hin ka koy wongu Izirayel se, ni nda Haruna mʼi kabu, wongu-ize ka koy wongu-ize. 4 Alkabiila foo kul aru foo kaŋ ti hugu boŋ ma hanga war.

5 Arey kaŋ ga hanga war maaɲey ne: Rubeŋ alkabiilaa ra, Elisur kaŋ ti Šedewur izʼaroo. 6 Simewoŋ alkabiilaa ra, Šelumiyel kaŋ ti Surišaday izʼaroo. 7 Žuda alkabiilaa ra, Nahišoŋ kaŋ ti Aminadab izʼaroo. 8 Isakar alkabiilaa ra, Netaniyel kaŋ ti Suwar izʼaroo. 9 Zabuloŋ alkabiilaa ra, Eliyab kaŋ ti Heloŋ izʼaroo. 10 Isufi izʼarey: Efrayim alkabiilaa ra, Elišama kaŋ ti Amihud izʼaroo. Manase alkabiilaa ra, Gamliyel kaŋ ti Pedasur izʼaroo. 11 Benžameŋ alkabiilaa ra, Abidaŋ kaŋ ti Žedewoni izʼaroo. 12 Dan alkabiilaa ra, Ahiyezer kaŋ ti Amišaday izʼaroo. 13 Ašer alkabiilaa ra, Pagiyel kaŋ ti Okraŋ izʼaroo. 14 Gad alkabiilaa ra, Elyasaf kaŋ ti Dehuwel izʼaroo. 15 Neftali alkabiilaa ra, Ahira kaŋ ti Enaŋ izʼaroo.»

16 Wey ti borey kaŋ ciyandi jamaa ra. I manʼti kala ngi baabey alkabiilawey boŋkoyney. Izirayel wongu-ize jamawey jineborey no. 17 Musa nda Haruna na arey wey kaŋ suubandi nda ngi maaɲey tonton ngi ga. 18 Handu hinkantoo zaari jinaa i na jamaa kul marga. I na borey kabu alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu. Arey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, i na maaɲey hantum affoo-foo. 19 Sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar, Musa na kabuyanoo tee Sinay saajoo ra.

20 Izirayel izʼaru jinaa kaŋ ti Rubeŋ hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Arey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 21 Arey kaŋ kabandi Rubeŋ alkabiilaa ra manʼti kala zenber woytaaci cindi iddu nda zangu guu (46.500).

22 Simewoŋ hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Arey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 23 Arey kaŋ kabandi Simewoŋ alkabiilaa ra manʼti kala zenber woyguu cindi yagga nda zangu hinza (59.300).

24 Gad hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 25 Arey kaŋ kabandi Gad alkabiilaa ra manʼti kala zenber woytaaci cindi guu nda zangu iddu nda woyguu (45.650).

26 Žuda hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 27 Arey kaŋ kabandi Žuda alkabiilaa ra manʼti kala zenber woyye cindi taaci nda zangu iddu (74.600).

28 Isakar hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 29 Arey kaŋ kabandi Isakar alkabiilaa ra manʼti kala zenber woyguu cindi taaci nda zangu taaci (54.400).

30 Zabuloŋ hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 31 Arey kaŋ kabandi Zabuloŋ alkabiilaa ra manʼti kala zenber woyguu cindi iyye nda zangu taaci (57.400).

32 Isufi hayroo here, Efrayim hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 33 Arey kaŋ kabandi Efrayim alkabiilaa ra manʼti kala zenber woytaaci nda zangu guu (40.500).

34 Manase hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 35 Arey kaŋ kabandi Manase alkabiilaa ra manʼti kala zenber waranza cindi hinka nda zangu hinka (32.200).

36 Benžameŋ hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 37 Arey kaŋ kabandi Benžameŋ alkabiilaa ra manʼti kala zenber waranza cindi guu nda zangu taaci (35.400).

38 Dan hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 39 Arey kaŋ kabandi Dan alkabiilaa ra manʼti kala zenber woydu cindi hinka nda zangu iyye (62.700).

40 Ašer hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 41 Arey kaŋ kabandi Ašer alkabiilaa ra manʼti kala zenber woytaaci cindi foo nda zangu guu (41.500).

42 Neftali hayroo kabandi boro foo kul nda nga alaayan beeroo, boro foo kul nda nga hugoo borey maaɲey. Borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kabandi affoo-foo, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu. 43 Arey kaŋ kabandi Neftali alkabiilaa ra manʼti kala zenber woyguu cindi hinza nda zangu taaci (53.400).

44 Wey ti borey kaŋ Musa, nda Haruna, nda Izirayel borey boŋkoyni woy cindi hinkaa (12) nʼi kabu, aru foo kul hun hugu foo ra. 45 Izirayel borey kul kaŋ kabandi, boro foo kul nda nga hugoo, borey kul kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, wey kul kaŋ ga hin ka koy wongu Izirayel se, 46 ngi kul ti zenber zangu iddu nda zenber hinza nda zangu guu nda woyguu (603.550).

Hayaa kaŋ na Lewi alkabiilaa tee cere-cerante

47 Lewi alkabiilaa borey mana laasaabandi ngi kabuyanoo ra. 48 Abadantaa nka šelaŋ Musa se ka nee: 49 «Lewi alkabiilaa hinne no masʼa kabu Izirayel borey bande. 50 Ma seedetaraa gorodogoo nda hayey kaŋ goo a ra nda nga jinawey kul talfi Lewi borey ga. Ngi, i ma seedetaraa gorodogoo nda nga jinawey zaa ka huga nda ey ka goro kʼa kuubi kʼa bere. 51 Nda Irkoy gorodogoo ga gana, ngi no mʼa feeri, nda nga gorodogoo kay ngi no mʼa cin. Boro tana kaŋ man Irkoy gorodogoo šikka sii ga wiiyandi. 52 Izirayel borey affoo kul ma zunbu nga kaloo ra, affoo kul nga liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. 53 Lewi borey ga goro ka seedetaraa gorodogoo kuubi kʼa bere hala futayyanoo masi kaŋ Izirayel borey jamaa ga. Lewi borey no ma huga nda seedetaraa gorodogoo goyoo.» 54 Izirayel borey na hayey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar, i nʼi tee nda takaa din da.

2

Izirayel alkabiilawey goro takaa saajoo ra

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Izirayel borey affoo kul ma goro nga liiliwaloo cire, nga hugoo borey tammaasaa jere. I ma goro ka cere kubayyan hukkumoo kuubi kʼa bere kʼa tenje.

3 Wey kaŋ ga goro dandi here, waynahunay kaboo ga, ga goro wongu-ize ka koy wongu-ize Žuda kaloo liiliwaloo cire, Žuda borey boŋkoynoo ti Nahišoŋ, Aminadab izʼaroo. 4 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woyye cindi taaci nda zangu iddu (74.600). 5 Nga jeroo ga Isakar alkabiilaa ga goro, Isakar borey boŋkoynoo ti Netaniyel, Suwar izʼaroo. 6 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woyguu cindi taaci nda zangu taaci (54.400). 7 Woo banda ga, Zabuloŋ alkabiilaa, Zabuloŋ borey boŋkoynoo ti Eliyab, Heloŋ izʼaroo. 8 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woyguu cindi iyye nda zangu taaci (57.400). 9 Žuda kaloo borey hinnaa ti aru zenber zangu nda zenber woyyaaha cindi iddu nda zangu taaci (186.400), wongu-ize ka koy wongu-ize. Ngi ti boro jina-jinawey kaŋ ga tun ka koy.

10 Gurma here, Rubeŋ kaloo wongu-izey ga goro ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Rubeŋ borey boŋkoynoo ti Elisur, Šedewur izʼaroo. 11 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woytaaci cindi iddu nda zangu guu (46.500). 12 Nga jeroo ga Simewoŋ alkabiilaa ga goro. Simewoŋ borey boŋkoynoo ti Šelumiyel, Surišaday izʼaroo. 13 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woyguu cindi yagga nda zangu hinza (59.300). 14 Ngi banda ga, Gad alkabiilaa goo. Gad borey boŋkoynoo ti Elyasaf, Rehuwel izʼaroo. 15 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woytaaci cindi guu nda zangu iddu nda woyguu (45.650). 16 Rubeŋ alkabiilaa kaloo borey hinnaa ti aru zenber zangu nda zenber woyguu cindi foo nda zangu taaci nda woyguu (151.450), wongu-ize ka koy wongu-ize. Ngi ti boro hinkantey kaŋ ga tun ka koy.

17 Woo banda ga, cere kubayyan hukkumoo ga koy, Lewi borey kaloo goo kaley jerey game. I si koy nda kala kali ka koy kali, affoo kul ga koy nda nga dogoo nda ngi liiliwaloo.

18 Dangay here, Efrayim kaloo wongu-izey ga goro ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Efrayim borey boŋkoynoo ti Eliša, Amihud izʼaroo. 19 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woytaaci nda zangu guu (40.500). 20 Nga jeroo ga Manase alkabiilaa goo, Manase borey boŋkoynoo ti Gamliyel, Pedasur izʼaroo. 21 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber waranza cindi hinka nda zangu hinka (32.200). 22 Ngi banda ga, Benžameŋ alkabiilaa goo. Benžameŋ borey boŋkoynoo ti Abidaŋ, Žedewoni izʼaroo. 23 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber waranza cindi guu nda zangu taaci (35.400). 24 Borey kaŋ goo Efrayim kaloo ra hinnaa ti zenber zangu nda zenber yaaha nda zangu (108.100), wongu-ize ka koy wongu-ize. Ngi ti boro hinzantey kaŋ ga tun ka koy.

25 Hawsa here, Dan kaloo wongu-izey ga goro ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Dan borey boŋkoynoo ti Ahiyezer, Amišaday izʼaroo. 26 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woydu cindi hinka nda zangu iyye (62.700). 27 Nga jeroo ga Ašer alkabiilaa ga goro, Ašer borey boŋkoynoo ti Pagiyel, Okraŋ izʼaroo. 28 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woytaaci cindi foo nda zangu guu (41.500). 29 Ngi banda ga, Neftali alkabiilaa goo. Neftali borey boŋkoynoo ti Ahira, Enaŋ izʼaroo. 30 Nga wongu-izey hinnaa ti aru zenber woyguu cindi hinza nda zangu taaci (53.400). 31 Dan kaloo borey kul hinnaa ti zenber zangu nda zenber woyguu cindi iyye nda zangu iddu (157.600). Ngi ti boro kokorantey kaŋ ga tun ka koy, liiliwal ka koy liiliwal.»

32 Izirayel borey kaŋ kabandi kaley ra hugu ka koy hugu nda wongu-ize ka koy wongu-ize hinnaa kul cere ra ti zenber zangu iddu nda zenber hinza nda zangu guu nda woyguu (603.550). 33 Lewi borey mana laasaabandi Izirayel borey kabuyanoo ra, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

34 Izirayel borey na hayey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. Taka follokaa nda i ga ngi kaley tee ngi liiliwaley cire. Taka follokaa nda i ga tun ka koy, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu.

3

Goyey kaŋ talfandi Lewi borey ga

1 Haruna nda Musa hayrey ne waatoo kaŋ Abadantaa ga šelaŋ Musa se Sinay tondi hondoo ga. 2 Haruna izʼarey maaɲey ne: Nadab ti izʼaru jinaa, nga banda ga, Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar. 3 Wey ti Haruna izʼarey maaɲey, sargari juwalkawyaŋ no kaŋ yonandi ka yeetandi jere ga sargari juwalyan se. 4 Nadab nda Abihu buu Abadantaa jine waatoo kaŋ i na nuune kaŋ si bisa daŋ Abadantaa jine Sinay saajoo ra. I sii nda ize. Eleyazar nda Itamar na sargari juwalyan goyoo tee ngi baabaa Haruna hinoo cire.

5 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 6 «Lewi alkabiilaa manandi kʼi kayandi sargari juwalkaa Haruna jere, i mʼa gaa goyoo ra. 7 I ma goyey tee Haruna nda jamaa kul se cere kubayyan hukkumoo jine, i ma goyey tee kaŋ goo Irkoy gorodogoo ra. 8 I ga hawgay nda cere kubayyan hukkumoo jinawey kul, goyey kaŋ i gʼi tee Irkoy gorodogoo ra, i sʼi tee kala Izirayel borey maaɲey ga. 9 Ma Lewi borey noo Haruna nda nga izʼarey se Izirayel borey maaɲey ga. 10 Ma Haruna nda nga izʼarey daŋ i ma sargari juwalyan goyoo tee. Boro tana kaŋ man šikka sii ga wiiyandi.»

11 Abadantaa yee ka šelaŋ Musa se ka nee: 12 «Nga ne, agay, ay na Lewi borey zaa Izirayel borey gunde jinawey kul dogey ra. Lewi borey manʼti kala agay wane. 13 Zama gunde jinaa kul manʼti kala agay wane, hanoo kaŋ ay na Misira borey gunde jinawey kar kʼi wii, ay na Izirayel borey gunde jinawey yeeti ay boŋ se jere ga, a ma tee adamizey wala adabbawey. Agay wane nda ey, agay ti Abadantaa.»

Lewi alkabiilaa kabuyan jinaa

14 Abadantaa šelaŋ Musa se Sinay saajoo ra ka nee: 15 «Lewi izʼarey kabu hugu ka koy hugu, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, ma arey kul kabu kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi.» 16 Musa na kabuyanoo tee ka sawa nda Abadantaa yaamaroo, a nʼa tee nda takaa kaŋ nda a hantumandi.

17 Lewi izʼarey maaɲey ne: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari. 18 Geršoŋ izʼarey maaɲey ne, alaayan beeri ka koy alaayan beeri: Libni nda Šimeyi. 19 Kehat izʼarey ne, alaayan beeri ka koy alaayan beeri: Amram, nda Yisehar, nda Hebroŋ, nda Uziyel. 20 Merari izʼarey ne, alaayan beeri ka koy alaayan beeri: Mahili nda Muši. Wey ti Lewi alaayan beerey kaŋ kabandi hugu nda hugu.

Goyoo kaŋ talfandi Geršoŋ borey ga

21 Geršoŋ hayroo manʼti kala Libni alaayan beeroo nda Šimeyi alaayan beeroo. Wey ti Geršoŋ alaayan beerey. 22 Borey kaŋ kabandi i ra kʼa dii arey kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi hinnaa ti zenber iyye nda zangu guu (7.500). 23 Geršoŋ borey alaayan beerey si goro kala Irkoy gorodogoo dumaa ga, waynakaŋay here. 24 Geršoŋ borey hugoo boŋkoynoo manʼti kala Elyasaf, Layel izʼaroo. 25 Cere kubayyan hukkumoo goyoo kaŋ talfandi Geršoŋ hayroo ga ti: Irkoy gorodogoo, nda hukkumoo nda nga daabandoo, nda ridowoo kaŋ goo cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, 26 nda batumaa kuntawey, nda batumaa miɲoo ridowoo kaŋ ga Irkoy gorodogoo kuubi kʼa bere nda sargari tonadogoo, nda karfey kaŋ goo no goyoo kul se.

Goyoo kaŋ talfandi Kehat borey ga

27 Kehat hayroo ti: Amram borey alaayan beeroo, nda Yisehar borey alaayan beeroo, nda Hebroŋ borey alaayan beeroo, nda Uziyel borey alaayan beeroo. Wey ti Kehat borey alaayan beerey. 28 Nda nʼna arey kul kabu kaŋ goo i ra kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi, ngi hinnaa manʼti kala zenber yaaha nda zangu iddu (8.600)*, maanaa wey kaŋ ga goy nongu henanantaa ra. 29 Kehat izʼarey alaayan beerey si goro Irkoy gorodogoo se kala gurma here caraa ga. 30 Kehat borey alaayan beerey hugoo boŋkoynoo ti Elisafaŋ kaŋ ti Uziyel izʼaroo. 31 Goyoo kaŋ talfandi i ga manʼti kala: sundukoo, nda taabaloo, nda fitilla gorodogoo, nda sargari tonadogey, nda jinawey kaŋ ga goyey tee nongu henanantaa ra, nda ridowoo, nda goyey kul kaŋ jinawey wey gʼi tee.

32 Lewi borey boŋkoyni beeroo ti Eleyazar kaŋ ti sargari juwalkaa Haruna izʼaroo. Nga bara borey jine kaŋ ga goy nongu henanantaa ra.

Goyoo kaŋ talfandi Merari borey ga

33 Merari hayroo ti: Mahili borey alkabiilaa nda Muši borey alaayan beeroo. Wey ti Merari alaayan beerey. 34 Nda nʼna arey kul kabu kaŋ goo i ra kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi, ngi hinnaa manʼti kala zenber iddu nda zangu hinka (6.200). 35 Merari borey alaayan beerey hugoo boŋkoynoo ti Suriyel kaŋ ti Abihel izʼaroo. I si goro Irkoy gorodogoo se kala hawsa here caraa ga. 36 Hayey kaŋ talfandi Merari izʼarey ga ti Irkoy gorodogoo bundu tefawey, nda nga gaaru-gaarey, nda nga ganjey, nda nga ferawey, nda nga jinawey kul, nda goyoo kul kaŋ goo a ra, 37 nda batumaa ganjey kaŋ gʼa kuubi kʼa bere, nda ngi ferawey, nda sukahayey, nda ngi karfey.

38 Musa, nda Haruna, nda Haruna izʼarey no ma goro Irkoy gorodogoo jine dandi here, i ga goro cere kubayyan hukkumoo jine waynahunay here. Ngi no ma goy nongu henanantaa ra Izirayel borey maaɲey ga. Boro tana kaŋ man šikka sii ga wiiyandi.

39 Lewi borey kul kaŋ Musa nda Haruna nʼi kabu alaayan beeri nda alaayan beeri ka sawa nda Abadantaa yaamaroo kʼa dii arey kul kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi, ngi hinnaa manʼti kala zenber waranka cindi hinka (22.000).

Lewi borey huru gunde jinawey dogey ra

40 Abadantaa nee Musa se: «Izirayel borey izʼaru gunde jinawey kul kabu, kʼa dii wey kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi, mʼi kabu ka maaɲey hantum. 41 Agay ti Abadantaa, ma Lewi borey daŋ ya ne jere ga Izirayel borey gunde jinawey dogey ra, ma Lewi borey adabbawey daŋ ya ne jere ga Izirayel borey adabba gunde jinawey dogey ra.» 42 Musa na izʼaru gunde jinawey kul kabu Izirayel borey ra, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. 43 Izʼaru gunde jinawey kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi kaŋ kabandi i ra hinnaa ti zenber waranka cindi hinka nda zangu hinka nda woyye cindi hinza (22.273).

44 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 45 «Lewi borey daŋ Izirayel borey gunde jinawey dogey ra, Lewi borey adabbawey daŋ Izirayel borey waney dogey ra. Lewi borey manʼti kala agay wane, agay ti Abadantaa. 46 Izirayel borey gunde jinawey tonton nda boro zangu hinka nda woyye cindi hinza (273) ka bisa Lewi borey. Takaa ne kaŋ nda ngi yeetiyanoo ga teendi: 47 ma nzorfu kaaray tamma boŋ guu dii ngi boro foo kul ga, ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa kaŋ ti garam woy cindi hinka (12). 48 Ma nooroo noo Haruna nda nga izʼarey se a ma tee izʼaru gunde jinaa boobey yeetiyanoo hayoo.» 49 Musa duu ngi hayoo izʼaru jina boobey kaŋ Lewi borey nʼi day ga. 50 Nooroo kaŋ a nʼa dii Izirayel borey gunde jinawey ga ti nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo nda zangu hinza nda woydu cindi guu (1.365) ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa. 51 Woo banda ga, Musa na yeetiyanoo nooroo noo Haruna nda nga izʼarey se, ka sawa nda Abadantaa yaamaroo, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

4

Kehat alkabiilaa goyey

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Lewi izʼarey ra, wa Kehat izʼarey kabu alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, 3 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy cere kubayyan hukkumoo ra. 4 Goyoo ne kaŋ Kehat izʼarey gʼa tee cere kubayyan hukkumoo ra: I ga huga nda hayey kaŋ ga hanse ka henan. 5 Nda jamaa kaloo ga gana, Haruna nda nga izʼarey ga zaaraa kaŋ ti rido kaa ka seedetaraa sundukoo gum nda a. 6 I ga ayu kuuru kunta daŋ a ga, i ga zaara kaŋ kul ti ibula daaru a ga, woo banda ga, i ga nga gobey daŋ a ga. 7 I ga zaara bula daaru takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine taabaloo ga, i ga taasawey, nda potey, nda sargari-kaa-potey, nda sargari hari-harey gullawey daŋ a ga. Takulawey kaŋ ga sargandi waati kul ma bara a boŋ. 8 I ga zaara ciray zaram gum hayey wey kul ga, i gʼi gum nda ayu kuuru kunta, i ma nga gobey daŋ a ga. 9 Woo banda ga, i ga zaara bula zaa ka gaayoo fitilla gorodogoo, nda nga fitillawey, nda kanbey kaŋ ga ngi zaarawey boosey dunbu, nda nga dugu canbey, nda jinawey kul gum kaŋ ra jii ga huru kaŋ goo no fitillawey goyoo se. 10 I ma nga nda nga jinawey kul daŋ ayu kuuru kunta ra jina i mʼa daŋ jeejehayaa ga kaŋ gʼa zaa. 11 I ma zaara bula daaru wura sargari tonadogoo ga, i mʼa gum nda ayu kuuru kunta, woo banda ga, i ma nga gobey daŋ a ga. 12 I ma jinawey kul zaa kaŋ nda borey ga goy nongu henanantaa ra, i mʼi daŋ zaara bula ra, woo banda ga, i mʼi daŋ ayu kuuru kunta ra jina i mʼi daŋ jeejehayaa ga kaŋ gʼi zaa. 13 I ga sargari tonadogoo boosey kaa, i ma zaara ciray, ciray henna daaru sargari tonadogoo ga. 14 I ma jinawey kul kaŋ nda i ga goyey tee fur a boŋ, dugu canbey, nda furšeti beerey, nda pelley, nda kusey, maanaa sargari tonadogoo jinawey kul. Woo banda ga, i ma ayu kuuru kunta gum i boŋ, i ga nga gobey daŋ a ga. 15 Waati kaŋ jamaa kaloo ga gana, waati kaŋ Haruna nda nga izʼarey na nongu henanantaa nda nga jinawey kul gum ka ben, Kehat izʼarey ga kaa kʼa zaa. Amma i si too haya henanantaa do, nda manʼti woo, i ga buu. Woo ti hayaa kaŋ Kehat izʼarey gʼa zaa cere kubayyan hukkumoo ra ka koy. 16 Eleyazar, sargari juwalkaa Haruna izʼaroo, ga huga nda fitillaa jiyoo, nda dugu hew kaanaa, nda taasu sargaroo kaŋ ga hun zaari kul, nda yonyan jiyoo. Nga no ma huga nda Irkoy gorodogoo kul nda hayey kul kaŋ goo a ra, nongu henanantaa nda nga jinawey.»

17 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 18 «War masi yadda Kehat borey alaayan beerey ma fay ka hun Lewi borey ra. 19 Hayaa kaŋ war gʼa tee i se hala i ma cindi hunayan ra i masi koy buu waati kaŋ i too nongu henanantey ihenanantaa do ti Haruna nda nga izʼarey ma affoo kul daŋ nga goyoo ra nda jeejaa kaŋ affoo kul gʼa zaa. 20 I masi huru ba waati kayna ka dii haya henanantey, nda i nʼa tee i ga buu.»

Geršoŋ alkabiilaa goyey

21 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 22 «Geršoŋ izʼarey mo kabu hugu ka koy hugu, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, 23 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy cere kubayyan hukkumoo ra. 24 Goyoo kaŋ nda Geršoŋ borey alaayan beerey ga huga nda ngi jeejaa ne: 25 I ma Irkoy gorodogoo kaymi taafe zuwey nda cere kubayyan hukkumoo zaa, nda nga daabandoo nda ayu kuuroo kuntaa kaŋ goo a ga, nda ridowoo kaŋ goo cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, 26 nda batumaa kuntawey, nda batumaa miɲoo ridowoo kaŋ ga Irkoy gorodogoo nda sargari tonadogoo kuubi kʼa bere, nda ngi karfey nda jinawey kul kaŋ goo a ga. Goyey wey ka talfandi i ga. 27 Geršoŋ borey ga ngi goyey kul tee ka sawa nda Haruna nda nga izʼarey yaamaroo, a ma tee ngi jeejaa wala ngi goyey. War ma ngi jeejewey kul laasaabu kʼi har i se. 28 Woo ti goyoo kaŋ talfandi Geršoŋ borey izʼarey alaayan beerey ga cere kubayyan hukkumoo ra. I ma ngi goyey tee Itamar, sargari juwalkaa Haruna izʼaroo hinoo cire.»

Merari alkabiilaa goyey

29 «Ma Merari izʼarey kabu, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, 30 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka cere kubayyan hukkumoo goyoo tee. 31 Jeejaa kaŋ i gʼa zaa goyoo kaŋ talfandi i ga cere kubayyan hukkumoo ra ti: Irkoy gorodogoo bundu tefawey, nda nga gaaru-gaarey, nda nga ganjey, nda nga ferawey, 32 nda batumaa kaŋ gʼa kuubi ganjey nda ngi ferawey, nda ngi sukahayey, nda ngi karfey, nda ngi jinawey kul nda goyoo kul kaŋ ga teendi a ra. Affoo kul nda nga maaɲoo jinawey ma cebandi a se kaŋ a ga huga nda a kʼa zaa ka koy. 33 Woo ti goyoo kaŋ talfandi Merari borey izʼarey alaayan beerey ga cere kubayyan hukkumoo ra Itamar, sargari juwalkaa Haruna izʼaroo hinoo cire.»

Lewi borey kaŋ goo goyoo ra kabuyanoo

34 Musa, nda Haruna, nda jamaa boŋkoyney na Kehat izey kabu alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, 35 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy cere kubayyan hukkumoo ra. 36 Arey kaŋ kabandi i ra alaayan beeri ka koy alaayan beeri hinnaa ti zenber hinka nda zangu iyye nda woyguu (2.750). 37 Wey ti borey kaŋ kabandi Kehat alaayan beeroo ra, borey kul kaŋ goy cere kubayyan hukkumoo ra, Musa nda Haruna nʼi kabu ka sawa nda yaamaroo kaŋ Abadantaa nʼa noo Musa se.

38 Borey kaŋ kabandi Geršoŋ izʼarey ra alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, 39 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy cere kubayyan hukkumoo ra, 40 arey kaŋ kabandi i ra alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu hinnaa ti zenber hinka nda zangu iddu nda waranza (2.630). 41 Wey ti borey kaŋ kabandi Geršoŋ izʼarey alaayan beerey ra, borey kul kaŋ goy cere kubayyan hukkumoo ra, Musa nda Haruna nʼi kabu ka sawa nda Abadantaa yaamaroo.

42 Borey kaŋ kabandi Merari izʼarey alaayan beerey ra, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, hugu ka koy hugu, 43 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy cere kubayyan hukkumoo ra, 44 arey kaŋ kabandi i ra alaayan beeri ka koy alaayan beeri hinnaa ti zenber hinza nda zangu hinka (3.200). 45 Wey ti borey kaŋ kabandi Merari izʼarey alaayan beerey ra, borey kul kaŋ goy cere kubayyan hukkumoo ra, Musa nda Haruna nʼi kabu ka sawa nda yaamaroo kaŋ Abadantaa nʼa noo Musa se.

46 Lewi borey kul kaŋ Musa, nda Haruna, nda Izirayel boŋkoyney nʼi kabu alaayan beeri ka koy alaayan beeri, nda hugu ka koy hugu, 47 kʼa dii wey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi ka koy jiiri woyguu (50), wey kul kaŋ ga hin ka goy nda wey kul kaŋ ga hin ka haya jeeje cere kubayyan hukkumoo ra, 48 arey kaŋ kabandi i ra hinnaa ti zenber yaaha nda zangu guu nda woyyaaha (8.580). 49 I kabandi ka sawa nda Abadantaa yaamaroo kaŋ a nʼa noo Musa se a mʼa har i se, ka affoo kul noo nga goyoo nda nga jeejaa. I nʼi kabu nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

5

Ašariyaa kaŋ harandi boro žiibawey ga

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Izirayel borey yaamar i ma jiraykoyni, wala boro kaŋ harimundogoo ga mandi, wala boro kaŋ bukaw nʼa žiibandi kaa jamaa kaloo ra. 3 War mʼi kaa, arey nda woyey, war mʼi kaa jamaa kaloo ra, i masi ngi kaloo kaŋ game ay goo ma goro žiibandi.» 4 Izirayel borey nʼa tee, i nʼi kaa jamaa kaloo ra. I nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Musa se.

Boro kaŋ tooɲe ašariyaa

5 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 6 «Nee Izirayel borey se: ‹Nda aru wala woy na zunubu tee kaŋ adamizey gʼa tee ka Abadantaa tooɲe, boraa woo duu zunubu, 7 borey ma yadda kaŋ ngi na zunubu tee, boraa kaŋ tooɲe a ma hayaa kul yeeti boraa se kaŋ a nʼa tooɲe, ka hayaa affoo tonton igguu foo kul ga. 8 Nda boraa nka buu, de boro sii no kaŋ se i gʼa noo dogoo ra, hayaa ma yeetandi Abadantaa se, maanaa sargari juwalkaa se. Woo banda ga, boraa ga gaaru mo noo nga zunubu tuusuyanoo se kaŋ nda sargari juwalkaa ga zunubu tuusuyanoo tee a se.›

9 Haya kul kaŋ Izirayel borey nʼa kaa ngi sargarey ra kʼa daŋ sargari juwalkaa kaboo ra, haya henanantey kul kaŋ i nʼi ka too sargari juwalkaa do, nga wane nda ey. 10 Haya kul kaŋ boro foo kul nʼa yeeti jere ga Irkoy se ga tee sargari juwalkaa wane, haya kaŋ boro foo kul nʼa noo a se ga tee nga wane.»

Canseyan ašariyaa

11 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 12 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Nda aru wandoo nʼa zanba a mana laadir a here, 13 a kani nda aru foo bila nda kurɲoo ma bay, kurɲoo mana hakiika ka bay. A na nga boŋ žiibandi tuguyan ra, seede sii no, boro kul manʼa gar a ra. 14 Nda canseyan huru aroo ra, a canse nga wandoo ga, ka gar woyoo na nga boŋ žiibandi, wala nda aroo canse, a canse nga wandoo ga, ka gar a mana nga boŋ žiibandi, 15 aroo ma koy nda nga wandoo sargari juwalkaa do, ka sargaroo kaa kaŋ ti orž farin kilo hinza, a masi jii doori a boŋ, a masi dugu daŋ a ga, zama canseyan taasu sargari no, taasu sargari kaŋ ti hongandihaya no kaŋ ga laybu hongandi. 16 Sargari juwalkaa ga woyoo manandi kʼa kayandi Abadantaa jine. 17 Sargari juwalkaa ga hari henanante zaa labu canbu ra, a ga zaa Irkoy gorodogoo gandaa laboo ra kʼa daŋ haroo ra. 18 Sargari juwalkaa ga woyoo kayandi Abadantaa jine, a ga boŋoo hinbiroo feeri, woo banda ga, a ga taasu sargari kaŋ ti hongandihayaa daŋ kaboo ra kaŋ ti canseyan taasu sargaroo. Hari hottaa kaŋ ga kate dangayan boro ga, goo sargari juwalkaa kaboo ra. 19 Sargari juwalkaa ga woyoo žeendi. A ga nee woyoo se: “Nda aru kul mana kani nda ni, ka gar ni goo ni kurɲoo hinoo cire, mana ni kurɲoo zanba ka ni boŋ žiibandi, ma hallasi dangaroo ra kaŋ hari hottaa woo gʼa daŋ boro ga. 20 Amma nda ni kaŋ goo ni kurɲoo hinoo cire, cimi no kaŋ nʼna ni kurɲoo zanba, nʼna ni boŋ žiibandi, de aru kaŋ manʼti ni kurɲoo kani nda ni…” 21 Woo banda ga, Sargari juwalkaa ga woyoo žeendi ka dangaroo har, a ga nee woyoo se: “Abadantaa ma ni laali ka ni tee tammaasa futu ni jamaa game, waati kaŋ a na ni tee woy gun, a na ni gundoo funsandi.” 22 Nda ni goyoo no, dangayan haroo woo ma huru ni teeley ra ka ni gundoo funsandi ka ni tee woy gun. Woyoo ga nee: “Amin, amin.”

23 Sargari juwalkaa ga dangarey wey hantum tiira ra kʼi tuusu hari hottaa ra. 24 A ga hari hottaa kaŋ ga kate dangayan boro ga noo woyoo se a mʼa haŋ, a ga huru gundoo ra kʼa hottandi. 25 Sargari juwalkaa ga canseyan taasu sargaroo taa woyoo kone, a gʼa zinji Abadantaa jine ka koy nda a sargari tonadogoo ra. 26 Sargari juwalkaa ga kabe mee foo zaa taasu sargaroo ra sanda hongandihaya, a gʼa dullandi sargari tonadogoo boŋ. Woo banda ga no, a ga woyoo noo haroo a mʼa haŋ. 27 Waati kaŋ a nʼa haŋandi haroo ka ben, nda a gar a na nga boŋ žiibandi, nda a mana laadir nga kurɲoo se, hari hottaa kaŋ ga kate dangayan boro ga, ga huru gundoo ra kʼa hottandi. Gundoo ga funsu, a ga tee woy gun, de woyoo woo ga tee dangahaya nga jamaa game. 28 Amma nda woyoo mana nga boŋ žiibandi, nda a ga henan, taaroo ga hun a ga, a ga duu hayyan.

29 Woo ti canseyan ašariyaa woy se kaŋ goo nga kurɲoo hinoo cire ka nga kurɲoo zanba ka nga boŋ žiibandi, 30 wala aru kaŋ canseyan huru a ra ka canse nga wandoo ga, a ma woyoo kayandi Abadantaa jine, sargari juwalkaa ga ašariyaa woo kul zurandi a ga. 31 Laybu sii aroo ga, amma woyoo ga tuuru nga layboo se.›»

6

Boro kaŋ na nga boŋ yeeti jere ga Abadantaa se ašariyaa

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nee Izirayel borey se: ‹Nda aru wala woy na meefur cere-cerante zaa ka nga boŋ yeeti jere ga Abadantaa se, 3 boraa ga nga boŋ gagay alaneb hari moora nda harifutu. A si binegar haŋ kaŋ teendi nda alaneb hari moora, a si binegar haŋ kaŋ teendi nda harifutu. A si hari kul haŋ kaŋ teendi nda alaneb, a si alaneb-ize taya ŋaa, a si nga ize kogo ŋaa. 4 Waatoo kul kaŋ a ga nga boŋ yeeti jere ga, a si haya ŋaa kaŋ hun alanebɲaa ra, a ma tee guley hala kuuroo. 5 Alwaatoo kul kaŋ a na nga boŋ yeeti jere ga, šiini si zuru boŋoo ra hala waatoo kaŋ a nʼa kayandi ka nga boŋ yeeti jere ga Abadantaa se ma ben, a ga henan, a ga naŋ nga boŋoo hinbirey ma zay nda ngi boŋ. 6 Alwaatoo kul kaŋ a na nga boŋ yeeti jere ga Abadantaa se, a si man bukaw here. 7 Ba baaboo, wala ɲaŋoo, wala armaa, wala woymaa ka buu a si nga boŋ žiibandi, zama nga boŋ yeetiyanoo jere ga nga Koyoo se bara boŋoo ga. 8 Alwaatoo kul kaŋ a na nga boŋ yeeti jere ga, a ga henan Abadantaa maaɲoo ga.

9 Nda boro jirsi ka buu jeroo ga, boŋoo kaŋ ti nga boŋ yeetiyanoo jere ga silbaa žiibi, a ga nga boŋoo cebu nga henanandiyanoo hane, maanaa a ga nga boŋoo cebu jirbi iyyantoo hane. 10 Jirbi yaahantoo hane a ga kate gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka sargari juwalkaa do cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 11 Sargari juwalkaa ga affoo kaa zunubu sargari, a ga affoo kaa sargari kukurante, a ga zunubu tuusuyanoo tee a se zunuboo kaŋ huru a ga bukaa maaganda. Hanoo din, boraa ga nga boŋoo yeeti jere ga Irkoy se. 12 Boraa ga nga boŋ yeeti jere ga Abadantaa se taaga. A ga kate jiiri foo feeji-ize a ma tee tooɲe sargari. Waati jinaa kaŋ a nʼa tee si kabu, zama nga boŋ yeetiyanoo jere ga žiibi.

13 Boraa kaŋ na nga boŋ yeeti jere ga, nga ašariyaa ne: Hanoo kaŋ nga boŋ yeetiyanoo jere ga waatoo timme, i gʼa ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 14 Sargaroo kaŋ a gʼa kaa Abadantaa se ti: feeji aru-ize kaŋ goo nda jiiri foo kaŋ ga malal sii kaŋ ga tee sargari kukurante, feeji woy-ize kaŋ goo nda jiiri foo kaŋ ga malal sii kaŋ ga tee zunubu sargari, nda gaaru kaŋ ga malal sii kaŋ ga tee alaafiya teendi sargari, 15 nda takula kaŋ ra dolobiri sii dika foo, nda wijilayaŋ kaŋ farin hamnoo diibandi nda jii, nda furme kaŋ ra dolobiri sii kaŋ yonandi nda jii, nda ngi taasu sargaroo, nda ngi sargari hari-haroo. 16 Sargari juwalkaa gʼi kaa sargari Abadantaa jine, a ga boraa zunubu sargaroo nda boraa sargari kukurantaa kaa. 17 A ga gaaroo, nda takulawey kaŋ ra dolobiri sii dikaa kaa sargari Abadantaa se sanda alaafiya teendi sargari kaŋ bande taasu sargaroo nda sargari hari-haroo sargandi. 18 Boraa kaŋ yeetandi jere ga, ga nga boŋoo cebu cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, a ga nga boŋoo hinbiroo zaa kʼa fur nuunaa ga kaŋ goo alaafiya teendi sargaroo cire. 19 Sargari juwalkaa ga gaaroo kaŋ tonandi kabe foo zaa, nda wijila foo kaŋ ra dolobiri sii kaŋ goo dikaa ra, nda furme foo kaŋ ra dolobiri sii, a gʼi daŋ boraa kaŋ na nga boŋ yeeti jere ga kaboo ra nga boŋoo cebuyanoo banda ga. 20 Woo banda ga, sargari juwalkaa gʼi zinji kʼi tee sargari zinji-zinjante Abadantaa jine, haya henanante no kaŋ sargari juwalkaa wane nda a, nga, nda feejoo gandoo kaŋ hun sargari zinji-zinjantaa ra, nda cewoo kaŋ hun sargaroo ra kaŋ a nʼa kaa. Woo banda ga, boraa kaŋ na nga boŋ yeeti jere ga, ga hin ka alaneb hari moora haŋ.

21 Woo ti boro kaŋ na meefur zaa ka nga boŋ yeeti jere ga ašariyaa. Wey ti hayey kaŋ a ga hima kʼi kaa Abadantaa maaɲoo ga nga boŋ yeetiyanoo jere ga se, bila nda hayey kaŋ a ga hin kʼi tee nda nga boŋ ma kabandi. A ga hayaa noo kaŋ kayandi meefuroo kaŋ a nʼa zaa se ka sawa nda boŋ yeetiyan jere ga ašariyaa.›»

Sargari juwalkaa gaararoo

22 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 23 «Nee Haruna nda nga izʼarey se: ‹Takaa ne kaŋ nda war ma gaara Izirayel borey se. War ma nee i se:

24 “Yala Abadantaa ma albarka daŋ ni ra,

a ma ni hawgay.

25 Yala Abadantaa ma nga ndumoo annuuraa daŋ ni ga,

a ma alhormo tee ma ne.

26 Yala Abadantaa ma ɲeli ni ga,

a ma ni noo alaafiya.”

27 I mʼay maaɲoo har Izirayel borey ga nda takaa woo, ay ga albarka daŋ i ra.›»

7

Bari torkawey kaŋ nondi Irkoy hugoo goyey se

1 Hanoo kaŋ Musa na Irkoy gorodogoo cin ka ben, a nʼa yon kʼa yeeti jere ga Irkoy se, nga nda nga jinawey kul. A na sargari tonadogoo nda nga jinawey kul yon kʼi yeeti jere ga Irkoy se. 2 Izirayel alwakiiley nda hugu boŋey kate ngi gomney. Alkabiilawey boŋkoyney no kaŋ na kabuyanoo juwal. 3 Gomney kaŋ i kate ey Abadantaa jine ne: bari torka gumante iddu nda haw woy cindi hinka (12). Boŋkoyni hinka kul marga ka torka foo noo, boŋkoyni foo kul na haw foo noo. I nʼi ka too Irkoy gorodogoo jine. 4 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 5 «Gomney kaŋ i ga kate ey ma ne dii, i ga huru cere kubayyan hukkumoo goyoo ra. Mʼi noo Lewi borey se, affoo kul nda woo kaŋ ga a ga too nga goyoo se.» 6 Musa na torkawey nda hawey dii kʼi daŋ Lewi borey kabey ra. 7 A na Geršoŋ izʼarey noo torka hinka nda haw taaci ka sawa nda woo kaŋ ga i ga too ngi goyoo se. 8 A na Merari izʼarey noo torka taaci nda haw yaaha ka sawa nda woo kaŋ ga i ga too ngi goyoo se kaŋ i gʼa tee Itamar kaŋ ti sargari juwalkaa Haruna izʼaroo hinoo cire. 9 A mana Kehat izʼarey noo, zama goyoo kaŋ talfandi i ga manʼti kala ka jinay henanantey zaa ngi jesey ga.

Boŋkoyney kate ngi gomney sargari tonadogoo se kaŋ ga talfandi Irkoy ga

10 Boŋkoyney kate ngi gomney sargari tonadogoo se kaŋ ga talfandi Irkoy ga hanoo kaŋ ra a ga yonandi. I kate ey sargari tonadogoo jine. 11 Abadantaa nee Musa se: «Zaari foo kul boŋkoyni foo ma kaa ka nga gomnoo noo sargari tonadogoo se kaŋ ga talfandi Irkoy ga.»

12 Zaari jinaa, boraa kaŋ kate nga gomnoo ti Nahišoŋ kaŋ ti Aminadab izʼaroo, Žuda alkabiilaa boro. 13 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 14 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 15 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 16 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 17 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Nahišoŋ kaŋ ti Aminadab izʼaroo gomnoo.

18 Zaari hinkantoo, Netaniyel kaŋ ti Suwar izʼaroo, Isakar alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 19 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 20 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 21 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 22 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 23 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Netaniyel kaŋ ti Suwar izʼaroo gomnoo.

24 Zaari hinzantoo, Eliyab kaŋ ti Heloŋ izʼaroo, Zabuloŋ alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 25 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 26 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 27 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 28 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 29 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Eliyab kaŋ ti Heloŋ izʼaroo gomnoo.

30 Zaari taacantoo, Elisur kaŋ ti Šedewur izʼaroo, Rubeŋ alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 31 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 32 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 33 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 34 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 35 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Netaniyel kaŋ ti Suwar izʼaroo gomnoo.

36 Zaari guwantoo, Šelumiyel kaŋ ti Surišaday izʼaroo, Simewoŋ alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 37 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 38 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 39 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 40 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 41 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Šelumiyel kaŋ ti Surišaday izʼaroo gomnoo.

42 Zaari idduwantoo, Elyasaf kaŋ ti Dehuwel* izʼaroo, Gad alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 43 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 44 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 45 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 46 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 47 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Elyasaf kaŋ ti Dehuwel† izʼaroo gomnoo.

48 Zaari iyyantoo, Elišama kaŋ ti Amihud izʼaroo, Efrayim alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 49 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 50 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 51 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 52 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 53 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Elišama kaŋ ti Amihud izʼaroo gomnoo.

54 Zaari yaahantoo, Gamliyel kaŋ ti Pedasur izʼaroo, Manase alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 55 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 56 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 57 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 58 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 59 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Gamliyel kaŋ ti Pedasur izʼaroo gomnoo.

60 Zaari yaggantoo, Abidaŋ kaŋ ti Žedewoni izʼaroo, Benžameŋ alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 61 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 62 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 63 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 64 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 65 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Abidaŋ kaŋ ti Žedewoni izʼaroo gomnoo.

66 Zaari woyantoo (10to), Ahiyezer kaŋ ti Amišaday izʼaroo, Dan alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 67 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 68 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 69 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 70 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 71 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Ahiyezer kaŋ ti Amišaday izʼaroo gomnoo.

72 Zaari woy cindi faantoo (11to), Pagiyel kaŋ ti Okraŋ izʼaroo, Ašer alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 73 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 74 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 75 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 76 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 77 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Pagiyel kaŋ ti Okraŋ izʼaroo gomnoo.

78 Zaari woy cindi hinkantoo (12to), Ahira kaŋ ti Enaŋ izʼaroo, Neftali alkabiilaa boŋkoynoo kate nga gomnoo. 79 Nga gomnoo manʼti kala: nzorfu kaaray taasa kaŋ tiŋaa ti kilo foo nda jere cine, nda nzorfu kaaray kusu kaŋ tiŋaa ti garam zangu yaaha (800) cine ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. I kul ga too nda farin hamni kaŋ loobandi nda jii taasu sargaroo se, 80 nda wura poti foo kaŋ tiŋaa ti garam zangu (100) cine kaŋ ga too nda dugu. 81 Yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize foo kaŋ goo nda jiiri foo sargari kukurantaa se, 82 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, 83 alaafiya teendi sargaroo se haw hinka, nda gaaru guu, nda jindaaru guu, nda feeji-ize guu kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti Ahira kaŋ ti Enaŋ izʼaroo gomnoo.

84 Izirayel borey boŋkoyney gomney kaŋ i kate ey sargari tonadogoo se kaŋ ga talfandi Irkoy ga yonyanoo hane ti: Nzorfu kaaray taasa woy cindi hinka (12), nda nzorfu kaaray kusu woy cindi hinka (12), nda wura poti woy cindi hinka (12). 85 Nzorfu taasa foo kul tiŋaa ti nzorfu kaaray tamma boŋ zangu nda waranza (130), kusu foo kul tiŋaa ti nzorfu kaaray tamma boŋ woyye (70). Nzorfu kaaraa kul kaŋ na jinawey wey tee tiŋaa manʼti kala zenber hinka nda zangu taaci (2.400) ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo, 86 nda wura poti woy cindi hinka (12) kaŋ ga too nda dugu, affoo kul tiŋaa ti nzorfu kaaray tamma boŋ woy (10) ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaray tammaa alkadaroo. Potey kul tiŋaa cere ra manʼti kala wura tamma zangu nda waranka (120). 87 Adabbawey kul kaŋ kayandi sargari tonantaa se ti: yaaru kobsi woy cindi hinka (12), nda gaaru boŋ woy cindi hinka (12), nda feeji-ize boŋ woy cindi hinka (12), nda taasu sargarey, jindaaru boŋ woy cindi hinka (12) zunubu sargaroo se. 88 Adabbawey kul kaŋ kayandi alaafiya teendi sargaroo se ti: haw kobsi waranka cindi taaci (24), gaaru boŋ woydu (60), nda jindaaru boŋ woydu (60), nda feeji-ize boŋ woydu (60) kaŋ goo nda jiiri foo. Woo ti gomnoo kaŋ nondi sargari tonadogoo se kaŋ ga talfandi Irkoy ga, nga yonyanoo banda ga.

89 Waati kaŋ Musa huru cere kubayyan hukkumoo ra ka šelaŋ Irkoy bande, a ga maa jinde kaŋ ga šelaŋ nga se daabirjoo se beene kaŋ goo seedetaraa sundukoo boŋ, almalayka hinkaa kaŋ se i ga nee šerib hinkaa game. Takaa woo nda Irkoy ga šelaŋ a bande.

8

Nongu henanantaa fitilla gorodogoo

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nee Haruna se: ‹Nda nʼga fitillawey daŋ fitilla gorodogoo ra, ma naŋ fitilla iyyaa kul gaayoo ma dii fitilla gorodogoo jine.›» 3 Haruna nʼa tee nda taka follokaa. A na fitillawey daŋ taka kaŋ ra gaayoo goo fitilla gorodogoo jine sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 4 Takaa ne kaŋ nda fitilla gorodogoo teendi: a tee goy kaŋ karandi nda wura, za cewoo hala kutukuryey wura no kaŋ karandi. I nʼa tee nda fasaloo kaŋ Abadantaa nʼa cebe Musa se.

Lewi borey yeetandi jere ga Abadantaa goyoo se

5 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 6 «Lewi borey kaa Izirayel borey ra, mʼi henanandi. 7 Takaa ne kaŋ nda nʼgʼi henanandi: Ma zunubu yaafayan haroo say-say i ga, i ma šiini zaa ka ngi gaahamey hinbirey kul kaa, i ma ngi bankaarawey ɲumay. Woo banda ga, i ga henan. 8 I ma yaaru foo zaa ngi bande nda nga taasu sargaroo kaŋ ti farin hamni kaŋ loobandi nda jii, nʼga yaaru hinkante dii kaŋ ga tee zunubu sargari. 9 Ma Lewi borey ka koy cere kubayyan hukkumoo jine, ma Izirayel borey jamaa kul marga. 10 Ma Lewi borey manandi Abadantaa jinoo ra, de Izirayel borey ma ngi kabey fur i boŋ. 11 Woo banda ga, Haruna ga Lewi borey zaa Izirayel borey ra kʼi cebe sanda sargari Abadantaa jine, i ga Abadantaa goyoo tee. 12 Lewi borey ga ngi kabey fur yaarey boŋey ga. I gʼi kaa sargari, affoo ga tee zunubu sargari, affaa ga tee sargari tonante Abadantaa se ka zunubu tuusuyanoo tee Lewi borey se. 13 Ma Lewi borey kayandi Haruna nda nga izʼarey jine kʼi tee sargari kaŋ cebandi Abadantaa se. 14 Izirayel borey ra, ma Lewi borey daŋ ya ne jere ga i ma tee ay wane. 15 Woo banda ga, Lewi borey ga koy cere kubayyan hukkumoo goyoo tee. Mʼi henanandi, i ma tee sargari kaŋ cebandi. 16 Zama i nka nondi ya ne, nda cimi i nondi ya ne Izirayel borey ra. Ay gʼi dii gunde jinawey kul dogey ra, maanaa Izirayel borey gunde jinaa kul. 17 Izirayel borey gunde jinaa kul ti agay wane, a ma tee adamize wala adabba. Hanoo kaŋ ay na gunde jinawey kul kar Misira gandaa ra, nga no ay nʼi yeeti jere ga ya ne. 18 Ay na Lewi borey zaa Izirayel borey gunde jinawey kul dogey ra, 19 de ay nʼi noo Haruna nda nga izʼarey se Izirayel borey ra. Lewi borey nka nondi i se hala i ma goyey tee kaŋ ga teendi cere kubayyan hukkumoo ra Izirayel borey maaɲey ga nda ka zunubu tuusuyanoo tee i se. Woo ra albasi si duu Izirayel borey nda i man nongu henanantaa ga.»

20 Musa, nda Haruna, nda Izirayel jamaa kul na hayaa kul tee Lewi borey se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar Lewi borey here. Woo no Izirayel borey nʼa tee i se. 21 Lewi borey na ngi boŋ henanandi, i na ngi bankaarawey ɲumay. Haruna nʼi tee sargari kaŋ cebandi Abadantaa jine, a na zunubu tuusuyanoo tee i se kʼi henanandi. 22 Woo banda ga, Lewi borey koy ngi goyoo šintin cere kubayyan hukkumoo ra Haruna nda nga izʼarey jine. I na hayaa kul tee Lewi borey se kaŋ Abadantaa na Musa yaamar Lewi borey here a ma teendi i se. Woo no i nʼa tee i se.

23 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 24 «Lewi borey here hayey ne: nda Lewi boro duu jiiri waranka cindi guu (25) nda boro kaŋ bisa a, a ma huru cere kubayyan hukkumoo goyoo ra. 25 Za a duu jiiri woyguu (50), a ga goyoo naŋ, a si goy koyne. 26 A ga nga armey faaba kaŋ ga goyoo tee cere kubayyan hukkumoo ra, amma a si goyoo tee. Woo ti takaa kaŋ nʼgʼa tee Lewi borey here haya kaŋ ti ngi goyey.»

9

Borcintaraa jingaroo

1 Abadantaa šelaŋ Musa se Sinay saajoo ra, ngi fattaroo banda ga Misira gandaa ra jiiri hinkantoo handu jinaa, a nee: 2 «Izirayel borey ma Borcintaraa jingaroo tee nga waatoo kaŋ kayandi ra. 3 Handoo woo jirbi woy cindi taacantoo (14to) no, almaaroo ra, war ma jingaroo tee nga waatoo kaŋ kayandi ra. War mʼa tee ka sawa nda hayey kul kaŋ hantumandi a ga nda nga hantumey kaŋ kayandi kul.» 4 Musa šelaŋ Izirayel borey se i ma Borcintaraa jingaroo tee. 5 I na jingaroo tee handu jinaa jirbi woy cindi taacantoo (14to) almaaroo ra Sinay saajoo ra. Izirayel borey na hayey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar, i nʼi tee nda takaa din da.

6 Amma aruyaŋ goo no kaŋ bukaw nʼi žiibandi, hanoo din, i si hin ka Borcintaraa jingaroo tee. Zaari follokaa ra i koy Musa nda Haruna do. 7 Arey nee a se: «Bukaw nʼir žiibandi maaganda se, macin se ir si hin kʼir sargaroo kaa Abadantaa se waatoo kaŋ kayandi ra, Izirayel borey game?» 8 Musa nee i se: «Wa kay ne hala ya maa hayaa kaŋ Abadantaa gʼa yaamar war šennoo ra.»

9 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 10 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹War alwaddawey kul ra, nda bukaw na boro žiibandi, wala a goo naarumay ra nongu mooro ra, a ma Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa se. 11 I sʼa tee kala handu hinkantoo zaari woy cindi taacantoo (14to) almaaroo ra. I mʼa ŋaa nda takulayaŋ kaŋ ra dolobiri sii nda subu hottayaŋ. 12 Haya kul masi kani a ra hala suba, biri kul masi kayri a ra. Jingaroo ma teendi ka sawa nda hayaa kul kaŋ hantumandi Borcintaraa jingaroo ga. 13 Nda aru kaŋ ga henan, a sii naarumay ra mana Borcintaraa jingaroo tee, a ga hun nga jamaa ra, zama a mana sargari kaa Abadantaa se waatoo kaŋ kayandi ra. Aroo woo, nga zunuboo ga hanga a. 14 Nda yaw goro war do kaŋ ga Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa maaɲoo ga, a ga hanga hantumoo kaŋ kayandi Borcintaraa jingaroo here. Haya follokaa no ma hantumandi yaw nda ganda-ize se.›»

Duulaa na hukkumoo daabu

15 Hanoo kaŋ seedetaraa hukkumoo kaŋ ra Irkoy gorodogoo goo cinandi ka ben, duulaa nʼa gum, za cijinoo hala subbaahoo ra a goo Irkoy gorodogoo ga sanda nuune alhaali. 16 Takaa woo da waati kul, duulaa gʼa gum, cijin here a ga tee nuune alhaali. 17 Waati kaŋ duulaa tun hukkumoo boŋ, Izirayel borey ga tun ka koy, nongu kaŋ ra duulaa kay, i ga goro. 18 Abadantaa yaamaroo ga Izirayel borey ga tun ka koy, nga yaamaroo ga i ga goro. Waatoo kul kaŋ duulaa goo Irkoy gorodogoo boŋ i ga goro. 19 Nda duulaa gay a ga kay Irkoy gorodogoo boŋ jirbi booboyaŋ, Izirayel borey ga Abadantaa goyoo tee, i si tun ka koy. 20 Nda duulaa mana kay Irkoy gorodogoo boŋ kala jirbi kaynayaŋ, i ga goro Abadantaa yaamaroo ga i ga goro no din, nga yaamaroo ga i ga tun ka koy. 21 Nda duulaa si kay kala cijinoo ra ka koy subbaahi, nda duulaa tun subbaahoo ra, i ga koy. Nda duulaa tun cijin foo nda zaari foo banda ga, i ga tun ka koy. 22 Nda duulaa kay Irkoy gorodogoo boŋ jirbi hinka, wala handu foo, wala waati kuku, Izirayel borey ga goro no din. I si koy, nda duulaa tun, i ga koy. 23 Abadantaa yaamaroo ga i ga goro, nga yaamaroo ga i ga tun ka koy. I ga Abadantaa goyoo tee ka sawa nda yaamaroo kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar.

10

Nzorfu laati beerey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Laati beeri hinka tee, mʼi tee nda nzorfu kaaray kaŋ karandi. Ngi nda nʼga jamaa cee i ma marga nda ka ngi tun-ka-koyyanoo ngi kaley ra ka koy bayrandi. 3 Nda laati beerey hẽe, jamaa kul ma kaa ka marga ni jere cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 4 Nda laati beeri folloku ka hẽe, boŋkoyney kaŋ ti Izirayel wongu-ize jamawey jineborey ga marga ni jeroo ga. 5 Nda war na laatoo ka kaati beeri tee, borey kaŋ ga goro dandi here ga tun ka koy. 6 Nda war na laatoo kar ka kaati beeri tee cee hinkantoo, kaley kaŋ goo gurma here ga koy. Laatoo karyan jinde beeroo ga tee ngi tun-ka-koyyanoo se. 7 War ga laati kar ka jamaa marga, amma jindoo masi beeri.

8 Haruna izʼarey kaŋ ti sargari juwalkey no ma hilley hẽenandi, hantum kaŋ si tun ti woo war alwaddawey se.

9 Nda war gandaa ra war koy war iberi gande kaŋ kaa ka war wongu, war ga laatey kar jindey ma beeri. Woo ra Abadantaa, war Koyoo ga hongu war, de war ga hallasi war torrokey ra. 10 War ɲaali zaarey hane, nda war jingarey hane, nda handey kayyaney hane war ma laatey kar war sargari kukurantey, nda alaafiya teendi sargarey bande. Woo ra war Koyoo ga honga war. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.»

Izirayel borey tun-ka-koyyanoo takaa

11 Jiiri hinkantoo handu hinkantoo jirbi warankantoo (20to), duulaa tun seedetaraa hukkumoo boŋ. 12 Izirayel borey hun Sinay saajoo ra ka kay nongu nda nonguyaŋ ra. Duulaa kay Paraŋ saajoo ra. 13 Cee jinaa ti woo i ma koy ka sawa nda yaamaroo kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar.

14 Žuda borey wongu-izey ka jin ka tun ka koy ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Ngi wongu-izey boŋkoynoo ti Nahišoŋ kaŋ ti Aminadab izʼaroo. 15 Isakar borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Netaniyel kaŋ ti Suwar izʼaroo. 16 Zabuloŋ borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Eliyab kaŋ ti Heloŋ izʼaroo.

17 Irkoy gorodogoo feerandi, Geršoŋ izʼarey nda Merari izʼarey kʼa zaa ka koy.

18 Woo banda ga, Rubeŋ alkabiilaa wongu-izey koy ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Ngi wongu-izey boŋkoynoo ti Elisur kaŋ ti Šedewur izʼaroo. 19 Simewoŋ borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Šelumiyel kaŋ ti Surišaday izʼaroo. 20 Gad borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Elyasaf kaŋ ti Dehuwel* izʼaroo.

21 Woo banda ga, Kehat borey na nongu henanantaa zaa ka koy. Borey jerey na Irkoy gorodogoo cin hala i ga kaa.

22 Ngi banda ga, Efrayim borey wongu-izey koy ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Efrayim wongu-izey boŋkoynoo ti Elišama kaŋ ti Amihud izʼaroo. 23 Manase borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Gamliyel kaŋ ti Pedasur izʼaroo. 24 Benžameŋ borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Abidaŋ kaŋ ti Žedewoni izʼaroo.

25 Ngi kul banda ga, Dan borey wongu-izey kaŋ ga kaley kul bandaheroo hawgay tun ka koy ngi liiliwaloo cire, wongu-ize ka koy wongu-ize. Dan borey wongu-izey boŋkoynoo ti Ahiyezer kaŋ ti Amišaday izʼaroo. 26 Ašer borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Pagiyel kaŋ ti Okraŋ izʼaroo. 27 Neftali borey alkabiilaa wongu-izey boŋkoynoo ti Ahira kaŋ ti Enaŋ izʼaroo.

28 Takaa woo ti Izirayel borey koyyanoo takaa, wongu-ize ka koy wongu-ize. Taka follokaa nda i ga tun ka koy.

Musa ga boro ceeci kaŋ ga fondaa cebe

29 Musa nee Hobab se kaŋ ti Rehuwel nga nzuraa, Majaŋ boraa izʼaroo: «Ir ga koy gandaa ra kaŋ Abadantaa nee: ‹Ay gʼa noo war se.› Kaa ir bande, ir ga gomni tee ma ne, zama Abadantaa mana šelaŋ kala Izirayel gomnoo se.» 30 Hobab nee: «Ay si koy, ay si koy kala ay gandaa ra nda ay dumoo do.» 31 Musa yee ka šelaŋ ka nee: «Suuri, masi hun ir bande, zama nʼga nongey bay kaŋ ra ir ga hin ka goro saajoo ra, nʼga tee ir moɲey. 32 Nda ni hanga ir bande, gomnoo kaŋ Abadantaa gʼa tee ir se, nʼga duu a ra.»

33 I tun ka hun Abadantaa tondi hondoo cire ka jirbi hinza diray tee. Abadantaa amaanaa sundukoo koy i jine jirbi hinzaa diraa ra ka hunanzamdoo ceeci i se. 34 Abadantaa duulaa goo i boŋ zaari here waati kaŋ i tun ka hun ngi kaloo ra. 35 Sundukoo koyyanoo ga, Musa ga nee:

«Tun Abadantaa,

hala ni iberey ma say,

borey kaŋ ga konna ni ma zuru ni jine.»

36 Waati kaŋ a kay, Musa ga nee:

«Yee kate Abadantaa,

ka goro Izirayel wongu-ize jama zenberey game.»

11

Abadantaa nuunaa fillaa

1 Han foo jamaa ŋuunuŋuunu futay Abadantaa ga. Abadantaa maarʼa, a futu, nga nuunaa dii jamaa gamey ra ka ngi kaloo boŋ faa halaci. 2 Jamaa kaati ka Musa cee. Musa na Abadantaa ŋaaray, nuunaa kay. 3 I na nongoo din maaɲoo daŋ Tabera (maanaa «nuune»), zama Abadantaa nuunaa dii Izirayel game.

Jamaa hẽe ka ham ceeci

4 Dumi fooyaŋ kaŋ goo Izirayel borey game hanse ka boonay ŋaayan. Izirayel borey mo yee koyne ka hẽe ka nee: «May no mʼir noo ham ir mʼa ŋaa? 5 Ir ga hongu hamiisawey kaŋ ir gʼi ŋaa yaada Misira, nda konkonburey, nda moley, nda albašar fitawey, nda albašarey, nda layoo. 6 Sohõ ir goo ma ɲom, haya kul sii no, ir si dii haya kul kala ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man.» 7 Man si hima nda kala hayni gurunbu, nga alhaaloo ma nee deeli. 8 Jamaa ga fatta ka koy a kuuna, i gʼa fufu fufutondi ga wala i mʼa dur tinda ra. A ga hinandi kusu ra wala i mʼa tee furme. Nga tenbaa ma nee takula kaŋ teendi jii ra. 9 Waati kaŋ harandaŋoo kani jamaa kaloo ga cijinoo ra, nga no manoo ga zunbu kaloo ga.

10 Musa ga maa jamaa ga hẽe, i marga alaayan beeri nda alaayan beeri, affoo kul nga hukkumoo miɲoo ga. Abadantaa hanse ka futu, woo din mana kan Musa se. 11 Musa nee Abadantaa se: «Macin se nʼgʼay maray, agay ni baɲɲaa? Macin se mana alhormo tee ya ne, hala nongu kaŋ ra nʼga jamaa woo kul jeejaa fur ay ga? 12 Agay ka jamaa woo kul gundoo zaa wala? Agay kʼi hay wala, kaŋ se nʼga nee ya ne: ‹I dii ni gandoo ra sanda takaa kaŋ nda zanka zaakaw ga zanka zaa ka koy nda a gandaa ra kaŋ nʼna žee kaŋ nʼgʼa noo ngi baabey se›? 13 Man ra ay ga duu ham kʼa noo jamaa woo kul se? Zama i ga hẽe ay ga ka nee: ‹Ir noo ham kaŋ ir gʼa ŋaa!› 14 Agay foo si hin ka jamaa woo zaa, a ga hanse ka tiŋ ya ne. 15 Nda woo no nʼgʼa tee ya ne, alhormo tee ya ne, adiši ay wii, ya si dii bonaa woo kaŋ goo kaa ay ga.»

16 Abadantaa nee Musa se: «Izirayel aru beerey kaŋ nʼgʼi dii jamaa boro beerey nda jamaa goy juwalkey, ngi boro woyye (70) marga ya ne i ra. Mʼi ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, i ma kay no din ni bande. 17 Ay ga zunbu ka šelaŋ ni bande no din, Hundoo kaŋ goo ni ga, ay ga zaa a ra kʼa daŋ i ga, nga ra i ga jamaa jeejaa zaa ni bande, nʼsʼa zaa ni hinne. 18 Ma nee jamaa se: ‹Suba se, wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, war ga ham ŋaa, zama war hẽe Abadantaa haŋawey ra ka nee: “May no mʼir noo ham ir mʼa ŋaa? Ir cindi ka maakaani Misira!” Abadantaa ga war noo ham war ma ŋaa. 19 War gʼa ŋaa, manʼti zaari foo, manʼti zaari hinka, manʼti zaari guu, manʼti zaari woy (10), manʼti zaari waranka (20), 20 amma handu foo timmante, hala waati kaŋ a fatta nda war niiney, a na war biney kaa, zama war wanji Abadantaa ga kaŋ goo war game, war hẽe a ga ka nee: “Macin se ir hun Misira?”›»

21 Musa nee: «Jamaa kaŋ game ay goo manʼti kala wongu-ize boro zenber zangu iddu (600.000) kaŋ goo cee ga, ni nee: ‹Ay gʼi noo ham i ma ŋaa handu foo timmante.› 22 Ba nda boro na alman buuna nda ibeeri koosu i se, a ga wasa i se wala? Wala boro ma teekoo hamiisa kul dii kate i se, a gʼi wasa wala?» 23 Abadantaa nee Musa se: «Abadantaa kaboo mma dunbay wala? Sohõ nʼga kaa ka dii wala šennoo kaŋ ay nʼa har ma ne ga tee wala a si tee.»

Irkoy na nga Hundoo noo boro beeri woyyaa (70) se

24 Musa fatta ka koy Abadantaa šenney har jamaa se. Woo banda ga, a na aru woyye (70) marga Izirayel boro beerey ra i ma cere kubayyan hukkumoo kuubi kʼa bere. 25 Abadantaa zunbu kate duulaa ra ka šelaŋ a bande. Irkoy Hundoo kaŋ goo Musa ga, Abadantaa zaa a ra kʼa daŋ boro beeri woyyaa (70) ga. Za Hundoo huru i ga, i šintin ka annabitaray tee, amma manʼti waati kuku.

26 Aru hinka kaŋ affoo maaɲoo ti Eldad, affaa maaɲoo ti Medad cindi kaloo ra. Irkoy Hundoo zunbu ngi mo ga, maaɲey goo boro beerey ra kaŋ hantumandi, amma i mana fatta ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga, i ga annabitaray tee jamaa kaloo ra. 27 Zankaaru foo zuru ka koy Musa do kʼa filla a se ka nee: «Eldad nda Medad goo ma annabitaray tee jamaa kaloo ra.» 28 Žozuwe, Nun izʼaroo kaŋ ga goy Musa bande za nga zankataraa, zaabi ka nee: «Ay koyoo Musa, i kayandi.» 29 Musa nee a se: «Ni mma canse ya ne? Jalla, nda a gar ba Abadantaa jamaa kul ti annabiyaŋ, nda a gar ba Abadantaa nka nga Hundoo daŋ i ga!» 30 Woo banda ga, Musa willi jamaa kaloo ra, nga nda Izirayel boro beerey.

Abadantaa na jerfendayyaŋ sanba

31 Abadantaa na hew tunandi, hewoo na jerfendayyaŋ ka hun za teekoo here ka kaa kʼi kaŋandi jamaa kaloo ra, kʼa kuubi kʼa bere, caraw foo zaari foo diray kuuyan, caraw faa zaari foo diray kuuyan, i goo cere boŋ laboo ga ka jer beene kabedaaru hinka. 32 Jamaa tun zaaroo din kul nda cijinoo kul, nda subaa zaaroo kul ka jerfendawey kuuna. Boro kaŋ mana haya kul kuuna nga no ma kilo zenber hinka (2.000) jerfenday kuuna. I nʼi daaru ka jamaa kaloo kuubi kʼa bere. 33 Hamoo goo miɲey ra, i manʼa kaama jina kaŋ Abadantaa futayyanoo kaa jamaa ga. Abadantaa na balaawu futu beeri ka jamaa kar. 34 I na nongoo din maaɲoo daŋ Kiworot-Hataawa (maanaa «boonay futaa saaraa»), zama no din ra jamaa kaŋ boonay futu fijandi.

35 Jamaa hun Kiworot-Hataawa ka koy Haserot, de i goro no din.

12

Maryama nda Haruna šelaŋ laala Musa ga

1 Maryama nda Haruna šelaŋ Musa ga woyoo kaŋ ti Ecopi boro kaŋ a nʼa zaa maaganda, zama Ecopi woy no a hiiji a. 2 I nee: «Musa hinne miɲoo nda Abadantaa ga šelaŋ? A si šelaŋ nda ir mo miɲey wala?» Abadantaa maarʼa. 3 Musa ti aru kaŋ ga hanse ka nga boŋ yeeti ganda, nga boŋ-yeeti-gandayanoo cine mana tee laboo ga. 4 Dogoo din da Abadantaa nee Musa, nda Haruna, nda Maryama se: «War boro hinzaa ma fatta ka koy cere kubayyan hukkumoo here.» Ngi boro hinzaa fatta ka koy.

5 Abadantaa zunbu duula kaŋ ga kay ra ka kay cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. A ciya Haruna nda Maryama se, ngi boro hinkaa man kate. 6 A nee: «Wa maa ay šenney se. Nda Abadantaa annabi goo war ra, bangayyan ra ay gʼay boŋ cebe a se, handiri ra ay ga šelaŋ a bande. 7 Amma manʼti takaa din no ay tamoo Musa bande, ay hugoo kul ra boro laadirantaa no. 8 Ay ga šelaŋ a se mee nda mee, bangayyan ra, ay si šenni daabu a se. A ga dii Abadantaa azzaatoo. Adiši macin se war mana hunbur ka šelaŋ Musa ga, ay tamoo ga?» 9 Abadantaa futu i ga, a koy. 10 Duulaa hun cere kubayyan hukkumoo ga. Nga ne, Maryama jiray, a kaaray ma nee waa. Haruna bere ka Maryama guna, nga ne, Maryama jiray. 11 Woo banda ga, Haruna nee Musa se: «Suuri, ay koyoo, masi zunuboo dii ir se kaŋ ir nʼa tee hollokomtaray ra. 12 Ay gʼa wiri ni ga, a masi tee sanda ize bukaw kaŋ hayandi, hamoo jeroo hasara kaŋ a fatta ɲaŋoo gundoo ra.»

13 Musa kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Irkoy, ay gʼa wiri ni ga, a noo baani!» 14 Abadantaa nee Musa se: «Nda baaboo nka tufa moɲey ga, a nka si haw jirbi iyye? Aywa, a ma hun jamaa kaloo ra jirbi iyye, nga banda ga, a ga yee ka huru jamaa ra.» 15 I na Maryama kaa jamaa kaloo ra jirbi iyye. Jamaa mana koy hala waatoo kaŋ Maryama yee ka huru jamaa ra. 16 Woo banda ga, jamaa tun Haserot ka koy goro Paraŋ saajoo ra.

13

Musa na aruyaŋ sanba i ma koy Kanaŋ gandaa monno

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Aruyaŋ sanba i ma koy Kanaŋ gandaa kaŋ ay gʼa noo Izirayel borey se monno. Alkabiila foo kul aru foo ga sanbandi i ra, a ma gar affoo kul i ra manʼti kala boŋkoyni.» 3 Musa nʼi sanba za Paraŋ saajoo ra ka sawa nda Abadantaa yaamaroo. Arey wey kul manʼti kala Izirayel borey boŋkoyniyaŋ. 4 Ngi maaɲey ne: Woo kaŋ hun Rubeŋ alkabiilaa ra ti Šamuwa, Zakkur izʼaroo. 5 Woo kaŋ hun Simewoŋ alkabiilaa ra ti Šafat, Hori izʼaroo. 6 Woo kaŋ hun Žuda alkabiilaa ra ti Kaleb, Yefune izʼaroo. 7 Woo kaŋ hun Isakar alkabiilaa ra ti Yigal, Isufi izʼaroo. 8 Woo kaŋ hun Efrayim alkabiilaa ra ti Hoze, Nun izʼaroo. 9 Woo kaŋ hun Benžameŋ alkabiilaa ra ti Palti, Rafu izʼaroo. 10 Woo kaŋ hun Zabuloŋ alkabiilaa ra ti Gadiyel, Sodi izʼaroo. 11 Woo kaŋ hun Isufi alkabiilaa ra, maanaa Manase alkabiilaa here ti Gaddi, Susi izʼaroo. 12 Woo kaŋ hun Dan alkabiilaa ra ti Amiyel, Gemali izʼaroo. 13 Woo kaŋ hun Ašer alkabiilaa ra ti Setur, Minkaylu izʼaroo. 14 Woo kaŋ hun Neftali alkabiilaa ra ti Nahibi, Wofisi izʼaroo. 15 Woo kaŋ hun Gad alkabiilaa ra ti Gehuwel, Maki izʼaroo. 16 Wey ti arey maaɲey kaŋ Musa nʼi sanba i ma koy gandaa monno. Musa na Hoše kaŋ ti Nun izʼaroo maaɲoo daŋ Žozuwe.

17 Musa nʼi sanba i ma koy Kanaŋ gandaa monno. A nee i se: «Wa koy nda Negew gandaa ka žigi ka koy tondi hondoo ra. 18 Wa gandaa guna, haya kaŋ ti nga takaa, jamaa kaŋ goo a ra, gaabi goo i ra wala a sii i ra, i ga boobo wala i si boobo. 19 Ka dii gandaa kaŋ ra i goro, a ga boori wala a si boori. Ka dii koyrawey kaŋ ra i goro, koyra buuna-buunayaŋ no wala koyrayaŋ no kaŋ kuubandi nda cete. 20 Ka dii gandaa, nga laboo ga boori wala a si boori, tuuri goo a ra wala a sii a ra. Wa bine tee, war ma kate gandaa tuuri-izey.» Alaneb-ize jina-jinawey waatoo no.

21 I žigi ka koy gandaa monno, za Tisin saajoo hala Rehob ka koy Hamat miɲoo ga. 22 I žigi Negew ka koy hala Hebroŋ kaŋ ra Ahimaŋ, nda Šešay, nda Talmay kaŋyaŋ ti Anak hayrey* goo. Hebroŋ cinandi jiiri iyye Sowaŋ jine kaŋ goo Misira. 23 I too hala Eškol gooroo do kaŋ i na alanebɲaa kabe kaŋ ga alaneb-izeyaŋ fafa beeri foo goo dunbu, boro hinka kʼa zaa nda bundu. I na grenad-izeyaŋ nda jeejayyaŋ mo zaa. 24 I na nongoo din maaɲoo daŋ Eškol gooroo (maanaa «fafaa gooroo»), tuuri-izey fafaa kaŋ Izirayel borey nʼa dunbu maaganda se.

Borey kaŋ Musa nʼi sanba yee kate

25 Kaŋ i koy gandaa monno, jirbi woytaaci (40) banda ga, i yee kate. 26 Kaŋ i kaa, i koy Musa, nda Haruna, nda Izirayel jamaa kul do kaŋ goo Kadeš, Paraŋ saajoo ra. I deede i se, ngi nda jamaa kul, i nʼi cebe gandaa tuuri-izey. 27 I deede ka nee: «Ir koy gandaa ra kaŋ ra nʼnʼir sanba, nda cimi, ganda no kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari, nga tuuri-izey ne. 28 Amma jamaa kaŋ goo gandaa ra ga gaabi, koyrawey cete gʼi kuubi, i ga hanse ka beeri, ir dii ba Anak hayrey no din. 29 Amalek borey goro Negew gandaa ra. Heti borey, nda Žebus borey, nda Amor borey goo tondi hondey ra. Kanaŋ borey si goro kala teekoo miɲoo ga nda Žurdeŋ isaa miɲoo ga.»

30 Kaleb na jamaa kaŋ mana yadda Musa se miɲey daabu, a nee: «Ir ma žigi ka koy gandaa dii, šikka sii ir ga hin ey.» 31 Amma arey kaŋ žigi ka koy a bande nee: «Ir si hin ka žigi ka koy jamaa din ga, zama i ga hin ir.» 32 I šintin ka gandaa kaŋ i koy a monno maa futu har Izirayel borey jine. I nee: «Gandaa kaŋ ir nʼa yaara beene nda ganda kʼa monno, manʼti kala gandaa kaŋ ga nga gorokey ŋaa. Borey kul kaŋ ir dii ey a ra manʼti kala boro kukuyaŋ. 33 Ir dii no din boro doogey kaŋ ti Anak borey kaŋ hun boro doogey† dumoo ra. Ir tee ir boŋ moɲey cire ikaccuyaŋ sanda ndooyaŋ, takaa din da nda ir hima moɲey cire.»

14

Jamaa wanji ka huru Kanaŋ gandaa ra

1 Jamaa kul na ngi jindey jer ka kaati. Borey na cijinoo tee i ga hẽe. 2 Izirayel borey kul šintin ka ŋuunuŋuunu Musa nda Haruna ga, jamaa kul nee: «Nda a gar ba ir nka buu Misira gandaa ra! Nda a gar ba ir nka buu saajoo woo ra! 3 Cin se Abadantaa gʼir daŋ gandaa woo ra nda i gʼir wii nda takuba? Ir wandey nda ir izey ga diyandi? Ir ma yee Misira mana baa ir se wala?» 4 I nee cere se: «Ir ma boŋkoyni tee ir boŋ se, ir ma yee Misira.»

5 Musa nda Haruna kaŋ laboo ra ngi boŋey ga Izirayel jamaa borey kul jine. 6 Žozuwe, Nun izʼaroo nda Kaleb, Yefune izʼaroo kaŋ goo borey ra kaŋ koy gandaa monno na ngi darbawey kottu, 7 de i nee Izirayel borey jamaa kul se: «Gandaa kaŋ ir nʼa yaara beene nda ganda kʼa monno, nda cimi a ga hanse ka boori. 8 Nda ir takaa ga kan Abadantaa se, a gʼir daŋ gandaa din ra, a gʼa noo ir se. Ganda no kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari. 9 Hayaa kaŋ no ti war masi ture Abadantaa ga, war masi hunbur gandaa din borey, zama ir gʼi tee loomo foo. Ngi hawgaykaa hun i bande, ir binde, Abadantaa goo ir bande, war masi hunbur ey.»

Musa na Irkoy ŋaaray jamaa se

10 Jamaa kul nee i mʼi warra nda tondi kʼi wii. Dogoo din da Abadantaa daržaa bangay Izirayel borey kul se cere kubayyan hukkumoo do. 11 Abadantaa nee Musa se: «Waati foo no jamaa woo ga fay nda ay kaynandiyanoo? Tammaasawey kul kaŋ ay nʼi tee i game, waati foo no i ga naanay agay? 12 Ay ga sorfa kʼi kar, ay gʼi tuusu, de ay ga ni tee dumi beeri gaabante ka bisa ey.» 13 Musa nee Abadantaa se: «Misira borey ga maa woo. Nʼna jamaa woo žigandi kʼi kaa i game nda ni gaaboo, 14 i nʼa har gandaa woo borey se. I maa kaŋ ni, Abadantaa, ni goo jamaa woo game, ni, Abadantaa, nʼga bangay moo nda moo, ni duulaa ga kay i boŋ, nʼga dira i jine duula kaŋ ga kay i jine ra zaari here, cijin here nuune kaŋ ga kay i jine ra. 15 Nda nʼna jamaa woo wii sanda boro folloku, gandawey kaŋ maa ni maaɲoo ga nee: 16 ‹Abadantaa nka mana hin ka jamaa daŋ gandaa ra kaŋ a žee nga gʼa noo i se, woo maaganda se a nʼi halaci saajoo ra.› 17 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ay Koyoo, ma ni gaaboo cebe ni hinoo ra sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa har ka nee: 18 ‹Abadantaa si cahã ka futu, nga borohennataraa ga beeri, a ga laybu nda hooyan yaafa. A si goy futu teekaw dii sanda boro kaŋ mana ifutu tee. A ga baabey laybey hangandi izey hala alwadda hinzantoo nda itaacantoo ga.›* 19 Ay gʼa wiri ni ga, ma jamaa woo layboo yaafa i se ni borohennataray beeroo ra sanda takaa kaŋ nda ni yaafa jamaa woo se za Misira hala ne.»

20 Abadantaa nee: «Ay yaafa i se ni šennoo maaganda. 21 Amma ay ga žee ay hunaroo ga nda Abadantaa daržaa kaŋ ga laboo kul too ga, 22 borey kul kaŋ dii ay daržaa nda tammaasawey kaŋ ay nʼi tee Misira nda saajoo ra kaŋyaŋ nʼay sii cee woy (10), de mo i mana haŋajer ay šennoo se, 23 abada i si dii gandaa kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo ngi baabey se. Wey kul kaŋ nʼay kaynandi si dii gandaa. 24 Amma Kaleb, ay tamoo kaŋ ra anniya tana goo, kaŋ hanga agay nga fondawey kul ra, ay gʼa daŋ gandaa ra kaŋ ra a koy, nga hayroo ga duu a. 25 Amalek borey nda Kanaŋ borey si goro kala gooroo ra. Suba, wa kuubi ka koy saajoo ra, Kakaarey teekoo here.»

Goy futaa kaŋ Izirayel borey nʼa tee alhakoo ga hun i ra

26 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 27 «Hala waati foo no jama laalaa woo ga ŋuunuŋuunu ay ga ka ben? Ay maa ŋuunuŋuunuyanoo kaŋ Izirayel borey nʼa tee ay ga. 28 Nee i se: ‹Ay hunaroo ga, agay Abadantaa ka šelaŋ ka nee: “Ay ga war bana ka sawa nda hayaa kaŋ war nʼa daŋ ay haŋaa ra. 29 War kunturey ga kaŋ ka buu saajoo woo ra. Wey kul kaŋ kabandi, kʼa dii za wey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi kaŋ ŋuunuŋuunu ay ga, 30 šikka sii war si huru gandaa ra kaŋ ay nʼay kaboo jer ka žee ka war gorandi a ra. Kaleb, Yefune izʼaroo nda Žozuwe, Nun izʼaroo hinne no ma huru a ra. 31 War zanka kaccey kaŋ war nee kaŋ iberey gʼi dii, ay ga kate nda ey gandaa ra, i ga kaa ka gandaa bay kaŋ ga war wanji. 32 Amma war, war kunturey ga kaŋ ka buu saajoo woo ra. 33 War izey ga tee kurkaw saajoo ra jiiri woytaaci (40), i ga war izefututaraa† zaa hala waati kaŋ war kunturey kul kaŋ ka buu saajoo ra. 34 Ka sawa nda jirbi hinnaa kaŋ war nʼa tee war ga gandaa monno, maanaa jirbi woytaaci (40), war ga war layboo zaa jiiri woytaaci (40), jiiri foo kul ga sawa nda zaari foo, woo ra war ga bay haya kaŋ ti ka wanji ay ga. 35 Agay, Abadantaa kʼa har, takaa woo no ay gʼa tee jama laalaa woo kul se kaŋ yenje nda agay, i kul ga halaci saajoo woo ra i ga buu.”›»

36 Arey kaŋ Musa nʼi sanba i ma koy gandaa monno, ngi yee kateyanoo ga, i na gandaa maa futaa har ka jamaa kul daŋ ŋuunuŋuunuyan ra. 37 Borey kaŋ na gandaa maa futu har, Abadantaa na balaawu kʼi kar, i buu a jine. 38 Žozuwe, Nun izʼaroo nda Kaleb, Yefune izʼaroo hinne ka cindi hundi ra arey ra kaŋ koy gandaa monno.

Jamaa yee koyne ka alhaddu hoo

39 Musa na šenney wey har Izirayel borey kul se, jamaa biney hanse ka maray. 40 I ga tun subbaahi biya ka žigi tondi hondoo boŋoo ga ka nee: «Nga ne, ir ga žigi ka koy nongoo ra kaŋ ga Abadantaa šelaŋ, zama ir na zunubu tee.» 41 Musa nee: «Macin se war ga Abadantaa šenney hoo? Woo si haya kul hanse war se. 42 War masi žigi ka koy, zama Abadantaa sii war game. War masi koy naŋ war iberey ma war kar. 43 Amalek borey nda Kanaŋ borey goo war jine, i ga war wii nda takuba, zama war hun Abadantaa bande, Abadantaa sii war bande.»

44 I fooma ka žigi tondi hondoo boŋoo boŋ, amma Abadantaa amaanaa sundukoo nda Musa mana hun jamaa kaloo game. 45 Amalek borey nda Kanaŋ borey kaŋ ga goro tondi hondoo din boŋ zunbu kʼi kar kʼi gaaray hala Horma.

15

Ašariyawey kaŋ gorandi sargarey se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Šelaŋ Izirayel borey se ka nee i se: ‹Nda war huru gandaa ra kaŋ ra war ga kaa ka goro kaŋ ay gʼa noo war se, 3 nda war ga sargari tonante kaa Abadantaa se, a ma tee sargari kukurante, wala meefur sargari, wala sargari kaŋ nʼnʼa kaa nda ni boŋ, wala jingarey sargari, a ma tee adabba wala alman buuna ra no nʼnʼa kaa hala a ma tee sunnaara hew kaana Abadantaa se: 4 boro kaŋ ga nga sargaroo kaa Abadantaa maaɲoo ga ma taasu sargari kar a ga kaŋ ti farin hamni kilo hinza kaŋ loobandi nda jii liitar foo nda jere, 5 nda alaneb hari moora sanda sargari hari-hari liitar foo nda jere, sargari kukurantaa nda feeji-ize foo kul kaŋ sargandi se. 6 Nda gaaru no, ma farin hamni kilo iddu loobu nda jii liitar hinka kʼi tee taasu sargari kʼi kar a ga, 7 nda alaneb hari moora sargari hari-hari liitar hinka, a ma tee sunnaara kaana Abadantaa se. 8 Nda yagaw no nʼnʼa kaa Abadantaa se sargari kukurante wala meefur sargari wala alaafiya teendi sargari, 9 war ga taasu sargari kaŋ ti farin hamni kilo yagga kaŋ loobandi nda jii liitar hinza daŋ yagaa bande, 10 nda alaneb hari moora liitar hinza sargari hari-hari tonton a ga. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

11 Woo no ma teendi yaaru foo kul se, nda gaaru foo kul se, nda feeji foo kul se, nda hancin foo kul se. 12 Adabba hinna kul kaŋ war gʼa sarga, war ma woo tee affoo kul se, hinna kul kaŋ no. 13 Ganda-ize kul ga sargari kaa nda takaa woo nda a na sargari tonante kaa kaŋ ga tee sunnaara kaana Abadantaa se. 14 Nda yaw ga waati tee war do, wala boro goro war game zaman boobo, a ga sargari tonante kaa kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se, a mʼa tee nda takaa kaŋ nda war gʼa tee. 15 Jamaa ra, ašariya folloku bande i ga hanga, war nda yawoo kaŋ ga waati tee war game, hantum kaŋ si tun no war alwaddawey ra, a ga ti a war nda yawoo se Abadantaa jine. 16 Ašariya foo nda hantum foo kaŋ kayandi bara war nda yawoo se kaŋ ga waati tee war game.›»

Wijila jina-jinawey kaŋ ga sargandi

17 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 18 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war huru gandaa kaŋ ra ay ga war daŋ, 19 de war na gandaa ŋaahayaa ŋaa, war ma baa kaa Abadantaa se. 20 Za laajinoo diibandi, war ma wijila jinaa tee ay bagaa, war mʼa kaa ya ne baa sanda takaa kaŋ nda baa ga hun ya ne taasu kar ganganoo ra. 21 War alwaddawey ra, war laajiney kul war ma wijila jinaa tee baa Abadantaa se.›»

Zunubu kaŋ teendi firka ra sargarey

22 «‹Nda war firka ka zunubu tee ka yaamarey kul hoo kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se, 23 haya kul kaŋ Abadantaa nʼa har war se nda Musa miɲoo, za hanoo kaŋ Abadantaa na war noo yaamarey hala war alwaddawey ra. 24 Nda haya no kaŋ jamaa moɲey mana dii a, a teendi firkayan ra, jamaa kul ga yagaw foo kaa sargari kukurante sanda sunnaara kaana Abadantaa se, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo ka sawa nda woo kaŋ ašariyaa nʼa kayandi, nda jindaaru foo zunubu sargaroo se. 25 Sargari juwalkaa ga Izirayel borey jamaa kul zunubu tuusuyanoo tee, de i ga yaafandi, zama firkayan no, de mo i kate ngi sargaroo kaŋ ti sargari tonante Abadantaa se, nda ngi zunubu sargaroo Abadantaa se ngi firkayanoo maaganda. 26 Izirayel borey jamaa kul nda yaw kaŋ ga waati tee i do kul ga yaafandi, zama firkayanoo zunbu jamaa kul ga.

27 Nda boro folloku ka firka ka zunubu tee, a ma hancin kaŋ goo nda jiiri foo kaa zunubu sargari. 28 Sargari juwalkaa ga zunubu tuusuyanoo tee boraa se kaŋ firka ka zunubu tee Abadantaa jine. Waati kaŋ zunubu tuusuyanoo teendi a se, a ga yaafandi. 29 Ganda-ize Izirayel borey ra nda yaw kaŋ ga waati tee gamey ra, ašariya follokaa no boro se kaŋ firka.

30 Amma boro kaŋ muray ka zunubu tee i ra na Abadantaa wow, a ma tee ganda-ize wala yaw, a ga hun nga jamaa ra. 31 Zama a na Abadantaa šennoo kaynandi, a na nga yaamaroo hoo, boraa woo šikka sii a ga hun borey ra, nga layboo goo a ga.›»

Boro kaŋ na hunanzamzaaroo ašariyaa hoo

32 Waatoo kaŋ Izirayel borey goo saajoo ra, i na aru foo dii kaŋ ga tuuri kuuna hunanzamzaaroo hane. 33 Borey kaŋ nʼa dii kate a Musa, nda Haruna, nda jamaa kul do. 34 I gaabu a ga, zama hayaa kaŋ i ga hima kʼa tee a se mana kayandi ka ben. 35 Abadantaa nee Musa se: «Aroo woo šikka sii ga wiiyandi. Jamaa kul mʼa warra nda tondi kʼa wii jamaa kaloo se taray.» 36 Jamaa kul nʼa ka koy jamaa kaloo se taray, i nʼa warra nda tondi, a buu sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

Ašariyaa kaŋ gorandi bankaarawey miɲey se

37 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 38 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se kaŋ ngi alwaddawey ra i ma ngi bankaarawey miɲey buzu-buzandi, i ma karfu bula daŋ ngi bankaarawey miɲey buzu-buzey ga. 39 ‹Buzu-buzu no war se, nda war dii a kul war ma hongu Abadantaa yaamarey kul kʼi ka dira. War si hanga bine-ibaayey nda moo-ibaayey kaŋyaŋ nda war ga izefututaray tee*. 40 Woo ra war ga hongu yaamarey kul, de war gʼi ka dira. Wa tee boro henananteyaŋ war Koyoo se. 41 Agay ti Abadantaa, war Koyoo kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra hala ya tee war se Irkoy. Agay ti Abadantaa, war Koyoo.›»

16

Kora, nda Dataŋ, nda Abiram tureyanoo

1 Kora kaŋ ti Yisehar izʼaroo kaŋ ti Kehat izʼaroo kaŋ ti Lewi izʼaroo na Rubeŋ izʼaruyaŋ zaa kaŋ ti Dataŋ, nda Abiram kaŋyaŋ ti Eliyab izʼarey, nda On kaŋ ti Pelet izʼaroo, Rubeŋ hayroo no. 2 I ture Musa ga, ngi nda Izirayel borey ra aru zangu hinka nda woyguu (250), jamaa boŋkoyney no kaŋ jamaa nʼi suuba, i goo nda maa. 3 I marga ka tee mee foo Musa nda Haruna ga ka nee i se: «A wasa! Zama jamaa kul manʼti kala henananteyaŋ, de Abadantaa goo i game. Macin se war ga war boŋ jer beene Abadantaa jamaa se?»

4 Kaŋ Musa maa woo, a kaŋ laboo ra nga boŋoo ga. 5 A šelaŋ Kora nda nga jamaa kul se ka nee: «Suba subbaahi Abadantaa ga bayrandi boro kaŋ ti nga wane nda boro kaŋ ga henan. A gʼa manandi nga. Boraa kaŋ a nʼa suuba, a gʼa manandi nga. 6 Hayaa ne kaŋ war mʼa tee: Kora nda nga jamaa kul, wa dugu canbuyaŋ zaa. 7 Suba war ma nuune daŋ i ra ka dugu daŋ i ra Abadantaa jine. Aroo kaŋ Abadantaa gʼa suuba, nga ti henanante. Lewi izʼarey, a wasa yaada.»

8 Musa nee Kora se: «Lewi izʼarey, ay gʼa wiri war ga, war ma haŋajer. 9 A mana wasa war se kaŋ Izirayel Koyoo na war fay ka war kaa Izirayel jamaa ra, ka naŋ war ma man nga ka Abadantaa gorodogoo goyoo tee ka kay jamaa jine ka goy i se? 10 A naŋ war ma man nga, ni nda ni armey kul, Lewi izʼarey nda ni, de mo war ga sargari juwalkawtaraa ceeci. 11 Woo se ni nda ni jamaa kul, war tee mee foo Abadantaa ga. Haruna ti may kaŋ ga war ga ŋuunuŋuunu?»

12 Musa daŋ ka ciya Dataŋ nda Abiram kaŋ ti Eliyab izʼarey se. Amma i nee: «Ir si žigi ka koy. 13 A mana wasa ma ne mʼir kaa ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari ka koy ir wii saajoo ra? Kala ma tee ir boŋkoynoo mo? 14 Nda cimi manʼti ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari ra nʼnʼir ka koy. Manʼir noo faariyaŋ nda alaneb faariyaŋ sanda tubuhaya. Ni mma baa ma borey wey moɲey danandi? Ir si žigi ka koy.» 15 Musa hanse ka futu, a nee Abadantaa se: «Masi ngi sargaroo guna. Ay mana ba farka folloku dii i ga, ay mana ifutu tee ngi affoo kul se.»

Kora nda nga hangasiney ciitoo

16 Musa nee Kora se: «Ni nda ni jamaa kul ma kaa Abadantaa jine suba, ni, nda ngey, nda Haruna. 17 Boro foo kul ma nga dugu canboo zaa, a ma dugu daŋ a ra kʼa kaa sargari Abadantaa jine. A ga tee dugu canbu zangu hinka nda woyguu (250), takaa din da, ni nda Haruna, boro foo kul nda nga dugu canboo.» 18 Boro foo kul na nga dugu canboo zaa, i na nuune daŋ i ra, i na dugu daŋ i ra, i koy kay cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga Musa nda Haruna bande. 19 Kora na jamaa kul marga i ma Musa nda Haruna gande cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. Abadantaa daržaa bangay jamaa kul se.

20 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 21 «Wa fay nda jamaa woo, war ma hun i game, moomiti foo ay gʼi timmandi.» 22 I kaŋ laboo ra ngi boŋey ga, i nee: «Ya Irkoy, baahunantey kul hundey Koyoo, boro folloku ka zunubu tee, woo ga, nʼga futu jamaa kul ga wala?»

23 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 24 «Šelaŋ jamaa se ka nee: ‹Wa mooru nongoo kul here Kora, nda Dataŋ, nda Abiram gorodogey.›»

25 Musa tun ka koy Dataŋ nda Abiram do, Izirayel boro beerey hanga a. 26 A šelaŋ jamaa se ka nee: «Ay gʼa wiri war ga, war ma mooru aru laaley wey hukkumey. Haya kul kaŋ ti ngi wane, war masi tuku a ga hala ngi zunubey masi koy koy nda war.» 27 I mooru nongoo kul here Kora, nda Dataŋ, nda Abiram gorodogey. Dataŋ nda Abiram fatta ka koy kay ngi hukkumey miɲey ga, ngi, nda ngi wandey, nda ngi izʼarey, nda ngi zanka kaccey.

28 Musa nee: «Woo ra war ga bay kaŋ Abadantaa kʼay sanba ya teegoyey wey kul tee, ya nʼi tee nda ay bine-ibaayoo. 29 Nda borey wey buu sanda takaa kaŋ nda adamizey kul ga buu, nda hayey kaŋ ga duu borey ga duu ngi mo, adiši manʼti Abadantaa kʼay sanba. 30 Amma nda Abadantaa na kayfi tee kaŋ mana bay ka diyandi, nda laboo na nga miɲoo hay ka haya kul kaŋ ti ngi wane gon, de i ga zunbu alaahara i ga huna, woo ra war ga bay kaŋ borey wey na Abadantaa kaynandi.»

31 Musa mma goo ma šenney wey har ka ben kaŋ laboo feeri i cire. 32 Laboo na nga miɲoo feeri kʼi gon, ngi nda ngi hugey borey, nda Kora borey kul, nda ngi almanoo kul. 33 I ga huna i zunbu alaahara, ngi nda haya kul kaŋ ti ngi wane. Laboo nʼi daabu, i hun jamaa game. 34 Izirayel borey kul kaŋ cindi kʼi kuubi kʼi bere zuru kaŋ i maa ngi kaatiyanoo, i nee: «Laboo masi koy gum ir boŋ.» 35 Nuune hun Abadantaa do ka aru zangu hinka nda woyguwaa (250) ton kʼi tee boosu kaŋ goo ma dugoo sarga.

17

Kora borey dugu canbey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Nee Eleyazar, sargari juwalkaa Haruna izʼaroo se a ma dugu canbey kaa nuunaa ra, a ma koy nuunaa kaŋ goo i ra mun nongu mooro ra, zama canbey tee henananteyaŋ. 3 Borey wey kaŋ na zunubu tee, hundey hun i ra, ngi dugu canbey ma tefayandi kʼi ka sargari tonadogoo daabu. Zama i nʼi sarga Abadantaa se, woo se i tee haya henananteyaŋ, woo se i ga tee tammaasa Izirayel borey se.» 4 Sargari juwalkaa Eleyazar na alhan dugu canbey kaŋ borey kaŋ ton kate ey zaa, i nʼi tefayandi ka sargari tonadogoo daabu nda ey. 5 Hongandiyan no Izirayel borey se, hala aru tana, maanaa kaŋ mana hun Haruna hayroo ra, masi kaa ka dugu dullandi Abadantaa jine ka tee sanda Kora nda nga jamaa cine, ka sawa nda woo kaŋ Abadantaa nee Musa mʼa har Haruna se.

Izirayel borey ture Musa nda Haruna ga

6 Subaa ra, Izirayel jamaa kul ŋuunuŋuunu Musa nda Haruna ga ka nee: «War no ka Abadantaa jamaa wii.» 7 Kaŋ jamaa goo ma marga ka tee mee foo Musa nda Haruna ga, Musa nda Haruna bere cere kubayyan hukkumoo here. Nga ne, duulaa nʼa daabu, de Abadantaa daržaa bangay. 8 Musa nda Haruna too kate cere kubayyan hukkumoo jine. 9 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 10 «Wa hun jamaa woo ra, moomiti foo ay gʼi timmandi!» I kaŋ laboo ra ngi boŋey ga. 11 Musa nee Haruna se: «Dugu canboo zaa, nuune daŋ a ra kaŋ hun sargari tonadogoo ra, ma dugu daŋ a ra, ma cahã ka koy zunubu tuusuyanoo tee jamaa se, zama Abadantaa futuyanoo tun, bonaa šintin.» 12 Haruna na dugu canboo zaa sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa har, a zuru jamaa game, nga ne, bonaa šintin jamaa ra. A na dugu daŋ ka zunubu tuusuyanoo tee jamaa se. 13 Haruna kay bukawey nda baahunantey game, bonaa kay. 14 Borey kaŋ buu bonaa ra manʼti kala boro zenber woy cindi taaci nda zangu iyye (14.700) kaŋ sii wey kaŋ buu Kora wanoo ra. 15 Haruna willi Musa jere cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. Bonaa kay.

Haruna bundoo

16 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 17 «Šelaŋ Izirayel borey se kaŋ ngi hugu foo kul i ma kate ma ne bundu foo, ngi boŋkoyney affoo kul ma kate ma ne bundu foo, hugu ka koy hugu, maana bundu woy cindi hinka (12). Ma boŋkoyni foo kul maaɲoo hantum nga bundoo ga. 18 Ma Haruna maaɲoo hantum Lewi bundoo ga, zama hugu boŋ foo kul, bundu foo ti nga wane. 19 Mʼi jisi cere kubayyan hukkumoo ra, seedetaraa sundukoo jine, nongoo kaŋ ra ay ga war kubay. 20 Aroo kaŋ ay gʼa suuba bundoo no ma fita tee, woo no ay gʼa tee ka Izirayel borey ŋuunuŋuunuyanoo kaŋ i gʼa tee war se benandi.»

21 Musa na šennoo har Izirayel borey se, ngi boŋkoyney kul nʼa noo bundu foo-foo, boŋkoyni foo kul bundu foo, hugu ka koy hugu, maana bundu woy cindi hinka (12). Haruna bundoo goo ngi bundey ra. 22 Musa na bundey jisi Abadantaa jine seedetaraa hukkumoo ra. 23 Subaa ra, kaŋ Musa huru seedetaraa hukkumoo ra, Haruna bundoo Lewi hugoo borey se zay ka fita tee, a boosu ka kutukuryayaŋ tee, ka ba amand izeyaŋ hay kaŋ nin. 24 Musa na bundey kul kaa Abadantaa jine kʼi cebe Izirayel borey kul se. I dii ey, boro foo kul na nga bundoo zaa.

25 Abadantaa nee Musa se: «Willi nda Haruna bundoo seedetaraa hukkumoo jine hala a ma tee turantey se hongandiyan. Woo ra nʼga ngi ŋuunuŋuunuyanoo benandi ay ga, i masi buu.» 26 Musa nʼa tee. Hayaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar, a nʼa tee nda takaa din da.

27 Izirayel borey nee Musa se: «Nga ne, a ben ir se, ir mursu, ir kul mursu, 28 zama boro kul kaŋ man Abadantaa gorodogoo ga buu. Adiši ir kul no ma ben nda takaa woo wala?»

18

Sargari juwalkey nda Lewi borey goyey

1 Abadantaa nee Haruna se: «Ni, nda ni izʼarey, nda ni baabaa hugoo ni bande ga laybey zaa kaŋ teendi nongu henanantaa ga, amma ni nda ni izʼarey ni bande ga laybey zaa kaŋ teendi war sargari juwalkawtaraa here. 2 Ma man, ni, nda ni armey, nda Lewi alkabiilaa, nda ni baabaa alkabiilaa hala i ma kara ni ga ka ni gaa ka goy. Ni nda ni izʼarey, war ma bara seedetaraa hukkumoo jine. 3 I ga ni goyoo tee, i ga hukkumoo kul goyoo tee, amma i si man nongu henanantaa jinawey, nda sargari tonadogoo, nga ra war si buu, ngi mo si buu. 4 I goo ni jere ka goyey tee, i ga cere kubayyan hukkumoo goyey kul tee. Boro tana kul si man war. 5 War ma kay nda nongu henanantaa goyey nda sargari tonadogoo goyey, woo ra futuyanoo si yee ka kaŋ Izirayel borey ga. 6 Agay, nga ne, ay na war armey kaŋ ti Lewi borey zaa Izirayel borey ra, i nka tee nooyan kaŋ nondi Abadantaa se hala i ma cere kubayyan hukkumoo goyey tee. 7 Ni nda ni izʼarey, war ga war sargari juwalkawtaraa goyoo tee haya kul kaŋ ti sargari tonadogoo here nda haya kul kaŋ goo ridowoo se kunehere, woo ti war goyoo. War sargari juwalkawtaraa ti goyoo kaŋ ay nʼa tee war se nooyan. Boro tana kaŋ man ma wiiyandi.»

Hayey kaŋ ga nondi sargari juwalkey se sanda baa

8 Abadantaa nee Haruna se: «Sargarey kaŋ ga nondi ya ne, nga ne, agay, ay na ni daŋ ma huga nda ey, ay gʼi noo ma ne. Izirayel borey sargari henanantey kaŋ i gʼi kaa ya ne, ay gʼi noo ni nda ni izʼarey se i ma tee war bagaa, yaamar no kaŋ si tun. 9 Nga ne, woo kaŋ nʼga duu a hayey kaŋ hanse ka henan kaŋ mana tonandi ra ti: ngi sargarey kul, maanaa ngi taasu sargarey kul, nda ngi zunubu sargarey kul, nda ngi tooɲe sargarey kul kaŋ i gʼi kaa ya ne, ni nda ni izʼarey wane nda hayey wey kaŋ ga hanse ka henan. 10 Ma hayey wey ŋaa sanda hayayaŋ kaŋ ga hanse ka henan*. Aru kul ga hin kʼi ŋaa. I ga tee ma ne haya kaŋ ga henan.

11 Hayey ne kaŋ ga tee ni wane koyne: Hayey kul kaŋ Izirayel borey gʼi noo, nda sargari zinji-zinjante kul, ay gʼi noo ma ne, ni, nda ni izʼarey, nda ni ize woyey ni bande, yaamar no kaŋ si tun. Ni hugoo boro kul kaŋ ga henan ga hin kʼa ŋaa. 12 Hegaa ize jina-jinawey kaŋ i gʼi noo Abadantaa se, haya kul kaŋ ti i ra jii henna, nda alaneb hari henna, nda alkama henna, ay gʼi noo ma ne. 13 Tuuri-ize jina-jinawey kaŋ ga hayandi ngi laboo ga kaŋ i gʼi kaa Abadantaa se ga tee ni wane. Ni hugoo boro kul kaŋ ga henan ga hin kʼi ŋaa. 14 Haya kul kaŋ kayandi agay hinne se Izirayel ra ga tee ni wane. 15 Woyey gunde jinawey kul, a ma tee adamizey ra wala adabbawey ra, woo kaŋ i nʼa kaa Abadantaa se ga tee ni wane. Amma borey gunde jinawey nda alman harramantey gunde jinawey, mʼi naŋ ka ngi hayoo taa. 16 Wey kaŋ ga hima ka naŋandi, za i duu handu foo, ma ngi hayoo taa ka sawa nda hayoo kaŋ kayandi kaŋ nzorfu kaaray tamma boŋ guu ka sawa nda nongu henanantaa nzorfu kaaraa alkadaroo kaŋ affoo ga too garam woy cindi hinka (12). 17 Amma hawey gunde jinaa, nda feejey gunde jinaa, nda hanciney gunde jinaa, masʼi naŋ, masi ngi hayoo taa, zama haya henananteyaŋ no. Ma ngi kuroo say-say sargari tonadogoo ga, ma ngi maanoo dullandi kʼa tee sargari tonante, a ma tee sunnaara kaana Abadantaa se. 18 Ngi hamoo ga tee ni wane sanda gandoo kaŋ hun sargari zinji-zinjante ra nda cee gumaa. 19 Sargarey kul kaŋ Izirayel borey gʼi kaa Abadantaa maaɲoo ga, ay gʼi noo ma ne, ni, nda ni izʼarey, nda ni ize woyey se ni bande sanda war baa abadantaa. Amaana ciiri-ciirante kaŋ si tun no ma ne Abadantaa jine ni nda ni hayroo se ni bande.»

20 Abadantaa nee Haruna se: «Nʼsi duu nongu kul Izirayel borey gandaa ra, nʼsi duu i game baa. Agay ti ni bagaa nda ni tubuhayaa Izirayel borey game.»

Hayey kaŋ ga nondi Lewi borey se sanda baa

21 Nga ne, Lewi izʼarey ay nʼi noo Izirayel azakkaa kul sanda tubuhaya ngi goyoo kaŋ i gʼa tee maaganda se, cere kubayyan hukkumoo goyoo kaŋ i gʼa tee. 22 Izirayel borey si yee ka man cere kubayyan hukkumoo i masi koy zunubu jeeje ngi boŋ ga ka buu. 23 Lewi borey ga cere kubayyan hukkumoo goyoo tee, ngi no ma ngi layboo zaa. Hantum kaŋ si tun no war alwaddawey se. I si duu tubuhaya Izirayel borey game. 24 Zama azakkaa kaŋ Izirayel borey gʼa kaa Abadantaa se, ay gʼa noo Lewi borey se sanda tubuhaya, woo se ay nee kaŋ i si duu tubuhaya Izirayel borey game.

Azakkaa kaŋ Lewi borey gʼa kaa

25 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 26 «Šelaŋ Lewi borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war duu Izirayel borey hayey azakkaa kaŋ i gʼa kaa kaŋ ay gʼa noo war se sanda tubuhaya, war ga baa kaa Abadantaa se a ra kaŋ ti azakkaa azakkaa. 27 Bagaa woo ga sawa nda Izirayel borey wanoo kaŋ i gʼa kaa attamoo ra kaŋ goo taasu kar ganganoo ra, nda alaneb hari kaŋ ga hun alaneb-ize mottidogoo ra. 28 Takaa follokaa da azakkawey kaŋ hun Izirayel borey hayey, war mo, war ma baa kaa a ra kʼa noo Abadantaa se. Woo kaŋ war gʼa kaa Abadantaa se si nondi kala sargari juwalkaa Haruna se. 29 Haya kul kaŋ nondi war se, war ma haya timmantaa kaa a ra kʼa noo Abadantaa se nga bagaa. Hayey kul ihenney, war mʼi daŋ jere ga a se.›» 30 «Ma nee i se koyne: ‹Nda war na haya kul ihennaa kaa Abadantaa se, woo kaŋ ga cindi ga tee war wane sanda woo kaŋ hun taasu kar ganganoo ra nda alaneb-ize mottidogoo ra. 31 War ga hin kʼa ŋaa nongu kul ra, war nda war hugoo borey. War banaa no goyoo kaŋ war gʼa tee cere kubayyan hukkumoo ra maaganda. 32 Zunubu si huru war ga nda war na ihenney kaa, war si Izirayel borey sargari henanantey kaynandi, war si buu.›»

19

Haw ciraa boosoo

1 Abadantaa šelaŋ Musa nda Haruna se ka nee: 2 «Hayaa ne kaŋ hantumandi ašariyaa ra kaŋ Abadantaa nʼa yaamar. Nee Izirayel borey se i ma kate ma ne haw woy ciray kaŋ ga timme, malal sii a ga, tiŋay-zaa-bundu mana bay ka huru a ga. 3 War mʼa noo sargari juwalkaa Eleyazar se, a gʼa ka fatta jamaa kaloo ra, i gʼa koosu Eleyazar jinoo ra. 4 Sargari juwalkaa Eleyazar ga nga kabe-izoo ka zaa kuroo ra, a ga kuroo say-say cee iyye cere kubayyan hukkumoo jineheroo here. 5 Haw woyoo ga tonandi jinoo ra. I ga kuuroo, nda hamoo, nda kuroo, nda žiiboo ton. 6 Sargari juwalkaa ga sedere bundu zaa, nda izopu bundu, nda šilli ciray zaram, a gʼi warra nuunaa ra kaŋ ga hawoo ton. 7 Sargari juwalkaa ga nga bankaarawey nda nga gaahamoo ɲumay nda hari jina, woo banda ga, a ga hin ka huru jamaa kaloo ra. Sargari juwalkaa ga žiibi hala almaaroo ra. 8 Boraa kaŋ na haw woyoo ton ga nga bankaarawey nda gaahamoo ɲumay nda hari. A ga žiibi hala almaaroo ra. 9 Boro kaŋ ga henan ga hawoo boosoo kuuna ka koy a mun jamaa kaloo se taray nongu henanante ra. A ga jisandi Izirayel borey jamaa se henanandiyan haroo maaganda. Zunubu sargari no. 10 Boraa kaŋ na hawoo boosoo kuuna ga nga bankaarawey ɲumay, a ga žiibi hala almaaroo ra. Hantum kaŋ si tun no Izirayel borey nda yaw kaŋ ga waati tee i do se.»

Takaa kaŋ nda boro ga henan

11 «Boro kul kaŋ tuku bukaw ga, adamize bukaw kul kaŋ no, boraa ga žiibi jirbi iyye. 12 A ga nga zunuboo kaa nda henanandiyanoo haroo jirbi hinzantoo nda iyyantoo hane, woo banda ga, a ga henan. Nda a mana nga zunuboo kaa jirbi hinzantoo nda iyyantoo hane, a si henan.* 13 Boro kaŋ tuku bukaw ga, adamize bukaw, de a mana nga zunuboo kaa, boraa na Abadantaa gorodogoo žiibandi, a ga hun Izirayel jamaa ra. Haya kaŋ se henanandiyan haroo mana say-sayandi a ga, a ga žiibi. Nga žiiboo ga cindi a ga.

14 Ašariya foo ne, nda boro buu hukkum ra: boro kul kaŋ huru hukkumoo ra nda boro kul kaŋ goo a ra ga žiibi jirbi iyye. 15 Jinay kul kaŋ goo a ra kaŋ miɲoo ga feeri, daabirji sʼa dii ka boori, ga žiibi. 16 Boro kul kaŋ tuku bukaw ga saajoo ra, a ma tee takuba kʼa wii wala a nka buu nda nga boŋ, wala a tuku adamize biriyaŋ ga, wala saaray ga, boraa ga žiibi jirbi iyye. 17 Boraa kaŋ na nga boŋ žiibandi, i ga zaa a se zunubu sargaroo kaŋ tonandi boosoo ra kʼa daŋ jinay ra ka hari henna fur a boŋ. 18 Boro kaŋ ga henan ga izopu bundu zaa kʼa sufa haroo ra, a gʼa say-say hukkumoo ga, nda jinawey kul ga nda borey kaŋ goo no ga, nda boraa kaŋ tuku boro kaŋ i nʼa wii ga wala a nka buu nda nga boŋ birey ga, wala saaray ga. 19 Boraa kaŋ ga henan ga haroo say-say boraa kaŋ ga žiibi ga jirbi hinzantoo nda jirbi iyyantoo hane, a ga zunubu kaa jirbi iyyantoo hane. A ma nga bankaarawey ɲumandi, a ma nga boŋ ɲumay nda hari. Almaaroo ra, a ga henan.

20 Boro kaŋ ga žiibi, de a mana nga zunuboo kaa ga hun jamaa ra, zama a nka Abadantaa nongu henanantaa žiibandi. Haya kaŋ se henanandiyan haroo mana say-sayandi a ga, a ga žiibi.

21 Hantum kaŋ si tun no Izirayel borey se. Boraa kaŋ na henanandiyan haroo say-say ga nga bankaarawey ɲumandi. Boro kaŋ tuku henanandiyan haroo ga, ga žiibi hala almaaroo ra. 22 Haya kul kaŋ ga boro žiibaa tuku ga žiibi. Boro kaŋ tuku boro žiibaa ga, ga žiibi hala almaaroo ra.»

20

Meriba haroo šennoo

(Fattaroo 17.1–7)

1 Izirayel borey jamaa kul too Tisin saajoo ra handu jinaa, jamaa goro Kadeš. No din ra Maryama buu, no din ra a suturandi.

2 Hari sii no jamaa se, borey marga ka tee mee foo Musa nda Haruna ga. 3 Jamaa na yenje ceeci Musa ga. I nee: «Jalla, nda a gar ba ir nka buu waatoo kaŋ ir armey buu Abadantaa jine! 4 Cin se war kate Abadantaa jamaa saajoo woo ra, hala ir ma buu a ra, ir nda ir jawdey? 5 Cin ka kate war nʼir žigandi ka hun Misira, hala ir ma kaa nongu laalaa woo ra? Manʼti nongu no kaŋ ra ir ga hin ka beeri, jeejayɲaa sii no, alanebɲaa sii no, grenadɲaa sii no, ba haŋ hari sii no.»

6 Musa nda Haruna mooru jamaa ka koy cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. I kaŋ laboo ra ngi boŋey ga, de Irkoy daržaa bangay i se. 7 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 8 «Goboo zaa ma jamaa marga, ni nda Haruna, ni armaa. War ma šelaŋ tondoo se jiney ra, tondoo ga nga haroo doori. Ma hari fattandi i se tondoo ra, ma jamaa nda ngi jawdoo haŋandi.» 9 Musa na goboo zaa kaŋ goo Abadantaa jine, sanda takaa kaŋ nda a nʼa yaamar. 10 Musa nda Haruna na jamaa marga tondoo tenje. Musa nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, wa haŋajer, turantey. Tondoo woo ra ir ga hari kaa war se wala?»

11 Woo banda ga, Musa na nga kaboo jer ka tondoo kar nda nga goboo cee hinka. Hari boobo fatta, jamaa nda ngi jawdey haŋ. 12 Abadantaa nee Musa nda Haruna se: «Hayaa kaŋ se war mana naanay agay kʼay henanyanoo cebe Izirayel borey se, war si jamaa woo daŋ gandaa ra kaŋ ay nʼa noo i se.» 13 Nga ti Meriba (maanaa «yenje») haroo kaŋ ra Izirayel borey na yenje ceeci Abadantaa ga kaŋ na nga henanyanoo cebe i game.

Edom kokoyoo wanji Izirayel borey ma bisa

14 Musa na dontokawyaŋ sanba ka hun Kadeš ka koy Edom kokoyoo do, i ma nee a se: «Ni armaa Izirayel nee: ‹Nʼga šendawey kul bay kaŋ duu ir. 15 Ir baabey doo Misira, ir goro no din waati kuku. Misira borey nʼir žilla, ir nda ir baabey. 16 Ir kaati ka Abadantaa cee, a na haŋajer ir jindey se, a na almalayka* sanba kʼir kaa Misira. Ir ne Kadeš kaŋ ti koyra kaŋ goo ni gandaa benantaa ga. 17 Ir gʼa wiri ni ga, naŋ ir ma bisa nda ni gandaa, ir si bisa nda faarey, ir si bisa nda alaneb faarey, ir si dayey harey haŋ. Ir ga hanga kokoyoo fondaa, ir si šiiri ka koy kabe guma here wala kabe waawa here hala ir ma bisa ni gandaa ga.›» 18 Edom nee a se: «Nʼsi bisa nda ay do, nda manʼti woo, ay ga fatta ka ni kubay nda takuba.» 19 Izirayel borey nee a se: «Ir ga žigi ka koy nda fondo beeroo, nda agay nda ay adabbawey haŋ ni haroo ra, ay ga nga hayoo bana. Manʼti haya foo no, ya mma baa de ya bisa hinne.» 20 A nee: «Nʼsi bisa.» Woo banda ga, Edom fatta ka Izirayel borey kubay nda wongu-ize boobo nda gaabi. 21 Takaa woo nda Edom wanji Izirayel borey ma bisa nga gandaa laboo ra. Izirayel borey na fondo tana zaa.

Haruna buuyanoo

22 Izirayel borey hun Kadeš, jamaa kul kaa Hor tondi hondoo do. 23 Abadantaa nee Musa nda Haruna se Hor tondi hondoo do, nongoo kaŋ ga nga nda Edom gandaa ka fay: 24 «Haruna ga koy nga hayragey gar alaahara, a si huru gandaa ra kaŋ ay nʼa noo Izirayel borey se, zama war ture ay yaamaroo ga Meriba haroo do. 25 Haruna nda nga izʼaroo Eleyazar zaa mʼi ka žigi Hor tondi hondoo ga. 26 Haruna bankaarawey kaa a ga, mʼi daŋ nga izʼaroo Eleyazar ga. Haruna ga koy nga hayragey gar alaahara, no din ra a ga buu.» 27 Musa na hayaa tee kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. I žigi Hor tondi hondoo ga jamaa kul jine. 28 Musa na Haruna darbawey kaa a ga kʼi daŋ nga izʼaroo Eleyazar ga. Haruna buu no din da tondi hondoo boŋoo boŋ. Woo banda ga, Musa nda Eleyazar zunbu ka hun tondi hondoo boŋ. 29 Jamaa kul dii kaŋ Haruna hundoo hun, Izirayel hugoo borey kul na Haruna hẽe jirbi waranza (30).

21

Izirayel borey hin Kanaŋ borey

1 Arad koyraa kokoyoo kaŋ ti Kanaŋ boro kaŋ ga goro Negew maa kaŋ Izirayel borey goo ma kaa nda Atarim fondaa here. A na Izirayel borey wongu, a na affooyaŋ daŋ baɲɲataray. 2 Izirayel na allaahidu zaa Abadantaa se, i nee: «Nda nʼna jamaa woo daŋ ir kabey ra, ir ga ngi koyrawey halaci sõy.» 3 Abadantaa na haŋajer Izirayel šennoo se, a na Kanaŋ borey daŋ kabey ra. I na ngi nda ngi koyrawey halaci sõy, de i na nongoo maaɲoo daŋ Horma (maanaa «halaci sõy»).

Alhan gondoo

4 I hun Hor tondi hondoo do ka Kakaarey teekoo fondaa zaa ka Edom gandaa kuubi. Fondaa ra, jamaa biney hun. 5 I šelaŋ Irkoy nda Musa ga ka nee: «Cin se war gʼir žigandi ka hun Misira? Hala ir ma buu saajoo woo ra wala? Zama ŋaayan sii ne, hari sii ne, ir biney hun nda ŋaayan takaa-takaa woo.» 6 Woo ga, Abadantaa na gondi naajikoyniyaŋ sanba jamaa ga. I na jamaa ɲama, de boro boobo buu Izirayel jamaa ra. 7 Jamaa kaa Musa do ka nee: «Ir na zunubu tee ka šelaŋ Abadantaa ga, ka šelaŋ ni ga. Abadantaa ŋaaray hala a ma gondey moorandi ir.» Musa na Irkoy ŋaaray jamaa se. 8 Abadantaa nee Musa se: «Gondi naajikoyni tee, mʼa jer bundu ga, boro kul kaŋ gondi nʼa ɲama, nda a nʼa guna, koyoo ga huna.» 9 Musa na alhan gondi tee kʼa daŋ bundoo ga. Boro kaŋ gondi nʼa ɲama, de a na alhan gondoo guna, koyoo ga huna.

Izirayel borey koy hala Pisiga tondi hondoo do

10 Izirayel borey koy, i goro Obot. 11 I hun Obot ka koy goro Iye-Abarim, saajoo ra kaŋ ga tenje Mowab, waynahunay here. 12 I hun no din ka koy goro Zered gooroo ra. 13 I hun no din ka koy goro Arnoŋ isaa jere foo here kaŋ ga bisa saajoo ra ka hun Amor borey laboo ga, zama Arnoŋ ti Mowab gandaa hirri foo kaŋ goo Mowab nda Amor borey game. 14 Woo maaganda se Abadantaa wongey citaaboo ra i ga nee: «Waheb kaŋ goo Sufa gandaa ra, nda Arnoŋ isaa harey, 15 nda haroo kaŋ hun ka koy Ar laboo here ka koy jeesi Mowab gandaa hirroo ga.» 16 I hun no din ka koy Ber (maanaa «day»), no din ra dayoo goo kaŋ ga Abadantaa nee Musa se: «Jamaa marga, ay gʼi noo hari.» 17 Woo se Izirayel don ka nee:

«Dayoo, hari fattandi! Wa don a se!

18 Day kaŋ boŋkoyney nʼa fanši,

jamaa boro kayantey nʼa fanši

nda ngi laamaa gobey,

nda ngi gobey!»

I hun saajoo ra ka koy Matana, 19 i hun Matana ka koy Nahaliyel, i hun Nahaliyel ka koy Bamot, 20 i hun Bamot ka koy sosooroo ra kaŋ goo Mowab gandaa ra, Pisiga tondi hondoo boŋoo jeroo ga kaŋ ga boro ga saajoo honnay.

Izirayel hin kokoyoo kaŋ maaɲoo ti Sihoŋ

21 Izirayel borey na dontokawyaŋ sanba Sihoŋ kaŋ ti Amor borey kokoyoo do ka nee a se: 22 «Naŋ ya bisa nda ni gandaa. Ir si hun fondaa ra ka bisa nda faarey, ir si bisa nda alaneb faarey, ir si dayey harey haŋ. Ir ga hanga kokoyoo fondaa hala ir ma bisa ni gandaa ra.»

23 Sihoŋ mana yadda Izirayel borey ma bisa nda nga gandaa laboo. Sihoŋ na nga jamaa kul marga ka koy Izirayel kubay saajoo ra, a too Yahas, no din ra i na Izirayel wongu. 24 Izirayel nʼa kar kʼa wii nda takuba ka ngi gandaa taa, kʼa dii za Arnoŋ isaa hala Yabok isaa ka koy Amoŋ borey gandaa hirroo ga, zama Amoŋ borey gandaa hirroo nka cinandi nda cete. 25 Izirayel goro Amor borey koyrawey ra, i goro ba Hešboŋ koyraa nda nga koyra kanbey kul. 26 Hešboŋ manʼti kala Sihoŋ kaŋ ti Amor borey kokoyoo koyraa. Nga no ka Mowab kokoyoo kaŋ goo no cee jinaa wongu, a na nga gandaa kul taa a kone hala Arnoŋ isaa do. 27 Woo se donkey ga nee:

«Wa kaa Hešboŋ! Sihoŋ koyraa ma cinandi ka kay,

28 zama nuune fatta Hešboŋ,

nuune deeneyaŋ hun Sihoŋ koyraa ra,

a na Ar koyraa kaŋ goo Mowab gon,

Arnoŋ isaa hodaddawey jineborey.

29 Ni bone, Mowab,

Kemoš jamaa, ni dere!

A na nga izʼarey tee cindiyaŋ,

a na nga ize woyey daŋ koŋŋataray

Sihoŋ se kaŋ ti Amor borey kokoyoo.

30 Ir nʼi hay nda biraw,

Hešboŋ halaci hala Diboŋ.

Ir na hasaraw tee i se hala Nofa kaŋ ga too Medeba.»

31 Takaa woo nda Izirayel goro Amor borey gandaa ra. 32 Musa na boroyaŋ sanba i ma Yazer koyraa guna. Woo banda ga, i na nga koyra kanbey dii. Amor borey kaŋ goo no din, i nʼi gaaray kʼi kaa no.

Izirayel hin kokoyoo kaŋ maaɲoo ti Og

33 I bere ka žigi ka koy nda Bašaŋ gandaa fondaa. Og kaŋ ti Bašaŋ kokoyoo, nga nda nga jamaa kul kʼi kubay kʼi wongu Edreyi. 34 Abadantaa nee Musa se: «Masi hunbur a, ay nʼa daŋ ni kaboo ra, nga, nda nga jamaa kul, nda nga gandaa. Ma hayaa tee a se kaŋ nʼnʼa tee Sihoŋ se kaŋ ti Amor borey kokoyoo kaŋ goro Hešboŋ.» 35 I nʼa kar, nga, nda nga izʼarey, nda nga jamaa kul, i mana baahunante kul naŋ a se. I na nga gandaa dii.

22

Balam fillaa nda kokoyoo Balak ciyaroo

1 Izirayel borey, i koy goro Mowab ganganey ra kaŋ goo Žurdeŋ isaa banda ga, Žeriko tenje. 2 Balak, Sipor izʼaroo dii hayaa kul kaŋ Izirayel borey nʼa tee Amor borey se. 3 Mowab borey hanse ka hunbur jamaa jine, zama i ga hanse ka boobo. Mowab borey jijiri nda hunburay Izirayel borey jine. 4 Mowab nee Majaŋ boro beerey se: «Sohõ jamaa woo ga hayaa kul kaama kaŋ gʼir kuubi kʼir bere, sanda takaa kaŋ nda haw ga hawsaa suboo kaama. Balak, Sipor izʼaroo ti Mowab kokoyoo waatoo din. 5 A na dontokawyaŋ sanba Balam kaŋ ti Bewor izʼaroo do Petor koyraa ra kaŋ goo Efrat isaa jere, nga gandaa ra ka ciya a se. A nee i ma nee a se: ‹Jamaa foo goo ne kaŋ hun Misira, nga ne, a na gandaa too, a goro ay tenje. 6 Sohõ kaa, ay gʼa wiri ni ga, jamaa woo danga ya ne, zama i ga hin agay. A ga hin ka tee woo ra ya hin kʼi kar kʼi fattandi gandaa ra, zama ay ga bay kaŋ boro kaŋ se ni gaara, tee albarkante, boro kaŋ nʼnʼa danga, laali.›»

7 Mowab boro beerey nda Majaŋ gandaa boro beerey tun ka koy nda ngi bande gomniyaŋ gunandikaa se. I too Balam do ka Balak šenney har a se. 8 Balam nee i se: «Wa cijinoo tee ne ra, ay ga war noo zaabi, zaaboo kaŋ Abadantaa gʼa har ya ne.» Mowab boŋkoyney cindi a do.

9 Irkoy kaa Balam do, a nee: «May ti borey wey kaŋ goo ni do?» 10 Balam nee Irkoy se: «Sipor kaŋ ti Mowab kokoyoo izʼaroo kaŋ se i ga nee Balak kʼi sanba ay do i ma nee: 11 ‹Nga ne, jamaa kaŋ hun Misira na gandaa too, sohõ kaa kʼi danga ya ne, a ga hin ka tee yʼi wongu kʼi gaaray.›» 12 Irkoy nee Balam se: «Masi koy i bande, masi jamaa din danga, zama albarkanteyaŋ no.» 13 Balam tun subbaahoo ra, a nee Balak boŋkoyney se: «Wa koy war gandaa ra, zama Abadantaa wanji ya hanga war.» 14 Mowab boŋkoyney koy Balak gar ka nee: «Balam wanji ka kaa ir bande.»

15 Balak yee koyne ka boŋkoyniyaŋ sanba kaŋyaŋ boobo nda cee jinaa waney i goo nda maa nda ey. 16 I too Balam do ka nee a se: «Balak, Sipor izʼaroo nee: ‹Ay gʼa wiri ni ga, haya kul masi ni ganji ma kaa ay do. 17 Zama ay na beeray jisi ma ne, de mo haya kul kaŋ nʼnʼa har, ay gʼa tee. Kaa, ay gʼa wiri ni ga, jamaa woo danga ya ne.›» 18 Balam na Balak tamey zaabi ka nee: «Ba nda Balak nʼay noo nga hugoo mee foo nzorfu kaaray nda wura, ay si hin ka Abadantaa, ay Koyoo šennoo hoo ka haya kaccu wala ibeeri tee. 19 Sohõ ay gʼa wiri war ga, war mo ma cindi ne hõ cijinoo hala ya hayaa bay kaŋ Abadantaa gʼa har ya ne koyne.» 20 Irkoy kaa Balam do cijinoo ra, a nee a se: «Nda arey wey nka kaa ka ni cee, koy ma hanga ey. Amma hayaa hinne kaŋ ay nʼa har ma ne no nʼgʼa tee.» 21 Balam tun subbaahoo ra, a na nga farka woyoo soolu, a koy Mowab boŋkoyney bande.

Balam farka woyoo fillaa

22 Irkoy futu, zama Balam koy. Abadantaa almalaykaa kay fondaa ra kʼa gagay. Balam žigi nga farka woyoo ga, nga tam hinkaa goo a bande. 23 Farka woyoo dii Abadantaa almalaykaa ga kay fondaa ra, a na nga takubaa hoobu kʼa dii kaboo ra. Farkaa na fondaa naŋ ka koy faarey ra. Balam na farkaa kar kʼa daŋ fondaa ra. 24 Abadantaa almalaykaa kay fondo šiita ra kaŋ goo alaneb faarey game. Cete goo caraw hinkaa kul ga. 25 Waatoo kaŋ farkaa dii Abadantaa almalaykaa, a na nga boŋ naagu cetaa ga ka Balam cewoo naagu cetaa ga. A yee koyne kʼa kar. 26 Abadantaa almalaykaa koy jine koyne ka huru nongu kaŋ ra fondo sii ka bisa nda kabe guma wala iwaawa here. 27 Waatoo kaŋ farkaa dii Abadantaa almalaykaa, a kani Balam cire. Balam futu, a na farkaa kar nda nga goboo.

28 Abadantaa na farkaa šelaŋandi, farkaa nee Balam se: «Macin no ay nʼa tee ma ne kaŋ se nʼgʼay kar cee hinza?» 29 Balam na farkaa zaabi ka nee: «Ni mmʼay ɲooɲo, nda a gar takuba mma bara ay kaboo ra, šikka sii sohõ gar ay na ni wii.» 30 Farkaa nee Balam se: «Manʼti ni farkaa ti agay kaŋ ga nʼga žigi waati kul hala hõ? Ay doona ka takaa woo tee ma ne wala?» A nee: «Kalaa».

31 Woo banda ga, Abadantaa na Balam moɲey feeri. A dii Abadantaa almalaykaa ga kay fondaa ra, nga takubaa hoobandi, a goo kaboo ra, Balam gunguma ka sujudu hala ganda. 32 Abadantaa almalaykaa nee a se: «Macin se nʼna ni farkaa kar cee hinza? Nga ne, agay ka fatta ka ni gagay, zama ay dii kaŋ naarumaa woo kaŋ ra ni goo, halaciyan fondo no. 33 Farkaa dii agay, a hibi ay ga cee hinza. Nda a gar a nka mana hibi ay ga, ni no ay ga ni wii, nga, ay gʼa naŋ a ma huna.» 34 Balam nee Abadantaa almalaykaa se: «Ay na zunubu tee, ya na bay wala ni mma kay fondaa ra kʼay batu. Sohõ nda haya ti woo kaŋ si kan ma ne, ay ga yee.» 35 Abadantaa almalaykaa nee Balam se: «Ni nda arey wey ma koy, amma hayaa hinne kaŋ ay gʼa har ma ne no nʼgʼa har.» Balam koy nda Balak boŋkoyney.

Balam nda Balak na cere kubay

36 Balak maa kaŋ Balam kaa, a fatta ka koy a kubay hala Mowab koyraa ra kaŋ goo Arnoŋ isaa hirroo do, nga laboo se jine. 37 Balak nee Balam se: «Manʼti agay ka sanba ka ciya ma ne, macin se mana cahã ka kaa? Nʼga hongu, ya nka si hin ka beeray tee ma ne?» 38 Balam nee Balak se: «Nga ne, ay kaa ka dii ni, sohõ ay ga hin ka haya har kaŋ ay baa wala? Ay ga šennoo har kaŋ Irkoy nʼa daŋ ay miɲoo ra.» 39 Balam koy Balak bande, i too Kiryat-Husot. 40 Balak na alman beeri nda ibuuna kaa sargari, a sanba i ra Balam nda boŋkoyney kaŋ goo a bande se.

Balam gaara Izirayel jamaa se

41 Suba subbaahoo ra, Balak na Balam zaa ka žigi ka koy Bamot-Bal, no din ra a dii Izirayel jamaa jere foo.

23

1 Balam nee Balak se: «Sargari tonadoo iyye cin ya ne, ne ra, ma yaaru kobsi iyye nda gaaru boŋ iyye soolu ya ne.» 2 Balak na hayaa tee kaŋ Balam nʼa har. Balak nda Balam na yaaru foo nda gaaru foo kaa sargari, sargari tonadoo foo kul boŋ. 3 Balam nee Balak se: «Kay ni sargari kukurantaa jere, ay ga hibi, a ga hin ka tee Abadantaa ma kaa kʼay kubay. Ay ga hayaa har ma ne kaŋ a nʼa cebe ya ne.» A koy hondu foo boŋ. 4 Irkoy na Balam kubay, Balam nee a se: «Ay na sargari tonadoo iyyaa kayandi, ay na yaaru foo nda gaaru foo kaa sargari, sargari tonadoo foo kul ga.» 5 Abadantaa na šenni foo daŋ Balam miɲoo ra, a nee a se: «Yee Balak do ka šelaŋ a se nda takaa woo.»

6 Balam yee Balak do, a nʼa gar a ga kay nga sargari kukurantaa jere, nga nda Mowab boŋkoyney kul. 7 Balam na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Balak nʼay ka hun Siiri gandaa ra,

Mowab kokoyoo nʼay ka hun waynahunay tondi hondey do, a nee:

‹Kaa ka Yakuba danga ya ne,

kaa ka futu Izirayel ga.›

8 Taka foo nda ay ga boro danga kaŋ Irkoy manʼa laali?

Taka foo nda ay ga futu boro ga kaŋ Abadantaa mana futu a ga?

9 Ay goo tondey boŋ ay ga dii a,

ay goo hondey boŋ ay gʼa honnay.

Nga ne, jamaa no kaŋ gorodogoo goo jere ga,

de mo a si nga boŋ daŋ gandawey ra.

10 May no ma hin ka Yakuba kaŋ ga hima nda labutaasi kabu*,

ka ba Izirayel zamna taacaa affoo hinnaa har?

Yala ya buu nda takaa kaŋ nda boro šerrantey ga buu,

yala ay kokoroo ma hima nda ngi wanoo.»

11 Balak nee Balam se: «Cin ti woo kaŋ nʼnʼa tee ya ne? Ay kate ni hala ma agay iberey danga, amma nga ne, ni nka gaara i se!» 12 Balam nʼa zaabi ka nee: «Ay si hima ka hawgay ka hayaa har kaŋ Abadantaa nʼa daŋ ay miɲoo ra wala?»

Gaarari hinkantoo kaŋ Balam nʼa tee Izirayel jamaa se

13 Balak nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, kaa ay bande ka koy nongu tana ra kaŋ ra nʼga dii ey, jere foo de no nʼga dii a, nʼsi dii a kul. No din ra mʼa danga ya ne.» 14 A na Balam ka koy hala nongoo kaŋ ga boro ga kay ka guna, Pisiga tondi hondoo boŋoo ga. A na sargari tonadoo iyye cin, a na yaaru foo nda gaaru foo kaa sargari, sargari tonadoo foo kul boŋ. 15 Balam nee Balak se: «Kay ne ni sargari kukurantaa jeroo ga, agay, ay ga koy Irkoy kubay.»

16 Abadantaa kaa ka Balam kubay ka šenni daŋ miɲoo ra, a nee a se: «Yee Balak do, ma šelaŋ a se nda takaa kaŋ nda ay gʼa har ma ne.» 17 A yee Balak do, a nʼa gar a ga kay nga sargari kukurantaa jeroo ga, nga nda Mowab boŋkoyney. Balak nee a se: «Macin no Abadantaa nee?» 18 Balam na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Balak, tun, ma maa,

haŋajer ya ne, Sipor izʼaroo.

19 Irkoy manʼti adamize kaŋ ga hin ka taari,

a manʼti boro kaŋ ga hin ka nimsi.

Haya kaŋ a nʼa har, a sʼa tee wala?

Šenni kaŋ a nʼa har, a sʼa too wala?

20 Ay yadda ka gaara,

a na albarka daŋ, ay si hin kʼa tunandi.

21 A mana dii ifutu Yakuba ra,

a mana dii imeera Izirayel ra.

Abadantaa, nga Koyoo goo a bande.

Kobiroo kaŋ ga teendi kokoy se ga teendi a do.

22 Irkoy nʼi fattandi Misira,

a ga hima nda ganjihaw hilley.

23 Kotte mana daŋandi Yakuba se,

gunandiyan mana teendi Izirayel se.†

Nda waatoo too, takaa kaŋ Irkoy gʼa tee

ga harandi Yakuba nda Izirayel se.

24 Nga ne, jama no kaŋ ga tun sanda ganjihayla woy,

a ga kay sanda ganjihayla aru.

A si kani nda a mana hamoo kaŋ a nʼa dii ŋaa,

ka wey kaŋ a nʼi wii kuroo haŋ.»

25 Balak nee Balam se: «Nda nʼsʼa danga, adiši masi gaara a se!» 26 Balam nʼa zaabi ka nee: «Ay manʼa har ma ne kaŋ haya kul kaŋ Abadantaa nʼa har, ay gʼa tee wala?»

Gaarari hinzantoo kaŋ Balam nʼa tee Izirayel jamaa se

27 Balak nee Balam se: «Ay gʼa wiri ni ga, kaa, ay ga ni ka koy nongu tana ra, a ga hin ka tee no din ra Irkoy do a ga boori ma jamaa danga ya ne.» 28 Balak na Balam ka koy Pewor tondi hondoo boŋoo boŋ kaŋ goo saajoo se beene. 29 Balam nee Balak se: «Sargari tonadoo iyye cin ya ne, ne ra, ma yaaru kobsi iyye nda gaaru boŋ iyye soolu ya ne.» 30 Balak na hayaa tee kaŋ Balam nʼa har. A na yaaru foo nda gaaru foo kaa sargari, sargari tonadoo foo kul boŋ.

24

1 Balam dii kaŋ a ga kan Abadantaa se nga ma gaara Izirayel jamaa se. A mana koy sanda cee jinawey kaŋ a ga nee nga mma koy gunandi. A bere ka saajoo tenje. 2 Balam na nga boŋoo jer, de a ga dii Izirayel borey ga goro alkabiila nda alkabiila. Waatoo din Irkoy Hundoo kaa Balam ga. 3 Balam na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Balam, Bewor izʼaroo šennoo ti woo,

aroo kaŋ moɲey hay šennoo ti woo.

4 Boraa kaŋ ga maa Irkoy šenney, šennoo ti woo,

boraa kaŋ ga dii Hini-kul-koyoo bangayyanoo,

boraa kaŋ ga sujudu, de moɲey ga feera.

5 Ya Yakuba, ni hukkumey ga boori,

ni gorodogey ga boori, Izirayel.

6 I ga koy ni mma nee hari beeri bisadoo,

sanda saddiɲayaŋ kaŋ goo isa mee ga,

sanda alowe dumariyaŋ kaŋ Abadantaa nʼi duma,

sanda sedere tuuriyaŋ kaŋ goo haroo miɲoo bande.

7 Hari no ma doo ka hun nga sowey ra,

nga dumiyoo, hari beeriyaŋ no mʼa haŋandi.

Nga kokoyoo goo kokoyoo Agag se boŋ,

nga laamaa goo ma duu gaabi.

8 Irkoy nʼa fattandi Misira gandaa ra,

a ga hima nda ganjihaw hilley.

A goo ma nga torrokey gandawey derandi,

a goo ma birey kayri,

a goo mʼi hay nda nga birawey.

9 A ga gunguma, a ga kani sanda ganjihayla aru, sanda ganjihayla woy.

May no ma yadda kʼa tunandi?*

Albarka ma huru boraa ra kaŋ ga gaara ma ne,

boraa ma laali kaŋ ga ni danga.»†

10 Balak futu Balam ga. A na nga kabey kar cere ga ka nee Balam se: «Ya nka ciya ma ne hala ma agay iberey danga, amma ni ne ka gaara i se kaaray hala cee hinza. 11 Sohõ zuru ka koy ni do, ay nee kaŋ ay ga beeray doori ni boŋ, amma Abadantaa na daržaa woo ganji ma ne.»

Balam na daržaa har kaŋ Izirayel borey ga kaa ka duu a

12 Balam nee Balak se: «Ay mana šelaŋ ni dontokey se kaŋ nʼnʼi sanba ay do ka nee: 13 ‹Ba nda Balak nʼay noo nga hugoo mee foo nzorfu kaaray nda wura, ay si hin nda ay boŋ ka Abadantaa yaamaroo hoo ka ihenna wala ilaala tee. Haya kaŋ Abadantaa nʼa har, nga no ay gʼa har.›‡ 14 Sohõ ay ga koy ay jamaa here. Kaa, ay a ga hayaa har ma ne kaŋ jamaa woo ga kaa kʼa tee ni jamaa se waatey kaŋ ga kaa ra.» 15 Balam na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Balam, Bewor izʼaroo šennoo ti woo,

aroo kaŋ moɲey hay šennoo ti woo.

16 Boraa kaŋ ga maa Irkoy šenney, šennoo ti woo,

boraa kaŋ ga Koy Jerantaa bayraa bay,

boraa kaŋ ga dii Hini-kul-koyoo bangayyanoo,

boraa kaŋ ga sujudu, de moɲey ga feera.

17 Ay ga dii a, amma manʼti sohõ da,

ay gʼa gaaya, amma manʼti nda maanay.

Handaray fatta Yakuba ra,

kokoy gobu fatta Izirayel ra.

A ga Mowab borey kar lakkaley ga kʼi say,

a ga Seti izey kul kar boŋkurunbey ga kʼi say.

18 A hin Edom gandaa kʼa tee nga wane,

a hin nga iberoo kaŋ ti Seyir gandaa kʼa tee nga wane.

Izirayel ga gaabi beeri fattandi.

19 Boraa kaŋ fatta Yakuba ra no ma goro hinoo ra.

Koyraa baahunantey kaŋ cindi, a gʼi halaci.»

Balam na Izirayel jamaa iberey halaciroo har

20 Balam dii Amalek, a na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Amalek bisa gandawey kul,

amma nga kokoroo manʼti kala a ma dere.»

21 Balam dii Keni borey, a na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Ni gorodogoo ga gaabi,

ni tejoo§ sii kala tondi boŋ.

22 Amma Keni borey ga tonandi ka tee boosu

waati kaŋ Ašur* ga ni daŋ baɲɲataray.»

23 Balam na nga yaasay šennoo har ka nee:

«Woo ti bone. May no ma huna waati kaŋ Irkoy na woo tee?

24 Amma harihii beeriyaŋ ga kaa ka hun Kitim gandaa ra,

i ga žigi ka koy Asiri borey ga,

i ga žigi ka koy Eber borey ga,

ngi mo ga dere.»

25 Woo banda ga, Balam tun ka koy, a willi nga do, Balak mo na nga fondaa zaa ka koy.

25

Izirayel borey huru tooru ganayan ra

1 Izirayel goro Šitim. Jamaa šintin ka izefututaray tee* nda Mowab ize woyey. 2 Woyey din na jamaa cee kate i ma sargari kaa ngi koyey se. Jamaa ŋaa, de mo i sujudu ngi koyey jine. 3 Izirayel borey hanga Bal kaŋ ti Pewor† koyoo. Abadantaa futu Izirayel ga.

4 Abadantaa nee Musa se: «Izirayel jamaa boŋkoyney kul dii kʼi deeji Abadantaa jine waynaa tenje hala Abadantaa futay laalaa ma mooru Izirayel ga.» 5 Musa nee Izirayel alkaaley se: «War affoo kul ma nga borey wii kaŋ hanga Bal kaŋ ti Pewor koyoo.»

6 Nga ne, Izirayel borey ra, aru foo kaa ka Majaŋ woy foo cebe nga armey se, Musa jine nda Izirayel borey jamaa kul jine. Woo gar i goo ma hẽe cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 7 Sargari juwalkaa Haruna izʼaroo Eleyazar izʼaroo Pinehas dii woo, a tun jamaa game ka yaaji zaa nga kaboo ra. 8 A hanga Izirayel aroo din bande hala hukkumoo gundoo ra, a na boro hinkaa kul hay, Izirayel aroo nda Majaŋ woyoo, a na woyoo hay gundoo ra. Kaŋ a na woo tee, bonaa kaŋ duu Izirayel borey kay. 9 Bonaa na boro zenber waranka cindi taaci (24.000) wii.

10 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 11 «Sargari juwalkaa Haruna izʼaroo Eleyazar izʼaroo Pinehas nʼay futuroo kuubi kʼa kaa Izirayel borey here. Zama alhawa cansantaa kaŋ goo ay ra, nga bara a ra. Woo se ay alhawa cansantaa mana koy ka Izirayel borey tuusu kʼi wii. 12 Woo maaganda se nee a se: ‹Ay ga agay amaanaa zaa a se kʼa noo alaafiya.› 13 Nga nda nga hayroo kaŋ goo dumaa ga, ga duu amaana sargari juwalkawtaraa here kaŋ a gʼa tee hala abada, zama a na alhawa cansante cebe nga Koyoo se, de mo a na zunubu tuusuyanoo tee Izirayel borey se.»

14 Izirayel aroo kaŋ i na nga nda Majaŋ woyoo wii maaɲoo ti Zimri. Salu kaŋ ti Simewoŋ hugu foo boŋkoyni izʼaroo no. 15 Majaŋ woyoo kaŋ wiiyandi maaɲoo ti Kozbi, Sur ize woy no. Sur manʼti kala Majaŋ alkabiila foo boŋkoyni.

16 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 17 «Majaŋ borey wongu. Wʼi kar, 18 zama i nka kay war se iberi doo ra. I na war zanba ka war derandi Pewor šennoo‡ ra nda Kozbi šennoo§ ra, ngi woymaa kaŋ ti Majaŋ boŋkoyni foo ize woyoo kaŋ wiiyandi bonaa zaaroo Pewor šennoo maaganda se.»

26

Izirayel alkabiilawey kabuyan hinkantoo

1 Bonaa woo banda ga, Abadantaa nee Musa nda sargari juwalkaa Haruna izʼaroo kaŋ ti Eleyazar se: 2 «Wa Izirayel borey jamaa kul kabu, wey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, hugu ka koy hugu, kaŋyaŋ ga hin ka koy wongu Izirayel se.» 3 Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar šelaŋ Izirayel borey se Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje, ka nee i se: 4 «Wey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi ma kabandi, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.» Izirayel borey kaŋ fatta Misira gandaa ra ti:

5 Rubeŋ ti Izirayel ize jinaa. Rubeŋ hayroo ti: Hanok, nga ga Hanok borey alaayan beeroo hun. Palu, nga ga Palu borey alaayan beeroo hun. 6 Hesroŋ, nga ga Hesroŋ borey alaayan beeroo hun. Karmi, nga ga Karmi borey alaayan beeroo hun. 7 Wey ti Rubeŋ borey alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woytaaci cindi hinza nda zangu iyye nda waranza (43.730).

8 Palu hayroo ti Eliyab. 9 Eliyab hayroo ti Nemuwel, nda Dataŋ, nda Abiram. Dataŋ woo da, nda Abiram woo da ti borey kaŋ se jamaa ciya i ma tee ngi se jineboro. I waafaku nda Kora borey ka yenje Musa nda Haruna bande waatoo kaŋ Kora borey yenje Abadantaa bande. 10 Laboo na nga miɲoo feeri ka ngi nda Kora gon waatoo kaŋ Kora jamaa ga buu. Nuunaa na boro zangu hinka nda woyguu (250) ton kʼi tee boosu. I tee tammaasa. 11 Woo kul, Kora izey mana buu.

12 Simewoŋ hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Nemuwel, nga ga Nemuwel borey alaayan beeroo hun. Yamin, nga ga Yamin borey alaayan beeroo hun. Yakin, nga ga Yakin borey alaayan beeroo hun. 13 Zera, nga ga Zera borey alaayan beeroo hun. Sawul, nga ga Sawul borey alaayan beeroo hun. 14 Wey ti Simewoŋ borey alaayan beerey, i manʼti kala boro zenber waranka cindi hinka nda zangu hinka (22.200).

15 Gad hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Sefoŋ, nga ga Sefoŋ borey alaayan beeroo hun. Hagi, nga ga Hagi borey alaayan beeroo hun. Šuni, nga ga Šuni borey alaayan beeroo hun. 16 Ozini, nga ga Ozini borey alaayan beeroo hun. Eri, nga ga Eri borey alaayan beeroo hun. 17 Arod, nga ga Arod borey alaayan beeroo hun. Areli, nga ga Areli borey alaayan beeroo hun. 18 Wey ti Gad hayroo alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woytaaci nda zangu guu (40.500).

19 Žuda hayroo ti: Er nda Onaŋ, amma Er nda Onaŋ buu Kanaŋ gandaa ra. 20 Žuda hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Šela, nga ga Šela borey alaayan beeroo hun. Peres, nga ga Peres borey alaayan beeroo hun. Zera, nga ga Zera borey alaayan beeroo hun. 21 Peres hayroo ti: Hesroŋ, nga ga Hesroŋ borey alaayan beeroo hun. Hamul, nga ga Hamul borey alaayan beeroo hun. 22 Wey ti Žuda alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woyye cindi iddu nda zangu guu (76.500).

23 Isakar hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Tola, nga ga Tola borey alaayan beeroo hun. Puwa, nga ga Puwa borey alaayan beeroo hun. 24 Yašub, nga ga Yašub borey alaayan beeroo hun. Šimroŋ, nga ga Šimroŋ borey alaayan beeroo hun. 25 Wey ti Isakar alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woydu cindi taaci nda zangu hinza (64.300).

26 Zabuloŋ hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Sered, nga ga Sered borey alaayan beeroo hun. Eloŋ, nga ga Eloŋ borey alaayan beeroo hun. Yalel, nga ga Yalel borey alaayan beeroo hun. 27 Wey ti Zabuloŋ borey alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woydu nda zangu guu (60.500).

28 Isufi hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Manase nda Efrayim. 29 Manase hayroo ti: Makir, nga ga Makir borey alaayan beeroo hun. Makir ka Galad hay. Galad, nga ga Galad borey alaayan beeroo hun. 30 Galad hayroo ti: Yezer, nga ga Yezer borey alaayan beeroo hun. Helek, nga ga Helek borey alaayan beeroo hun. 31 Asriyel, nga ga Asriyel borey alaayan beeroo hun. Šekem, nga ga Šekem borey alaayan beeroo hun. 32 Šemida, nga ga Šemida borey alaayan beeroo hun. Hefer, nga ga Hefer borey alaayan beeroo hun. 33 Selofad kaŋ ti Hefer izʼaru mana duu izʼaruyaŋ, ize woyyaŋ de no a duu. Selofad ize woyey maaɲey ti: Mahila, nda Nowa, nda Hogla, nda Milka, nda Tirsa. 34 Wey ti Manase alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woyguu cindi hinka nda zangu iyye (52.700).

35 Efrayim hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Šutela, nga ga Šutela borey alaayan beeroo hun. Beker, nga ga Beker borey alaayan beeroo hun. Tahaŋ, nga ga Tahaŋ borey alaayan beeroo hun. 36 Šutela hayroo ti: Eraŋ, nga ga Eraŋ borey alaayan beeroo hun. 37 Wey ti Efrayim hayroo alaayan beeroo. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber waranza cindi hinka nda zangu guu (32.500). Wey ti Isufi hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri.

38 Benžameŋ hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Bela, nga ga Bela borey alaayan beeroo hun. Ašibel, nga ga Ašibel borey alaayan beeroo hun. Ahiram, nga ga Ahiram borey alaayan beeroo hun. 39 Šufam, nga ga Šufam borey alaayan beeroo hun. Hufam, nga ga Hufam borey alaayan beeroo hun. 40 Bela hayroo ti: Ardu nda Namaŋ. Ardu, nga ga Ardu borey alaayan beeroo hun nda Namaŋ kaŋ ga Namaŋ borey alaayan beeroo hun. 41 Wey ti Benžameŋ hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woytaaci cindi guu nda zangu iddu (45.600).

42 Dan hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Šuham, nga ga Šuham borey alaayan beeroo hun. Wey ti Dan alaayan beerey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. 43 Šuham borey alaayan beerey, borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woydu cindi taaci nda zangu taaci (64.400).

44 Ašer hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Yimna, nga ga Yimna borey alaayan beeroo hun. Yišwi, nga ga Yišwi borey alaayan beeroo hun. Beriya, nga ga Beriya borey alaayan beeroo hun. 45 Beriya hayroo ti: Heber, nga ga Heber borey alaayan beeroo hun. Malkiyel, nga ga Malkiyel borey alaayan beeroo hun. 46 Ašer ize woyoo maaɲoo ti Sera. 47 Wey ti Ašer hayroo alaayan beerey. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woyguu cindi hinza nda zangu taaci (53.400).

48 Neftali hayroo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Yasiyel, nga ga Yasiyel borey alaayan beeroo hun. Guni, nga ga Guni borey alaayan beeroo hun. 49 Yeser, nga ga Yeser borey alaayan beeroo hun. Šilem, nga ga Šilem borey alaayan beeroo hun. 50 Wey ti Neftali alaayan beerey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. Borey kaŋ kabandi i ra manʼti kala boro zenber woytaaci cindi guu nda zangu taaci (45.400).

51 Borey kaŋ kabandi Izirayel borey ra manʼti kala boro zenber zangu iddu nda zenber foo nda zangu iyye nda waranza (601.730).

Gandaa zamnaroo takaa cebandi

52 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 53 «Alkabiilawey wey game gandaa ga zamnandi ka tee ngi tuboo. Ngi bagawey sii kala borey hinnaa bande. 54 Alkabiila beeri ga duu doo beeri, alkabiila kaccu ga duu doo kaccu. Alkabiila foo kul ga duu doo ka sawa nda nga borey hinnaa kaŋ kabandi. 55 Woo kul, alkurra ma karandi ka gandaa zamna, ngi baabey alkabiila foo kul borey ga duu nga bagaa. 56 Alkurraa kaŋ ga karandi no ma cebe tuboo kaŋ ga nondi alkabiila beerey se nda ikaccey se.»

Lewi alkabiilaa kabuyan hinkantoo

57 Borey kaŋ kabandi Lewi borey ra, alaayan beeri ka koy alaayan beeri ti: Geršoŋ, nga ga Geršoŋ borey alaayan beeroo hun. Kehat, nga ga Kehat borey alaayan beeroo hun. Merari, nga ga Merari borey alaayan beeroo hun. 58 Lewi alaayan beerey ti: Libni borey alaayan beeroo, nda Hebroŋ borey alaayan beeroo, nda Mahili borey alaayan beeroo, nda Muši borey alaayan beeroo, nda Kora borey alaayan beeroo. Kehat ka Amram hay. 59 Amram wandoo maaɲoo ti Žokebed kaŋ ti Lewi ize woy. Lewi manʼa hay kala Misira gandaa ra. A duu Amram se Haruna, nda Musa, nda Maryama ngi woymaa. 60 Izey kaŋ Haruna duu ey ti: Nadab, nda Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar. 61 Nadab nda Abihu buu, zama nuune kaŋ si bisa no i nʼa daŋ Abadantaa jine.

62 Borey kaŋ kabandi Lewi borey ra, kʼa dii arey kul kaŋ goo nda handu foo nda ka žigi manʼti kala boro zenber waranka cindi hinza (23.000). I mana kabandi Izirayel borey ra, zama i mana duu tubu Izirayel borey cindey bande.

63 Wey ti borey kaŋ Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar nʼi kabu Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje. 64 Boro kul sii borey wey ra kaŋ Musa nda sargari juwalkaa Haruna nʼa kabu waatoo kaŋ i na Izirayel borey kabu Sinay saajoo ra. 65 Zama Abadantaa nka nee: «I ga buu saajoo ra.» Boro kul mana cindi i ra nda manʼti Yefune izʼaroo Kaleb, nda Nun izʼaroo Žozuwe hinne.

27

Woy tuboo ašariyaa

1 Isufi izʼaroo kaŋ ti Manase, nga alaayan beerey boro goo no kaŋ maaɲoo ti Selofad. Selofad ti Hefer izʼaroo, Hefer ti Galad izʼaroo, Galad ti Makir izʼaroo, Makir ti Manase izʼaroo. Selofad ize woyey maaɲey ti: Mahila, nda Nowa, nda Hogla, nda Milka, nda Tirsa. 2 Han foo ize woyey kaa ka kay Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar jine, nda boŋkoyney, nda jamaa kul jine cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. I nee: 3 «Ir baabaa buu saajoo ra, nga, a sii jamaa ra kaŋ ture Abadantaa ga Kora borey bande. Nga boŋ zunuboo kʼa wii, de mo izʼaru sii a se. 4 Macin se ir baabaa maaɲoo ga hun nga alaayan beeroo ra, kaŋ se a mana duu izʼaru wala? Ir noo doo ir baabaa armey game.»

5 Hayaa kaŋ i nʼa ceeci, Musa koy a daŋ Abadantaa jine. 6 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 7 «Selofad ize woyey goo nda cimi, i noo doo kaŋ ga tee ngi wane ngi baabaa armey game, ma ngi baabaa tuboo noo i se. 8 Šelaŋ Izirayel borey se ka nee: ‹Nda aru buu bila nda a ma izʼaru naŋ, wa nga tuboo noo nga ize woyoo se. 9 Nda a sii nda ize woy, wa nga tuboo noo nga armey se. 10 Nda a sii nda arma, wa nga tuboo noo baaboo armey se. 11 Nda baaboo sii nda arma, war ma nga tuboo noo nga boro maanaa se nga alaayan beeroo ra. Nga no ma tuboo zaa. A ga tee Izirayel borey se hantum kaŋ kayandi hantumante, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Musa se.›»

Žozuwe suubandi ka huru Musa dogoo ra

12 Abadantaa nee Musa se: «Žigi Abarim tondi hondoo woo boŋ, ma gandaa guna kaŋ ay nʼa noo Izirayel borey se. 13 Nʼga dii a, nga banda ga, ni mo, nʼga koy ni hayragey gar alaahara sanda takaa kaŋ nda ni armaa Haruna koy i gar, 14 zama war wanji ay yaamaroo ga Tisin saajoo ra. Waatoo kaŋ jamaa yenje nda agay, war manʼay henanyanoo cebe i se waatoo kaŋ i ga hari wiri.» Maanaa Meriba haroo kaŋ goo Kadeš, Tisin saajoo ra.*

15 Musa šelaŋ Abadantaa se ka nee: 16 «Abadantaa baahunantey kul hundey Koyoo, aru daŋ jamaa jine 17 kaŋ ga huru i jine ngi koyyanoo nda ngi kaayanoo ga, kaŋ gʼi ka koy, a gʼi ka yee kate, hala jamaa masi tee sanda alman kur kaŋ sii nda kurkaw.» 18 Abadantaa nee Musa se: «Žozuwe kaŋ ti Nun izʼaroo zaa, aru no kaŋ ra ay Hundoo goo, ma ni kaboo fur a ga. 19 Mʼa kayandi sargari juwalkaa Eleyazar jine nda jamaa kul jine, kʼa gorandi goyoo ra kaŋ ay nʼa talfi a ga borey kul jine. 20 Mʼa noo ni hinoo ra, hala Izirayel borey jamaa kul ma haŋajer a se. 21 A ma kay sargari juwalkaa Eleyazar jine kaŋ ga Irkoy ibaayoo ceeci a se nda alkurraa goy jinawey kaŋ ti Urim Abadantaa jine. Eleyazar yaamaroo ga, Žozuwe nda Izirayel borey jamaa kul ga koy, nga yaamaroo ga, i ga yee kate.» 22 Musa na hayaa tee kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. A na Žozuwe zaa kʼa kayandi sargari juwalkaa Eleyazar jine nda jamaa kul jine. 23 Musa na nga kabey fur a boŋ kʼa gorandi goyoo ra nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Musa se.

28

Sargarey kaŋ ga hun zaari kul

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Yaamaroo woo har Izirayel borey se: ‹Sargarey kaŋ war gʼi kaa ya ne, wa hawgay war mʼi kaa waatoo kaŋ kayandi ra, ay ŋaahayaa nda sargari tonantey kaŋ sunnaaraa ga kan ya ne.› 3 Ma nee i se: ‹Sargari tonantaa ne kaŋ war gʼa kaa Abadantaa maaɲoo ga: feeji-ize kaŋ goo nda jiiri foo kaŋ ga malal sii, ize hinka zaari kul sanda sargari kukurante kaŋ ga kaandi waati kul. 4 Ma feeji-ize foo kaa sargari subbaahi, ma ihinkantoo kaa almaari. 5 Taasu sargaroo se ma farin hamni kilo hinza loobu nda zaytu musayante jii liitar foo nda jere. 6 Woo ti sargari kukurantaa kaŋ ga kaandi waati kul, a mana kayandi ka teendi kala Sinay tondi hondoo do. Sunnaara kaana no, sargari tonante no Abadantaa maaɲoo ga. 7 Sargari hari-haroo ma tee alaneb hari moora liitar foo nda jere kaŋ ma tonton feeji-ize foo kul ga. Nongu henanantaa ra nʼga harifutu sargari hari-haroo doori Abadantaa maaɲoo ga. 8 Feeji-ize hinkantoo ma sargandi almaaroo ra, mʼa tee sanda subbaahoo taasu sargaroo nda nga sargari hari-haroo. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.›»

Hunanzamzaaroo sargarey

9 «‹Hunanzamzaaroo hane war ma feeji-ize hinka kaŋ ga malal sii sarga. Taasu sargaroo se war ma farin hamni kilo iddu loobu nda jii, ka sargari hari-haroo daŋ a ga. 10 Hunanzamzaaroo sargari kukurantaa no, a ga teendi hunanzamzaari foo kul hane, a ga huru sargari kukurantaa ga kaŋ ga teendi waati kul nda nga sargari hari-haroo.›»

Handoo zaari jinaa sargarey

11 «‹War handey zaari jinaa, war ma yaaru hinka, nda gaaru foo, nda feeji-ize iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo kaa sargari kukurante Abadantaa maaɲoo ga, malal kul masi bara i ga. 12 Farin hamni kilo yagga kaŋ loobandi nda jii ka tee taasu sargari ga huru yaaru foo kul ga. Farin hamni kilo iddu kaŋ loobandi nda jii ka tee taasu sargari ga huru gaaroo ga. 13 Farin hamni kilo hinza kaŋ loobandi nda jii ka tee taasu sargari ga huru feeji-ize foo kul ga. Sargari kukurante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. Sargari tonante no Abadantaa maaɲoo ga. 14 Sargari hari-harey kaŋ ga hanga adabbawey ti: yaaru foo kul alaneb hari moora liitar hinza, gaaru foo kul alaneb hari moora liitar hinka, feeji-ize foo kul alaneb hari moora liitar foo nda jere. Woo ti handu sargari kukurantaa, handu ka kaa handu, jiiroo handey ra. 15 Koyne mo war ma jindaaru foo kaa zunubu sargari, a ma nondi Abadantaa se, a ga huru waati kul sargari kukurantaa nda nga sargari hari-haroo ga.›»

Borcintaraa jingaroo sargarey

16 «‹Jiiroo handu jinaa jirbi woy cindi taacantoo (14to) ma Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa maaɲoo ga. 17 Handoo woo jirbi woy cindi guwantoo (15to) ga tee jingaroo, war ga takula kaŋ ra dolobiri sii ŋaa jirbi iyye. 18 Zaari jinaa, margari henanante ma tee, war masi goy šenda kul tee. 19 War ma yaaru hinka, nda gaaru foo, nda feeji-ize iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii, kaa sargari tonante kaŋ ma tee sargari kukurante Abadantaa maaɲoo ga. 20 War ma farin hamni loobu nda jii kʼa daŋ affoo kul ga sanda taasu sargari: kilo yagga ma huru yaaroo ga, kilo iddu ma huru gaaroo ga, 21 kilo hinza ma huru feeji-ize iyyaa affoo kul ga, 22 nda jindaaru foo zunubu sargaroo se, ka zunubu tuusuyanoo tee war se. 23 War ga wey sarga ka tonton subbaahoo sargari kukurantaa ga, maanaa sargaroo kaŋ ga hun waati kul. 24 War mʼi sarga zaari kul hala jirbi iyye sanda sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se. I ga sargandi ka tonton sargari kukurantaa ga kaŋ ga hun waati kul nda nga sargari hari-haroo ga. 25 Jirbi iyyantoo hane margari henanante ma tee, war masi goy šenda kul tee.›»

Hegaa ize jina-jinawey sargarey

26 «‹Tuuri-ize jina-jinawey zaaroo kaŋ ra war ga taasu sargari taaga kaa Abadantaa maaɲoo ga, waatoo kaŋ war ga war Jirbiiyyewey jingaroo tee, war ma margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee. 27 War ma sargari kukurante kaa kaŋ ga tee sunnaara kaana Abadantaa se. A ma tee yaaru hinka, nda gaaru foo, nda feeji-ize iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo. 28 War ma farin hamni loobu nda jii kʼa daŋ i ga sanda taasu sargari, farin hamni kilo yagga ma huru yaaru foo kul ga, farin hamni kilo iddu ma huru gaaru foo kul ga, 29 farin hamni kilo hinza ma huru feeji-ize foo kul ga. 30 War ma jindaaru kaa ka zunubu tuusuyanoo tee war se. 31 War ga sargarey wey kaa ka tonton sargari kukurantaa ga kaŋ ga hun waati kul nda nga taasu sargaroo. I ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. War ma ngi sargari hari-harey kaa.›»

29

Handu iyyantoo zaari jinaa sargarey

1 Handu iyyantoo zaari jinaa, war ma margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee. A ga tee war se zaari kaŋ ra war ga laati kar. 2 War ma sargari kukurante kaa sanda sunnaara kaana Abadantaa maaɲoo ga, a ma tee yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize boŋ iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 3 Ngi taasu sargaroo ma tee farin hamni kaŋ loobandi nda jii. Kilo yagga ma huru yaaroo ga, kilo iddu ma huru gaaroo ga, 4 kilo hinza ma huru feeji-ize iyyaa affoo kul ga. 5 War ma jindaaru foo kaa zunubu sargari ka zunubu tuusuyanoo tee war se 6 kaŋ sii handu kul sargari kukurantaa ra, nda nga taasu sargaroo, nda sargari kukurantaa kaŋ ga hun waati kul, nda nga taasu sargaroo, nda ngi sargari hari-harey. I ma teendi ka sawa nda woo kaŋ kayandi. Sargari tonante no kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se.

Zunubu tuusuyanoo zaaroo sargarey

7 Handu iyyantoo din jirbi woyantoo (10to), war ma margari henanante tee ka meehaw, war masi goy kul tee. 8 War ma sargari kukurante kaŋ sunnaaraa ga kan kaa Abadantaa se, a ma tee yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize boŋ iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 9 Ngi taasu sargaroo ma tee farin hamni kaŋ loobandi nda jii: kilo yagga ma huru yaaroo ga, kilo iddu ma huru gaaru foo kul ga, 10 kilo hinza feeji-ize iyyaa affoo kul ga. 11 War ma jindaaru foo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti woo kaŋ hun zunubu tuusuyanoo se, nda sargari kukurantaa kaŋ ga hun waati kul, nda nga taasu sargaroo, nda ngi sargari hari-harey.

Tendewey jingaroo sargarey

12 Handu iyyantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to) hane, war ma margari henanante tee, war masi goy šenda kul tee. War ma jingar tee Abadantaa maaɲoo ga jirbi iyye.* 13 War ma sargari kukurante kaa, a ma tee sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se, a ma tee yaaru kobsi woy cindi hinza (13), nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 14 Ngi taasu sargaroo ma tee farin hamni kaŋ loobandi nda jii. Kilo yagga ma huru yaaru kobsi woy cindi hinzaa (13) affoo kul ga, kilo iddu ma huru gaaru hinka affoo kul ga. 15 Kilo hinza ma huru feeji-ize woy cindi taacaa (14) affoo kul ga. 16 War ma jindaaru foo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

17 Zaari hinkantoo hane, war ma yaaru kobsi woy cindi hinka (12) kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 18 War ma yaarey, nda feeji-izey, nda gaarey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 19 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda ngi sargari hari-harey.

20 Zaari hinzantoo hane, war ma yaaru kobsi woy cindi foo (11) kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyan goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 21 War ma yaarey, nda feeji-izey, nda gaarey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 22 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

23 Zaari taacantoo hane, war ma yaaru kobsi woy (10) kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 24 War ma yaarey, nda feeji-izey, nda gaarey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 25 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

26 Zaari guwantoo hane, war ma yaaru kobsi yagga kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 27 War ma yaarey, nda feeji-izey, nda gaarey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 28 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

29 Zaari idduwantoo hane, war ma yaaru kobsi yaaha kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize boŋ woy cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 30 War ma yaarey, nda feeji-izey, nda gaarey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 31 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-harey.

32 Zaari iyyantoo hane, war ma yaaru kobsi iyye kaa sargari, nda gaaru hinka, nda feeji-ize woy boŋ cindi taaci (14) kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 33 War ma yaarey, nda gaarey, nda feeji-izey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi ngi here. 34 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

35 Zaari yaahantoo hane, war ma margari kokorante tee, war masi goy šenda kul tee. 36 War ma sargari kukurante kaa, a ma tee sargari tonante kaŋ sunnaaraa ga kan Abadantaa se, a ma tee yaaru foo, nda gaaru foo, nda feeji-ize boŋ iyye kaŋyaŋ goo nda jiiri foo, i ma tee adabbayaŋ kaŋ ga malal sii. 37 War ma yaaroo, nda gaaroo, nda feeji-izey taasu sargaroo nda ngi sargari hari-haroo mo kaa, affoo kul nda nga hinnaa nda woo kaŋ kayandi. 38 War ma jindaaru foo mo kaa zunubu sargari kaŋ manʼti waati kul sargari kukurantaa, nda nga taasu sargaroo, nda nga sargari hari-haroo.

39 Wey ti hayey kaŋ war gʼi kaa Abadantaa maaɲoo ga war jingarey hane. Sargarey wey sii war meefur sargarey ra, nda sargarey kaŋ war nʼi kaa nda war boŋ, nda war sargari kukurantey, nda war taasu sargarey, nda war sargari hari-harey, nda war alaafiya teendi sargarey ra.

30

1 Musa na hayey kul har Izirayel borey se kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar.

Meefurey ašariyawey

2 Musa šelaŋ Izirayel borey alkabiilawey boŋkoyney se ka nee: «Yaamaroo ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: 3 ‹Nda aru na meefur zaa Abadantaa se, wala a žee ka allaahidu zaa nga jindoo ga, a masi nga šennoo yankar, hayaa kaŋ hun miɲoo ra, a ma woo din da tee.›»

4 Waati kaŋ woy ga tee hondiyaw, a goo nga baabaa do, de a na meefur zaa Abadantaa se, a na allaahidu daŋ nga jindoo ga, 5 de baaboo maa meefuroo nda hayaa kaŋ a nʼa daŋ nga jindoo ga, de baaboo dangay, a mana haya kul har a se, nga meefurey kul goo dogey ra, hayey kul kaŋ a nʼi daŋ nga jindoo ga goo dogoo ra. 6 Amma nda hanoo kaŋ baaboo maarʼa, a nʼa ganji, meefurey kul, nda allaahidey kul kaŋ a nʼi daŋ nga jindoo ga kul sii no. Abadantaa ga yaafa a se, zama baaboo nʼa ganji.

7 Nda woy soogaa meefuroo, wala allaahidoo kaŋ a nʼa zaa, šenni yaada ra a nʼa har kʼa daŋ nga jindoo ga, nga banda ga, a hiiji, 8 kurɲoo maarʼa, de kurɲoo dangay, a mana haya kul har a se hanoo kaŋ a maarʼa, nga meefurey goo dogey ra, allaahidey kaŋ a nʼi daŋ nga jindoo ga goo dogey ra. 9 Amma nda hanoo kaŋ kurɲoo maarʼa, a nʼa ganji, a na meefuroo tunandi, a na šenni yaadaa tunandi kaŋ a nʼa daŋ nga jindoo ga, Abadantaa ga yaafa a se.

10 Amma woy kaŋ kurɲoo buu nda woy kaŋ fay, hayey kul kaŋ a nʼi daŋ nga jindoo ga goo dogey ra.

11 Amma nda woyhiiji na meefur zaa, wala a žee ka allaahidu daŋ nga jindoo ga, 12 nda kurɲoo maarʼa, a mana haya kul har a se, de a manʼa ganji, woyoo meefurey kul goo dogey ra, allaahidu kul kaŋ a nʼa daŋ nga jindoo ga goo dogey ra. 13 Amma nda kurɲoo, hanoo hunday kaŋ a maarʼey, a nʼi tunandi kaaray, meefurey kul nda allaahidey kul kaŋ a nʼi daŋ nga jindoo ga sii dogey ra koyne. Kurɲoo nʼi tunandi, Abadantaa ga yaafa a se. 14 Meefur kul nda allaahidu kul kaŋ woy nʼa zaa, wala woyoo kayandi ka nga boŋ dii haya ga, kurɲoo ga hin ka yadda a ga wala a mʼa tunandi. 15 Nda kurɲoo dangay, a mana haya kul har a se hala subaa ra, meefurey kul nda allaahidey kul kaŋ woyoo nʼi daŋ nga jindoo ga, a yadda i ga, zama hanoo kaŋ a maarʼa, a mana haya kul har a se 16 Nda hanoo kaŋ a maarʼa bisa jina a duu kʼi tunandi, a ga woyoo layboo zaa.

17 Wey ti yaamarey kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se kurɲe nda wande game, wala baaba nda nga ize woy hondiyaa kaŋ goo a do.

31

Izirayel borey na Majaŋ borey wongu

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Koy faasa Izirayel borey se ka ngi alhakoo kaa Majaŋ borey ra. Woo banda ga, nʼga koy ni hayragey gar alaahara.» 3 Musa šelaŋ jamaa se ka nee: «War ra, aruyaŋ ma wongu jinayyaŋ zaa ka koy Majaŋ borey wongu, ka Majaŋ borey goy futaa alhakoo kaa i ra Abadantaa maaɲoo ga. 4 War ma aru zenber foo (1.000) zaa alkabiila foo kul ra, Izirayel alkabiilawey kul ra kʼi sanba i ma koy wongu.»

5 Izirayel boro zenberey ra, i na aru zenber foo (1.000) suuba alkabiila foo kul ra, maanaa wongu-ize zenber woy cindi hinka (12.000). 6 Musa nʼi sanba wongoo ra, alkabiila foo kul aru zenber foo (1.000). A na Pinehas, sargari juwalkaa Eleyazar izʼaroo kaŋ ga nongu henanantaa jinawey nda laati beerey kaŋ ga ciya zaa nga kabey ra hangandi i bande.

7 I koy Majaŋ gandaa wongu nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar ka arey kul wii. 8 Majaŋ borey kokoy guu goo borey ra kaŋ i nʼi wii. Kokoyey ti: Ewi, nda Rekem, nda Sur, nda Hur, nda Reba kaŋ ti Majaŋ kokoy guu. I na Balam, Bewor izʼaroo mo wii nda takuba. 9 Izirayel borey na Majaŋ gandaa woyey nda ngi izey kul dii kʼi tee baɲɲayaŋ. I na ngi adabbawey, nda ngi alman kurey, nda ngi almanoo kul taa. 10 I na ngi koyrawey kul kaŋ ra i ga goro nda ngi koyra buuna-buunawey kul ton nuune ra kʼi tee boosu. 11 Alganiimaa kul nda hayaa kul, borey nda adabbawey i nʼi zaa ka koy. 12 I koy nda baɲɲey kaŋ i duu ey wongoo ra nda alganiimaa Musa, nda sargari juwalkaa Eleyazar, nda Izirayel borey jamaa do kaŋ goo ma goro Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje.

13 Musa, nda sargari juwalkaa Eleyazar, nda jamaa boŋkoyney kul fatta kʼi kubay jamaa kaloo se taray. 14 Musa futu wongu-izey jineborey ga kaŋ goo boro zenber foo-foo (1.000) jine, nda wey kaŋ goo boro zangu foo-foo (100) jine kaŋyaŋ hun wongoo ra ka kaa. 15 Musa nee i se: «War na woyey kul naŋ i ma huna wala?» 16 Nga ne, ngi no Pewor šennoo* ra i na Izirayel borey darga Balam šennoo sabbu se kʼi tusa i ma laadir jaŋay tee Abadantaa ga. Woo ka kate bonaa kaŋ Abadantaa jamaa ga. 17 Sohõ wa zankaarey kul wii, war ma woyey kul wii kaŋ marga nda aru. 18 Amma woy soogey kul kaŋ mana bay ka marga nda aru, wʼi naŋ i ma huna war se. 19 War ma jirbi iyye tee jamaa kaloo se taray, boro kul kaŋ na boro wii, wala a tuku bukaw ga, war ma war zunubey kaa jirbi hinzantoo nda iyyantoo hane, war nda war baɲɲey. 20 War ma bankaarawey kul, nda kuuru jinawey kul, nda hancin hinbiri jinawey kul, nda bundu jinawey kul henanandi.

21 Sargari juwalkaa Eleyazar nee wongu-izey kaŋ koy wongoo ra se: «Hayaa ne kaŋ hantumandi ašariyaa ra kaŋ Abadantaa nʼa yaamar Musa se: 22 Wura, nda nzorfu kaaray, nda alhan, nda guuru, nda kobinjaama, nda badila hinne, 23 haya kul kaŋ nuune si haya hasara a se, war mʼa daŋ nuune ra a ma henan. Amma henanandi hari no ma haya henanandi kaŋ si hin ka huru nuune ra. War mʼa daŋ haroo din da ra. 24 War ma war bankaarawey ɲumay jirbi iyyantoo hane, war ga henan. Woo banda ga, war ga hin ka huru kaloo ra.»

Alganiimaa zamnaroo

25 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 26 «Ni, nda sargari juwalkaa Eleyazar, nda jamaa hugu boŋey kul, war ma hayaa kabu kaŋ duwandi wongoo ra, adamize nda adabba. 27 Alganiimaa zamna ihinka wongu-izey kaŋ koy wongu nda jamaa kul game. 28 Wongu-izey kaŋ koy wongu ma haya kaa ngi bagaa ra kʼa noo Abadantaa se. War ma affoo-foo kaa zangu guu (500) foo kul ra, a ma tee adamizey, wala adabba beerey, wala farkey, wala adabba buuney. 29 War mʼi kaa ngi bagaa ra, mʼi noo sargari juwalkaa Eleyazar se i ma tee Abadantaa bagaa. 30 Izirayel borey jamaa bagaa, ma affoo-foo zaa woyguu (50) foo kul ra, a ma tee adamizey, wala adabba beerey, wala farkey, wala adabba buuney, wala adabbawey kul ra, mʼi noo Lewi borey se kaŋ ga huga nda Abadantaa gorodogoo goyoo.»

31 Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar na hayaa tee kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 32 Hayey kaŋ duwandi wongoo ra, woo kaŋ cindi alganiimaa ra kaŋ wongu-izey nʼi dii manʼti kala alman buuna boŋ zenber zangu iddu nda zenber woyye cindi guu (675.000), 33 nda alman beeri kobsi zenber woyye cindi hinka (72.000), 34 nda farka boŋ zenber woydu cindi foo (61.000), 35 nda adamizeyaŋ woy zenber waranza cindi hinka (32.000) kaŋyaŋ mana bay ka marga nda aru.

36 Jeroo kaŋ ti borey kaŋ koy wongu bagaa manʼti kala: adabba buuna boŋ zenber zangu hinza nda zenber waranza cindi iyye nda zangu guu (337.500), 37 adabba buuna boŋ zangu iddu nda woyye cindi guu (675) nondi Abadantaa se i ra. 38 Adabba beeri kobsi zenber waranza cindi iddu (36.000), adabba kobsi woyye cindi hinka (72) nondi Abadantaa se i ra. 39 Farka boŋ zenber waranza nda zangu guu (30.500), farka boŋ woydu cindi foo (61) nondi Abadantaa se i ra. 40 Boro zenber woy cindi iddu (16.000), boro waranza cindi hinka (32) nondi Abadantaa se i ra. 41 Bagaa kaŋ nondi Abadantaa se, Musa nʼa noo sargari juwalkaa Eleyazar se sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

42 Jeroo kaŋ ti Izirayel borey bagaa nda wongu-izey wanoo kaŋ Musa nʼi kaa cere ra, 43 woo kaŋ ga tee jamaa bagaa ti: adabba buuna boŋ zenber zangu hinza nda zenber waranza cindi iyye nda zangu guu (337.500), 44 nda adabba beeri kobsi zenber waranza cindi iddu (36.000), 45 nda farka boŋ zenber waranza nda zangu guu (30.500), 46 nda boro zenber woy cindi iddu (16.000). 47 Jeroo kaŋ nondi Izirayel borey se ra Musa na affoo zaa woyguu (50) foo kul ra kʼa noo Lewi borey se kaŋ ga huga nda Abadantaa gorodogoo goyoo. Musa nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar.

Sargaroo kaŋ nʼgʼa kaa nda ni boŋ

48 Wongu-ize jamawey jineborey, wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jineborey, maanaa wongu-ize zenber foo-foo (1.000) boŋkoyney, nda wongu-ize zangu (100) boŋkoyney man Musa. 49 I nee a se: «Ni tamey na wongaarey kabu kaŋ goo ir hinoo cire, ba affoo mana hun i ra. 50 Ir affoo kul, wura jinawey kaŋ ir duu ey ra, ga zeɲi, nda kabehiiri, nda kabekorbay kaŋ ga tammaasa daŋ, nda haŋakorbay, nda jindehiiri kaa Abadantaa se sargari hala zunubu tuusuyanoo ma teendi ir se Abadantaa jine.»

51 Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar duu taalam jinawey wey kul kaŋ teendi nda wura. 52 Wuragoo kul kaŋ wongu-ize zenber foo-foo (1.000) boŋkoyney nda wongu-ize zangu foo-foo (100) boŋkoyney nʼi kaa Abadantaa se tiŋaa manʼti kala kilo zangu nda woyye (170) cine. 53 Wongu-izey affoo kul, hayaa kaŋ a nʼa zaa, a nʼa dii nga boŋ se. 54 Musa nda sargari juwalkaa Eleyazar na wongu-ize zenber foo-foo (1.000) boŋkoyney nda wongu-ize zangu foo-foo (100) boŋkoyney wuragoo dii ka koy nda ey cere kubayyan hukkumoo ra i ma tee Izirayel borey hongandihayaa Abadantaa jine.

32

Rubeŋ, nda Gad, nda Makir alkabiilawey gorodogoo

1 Rubeŋ izʼarey nda Gad izʼarey goo nda adabba boobo-booboyaŋ. I dii Yazer gandaa nda Galad gandaa, nga ne, gandaa ga boori adabba se. 2 Gad izʼarey nda Rubeŋ izʼarey koy Musa, nda sargari juwalkaa Eleyazar, nda jamaa boŋkoyney do ka nee: 3 «Atarot, nda Diboŋ, nda Yazer, nda Nimra, nda Hešboŋ, nda Elale, nda Sebam, nda Nebo, nda Bewoŋ, 4 gandaa woo kaŋ ga Abadantaa na Izirayel borey noo hini manʼti kala kurdoo henna. Aywa, ir goo nda adabba.» 5 I nee: «Alhormo tee ir se, gandaa woo ma nondi ir se a ma tee ir wane, masi naŋ ir ma bisa ka Žurdeŋ isaa deŋ.»

6 Musa nee Gad izʼarey nda Rubeŋ izʼarey se: «War armey ga koy wongu, amma war hunday ga goro ne ra! 7 Macin se war ga Izirayel borey biney kaa i masi bisa ka koy gandaa ra kaŋ Abadantaa nʼa noo i se? 8 Woo da no war baabey nʼa tee waatoo kaŋ i goo Kadeš-Barneya, ay nʼi sanba i ma gandaa guna. 9 I žigi ka koy hala Eškol gooroo ra, gandaa gunayanoo banda ga, i na Izirayel borey biney kaa hala i masi duu ka huru gandaa ra kaŋ Abadantaa nʼa noo i se. 10 Hanoo din, Abadantaa futu i ga, a žee ka nee: 11 ‹Arey kaŋ hun Misira kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, abada i si dii gandaa kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se, zama i manʼay gana nda fondaa, 12 nda manʼti Kaleb, Yefune izʼaroo kaŋ ti Kenaz boro nda Žozuwe, Nun izʼaroo hinne kaŋ nʼay gana nda fondaa.› 13 Abadantaa futu Izirayel ga, a nʼi yaarandi saajoo ra jiiri woytaaci (40) hala waatoo kaŋ ra alwaddaa din borey kul ben kaŋ na goy futu tee Abadantaa jine. 14 War mo, war tun kate war baabey dogey ra ka tee zunubu teekawyaŋ ka tonton Abadantaa futuyanoo ga Izirayel here! 15 Zama nda war wanji ka hanga a, a ga Izirayel borey naŋ i ma gay saajoo ra koyne, de war ga tee addalil kaŋ na jamaa woo kul halaci.»

16 Arey din man Musa ka nee: «Ir ga baa ir ma kaliyaŋ cin ne ra ir alman buuney se nda koyrayaŋ ir izey se. 17 Dogoo din da ir ga wongu jinayyaŋ zaa ka huru Izirayel borey jine kʼi ka koy hala ngi dogoo ra. Ir izey hinne ga goro koyra gaabanteyaŋ ra, gandaa din borey maaganda se. 18 Ir si yee ir hugey do nda manʼti Izirayel borey affoo kul nka duu nga tuboo. 19 Ir si tubu kul dii i ga Žurdeŋ isaa se banda, zama ir duu ir tuboo Žurdeŋ isaa se ne da here waynahunay here.» 20 Musa nee i se: «Nda war na woo tee, nda war na wongu jinawey zaa Abadantaa jine ka koy wongu, 21 nda war kul na wongu jinawey zaa ka Žurdeŋ isaa deŋ ka bisa Abadantaa jine ka nga iberey kul gaaray kʼi kaa a jine, 22 nda war koy wongu ka hin gandaa din kʼa daŋ Abadantaa cire, woo banda ga, war ga yee. Woo ra war ga henan Abadantaa here, war ga henan Izirayel here. Gandaa woo ga tee war wane Abadantaa jine. 23 Amma nda war mana woo tee, nga ne, war na zunubu tee Abadantaa ga, de war ma bay kaŋ war ga duu war zunuboo alhakoo. 24 Adiši war ma koyrayaŋ cin war izey se, ka kaliyaŋ tee war alman buuney se, de war ma hayaa tee kaŋ war miɲey nʼa har.»

25 Gad izʼarey nda Rubeŋ izʼarey nee Musa se: «Haya kaŋ ir koyoo nʼa har, ni tamey gʼa tee. 26 Ir izey nda ir wandey, nda ir alman kurey, nda ir adabbawey kul ga cindi ne, Galad koyrawey ra. 27 Ni tamey, borey kul kaŋ na wongu jinawey zaa ga bisa Abadantaa jine wongoo ra, sanda takaa kaŋ nda ni kaŋ ti ir koyoo nʼa har.»

28 Musa šelaŋ sargari juwalkaa Eleyazar, nda Žozuwe, Nun izʼaroo, nda Izirayel borey alkabiilawey hugu boŋey se Rubeŋ nda Gad borey takaa ga. 29 Musa nee i se: «Nda Gad izʼarey nda Rubeŋ izʼarey na Žurdeŋ isaa deŋ war bande, nda i kul na wongu jinawey zaa ka wongu Abadantaa jine, ka kate war hin gandaa, war mʼi noo Galad gandaa a ma tee ngi wane. 30 Amma nda i mana wongu jinawey zaa ka deŋ war bande, i ma duu doo war game Kanaŋ gandaa ra.»

31 Gad izʼarey nda Rubeŋ izʼarey zaabi ka nee: «Haya kaŋ Abadantaa nʼa har ni tamey se, ir gʼa tee. 32 Ir ga wongu jinawey zaa Abadantaa jine ka bisa Kanaŋ gandaa ra, amma ir bagaa tuboo si tee kala Žurdeŋ se ne da here.»

33 Musa na Amor borey kokoyoo Sihoŋ laamaa nda Bašaŋ kokoyoo Og laamaa, maanaa gandaa, nda nga koyrawey, nda ngi laboo, nda koyrawey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere noo Gad izʼarey, nda Rubeŋ izʼarey, nda Manase kaŋ ti Isufi izʼaroo alkabiila jeraa se.

34 Gad izʼarey na Diboŋ, nda Atarot, nda Aroyer koyrawey cin taaga, 35 nda Atorot-Šofaŋ, nda Yazer, nda Yogboha, 36 nda Bet-Nimra, nda Bet-Haraŋ, i nʼi tee koyra gaabanteyaŋ, i na kaliyaŋ tee ngi alman buuney se.

37 Rubeŋ izʼarey na Hešboŋ, nda Elale, nda Kiryatayim koyrawey cin taaga, 38 nda Nebo, nda Bal-Mewoŋ, koyrawey kaŋ i na maaɲey barmay, nda Sibma. I na maa daŋ koyrawey kaŋ i nʼi cin ga.

39 Makir kaŋ ti Manase izʼaroo, izʼarey koy Galad gandaa taa. Amor borey kaŋ goo a ra, i nʼi gaaray. 40 Musa na Galad gandaa noo Makir, Manase izʼaroo se, i goro a ra. 41 Yahir kaŋ ti Manase izʼaru koy ngi koyra buuna-buunawey taa i kone, a na maaɲoo daŋ Yahir koyra buuna-buunawey. 42 Noba mo koy Kenat koyraa nda koyra kanbey taa ka nga boŋ maaɲoo Noba daŋ a ga.

33

Izirayel borey naarumaa, ka hun Misira ka koy Mowab

1 Izirayel borey naarumaa ra ka fatta Misira gandaa ra, wongu-ize ka koy wongu-ize, Musa nda Haruna ti ngi jineborey. Nongey kaŋ ra i kay-kay ti wey. 2 Ngi fattaroo ra, Musa na nongey hantum kaŋ ra i kay-kay Abadantaa yaamaroo ga. Nongey ne kaŋ ra i kay-kay ngi naarumaa ra:

3 I tun Ramses handu jinaa ra, handu jinaa jirbi woy cindi guwantoo (15to) hane. Borcintaraa jingaroo subaa ra, Izirayel borey fatta, haya kul manʼi ganji Misira borey kul jine. 4 Ka gar Misira borey goo ma ngi borey fiji kaŋ Abadantaa nʼi kar i ra, maanaa gunde jinawey kul. Abadantaa ka nga ciitoo kaŋandi ngi koyey boŋ.

5 Izirayel borey hun Ramses ka koy goro Sukot. 6 I hun Sukot ka koy goro Etam kaŋ goo saajoo miɲoo ga. 7 I hun Etam ka kuubi ka willi ka koy Pi-Hayrot kaŋ goo Bal-Sefoŋ tenje, ka goro Migdol jine. 8 I hun Pi-Hayrot ka bisa teekoo game ka koy saajoo here. I na jirbi hinza diray tee Etam saajoo ra ka koy goro Mara. 9 I hun Mara ka koy too Elim. Hariɲaa woy cindi hinka (12) nda teenayɲaa woyye (70) goo Elim, no din ra i goro. 10 I hun Elim ka koy goro Kakaarey teekoo jere. 11 I hun Kakaarey teekoo jere ka koy goro Sin saajoo ra. 12 I hun Sin saajoo ra ka koy goro Dofka 13 I hun Dofka ka koy goro Aluš. 14 I hun Aluš ka koy goro Refidim. Jamaa mana duu haŋ hari no din. 15 I hun Refidim ka koy goro Sinay saajoo ra.

16 I hun Sinay saajoo ra ka koy goro Kiworot-Hataawa. 17 I hun Kiworot-Hataawa ka koy goro Haserot. 18 I hun Haserot ka koy goro Ritma. 19 I hun Ritma ka koy goro Rimoŋ-Peres. 20 I hun Rimoŋ-Peres ka koy goro Libna. 21 I hun Libna ka koy goro Risa. 22 I hun Risa ka koy goro Keheleta. 23 I hun Keheleta ka koy goro Šefer tondi hondoo do. 24 I hun Šefer tondi hondoo do ka koy goro Harada. 25 I hun Harada ka koy goro Makelot. 26 I hun Makelot ka koy goro Tahat. 27 I hun Tahat ka koy goro Tera. 28 I hun Tera ka koy goro Mitka. 29 I hun Mitka ka koy goro Hašmona. 30 I hun Hašmona ka koy goro Moserot. 31 I hun Moserot ka koy goro Bene-Yakaŋ. 32 I hun Bene-Yakaŋ ka koy goro Hor-Gidgad. 33 I hun Hor-Gidgad ka koy goro Yotbata. 34 I hun Yotbata ka koy goro Abirona. 35 I hun Abirona ka koy goro Esiyoŋ-Geber. 36 I hun Esiyoŋ-Geber ka koy goro Tisin saajoo ra, maanaa Kadeš. 37 I hun Kadeš ka koy goro Hor tondi hondoo do, Edom gandaa benantaa ga.

38 Sargari juwalkaa Haruna žigi Hor tondi hondoo boŋ Abadantaa yaamaroo ga. A buu no din Izirayel borey fattaroo Misira gandaa ra banda ga jiiri woytaacantoo (40to), handu guwantoo, zaari jinaa ra. 39 Haruna sii nda kala jiiri zangu nda waranka cindi hinza (123) waatoo kaŋ a buu Hor tondi hondoo boŋ.

40 Arad kokoyoo kaŋ ti Kanaŋ boro kaŋ ga goro gurma here Kanaŋ gandaa ra maa Izirayel borey kaayanoo.

41 I hun Hor tondi hondoo do ka koy goro Salmona. 42 I hun Salmona ka koy goro Punoŋ. 43 I hun Punoŋ ka koy goro Obot. 44 I hun Obot ka koy goro Iye-Abarim kaŋ goo Mowab gandaa hirroo ga. 45 I hun Iye-Abarim ka koy goro Diboŋ-Gad. 46 I hun Diboŋ-Gad ka koy goro Almoŋ-Diblatayim. 47 I hun Almoŋ-Diblatayim ka koy goro Abarim tondi hondey do Nebo tondi hondoo tenje. 48 I hun Abarim tondi hondey do ka koy goro Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje. 49 I koy goro Žurdeŋ isaa jere, kʼa dii Bet-Yešimot hala Abel-Šitim, Mowab ganganey ra.

Irkoy na Kanaŋ gandaa zamna takaa cebe Musa se

50 Mowab ganganey ra kaŋ goo Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje, Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 51 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ ka huru Kanaŋ gandaa ra, 52 war ma gandaa borey kul gaaray war jine, war ma ngi tondi toorey kul derandi, ka assuurawey kaŋ i nʼi tee nda guuru mennante kaŋ i gʼi gana kul derandi, ka tooru ganadogey kul halaci. 53 War ma gandaa mayray, ka goro a ra, zama war se ay na gandaa woo noo a ma tee war mayray. 54 War ma alkurra kar ka gandaa kaŋ ti war tuboo zamna, alaayan beeri foo kul nda nga bagaa. Alkabiila beeri, war ma baa beeri kaa a se. Alkabiila kaccu, war ma baa kaccu kaa a se. Affoo kul ga duu nongoo kaŋ ga a kaŋ alkurraa ra. War ga duu baa ka sawa nda war baabey alkabiilawey. 55 Amma nda war mana gandaa borey gaaray war jine, wey kaŋ war nʼi naŋ i ra ga tee karji war moɲey ra nda naaji war carawey ra. I ga war farandi gandaa kaŋ ra war ga goro. 56 Nda woo mana tee, hayaa kaŋ ay baa yʼa tee i se, ay gʼa tee war se.›»

34

Kanaŋ gandaa hirrey

1 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 2 «Izirayel borey yaamar, ma nee i se: ‹Waati kaŋ war huru Kanaŋ gandaa ra, nongoo kaŋ ga tee war se tubuhaya ne: Kanaŋ gandaa nda nga hirrey. 3 Gurma here kaboo ga šintin Tisin saajoo do Edom jere. War gurma here hirroo ga šintin dandi here teeko Ciiri-ciirantaa benantaa ga. 4 War hirroo ga kuubi ka koy žigi Dontoney žigidogoo gurma here ka bisa Tisin ka koy too Kadeš-Barneya gurma here, a ga koy Hasar-Adar ka bisa nda Asmoŋ. 5 Kʼa dii Asmoŋ ka koy kuubi Misira gooroo here ka too teekoo do. 6 Dangay here war gandaa hirroo ga tee teeko Beeroo*. Nga ti war dangay here hirroo. 7 Hawsa here war gandaa hirroo ga šintin teeko Beeroo ga ka koy hala Hor tondi hondoo do. 8 Kʼa dii za Hor tondi hondoo do ka too Hamat miɲoo ga hala hirroo ma too Sedad here. 9 Hirroo ga koy Zifroŋ here ka too Hasar-Enaŋ. Woo ti war hirroo hawsa here. 10 Waynahunay here war ma hirroo kayandi kʼa dii Hasar-Enaŋ ka koy Šefam. 11 Hirroo ga zunbu ka hun Šefam ka koy Ribla here, dandi here Ayin, a ga zunbu ka koy tuku Genezaret haroo guraa dandi here. 12 Koyne mo a ga zunbu ka koy Žurdeŋ isaa here ka koy too teeko Ciiri-ciirantaa do. Takaa woo no war gandaa ga ti a, nga nda nga hirrey kaŋ gʼa kuubi.›»

13 Musa na Izirayel borey yaamar ka nee: «Woo ti gandaa kaŋ war ga alkurra kar ka duu a, gandaa kaŋ Abadantaa nee nga gʼa noo alkabiila yaggaa nda jeraa se. 14 Zama Rubeŋ borey alkabiilaa izey, hugu ka koy hugu, nda Gad borey alkabiilaa izey, hugu ka koy hugu duu ngi bagaa tuboo. Manase alkabiila jeraa mo duu nga bagaa. 15 Alkabiila hinkaa woo nda alkabiila jeraa duu ngi bagaa tuboo Žurdeŋ isaa se ne da here, Žeriko jere dandi here, waynahunay here.»

Gandaa zamnakey maaɲey

16 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 17 «Arey kaŋ ga gandaa zamna war game maaɲey ne: sargari juwalkaa Eleyazar, nda Žozuwe, Nun izʼaroo. 18 War ma boŋkoyni foo-foo zaa alkabiila foo kul ra i ma gandaa zamna. 19 Boŋkoyney maaɲey ne: Žuda alkabiilaa ra, Kaleb, Yefune izʼaroo, 20 Simewoŋ borey alkabiilaa ra, Šemuwel, Amihud izʼaroo, 21 Benžameŋ alkabiilaa ra, Elidad, Kisloŋ izʼaroo, 22 Dan borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Buki, Yogli izʼaroo, 23 Isufi borey, Manase izʼarey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Haniyel, Efod izʼaroo, 24 Efrayim borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Kemuwel, Šiftaŋ izʼaroo, 25 Zabuloŋ borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Elisafaŋ, Parnak izʼaroo, 26 Isakar borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Paltiyel, Azaŋ izʼaroo, 27 Ašer borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Ahihud, Šelomi izʼaroo, 28 Neftali borey alkabiilaa ra, boŋkoynoo Pedahel, Amihud izʼaroo.»

29 Wey ti arey kaŋ Abadantaa nʼi yaamar i ma Kanaŋ gandaa zamna Izirayel borey game, a ma tee ngi tuboo.

35

Koyrawey kaŋ nondi Lewi borey se

1 Abadantaa šelaŋ Musa se Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje ka nee: 2 «Izirayel borey yaamar ngi tuboo ra i ma koyrayaŋ noo Lewi borey se kaŋ ra i ga goro, war mʼi noo hawsa mo koyrawey dumawey ga. 3 Koyrawey ga tee ngi wane, i ga goro i ra, hawsawey ga tee ngi adabbawey, nda ngi kabehayey, nda ngi almaney wane. 4 Koyrawey hawsawey kaŋ war gʼi noo Lewi borey se ma hun cetaa tarayhere ga kʼa kuubi kʼa bere ma tee kabedaaru zenber foo (1.000). 5 War ma neeši koyraa se taray, dandi here kaboo ma tee kabedaaru zenber hinka (2.000), gurma here kaboo ma tee kabedaaru zenber hinka (2.000), dangay here kaboo ma tee kabedaaru zenber hinka (2.000), hawsa here kaboo ma tee kabedaaru zenber hinka (2.000). Koyraa goo gamoo ra. Wey ti ngi koyrawey hawsawey. 6 Koyrawey kaŋ war gʼi noo Lewi borey se ra, war mʼi noo koyra iddu kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi kaŋ ra boro kaŋ na boro wii ga hin ka zuru ka koy, nda koyra woytaaci cindi hinka (42) tana kʼi tonton i ga. 7 Koyrawey kul kaŋ war gʼi noo Lewi borey se manʼti kala koyra woytaaci cindi yaaha (48) nda ngi hawsawey. 8 Koyrawey wey kaŋ war gʼi kaa Izirayel borey tuboo ra kʼi nondi, wey kaŋ goo nda iboobo ga iboobo noo, wey kaŋ goo nda ikaccu ga ikaccu noo. Alkabiila foo kul ga Lewi borey noo ka sawa nda tuboo kaŋ a duu a beeriyanoo.»

Koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi

9 Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 10 «Šelaŋ Izirayel borey se, nee i se: ‹Waati kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ ka huru Kanaŋ gandaa ra, 11 war ma koyrayaŋ suuba kaŋyaŋ ga tee war se koyrayaŋ kaŋyaŋ ga boro ga nga boŋ talfi. Boro kaŋ firka ka boro wii ga zuru ka koy a ra. 12 Koyrawey wey ga tee war se nongu kaŋ ra boro ga nga boŋ talfi ka hallasi boraa kaŋ ga ni ceeci. Boro wiikaa si buu nda a mana kaa jina jamaa jine ka ciitandi. 13 Koyrawey kaŋ war gʼi noo ra, koyra iddu ga tee koyrayaŋ kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi. 14 War ma koyra hinza zaa Žurdeŋ isaa se ne da here, war ma koyra hinza zaa Kanaŋ gandaa ra. Wey no ma tee koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi. 15 Koyra idduwaa woo ga tee Izirayel borey se koyrayaŋ kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi, nda yawey, nda borey kaŋ ga waati tee i do kaŋ goo i game. Boro kul kaŋ firka ka boro wii ga hin ka zuru ka koy nga boŋ talfi no din.

16 Nda boro na guuru haya ka boro kar, de boraa buu, boro wiikaw no, boro wiikaa šikka sii ga wiiyandi. 17 Nda a nʼa kar nda tondi kaŋ ga hin kʼa wii, de a buu, boro wiikaw no, boro wiikaa šikka sii ga wiiyandi. 18 Nda a nʼa kar nda bundu haya kaŋ ga hin kʼa wii, de a buu, boro wiikaw no, boro wiikaa šikka sii ga wiiyandi. 19 Bukaa faasakaa, nga no ma boro wiikaa wii, za a nʼa kubay, a mʼa wii.

20 Nda boro na boro tuti nda konnaray, nda miile futay kʼa warra nda haya, de a buu, 21 wala nda a na kabe kʼa kar nda binefutay, de a buu, boraa kaŋ kara šikka sii ga wiiyandi, boro wiikaw no, boraa kaŋ ga hima ka faasa bukaa se, nga no ma boro wiikaa wii za a nʼa kubay.

22 Amma nda boro mana bay a na boro tuti bila konnaray, wala a nʼa warra nda haya kul kaŋ no bila miile futay, 23 wala nda a na tondi kaŋandi a boŋ bila nda murayyan kaŋ ga hin kʼa wii, de a buu, ka gar manʼti nga iberoo no, de mo a si ceeci nga ma ifutu tee a se, 24 jamaa ga ciiti boraa kaŋ kara nda bukaa faasakaa game ka sawa nda hantumey kaŋ kayandi wey. 25 Jamaa ga boro wiikaa kaa bukaa faasakaa kaboo ra. Jamaa gʼa ka yee koyraa ra kaŋ ra a zuru ka koy nga boŋ talfi. A ga cindi no din hala waati kaŋ ra sargari juwalkaw beeroo kaŋ yonandi nda jii henanantaa buu. 26 Nda boro wiikaa bisa koyraa kaŋ ra a zuru ka nga boŋ talfi hirrey ga, 27 de bukaa faasakaa duu a koyraa kaŋ ga a na nga boŋ talfi hirrey banda ga, nda bukaa faasakaa na boro wiikaa wii, i sʼa hãa nda nga kuroo alhakoo. 28 Zama boro wiikaa mma hima ka cindi koyraa ra kaŋ ga a na nga boŋ talfi hala waati kaŋ sargari juwalkaw beeroo buu. Sargari juwalkaw beeroo buuyanoo banda ga, a ga hin ka yee nga boŋ laboo ra.

29 Woo ti hantum kaŋ kayandi hantumante war alwaddawey se, nongu kul kaŋ ra war goro.

30 Boro kul kaŋ na boro wii, boro wiikaa ga wiiyandi seedeyaŋ meešennoo ga. Boro folloku seedetaraa si wasa ka boro zukandi hala a ma buu. 31 War masi yadda ka alhaku dii ka boro wiikaa kaŋ ga hima ka buu naŋ, šikka sii a ga wiiyandi. 32 War masi yadda ka alhaku dii kʼa noo fondo a ma zuru ka koy nga boŋ talfi koyraa ga, de a ma duu ka yee kate ka goro labu follokaa ra sargari juwalkaa buuyanoo banda ga.

33 War masi gandaa kaynandi kaŋ ra war ga goro, zama kuri no ma gandaa kaynandi. Boro si hin ka kuroo kaŋ mun gandaa ra zunuboo tuusu nda manʼti kala nda boraa kaŋ nʼa mun kuroo. 34 Masi gandaa žiibandi kaŋ ra war ga goro, kaŋ game ay ga goro. Zama agay ti Abadantaa, ay ga goro Izirayel borey game.›»

36

Ize woy kaŋ na baaboo tubu hiijaa ašariyaa

1 Manase izʼaroo Makir, Makir izʼaroo Galad, Galad izʼarey alaayan beerey kaŋyaŋ ti Isufi izʼarey alaayan beerey ra man Musa, nda boŋkoyney, nda Izirayel borey hugu boŋey do ka šelaŋ i se. 2 I nee: «Ir koyoo, Abadantaa nka ni yaamar ma alkurra kar ka Izirayel borey noo gandaa sanda ngi tuboo. Abadantaa na ni yaamar mo mʼir armaa Selofad tuboo noo nga ize woyey se. 3 Nda i hiiji Izirayel borey alkabiila tana foo izey aru, ngi tuboo ga hun ir baabey tuboo ra ka koy tonton alkabiilaa kaŋ ra i ga koy huru wanoo ga. Woo ra tuboo kaŋ alkurraa nʼa noo ir se, haya ga hun a ra. 4 Waati kaŋ Izirayel borey Sawalyanoo jiiroo too, ngi tuboo ga tonton alkabiilaa kaŋ wane nda ey tuboo ga, ngi tuboo ga hun ir baabey alkabiilaa tuboo ra.»

5 Musa na Izirayel borey yaamar nda hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har. A nee: «Isufi borey alkabiilaa ga cum. 6 Šennoo ne kaŋ Abadantaa nʼa har Selofad ize woyey se: ‹I ma hiiji boro kaŋ i baa, amma i ma tee ngi baabaa alaayan beeroo ra boro wande, 7 hala Izirayel borey ra, tubu si hun alkabiila foo kone ka koy tee affoo wane. Izirayel borey affoo kul ga hawa nga alkabiilaa tuboo ga. 8 Ize woy kul kaŋ duu tubu Izirayel borey alkabiilawey ra ma hiiji boro kaŋ goo baaboo alkabiilaa alaayan beeri ra hala Izirayel boro kul ma nga baabey tuboo tubu. 9 Tubuhaya kul si hun alkabiilaa foo kone ka koy alkabiilaa tana do, Izirayel borey alkabiila foo kul ma hawa nga tuboo ga.›»

10 Selofad ize woyey nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar. 11 Mahila, nda Tirsa, nda Hogla, nda Milka, nda Nowa, Selofad ize woyey hiiji ngi baabaa armey izʼarey. 12 I mana hiiji kala Manase kaŋ ti Isufi izʼaroo, izʼarey alaayan beerey ra, woo ra ngi tuboo cindi ngi baabaa borey alaayan beeroo ra.

13 Wey ti yaamarey nda hantumey kaŋ kayandi kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar a mʼi noo Izirayel borey se Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa jere, Žeriko tenje.

* 3:28 3.28 zenber yaaha nda zangu iddu (8.600), hantum fooyaŋ ga nee zenber yaaha nda zangu hinza (8.300).

* 7:42 7.42 Zamnaa 1.14.

† 7:47 7.47 Sorro 42to.

* 10:20 10.20 Zamnaa 1.14.

* 13:22 13.22 Anak hayrey manʼti kala boro kukuyaŋ.

† 13:33 13.33 Šintinoo 6.4.

* 14:18 14.18 Fattaroo 34.6–7.

† 14:33 14.33 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 15:39 15.39 Zamnaa 14.33.

* 18:10 18.10 Ma hayey wey ŋaa sanda hayayaŋ kaŋ ga hanse ka henan, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Ma hayey wey ŋaa nongu ra kaŋ ga hanse ka henan.

* 19:12 19.12 A ga nga zunuboo kaa nda henanandiyanoo haroo jirbi hinzantoo nda iyyantoo hane, woo banda ga, a ga henan. Nda a mana nga zunuboo kaa jirbi hinzantoo nda iyyantoo hane, a si henan, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti A ga zunubu kaa nda haroo din jirbi hinzantoo hane. Jirbi iyyantoo hane, a ga henan. Nda a mana nga zunuboo kaa jirbi hinzantoo hane, jirbi iyyantoo hane, a si henan.

* 20:16 20.16 almalayka, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti dontokaw.

* 23:10 23.10 Šintinoo 13.14.

† 23:23 23.23 Kotte mana daŋandi Yakuba se, gunandiyan mana teendi Izirayel se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Yakuba si kotte, gunandi sii Izirayel ra.

* 24:9 24.9 Šintinoo 49.9.

† 24:9 24.9 Šintinoo 12.3.

‡ 24:13 24.13 Zamnaa 22.18, 38.

§ 24:21 24.21 Ebere hantumoo ra, Keni borey nda teji kalimawey ga baa ka hima.

* 24:22 24.22 Šintinoo 25.3.

* 25:1 25.1 Zamnaa 14.33.

† 25:3 25.3 Tondi hondu maa no, zamnaa 23.28.

‡ 25:18 25.18 Sorro 1–5.

§ 25:18 25.18 Sorro 6–11.

* 27:14 27.14 Zamnaa 20.1–13.

* 29:12 29.12 Jingaroo woo manʼti kala Tendewey jingaroo, Sargarey 23.33–43.

* 31:16 31.16 Zamnaa 25.

* 34:6 34.6 Teeko Beeroo manʼti kala Mediterane teekoo.

ALHUKUMOO

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

Alhukumoo citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Kabuyaney citaaboo benantaa ga cebe kaŋ Izirayel borey man gandaa kaŋ allaahidoo zandi i se. Alhukumoo citaaboo no ma kaa Kabuyaney citaaboo banda ga. Musa ga šenni beeri hinza har Izirayel borey se (zamnaa 1.1—4.43; 4.44—28.68; 28.69—30.20). Musa ga yee kate haya beerey ga kaŋ Irkoy nʼi tee nga jamaa se nga bajoo kaŋ sii nda kaydoo ra: a na amaana tee i bande, a nʼi gongu jiiri woytaacaa (40) saajoo naarumaa ra, a nʼi hallasi ngi iberey ra kʼi noo nga yaamarey nda allaahidey. Citaaboo woo manʼti hayey kaŋ harandi ka bisa nda ašariyawey kaŋ harandi de no a ga yee i ga kʼi filla. Musa mma šelaŋ a ra sanda waazukaw cimi kaŋ ga nga haŋajerkey cee i ma hongu Abadantaa laadirtaraa, i ma baa ka huna Irkoy cimoo bande. «Haŋajer, Izirayel! Abadantaa ti ir Koyoo, nga hinne ti Abadantaa. Ma baa Abadantaa, ni Koyoo nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, nda ni gaaboo kul.» (Zamnaa 6.4–5, a fillandi mo Matiyu 22.37 ra). Sorrawey wey goo Izirayel naanaa linjoo ra, i goo mo nga Irkoy ganakey zaari kul ŋaarayrey ra.

Alhukumoo citaaboo zamna taaci kokorantey ra bayti hinka nda filla hinka goo: baytoo kaŋ se i ga nee «Musa baytoo» (zamnaa 32), nda fillaa kaŋ ga cebe takaa kaŋ nda Žozuwe suubandi ka huru Musa dogoo ra ka Izirayel gongu ka koy gandaa kaŋ allaahidoo zandi ra (zamnaa 31), nda Musa buuyanoo fillaa.

Alhukumoo citaaboo asaasoo manʼti kala «Ašariyaa tiiraa kaŋ duwandi Irkoy hugoo ra Žerizalem waatoo kaŋ Žosiyas laama» (Kokoyey 2to 22).

Alhukumoo citaaboo cawkey, a ma tee cee jinaa borey wala hõ borey, a gʼi bayrandi kaŋ gomnoo kaŋ adamize kul gʼa ceeci si duwandi kala boro ma haŋajer Irkoy se kaŋ ti Hallasikaa waati kul kaŋ no nda nongu kul kaŋ no ra.

1

Musa filla jinaa

1 Šenney ti wey kaŋ Musa nʼi har Izirayel kul se Žurdeŋ isaa se banda, saajoo ra, Ganganoo gandaa ra, Suf tenje, Paraŋ nda Tofel, nda Labaŋ, nda Haserot, nda Di-Zahab game. 2 Jirbi woy cindi foo (11) diray ti ka hun Horeb tondi hondoo do ka bisa Seyir gandaa tondi hondoo here ka koy Kadeš-Barneya. 3 Jiiri woytaacantoo (40to) handu woy cindi faantoo (11to) zaari jinaa ra, Musa šelaŋ Izirayel borey se nda takaa hunday kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar a mʼa har i se. 4 Woo teendi kaŋ a na Amor borey kokoyoo Sihoŋ kaŋ ga goro Hešboŋ, nda Bašaŋ gandaa kokoyoo Og kaŋ ga goro Aštarot koyraa ra nda Edreyi koyraa ra kar ka hin ey.

5 Kaŋ i goo Žurdeŋ isaa se banda, Mowab gandaa ra, waatoo din no Musa šintin ka ašariyaa woo fahamandi Izirayel borey se. A nee:

Irkoy na Izirayel yaamar i ma tun ka koy

6 «Horeb tondi hondoo do, Abadantaa, ir Koyoo nee ir se: ‹War hanse ka gay tondi hondoo woo jere. 7 Wa kuubi ka koy, wa huru Amor borey tondi hondoo ra nda ngi taalammey kul do Ganganoo gandaa ra, tondi hondoo ra, hondey gandaa here ra, gurmaa ra, teekoo guraa ga, Kanaŋ borey gandaa nda Libaŋ, ka koy hala Efrat isa beeroo do. 8 Guna, ay na gandaa daŋ war jine, wa huru, gandaa ma tee war wane kaŋ Abadantaa nʼa žee war baabey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se kaŋ nga gʼa noo ngi nda ngi hayroo kaŋ ga kaa dumawey ga se.›»

Musa na alwakiiliyaŋ gorandi

9 «Alwaatoo din, ay nee war se: ‹Agay hinne si hin ka war zaa.* 10 Abadantaa, war Koyoo na war boobandi, nga ne, hõ war ga boobo sanda beenaa handarawey. 11 Yala Abadantaa, ir baabey Koyoo ma war boobandi cee zenber (1.000) ka bisa hõ hinnaa, de a ma albarka daŋ war ra nda takaa kaŋ nda a nʼa har war se. 12 Taka foo nda agay hinne ga hin ka war šugullawey nda war yenjewey jeejaa zaa? 13 Wa aru lakkalkoyniyaŋ suuba war ra kaŋyaŋ goo nda bayray, kaŋyaŋ ga bayrandi war alkabiilawey ra, ay gʼi daŋ war jine sanda alwakiiliyaŋ.› 14 War nʼay zaabi ka nee: ‹Woo kaŋ ni nee ir mʼa tee ga boori.› 15 Woo ra ay na war alkabiilawey boŋkoyney zaa, aru lakkalkoyniyaŋ kaŋ ga bayrandi, ay nʼi daŋ war jine sanda boro zenber foo (1.000) se boŋkoyni, nda boro zangu foo (100) se boŋkoyni, nda boro woyguu (50) se boŋkoyni, nda boro woy (10) se boŋkoyni, nda war alkabiilawey goy juwalkey. 16 Waati follokaa din da ra, ay na war alkaaley yaamar ka nee i se: ‹War ma haŋajer war armey se, war ma ciiti nda šerretaray aru nda nga armaa wala yaw game kaŋ goo a do. 17 War masi boro guna ciitiyan ra. War ma haŋajer ikaccaa nda ibeeroo se. War masi hunbur adamize kul, zama ciitiyan manʼti kala Irkoy wane. Haya kaŋ šendi war se, war ma kate a ay do hala ya maarʼa.› 18 Alwaatoo woo, hayey kul kaŋ war ga hima kʼi tee, ay nʼi kul har war se.»

Izirayel na Irkoy hoo gandaa miɲoo ga kaŋ allaahidoo zandi i se

19 «Woo banda ga, Abadantaa, ir Koyoo yaamaroo ga, ir hun Horeb tondi hondoo do ka saaji beeri hunburantaa woo kul kaŋ war dii a dunbu ka bisa, ka hanga fondaa kaŋ ga koy Amor borey tondi hondey do, ir too Kadeš-Barneya. 20 Ay nee war se: ‹War too Amor borey tondi hondoo do kaŋ Abadantaa, ir Koyoo gʼa noo ir se. 21 Guna, Abadantaa, ni Koyoo na gandaa daŋ ni jine, žigi ka koy mʼa zaa a ma tee ni wane sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni baabey Koyoo nʼa har ma ne. Masi hunbur, ni binoo masi dunbu.›

22 War man agay ka nee: ‹Ir ma aruyaŋ sanba ir jine i ma gandaa lawre, i ma alhabar tee ir se kaŋ ra ir ga duu fondaa kaŋ nda ir ga žigi ka koy, nda koyrawey kaŋ ra ir ga huru.› 23 Šennoo woo kan ya ne, ay na aru woy cindi hinka (12) zaa war ra, alkabiila foo, aru foo. 24 I koy, i žigi tondi hondoo ga, de i too hala Eškol gooroo do kaŋ i nʼa monno. 25 I zaa gandaa tuuri-izey ra ka kate ey ir se, šennoo kaŋ i nʼa har ti: ‹Ganda henna no kaŋ Abadantaa, ir Koyoo gʼa noo ir se.› 26 Amma war mana baa war ma žigi ka koy, war ture Abadantaa, war Koyoo yaamaroo ga. 27 War ŋuunuŋuunu war hukkumey cire, war nee: ‹Abadantaa mma konna ir, woo se a nʼir fattandi Misira gandaa ra hala nga mʼir daŋ Amor borey kabey ra i mʼir halaci.› 28 Man ra ir ga žigi ka koy? Ir armey nʼir biney hasara ka nee: ‹Jama beeri no kaŋ borey bisa ir kayyan, koyra gaabanteyaŋ no kaŋ cetewey ga too beenaa, ir dii a ra ba Anak boroyaŋ.›†

29 Ay nee war se: ‹War biney masi dunbu, war masi hunbur ey.› 30 Abadantaa, war Koyoo kaŋ ga dira war jine, a ga wongu war se, sanda takaa kaŋ nda a nʼa tee war jine Misira 31 nda saajoo ra kaŋ ra ni dii kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni zaa sanda takaa kaŋ aru ga nga izʼaroo zaa, fondaa kul kaŋ ra war dira hala war ma too kate nongoo woo ra. 32 Amma woo kul, war mana war naanaa daŋ Abadantaa, war Koyoo ra 33 kaŋ ga dira war jine fondaa ra ka nongu ceeci war se kaŋ ra war ga goro. Cijin here, a ga huru war jine nuune ra ka fondaa kaarandi war se kaŋ ra war ga hima ka dira. Zaari here, a ga huru duula ra ka fondaa cebe war se.

34 Abadantaa maa war ŋuunuŋuunuyaney, nga futuroo ra a žee ka nee: 35 ‹Alwaddaa woo boro laaley, abada boro kul si dii ganda hennaa kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo war baabey se, 36 nda manʼti Kaleb, Yefune izʼaroo hinne, a ga dii a, ay gʼa noo nga nda nga izʼarey se gandaa kaŋ ra a dira, zama a na Abadantaa gana nda fondaa.›

37 Agay mo, Abadantaa futu ay ga war maaganda se. A nee: ‹Ni mo, nʼsi huru a ra. 38 Žozuwe, Nun izʼaroo kaŋ ga goy ma ne ga huru a ra. A tee boro kaŋ nin, zama nga no ma Izirayel borey daŋ gandaa woo ra, a mʼa noo i se sanda tubu. 39 War izey kaŋ war nee: “Iberey gʼi dii”, war izʼarey kaŋ hõ i si ihenna nda ilaala kaa cere ra, ngi no ma huru a ra, ngi se ay gʼa noo, ngi no mʼa mayray. 40 Amma war, wa willi ka koy saajoo ra ka Kakaarey teekoo fondaa zaa.›

41 War nʼay zaabi ka nee: ‹Ir na zunubu tee Abadantaa ga, ir ga žigi ka koy wongu nda takaa kaŋ nda Abadantaa, ir Koyoo nʼir yaamar.› War na war wongu jinawey zaa war centey ga, war naanay kaŋ a ga faala war se ka žigi tondi hondoo ra. 42 Amma Abadantaa nee ya ne: ‹Nee i se: “War masi žigi ka koy, war masi wongu, zama ay sii war game, woo ra war masi koy naŋ war iberey ma war kar.”› 43 Ay šelaŋ war se, amma war mana haŋajer, war wanji Abadantaa yaamarey ga, war fooma ka žigi tondi hondoo ra. 44 Woo ra Amor borey kaŋ goo tondi hondoo ra fatta ka war kubay, ka war gaaray sanda takaa kaŋ ayuuhamney gʼa tee, za Seyir hala Horma, i na war kar. 45 War yee kateroo ga, war hẽe Abadantaa jine, amma Abadantaa mana maa war hẽeney se, a mana haŋajer war se. 46 Woo ra war goro Kadeš ka waati kuku tee no din.»

2

1 «Woo banda ga, ir kuubi ka koy saajoo here ka Kakaarey teekoo fondaa zaa, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har ya ne. Ir gay ir ga Seyir gandaa tondi hondoo kuubi kʼa bere jirbi boobo.»

Izirayel borey na Edom, nda Mowab, nda Amoŋ borey gandawey dunbu ka bisa

2 «Abadantaa šelaŋ ya ne ka nee: 3 ‹War gay war ga tondi hondoo woo kuubi kʼa bere, sohõ, wa kuubi ka koy hawsa here. 4 Jamaa noo yaamaroo woo ka nee: “War ga bisa nda war armey gandaa hirroo, Eso borey kaŋ ga goro Seyir. I ga hunbur war, amma war ma hanse ka hawgay. 5 War masi yenje wiri i ga, zama ay si war noo ngi gandaa ra ba ceetaami doo. Zama Eso se ay na Seyir tondi hondoo noo a ma tee nga halaalaa. 6 Ŋaayanoo kaŋ war gʼa ŋaa i do, war mʼa day nda nooru. Ba haroo kaŋ war gʼa haŋ, war mʼa day nda nooru.” 7 Zama Abadantaa, ni Koyoo nka albarka daŋ ni kabe goyoo kul ra, a na ni diraa hawgay saaji beeroo woo ra. Jiiri woytaaci (40) ti woo kaŋ Abadantaa goo ni bande, haya kul mana ni gaza.›

8 Woo banda ga, ir nʼir armey, Eso borey kaŋ ga goro Seyir gandaa ra naŋ ka koy. Ir mooru Ganganoo gandaa fondaa, nda Elat, nda Esiyoŋ-Geber koyrawey, ka kuubi ka koy Mowab saajoo fondaa ra.

9 Abadantaa nee ya ne: ‹War masi Mowab wiri, war masi wongu ceeci i ga, zama ay si ni noo haya kul mʼa mayray nga gandaa ra, zama Lotu izʼarey se ay na Ar noo i mʼa mayray.› 10 Cee jinaa, Emi borey no ma goro no din, jama beeri, i ga boobo, i goo nda kayyan sanda Anak borey. 11 Ngi mo nda Anak borey ga laasaabandi Refa boro. Amma Mowab borey si nee i se kala Emi borey. 12 Cee jinaa, Hori borey no ma goro Seyir gandaa ra. Eso borey na kabey kokobu kʼi halaci, ka goro ngi dogoo ra, sanda takaa kaŋ Izirayel nʼa tee gandaa kaŋ goo a kone se, woo kaŋ Abadantaa nʼa noo a se. 13 ‹Sohõ, wa tun ka koy Zered haroo deŋ.› Ir na Zered haroo deŋ. 14 Jiiri waranza cindi yaaha (38) no ir nʼa tee diray ra, ka hun Kadeš-Barneya hala Zered haroo deŋyanoo, hala waatoo kaŋ ra wongu-izey alwaddaa kul ben jamaa kaloo ra, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa žee i se. 15 Abadantaa hunday kaboo ka tun i ga kʼi benandi jamaa kaloo ra, hala i kul dere pat.

16 Waatoo kaŋ wongu-izey kul buu ka ben jamaa game, 17 Abadantaa šelaŋ ya ne ka nee: 18 ‹Hõ nʼga bisa nda Mowab gandaa hirroo, Ar here. 19 Nʼga too Amoŋ borey hirroo tenje. Masʼi wongu, masi yenje wiri i ga, zama ay si ni noo haya kul mʼa mayray Amoŋ borey gandaa ra, zama Lotu izʼarey se ay nʼa noo i mʼa mayray.› 20 Gandaa din mo bay ka laasaabandi Refa borey wane, Refa borey ka cindi ka goro a ra. Amoŋ borey si nee i se kala Zamzum borey, 21 jama beeri, i ga boobo, i goo nda kayyan sanda Anak borey. Abadantaa nʼi halaci Amoŋ borey jine. Amoŋ borey nʼa kabey kokobu ka goro dogey ra. 22 Woo da no Abadantaa nʼa tee Eso borey se kaŋ ga goro Seyir gandaa ra kaŋ a na Hori borey halaci i jine. I na kabey kokobu ka goro dogey ra hala hõ. 23 Awi borey kaŋ cindi ka goro koyrawey ra hala Gaaza, Kaftor borey kaŋ hun Kaftor nʼi halaci ka goro dogey ra.»

Sihoŋ laamaa diyandi

24 «Wa tun ka koy Arnoŋ isaa deŋ. Guna, ay na Sihoŋ, Amor boraa kaŋ ti Hešboŋ kokoyoo nda nga gandaa daŋ ni kaboo ra. Za sohõ da, mʼa zaa, ma wongu wiri a ga. 25 Hõ ay ga šintin ka ni hunburaa daŋ jamawey kul ra kaŋ goo aduɲɲa ra, nda i maa ni alhabaroo, i ga jijiri, biney ga dunbu ni jine.

26 Ay na dontokawyaŋ sanba nda alaafiyaa šenniyaŋ ka hun Kedemot saajoo ra ka koy Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo do ka nee a se: 27 ‹Ay ga baa ya bisa nda ni gandaa, fondaa de bande ay ga hanga, ay si šiiri kabe guma here wala iwaawa here. 28 Ŋaahayaa kaŋ ay gʼa ŋaa, mʼa neere ya ne, haroo kaŋ ay gʼa haŋ, mʼa neere ya ne. Ya mma baa de ya bisa. 29 Woo no Eso borey kaŋ ga goro Seyir gandaa ra, nda Mowab borey kaŋ ga goro Ar nʼa tee ya ne. Ni mo, takaa woo da tee ya ne hala waati kaŋ ay na Žurdeŋ isaa deŋ ka bisa ka huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, ir Koyoo gʼa noo ir se.› 30 Amma Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo mana yadda ir ma bisa nda nga do, zama Abadantaa, ni Koyoo nka hiɲoo šendandi, ka binoo kogandi hala nga mʼa noo ma ne sanda takaa kaŋ nda a goo ni kaboo ra hõ. 31 Abadantaa nee ya ne: ‹Guna, za sohõ da ay šintin ka Sihoŋ nda nga gandaa daŋ ni kaboo ra. Za sohõ da, nga gandaa zaa a ma tee ni wane.› 32 Sihoŋ nda nga jamaa kul fatta kʼir kubay kʼir wongu Yahas. 33 Abadantaa, ir Koyoo nʼa noo ir se, ir na nga, nda izʼarey, nda nga jamaa kul kar. 34 Alwaatoo din, ir na nga koyrawey kul dii kʼi halaci sõy, arey, nda woyey, nda zankey, ir mana baahunante kul naŋ. 35 Adabbawey nda alganiimaa kaŋ ir duu a koyrawey kaŋ ir nʼi dii ra de bara ir kone. 36 Ka hun Aroyer kaŋ ti koyra kaŋ goo Arnoŋ haroo miɲoo ga nda koyraa kaŋ goo gooroo ra ka koy hala Galad, koyra sii no kaŋ ga gaabi ir se. Abadantaa, ir Koyoo nʼi kul daŋ ir kabey ra. 37 Amma mana man Amoŋ borey gandaa here, nda nongey kul kaŋ goo Yabok haroo miɲoo ga, nda koyrawey kaŋ goo tondi hondey ra, nda haya kaŋ ir Koyoo nʼir yaamar ir masi too a do.»

3

Og laamaa diyandi

1 «Woo banda ga, ir kuubi ka žigi ka koy nda Bašaŋ fondaa. Og, Bašaŋ kokoyoo nʼir kubay, nga nda nga jamaa kul kʼir wongu Edreyi. 2 Abadantaa nee ya ne: ‹Masi hunbur a, ay nʼa daŋ ni kaboo ra, nga, nda nga jamaa kul, nda nga gandaa. Ma hayaa tee a se kaŋ nʼnʼa tee Sihoŋ, Amor borey kokoyoo se kaŋ goro Hešboŋ.› 3 Abadantaa, ir Koyoo na Og, Bašaŋ kokoyoo daŋ ir kabey ra koyne nda nga jamaa kul. Ir nʼa kar, ir mana baahunante kul naŋ. 4 Waatoo woo ra, ir na nga koyrawey kul dii, ba koyra foo sii no kaŋ ir manʼa dii: koyra woydu (60) no, maanaa Argob koyraa laamaa kul, Argob sii kala Bašaŋ laboo ra kaŋ goo kokoyoo Og laamaa ra. 5 Koyrawey wey kul, cete kukuyaŋ no mʼi kuubi kʼi bere, nda ganbuyaŋ kaŋ kufalandi. Koyra booboyaŋ mo goo no kaŋ ga cete sii. 6 Ir nʼi halaci sõy sanda takaa kaŋ ir nʼa tee Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo se. Ir na koyra foo kul halaci sõy, arey, nda woyey, nda zankey. 7 Amma ir na adabbawey kul nda alganiimawey kaŋ ir duu ey koyrawey ra zaa ir boŋ se.»

Galad gandaa zamnaroo

8 «Waatoo din ra, ir na Amor borey kokoy hinkaa gandawey taa i kone Žurdeŋ isaa se banda, kʼa dii za Arnoŋ isaa miɲoo hala Hermoŋ tondi hondoo do. 9 Sidoŋ borey mma Hermoŋ cee nda Siryoŋ, Amor borey ga nee a se Senir. 10 Ir na ganganoo koyrawey kul taa, nda Galad kul, nda Bašaŋ kul, ka koy hala Salka nda Edreyi, Bašaŋ koyrawey kaŋ goo Og laamaa ra. 11 Og, Bašaŋ kokoyoo hinne ka cindi Refa borey ra. Nga daaroo mana teendi nda kala guuru. Nga kuuyanoo manʼti kala kabedaaru yagga, nga hayyanoo kabedaaru taaci, aru kabedaaru. Daaroo sii kala Amoŋ borey galloo ra kaŋ se i ga nee Raba.

12 Waatoo din, ir na gandaa woo mayray. Ka hun za Arnoŋ haroo miɲoo kaŋ ti Aroyer gandaa, nda Galad tondi hondoo jeroo, nda nga koyrawey, ay nʼi noo Rubeŋ borey nda Gad borey se. 13 Manase alkabiila jeraa se ay na Galad cindoo noo nda Bašaŋ kul kaŋ ti Og laamaa, maanaa Argob koyraa laamaa kul. Bašaŋ kul mma ciyandi Refa borey nongu. 14 Yahir, Manase boro na Argob laamaa kul dii hala Gešur borey nda Maaka borey gandaa hirroo ga. A na nga maaɲoo daŋ Bašaŋ ga kaŋ se i ga nee Yahir koyra buuna-buunawey hala hõ. 15 Ay na Galad noo Makir se. 16 Ay na Rubeŋ borey nda Gad borey noo nongoo kaŋ ga hun Galad ka koy hala Arnoŋ isaa do, isaa gamoo ti nga hirroo ka koy hala Yabok isaa kaŋ ti Amoŋ borey gandaa hirroo, 17 nda Ganganoo gandaa, maanaa Žurdeŋ isaa guraa. Ka hun Genezaret haroo do ka koy Ganganoo gandaa din teeko Ciiri-ciirantaa do, Pisiga tondi hondoo zunbudogey cire, dandi here.

18 Waatoo din ra, ay na war yaamar ka nee: ‹Abadantaa, war Koyoo na gandaa woo daŋ war kabey ra hala a mʼa tee war wane. War kul, wongaarey, war ma wongu jinawey zaa ka bisa war armey jine kaŋ ti Izirayel borey. 19 War wandey, nda war zankey, nda war adabbawey hinne no ma goro war koyrawey ra kaŋ ay nʼi noo war se, ay ga bay kaŋ war goo nda adabba booboyaŋ. 20 War ma woo tee hala waati kaŋ Abadantaa na war armey noo hunanzamay sanda war, ngi hunday ma duu gandaa kʼa mayray kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa noo i se Žurdeŋ isaa jere faa ga. Woo banda ga, war ga willi, boro foo kul ga kaa ka goro nga dogoo ra kaŋ ay nʼa noo war se.›

21 Alwaatoo din ra, ay na Žozuwe yaamar ka nee: ‹Ni moɲey dii haya kul kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa tee kokoy hinkaa woo se. Takaa woo da no Abadantaa gʼa tee laamawey kul kaŋ ra nʼga bisa. 22 War masi hunbur ey, Abadantaa, war Koyoo hunday no ma wongu war se.›»

Musa si huru Kanaŋ gandaa ra

23 «Waatoo din ay na Abadantaa suurandi ka nee: 24 ‹Ay Koyoo, Abadantaa, ni šintin ka agay, ni tamoo cebe ni jeeraa nda ni kabe gaabantaa. May ti koyoo kaŋ goo beenaa ra nda laboo ga kaŋ ga hin ka goy tee kaŋ ga hima nda ni hinoo teegoyey? 25 Naŋ ya bisa, ay gʼa wiri ni ga, hala ya dii ganda hennaa kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda, tondi hondu henney wey nda Libaŋ gandaa.› 26 Amma Abadantaa futu ay ga war maaganda se, a mana haŋajer ya ne. Abadantaa nee ya ne: ‹A wasa, masi yee ka šelaŋ ya ne hayaa woo ga! 27 Žigi Pisiga tondi hondoo ga, ni moɲey jer dangay here, nda hawsa here, nda gurma here, nda dandi here, guna nda ni moɲey, zama nʼsi bisa Žurdeŋ isaa woo ga.* 28 Žozuwe noo yaamaryaŋ, a noo gaabi, ma bine daŋ a ra, nga no ma huru jamaa woo jine, nga no ma gandaa kaŋ nʼga dii a noo jamaa se a ma tee nga tuboo.› 29 Ir cindi gooroo ra, Bet-Pewor koyraa tenje.»

4

Izirayel borey ma dira nda Irkoy ašariyaa

1 «Aywa sohõ Izirayel, haŋajer hantumey nda hantumey kaŋ kayandi se kaŋ ay gʼi cawandi war se war ma duu ka dira nda ey, hala war ma huna, war ma huru gandaa ra kʼa mayray kaŋ Abadantaa, war baabey Koyoo gʼa noo war se. 2 War masi haya kul tonton šennoo ga kaŋ ay gʼa noo war se, war masi haya kul kaa a ra. War ma Abadantaa, war Koyoo yaamarey dii kaŋ ay gʼi noo war se.

3 War moɲey dii hayaa kaŋ Abadantaa nʼa tee Bal kaŋ ti Pewor* koyoo šennoo ra. Abadantaa, ni Koyoo na borey kul kaŋ hanga Bal-Pewor bande halaci war game. 4 Amma war kaŋ hawa Abadantaa, war Koyoo ga, war kul ga huna hõ.

5 Nga ne, ay na hantumyaŋ nda hantumyaŋ kaŋ kayandi cawandi war se nda takaa kaŋ nda Abadantaa, ay Koyoo nʼay yaamar, hala war mʼi ka dira gandaa game kaŋ ra war ga huru kʼa mayray. 6 War mʼi dii, war mʼi ka dira, woo ra dumey kaŋ ga maa hantumey wey kul ga dii kaŋ war goo nda lakkal nda bayray. I ga nee: ‹Gandaa beeroo woo manʼti kala dumi kaŋ goo nda lakkal, a ga faham.› 7 Ganda beeri foo bara no kaŋ goo nda koy kaŋ ga man a sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ir Koyoo ga man ir waati kul kaŋ ir nʼa cee? 8 Ganda beeri foo bara no kaŋ goo nda yaamar nda hantum šerranteyaŋ kaŋ kayandi sanda ašariyaa woo kul kaŋ ay gʼa daŋ war jine hõ?»

Bangandiroo kaŋ teendi Horeb tondi hondoo boŋ

9 «Amma ni boŋ hawgay, ma ni boŋ lakkal ni hunaroo kul ra, masi koy dirɲa hayey kaŋ ni moɲey dii ey i ma hun ni binoo ra. Mʼi bayrandi ni izey se nda ni izey izey se.

10 Hongu hanoo kaŋ ni kay Abadantaa, ni Koyoo jine Horeb, waatoo kaŋ Abadantaa nee ya ne: ‹Jamaa marga ay jere. Ay ga baa i ma maa ay šenney kʼi denden, hala i ma wan ka hunbur agay waatoo kul kaŋ i gʼa tee laboo ga, de i mʼi cawandi ngi izey se.› 11 Hanoo din, war kaa ka man, war kay tondi hondoo cire. Hondoo kul no ma dii nda nuune hala beenaa ra, kubay nda duula bibi tik goo no. 12 Abadantaa šelaŋ war se nuune game. War maa šenniyaŋ, war mana dii gaaham, jinde de no. 13 A na nga amaanaa daŋ war jine, amaanaa kaŋ a nee war mʼa dii, yaamar woyaa (10). A nʼi hantum tondi walha hinka ga. 14 Alwaatoo din, Abadantaa nʼay yaamar ya war cawandi hantumyaŋ nda hantumyaŋ kaŋ kayandi hala war mʼi ka dira gandaa ra kaŋ war goo ma bisa ka koy a mayray.»

Izirayel jamaa si hima ka tooru gana

15 «Hanoo kaŋ Abadantaa šelaŋ war se nuunaa game Horeb, war mana dii gaaham kul, woo se wa war boŋ hawgay, 16 war masi koy war boŋ hasara ka tooru hanse, koy kul kaŋ assuuraa no, a ma tee aru dumi, wala woy, 17 wala a ma tee adabba dumi kaŋ goo laboo ga, dumi kul kaŋ no, a ma tee ciraw fatakoyni dumi kaŋ ga deeši, dumi kul kaŋ no, 18 a ma tee haya dumi kaŋ ga ziilam-ziilam laboo ga, dumi kul kaŋ no, a ma tee hamiisa dumi kaŋ goo harey ra laboo cire, dumi kul kaŋ no. 19 Masi ni moɲey jer beene ka waynaa guna, wala handoo, wala handarawey, wala haya kul kaŋ goo beenaa ra. Masi naŋ ma sujudu i se kʼi gana, hayey wey, Abadantaa, ni Koyoo nkʼi noo dumey kul kaŋ goo nongu kul kaŋ no aduɲɲa ra. 20 Amma war, Abadantaa nka war zaa ka war kaa Misira ra kaŋ ga hima nda guuru mennandi alforon, hala war ma tee nga jamaa, nga tuboo, sanda takaa kaŋ war gʼa tee hõ.

21 Abadantaa futu ay ga war maaganda se, a žee kaŋ ay si bisa Žurdeŋ isaa ga, de mo ay si huru ganda hennaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu. 22 Zama agay, ay ga buu gandaa woo ra, ay si Žurdeŋ isaa deŋ, amma war, war gʼa deŋ, de war ga ganda hennaa woo mayray. 23 Wa war boŋ hawgay, war masi koy dirɲa amaanaa kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa daŋ nga nda war game, ka koy tooru hanse, a ma tee kunturu kul kaŋ no kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni yaamar masʼa tee. 24 Zama Abadantaa, ni Koyoo manʼti kala nuune beeri, Koy no kaŋ ga canse.

25 Waati kaŋ ni duu ize nda haamayaŋ, waati kaŋ war gay gandaa ra, nda war na war boŋ hasara, nda war na tooru hanse, kunturu dumi kul kaŋ no, nda war na goy futu tee Abadantaa, ni Koyoo jine kaŋ nʼa futandi, 26 aywa, hõ ay ga beenaa nda laboo cee i ma tee war se seede, war ga cahã ka dere gandaa ra kaŋ war gʼa mayray Žurdeŋ isaa deŋyanoo banda ga, war si duu aloomur: war ga halaci sõy. 27 Abadantaa ga war say-say dumey ra, boro hinna kaccu no ma cindi gandawey kaŋ ra Abadantaa ga war ka koy. 28 No din ra war ga koyyaŋ gana kaŋ adamize kabe kʼi tee, bundu nda tondi kaŋyaŋ si hin ka dii, i si hin ka maa, i si hin ka ŋaa, i si hin ka maa haya hew. 29 Woo ga, no din war ga Abadantaa, ni Koyoo ceeci, nʼga duu a nda nʼgʼa ceeci nda ni binoo kul nda ni hundoo kul. 30 Waati kaŋ ni goo binemarayyan ra, de hayey wey kul duu ni, waatey kaŋ ga kaa ra nʼga yee kate Abadantaa, ni Koyoo ga, nʼga haŋajer šennoo se. 31 Zama Abadantaa, ni Koyoo manʼti kala Koy tamallante. A si ni naŋ, a si ni halaci, a si dirɲa amaanaa kaŋ a nʼa žee ni baabey se.»

Abadantaa hinne ti Koy

32 «Ay gʼa wiri ni ga, hãa, waatey kaŋ bisa ra, zaarey kaŋ na ni jin, za hanoo kaŋ Irkoy na adamize taka laboo ga, aduɲɲa boŋ foo ka koy boŋ faa ga, wala haya teendi kaŋ ga too woo beeriyan? Boro bay ka maa woo cine? 33 Dumi goo no kaŋ bay ka maa koy jinde a ga šelaŋ nuune game wala, sanda takaa kaŋ ni, ni maarʼa, de nʼga huna? 34 Koy bay ka siiyan, nda tammaasayaŋ, nda kayfiyaŋ, nda wongu, nda kabe gaabante, nda hini, nda teegoy beeri hunburante tee ka koy ganda taa ganda tana kone, sanda hayaa kul kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa tee war se Misira ni moɲey cire? 35 Ni, i na hayey kaarandi ma ne, hala ma duu ka bay kaŋ Abadantaa hinne ti Koy, koy foo sii no kala nga. 36 A na ni mandi nga jindoo kaŋ hun beenaa ra ka ni cawandi. Laboo ga, a na ni cebe nga nuune beeroo, nuunaa gamoo ra, ni maa nga šenney. 37 Zama a baa ni baabey, a na ngi hayroo suuba dumawey ga, nga hunday ka ni kaa Misira nda nga hini beeroo. 38 A na dumey kaŋ boobo nda ni, i gaabi nda ni gaaray ni jine, hala nga ma kate ni ka ngi gandaa noo ma ne a ma tee ma ne tubu, sanda takaa kaŋ a gʼa tee hõ. 39 Hõ ma bay, ma miile a ga kaŋ Abadantaa ti Irkoy kaŋ goo beenaa ra, beene, nda laboo ga, ganda. Koy tana sii no. 40 Ma nga hantumey nda nga yaamarey dii kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ, hala ma duu ka duu gomni, ni nda ni izey ni dumaa ga, de mo ma duu aloomur laboo ga kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne hala abada.»

Koyra hinza kaŋ goo Žurdeŋ isaa banda ga kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi

41 Waatoo din, Musa na koyra hinza daŋ jere ga Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay kaboo here, 42 hala i ma tee nongu kaŋ ra boro kaŋ na nga cinaa wii bila murayyan, manʼti konnaray se, boraa ma hin ka zuru ka koy nga boŋ talfi koyrawey wey affoo ga, a ma huna. 43 Koyrawey manʼti kala: Beser kaŋ goo saajoo ganganoo ra ma tee Rubeŋ borey wane, Ramot-Galad ma tee Gad borey wane, Golaŋ kaŋ goo Bašaŋ gandaa ra ma tee Manase borey wane.

Musa filla hinkantoo

44 Woo ti ašariyaa kaŋ Musa nʼa daŋ Izirayel borey jine. 45 Wey ti seedetarawey, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi kaŋ Musa nʼi har Izirayel borey se waatoo kaŋ i fatta Misira. 46 Woo mana teendi kala Žurdeŋ isaa se banda, Bet-Pewor koyraa tenje, Amor borey kokoyoo Sihoŋ gandaa ra kaŋ si goro kala Hešboŋ, Musa nda Izirayel borey hin a kaŋ i fatta Misira. 47 I na nga gandaa dii, i na Og, Bašaŋ kokoyoo gandaa mo dii. Amor borey kokoy hinkaa woo mana laama kala Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay kaboo here, 48 kʼa dii za Aroyer kaŋ goo Arnoŋ haroo miɲoo ga hala Siwoŋ, maanaa Hermoŋ, 49 Žurdeŋ isaa se banda ganganoo kul, waynahunay kaboo here, hala Ganganoo gandaa teekoo† do Pisiga tondi hondoo zunbudogey cire.

5

Yaamar woyaa (10)

(Fattaroo 20.1–17)

1 Musa na Izirayel borey kul cee, a nee i se: «Haŋajer, Izirayel, hantumey nda hantumey kaŋ kayandi se kaŋ ay gʼi daŋ war jine hõ. War mʼi caw, war ma gaabandi kʼi ka dira. 2 Abadantaa, ir Koyoo na amaana daŋ ir nda nga game Horeb. 3 Manʼti ir baabey bande Abadantaa na amaanaa woo tee, ir bande a nʼa tee, ir kaŋ kul ga huna hõ ne ra. 4 Abadantaa šelaŋ war se mee nda mee tondi hondoo boŋ nuunaa game. 5 Waatoo din, ay kay Abadantaa nda war game ka Abadantaa šennoo har war se, zama war ga hunbur nuunaa, de war mana žigi hondoo boŋ. Abadantaa nee:

6 ‹Agay ti Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra.

7 Masi koy tana gana ay banda ga.

8 Masi tooru hanse, masi bii tee kaŋ ga hima nda haya kaŋ goo beene beenaa ra, wala ganda laboo ga, wala haroo ra laboo cire.

9 Masi sujudu koyey wey se, masʼi gana, zama agay, Abadantaa, ni Koyoo manʼti kala Koy kaŋ ga canse ma ne ka baaba kaŋ konna agay layboo ka hanga hala nga izey alwadda hinzantoo ka koy itaacantoo ga. 10 Amma ay ga agay arrahamaa cebe alwadda zenberyaŋ se kaŋ ga baa agay, de i gʼay yaamarey dii.

11 Masi Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo cee bila addalil, zama Abadantaa si boro naŋ kaŋ ga nga maaɲoo cee bila addalil.

12 Ma hunanzamzaaroo kayandi, a ma yeetandi jere ga ya ne sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo nʼa ni yaamar. 13 Jirbi iddu ma goy, ma ni almušakkawey kul tee. 14 Amma jirbi iyyantoo, hunanzamzaari no Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga. Masi almušakka kul tee, ni, nda ni izʼaroo, nda ni ize woyoo, takaa din da ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda ni hawoo, nda ni farkaa, nda ni adabbaa kul, nda taabuši kaŋ goo ni koyrawey ra, hala ni baɲɲaa nda ni koŋŋaa ma hunanzam sanda ni takaa. 15 Ma hongu kaŋ ni cindi ka tee baɲɲa Misira, de Abadantaa, ni Koyoo na ni fattandi nda kabe gaabante nda hini. Woo se Abadantaa, ni Koyoo na ni yaamar ma hunanzamzaaroo kayandi.

16 Ma ni baabaa nda ni ɲaa beerandi nda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo na ni yaamar hala ma duu aloomur, ma duu gomni gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne.

17 Masi boro wii.

18 Masi zina.

19 Masi zay.

20 Masi taari seedetaray tee ni cinaa ga.

21 Masi ni cinaa wandoo boonay, masi moo daŋ ni cinaa hugoo ra, wala nga faaroo, wala nga baɲɲaa, wala nga koŋŋaa, wala nga hawoo, wala nga farkaa, wala haya kul kaŋ ti ni cinaa wane.›

22 Šenney wey, Abadantaa manʼi har kala war jamaa kul se tondi hondoo boŋ, nuunaa game, duulayaŋ nda kubay bibi tik, nda jinde beeri bila nda šenni kul ma tonton i ga. A nʼi hantum tondi walha hinka ga kʼi noo ya ne.»

Musa ga šelaŋ Irkoy nda Izirayel borey game

23 «Waatoo kaŋ war maa jindoo kubaa game, ka gar hondoo kul goo ma dii nda nuune, war kaa ka kay ay jine, maanaa war alkabiilawey boŋkoyney kul nda war boro beerey. 24 War nee: ‹Abadantaa, ir Koyoo nʼir cebe nga daržaa nda nga beeraa. Ir maa jindoo nuunaa game, hanoo din, ir dii kaŋ Irkoy ga hin ka šelaŋ boro se, boraa hundoo ma cindi a ra. 25 Sohõ, macin se ir ga buu? Zama nuune beeroo woo gʼir gon! Nda ir cindi ir ga maa Abadantaa, ir Koyoo jindoo, ir ga buu. 26 May ti boraa baahunantey kul ra kaŋ bay ka maa sanda takaa kaŋ nda ir maa Irkoy hunantaa jindoo ga šelaŋ nuune game, de koyoo ma huna? 27 Ni, koy, ma haŋajer hayaa kul kaŋ Abadantaa, ir Koyoo gʼa har. Ni, ma hayaa kul har ir se kaŋ Abadantaa, ir Koyoo gʼa har ma ne, ir ga haŋajer a se, ir gʼa tee da.›

28 Abadantaa maa hayaa kaŋ war nʼa har ya ne. Abadantaa nee ya ne: ‹Ay maa hayaa kaŋ jamaa woo nʼa har ma ne. Hayaa kul kaŋ i nʼa har ga boori. 29 Jalla, nda a gar ba i mma bara nda binoo woo waati kul ka hunbur agay kʼay yaamarey kul dii, hala ngi nda ngi izey ma duu ka duu gomni hala abada! 30 Koy nee i se: “Wa yee war hukkumey ra.” 31 Amma ni, cindi ay bande ne, ay ga yaamarey kul, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi har ma ne kaŋ mʼi cawandi i se hala i mʼi ka dira gandaa ra kaŋ ay gʼa noo i se i mʼa mayray.› 32 Wa hawgay war ma hayey ka dira kaŋ nda Abadantaa, war Koyoo na war yaamar. War masi šiiri kabe guma here wala iwaawa here. 33 War ma hanga fondaa kul kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa yaamar war se, hala war ma duu ka huna, war ma duu gomni, war ma duu aloomur gandaa ra kaŋ war ga kaa kʼa mayray.»

6

Ma baa Abadantaa, ni Koyoo

1 «Yaamaroo, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi ne kaŋ Abadantaa, war Koyoo yaamar i mʼi cawandi war se hala war mʼi ka dira gandaa kaŋ ra war goo ma bisa ka koy a mayray, 2 hala ma hunbur Abadantaa, ni Koyoo ni hunaroo kul ra, ni, nda ni izoo, nda izoo izoo ka nga hantumey, nda nga yaamarey kul dii, wey kaŋ agay, ay gʼi har ma ne hala ma duu aloomur. 3 Adiši ma haŋajer, Izirayel, ma hawgay kʼi ka dira, hala ma duu gomni, de war ma gooru ganda ra kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni baabey Koyoo nʼa har ma ne. 4 Haŋajer, Izirayel! Abadantaa ti ir Koyoo, nga hinne ti Abadantaa. 5 Ma baa Abadantaa, ni Koyoo nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, nda ni gaaboo kul. 6 Šenney wey kaŋ ay gʼi har ma ne hõ ma cindi ni binoo ra. 7 Mʼi cawandi henna ni izey se, mʼi har waati kaŋ ni goo ni do, nda waati kaŋ nʼga dira, nda waati kaŋ nʼga kani, nda waati kaŋ nʼga tun. 8 Mʼi haw ni kaboo ga sanda tammaasa, mʼi haw ni teɲaa mo ga i ma tee silbay. 9 Mʼi hantum ni hugoo miɲoo ganboo carawey ga nda ni koyrawey miɲey ga.»

Izirayel si hima ka dirɲa nga Koyoo

10 «Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni daŋ gandaa ra kaŋ a žee ni baabey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se kaŋ nga gʼa noo ma ne nda koyra beeri hennayaŋ kaŋ manʼi cin, 11 nda huguyaŋ kaŋ ga too nda haya henna dumi kul kaŋ manʼi daŋ i ra, nda dayyaŋ kaŋ fanšandi kaŋ manʼi fanši, nda alaneb faariyaŋ nda zaytuɲaayaŋ kaŋ manʼi duma, waati kaŋ ni ŋaa, ni kungu, 12 hawgay masi dirɲa Abadantaa kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra. 13 Ma hunbur Abadantaa, ni Koyoo, nga se ma goy, nga maaɲoo nda nʼga žee. 14 Masi hanga koy tanayaŋ, dumey kaŋ ga war kuubi ka war bere, war masi ngi koyey gana. 15 Zama Abadantaa, ni Koyoo kaŋ goo war game manʼti kala Koy kaŋ ga canse ma ne. Hawgay hala Abadantaa, ni Koyoo futuroo masi tun ni ga, a ga ni derandi laboo ga. 16 War masi Abadantaa, war Koyoo sii, sanda takaa kaŋ nda war nʼa sii Masa*.

17 War ma hanse ka Abadantaa, war Koyoo yaamarey, nda nga seedetarawey, nda nga hantumey dii kaŋ nda a na ni yaamar. 18 Ma haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, haya kaŋ ga kan a se, hala ma duu ka duu gomni, de ganda hennaa kaŋ Abadantaa žee kaŋ nga gʼa noo ni baabey se ma huru ni mayraa ra, 19 ka ni iberey kul gaaray ni jine, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

20 Nda suba ni izoo na ni hãa ka nee: ‹Macin ti seedetarawey, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi wey kaŋ nda Abadantaa, ir Koyoo na war yaamar addaliloo?› 21 Ma nee ni izoo se: ‹Ir nka cindi ka tee tam Firawuuna se Misira, Abadantaa nʼir fattandi Misira nda kabe gaabante. 22 Abadantaa na tammaasayaŋ nda kayfi beeri laalayaŋ tee Misira ga, nda Firawuuna ga, nda nga hugoo kul ga ir jine. 23 Amma ir, a nʼir fattandi no din kʼir daŋ gandaa ra kaŋ a nʼa žee ir baabey se kaŋ nga gʼa noo ir se. 24 Abadantaa nʼir yaamar ir ma hantumey wey kul ka dira, ir ma hunbur Abadantaa, ir Koyoo, hala waati kul ir ma duu gomni, ir hundey ma cindi ir ra sanda woo kaŋ goo ma teendi hõ. 25 Ir se šerretaray no ir ma dira nda Abadantaa, ir Koyoo yaamaroo woo kul, sanda takaa kaŋ nda a nʼir yaamar.›»

7

Izirayel jamaa yeetandi jere ga Abadantaa se

1 «Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni daŋ gandaa kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray, de a na dumi boobo gaaray ni jine, Heti borey, nda Girgaši borey, nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey, dumi iyye kaŋ boobo nda ni, i gaabi nda ni, 2 waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi daŋ ni kaboo ra, nʼgʼi kar, nʼga hima kʼi halaci sõy, amaana masi huru ni nda ey game, masi alhormo tee i se. 3 Hiijay masi huru ni nda dumey game, masi ni ize woyey noo ngi izʼarey se, masi ngi ize woyey zaa ni izʼarey se, 4 zama i ga ni izʼarey moorandi agay, i ga koy tanayaŋ gana, Abadantaa ga futu war ga, a ga ni halaci nda cahãyan. 5 Takaa ne kaŋ war gʼa tee i se: war ga ngi sargari tonadogey kayri, war ga ngi tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi gana kayri, war ga ngi Ašera toorey say, war ga ngi tooru assuurawey ton nuune ra kʼi tee boosu. 6 Zama ni manʼti kala jama henanante Abadantaa, ni Koyoo se. Ni Koyoo na ni suuba hala ma tee nga halaalaa dumey kul kaŋ goo laboo ga game.»

Abadantaa Irkoy ga baa Izirayel borey

7 «Manʼti war nka boobo nda dumey kul nga se Abadantaa baa war, de a na war suuba, zama war ti dumey kul ikaccaa. 8 Amma hayaa kaŋ no manʼti kala Abadantaa mma baa war, a nka baa nga ma allaahidoo too kaŋ a nʼa zaa war baabey se. Abadantaa na war fattandi nda kabe gaabante, a na war feeri ka war kaa tamtaray hugoo ra nda Firawuuna, Misira kokoyoo kaboo ra.

9 Ma bay kaŋ Abadantaa, ni Koyoo kaŋ ti Irkoy manʼti kala Koy laadirante kaŋ borey kaŋ ga bagʼa, i ga nga yaamarey dii, a ga nga amaanaa nda nga borohennataraa too i se hala alwadda zenber (1.000) here. 10 Amma borey kaŋ ga konna a, a gʼi bana dogoo din da. A gʼi tuusu, a si gay a mana huga nda boraa kaŋ ga konna a. A gʼa bana dogoo din da. 11 Woo se, ma yaamaroo, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi kaŋ ay gʼi noo ma ne hõ dii, hala mʼi ka dira.

12 Nda war na haŋajer hantumey kaŋ kayandi wey se, war nʼi dii, war nʼi ka dira, Abadantaa, ni Koyoo ga amaanaa nda borohennataraa too kaŋ a nʼa žee ni baabey se. 13 A ga baa ni, a ga albarka daŋ ni ra ka ni boobandi. A ga albarka daŋ haya kaŋ hun ni gundoo ra nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay ra, ni alkamaa, nda ni alaneb haroo nda ni jiyoo, nda ni hawey hayroo ra, nda ni alman buuney hayroo ra laboo ga kaŋ a žee ni baabey se kaŋ nga gʼa noo ma ne. 14 Albarka ga huru ni ra ka bisa dumey kul. Ni jamaa ra, aru kaŋ si duu ize wala woy gun si bara, adabba gun mo sii ni adabbawey ra. 15 Abadantaa ga wirci kul moorandi ni, a si Misira wirci laala berantey wey kaŋ nʼgʼi bay affoo kul daŋ ni ga, amma a gʼi daŋ borey kul ga kaŋ ga konna a.

16 Nʼga dumey kul gon kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼi noo ma ne. Masi hinna i se, masi ngi koyey gana, kumsay no ma ne.»

Abadantaa ti nga jamaa hawgaykaa

17 «Waati kaŋ ni nee ni binoo ra: ‹Dumey wey ga boobo nda agay, taka foo nda ay ga hin kʼi gaaray?› 18 Masi hunbur ey. Hongu hayaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa tee Firawuuna nda Misira borey kul se, 19 siiyan beerey kaŋ ni moɲey dii ey, nda tammaasawey, nda kayfey, nda kabe gaabantaa, nda hini, waatoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni fattandi. Takaa woo da no Abadantaa, ni Koyoo gʼa tee dumey kul kaŋ nʼga hunbur ey se. 20 Abadantaa, ni Koyoo ga binbin laalayaŋ sanba i ga hala nongu kaŋ ra ba borey kaŋ cindi, kaŋ tugu ma ne mo si cindi. 21 Masi jiti ngi maaganda se, zama Abadantaa, ni Koyoo goo war game, Koy beeri no, hunburhaya no. 22 Abadantaa, ni Koyoo ga dumey wey gaaray ni jine kayna-kayna, nʼsi hin ka cahã kʼi tuusu, nda manʼti woo, ganjihoogawey masi koy boobo ni ga. 23 Abadantaa, ni Koyoo gʼi daŋ ni kaboo ra, a gʼi zalbandi hala i kul ma halaci. 24 A ga ngi kokoyey daŋ ni kaboo ra, nʼga maaɲey derandi aduɲɲa ra. Boro si hin ka kay ni jine, hala waati kaŋ nʼnʼi halaci. 25 War ga tooru assuurawey ton nuune ra kʼi tee boosu. Masi nzorfu kaaraa, wala wuragoo kaŋ goo i do boonay, masʼa zaa ni boŋ se, a masi koy tee ma ne kumsay, zama almuhal no Abadantaa, ni Koyoo do. 26 Masi haya almuhalante daŋ ni do hala masi koy tee nga cinaa kaŋ dangandi. Mʼa dii haya futu harramante, mʼa dii almuhal, zama a nka danga.»

8

Abadantaa na Izirayel borey aladabu saajoo ra

1 «Yaamaroo kul kaŋ ay gʼa noo ma ne hõ, war ma gaabandi kʼa ka dira hala war ma duu ka huna, war ma gooru, de war ma gandaa mayray kaŋ Abadantaa žee kaŋ nga gʼa noo war baabey se. 2 Ma hongu fondaa kul kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo na ni ka bisa jiiri woytaacaa (40) woo ra saajoo ra, ka ni yeeti ganda, ka ni sii, hala nga ma hayaa bay kaŋ goo ni binoo ra, ka guna wala nʼga nga yaamarey dii wala nʼsʼi dii. 3 A na ni yeeti ganda, a na ni herayandi, a na ni huna nda ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man kaŋ manʼa bay, ni baabey manʼa bay, hala nga ma ni bayrandi kaŋ manʼti ŋaayan hinne nda adamize ga huna, amma adamize si huna nda kala haya kul kaŋ hun Abadantaa miɲoo ra. 4 Jiiri woytaacaa (40) woo ra, ni bankaaraa mana žen ni jindoo ra, ni cewey mo mana funsu. 5 Adiši ma bay kaŋ Abadantaa, ni Koyoo ga ni aladabu sanda takaa kaŋ nda aru ga nga izoo aladabu. 6 Ma Abadantaa, ni Koyoo yaamarey dii, ka hanga nga fondawey, ma hunbur a.

7 Abadantaa, ni Koyoo ga ni daŋ ganda henna ra, ganda kaŋ ra hari ga dandi, hariɲaayaŋ goo no, nda hariyaŋ kaŋ ga fatta goorey ra nda tondi hondey ra. 8 Alkama, nda orž, nda alanebɲaa, nda jeejayɲaa, nda grenadɲaa, nda zaytuɲaa jiyoo, nda yuu ganda no. 9 Ganda no kaŋ ra nʼga ŋaa bila alhuzun, haya kul si ni kuma. Ganda no kaŋ tondey manʼti kala guuru, de nʼga guuru ciray kaa tondi hondey ra. 10 Waati kaŋ ni ŋaa, ni kungu, ma albarka daŋ Abadantaa, ni Koyoo se nda ganda hennaa kaŋ a nʼa noo ma ne.

11 Hawgay, masi dirɲa Abadantaa, ni Koyoo ka goro mana nga yaamarey, nda nga hantumey kaŋ kayandi, nda nga hantumey dii kaŋ ay gʼi noo ma ne hõ. 12 Waati kaŋ ni ŋaa, de ni kungu, waati kaŋ nʼna hugu hennayaŋ cin ka goro i ra, 13 waati kaŋ ni alman buuney nda ibeerey gooru, nzorfu kaaraa nda wuragoo boobo ni kone, de haya kul kaŋ goo ni maaɲoo ga gooru, 14 hawgay, ni binoo masi koy beeri, de ma dirɲa Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra. 15 A na ni ka dira saaji beeri hunburantaa woo ra, gondi naajikoyni, nda donton, nda jaw, nongu kaŋ ra hari sii gandaa ra. A na hari dandandi kʼa kaa ma ne tondi ra. 16 A na ni ŋandi saajoo ra man kaŋ ni baabey sʼa bay, hala nga ma ni yeeti ganda, ka ni sii, ka ihenna tee ma ne woo banda ga. 17 Nda ni nee ni boŋ se: ‹Ay gaaboo nda agay boŋ albarkaa kʼay noo almanoo woo›, 18 ma hongu Abadantaa, ni Koyoo, zama nga no ma ni noo gaabi ma hin ka duu almanoo woo kul, ka nga amaanaa tabatandi kaŋ a nʼa žee ni baabey se, sanda takaa kaŋ nda a goo mʼa tee hõ.

19 Waati kul kaŋ ni dirɲa Abadantaa, ni Koyoo, ni hanga koy tanayaŋ, nʼnʼi gana, de ni sujudu i se, ay ga ni haŋa žiiboo kaa hõ: šikka sii a ra, war ga halaci. 20 Sanda gandawey kaŋ Abadantaa nʼi halaci war jine, war mo ga halaci takaa din da, zama war mana haŋajer Abadantaa, war Koyoo šennoo se.»

9

Manʼti Izirayel borey nka tee šerrantey nda dumey jerey

1 «Haŋajer Izirayel! Hõ nʼga Žurdeŋ isaa deŋ ka huru gandaa ra ka koy dumiyaŋ mayray kaŋ beeri nda ni, i gaabi nda ni, koyra beeriyaŋ kaŋ ceteyaŋ gʼi kuubi kaŋ too hala beenaa ra, 2 boro beeriyaŋ, i goo nda kayyan, Anak borey kaŋ nʼgʼi bay kaŋ nʼga maa i ga nee: ‹May no ma hin ka kay Anak izey jine?› 3 Ma bay hõ kaŋ Abadantaa, ni Koyoo hunday no ma dira ni jine sanda nuune beeri, nga no mʼi halaci, nga no mʼi kaynandi ni jine, nʼgʼi gaaray, nʼga cahã kʼi halaci sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har ma ne.

4 Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi gaaray ni jine, masi nee ni boŋ se: ‹Ay šerretaraa se Abadantaa nʼay daŋ gandaa woo ra yʼa mayray.› Manʼti woo no, dumey wey laalaroo se Abadantaa gʼi gaaray ni jine. 5 Manʼti ni šerretaraa wala ni bine hennaa se nʼga huru ka ngi gandawey mayray, amma dumey wey laalaroo se Abadantaa, ni Koyoo gʼi gaaray ni jine, hala Abadantaa ma šennoo too kaŋ a nʼa žee ni baabey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se. 6 Adiši ma bay kaŋ manʼti ni šerretaraa se Abadantaa, ni Koyoo ga ni noo ganda hennaa woo mʼa mayray, zama ni manʼti kala jama hiɲešenda.»

Wura yagaw tooroo, jamaa layboo

7 «Ma hongu, masi dirɲa kaŋ nʼna Abadantaa, ni Koyoo futandi saajoo ra. Za hanoo kaŋ ni fatta Misira gandaa ra hala war too kate ne ra war mana fay nda ka ture Abadantaa ga. 8 Horeb tondi hondoo do war na Abadantaa futuroo tunandi. Abadantaa futu war ga hala nongu kaŋ ra a baa ka war halaci. 9 Waatoo kaŋ ay žigi tondi hondoo boŋ ka tondi walhawey zaa, amaanaa kaŋ Abadantaa nʼa daŋ nga nda war game walhawey, ay cindi tondi hondoo boŋ zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40), ay mana ŋaayan ŋaa, ay mana hari haŋ. 10 Abadantaa nʼay noo tondi walha hinkaa kaŋ Irkoy kabe-izoo kʼi hantum kaŋyaŋ ga šenney kul goo kaŋ Abadantaa nʼi har war se tondi hondoo boŋ, nuunaa game, jamaa margaroo hane.

11 Zaari woytaacaa (40) nda cijin woytaacaa (40) benantaa ga no Abadantaa nʼay noo tondi walha hinkaa, amaanaa walhawey. 12 Abadantaa nee ya ne: ‹Tun, ma cahã ka zunbu ka hun ne, zama ni jamaa kaŋ nʼnʼa fattandi Misira na ifutu tee! I cahã ka fondaa naŋ kaŋ nda ay nʼi yaamar. I na guuru mennandi kʼa tee tooru ngi boŋ se.› 13 Abadantaa šelaŋ ya ne ka nee: ‹Ay dii jamaa woo, dumi no kaŋ hiɲoo ga šendi. 14 Naŋ yʼi halaci, ya maaɲey tuusu kʼi kaa aduɲɲa ra! Ay ga ni tee ganda kaŋ ga gaabi a ga boobo nda ey.› 15 Ay kuubi ka hun tondi hondoo boŋ, amaanaa walha hinkaa goo ay kabe hinkaa ra, nuune goo ma dii hondoo boŋ. 16 Nga ne, ay dii kaŋ war na zunubu tee Abadantaa, war Koyoo ga, ka guuru mennandi kʼa tee yagaw. War cahã ka fondaa naŋ kaŋ nda Abadantaa na war yaamar. 17 Woo ga, ay na walha hinkaa dii kʼi warra nda ay kabe hinkaa, ay nʼi kayri war jine.»

Musa na Irkoy ŋaaray Izirayel borey se

18 «Ay kaŋ Abadantaa jine sanda cee jinaa, zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40), ay mana ŋaayan ŋaa, ay mana hari haŋ zunubey kul kaŋ war nʼi tee maaganda se, war na goy futu tee Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi. 19 Ay hunbur futuroo nda dukuroo kaŋ Abadantaa nʼa tee war se hala nongu kaŋ ra a baa nga ma war halaci. Amma hiino mo Abadantaa na haŋajer ya ne. 20 Abadantaa hanse ka futu Haruna mo ga hala nongu kaŋ ra a baa nga mʼa halaci, alwaatoo din, ay ŋaaray Haruna mo se. 21 Yagaa kaŋ war nʼa tee kaŋ ti goy zunubantaa, ay nʼa dii kʼa ton nuune ra, ay nʼa kayri, kʼa dur hala a tee hamni, ay na hamnoo warra haroo ra kaŋ ga doo ka hun tondi hondoo ra.

22 Tabera, nda Masa, nda Kiworot-Hataawa koyrawey ra war na Abadantaa futandi. 23 De mo waatoo kaŋ Abadantaa na war donto ka hun Kadeš-Barneya ka nee: ‹Wa žigi ka koy gandaa mayray kaŋ ay nʼa noo war se›, war ture Abadantaa, war Koyoo yaamaroo ga, war mana naanay a, war mana haŋajer a se. 24 Turanteyaŋ ti war Abadantaa ga za hanoo kaŋ ay na war bay.

25 Ay kaŋ Abadantaa jine zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40), ay kaŋ a jine, zama a nee nga ga war halaci. 26 Ay na Abadantaa ŋaaray, ay nee: ‹Ay Koyoo, Abadantaa, masi ni jamaa halaci, ni tuboo kaŋ nʼnʼa feeri kʼa fattandi nda ni jeeraa nda ni kabe gaabantaa Misira. 27 Hongu ni tamey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba. Masi hanga jamaa woo hiɲešendaa, nda nga laalaroo, nda nga zunuboo bande. 28 Gandaa kaŋ ra nʼnʼir fattandi borey masi koy nee: “Abadantaa nka si hin kʼi daŋ gandaa ra kaŋ a nee nga gʼa noo i se, wala a mma konna ey, nga se a nʼi ka fatta ka koy i wii saajoo ra.” 29 Ngi manʼti kala ni jamaa, ni tuboo kaŋ nʼnʼa fattandi nda ni hini beeroo nda ni kabe gaabantaa.›»

10

Abadantaa yaafaroo

1 «Alwaatoo woo ra, Abadantaa nee ya ne: ‹Tondi walha hinka hoy sanda ijinawey, ma žigi ka koy ay do tondi hondoo ga, ma bundu sunduku mo tee. 2 Ay ga šenney hantum walhawey wey ga kaŋ cindi walha jina-jinawey kaŋ nʼnʼi kayri ga, mʼi daŋ sundukoo ra.› 3 Ay na akasiya bundu sunduku tee, ay na tondi walha hinkaa hoy sanda ijinawey, ay žigi hondoo boŋ, walha hinkaa goo ay kaboo ra. 4 Abadantaa na hayaa hantum walhawey ga kaŋ cindi ijinawey ga kaŋ ti šenni woyaa (10) kaŋ a nʼi har war se tondi hondoo boŋ, nuunaa game, jamaa margaroo hane. Abadantaa nʼay noo walhawey. 5 Ay willi ka zunbu hondoo boŋ, ay na walhawey daŋ sundukoo kaŋ ay nʼa tee ra. I cindi no din sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼay yaamar.

6 Izirayel borey hun Bene-Yakaŋ dayey ka koy Mosera. No din ra Haruna buu, a suturandi. Nga izʼaroo Eleyazar na sargari juwalyan goyoo zaa dogoo ra. 7 I hun no din ka koy Gudgoda, i hun Gudgoda ka koy Yotbata kaŋ ti hari ganda.

8 Alwaatoo woo ra, Abadantaa na Lewi alkabiilaa daŋ jere ga hala i ma Abadantaa amaanaa sundukoo zaa, hala i ma kay Abadantaa jine ka goy a se, ka gaara jamaa se Abadantaa maaɲoo ga hala hõ. 9 Woo se Lewi sii nda baa, a sii nda tubu nga armey bande, Abadantaa zaati ti nga tuboo, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo nʼa har a se.

10 Ay cindi tondi hondoo boŋ sanda cee jinaa takaa, zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40). Hiino mo, Abadantaa na haŋajer ya ne, Abadantaa mana baa nga ma ni halaci. 11 Abadantaa nee ya ne: ‹Tun, ma huru jamaa jine, i ma huru gandaa ra kʼa mayray kaŋ ay nʼa žee ngi baabey se kaŋ ay gʼa noo i se.›»

Baa Abadantaa, ma haŋajer a se

12 «Sohõ Izirayel, macin no Abadantaa, ni Koyoo gʼa wiri ni ga? Nda manʼti ma hunbur Abadantaa, ni Koyoo, ka nga fondawey kul gana, ma bagʼa, ma goy Abadantaa, ni Koyoo se nda ni binoo kul nda ni hundoo kul, 13 ka Abadantaa yaamarey nda nga hantumey kul dii kaŋ ay gʼi noo war se hõ, hala ma duu gomni. 14 Nga ne, Abadantaa, ni Koyoo wane nda beenawey nda ngi beeriyanoo kul, nda gandaa nda haya kul kaŋ goo a ra. 15 Ni baabey hinne ga Abadantaa hawa, ngi no a bagʼey, a na ngi hayroo suuba dumawey ga, war no a na war suuba dumey kul ra, sanda hõ takaa. 16 Wa war biney daŋbangu, war masi yee ka boŋšenday. 17 Zama Abadantaa, war Koyoo ti irkoyey Irkoy, nga ti koyey Koyoo, Irkoy beeroo, Hinikoyoo kaŋ boro ma hunbur a, a si borey bisandi cere, a si sufuray taa. 18 A ga faasa alyatim nda woy kaŋ kurɲoo buu se, a ga baa yaw, a gʼa noo ŋaayan nda bankaaray. 19 War ma baa yaw, zama war nka tee yaw Misira gandaa ra.

20 Abadantaa, ni Koyoo no ma hunbur a, nga se ma goy, nga ga ma hawa, nga maaɲoo ga nʼga žee. 21 Nga no mʼa ka bolsay, nga ti ni Koyoo, nga no ka teegoy beeri hunburantey wey kaŋ ni moɲey dii ey tee ni do. 22 Ni baabey kaŋ doo Misira manʼti kala boro woyye (70). Sohõ Abadantaa, ni Koyoo na ni boobandi sanda beenaa handarawey.»

11

Baa Abadantaa, ma nga yaamarey dii

1 «Ma baa Abadantaa, ni Koyoo, waati kul ma nga talfey, nda nga hantumey, nda nga hantumey kaŋ kayandi, nda nga yaamarey dii. 2 Hõ war ma bay kaŋ manʼti war izey no ka Abadantaa, war Koyoo aladaboo bay, i mana dii nga beeraa, nda nga kabe gaabantaa, nda nga hinoo, 3 nda nga tammaasawey, nda nga teegoyey kaŋ a nʼi tee Misira game, nda Firawuuna, Misira kokoyoo, nda nga gandaa kul se, 4 nda woo kaŋ a nʼa tee Misira wongu-izey se, nda nga baryey, nda nga bari torkawey, nda takaa kaŋ nda Kakaarey teekoo haroo daabu i ga waatoo kaŋ i ga war gaaray. Abadantaa nʼi derandi hala hõ, 5 nda woo kaŋ a nʼa tee saajoo ra hala war kaayanoo nongoo woo ra, 6 nda hayaa kaŋ a nʼa tee Rubeŋ alkabiilaa boro kaŋ ti Eliyab izʼarey Dataŋ nda Abiram se, takaa kaŋ nda laboo na nga miɲoo feeri kʼi gon Izirayel kul game, ngi nda ngi hugey borey, nda ngi hukkumey, nda haya kul kaŋ hanga i bande. 7 Zama war moɲey dii Abadantaa teegoy beeroo kul kaŋ a nʼa tee. 8 Yaamaroo kul kaŋ ay gʼa noo ma ne hõ, war mʼa dii, hala war ma duu gaabi ka gandaa dii kaŋ war goo ma bisa ka koy a mayray, 9 hala war ma duu aloomur gandaa ra kaŋ Abadantaa žee war baabey se kaŋ nga gʼa noo ngi nda ngi hayroo se, gandaa woo kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari.»

Gandaa kaŋ Abadantaa ga huga nda a

10 «Gandaa kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray manʼti Misira gandaa cine kaŋ ra war fatta, kaŋ ra nʼga ni dumiyoo say, nʼga haŋandi nda ni cewey sanda takaa kaŋ boro gʼa tee saddiɲa se. 11 Gandaa kaŋ ra war goo ma bisa ka koy a mayray manʼti kala tondi honduyaŋ nda gooruyaŋ ganda kaŋ ga beenaa ncirɲoo haroo haŋ. 12 Ganda no kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo ga huga, waati kul Abadantaa, ni Koyoo moɲey goo a ga, jiiroo šintinoo ka koy benantaa ga.

13 Nda war na haŋajer ka boori ay yaamarey se kaŋ nda ay ga war yaamar hõ, ka baa Abadantaa, war Koyoo, ka goy a se nda war binoo kul nda war hundoo kul, 14 ay ga war gandaa noo ncirɲi nga waatoo ra, ncirɲi jinawey nda ikokorantey, nʼga ni alkamaa hegay, nda ni alaneb haroo, nda ni jiyoo. 15 Ay ga subu zayandi hawsaa ra ni adabbawey se, nʼga ŋaa hala ma kungu.

16 Wa hawgay war biney masi koy dargandi, ka mooru ka koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i jine. 17 Abadantaa ga futu war ga, a ga beenaa daabu, de ncirɲi si kaŋ, laboo si yee ka ize tee, war ga cahã ka dere ganda hennaa ra kaŋ Abadantaa gʼa noo war se. 18 Wʼay šenney wey kaŋ ay gʼi har war se daŋ war biney nda war hundey ra. War mʼi haw war kabey ga sanda tammaasa, mʼi haw war teɲawey mo ga. 19 War mʼi cawandi war izey se, war mʼi har waati kaŋ ni goo hugey do, nda waati kaŋ nʼga dira, nda waati kaŋ nʼga kani nda waati kaŋ nʼga tun. 20 Mʼi hantum ni hugoo ganboo carawey ga nda ni koyrawey miɲey ga. 21 Woo ra kullihinne beenaa goo laboo se beene, war zaarey nda war izey zaarey ga gay gandaa ra kaŋ Abadantaa žee war baabey se kaŋ nga gʼa noo i se.

22 Zama nda war na yaamaroo woo kul kaŋ ay nʼa noo war se hõ dii ka dira nda a, ka baa Abadantaa, war Koyoo, ka hanga nga fondawey kul, ka hawa a ga, 23 Abadantaa ga dumey wey kul gaaray war jine, war ga dumiyaŋ gaaray kaŋ boobo nda war, i gaabi nda war. 24 Nongu kul kaŋ ra war ceetaamey bisa, ga tee war wane. War gandaa ti kʼa dii za saajoo ra hala Libaŋ gandaa ra, kʼa dii za Efrat isaa do hala Dangay teekoo* do. 25 Boro kul si hin ka kay war jine. Abadantaa, war Koyoo ga binedunbay nda hunburay daŋ ganda kul kaŋ ra war huru, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har war se.

26 Guna, agay, hõ ay ga albarka nda laaliyan daŋ war jine. 27 War ga duu albarka nda war ga haŋajer Abadantaa, war Koyoo yaamarey se kaŋ ay gʼi noo war se hõ. 28 War ga duu laaliyan nda war si haŋajer Abadantaa, war Koyoo yaamarey se, ka hun fondaa ga kaŋ ay gʼa noo war se hõ ka hanga koy tanayaŋ kaŋ war sʼi bay. 29 Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo, na ni daŋ gandaa ra kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray, ma albarka gaara Garizim tondi hondoo boŋ, ma laaliyan gaara Ebal tondi hondoo boŋ. 30 Tondi hondey wey sii kala Žurdeŋ kabe faa ga, waynakaŋay here, Kanaŋ borey kaŋ ga goro Ganganoo gandaa ra, Gilgal tenje, More tuuriɲaa beerey jere. 31 War ga koy Žurdeŋ isaa deŋ ka huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa noo war se kʼa mayray. War gʼa mayray, war ga goro a ra. 32 War ma hawgay, war ma hantumey nda hantumey kaŋ kayandi kul ka dira kaŋ ay gʼi daŋ war jine hõ.»

12

Abadantaa ašariyawey

1 «Hantumey nda hantumey kaŋ kayandi ne kaŋ war mʼi dii kʼi ka dira gandaa ra kaŋ Abadantaa, war baabey Koyoo nʼa noo ma ne hala mʼa mayray, ni aloomuroo kul kaŋ nʼgʼa tee laboo ga.»

Nongu henanante follokaa

2 «Dumey kaŋ war gʼi gaaray, nongey kul kaŋ ra i na ngi koyey gana, war mʼi halaci tondi hondu beerey ga, nda hondey ga, nda tuuri firzi kul cire. 3 War ma ngi sargari tonadogey kayri, war ma ngi tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi gana kayri, war ma ngi Ašera toorey ton nuune ra kʼi tee boosu, war ma ngi tooru assuurawey kayri, war ma maaɲey derandi kʼi kaa no din. 4 War masi ngi takaa tee Abadantaa, war Koyoo se. 5 War mʼa gana nongoo hinne ra kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa suuba war alkabiilawey kul ra ka nga maaɲoo daŋ a ga kʼa gorandi no din. No din ra ma koy. 6 No din ra war ma koy nda war sargari kukurantey, nda war sargarey, nda war azakkawey, nda hayey kaŋ war nʼi kaa Abadantaa se sanda baa, nda meefurey, nda hayey kaŋ war nʼi kaa nda war boŋ, nda war adabba beerey nda ibuuney gunde jinawey. 7 No din ra war ma ŋaa Abadantaa, war Koyoo jine, de war nda war hugey borey, war ma ɲaali nda war goyey albarkawey kul kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo na albarka daŋ ni ra.

8 War masi takaa tee kaŋ ir goo mʼa tee hõ kaŋ ti boro kul ga haya tee kaŋ kan a se. 9 Zama hala sohõ war mana too hunanzamdogoo ra, tuboo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne. 10 Waati kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ, war goro gandaa ra kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa noo war se a ma tee war tuboo, ka war noo hunanzamay ka war kaa war iberey kaŋ ga war kuubi ka war bere kabey ra, war ga goro nda baani. 11 Woo ra nongoo kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra, no din ra war ma kate hayaa kul kaŋ nda ay ga war yaamar, war sargari kukurantey, nda war sargarey, nda war azakkawey, nda hayey kaŋ war gʼi kaa Abadantaa se sanda baa, nda sargari suubantey kaŋ war nʼi tee meefur Abadantaa maaɲoo ga. 12 War ma ɲaali Abadantaa, war Koyoo jine, war, nda war izʼarey, nda war ize woyey, nda war baɲɲey, nda war koŋŋey, nda Lewi boraa kaŋ goo war koyrawey ra, zama a sii nda baa, a sii nda tubu war bande.

13 Hawgay masi ni sargari kukurantey kaa nongu kul kaŋ ni dii a ra. 14 Nongoo hinne kaŋ Abadantaa gʼa suuba ni alkabiilawey affoo ra, nga ra nʼga ni sargari kukurantey kaa, no din ra ma hayaa kul tee kaŋ ay gʼa har ma ne. 15 Amma nʼga hin ka adabba koosu, ka ŋaa hamoo ra haya kaŋ ni baa ni koyrawey kul ra, ka sawa nda albarkaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne. Boro kaŋ si henan nda boro kaŋ ga henan ga hin kʼa ŋaa ni mma nee ŋaayan de sanda takaa kaŋ nda boro ga jeeri wala hira ŋaa. 16 Hayaa hinne kaŋ no, war masi kuri ŋaa, mʼa mun laboo ra sanda hari.

17 Nʼsi hima ka ni alkamaa, nda ni alaneb haroo, nda ni jiyoo azakkawey ŋaa ni koyrawey ra, takaa din da ti ni adabba beerey nda ibuuney gunde jinawey, nda ni sargarey kul kaŋ nʼnʼi kaa meefur se, nda ni sargarey kaŋ nʼnʼi kaa nda ni boŋ, nda hayey kaŋ nʼnʼi kaa Abadantaa se sanda baa. 18 Amma Abadantaa, ni Koyoo hinne jine, nongoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba, no din ra nʼgʼi ŋaa, ni, nda ni izʼaroo, nda ni ize woyoo, nda ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda Lewi boro kaŋ goo ni koyrawey ra. Ma ɲaali Abadantaa, ni Koyoo jine nda ni goyey albarkawey kul. 19 Hawgay masi Lewi boro yala aloomuroo kul ra kaŋ nʼgʼa tee ni gandaa ra.

20 Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni gandaa beerandi sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ma ne, de nʼga nee: ‹Ay ga booni ya ham ŋaa›, zama ham booni na ni dii, nʼga hin ka ham ŋaa nda woo kaŋ ga kan ma ne. 21 Nda nongoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba ka nga maaɲoo daŋ a ga, ga hanse ka mooru ni dogoo, nʼga hin ka koosa adabba beerey nda ibuuney ra kaŋ Abadantaa nʼi noo ma ne, nda takaa kaŋ nda ay na ni yaamar, nʼga hin kʼi ŋaa ni koyrawey ra nda woo kaŋ ga kan ma ne. 22 Mʼa ŋaa ni mma nee ŋaayan de sanda takaa kaŋ nda boro ga jeeri wala hira ŋaa, boro kaŋ si henan gʼa ŋaa, boro kaŋ ga henan mo ga hin kʼa ŋaa. 23 Amma ma hanse ka ni boŋ dii masi kuri ŋaa, zama kuri manʼti kala hundi, masi hundi ŋaa hamoo bande. 24 Masʼa ŋaa, mʼa mun laboo ga sanda hari. 25 Masʼa ŋaa, hala ma duu gomni, ni nda ni izey ni banda ga, zama nʼna haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine.

26 Amma hayey kaŋ nʼnʼi daŋ jere ga Irkoy se nda ni meefur sargarey, ngi no nʼga kate ey nongoo ra kaŋ Abadantaa gʼa suuba. 27 Nʼga ni sargari kukurantey, hamoo nda kuroo kaa Abadantaa, ni Koyoo sargari tonadogoo ga. Ni sargarey kuroo ga doorandi Abadantaa, ni Koyoo sargari tonadogoo ga, ma hamoo ŋaa. 28 Šenney wey kul kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ dii, ma haŋajer i se, hala waati kul ma duu gomni, ni nda ni izey ni banda ga, zama nʼna haya tee kaŋ ga boori, a ga henan Abadantaa, ni Koyoo jine.»

Izirayel borey si hima ka ganda tanawey borey denden

29 «Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na dumey tuusu kaŋ nʼga kaa kʼi gaaray ni jine, waati kaŋ nʼnʼi gaaray, de ni goro ngi gandaa ra, 30 hawgay masi kaŋ kumsay ra kaŋ ti kʼi denden, kaŋ i halaci ni jine banda ga. Hawgay masi ngi koyey alhabar hãa ka nee: ‹Taka foo nda gandawey wey na ngi koyey gana, hala agay mo ma ngi takaa tee?› 31 Masi woo tee Abadantaa, ni Koyoo se, zama haya futu dumi kul no i gʼa tee ngi koyey se kaŋ Abadantaa gʼi konnay. I ga koy hala nongu kaŋ ra i ga ngi izʼarey nda ngi ize woyey ton nuune ra ngi koyey se kʼi tee boosu.»

13

1 «Šennoo kul kaŋ nda ay ga war yaamar, war ma gaabandi kʼa ka dira, masi haya kul tonton a ga, masi haya kul kaa a ra.»

Tooru ganakey

2 «Nda annabi wala handirikaw fatta war ra kaŋ na tammaasa wala kayfi har ma ne, 3 de tammaasaa wala kayfoo kaŋ a nʼa har ma ne tee, a nee: ‹Ir ma hanga koy tanayaŋ bande› kaŋyaŋ nʼsʼi bay, ‹ir ma goy i se›, 4 masi haŋajer annaboo woo nda handirikaa woo šenney se, zama Abadantaa, war Koyoo no ma war sii ka dii wala war ga baa Abadantaa, war Koyoo, nda war binoo kul nda war hundoo kul. 5 Wa hanga Abadantaa, war Koyoo bande, war ma hunbur a, war ma nga yaamarey dii, war ma haŋajer a se, nga se war ma goy, war ma hawa a ga. 6 Annaboo woo wala handirikaa woo ga wiiyandi, zama a nka tureyan tunandi Abadantaa, war Koyoo ga kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra, de a na ni kaa tamtaray hugoo ra. A baa nga ma ni kaa fondaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na ni yaamar ma hanga a. Woo ra nʼga ifutu kaa war game.

7 Nda ni armaa, ni ɲaa-izoo, wala ni izʼaroo, wala ni ize woyoo, wala woyoo kaŋ ga kani ni gandoo ra, wala ni ceroo kaŋ nʼga bagʼa sanda ni, ga ni derandi tuguyan ra ka nee: ‹Ir ma koy goy koy tanayaŋ se›, koyyaŋ kaŋ nʼsʼi bay, ni baabey manʼi bay, 8 jamawey kaŋ ga war kuubi ka war bere koyey ra, a ma tee wey kaŋ ga man ni wala wey kaŋ ga mooru ni, ka koy laboo boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga, 9 masi yadda a ga, masi haŋajer a se, masi hinna a se, masʼa kaa, masʼa sutura. 10 Šikka sii mʼa wii, ma tee boro jinaa kaŋ ga kabe daŋ a ga kʼa wii, woo banda ga, jamaa kul. 11 Mʼa warra nda tondi kʼa wii, a ga buu, zama a nka ceeci ka ni moorandi Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni fattandi Misira gandaa ra, tamtaray hugoo ra. 12 Izirayel kul ga maarʼa, de i ga hunbur, i si goy futaa woo cine tee ni do koyne.

13 Nda ni maa haya ga harandi koyrawey affoo ga kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi noo ma ne ma goro i ra, 14 kaŋ boro yaamuyaŋ fatta ni borey ra ka ngi koyrawey borey tusa ka nee: ‹Ir ma koy goy koy tanayaŋ se›, koyyaŋ kaŋ war sʼi bay, 15 ma ceeci, ma guna ka bay, ma hãayan cere-ceranteyaŋ tee. Nga ne, nda hayaa cimi no, hayaa teendi, almuhaloo woo teendi war game, 16 šikka sii, ma koyraa din borey wii nda takuba, nga nda haya kul kaŋ goo a ra, ba adabbawey kaŋ goo a ra, mʼi kul halaci sõy nda takuba. 17 Ma nga alganiimaa kul marga farroo gamoo ra, ma nuune daŋ koyraa ra nda alganiimaa kul kaŋ goo a ra, mʼi kul sarga Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga sanda sargari kaŋ tonandi hala a ma ben, a ga tee hala abada koyra kaŋ kayri, a si yee ka cinandi koyne. 18 Ni kaboo masi tuku haya kul do kaŋ harram, hala Abadantaa ma yee nga futuyan beeroo se banda, a ma tamalla ma ne, a ma hinne ma ne, a ma ni boobandi sanda takaa kaŋ nda a nʼa žee ni baabey se. 19 Hayaa kaŋ no ti, ma haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se ka nga yaamarey kul dii kaŋ ay gʼi noo ma ne hõ, ka haya tee kaŋ ga henan Abadantaa, ni Koyoo jine.»

14

Alaadawey kaŋ si teendi buuyan ra

1 «War manʼti kala izeyaŋ Abadantaa, war Koyoo se. War masi žeeri kaa war gaahamey ga, war masi war teɲaa hinbirey kaa bukaw se. 2 Zama ni manʼti kala jama henanante Abadantaa, ni Koyoo se. Ni no Abadantaa, ni Koyoo nʼa suuba hala ma tee nga halaalaa dumey kul kaŋ goo laboo ga game.»

Hamey kaŋ ga halal nda iharramantey

3 «Masi haya harramante kul ŋaa. 4 Adabbawey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa ne: haw, nda feeji, nda hancin, 5 nda hira, nda jeeri, nda cofoowa, nda ganjihancin, nda kooba, nda honday, nda ganjifeeji. 6 Adabba kul kaŋ nga ceetaamey ga faya, amma ceetaamey si fersi ihinka, a ga goyaw, war ga hin kʼi ŋaa. 7 Amma wey kaŋ si ŋandi kaŋ ga goyaw, ceetaamey ga faya, i ga fersi ihinka ne: yoo, nda ntabay, nda tondoo-ntabay, i ga goyaw, amma ceetaamey si faya. I ga harram war se. 8 Nda nbirŋa, zama ceetaamey ga faya, amma a si goyaw, a ga harram war se. War masi ngi hamey ŋaa, war masi tuku ngi jifaa ga.

9 Wey kaŋ war ga hin kʼi ŋaa hayey kul kaŋ goo haroo ra ne: woo kaŋ goo nda ziihaya nda kokoši, war mʼi ŋaa. 10 Amma wey kul kaŋ sii nda ziihaya nda kokoši, war masʼi ŋaa, i ga harram war se.

11 Ciraw halalante kul war ga hin kʼa ŋaa. 12 Amma wey kaŋ war masʼi ŋaa ti: jigaara, nda jigaara kaabekoyni, nda taši, 13 nda algabu ciray, nda algabu bibi, nda milaŋ dumi nda dumi, 14 nda gaaru-gaaru dumi kul, 15 nda taatagay, nda cirawfutu, nda jufuleele, nda gabu dumi nda dumi, 16 nda duuricanba, nda cirawfutu beeri, nda cirawfutu kaaray, 17 nda saajoo cirawfutu, nda jigaara, nda miri-miri-ngondiya, 18 nda alwaaliya, nda cirawkaaray dumi nda dumi, nda ciraw zunbukoyni, nda atafirfir. 19 Fatakoyni kaccu kul kaŋ ga deeši ga harram war se, a si ŋandi. 20 Amma ciraw halalante kul war ga hin kʼa ŋaa.

21 War masi jifa kul ŋaa, taabuši kaŋ goo ni koyrawey ra se mʼa noo a mʼa ŋaa, wala mʼa neere yaw se, zama ni manʼti kala jama henanante Abadantaa, ni Koyoo se. Masi hancin-ize hina ɲaŋoo wawaa ra.»*

Azakkaa ašariyaa

22 «Ni faaroo duuraa kul, azakkaa kaa a ra, hayaa kaŋ ni faaroo ga kate a jiiri ka kaa jiiri. 23 Abadantaa, ni Koyoo jine, nongoo kaŋ a gʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra, ma ni alkamaa, nda ni alaneb haroo, nda ni jiyoo, nda ni adabba beerey nda ibuuney gunde jinawey azakkaa ŋaa, woo ra nʼga wan ka hunbur Abadantaa, ni Koyoo waati kul. 24 Waatoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na albarka daŋ ni ra, de nongoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa suuba ka nga maaɲoo daŋ a ga, ga mooru ma ne, nda fondaa ga kuu ma ne ka koy nda a se, 25 woo ra ma azakkaa barmay nooru, ma nooroo kunsum ni kaboo ra, ma koy nongoo ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba. 26 No din ra ma nooroo day nda haya kul kaŋ ni baa, adabba beeri nda ibuuna, alaneb hari moora nda harifutu, haya kul kaŋ kan ma ne. Ma ŋaa no din Abadantaa, ni Koyoo jine, ma ɲaali, ni nda ni alaayaney. 27 Lewi boraa kaŋ goo ni koyrawey ra, masʼa yala, zama a sii nda baa, a sii nda tubu ni bande.

28 Jiiri hinza kul banda ga, jiiri hinzantoo faaroo duuraa azakkaa kul fattandi, mʼa jisi ni koyrawey ra. 29 Waatoo din, Lewi boraa ga kaa kaŋ sii nda baa, a sii nda tubu ni bande, nda taabušoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu kaŋyaŋ goo ni koyrawey ra, i ga ŋaa hala i ma kungu, hala Abadantaa, ni Koyoo ma albarka daŋ goyey kul kaŋ ni kabey gʼi tee ra.»

15

Jiiri iyye kul garawey ga naŋandi

1 «Jiiri iyye kul benantaa ga, ma garawey naŋ. 2 Takaa ne kaŋ nda naŋyanoo ga teendi: garawmaykaw kul kaŋ garaw nga cinaa se, gʼa naŋ a se. A masi nga cinaa wala nga armaa cahãndi, zama naŋyanoo kaŋ ga teendi Abadantaa maaɲoo ga, feendi. 3 Nʼga hin ka yaw cahãndi, amma woo kaŋ nʼgʼa may ni armaa ga, mʼa naŋ a se. 4 Haya kaŋ no, talka si hima ka bara ni do, zama Abadantaa ga hanse ka albarka daŋ ni ra gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu hala mʼa mayray, 5 hayaa hinne kaŋ no manʼti kala ma hanse ka haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se, ka gaabandi ka yaamaroo woo kul kaŋ ay gʼa noo ma ne hõ ka dira. 6 Zama Abadantaa, ni Koyoo ga albarka daŋ ni ra sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ma ne, nʼga garaw ganda boobo se nda tolme, amma ni, nʼsi garaw zaa nda tolme, nʼga ganda boobo laama, amma i si ni laama.

7 Nda ni do talka goo ni armey ra, ni koyrawey affoo ra, ni gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne, masi ni binoo kogandi a ga, masi ni kaboo šendandi ni arma talkaa se. 8 Ma hanse ka ni kaboo feeri a se kʼa garaw nda kabedoonay haya kaŋ ga nga almuraadey hanse a se. 9 Ni boŋ hawgay masi anniya futu zaa ni binoo ra ka nee: ‹Jiiri iyyantoo man, naŋyanoo jiiroo› ka ni arma talkaa guna nda guna futay, de manʼa noo haya kul. A ga kaati ka Abadantaa cee ni ga, de nʼga duu zunubu. 10 A noo nda kabedoonay, ni binoo masi maray waati kaŋ nʼgʼa noo, nda nʼna woo tee, Abadantaa, ni Koyoo ga albarka daŋ ni teegoyey kul ra nda ni kabe goyey kul ra. 11 Talka si ben gandaa ra, woo se ay ga ni yaamar ka nee: ‹Ma hanse ka kabedoonay ni arma talkaa wala alfukaaroo se kaŋ goo ni gandaa ra.›»

Baɲɲey sawalyanoo

12 «Nda ni armaa Ebere, aru wala woy na nga boŋ neere ma ne, a ga goy ma ne jiiri iddu, amma jiiri iyyantoo ra mʼa sawal, mʼa naŋ a ma hun ni do. 13 Waati kaŋ nʼnʼa sawal kʼa naŋ a ma hun ni do, masʼa naŋ a ma koy kabe koonu. 14 Mʼa noo nda kabedoonay gomni ni adabba buuney ra, nda ni attamoo ra, nda ni alaneb haroo ra. Mʼa noo gomney ra kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo na albarka daŋ ni ra. 15 Ma hongu kaŋ ni cindi ka tee baɲɲa Misira gandaa ra, Abadantaa, ni Koyoo na ni feeri, woo se ay ga ni noo yaamaroo woo hõ. 16 Nda ni baɲɲaa nee ma ne: ‹Ay si baa ya hun ni do›, zama a ga baa ni nda ni borey, de mo a ga saabu ni do, 17 ma taaji zaa ka haŋaa fun ganboo caraa ga, a ga tee ni baɲɲaa hala abada. Taka follokaa no nʼgʼa tee ni koŋŋaa se. 18 A masi tee ma ne šenday kʼa sawal a ma koy, zama a nka goy ma ne jiiri iddu, de mo albahaa kaŋ ni duu a ga too goykaw banaa cine hinka. Nda nʼna woo tee, Abadantaa, ni Koyoo ga albarka daŋ haya kul kaŋ nʼgʼa tee ra.»

Adabba izʼaru jinaa ašariyaa

19 «Gunde jinaa aru kaŋ hayandi ni adabba beerey nda ibuuney ra, mʼa yeeti jere ga Abadantaa, ni Koyoo se. Masi goy nda ni adabba beerey gunde jinaa, masi ni adabba buuney gunde jinaa hinbiroo kosu. 20 Abadantaa, ni Koyoo jine ma adabba gunde jinaa ŋaa, ni nda ni alaayaney, jiiri ka kaa jiiri, nongoo kaŋ Abadantaa gʼa suuba. 21 Nda malal goo a ga, a ga solli, wala danaw no, wala malal beeri dumi kul kaŋ no goo a ga, masʼa kaa sargari Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga. 22 Mʼa ŋaa ni koyrawey ra, boro kaŋ si henan nda boro kaŋ ga henan ga hin kʼa ŋaa ni mma nee ŋaayan de sanda takaa kaŋ nda boro ga jeeri wala hira ŋaa. 23 Hayaa hinne kaŋ no, masi kuroo ŋaa, mʼa mun laboo ra sanda hari.»

16

Borcintaraa jingaroo

1 «Abib handoo* kayandi, ma Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga, zama Abib handoo ra Abadantaa, ni Koyoo na ni fattandi Misira cijinoo ra. 2 Borcintaraa jingaroo se ma adabba buuna nda ibeeri kaa sargari Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga, nongoo ra kaŋ Abadantaa gʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra. 3 Jingaroo woo ŋaayaney ra masi haya kul ŋaa kaŋ ra dolobiri goo, jirbi iyye ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii, binemarayyan takula, zama cahãyan nda ni fatta Misira gandaa ra. Ni hunaroo kul ra ma hongu hanoo kaŋ ni fatta Misira gandaa ra. 4 Dolobiri si hima ka diyandi ni do, ni laboo kul ra jirbi iyye. Hamoo kaŋ nʼgʼa kaa sargari han jinaa almaaroo ra, haya kul masi kani a ra hala subaa ra. 5 Nʼsi hin ka Borcintaraa jingaroo sargaroo kaa koyrawey affoo kul ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼi noo ma ne. 6 Nongoo hinne kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra, nga ra nʼga Borcintaraa jingaroo sargaroo kaa almaaroo ra, waynaa kaŋyanoo ga, dimmaa kaŋ ga ni fatta Misira. 7 Mʼa hina, mʼa ŋaa nongoo ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba. Subbaahoo ra, nʼga willi ka koy ni do. 8 Jirbi iddu ma takula ŋaa kaŋ ra dolobiri sii, jirbi iyyantoo hane margari kayante ga tee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga. Masi goy kul tee.»

Jirbiiyyewey jingaroo

9 «Ma jirbiiyye hala cee iyye kabu, ma šintin ka jirbiiyye iyyaa kabu hanoo kaŋ cendey ga huru alkama jeeney ra. 10 Woo banda ga, ma Jirbiiyyewey jingaroo tee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga. Sargaroo kaŋ nʼgʼa kaa nda ni boŋ ma sawa nda albarkaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa daŋ ni ra. 11 Ma ɲaali Abadantaa, ni Koyoo jine nongoo ra kaŋ a nʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra, ni, nda ni izʼaroo, nda ni ize woyoo, nda ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda Lewi boraa kaŋ goo ni koyrawey ra, nda taabušoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu kaŋyaŋ goo ni bande. 12 Ma hongu kaŋ ni cindi ka tee baɲɲa Misira, ma gaabandi ka yaamarey kul ka dira.»

Tendewey jingaroo

13 «Ma Tendewey jingaroo tee jirbi iyye waati kaŋ ni attamoo nda ni alaneb haroo hegaa tee. 14 Ma ɲaali jingaroo ra, ni, nda ni izʼaroo, nda ni ize woyoo, nda ni baɲɲaa, nda ni koŋŋaa, nda Lewi boraa, nda taabušoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu kaŋ goo ni koyrawey ra. 15 Ma jingaroo tee jirbi iyye Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga nongoo ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba, zama Abadantaa, ni Koyoo ga albarka daŋ ni hegawey kul ra, nda goyey kul kaŋ ni kabey gʼi tee, nʼga duu ɲaali beeri. 16 Jiiroo ra cee hinza, jamaa arey kul ga hima ka kaa Abadantaa, ni Koyoo jine nongoo kaŋ a gʼa suuba ra: Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo ra, nda Jirbiiyyewey jingaroo ra, nda Tendewey jingaroo ra. Boro si kaa Abadantaa jine kabe koonu. 17 Boro foo kul ga hayaa noo kaŋ a ga hin a, ka sawa nda albarkaa kaŋ Abadantaa nʼa daŋ a ra.»

Ašariyawey kaŋ gorandi alkaaley se

18 «Ma alkaaliyaŋ nda goy juwalkawyaŋ gorandi koyrawey kul ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼi noo ma ne, hugu ka koy hugu, i ma jamaa ciiti nda šerretaray. 19 Masi ciiti šiirandi, masi borey bisandi cere, masi sufuray taa, zama sufuray mma lakkalkoyney danandi, a ga boro šerrantey šennoo šiirandi. 20 Ma hanse ka gaabandi šerretaray ga, hala ma duu ka huna, de ma gandaa mayray kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne.»

Tooru ganayan harramandi

21 «Masi bundu tee Ašera tooru kʼa sinji Abadantaa, ni Koyoo sargari tonadogoo kaŋ nʼgʼa tee ni boŋ se jeroo ga. 22 Masi tondi tee tooru kʼa kayandi kʼa gana, haya no kaŋ Abadantaa, ni Koyoo ga konna a.»

17

1 «Masi haw, wala feeji, wala hancin kaŋ ra malal wala dori goo kaa sargari Abadantaa, ni Koyoo se: almuhal no Abadantaa, ni Koyoo do. 2 Koyrawey kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi noo ma ne, nda a gar kaŋ affoo i ra aru wala woy goo kaŋ ga goy futu tee Abadantaa, ni Koyoo jine, ka nga amaanaa dunbu, 3 ka koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, wala waynaa jine, wala handoo, wala haya kul kaŋ goo beenaa ra, haya kaŋ manʼti woo kaŋ ay nʼa har, 4 nda i kate ma ne alhabaroo, wala ni nka maarʼa, ma hanse ka ceeci ka guna wala cimi no, wala a teendi, wala almuhaloo woo teendi Izirayel ra. 5 Ma aroo din wala woyoo din kaŋ na goy futaa woo tee ka fatta ka koy koyraa miɲoo ga, aroo wala woyoo, war mʼa warra nda tondi kʼa wii, a ga buu. 6 Boro kaŋ ga hima nda buuyan ga wiiyandi seede hinka wala ihinza šennoo ga. A si wiiyandi seede folloku šennoo ga. 7 Seedewey ti boro jinawey kaŋ ga ka kabe jer kʼa kar kʼa wii, woo banda ga, jamaa kul. Woo ra nʼga ifutu kaa war game.»

Ciiti šendey šennoo

8 «Nda boro wiiyan šenni, wala cere hooyan haya ga, wala cere marayyan ka tee, cere hooyan kul kaŋ no ni koyrawey ra, de nga ciitoo ga šendi ma ne, ma tun ka žigi ka koy nongoo ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba. 9 Ma koy sargari juwalkey do kaŋ ti Lewi borey, nda alkaaloo kaŋ hanoo din goo nga goy zaarey ra, ma ceeci, de i ga takaa har ma ne kaŋ nda ciitoo dunbandi. 10 Ma dira nda takaa kaŋ nda i na ciitoo dunbu ma ne nongoo ra kaŋ Abadantaa nʼa suuba, ma gaabandi ka dira nda takaa kaŋ nda i nʼa har ma ne. 11 Ma dira nda ašariyaa kaŋ i gʼa har ma ne, nda hantumoo kaŋ kayandi kaŋ i gʼa har ma ne. Masi šiiri kabe guma here wala iwaawa here ciitoo zaaboo šennoo se kaŋ i gʼa har ma ne. 12 Boro kaŋ ga fooma, a si haŋajer sargari juwalkaa se kaŋ ga kay no din ka goyey tee Abadantaa, ni Koyoo se, a si haŋajer alkaaloo se, boraa din ga buu. Woo ra nʼna ifutu kaa Izirayel ra. 13 Jamaa kul ga maarʼa, i ga hunbur, i si yee ka fooma.»

Hayey kaŋ kokoy ga hima kʼi tee

14 «Waati kaŋ ni huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne, waati kaŋ nʼnʼa mayray, ni goro a ra, de ni nee: ‹Ay ga kokoy gorandi ay boŋ, sanda takaa kaŋ gandawey kul kaŋ gʼay kuubi kʼay bere gʼa tee›, 15 nʼga hima ka kokoy gorandi ni boŋ, boraa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba, ni armey ra ma boro foo gorandi. Masi yaw gorandi ni boŋ kaŋ manʼti ni armaa. 16 Amma war kokoyoo masi duu bari boobo, a masi jamaa yeeti Misira mo ka duu bari boobo, zama Abadantaa nka nee war se: ‹War masi yee ka yee nda fondaa din.›* 17 A masi duu woy boobo, hala binoo masi koy mooru, a masi duu nzorfu kaaray nda wura kaŋ ga hanse ka boobo. 18 Waati kaŋ a goro nga kokoy gorodogoo ra, ašariyaa din kaŋ sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey nʼa noo a se, a gʼa hantum tiira tana ra kʼa jisi nga boŋ se. 19 A ga hima ka bara a kone, de a mʼa caw nga hunaroo kul ra, hala a ma wan ka hunbur Abadantaa, nga Koyoo, de a ma ašariyaa woo šenney kul nda nga hantumey wey kul dii kʼi ka dira, 20 hala a masi koy binebeeray nga armey ga, de a masi šiiri yaamaroo se kabe guma here wala iwaawa here, hala a ma duu ka duu aloomur nga kokoytaraa ra Izirayel game, nga nda nga izey.»

18

Sargarey si nondi kala Lewi borey se

1 «Sargari juwalkey kaŋ ti Lewi boro nda Lewi alkabiilaa kul sii nda baa, i sii nda tubu Izirayel bande. I si huna nda kala sargari tonantey kaŋ nondi Abadantaa maaɲoo ga nda hayey kaŋ nondi a se. 2 I sii nda tubu ngi armey game, Abadantaa ti ngi tuboo sanda takaa kaŋ nda a nʼa har i se.*

3 Hayey ne kaŋ sargari juwalkey ga duu ey jamaa ga, borey kaŋ ga sargari kaa, a ma tee haw, wala feeji, wala hancin. Kaboo, nda warkandoo, nda borkotoo ga nondi sargari juwalkey se. 4 Mʼa noo ni alkamaa hegaa ize jina-jinawey, nda ni alaneb hari jinaa, nda ni jiyoo hegaa ize jina-jinawey, nda ni adabba buuney hinbiri jina-jinawey. 5 Zama nga no Abadantaa, ni Koyoo nʼa suuba alkabiilawey kul game, hala a ma kay ka goy Abadantaa maaɲoo ga, nga nda nga izʼarey waati kul.

6 Nda Lewi boro hun ni koyrawey affoo ra, nongu kul kaŋ ra a goo Izirayel ra, waati kul kaŋ ga kan a se, a ga hin ka koy nongoo ra kaŋ Abadantaa gʼa suuba. 7 A ga goy Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga, sanda nga armey kul kaŋ ti Lewi borey kaŋ ga kay no din Abadantaa jine. 8 Nga bagaa ŋaahayaa ga sawa nda cindey wanoo kaŋ sii woo kaŋ a ga duu a nga baabey tuboo jinawey neereroo ra. 9 Waati kaŋ ni huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne masi gandawey wey almuhaley denden.»

Taari annabey nda annabi cimoo

10 «Boro kul masi garandi ni do kaŋ ga nga izʼaroo wala nga ize woyoo ton nuune ra kʼa tee sargari, boro kul kaŋ ga gunandi, wala a ga alkurra kar, wala walikarkaw, wala cerkaw, 11 wala sawcikaw, wala bukaw ceekaw, wala gunandikaw, wala bukaw hãakaw. 12 Boro kul kaŋ ga hayey wey tee na almuhal tee Abadantaa se, almuhaley wey maaganda se Abadantaa, ni Koyoo ga dumey gaaray ni jine. 13 Ni dira takaa ma henan Abadantaa, ni Koyoo bande.

14 Zama dumey din kaŋ nʼgʼi gaaray mma haŋajer alkurrakarkey nda gunandikey se. Amma ni, Abadantaa, ni Koyoo mana yadda ma hayey wey tee. 15 Abadantaa, ni Koyoo ga annabi foo tunandi ni game, ni armey ra, sanda ay cine, war ma haŋajer a se. 16 Woo hunday ti hayaa kaŋ nʼnʼa wiri Abadantaa, ni Koyoo ga Horeb, jamaa margaroo hane, kaŋ ni nee: ‹Ya si yee ka maa Abadantaa, ay Koyoo jindoo, ya si yee ka dii nuune beeroo woo, hala ya si duu ka buu.›† 17 Abadantaa nee ya ne: ‹Woo kaŋ i nʼa har ga boori. 18 Ay ga annabi foo tunandi ngi armey game sanda ni cine, ay gʼay šenney daŋ miɲoo ra, a ga hayaa kul har i se kaŋ nda ay gʼa yaamar. 19 Boro kaŋ mana haŋajer ay šenney se, wey kaŋ a gʼi har ay maaɲoo ga, agay no ma boraa hãa nda ey. 20 Amma annabi kaŋ meebeeray ka šenni har ay maaɲoo ga kaŋ nda ya nʼa yaamar a mʼa har, wala nda a šelaŋ koy tanayaŋ maaɲey ga, annaboo din ga hima ka buu.›

21 A ga hin ka tee ma ni boŋ hãa ka nee: ‹Taka foo nda ir ga šennoo bay kaŋ Abadantaa manʼa har?› 22 Waati kaŋ annaboo šelaŋ Abadantaa maaɲoo ga, de hayaa kaŋ a nʼa har mana tee, šennoo woo Abadantaa manʼa har. Meebeeray nda annaboo nʼa har. Masi hunbur annaboo din.»

19

Koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi

1 «Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo na dumey tuusu kaŋ Abadantaa, ni Koyoo ga ni noo ngi gandaa, waati kaŋ nʼnʼi gaaray, de ni goro ngi koyrawey nda ngi hugey ra, 2 ni gandaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne mʼa mayray, ma koyra hinza daŋ jere ga a ra. 3 Gandaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu, mʼa zamna ihinza. Ma fondoyaŋ tee kaŋ ga koy nongu hinzaa ra, woo ra boro wiikaw ga hin ka zuru ka koy nga boŋ talfi i ga.

4 Hayaa ne kaŋ ra boro wiikaa ga hin ka zuru hala nga hundoo ma hallasi: boraa kaŋ na nga cinaa wii bila nda ma muray, ka gar manʼti konnaray se, 5 nda a koy hawsaa ra, nga nda nga cinaa ka tuuri dunbu, de kaboo na daašoo kar waatoo kaŋ a ga baa nga tuuroo zafa, de daaši-izoo hun bundoo ga, a duu nga cinaa, a buu, boraa ma zuru ka koy koyrawey wey affoo ra hundoo ma hallasi, 6 Nda manʼti woo, bukaa faasakaa, nga futay beeroo ra, masi koy a gaarandi ka duu a, zama fondaa ga kuu, a masi koy duu a kʼa wii, ka gar a si hima ka wiiyandi, zama manʼti a mma konna nga cinaa. 7 Woo se, ay ga ni yaamar ka nee: ‹Koyra hinza daŋ jere ga ni boŋ se.›

8 Nda Abadantaa, ni Koyoo na ni laboo beerandi sanda takaa kaŋ nda a nʼa žee ni baabey se, nda a na ni noo gandaa kul kaŋ a na nga allaahidoo zaa ni baabey se, 9 woo ra nʼga koyra hinza tonton ihinzaa woo ga. Amma hayaa kaŋ no manʼti kala yaamaroo woo kul kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ gaabandi kʼa dii, de mʼa ka goy, ma baa Abadantaa, ni Koyoo ka hanga nga fondawey waati kul. 10 Takaa woo ra boro kaŋ mana haya kul tee kuroo si munandi gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu, de mo kuri alhaku sii ni ga.

11 Amma nda boro ga konna nga cinaa, nda a na kumsay hirri a se, de a gaaru a se kʼa kar buuyan karyan, affaa buu, nda a zuru ka koy koyrawey wey affoo ra, 12 koyraa boro beerey ma boro sanba kʼa dii, i gʼa noo bukaa faasakaa se hala a ma duu ka buu. 13 Masi hinna a se, boraa wii kʼa kaa Izirayel ra kaŋ na boraa wii kaŋ mana haya kul tee hala ma duu gomni.»

Labey hirrey ašariyaa

14 «Ni tuboo laboo kaŋ nʼga duu a gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne mʼa mayray, masi ni cinaa laboo hirrey kaŋ boro jina-jinawey nʼi daŋ kaa dogey ra.»

Seedewey goyoo

15 «Seede folloku masi kay ka laybu wala zunubu kul kaŋ no tabatandi, zunubu kul kaŋ no zunubey ra kaŋ ga hin ka teendi, haya si tabatandi kala seede hinka wala ihinza šennoo ga.

16 Nda seede bine konna tun ka ifutu daŋ boro ga, 17 boro hinkaa kaŋ ga kakaw ga kay Abadantaa jine, nda sargari juwalkey jine, nda alkaaley jine kaŋyaŋ hanoo din goo ngi goy zaarey ra. 18 Alkaaley ma hanse ka ceeci ka guna, nda i bay kaŋ seedaa manʼti kala seedezooru, taari no a daŋ nga armaa ga, 19 woo ga, war ga hayaa tee a se kaŋ a baa nga mʼa tee nga armaa se. Woo ra nʼga ifutu kaa war game. 20 Borey jerey ga maarʼa, de i ga hunbur. I si goy futaa woo cine tee war game koyne. 21 Masi hinna boraa woo cine se: hundi no ma hundi bana, moo no ma moo bana, hiɲe no ma hiɲe bana, kabe no ma kabe bana, cee no ma cee bana.»

20

Wongu ašariyawey

1 «Waati kaŋ ni koy ni iberey wongu, de nʼga dii bariyaŋ, nda bari torkayaŋ, nda jama kaŋ bisa ni waney, masi hunbur ey, zama Abadantaa, ni Koyoo kaŋ na ni žigandi ka hun Misira gandaa ra goo ni bande. 2 Nda war ga koy wongoo ra, sargari juwalkaa ga man ka šelaŋ jamaa se. 3 A ga nee i se: ‹Haŋajer, Izirayel! War ga koy hõ ka war iberey wongu. War gaahamey masi buu, war masi hunbur, war masi zalba, war masi jiti jiney ra. 4 Zama Abadantaa, war Koyoo ga dira war bande, ka war iberey wongu war se, ka war hallasi.›

5 Goy juwalkey ga nee jamaa se: ‹May no ma hugu taaga cin, de a mana huru a ra? Boraa ma willi nga do, a masi koy buu wongoo ra, boro tana ma kaa ka tee boro jinaa kaŋ ga huru a ra. 6 May no ma alaneb faari tee, de a mana izey ŋaa jina? Boraa ma willi nga do, a masi koy buu wongoo ra, boro tana ma kaa ka izey ŋaa. 7 May no ma woy cewoo dii, de a manʼa zaa jina? Boraa ma willi nga do, a masi koy buu wongoo ra, boro tana mʼa zaa.› 8 Goy juwalkey ga koy a ga ka šelaŋ jamaa se, i ga nee: ‹May no ma hunbur? May no binoo hun? Boraa ma willi nga do, a masi koy nga armey biney hasara sanda nga takaa.› 9 Waati kaŋ goy juwalkey šelaŋ ka ben jamaa se, i ga wongu-izey jineboroyaŋ daŋ jamaa jine.

10 Waati kaŋ ni man koyra kʼa wongu, ma koyraa borey noo fondo i ma alaafiya tee war bande bila wongu. 11 Nda a yadda alaafiyaa, de a na nga koyraa miɲey feeri ma ne, jamaa kul kaŋ goo a ra ga goy ma ne nda gaabi, i ga tee ni baɲɲey. 12 Nda a mana yadda ka alaafiya tee war bande bila wongu, nda na ni wongu, mʼa wanga kʼa daŋ game. 13 Abadantaa, ni Koyoo gʼa daŋ ni kaboo ra, arey kul kaŋ goo nga jamaa ra, nʼgʼi wii nda takuba. 14 Woyey, nda zankey, nda adabbawey, nda haya kul kaŋ goo koyraa ra, nga alganiimaa kul, nʼga nga hayey kul taa. Nʼga alganiimaa ŋaa kaŋ ni duu a ni iberey ga, woo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa noo ma ne. 15 Takaa woo no nʼga tee koyrawey kul se kaŋ ga hanse ka mooru ni kaŋyaŋ sii gandawey wey koyrawey ra kaŋ ra nʼga kaa ka goro. 16 Amma dumey wey koyrawey kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼi noo ma ne sanda tubu, masi hundi naŋ ba haya foo ra kaŋ ga hunsar. 17 Ma Heti borey, nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey halaci sõy sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni Koyoo na ni yaamar, 18 hala i masi war waanandi almuhaley kul kaŋ i gʼi tee ngi koyey se, ka zunubu tee Abadantaa, war Koyoo se.

19 Koyra kaŋ ni gay nʼgʼa wanga kʼa daŋ game kʼa wongu kʼa dii, masi daaši ka tuurey zafa. Ma tuurey din izey tee meehunay, masʼi dunbu. Saajoo tuuroo adamize no kaŋ nʼgʼa wanga kʼa daŋ game wala? 20 Amma nʼga hin ka tuurey halaci, mʼi dunbu, wey kaŋ nʼga bay kaŋ i si ŋandi. Nʼga hin kʼi ka wongu jinay tee ka koyraa kaŋ ga ni wongu wanga kʼa daŋ game hala waati kaŋ ra a kaŋ.»

21

Boro bukaw kaŋ boro wiikaa mana bayrandi ašariyaa

1 «Nda gandaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne mʼa mayray ra boro kaŋ i nʼa wii garandi hawsaa ra bila nda boraa kaŋ nʼa wii ma bayrandi, 2 ni boro beerey nda alkaaley ga fatta ka nga mooruyanoo neeši kʼa dii bukaa do ka koy koyrawey ga kaŋ ga man a ga. 3 Waati kaŋ koyraa kaŋ ga man bukaa ga bayrandi, koyraa din boro beerey ga haw zan zaa kaŋ mana bay ka goy kul tee, a mana bay ka tiŋay-zaa-bundu jeeje. 4 Koyraa din boro beerey ga hawoo ka doo hari do kaŋ si kogu, kaŋ ra beerimaw mana bay ka tee, dumi mana bay ka sayandi a ra. No din ra i ga hawoo jindebandaa kayri haroo miɲoo ga.

5 Waatoo din sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey ga man kate, zama Abadantaa, ni Koyoo nʼi suuba i ma goy nga se, i ma gaara Abadantaa maaɲoo ga, ngi no ma ciiti dunbu yenje dumi kul nda marayyan dumi kul kaŋ no. 6 Koyraa din boro beerey kul, wey kaŋ ti bukaa boro maanawey, ga ngi kabey ɲumay haw zanoo ga kaŋ i na jindebandaa kayri haroo miɲoo ga. 7 I ga nee: ‹Ir kabey mana kuroo woo mun, ir moɲey mana dii nga dooriyanoo. 8 Abadantaa, zunubu tuusuyanoo tee, ni jamaa Izirayel se kaŋ nʼnʼa sawal. Masi kuri kaŋ mana haya kul tee daŋ ni jamaa Izirayel game.› Takaa woo nda kuroo alhakoo ga yaafandi i se.

9 Ni, boro kaŋ mana haya kul tee kuroo kaŋ mun kaa war game, zama nʼga hima ka haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine.»

Koŋŋa kaŋ duwandi wongu ra hiijaa ašariyaa

10 «Waati kaŋ ni koy ni iberey wongu, de Abadantaa, ni Koyoo nʼi daŋ ni kaboo ra, nʼnʼi tee baɲɲayaŋ, 11 nda ni dii koŋŋey ra woy kaŋ kunturoo ga hennay, ni bagʼa, nʼnʼa zaa wande, 12 ma koy nda a ni hugoo do. A ma nga boŋoo cebu, a ma nga kabeboyey kaa, 13 koŋŋataray darbaa ga hun a ga, a ga goro ni do, a ga nga baabaa nda nga ɲaa hẽe handu foo timmante. Woo banda ga, ma koy a do, ma hiiji a, a ga tee ni wandoo. 14 Nda a si kan ma ne koyne, mʼa naŋ a ma koy nongu kaŋ kan a se, nʼsi hin kʼa neere, nʼsi hin kʼa daŋ tamtaray, zama nʼnʼa tee ni wandoo.»

Izʼaru jinaa ašariyaa

15 «Nda aru kaŋ goo nda wande hinka, ga baa affoo, a si baa affaa, a goo nda izʼaruyaŋ woo kaŋ a ga bagʼa ga nda woo kaŋ a si bagʼa ga, de izʼaru jinaa manʼti kala woyoo kaŋ a si bagʼa wane: 16 han kaŋ a ga nga tuboo tee nga izʼarey game, a sii nda fondo ka woyoo kaŋ a ga bagʼa izoo tee izʼaru jinaa woyoo kaŋ a si bagʼa wanoo jine, zama nga ti gunde jinaa. 17 A ma yadda kaŋ woyoo kaŋ a si bagʼa izʼaroo ti gunde jinaa, a mʼa noo baa hinka almanoo kul ra. Izʼaroo woo ti ize jinaa kaŋ hun nga gaaboo ra. A ga duu hayey kaŋ gunde jinaa ga hima ka duu ey.»

Izʼaru turante ašariyaa

18 «Aru kaŋ goo nda izʼaru turante, hiɲešenda kaŋ si haŋajer nga baabaa se, a si haŋajer nga ɲaa se, nda i nʼa hoyray, amma a mana haŋajer i se, 19 baaboo nda ɲaŋoo mʼa dii kʼa fattandi ka koy nda a nga koyraa boro beerey do, nga koyraa miɲoo ga. 20 I ma nee koyraa boro beerey se: ‹Ir izʼaroo ne, turante no, hiɲešenda no, a si haŋajer ir se, izefutu no, harifutu haŋkaw no.› 21 Koyraa arey kul mʼa warra nda tondi kʼa wii, a ga buu. Woo ra nʼga ifutu kaa war game. Izirayel kul ga maarʼa, de i ga hunbur.»

Borey kaŋ kanjandi bundu ga ka wiiyandi ašariyaa

22 «Nda aru na zunubu tee kaŋ ga hima nda buuyan, de a wiiyandi, nʼnʼa deeji bundu ga, 23 nga bukaa masi cijinoo tee bundoo ga, a tilasu zaari follokaa ra mʼa fiji, zama boro kaŋ deejandi manʼti kala haya kaŋ Irkoy nʼa laali. Masi gandaa žiibandi kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne a ma tee ni tuboo.»

22

Gaakasine ašariyaa

1 «Nda ni armaa hawoo, wala nga feejoo, wala nga hancinoo dere, de ni dii a, masi bisa a ga, masi goro manʼa ka koy ni armaa do. 2 Nda ni armaa si man ni, wala nʼsʼa bay, ma adabbaa dii ni hugoo do, a ma cindi ni do hala waati kaŋ ni armaa kaa kʼa ceeci, mʼa yeeti a se. 3 Takaa follokaa no nʼga tee nga farkaa se, takaa din da nga bankaaraa se, ma takaa follokaa tee haya kul kaŋ dere ni armaa se, de ni duu a, nʼsi hin ka bisa a ga. 4 Nda ni dii ni armaa farkaa wala nga hawoo kaŋ fondaa ra, masi bisa a ga, a tilasu mʼa gaa kʼa tunandi.»

Ašariya tanayaŋ

5 «Woy masi aru bankaaray daŋ, aru masi woy darbay daŋ. Boro kul kaŋ na woo tee, almuhal no Abadantaa, ni Koyoo se.

6 Nda ni fondaa ga ni dii ciraw teji, tuuri dumi kul kaŋ no ga wala laboo ga, izeyaŋ bara a ra wala guuri, ɲaŋoo ga kani izey ga wala guurey ga, masi ɲaŋoo zaa nda izey. 7 A tilasu ma naŋ ɲaŋoo ma koy jina ma izey hinne zaa. Woo ra nʼga duu gomni, nʼga duu aloomur.

8 Nda nʼna hugu taaga cin, ma kunga cin beeneheroo ga, hala masi duu ka kuri alhaku daŋ hugoo ga nda boro hun a ga ka kaŋ.

9 Masi dumi tana say ni alaneb faaroo ra, nda nʼnʼa woo tee, hayaa kul kaŋ nʼnʼa say ga yeetandi jere ga Irkoy se, nga nda alaneb faaroo hegaa. 10 Masi haw nda farka daŋ cere ga ka beeri. 11 Masi bankaaray nda šukka kaŋ teendi nda alman haabu nda leŋ šukka.

12 Ma buzu-buzu daŋ ni darbaa kaŋ goo ni jindoo ra kanje taacaa ga.»

Kakawyan woy here

13 «Nda aru hiiji woy, a marga nda a, woo banda ga, a manʼa bagʼa, 14 nda a na attabiya futu har a ga ka maaɲoo futandi ka nee: ‹Ay na woyoo woo zaa, ay marga nda a, ya na kabe gar a ga.› 15 Woo ga, woy soogaa baabaa nda ɲaŋoo ga kaboo silbawey zaa kʼi ka koy koyraa boro beerey do koyraa miɲoo ga. 16 Woy soogaa baabaa ga nee boro beerey se: ‹Ay nʼay ize woyoo noo aroo woo se wande, a si bagʼa. 17 Nga ne, a na šenniyaŋ har nga attabiyaa ga ka nee: “Ya na dii ni ize woyoo ga kabe silbawey.” Ka gar ay ize woyoo kaboo silbawey ne zaara ga.› I ga zaaraa daaru koyraa boro beerey jine. 18 Koyraa din boro beerey ga aroo dii kʼa gooji, 19 i gʼa zukandi nzorfu kaaray tamma boŋ zangu (100) kaŋ i gʼi noo woy soogaa baabaa se, zama a nka Izirayel woy soogo kaŋ mana aru bay maaɲoo futandi. A ga cindi ka tee nga wandoo, a si hin kʼa fay kullihinne a ga huna. 20 Amma nda hayaa tee cimi, kaboo silbawey mana diyandi woy soogaa ga, 21 i ga woy soogaa fattandi baaboo hugoo miɲoo ga, koyraa borey gʼa warra nda tondi kʼa wii, a ga buu, zama almunkar no a nʼa tee Izirayel ra, ka woykuurutaray tee nga baabaa hugoo ra. Woo ra nʼga ifutu kaa war game.

22 Nda aru garandi a ga kani nda woyhiiji, ihinkaa kul ga wiiyandi, aroo kaŋ kani nda woyoo nda woyoo hunday. Ifutu kaa Izirayel ra.

23 Nda woy soogo kaŋ si aru bay, aru nʼa wiri, de aru tana dii a koyraa ra ka kani nda a, 24 war ma ngi boro hinkaa kul fattandi koyraa miɲoo ga, war mʼi warra nda tondi kʼi wii, i ga buu. Woy soogaa ga buu, zama a mana kaati koyraa ra ka borey cee. Aroo ga buu, zama a nka kaŋ nga cinaa wandoo ga. Woo ra nʼga ifutu kaa war game. 25 Amma nda hawsaa ra aroo dii woy soogo kaŋ wirandi, nda aroo nʼa dii ka kani nda a, aroo hinne kaŋ kani nda a no ma wiiyandi. 26 Masi haya kul tee woy soogaa se, woy soogaa mana zunubu kul tee kaŋ ga hima nda buuyan. A ga hima nda boro kaŋ kaŋ nga cinaa ga kʼa wii. 27 Zama hawsaa ra a duu a, woy soogaa kaati, amma boro kul sii no kaŋ gʼa hallasi.

28 Nda aru dii woy soogo kaŋ si aru bay kaŋ mana wirandi, a kaŋ a ga ka kani nda a, de i nʼi gar a ra, 29 aroo kaŋ kani nda woy soogaa ga nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50) noo woy soogaa baabaa se, zama a nka kaŋ a ga, a gʼa tee nga wandoo, a si hin kʼa fay kullihinne a ga huna.»

23

1 «Boro kul masi marga nda nga baabaa wandoo, baaboo kaynandiyan no.»

Borey kaŋ si huru Abadantaa jamaa ra

2 «Aru kaŋ maamey tutubandi, wala arutaraa dunbu ka hun a ga si huru Abadantaa jamaa ra.

3 Alharam si huru Abadantaa jamaa ra. Ba nga hayroo iwoyantoo (10to) si huru a ra.

4 Amoŋ boro nda Mowab boro si huru Abadantaa jamaa margaroo ra. Ba ngi hayroo iwoyantoo (10to) si huru Abadantaa jamaa ra hala abada. 5 Zama i mana kaa ka war kubay nda ŋaayan nda hari fondaa ra, waatoo kaŋ war fatta Misira, de mo i na Balam, Bewor izʼaroo kaŋ hun Petor koyraa ra kaŋ goo Mezopotami sufuray a ma war danga. 6 Amma Abadantaa, ni Koyoo mana yadda ka haŋajer Balam se. Abadantaa, ni Koyoo na dangaroo barmay ma ne kʼa tee gaarari, zama Abadantaa, ni Koyoo nka baa ni. 7 Abada masi ngi alaafiyaa nda ngi gomnoo ceeci kullihinne nʼga huna.

8 Masi Edom boro dii harramante, zama ni armaa no, masi Misira boro dii harramante, zama ni nka goro ka waati tee nga gandaa ra. 9 Ngi hayroo, hala ihinzantoo ga hin ka huru Abadantaa jamaa ra.»

Jamaa kaloo ga hima ka henan

10 «Waati kaŋ ni koy ni iberey wongu, ma mooru ifutu kul. 11 Nda aru goo ni do kaŋ si henan, zama cijinoo ra nga almaaniyoo mun a ga, a ga hima ka fatta jamaa kaloo se taray, a masi huru kaloo ra. 12 Alaasaroo ra, a ma ɲumay nda hari, waynaa kaŋyanoo ga, a ga hin ka huru jamaa kaloo ra. 13 Ma nongu tee jere ga, jamaa kaloo se taray, no din ra nʼga koy. 14 Kuumu ma bara ni jinawey ra, nda ni koy saaji, ma guusu kaa, de ma ni žiiboo fiji. 15 Zama Abadantaa, ni Koyoo ga dira jamaa kaloo game ka ni hallasi ka ni iberey daŋ ni kaboo ra. Ni jamaa kaloo ma henan hala a masi dii ni do albasi kul, de a masi hun ni bande.»

Tam kaŋ zuru ašariyaa

16 «Masi tam kaŋ zuru nga koyoo ga ka kaa ka tugu ni do, yeeti nga koyoo se. 17 A ga goro ni do, ni jamaa game nongoo kaŋ a nʼa suuba ra, ni koyrawey affoo ra, nongoo kaŋ kan a se, masʼa žilla.»

Zinaa kaŋ ga teendi tooru hugey ra

18 «Izirayel ize woyey game, zinaa kaŋ ga teendi tooru hugey ra masi teendi war do, Izirayel izʼarey game, zinaa kaŋ ga teendi tooru hugey ra masi teendi war do. 19 Woy zinateeri banaa wala aru zinateeri banaa, masi kate nda a Abadantaa, ni Koyoo hugoo ra, ka meefur kul kaŋ no bana, zama ngi boro hinkaa kul manʼti kala almuhal Abadantaa, ni Koyoo se.»

Garaw nda albaha

20 «Masi garaw ni armaa se ka albaha dii a ga: masʼa tee nooru ra, masʼa tee ŋaayan ra, masʼa tee haya kul ra kaŋ ga garawandi ka duu albaha. 21 Nʼga hin ka albaha dii yaw ga, amma ni armaa, masʼa dii a ga, hala Abadantaa, ni Koyoo ma albarka daŋ ni kabe goyey kul ra, gandaa ga kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray.»

Meefur ašariyaa

22 «Nda nʼna meefur zaa Abadantaa, ni Koyoo se, masi gay manʼa kaa, zama šikka sii, Abadantaa, ni Koyoo ga ni hãa nda a, nda woo teendi, a ga tee ma ne zunubu. 23 Nda nʼna ni boŋ dii mana meefur zaa, mana duu zunubu. 24 Amma haya kaŋ ni miɲoo nʼa har, mʼa tee ka sawa nda meefuroo kaŋ nʼnʼa zaa nda ni boŋ Abadantaa, ni Koyoo se, woo kaŋ ni miɲoo nʼa har.»

Ka ŋaa ni cinaa faaroo ra ašariyaa

25 «Nda ni huru ni cinaa alaneb faaroo ra, nʼga hin ka alaneb-izey ŋaa nda woo kaŋ kan ma ne hala ma kungu, amma masi daŋ ni jinaa ra. 26 Nda ni huru ni cinaa taasu faaroo ra, nʼga hin ka jeeni kaa nda ni kabey, amma masi cendi daŋ ni cinaa taasoo ra.»

24

Woy kaŋ fay ašariyaa

1 «Nda aru na woy zaa hiijay, de woyoo mana kan a se koyne, zama a dii woyoo ga haya kaŋ si tee a se, a ma fay-kaddaasu hantum a se. Nda a nʼa noo a se, a mʼa fattandi nga do. 2 A ga fatta a do, a ga koy, a ga hin ka tee aru tana se wande. 3 Nda aroo woo mo si bagʼa, a ma fay-kaddaasu hantum a se. Nda a nʼa noo a se, a mʼa fattandi nga do. Wala nda aroo kaŋ nʼa zaa buu, 4 aru jinaa din kaŋ nʼa naŋ si hin kʼa zaa wande koyne, zama a si halal a se, almuhal no Abadantaa jine. Masi zunubu daŋ gandaa ga kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu.»

Aru hiiji taaga ašariyaa

5 «Aruhiiji taaga si koy wongu, de mo jeraw kul masi huru a ga, haya kul sʼa dii hala jiiri foo nga hugoo sabbu se, a ma woyoo kaŋ a hiiji a ɲaalandi.»

Tolme ašariyaa

6 «Masi fufutondi dii tolme, masi fufutondi-izoo mo dii. Nda nʼnʼa woo tee, a ga hima nda hundi no nʼnʼa dii tolme.»

Boro zaayan ašariyaa

7 «Nda boro diyandi kaŋ na nga armaa zay Izirayel borey ra kʼa daŋ baɲɲataray wala a nʼa neere, goy futu teekaa ga wiiyandi. Woo ra nʼga ifutu kaa war game.»

Jiray ašariyaa

8 «Ni boŋ hawgay jiray ga, ma hanse ka lakkal daŋ a se, de ma hayaa kul tee nda takaa kaŋ nda sargari juwalkey kaŋ ti Lewi boro gʼa cawandi ma ne. War ma gaabandi ka goy nda woo kaŋ nda ay na sargari juwalkey yaamar. 9 Hongu hayaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa tee Maryama se fondaa ra waatoo kaŋ war ga fatta Misira.*»

Tolme ašariyaa koyne

10 «Nda ni garaw ni cinaa se, masi huru nga hugoo ra ka tolme dii, 11 ni mma cindi taray, boraa kaŋ se nʼga garaw ga kate ma ne tolmaa taray. 12 Nda talka no, masi naŋ nga tolmaa ma kani ni do. 13 Ma gaabandi ka tolmaa yeeti a se waynaa kaŋyanoo ga hala a ma kani nga bankaaraa ra, a ma gaara ma ne. Šerretaray no ma ne Abadantaa, ni Koyoo do.»

Goykaw-ize ašariyaa

14 «Masi goykaw-ize talka wala alfukaaru šiita, a ma tee ni armey wala ni yawey affoo kaŋ ga goro ni gandaa koyrawey ra. 15 Mʼa noo nga zaaroo goyhayoo za waynaa mana kaŋ, zama talka no, a ga too a ga. Nda manʼti woo, a ga kaati ka Abadantaa cee ni ga, de nʼga duu zunubu.»

Boro foo kul ga tuuru nga boŋ maaɲoo ga

16 «Baaba si wiiyandi ize maaganda se, ize si wiiyandi baaba maaganda se. Boro foo kul ga wiiyandi nga boŋ zunuboo maaganda se.»

Haya kaŋ ga naŋandi talkey se

17 «Masi yaw nda alyatim ciitoo šiirandi, masi woy kaŋ kurɲoo buu bankaaraa dii tolme. 18 Ma hongu kaŋ ni cindi ka tee baɲɲa Misira, Abadantaa, ni Koyoo na ni feeri. Woo se ay ga ni yaamar ma šennoo woo ka goy.

19 Waati kaŋ nʼga ni faaroo hegay, de ni dirɲa jeeni ni faaroo ra, masi willi ka koy a zaa. A manʼti kala yawoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu wane. Nda nʼnʼa woo tee, Abadantaa, ni Koyoo ma albarka daŋ ni kabe goyey kul ra. 20 Waati kaŋ nʼga ni zaytu-izey som, masi yee a ga ka wey kaŋ cindi a ga dogu. A manʼti kala yawoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu wane. 21 Waati kaŋ nʼga ni alaneb-izey kosu, masi kurma-kurma. A manʼti kala yawoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu wane. 22 Ma hongu kaŋ ni cindi ka tee baɲɲa Misira gandaa ra. Woo se ay ga ni yaamar ma šennoo woo ka dira.»

25

Takaa kaŋ nda ciiti ga dunbandi

1 «Nda kakaw huru boroyaŋ game, i ga koy alkaaloo jine a mʼi ciiti, cimikoynoo ga henanandi, woo kaŋ sii nda cimi ga zukandi. 2 Nda boraa kaŋ sii nda cimi ga hima ka žabandi, alkaaloo gʼa daaru ganda, i mʼa barzu jinoo ra ka sawa nda barzu mee hinnaa kaŋ nda nga layboo ga hima. 3 Barzu mee woytaaci (40) no ma hun a ra, amma i masi bisa a ga, nda a bisa woo, ma hunbur ni armaa masi koy kayna ni jine.»

Haw ašariyaa

4 «Masi heejoo miɲoo haw waati kaŋ a ga taasu musay.»

Ɲaa-izetaray hiijay

5 «Nda armayaŋ ga goro cere bande, nda affoo buu bila nda a ma duu izʼaru, bukaa wandoo si koy hiiji ceewaani. Nga alboraa ga koy a do kʼa zaa wande, woo ra a na hayaa tee a se kaŋ albora ga hima kʼa tee. 6 Gunde jinaa kaŋ a gʼa daŋ aduɲɲa ra armaa kaŋ buu maaɲoo no ma huru a ga, hala maaɲoo masi tuusandi ka hun Izirayel ra.

7 Nda aroo woo si baa nga ma nga albora woyoo zaa wande, albora woyoo ga žigi ka koy koyraa miɲoo ga boro beerey do ka nee i se: ‹Agay alboraa wanji ka nga armaa maaɲoo tunandi Izirayel ra, a wanji ka nga alborataraa goyoo tee ya ne.› 8 Alboraa koyraa boro beerey gʼa cee ka šelaŋ a se. Nda a cindi a ga ka nee: ‹Ay si baa yʼa zaa wande›, 9 woo ga, albora woyoo ga man nga albora boro beerey jine, a ga nga albora aroo taami cala foo kaa, de a ga tufa ndumoo ga. A ga nee: ‹Hayaa ne kaŋ boro gʼa tee aru se kaŋ wanji ka nga armaa hugoo kayandi.› 10 Maaɲoo kaŋ nda i ga boraa cee Izirayel ra ti: ‹Boraa kaŋ taami cala faa hun hugoo›.»

Woy si hima ka huru aru hinka yenje ra

11 «Nda aru hinka yenje, nda affoo wandoo man ka nga kurɲoo kaa boraa kaŋ gʼa kar kaboo ra, nda a na nga kaboo taŋ ka aroo dii nda nga arutarawey, 12 ma woyoo kaboo dunbu, masi hinna a se.»

Maamala ašariyaa

13 «Neeši tondi hinka, ikaccu nda ibeeri masi bara ni saakoo ra. 14 Neeši jinay hinka, ikaccu nda ibeeri masi bara ni do. 15 Neeši tondi henna cimi ma bara ma ne, neeši jinay henna cimi ma bara ma ne, hala ma duu ka duu aloomur gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne. 16 Zama boro kul kaŋ ga woo tee, boro kul kaŋ ga goy nda šerretaray jaŋay, almuhal no Abadantaa, ni Koyoo do.»

Amalek borey šennoo

17 «Hongu hayaa kaŋ Amalek nʼa tee ma ne fondaa ra waatoo kaŋ war ga fatta Misira, 18 takaa kaŋ nda a na ni kubay fondaa ra, ka ni banda borey kar, yalaafantey kul kaŋ goo banda here, a gar kaŋ ni fara, ni dusu, zama a si hunbur Irkoy. 19 Waati kaŋ Abadantaa, ni Koyoo, na ni noo alaafiya ka ni kaa ni iberey kul kabey ra kaŋ ga ni kuubi ka ni bere gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu, hala mʼa mayray, ma Amalek maaɲoo kaa aduɲɲa ra. Masi dirɲa woo.»

26

Dumari-ize jina-jinawey ašariyaa

1 «Waati kaŋ ni huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne sanda tubu, waati kaŋ nʼnʼa mayray, de ni goro a ra, 2 nʼga ni gandaa kaŋ Abadantaa gʼa noo ma ne dumari-ize jina-jinawey kul zaa, mʼi daŋ kokondo ra, de nʼga koy nongoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa suuba ka nga maaɲoo gorandi a ra. 3 Ma koy sargari juwalkaa do kaŋ hanoo din goo nga goy zaarey ra, ma nee a se: ‹Ay gʼa har hõ Abadantaa, ni Koyoo jine kaŋ ay huru gandaa ra kaŋ Abadantaa žee ir baabey se kaŋ nga gʼa noo ir se.› 4 Sargari juwalkaa ga kokondaa dii ni kaboo ra kʼa jisi Abadantaa, ni Koyoo sargari tonadogoo jine. 5 De ma šennoo zaa Abadantaa, ni Koyoo jine ka nee: ‹Ay baabaa manʼti kala Aram boro kaŋ ga gana-gana, a nka zunbu ka koy Misira, nga nda boro kaynayaŋ ka goro no din sanda taabuši. A tee dumi beeri kaŋ goo nda gaabi, i ga boobo. 6 Misira borey nʼir žilla kʼir kankam kʼir daŋ goy šenda ra. 7 Ir kaati ka Abadantaa, ir baabey Koyoo cee. Abadantaa na haŋajer ir se, a dii ir kankamroo, nda ir zaraboo, nda ir šiitaroo. 8 Abadantaa manʼir fattandi Misira kala nda kabe gaabante, nda hini, nda teegoy beeri hunburante, nda tammaasayaŋ, nda kayfiyaŋ. 9 Nga no ka kate ir ne ra, a nʼir noo gandaa woo, ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari. 10 Sohõ nga ne, ay ga kate laboo kaŋ ni, Abadantaa nʼa noo ya ne dumari-ize jina-jinawey.› Šennoo kaŋ harandi banda ga, ma hayey jisi Abadantaa, ni Koyoo jine, ma sujudu Abadantaa, ni Koyoo jine.

11 Woo banda ga, ma ɲaali haya henney kul maaganda kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi noo ni nda ni hugoo se, ni, nda Lewi boraa, nda yawoo bande kaŋ goo ni do.»

Jiiri hinzantoo azakkaa

12 «Jiiri hinza kul, jiiri hinzantoo ti azakkaa jiiroo. Waati kaŋ nʼna ni hayey kul hegaa azakkaa kaa, mʼa noo Lewi boraa se, nda yawoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu. I gʼa ŋaa, i ga kungu ni koyrawey ra. 13 Waatoo din ma nee Abadantaa, ni Koyoo jine: ‹Ay na hayaa kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se kaa ay hugoo ra, ay nʼa noo Lewi boraa, nda yawoo, nda alyatimoo, nda woyoo kaŋ kurɲoo buu se ka sawa nda yaamar kul kaŋ nʼnʼa noo ya ne, bila nda yʼa hoo, ya na dirɲa ba affoo. 14 Ya na haya kul ŋaa a ra waatoo kaŋ ay goo buuyan goray ra, ya na haya kul kaa a ra waatoo kaŋ ay si henan, ya na haya kul kaa a ra bukaw se. Ay na haŋajer Abadantaa, ay Koyoo se, ay goy nda takaa hunday kaŋ nda nʼnʼay yaamar. 15 Abadantaa, ni kaŋ goo ni nongoo henanantaa ra kaŋ ti beenaa, fuuni ganda ka guna ka dii, ma albarka daŋ ni jamaa Izirayel ra, nda gandaa kaŋ nʼnʼa noo ir se ra sanda takaa nda nʼnʼa žee ir baabey se, gandaa kaŋ ra yuu nda waa ga tee hari.›»

Izirayel manʼti kala Abadantaa jamaa

16 «Hõ Abadantaa, ni Koyoo ga ni yaamar ma hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi wey ka goy, mʼi dii, mʼi ka goy nda ni binoo kul nda ni hundoo kul. 17 Hõ nʼna allaahidu zaa kaŋ Abadantaa ti ni Koyoo, de mo nʼga hanga nga hantumey, kaŋ nʼga nga yaamarey, nda nga hantumey kaŋ kayandi dii, de mo nʼga haŋajer a se. 18 Hõ Abadantaa na allaahidu zaa ma ne kaŋ ni ti nga halaalaa sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ma ne, de mo kaŋ ma nga yaamarey kul dii, 19 hala nga ma hanse ka ni noo beeray, nda maa, nda jeeray ka bisa dumey kul kaŋ a nʼi taka, ma tee jama henanante Abadantaa, ni Koyoo se sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ma ne.»

27

Tondey kaŋ i nʼi kayandi Ebal tondi hondoo ga

1 Musa nda Izirayel boro beerey na jamaa yaamar ka nee: «Yaamaroo kul kaŋ ay gʼa har war se hõ, war mʼa dii. 2 Han kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ ka bisa gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne, ma tondi beeriyaŋ kayandi, mʼi yon nda dooru. 3 Ma ašariyaa woo šenney kul hantum i ga waati kaŋ ni bisa ka huru gandaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne, ganda kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari, nda takaa kaŋ nda Abadantaa, ni baabey Koyoo nʼa har ma ne. 4 Waati kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ, war ma tondey wey kayandi Ebal tondi hondoo boŋ kaŋ ay ga war yaamar hõ war mʼi kayandi, mʼi yon nda dooru. 5 No din ra ma sargari tonadoo cin Abadantaa, ni Koyoo se, sargari tonadoo kaŋ teendi nda tondi, tondiyaŋ kaŋ ga guuru mana bay ka tuku. 6 Ma Abadantaa, ni Koyoo sargari tonadogoo cin nda tondiyaŋ kaŋ mana goyandi. Nga boŋ nʼga sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa, ni Koyoo se. 7 Ma alaafiya teendi sargarey kaa, no din ra ma ŋaa, ma ɲaali Abadantaa, ni Koyoo jine. 8 Tondey wey ga ma ašariyaa woo šenney kul hantum kʼi žeeri a ga kaaray.»

9 Musa nda sargari juwalkey kaŋ ti Lewi boro šelaŋ Izirayel kul se ka nee: «Izirayel, dangay, ma haŋajer. Hõ ni tee Abadantaa, ni Koyoo jamaa. 10 Ma haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se, ma nga yaamarey nda nga hantumey ka dira kaŋ ay gʼi noo ma ne hõ.»

11 Zaaroo din hunday ra, Musa na jamaa yaamar ka nee: 12 «Waati kaŋ war na Žurdeŋ isaa deŋ, alkabiilawey kaŋ ti Simewoŋ, nda Lewi, nda Žuda, nda Isakar, nda Isufi, nda Benžameŋ ga kay Garizim tondi hondoo boŋ ka albarka gaara jamaa se. 13 Amma alkabiilawey kaŋ ti Rubeŋ, nda Gad, nda Ašer, nda Zabuloŋ, nda Dan, nda Neftali ga kay Ebal tondi hondoo boŋ laali gaarayan se.»

Laaliyan woy cindi hinkaa (12)

14 Lewi borey ga šennoo zaa ka jinde jer ka nee Izirayel arey kul se:

15 «Boraa laali kaŋ ga bundu tooru hanse wala kaŋ ga guuru mennandi kʼa tee tooru, haya no kaŋ kabe goykaw kʼa tee kʼa daŋ nongu tugante ra. Almuhal no Abadantaa do. Jamaa kul ga zaabi ka nee: ‹Amin.›

16 Boraa laali kaŋ ga nga baabaa nda nga ɲaa kaynandi. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

17 Boraa laali kaŋ ga nga cinaa laboo hirrey kaa dogey ra. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

18 Boraa laali kaŋ ga danaw fondaa derandi a se. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

19 Boraa laali kaŋ ga yaw, wala alyatim, wala woy kaŋ kurɲoo buu ciitoo šiirandi. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

20 Boraa laali kaŋ ga kani nda nga baabaa wandoo, zama a nka nga baabaa kaynandi. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

21 Boraa laali kaŋ ga marga nda adabba, dumi kul kaŋ no. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

22 Boraa laali kaŋ ga kani nda nga woymaa, a ma tee baaboo ize woyoo wala ɲaŋoo ize woyoo. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

23 Boraa laali kaŋ ga kani nda nga wandoo ɲaa. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

24 Boraa laali kaŋ ga nga cinaa kar kʼa wii tuguyan ra. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

25 Boraa laali kaŋ ga sufuray taa ka boro kaŋ mana haya kul tee kuroo mun. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›

26 Boraa laali kaŋ si ašariyaa woo šenney kayandi kʼi ka dira. Jamaa kul ga nee: ‹Amin.›»

28

Irkoy na allaahiduyaŋ zaa albarka here

1 «Nda nʼga haŋajer ka boori Abadantaa, ni Koyoo se ka gaabandi ka dira nga yaamarey kul bande nda takaa kaŋ nda ay gʼi har ma ne hõ, Abadantaa, ni Koyoo ga ni jer beene ka bisa laboo dumey kul. 2 Nda nʼna haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se, albarkawey kul ne kaŋ nʼga duu ey, de i ga tee ni wane:

3 Albarka ga huru ni ra koyraa ra, albarka ga huru ni ra hawsaa ra. 4 Albarka ga huru ni hayroo, nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay, nda ni adabbaa hayroo, nda ni hawey hayroo, nda ni alman buuney hayroo ra. 5 Albarka ga huru ni kokondaa nda ni hanfoo ra. 6 Albarka ga huru ni ra ni hururoo ga, albarka ga huru ni ra ni fattaroo ga.

7 Abadantaa ga ni noo hinay ni iberey ga kaŋ ga kay ma ne. I ga fondo folloku zaa ka kaa ka ni wongu, amma i ga zuru ni jine nda fondo iyye. 8 Abadantaa ga yaamar noo albarka ma huru ni attam fanjidogey nda ni kabe goyey kul ra. Gandaa kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne, a ga albarka daŋ ni ra gandaa din ra.

9 Nda nʼna Abadantaa, ni Koyoo yaamarey dii, de ni hanga nga fondawey, Abadantaa ga ni tee jama henanante nga boŋ se nda takaa kaŋ nda a nʼa žee ma ne. 10 Dumey kul kaŋ goo laboo ga, ga dii kaŋ Abadantaa maaɲoo ga ciya ni ga, de i ga hunbur ni.

11 Abadantaa ga ni too nda gomni ka ni hayroo, nda ni adabbaa hayroo, nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay boobandi laboo ga kaŋ Abadantaa nʼa žee ni baabey se kaŋ nga gʼa noo ma ne. 12 Abadantaa ga nga alman jisidoo hennaa feeri ma ne kaŋ ti beenaa, ka ni noo ncirɲi nga waatoo ra, ka albarka daŋ ni kabe goyoo kul ra. Nʼga garaw dumi booboyaŋ se, amma ni, nʼsi garaw zaa. 13 Abadantaa ga ni daŋ jine ma tee boŋoo, nʼsi tee nsunfaa, waati kul beene no ni goo, abada nʼsi yee ganda, nda nʼga haŋajer Abadantaa, ni Koyoo yaamarey se kaŋ ay gʼi har ma ne hõ kʼi dii kʼi ka dira, 14 nda nʼsi šiiri kabe guma here wala iwaawa here šenney kul ra kaŋ ay gʼi har ma ne hõ, nda nʼsi hanga koy tanayaŋ bande kʼi gana.»

Laalirey kaŋ ga duwandi Irkoy haŋajer jaŋaa ra

15 «Amma nda nʼsi haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se, nʼsi gaabandi ka dira nga yaamarey kul nda nga hantumey kul bande kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ, laalirey kul ne kaŋ ga kaa ni ga, de i ga duu ni: 16 nʼga laali koyraa ra, nʼga laali hawsaa ra. 17 Ni kokondaa nda ni hanfoo ga laali. 18 Ni hayroo, nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay, nda ni adabbaa hayroo, nda ni alman buuney hayroo ga laali. 19 Nʼga laali ni hururoo ga, nʼga laali ni fattaroo ga.

20 Abadantaa ga laaliyan sanba ni ga, a ga lakkaltunay sanba ni ga, ka ni kabe goyey kul birji, hala ma halaci, ma cahã ka dere, ni teegoy futawey maaganda se, zama nʼnʼay naŋ.

21 Abadantaa ga sorfa ka ni kar, hala a ma ni tuusu ka ni kaa laboo ga kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray. 22 Abadantaa ga ɲomyan ka ni kar, nda gaaham konni, nda tonyan, nda funsuyan. A ga kate ni faarey ga kogay ka dumari-izey funbandi. I ga duu ni hala ma dere.

23 Beenaa kaŋ goo ni boŋ ga tee sanda alhan, laboo kaŋ goo ni cire ga tee sanda guuru. 24 Abadantaa ga kusaw nda labu hamni sanba ni gandaa se sanda ncirɲi, a ga hun beenaa ra ka zunbu ni boŋ hala ma halaci.

25 Abadantaa ga ni kar ni iberey jiney ra kʼi noo hinay ni ga, nʼga kaa i ga nda fondo folloku, nʼga zuru i jine nda fondo iyye, laboo laamawey kul, boro kaŋ dii ni ga hunbur woo kaŋ duu ni maaganda se. 26 Ni bukaa ga tee ŋaayan beenaa cirawey kul nda laboo adabbawey kul se, boro kul si i dirgasandi.

27 Abadantaa ga ni kar nda Misira futtawey, nda waynaw, nda kursa, nda kaajiri kaŋyaŋ si hin ka duu baani. 28 Abadantaa ga ni kar nda hollay, nda danawtaray, nda boŋ hasaraw. 29 Zaarikay cululu nʼga dadaba sanda takaa kaŋ nda danaw ga dadaba kubaa ra. Haya kul kaŋ nʼnʼa tee si boori. Waati kul i ga ni šiita, i ga ni kom, nʼsi duu faabakaw.

30 Nʼga woy cee dii, boro tana ga kani nda a, nʼga hugu cin, nʼsi goro a ra, nʼga alaneb faari tee, nʼsi izey ŋaa. 31 Ni hawoo ga koosandi ni jine, nʼsi hamoo ŋaa, ni farkaa ga diyandi ni jine, a si yeetandi ma ne, ni alman buunaa ga nondi ni iberey se, boro sii no kaŋ ga ni faaba. 32 Ni izʼarey nda ni ize woyey ga huru jama tana kabey ra, ni moɲey ga dii ey, nʼga fara kʼi batu zaaroo kul, amma nʼsi hin ka baffoo tee. 33 Jama kaŋ nʼsʼa bay ga hayey kaŋ ni laboo gʼi hay nda ni kabe goyoo albarkaa ŋaa, waati kul nʼga šiita nʼga kankam. 34 Hayaa kaŋ ni moɲey dii a ga ni kaŋandi hollay ra.

35 Abadantaa ga ni kanjey nda ni ceehamey kar nda futta laalayaŋ kaŋ si hin ka duu baani, a ga ni kar nda ey za ni cewoo ga hala ni boŋoo ga.

36 Abadantaa ga ni nda ni kokoyoo kaŋ nʼnʼa daŋ ni boŋ ka koy ganda ra kaŋ nʼsʼa bay, ni baabey sʼa bay, no din ra nʼga koy tanayaŋ gana kaŋyaŋ ti bundu nda tondi. 37 Nʼga tee boŋhawayhaya, nda yaasayhaya, nda haarayhaya dumey kul game kaŋ do Abadantaa ga ni ka koy.

38 Nʼga dumi boobo say faarey ra, amma haya kaccu no nʼgʼa hegay, zama ndoowey gʼa ŋaa. 39 Nʼga alaneb faariyaŋ tee, nʼgʼi hanse, amma nʼsi ngi alaneb haroo haŋ, nʼsi ngi hegaa tee, zama nooney gʼi ŋaa. 40 Ni gandaa kul ga tee zaytuɲaa, amma jiyoo si yonandi ni ga, zama ni zaytu-izey ga kaŋ. 41 Nʼga izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ hay, amma i si tee ni wane, zama i ga diyandi ka koy. 42 Ndoo beerey ga ni tuurey kul nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay daabu.

43 Yawoo kaŋ goo ni do goo ma ne beene waati kul, de ni, waati kul ni mma yee ganda, 44 a ga garaw ma ne, amma ni, haya sii ma ne kaŋ nʼgʼa garaw a se. Nga, a ga huru ni jine ka tee boŋoo, de ni, nʼga tee nsunfaa.

45 Laalirey wey kul ga kaŋ ni boŋ, i ga hanga ni, ka duu ni hala waati kaŋ ni halaci, zama mana haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se ka nga yaamarey nda nga hantumey dii kaŋ nda a na ni yaamar. 46 Laalirey wey duu ni hala i ma tee tammaasa nda kayfi ni nda ni hayroo se hala abada.

47 Zama mana Abadantaa, ni Koyoo gana nda ɲaali nda binekaanay waatoo kaŋ a na ni feeri haya kul here, 48 woo se iberey kaŋ Abadantaa gʼi sanba ni ga, nʼga tee i se tam heray nda jaw ra, nda gaa koonu, nda talkataray haya kul ra. Abadantaa ga guuru tiŋay-zaa-bundu daŋ ni jindoo ga hala waati kaŋ a na ni halaci. 49 Abadantaa ga gandaa kaŋ ga mooru, a goo hala aduɲɲa boŋ faa ga sanba ni ga, ganda kaŋ ga gum ni ga sanda takaa kaŋ nda dutaloo ga zunbu nga hamoo ga, ganda no kaŋ nʼsi maa nga šennoo, 50 dumi kaŋ ndumoo ga futu, a si boro žeena beerandi, a si alhormo tee soogo se. 51 A ga ni almanoo hayroo nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay ŋaa hala ma halaci, i si alkama, wala alaneb hari, wala jii, wala ni adabba beerey hayroo, wala ni alman buuney hayroo naŋ war se, kokoroo ti a ga ni derandi. 52 A ga ni wanga ka ni daŋ game koyrawey kul ra hala waati kaŋ ra cete kuku gaabantey wey kaŋ ra nʼna ni naanaa daŋ kaŋ ni gandaa kul ra. A ga ni wanga ka ni daŋ game ni koyrawey kul ra, a ga ni gandaa kul dii kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa noo ma ne.

53 Ni iberoo ga ni wanga ka ni daŋ game ka ni šiita hala nongu kaŋ ra nʼga ni gundoo izoo ŋaa, nʼga ni izʼarey nda ni ize woyey kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼi noo ma ne hamey ŋaa. 54 Ni do, arey kul boro hennaa kaŋ ti alaafiyakoyni, si hinna nga armey, nda nga wandoo kaŋ binoo ga bagʼa nda nga izey cindey kaŋ goo maaɲoo ga. 55 Nga izey hamey kaŋ a gʼi ŋaa, a sʼi zamna nga nda nga borey game, zama haya kul mana cindi a se kaŋ a gʼa ŋaa nda manʼti wey, wangaroo nda šiitaroo kaŋ ni iberoo gʼa tee ni koyrawey ra maaganda se. 56 Ni do, woyey kul boro henna kaŋ ti alaafiyakoyni, nga borohennataraa nda nga alaafiya se, a si baa nga ma ba nga ceetaamoo fur laboo ga. A si hinna nga kurɲoo kaŋ binoo ga bagʼa se nda nga izʼaroo nda nga ize woyoo se. 57 A ga baa nga foo ma nga haykuboo nda izey kaŋ a nʼi daŋ aduɲɲa ra ŋaa, zama haya kul mana cindi a se kaŋ a ga ŋaa nda manʼti wey, wangaroo nda šiitaroo kaŋ ni iberoo gʼa tee ni koyrawey ra maaganda se.

58 Nda nʼsi gaabandi ka ašariyaa woo šenney kul kaŋ hantumandi tiiraa woo ra ka dira, nda nʼsi hunbur maa daržantaa kaŋ ga hunburandi, Abadantaa, ni Koyoo, 59 Abadantaa ga ni nda ni hayroo kar nda balaawu beeriyaŋ kaŋ ga gay nda wirci laalayaŋ kaŋ ga gay, hayayaŋ no kaŋ ga boŋ haw. 60 A ga kate ni ga Misira wirci laaley kaŋ nʼga hunbur ey, i ga denji ni ga. 61 Abadantaa ga kate ni ga ba wirci dumi kul, nda balaawu kaŋyaŋ mana hantumandi ašariyaa tiiraa woo ra hala waati kaŋ ni halaci. 62 War kaŋ cindi ka boobo sanda beenaa handarawey, war ga kaa ka tee boro kaynayaŋ, zama mana haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se. 63 Takaa kaŋ nda a kan Abadantaa se nga ma gomni tee war se ka war boobandi, takaa din da a ga kan Abadantaa se nga ma war derandi ka war halaci. War ga dogandi ka hun laboo ga kaŋ ra nʼga huru kʼa mayray. 64 Abadantaa ga ni say dumey kul ra, laboo boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga. No din ra nʼga koy tanayaŋ kaŋ ti bundu nda tondi gana kaŋ ni, nʼsʼi bay, ni baabey sʼi bay. 65 Dumey din game nʼsi duu alaafiya, nʼsi duu baa, ba nongu kaŋ ra ni cewey ga duu hunanzamay. No din ra Abadantaa si ni binoo yaynandi. Ni moogunaa ga kacca, ni tammahãa ga hun. 66 Ni do, a ga hima nda ni hunaroo mma deeji, nʼga hunbur cijin nda zaari, nʼga alhuzun nda ni hunaroo nda ni buuroo. 67 Subbaahi nʼga nee: ‹Jalla, nda a gar ba cijinoo no!›, cijinoo ra, nʼga nee: ‹Jalla, nda a gar ba subbaahoo no!› hunburaa kaŋ nʼgʼa maate ni binoo ra nda hayaa kaŋ ga teendi ni moɲey cire maaganda. 68 Abadantaa ga ni yeeti harihiiyaŋ ra Misira ra, nʼga koy nongoo kaŋ ay bay kʼa har ma ne ka nee: ‹Nʼsi dii a koyne!›* No din ra war ga war boŋ neere war iberey se sanda baɲɲayaŋ nda koŋŋayaŋ, amma boro kul si war day.»

Musa šenni kokorantaa

69 Wey ti amaanaa šenney kaŋ Abadantaa na Musa yaamar a mʼi daŋ nga nda Izirayel borey game Mowab gandaa ra ka tonton amaanaa ga kaŋ a nʼa daŋ nga nda ey game Horeb tondi hondoo do.

29

Hayaa kaŋ Irkoy nʼa tee Izirayel se

1 Musa na Izirayel kul cee, a nee i se: «War dii hayaa kul kaŋ Abadantaa nʼa goy war jine Misira gandaa ra Firawuuna ga, nda nga borey kul ga, nda nga gandaa kul ga, 2 siiyan beerey kaŋ ni moɲey dii ey, tammaasawey wey nda kayfi beerey wey. 3 Amma hala hõ Abadantaa mana war noo bine kaŋ ga faham, wala moo kaŋ ga dii, wala haŋa kaŋ ga maa. 4 Ay na war gongu saajoo ra jiiri woytaaci (40), war bankaarawey mana žen war jindey ra, war taamey mana žen war cewey ra. 5 War mana takula ŋaa, war mana alaneb hari moora haŋ, war mana harifutu haŋ, hala war ma bay kaŋ agay ti Abadantaa, war Koyoo. 6 Waatoo kaŋ war too nongoo woo ra, Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo nda Og, Bašaŋ kokoyoo fatta kʼir kubay wongu se, ir hin ey. 7 Ir na ngi gandaa dii, de ir nʼa noo Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa se sanda tubuhaya. 8 War ma amaanaa woo šenney wey dii, war mʼi ka dira hala war teegoyey kul ma boori.»

Izirayel borey ga hima ka Irkoy amaanaa beerandi

9 «Hõ war kul goo ma kay Abadantaa, war Koyoo jine, war boŋkoyney, nda war alkabiilawey, nda war boro beerey, nda war goy juwalkey, nda Izirayel arey kul, 10 nda war zankey, nda war woyey, nda yawey kaŋ goo ni jamaa kaloo ra, za ni tuuri kuunakaa hala ni hari gurkaa. 11 War goo ne ka huru amaanaa ra kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa žee, žeeyanoo kaŋ Abadantaa, ni Koyoo gʼa daŋ ni nda nga game, 12 hala hõ nga ma ni tee nga jamaa, nga hunday ma tee ni Koyoo sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ma ne, sanda takaa kaŋ nda a nʼa žee ni baabey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se. 13 Manʼti war hinne bande ay ga amaanaa nda žeeyanoo woo tee, 14 amma ay gʼa tee ba borey bande kaŋ goo ir bande hõ ne ra kaŋ goo Abadantaa, ir Koyoo jine nda borey kaŋ sii ir bande ne ra, kaŋ mana hayandi jina.

15 War hunday ga takaa bay kaŋ nda ir goro Misira gandaa ra, nda takaa kaŋ nda ir bisa dumey game kaŋ game war bisa. 16 War dii ngi haya harramantey, nda ngi toorey: bunduyaŋ no, nda tondiyaŋ, nda nzorfu kaaray, nda wura kaŋ goo i bande. 17 Aru, wala woy, wala alaayan beeri, wala alkabiila masi bara war ra kaŋ binoo bere Abadantaa, ir Koyoo se ka koy dumey wey koyey gana. Boro kul masi bara war ra kaŋ ga tee sanda linji kaŋ ga zay ka pozina wala kanihotta hay. 18 Boro kul kaŋ maa žeeyanoo woo šenney masi fooma ka nee nga boŋ se: ‹Ba kaŋ se ay ga hayaa tee kaŋ kan ay binoo se, ay hayey kul ga boori›, woo ga kate halaciyan boraa kul ga, maanaa boraa kaŋ ti sanda labu koga nda boraa kaŋ ti sanda labu kaŋ haŋandi. 19 Abadantaa si baa nga ma yaafa a se. Zama Abadantaa futuroo nda nga cansaa ga zunbu boraa din ga, laaliroo kul kaŋ hantumandi tiiraa woo ra ga kaŋ a boŋ, Abadantaa ga maaɲoo kaa aduɲɲa ra. 20 Abadantaa gʼa fay kʼa kaa Izirayel alkabiilawey kul ra bone se, ka sawa nda amaanaa laalirey kul kaŋ hantumandi ašariyaa tiiraa woo ra.»

Abadantaa ga bonawey zumandi kaŋ a nʼi har

21 «Alwaddaa kaŋ goo kaa borey, war izey kaŋ ga kaa war dumawey ga, nda yawoo kaŋ ga hun ganda mooro ra ka kaa, waati kaŋ i dii gandaa woo balaawey nda wircey kaŋ nda Abadantaa nʼa kar, i ga nee: 22 ‹Gandaa laboo kul manʼti kala ganjibaali, nda ciiri, nda nuune. Haya kul si hin ka dumandi, dumi kul si boosu, dumari kul si zay, sanda Sodom nda Gomor, nda Aduma nda Seboyim halaciroo kaŋ Abadantaa nʼi halaci nga futuroo nda nga dukuroo ra.› 23 Gandawey kul ga nee: ‹Macin se Abadantaa na takaa woo tee gandaa woo se? Macin se a hanse ka futu futay beeroo woo kul?› 24 Borey ga tuuru ka nee: ‹I nka Abadantaa, ngi baabey Koyoo amaanaa naŋ, woo kaŋ a nʼa daŋ nga nda ey game waatoo kaŋ a nʼi fattandi Misira gandaa ra. 25 I koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, koyyaŋ kaŋ i sʼi bay, kaŋyaŋ Abadantaa manʼi waadu i se. 26 Woo se Abadantaa futu gandaa woo ga, a na laaliroo kul kaŋ hantumandi tiiraa woo ra zumandi a ga. 27 Abadantaa nʼi dogu nda futay kʼi kaa laboo ga, nda dukuray, nda dooray beeri, de a nʼi warra ganda tana ra, sanda takaa kaŋ ra i goo hõ.›

28 Haya tugantey manʼti kala Abadantaa, ir Koyoo wane, haya fatawantey manʼti kala ir wane, ir nda ir izey se hala abada hala ir ma ašariyaa woo šenney kul ka dira.»

30

Izirayel borey ga hima ka yee kate Abadantaa ga

1 «Waati kaŋ šenney wey kul tee ni ga, gaararoo nda laaliroo kaŋ ay nʼi daŋ ni jine, nda gandawey kul game kaŋ ra Abadantaa na ni gaaray, nda ni miile ni binoo ra, 2 nda ni yee kate Abadantaa, ni Koyoo ga, nda nʼga haŋajer a se nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, ni nda ni izey nda takaa kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ, 3 woo ra Abadantaa, ni Koyoo ga ni takaa hanse. A ga tamalla ma ne, a ga ni marga ka hun dumey kul kaŋ ra Abadantaa, ni Koyoo na ni say-say. 4 Ba nda ni zandi ka koy hala aduɲɲa boŋ faa ga, Abadantaa, ni Koyoo ga ni marga ka ni zaa no din. 5 Abadantaa, ni Koyoo ga kate ni gandaa ra kaŋ ni baabey nʼa mayray, de nʼgʼa mayray. A ga gomni tee ma ne, de a ga ni boobandi ka bisa ni baabey. 6 Abadantaa, ni Koyoo ga ni binoo nda ni hayroo binoo daŋbangu hala ma duu ka baa Abadantaa, ni Koyoo nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, hala ma duu ka huna.

7 Abadantaa, ni Koyoo ga laalirey wey kul zumandi ni iberey ga, wey kaŋ ga konna ni, i ga ni gurzugay. 8 Ni, nʼga yee kate, nʼga haŋajer Abadantaa se, de nʼga nga yaamarey kul ka dira kaŋ ay gʼi har ma ne hõ. 9 Abadantaa, ni Koyoo ga gomni doori ni kabe goyoo kul ra, nda ni hayroo kul ra, nda ni adabba hayroo kul ra, nda hayey kaŋ ni laboo gʼi hay kul ra, zama ni gomnoo ga yee ka kan Abadantaa se sanda takaa kaŋ nda ni baabey wanoo kan a se, 10 nda nʼna haŋajer Abadantaa, ni Koyoo se ka nga yaamarey nda nga hantumey dii kaŋ hantumandi ašariyaa tiiraa woo ra, de ni yee kate Abadantaa, ni Koyoo ga nda ni binoo kul nda ni hundoo kul.»

Irkoy Meešennoo si mooru borey

11 «Yaamaroo woo kaŋ ay gʼa har ma ne hõ teeyanoo si hanse ka šendi ma ne, a sii ma ne nongu mooro ra kaŋ ra nʼsi hin ka duu a. 12 A sii beenaa ra soko ma nee: ‹May no ma žigi ir se beenaa ra ka kate a ir se ir ma maa hayaa kaŋ a gʼa har hala ir ma duu kʼa ka dira?› 13 A sii teekoo dumaa ga soko ma nee: ‹May no ma koy ir se teekoo boŋ faa ga ka kate a ir se ir ma maa hayaa kaŋ a gʼa har hala ir ma duu kʼa ka dira?› 14 Amma šennoo woo goo ni jeroo ga, ni miɲoo ra, ni binoo ra, hala ma duu kʼa ka dira.»

Suuba hunayan nda buuyan game

15 «Guna, hõ ay na hunayan nda gomni daŋ ni jine, ay na buuyan nda bone daŋ ni jine. 16 Hayaa kaŋ nda ay ga ni yaamar hõ manʼti kala ma baa Abadantaa, ni Koyoo, ma hanga nga fondawey, ma nga yaamarey, nda nga hantumey, nda nga hantumey kaŋ kayandi dii, hala ma duu ka huna ma boobo, de mo Abadantaa, ni Koyoo ma albarka daŋ ni ra gandaa ra kaŋ nʼga kaa kʼa mayray. 17 Amma nda ni binoo bere, nda mana haŋajer, nʼna ni boŋ naŋ a ma dira ka koy sujudu koy tanayaŋ se ka goy i se, 18 ay ga war bayrandi hõ kaŋ war ga tuusandi, war si duu aloomur laboo ga kaŋ ra nʼga bisa nda Žurdeŋ isaa ka huru kʼa mayray.

19 Hõ ay ga beenaa nda laboo tee seede war ga: ay na hunayan nda buuyan daŋ ni jine, ay na albarka nda laaliyan daŋ ni jine. Hunaroo suuba hala ma duu ka huna, ni nda ni hayroo, 20 maanaa ma baa Abadantaa, ni Koyoo, ma haŋajer a se, ma hawa a ga. Nga ti ni hunaroo, ni aloomuroo hala ma duu ka goro laboo ga kaŋ Abadantaa žee kaŋ nga gʼa noo ni baabey Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se.»

31

Žozuwe ciyandi ka huru Musa dogoo ra

1 Musa koy šenney wey har Izirayel kul se, 2 a nee i se: «Hõ ay goo nda jiiri zangu nda waranka (120). Ay si hin ka huru war jine koyne, Abadantaa nee ya ne: ‹Nʼsi bisa Žurdeŋ isaa woo ga.›* 3 Abadantaa, ni Koyoo hunday ga dira ni jine, nga no ma dumey wey halaci ni jine, nʼgʼi gaaray. Žozuwe ga huru ni jine sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. 4 Abadantaa ga takaa tee dumey wey se kaŋ a nʼa tee Amor borey kokoyey kaŋ ti Sihoŋ nda Og nda ngi gandaa se kaŋ a nʼi halaci. 5 Abadantaa gʼi daŋ war kabey ra, war ma hayaa tee i se ka sawa nda yaamaroo kul kaŋ ay nʼa har war se. 6 Wa albarka daŋ war boŋ ra, war ma bine tee. War masi hunbur, war masi jijiri i jine: Abadantaa, ni Koyoo hunday no ma dira ni bande. A si ni naŋ, a si ni fur.»

7 Musa na Žozuwe cee, a šelaŋ a se Izirayel kul jine ka nee: «Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee, zama ni no ma huru nda jamaa woo gandaa ra kaŋ Abadantaa žee ngi baabey se kaŋ nga gʼa noo i se. Ni no mʼa noo i se sanda tubuhaya. 8 Abadantaa hunday no ma dira ni jine, nga hunday bara ni bande. A si ni naŋ, a si ni fur, masi hunbur, ni binoo masi jiti.»

Musa na ašariyaa talfi sargari juwalkey ga

9 Musa na ašariyaa woo hantum kʼa noo sargari juwalkey kaŋ ti Lewi izʼarey kaŋ ga Abadantaa amaanaa sundukoo zaa nda Izirayel boro beerey kul se. 10 Musa nʼi yaamar ka nee: «Jiiri iyye benantaa ga, garawey naŋyanoo jiiroo waatoo ra, Tendewey jingaroo ra, 11 waati kaŋ Izirayel kul ga kaa ka kay Abadantaa, ni Koyoo jine, nongoo kaŋ a gʼa suuba ra, nʼga ašariyaa woo caw Izirayel kul jine. 12 Nʼga jamaa marga, arey, nda woyey, nda zankey, nda yawey kaŋ goo ni koyrawey ra hala i ma maa, i ma denden, i ma hunbur Abadantaa, war Koyoo, de i ma gaabandi ka ašariyaa woo šenney kul ka dira. 13 Woo ra ngi izey kaŋ si ašariyaa bay, ga maarʼa, de i ga Abadantaa, war Koyoo hunburaa denden alwaatoo kul kaŋ war ga huna laboo ga kaŋ war ga kaa kʼa mayray Žurdeŋ isaa deŋyanoo banda ga.»

Izirayel borey laadir jaŋaa

14 Abadantaa nee Musa se: «Ni buuroo waatoo man. Žozuwe cee, war ma kay cere kubayyan hukkumoo ra. Ay gʼa noo ay yaamarey.» Musa nda Žozuwe koy kay cere kubayyan hukkumoo ra. 15 Abadantaa bangay hukkumoo ra, duulaa kaŋ ga kay ra, duulaa kay hukkumoo miɲoo ga.

16 Abadantaa nee Musa se: «Nʼga koy ni baabey gar alaahara. Jamaa woo ga koy izefututaray tee† koy waaniyaŋ bande, wey kaŋ goo gandaa kaŋ ra i ga huru. I gʼay naŋ, i ga agay amaanaa dunbu kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ey game. 17 Hanoo din, ay ga futu a ga. Ay gʼi naŋ, ay si agay ndumoo cebe i se. A ga gonandi, bone boobo nda binemarayyan ga duu a. I ga nee: ‹Kaŋ se Irkoy sii ir game, nga se bonawey wey duu ir wala?› 18 Agay, hanoo din, ay si agay ndumoo cebe i se, haya futaa kul kaŋ i nʼa tee ka bere koy tanayaŋ here maaganda se. 19 Sohõ, war se war ma baytoo woo hantum. A waanandi Izirayel borey se, a daŋ miɲey ra, a ga tee ya ne seede Izirayel borey ga. 20 Zama ay ga jamaa woo daŋ laboo ra kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo nga baabey se, labu no kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari. A ga ŋaa, a ga kungu, a ga warga, woo banda ga, a ga bere koy tanayaŋ here kʼi gana, i gʼay kaynandi ka agay amaanaa dunbu. 21 Waati kaŋ bone boobo nda binemarayyaŋ kaŋ i ga, baytoo woo ga tuuru sanda seede, zama nga hayroo si dirɲa a. Ay ga ngi addibaarawey bay kaŋyaŋ goo ma bangay hõ, za ay manʼi daŋ gandaa ra kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo i se.»

22 Hanoo din, Musa na baytoo woo hantum kʼa waanandi Izirayel borey se.

23 Woo banda ga, Abadantaa na Žozuwe, Nun izʼaroo yaamar ka nee: «Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee, zama ni no ma Izirayel borey daŋ gandaa ra kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo i se, agay, ay goo ni bande mo.»

24 Waatoo kaŋ Musa benandi ka ašariyaa woo šenney hantum tiira ra hala a timme, 25 a na Lewi borey kaŋ ga Abadantaa amaanaa sundukoo zaa yaamar ka nee: 26 «Wa ašariyaa tiiraa woo zaa, war mʼa daŋ Abadantaa, war Koyoo, amaanaa sundukoo jere. A ga tee war ga seede no din. 27 Zama agay, ay ga ni turantetaraa nda ni hiɲešendaa bay. Zama war ture Abadantaa ga ay hunaroo ga, soko ay buuroo banda ga. 28 Wa war alkabiilaa boro beerey nda war goy juwalkey kul marga kate ay do, ay ga šenney wey har i jine, ay ga beenaa nda laboo tee i ga seede. 29 Zama ay ga bay kaŋ ay buuroo banda ga, war ga war boŋ hasara. War ga fondaa naŋ kaŋ ay nʼa yaamar war se, de waatey kaŋ ga kaa ra bone ga war kubay waati kaŋ war na goy futu tee Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi.»

Musa baytoo

30 Musa na baytoo woo kalimawey kul har hala i ben Izirayel jamaa kul jine ka nee:

32

1 «Beenaa, haŋajer, ay ga šelaŋ!

Laboo, haŋajer ay miɲoo šenney se!

2 Yala ay bayraa ma doo sanda ncirɲi,

yala ay šennoo ma zunbu sanda harandaŋ,

sanda ncirɲi kaŋ goo subu firzi boŋ,

sanda hari kaŋ goo suboo boŋ!

3 Zama ay ga Abadantaa maaɲoo fee.

Wa ir Koyoo beerandi!

4 Nga ti Tondoo, nga teegoyey ga timme,

zama nga fondawey kul ga šerre.

Koy no kaŋ ga laadir, šerre jaŋay sii a do,

a ga šerre, cimikoyni no.

5 I na ngi boŋ hasara, manʼti nga no,

haawoo manʼti kala nga izey wane,

zamankasine golbante kaŋ ga Irkoy hoo.

6 Takaa woo nda war ga hima ka Abadantaa dii wala, jama hollokom kaŋ sii nda lakkal?

Manʼti ni baabaa no kaŋ na ni taka wala?

Manʼti nga ka ni tee ka ni gorandi wala?

7 Hongu waati bisantey,

wa hongu jiiri bisantey zaman ka kaa zaman.

Ni baabaa hãa, a gʼa deede ma ne.

Boro beerey hãa, i gʼa har ma ne.

8 Waati kaŋ Koy Jerantaa na gandawey noo tubu,

waati kaŋ a na adamizey fay, a na jamawey hirrey kayandi ka sawa nda Izirayel borey hinnaa.

9 Zama Abadantaa bagaa manʼti kala nga jamaa,

Yakuba ti nga tuboo.

10 A mana duu a kala saaji ganda ra,

saaji bibi kaŋ ga wurru a ga kogu.

A gʼa kuubi kʼa bere, a ga huga nda a,

a gʼa dii sanda nga mootondoo.

11 A ga hima nda dutal kaŋ ga nga izey tunandi nga tejoo ra,

a ga ɲuuti-ɲuuti nga izey boŋ ka nga fatawey kʼi gum kʼi zaa,

kʼi daŋ nga fitawey ra.

12 Abadantaa hinne no mʼa gongu, koy waani kul sii a bande.

13 A nʼa dirandi gandaa hodaddawey ra kʼa ŋandi faarey izey,

tondi yuu no a gʼa sunsumandi,

a gʼa noo jii kaŋ nin tondi ra.

14 A gʼa noo haw waahoonu, nda feeji waa, nda feeji-ize maani,

nda Bašaŋ gaarey, nda jindaarey maanoo,

nda alkama farin hamni.

Nʼga alaneb-izey haroo haŋ nda alaneb hari moora.

15 Yešurun* warga, a na tafa. Ni warga, ni naasu, ni yuttu.

A na Koyoo naŋ kaŋ nʼa tee,

a na nga hallasiroo Tondoo kaynandi.

16 I ga nga canseroo tunandi nda koy waaniyaŋ ganayan,

i ga almuhalyaŋ tee kaŋ nʼa futandi.

17 I ga sargari kaa ganjey se kaŋyaŋ manʼti Irkoy,

koyyaŋ kaŋ i sʼi bay, itaagayaŋ kaŋ kaa a mana gay,

kaŋyaŋ war baabey manʼi gana.

18 Nʼna Tondoo yala kaŋ na ni daŋ aduɲɲa ra,

ni dirɲa Koyoo kaŋ na ni hay.

19 Waatoo kaŋ Abadantaa dii woo, a mana tee a se,

zama nga izʼarey nda nga ize woyey nʼa dor.

20 A nee: ‹Ay ga agay ndumoo tugu i se,

ay ga dii haya kaŋ noo ngi kokoroo ga ti a.

Alwadda laala izeyaŋ no,

izeyaŋ no kaŋ si laadir.

21 I nʼay canseroo tunandi nda hayayaŋ kaŋ manʼti Irkoy,

i nʼay futandi nda haya yaadayaŋ.

Agay, ay ga ngi canseroo tunandi nda haya kaŋ manʼti jama,

ay gʼi futandi nda dumi hollokom.

22 Ay futuroo nuunaa dii,

a ga dii hala alaahara kunehere,

a ga laboo nda nga hayey kaŋ ga zay a ra ŋaa,

a ga dii hala tondi hondey asaasey ga.

23 Ay ga bone marga kʼa zumandi i boŋ,

ay ga ay birawey benandi i ra.

24 Heray gʼi ɲoomandi, gaaham konni nda sorfa gʼi ŋaa,

ay ga ganjihoogawey hiɲey nda gandakoyey naajey sanba i ga.

25 Taraa ra, takuba ga ngi izey wii,

hugey gundey ra, hunburay gʼi wii,

takaa follokaa no ma tee aru sooga, nda woy soogo,

nda ize taana, nda hinbiri kaaray se.›

26 Ay nee ay boŋ se: ‹Ay gʼi say-say kʼi benandi,

ay ga kate borey masi yee ka hongu ey,

27 nda ay mana hunbur iberoo ma fooma ay ga, ngi yenjekaarey ma dere

ka nee: “Ir gaaboo kʼir ka hin, manʼti Abadantaa ka woo tee.”

28 Zama ganda no kaŋ mana duu hoyray henna,

lakkal sii i se.

29 Nda a gar i mma bara nda lakkal i ga faham woo se,

i ga ngi kokoroo guna.

30 Taka foo nda boro foo ga boro zenber foo (1.000) gaaray?

Taka foo nda boro hinka ga boro zenber woy (10.000) gaaray,

nda ngi Tondoo manʼi nondi,

nda Abadantaa manʼi daŋ kabe ra?

31 Zama ngi tondoo manʼti ir wanoo dumoo,

ba ir iberey ga tee woo se seede.

32 Ngi alanebɲaŋoo mana hun kala Sodom nda Gomor† alanebɲaa faaroo ra,

ngi alaneb-izey manʼti kala alaneb-izeyaŋ kaŋ ra pozina goo,

ngi fafey ga hottu.

33 Ngi alaneb hari mooraa manʼti kala gandakarfu naaji,

firsaw naaji laala no.

34 Woo mana tugandi ay jeroo ga wala?

Manʼti agay alman jisidogoo ra a goo wala?

35 Agay no ma bana, agay no ma alhaku kaa

waati kaŋ ngi cewey ga tanši.

Zama almasiibaa zaaroo ga baa ka kaa i ga.

Hayaa kaŋ kayandi i se ga kaŋ i boŋ nda cahãyan.›

36 Abadantaa ga nga jamaa ciiti,

amma a ga hinna nga tamey se,

waati kaŋ a ga dii kaŋ ngi sahã ben,

de mo baɲɲa mana cindi, borcin mana cindi.

37 A ga nee: ‹Man ra ngi koyey goo,

tondoo kaŋ ga i ga talfi?

38 Man ra borey goo kaŋ na ngi sargarey maaney ŋaa,

i na ngi sargari hari-harey alaneb hari mooraa haŋ?

I ma tun, i ma war faaba,

i ma tee war hallasidogoo.›

39 Sohõ wa guna, agay no, cimi no, agay no,

koy sii no kala agay.

Agay no ma wiiya, agay no ma hunandi,

agay no ma boro maray, agay no mʼa noo baani.

Boro si boro kaa ay kaboo ra.

40 Zama ay nʼay kaboo jer beenaa here,

ay ga nee: ‹Ay ga žee ay hundi duumantaa ga.

41 Nda ay nʼay takubaa kaŋ ga hima nda meli miɲoo kaanandi,

nda ay kaboo na ciitoo dii,

ay ga bana agay iberey ra,

agay alhakoo ga hun borey ra kaŋ ga konna agay.

42 Ay birawey ga suu nda kuri,

ay takubaa ga bukawey nda baɲɲey hamey nda ngi kuroo ŋaa,

ba iberey boŋkoyney kurey.›

43 Gandawey cindey, wa war ɲaaloo cebe Irkoy jamaa se.

Zama a ga faasa nga tamey kurey se,

a ga alhakoo kaa nga yenjekaarey ra,

a ga nga laboo zunubey yaafa nga jamaa se.»

44 Musa kaa, nga nda Hoše‡, Nun izʼaroo ka baytoo woo kalimawey kul har jamaa jine.

45 Waatoo kaŋ Musa na šenney kul har Izirayel kul jine ka ben, 46 a nee i se: «Wa miile šenney kul ga kaŋ ay nʼi har war se hõ ka war izey yaamar i ma gaabandi ka ašariyaa šenney wey kul ka dira. 47 Zama manʼti šenni yaadayaŋ no war se, war hunaroo no. Šennoo woo no ma war noo aloomur laboo ga kaŋ war ga kaa kʼa mayray Žurdeŋ isaa deŋyanoo banda ga.»

Musa buuyanoo bayrandi

48 Zaari follokaa din da ra, Abadantaa šelaŋ Musa se ka nee: 49 «Žigi Abarim tondi hondey ga, Nebo tondi hondoo boŋ kaŋ goo Mowab gandaa ra, Žeriko tenje, ma Kanaŋ gandaa guna kaŋ ay gʼa noo Izirayel borey se a ma tee ngi halaalaa. 50 Nʼga buu tondi hondoo boŋ kaŋ ga nʼga žigi, nʼga ni hayragey gar alaahara, sanda Haruna, ni armaa kaŋ buu Hor tondi hondoo ga, de a na nga hayragey gar alaahara. 51 Zama war na laybu beeri tee ay ga Izirayel borey game, Meriba kaŋ goo Kadeš haroo do, Tisin saajoo ra, war manʼay henanyanoo cebe Izirayel borey game.§ 52 Nʼga gandaa honnay ni jine, amma nʼsi huru gandaa ra kaŋ ay gʼa noo Izirayel borey se.»

33

Musa gaara Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) se

1 Gaararoo ne kaŋ nda Musa, Irkoy boraa, gaara Izirayel se za a mana buu. 2 A nee:

«Abadantaa hun Sinay tondi hondoo do ka kaa,

a tun Seyir ka koy i do.

Paraŋ tondi hondoo boŋ a bangay nga daržaa ra,

a fatta boro henanante zenber woy woyyaŋ ra.

Nga kabe gumaa ga a na ašariyaa kaŋ ga dii ma nee nuune sanba i se.

3 Abadantaa ga baa jamawey,

nga boro henanantey kul goo ni kaboo ra.

I kay ni cewey cire,

i ga ni šenney taa.

4 Musa na ašariyaa noo ir se,

Yakuba jamaa mayraa no.

5 A mana cindi ka tee kokoy kala Yešurun*

waatoo kaŋ jamaa boŋkoyney nda Izirayel alkabiilawey ga marga.»

6 Yala Rubeŋ ma huna, yala a masi buu,

ba nda nga borey hinnaa ga kacca.

7 Hayaa ne kaŋ a nʼa har Žuda ga, a nee:

«Abadantaa, haŋajer Žuda šennoo se,

ma kate a nga dumoo do.

Yala nga kabey ma kay a se,

yala ma kaa kʼa faaba kʼa kaa nga iberey kone.»

8 Lewi ga, a nee:

«Abadantaa, ni alkurraa goy jinawey kaŋ ti Tumim nda Urim mana talfandi kala boraa ga kaŋ laadir ni here,

boraa no kaŋ nʼnʼa sii Masa (maanaa ‹siiyan›),

boraa kaŋ ga nʼna yenje wiri Meriba (maanaa ‹yenje›) haroo do.†

9 Boraa no kaŋ ga šelaŋ nga ɲaa nda nga baabaa ga ka nee: ‹Ay sʼi guna!›

Boraa no kaŋ si nga armey bay, a si nga izey bay.

Zama i na ni šenney dii, i na ni amaanaa dii.

10 I ma ni hantumey kaŋ kayandi cawandi Yakuba se

ka Izirayel cawandi ni ašariyaa.

Yala i ma dugu daŋ ni niinoo cire,

i ma sargari kaŋ tonandi hala a ma ben daŋ ni sargari tonadogoo ga.

11 Albarka ma huru nga gaaboo ra, Abadantaa,

yadda nga kabe goyoo ga.

Ma borey kaŋ ga kay a se nda wey kaŋ ga konna a centey kayri,

yala i masi yee ka tun.»

12 Benžameŋ ga, a nee:

«Abadantaa baakaa no,

a ga goro jeroo ga nda baani,

zaaroo kul Abadantaa gʼa hawgay,

Abadantaa jesey ra a ga goro.»

13 Isufi ga, a nee:

«Abadantaa na albarka daŋ nga gandaa ra nda beenaa gomnoo,

nda harandaŋoo nda gandaa guusoo haroo,

14 nda waynaa gomney,

nda hayaa kaŋ ga zay ka nin handu kul ra gomney,

15 nda cee jinaa tondi hondey haya henney,

nda hondey kaŋ ga bara waati kul gomney,

16 nda laboo nda haya kul kaŋ goo a ra gomney.

Yala Irkoy kaŋ ga goro saabayɲaŋoo ra alhormaa ma bara Isufi boŋoo ga,

nga armey boŋkoynoo teɲaa ga!

17 Nga yaaroo ize jinaa no, darža ma bara a ga.

Nga hilley si hima nda kala ganjihaw hilliyaŋ.

Ngi nda a ga dumey kar, laboo kanjey kul.

Woo ti Efrayim boro zenber woy woyyaŋ,

woo ti Manase boro zenberyaŋ.»

18 Zabuloŋ ga, a nee:

«Ɲaali Zabuloŋ, ni naarumawey ra,

ni mo Isakar, ma ɲaali ni hukkumey ra.

19 I ga ciya jamayaŋ se tondi hondoo boŋ.

No din ra i ga šerretaray sargariyaŋ kaa,

zama i ga teekoo gomni beeroo nda almaney kaŋ ga tugu labutaasoo ra ka huna.»

20 Gad ga, a nee:

«Albarka ma bara boraa se kaŋ ga Gad feeri!

A ga kani sanda ganjihayla woy,

a ga nga hamoo kaboo nda boŋkurunboo kottu.

21 A ga haya jina-jinawey suuba nga boŋ se,

zama no din ra boŋkoynoo hayey ga tugu,

a ga dira jamaa jine,

a goy nda Abadantaa šerretaraa,

a goy nda nga hantumey kaŋ kayandi Izirayel here.»

22 Dan ga, a nee:

«Dan manʼti kala ganjihayla-ize

kaŋ ga sar ka fatta Bašaŋ.»

23 Neftali ga, a nee:

«Neftali kungu nda alhormo nda Abadantaa albarkaa,

ma waynakaŋay nda gurma mayray.»

24 Ašer ga, a nee:

«Albarka ma huru Ašer ra Yakuba izey game.

A ma duu gaakuri nga armey ra, cewoo ma miti jiyoo ra.

25 Ni hugu mee kufaley ma tee guuru nda alhan.

Ni gaaboo ma duu aloomur.»

26 «Ya Yešurun‡, boro kul si hima nda Irkoy.

A ga zunbu ka hun beenaa ra duula ga

ka kaa ka ni faaba nga daržaa ra.

27 Irkoy kaŋ gay a ga bara manʼti kala tugudoo,

waati kul a goo goyoo ga,

a na iberoo gaaray ni jine

ka nee ma ne: ‹Mʼa halaci!›

28 Izirayel ga goro nda lakkalkanay.

Yakuba hariɲaŋoo sii kala jere ga alkama nda alaneb hari ganda ra,

nga beenaa ga harandaŋ zumandi.

29 Ni duu gomni, Izirayel!

May no ma hima nda ni,

jama kaŋ Abadantaa nʼa hallasi nda nga koraa nda nga takuba daržantaa?

Ni iberey ga kaa ka ngi boŋ yeeti ganda ma ne,

nʼga ngi hodaddawey taama-taama.»

34

Musa buuyanoo

1 Musa žigi ka hun Mowab ganganey ra Nebo tondi hondoo boŋ, Pisiga boŋoo ga, Žeriko tenje. Abadantaa nʼa cebe gandaa kul, za Galad hala Dan, 2 nda Neftali gandaa kul, nda Efrayim nda Manase gandaa, nda Žuda gandaa kul hala Dangay teekoo* ga, 3 nda Negew gandaa, nda Žeriko koyraa gooroo kaŋ ti Teenayɲaŋey koyraa hala Sohar koyraa. 4 Abadantaa nee a se: «Gandaa ti woo kaŋ ay žee kaŋ ay gʼa noo Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba se ka nee: ‹Ni hayroo se ay gʼa noo.›† Ay nʼa cebe ma ne nda ni moɲey, amma nʼsi huru a ra.»

5 Musa, Abadantaa tamoo buu no din ra, Mowab gandaa ra, Abadantaa šennoo ga. 6 Abadantaa nʼa sutura gooroo ra, Mowab gandaa ra, Bet-Pewor koyraa tenje. Hala hõ boro kul si nga saaraa bay. 7 Musa sii nda kala jiiri zangu nda waranka (120) waatoo kaŋ a ga buu. Nga moo guna mana žabu, nga gaaboo mana gaza. 8 Izirayel borey na Musa hẽe jirbi waranza (30) Mowab ganganey ra. Woo banda ga, Musa buuyanoo jirbey hẽeney nda beray goraa ben. 9 Žozuwe, Nun izʼaroo too met nda hundi lakkalkoyni, zama Musa nka kabe fur a boŋ. Izirayel borey ga haŋajer a se, i na hayaa tee kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

10 Annabi mana yee ka tun Izirayel ra sanda Musa cine kaŋ Abadantaa gʼa bay moo nda moo. 11 Abadantaa nʼa sanba Misira gandaa ra a ma koy tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee Firawuuna, nda nga borey kul, nda nga gandaa kul ga, 12 de mo haya beeri hunburantey kul kaŋ Musa kabe gaabantaa nʼi tee Izirayel kul moɲey cire ga cebe kaŋ Musa cine mana tee.

* 1:9 1.9 Fattaroo 18.13–26.

† 1:28 1.28 Kabuyaney 13.22.

* 3:27 3.27 Kabuyaney 27.12.

* 4:3 4.3 Tondi hondu maa no, Kabuyaney 23.28.

† 4:49 4.49 Ganganoo gandaa teekoo, teeko Ciiri-ciirantaa no, Žozuwe 3.16.

* 6:16 6.16 Fattaroo 17.7.

* 11:24 11.24 Dangay teekoo da ti Mediterane teekoo.

* 14:21 14.21 Fattaroo 23.19; 34.26.

* 16:1 16.1 Fattaroo 13.4.

* 17:16 17.16 Fattaroo 14.10–13.

* 18:2 18.2 Kabuyaney 18.20.

† 18:16 18.16 Zamnaa 5.25; Fattaroo 20.19.

* 24:9 24.9 Kabuyaney 12.10.

* 28:68 28.68 Zamnaa 17.16.

* 31:2 31.2 Zamnaa 3.27; Kabuyaney 20.12.

† 31:16 31.16 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 32:15 32.15 Yešurunmanʼti kala Izirayel maa foo.

† 32:32 32.32 Šintinoo 18.20–21; 19.4–11.

‡ 32:44 32.44 Hoše da se i ga nee Žozuwe Kabuyaney 13.8, 16ra.

§ 32:51 32.51 Kabuyaney 20.1–13.

* 33:5 33.5 Zamnaa 32.15.

† 33:8 33.8 Fattaroo 17.1–7; Kabuyaney 20.1–13.

‡ 33:26 33.26 Zamnaa 32.15.

* 34:2 34.2 Zamnaa 11.24.

† 34:4 34.4 Šintinoo 12.7; 26.3; 28.13.

ŽOZUWE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Žozuwe citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Žozuwe citaaboo ga Kanaŋ gandaa diiyanoo nda Izirayel borey alkabiilawey goroyanoo Kanaŋ gandaa ra filla. A ga šelaŋ Žozuwe ga kaŋ huru Musa dogoo ra ka tee jineboro. Citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje hinza:

1. Kanaŋ gandaa diiyanoo (zamna 1na—12to)

2. Gandaa zamnaroo (zamna 13to—21to)

3. Žozuwe waati kokoraa (zamna 22to—24to)

Irkoy na nga jamaa noo ganda. Woo ga cebe kaŋ allaahidey kul kaŋ Irkoy nʼi zaa Izirayel hayragey se, kaŋ a yee koyne kʼi har Musa se, a nʼi tee kʼi tabatandi. Deedaa kaŋ ga hin ka teendi Irkoy nda Izirayel game Kanaŋ gandaa diiyanoo ra goo nda doo beeri sanda Izirayel fattaroo Misira gandaa ra. Izirayel wongoo Kanaŋ nda ngi fattaroo Misira, i kul ra boro ga dii Irkoy teegoyey kaŋ gʼi faaba ka biney daŋ kaŋ i ga duu hinay ngi iberey ga.

Labey kaŋ i nʼi wongu ka duu ey nda wey kaŋ i ga kaa kʼi wongu ka duu ey, i gʼi zamna kʼi mayray hala Izirayel borey ma hin ka duu gorodoo ka huna. Woo se citaaboo ra boro ga dii koyra booboyaŋ kaŋ harandi.

Za Kanaŋ gandaa diiyanoo fillaa hala gandaa zamnaroo, Žozuwe gʼi hongandi Irkoy laadirtaraa, maanaa hayey kaŋ Irkoy nʼi har a gʼi tee, woo maaganda se jamaa ga hima ka Irkoy yaamarey ka goy. I ma hawgay, yawey kaŋ game i goo, a ga hin ka kate i se haya kaŋ mʼi kaŋandi laadirtaray jaŋay taaga ra. Amma jamaa kayandi ka Irkoy hinne gana.

1

Irkoy na Žozuwe daŋ Musa dogoo ra

1 Musa, Abadantaa tamoo, buuyanoo banda ga, Abadantaa nee Žozuwe, Nun izʼaroo, Musa banda hunoo se: 2 «Musa, ay tamoo buu. Sohõ tun ka Žurdeŋ isaa deŋ, ni nda jamaa woo kul, ka koy gandaa ra kaŋ ay gʼa noo ngi, Izirayel borey se. 3 Nongu kul kaŋ war cewey nʼa taama, ay nʼa noo war se, sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har Musa se. 4 War laboo ga beeri, kʼa dii za saajoo ka koy Libaŋ hala Efrat isa beeroo do ka koy Heti borey gandaa ra hala teeko Beeroo* do, waynakaŋay here. 5 Ni hunaroo kul ra, boro sii no kaŋ ga hin ka kay ni jine. Ay goo ni bande sanda takaa kaŋ nda ay bay ka bara Musa bande. Ay si ni naŋ, ay si ni fur. 6 Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee, zama ni no ma jamaa woo noo gandaa sanda tubu kaŋ ay žee ngi baabey se kaŋ ay gʼa noo i se. 7 Hayaa de kaŋ no ti ma hanse ka albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee ka hawgay ka dira nda ašariyaa kul kaŋ Musa, ay tamoo nʼa har ma ne. Masi šiiri a se kabe guma here wala iwaawa here, woo ra nʼga tee kayante nongu kul kaŋ ra nʼga koy. 8 Ašariyaa tiiraa woo, ni miɲoo masi fay nda a, mʼa caw cijin nda zaari ka hawgay ka dira nda hayaa kul kaŋ hantumandi a ra, woo ra ni teegoyey ga boori, woo ra nʼga tee kayante. 9 Ay mana ni yaamar kaŋ ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee? Masi hunbur, masi joote, zama Abadantaa, ni Koyoo goo ni bande nongu kul kaŋ ra nʼga koy.»

Žozuwe soolu ka Žurdeŋ isaa deŋ

10 Žozuwe na jamaa goy juwalkey yaamar ka nee: 11 «Wa jamaa kaloo dira kʼi yaamar ka nee: ‹Wa ŋaayan marga kʼa jisi, zama ne nda jirbi hinza war ga Žurdeŋ isaa deŋ ka huru gandaa ra kʼa dii kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa noo war se war mʼa mayray.›» 12 Žozuwe nee Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa se: 13 «Wa hongu šennoo kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼa ka war yaamar ka nee: ‹Abadantaa, war Koyoo ga war noo hunanzamay. A ga war noo gandaa woo.› 14 Aywa, gandaa kaŋ Musa nʼa noo war se Žurdeŋ isaa se banda, war woyey, nda war zankey, nda war adabbawey ma cindi a ra. Amma war kul, wongaari henney, war ma bisa wongu-ize ka koy wongu-ize war armey jine. War mʼi faaba 15 hala waati kaŋ ra Abadantaa na war armey noo hunanzamay sanda war, de mo i ma gandaa mayray kaŋ Abadantaa, war Koyoo gʼa noo i se. Woo banda ga, war ma yee kate ka gandaa mayray kaŋ ti war halaalaa. Musa, Abadantaa tamoo, kʼa noo war se Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay kaboo here.»

16 I na Žozuwe zaabi ka nee: «Haya kul kaŋ nda nʼnʼir yaamar, ir gʼa tee, nongu kul kaŋ ra nʼnʼir sanba, ir ga koy. 17 Ir ga haŋajer ma ne haya kul here sanda takaa kaŋ nda ir na haŋajer Musa se. Abadantaa, ni Koyoo de ma bara ni bande sanda takaa kaŋ nda a cindi Musa bande. 18 Boro kul kaŋ ture ni yaamarey ga, boro kaŋ mana haŋajer ni yaamarey se haya kul ra, boraa ga wiiyandi. Ma albarka de daŋ ni boŋ ra, ma bine tee.»

2

Žozuwe na monnokaw hinka sanba Žeriko

1 Žozuwe, Nun izʼaroo na monnokaw hinka tunandi Šitim kʼi sanba tuguyan ra, a nee: «Wa koy gandaa nda Žeriko koyraa guna!» I koy, i huru woykuuru foo do kaŋ maaɲoo ti Rahab, i kani no din. 2 Boroyaŋ koy nee Žeriko kokoyoo se: «Nga ne, aruyaŋ kaa ne cijin ka gandaa monno, Izirayel boroyaŋ no.» 3 Woo se Žeriko kokoyoo sanba i ma nee Rahab se: «Arey kaataray kaŋ kaa ni do, wey din kaŋ huru ni do, zama i mana kaa kala ka gandaa kul monno.» 4 Amma woyoo nka aru hinkaa dii kʼi tugu, a nee: «Cimi no, arey kaa ay do, amma ay si bay nongu kaŋ ra i hun. 5 Waatoo kaŋ koyraa miɲoo ga baa ka daaba, almaaroo ra, i fatta ka koy bila nda ya bay nongu kaŋ ra i ga koy. Wʼi gaarandi nda cahãyan, war ga duu ey.»

6 Ka gar a nkʼi žigandi sooraa boŋ, de a nʼi tugu leŋ subey ra kaŋ a nʼi yendi no din. 7 Borey nʼi gaarandi Žurdeŋ isaa fondaa ga hala yawdogey ga, ganboo daabandi borey dumaa ga kaŋ nʼi gaarandi. 8 Monnokey mana jirbi jina kaŋ Rahab žigi ka koy i do sooraa boŋ. 9 A nee arey se: «Ay ga bay kaŋ Abadantaa na war noo gandaa, war nka tee ir se hunburay beeri, gandaa borey kul biney hasara war jine. 10 Zama ir maa kaŋ Abadantaa na Kakaarey teekoo haroo kogandi war jine waatoo kaŋ war fatta Misira, nda takaa kaŋ war nʼa tee Amor borey kokoy hinkaa Sihoŋ nda Og se kaŋ cindi Žurdeŋ isaa dumaa ga, kaŋ war nʼi halaci sõy. 11 Ir maarʼa, ir biney hasara, boro kul sii nda bine ka kay war jine, zama Abadantaa, war Koyoo, Koy no beenaa ra beene, nda laboo ga ganda. 12 Sohõ ay gʼa wiri war ga, war ma žee ya ne Abadantaa maaɲoo ga, takaa kaŋ nda ay na alhormo tee war se, war mo ma alhormo tee ay baabaa hugoo se. War mʼay noo silbay henna kaŋ 13 war gʼay baabaa, nda ay ɲaa, nda ay armey, nda ay woymey hundey naŋ i ra, haya kul kaŋ goo maaɲey ga war gʼa naŋ a ma hallasi.» 14 Arey nee a se: «Ir ga žee ma ne, kullihinne ir ga huna, haya kul si duu war, nda war mana šennoo woo fee. Waati kaŋ Abadantaa nʼir noo gandaa, ir ga borohennataray tee ma ne, ir ga laadir ni here.»

15 Rahab hugoo sii kala koyraa cetaa ra, koyraa cetaa ra nga hugoo goo kaŋ ra a ga goro. Woo se, a ga hin ka karfu ka aru hinkaa zumandi nda funeetaraa. 16 A nee i se: «Wa koy tondi hondoo here, war ceecikey masi koy duu war. Wa tugu no din jirbi hinza, hala waati kaŋ war ceecikey yee kate koyraa ra, woo din banda ga, war ma war fondaa zaa ka koy.» 17 Arey nee a se: «Hayey ne kaŋ ra žeeyanoo woo kaŋ ir nʼa tee ma ne ga hun ir ga: 18 nga ne, waati kaŋ ir huru gandaa ra, ma karfu ciraa woo haw funeetaraa ga kaŋ nda nʼnʼir fattandi, ma ni baabaa, nda ni ɲaa, nda ni armey, nda ni baabaa hugoo kul marga ni jere. 19 Ni boro kul kaŋ cewoo na ni hugoo miɲoo taama ka fatta, nga kuroo alhakoo goo a ga, ir, ir ga henan. Amma nda ir kaboo too boro do kaŋ goo ni bande hugoo ra, boraa kuroo alhakoo goo ir ga. 20 Šennoo kaŋ ir nʼa har ma ne, nda nʼnʼa fee, ir ga henan žeeyanoo ra kaŋ ni kate ir mʼa tee ma ne.» 21 A nee: «Ay yadda war šennoo ga.» A nʼi naŋ i ma koy, i koy. Woo banda ga, a na karfu ciraa daŋ funeetaraa ga. 22 I koy, i too tondi hondoo do, i cindi no din jirbi hinza, hala waatoo kaŋ ra borey kaŋ gʼi ceeci yee kate koyraa ra. Ngi ceecikey nʼi ceeci nongoo kul ra, amma i mana duu ey. 23 Woo banda ga, aru hinkaa willi ka zunbu tondi hondoo boŋ, i na isaa deŋ. I too kate Žozuwe, Nun izʼaroo do, i na hayaa kul har a se kaŋ tee. 24 I nee Žozuwe se: «Šikka sii Abadantaa na gandaa kul daŋ ir kabey ra. Gandaa borey kul biney hasara ir maaganda.»

3

Žurdeŋ isaa deŋyanoo

1 Žozuwe tun subbaahi biya, a hun Šitim ka koy too Žurdeŋ isaa do, nga nda Izirayel borey kul, i goro no din jina i deŋ. 2 Jirbi hinza banda ga, goy juwalkey na jamaa kaloo yaara 3 ka jamaa yaamar ka nee: «Za war dii Abadantaa, war Koyoo amaanaa sundukoo, waati kaŋ sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey gʼa zaa, war ma tun nongoo kaŋ ra war goo, war ma hanga a. 4 Amma kabedaaru zenber hinka (2.000) cine ga huru war nda a game, war masi man a. Woo ra war ga bay fondaa kaŋ nda war ga koy, zama war mana bay ka bisa nda fondaa woo.»

5 Žozuwe nee jamaa se: «Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, zama suba Abadantaa ga kayfiyaŋ tee war game.» 6 Žozuwe nee sargari juwalkey se: «Wa amaanaa sundukoo zaa, war ma huru jamaa jine.» I na amaanaa sundukoo zaa, i dira jamaa jine.

7 Abadantaa nee Žozuwe se: «Hõ ay ga šintin ka ni jer Izirayel kul jine, hala i ma bay kaŋ ay goo ni bande sanda takaa kaŋ nda ay cindi Musa bande. 8 Ni, ma sargari juwalkey kaŋ ga amaanaa sundukoo zaa yaamar ka nee: ‹Waati kaŋ war too Žurdeŋ isaa miɲoo ga, war ma kay Žurdeŋ haroo ra.›» 9 Woo banda ga, Žozuwe nee Izirayel borey se: «Wa man kate ne ra, war ma haŋajer Abadantaa, war Koyoo šenney se.» 10 Žozuwe nee koyne: «Woo ra war ga bay kaŋ Irkoy hunantaa goo war game, de šikka sii a ga Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Hewi borey, nda Ferezi borey, nda Girgaši borey, nda Amor borey, nda Žebus borey gaaray war jine. 11 Sargari juwalkey ga laboo kul Boŋkoynoo amaanaa sundukoo zaa ka huru Žurdeŋ isaa ra war jine. 12 Sohõ, wa aru woy cindi hinka (12) zaa Izirayel alkabiilawey ra, alkabiila foo kul aru foo. 13 Za sargari juwalkey kaŋ ga Abadantaa, laboo kul Boŋkoynoo sundukoo zaa, na ngi cewey daŋ Žurdeŋ isaa haroo ra, Žurdeŋ isaa haroo ga dunbu, haroo kaŋ ga doori ka hun beene ga kay, a ga kay ma nee lalaba.»

14 Waati kaŋ jamaa hun ngi hukkumey do ka koy Žurdeŋ isaa deŋ, sargari juwalkey kaŋ na amaanaa sundukoo zaa koy jamaa jine. 15 Woo mana teendi kala hegaa waati. Waatoo woo kul ra Žurdeŋ isaa ga boosu nongoo kul here. Za sargari juwalkey kaŋ kone sundukoo goo too isa miɲoo ga, i na ngi cewey daŋ haroo ra, 16 haroo kaŋ ga doori ka hun beene marga ka tee lalaba kuku. Lalabaa ga mooru, a goo koyraa kaŋ se i ga nee Adama jere kaŋ goo Sartaŋ koyraa jere. Haroo kaŋ ga doo ka koy Ganganoo gandaa teekoo here kaŋ ti teeko Ciiri-ciirantaa ra, hari hinkaa din dunbu ka hun cere ga. Jamaa na isaa deŋ Žeriko tenje. 17 Sargari juwalkey kaŋ na amaanaa sundukoo zaa kay tak ngi dogey ra labu kogaa ga, Žurdeŋ isaa gamoo ra. Izirayel kul ga bisa labu kogaa ga hala waatoo kaŋ gandaa kul na Žurdeŋ isaa deŋ ka bisa.

4

Tondi woy cindi hinkaa (12) kaŋ tee hongandihaya

1 Waatoo kaŋ gandaa kul na Žurdeŋ isaa deŋ ka ben, Abadantaa nee Žozuwe se: 2 «Wa aru woy cindi hinka (12) zaa jamaa ra, alkabiila foo kul aru foo. 3 War mʼi yaamar ka nee: ‹Žurdeŋ isaa gamoo, nongoo kaŋ ra sargari juwalkey cindi ka kay war ma tondi woy cindi hinka (12) kaa, war mʼi ka koy war bande kʼi jisi nongoo kaŋ ra war ga cijinoo tee.›»

4 Žozuwe na aru woy cindi hinkaa (12) cee kaŋ a nʼi suuba Izirayel borey ra, alkabiila foo kul aru foo. 5 Žozuwe nee i se: «Wa bisa Abadantaa, war Koyoo sundukoo jine, Žurdeŋ isaa gamoo here, war boro foo kul ma tondi foo zaa nga jesoo ga ka sawa nda Izirayel borey alkabiilawey hinnaa, 6 hala woo ma tee war game hongandihaya. Nda suba war izey na war hãa ka nee: ‹Macin ti tondey wey addaliloo war se?›, 7 war mʼi zaabi se ka nee: ‹Žurdeŋ isaa haroo nka dunbu Abadantaa amaanaa sundukoo jine. Waatoo kaŋ sundukoo ga Žurdeŋ isaa deŋ, Žurdeŋ isaa dunbu ka hun cere ga.› Tondey wey no ma Izirayel borey hongandi waati kul.»

8 Izirayel borey na hayaa tee kaŋ Žozuwe nʼa yaamar. I na tondi woy cindi hinka (12) kaa Žurdeŋ isaa gamoo ra, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Žozuwe se, ka sawa nda Izirayel borey alkabiilawey hinnaa. I nʼi zaa ngi bande ka koy ngi nongoo kaŋ ra i na cijinoo tee kʼi jisi no din. 9 Žozuwe na tondi woy cindi hinka (12) kayandi nongoo kaŋ ra sargari juwalkey cindi ka kay nda amaanaa sundukoo, tondey goo no din hala hõ.

10 Sargari juwalkey kaŋ ga sundukoo zaa kay Žurdeŋ isaa gamoo ra hala waatoo kaŋ ra šennoo kul kaŋ Abadantaa na Žozuwe yaamar a mʼa har jamaa se kul teendi sanda takaa kaŋ nda Musa na Žozuwe yaamar. Jamaa deŋ nda cahãyan. 11 Waatoo kaŋ jamaa kul deŋ ka ben, Abadantaa sundukoo nda sargari juwalkey bisa ka huru jamaa jine. 12 Rubeŋ izʼarey, nda Gad izʼarey, nda Manase alkabiila jeraa deŋ wongu-ize ka koy wongu-ize Izirayel borey jine sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa har i se.* 13 A ga koy too wongaari zenber woytaaci (40.000) cine kaŋ bisa Abadantaa jine wongu se ka koy Žeriko ganganey ra.

14 Hanoo din, Abadantaa na Žozuwe beerandi Izirayel kul jine, i hunbur a nga hunaroo kul ra sanda takaa kaŋ nda i hunbur Musa.

15 Abadantaa nee Žozuwe se: 16 «Sargari juwalkey kaŋ kone seedetaraa sundukoo goo yaamar i ma žigi ka hun Žurdeŋ isaa ra.» 17 Woo ga, Žozuwe na sargari juwalkey yaamar ka nee: «Wa žigi ka hun Žurdeŋ isaa ra.» 18 Waatoo kaŋ sargari juwalkey kaŋ ga sundukoo zaa žigi ka hun Žurdeŋ isaa gamoo ra, kaŋ i na ngi cewey jer ka koy guraa ga, Žurdeŋ isaa haroo yee nga dogoo ra ka yee dandiyan takaa žeenaa ga ka boosu nongu kul here.

19 Jamaa žigi ka hun Žurdeŋ isaa ra handu jinaa jirbi woyaa (10). I goro Gilgal, Žeriko waynahunay here.

20 Tondi woy cindi hinkaa (12) din kaŋ i nʼi zaa Žurdeŋ isaa ra, Žozuwe nʼi sinji Gilgal.

21 Žozuwe nee Izirayel borey se: «Nda suba war izey na ngi baabey hãa ka nee: ‹Macin ti tondey wey addaliloo?›, 22 war ma bayrandi war izey se ka nee: ‹Izirayel na Žurdeŋ isaa deŋ bila cewey ma tay.› 23 Zama Abadantaa, war Koyoo na Žurdeŋ isaa haroo kogandi war jine hala war ma bisa ka ben, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, war Koyoo nʼa tee Kakaarey teekoo se kaŋ a nʼa kogandi ir jine hala ir ma duu ka bisa ka ben. 24 Woo teendi hala dumey kul kaŋ goo laboo ga ma bay kaŋ Abadantaa kaboo manʼti kala hini beeri, hala war ma hunbur Abadantaa, war Koyoo waati kul.»

5

1 Waatoo kaŋ ra Amor borey kokoyey kul kaŋ cindi Žurdeŋ isaa banda ga waynakaŋay here nda Kanaŋ borey kokoyey kul kaŋ goo teekoo* jere maa kaŋ Abadantaa na Žurdeŋ isaa kogandi Izirayel borey jine hala ir ma deŋ ka ben, biney hasara, biney hun Izirayel borey maaganda.

Izirayel borey hurubanguyanoo Gilgal ra

2 Waatoo din ra, Abadantaa nee Žozuwe se: «Tondi huryawyaŋ tee, de ma yee ka Izirayel borey daŋbangu cee hinkantoo.» 3 Žozuwe na tondi huryawyaŋ tee, a na Izirayel borey daŋbangu Aralot (maanaa «hurubanguyan») hondoo jere. 4 Addaliloo ne kaŋ se Žozuwe nʼi daŋbangu, jamaa kul kaŋ fatta Misira, arey, wongaarey kul nka buu saajoo ra, diraa waati, ngi fattaroo ga Misira. 5 Jamaa kul kaŋ fatta Misira nka hurubangu, amma jamaa kul kaŋ hayandi saajoo ra, diraa waati, ngi fattaroo ga Misira, boro kul mana hurubangu. 6 Izirayel borey na jiiri woytaaci (40) tee saajoo ra i ga dira hala gandaa kul dere, wongaariyaŋ kaŋ fatta Misira mana haŋajer Abadantaa se. Abadantaa žee i se kaŋ i si dii gandaa kaŋ nga žee baabey se kaŋ nga gʼa noo i se, gandaa din kaŋ ra waa nda yuu ga tee hari. 7 A na izʼarey daŋ dogey ra, ngi no Žozuwe nʼi daŋbangu. Jofoloyaŋ no, zama i manʼi daŋbangu diraa waati. 8 Waatoo kaŋ gandaa kul hurubangu ka ben, i cindi ngi dogey ra jamaa kaloo ra hala waatoo kaŋ ra i duu baani. 9 Woo banda ga, Abadantaa nee Žozuwe se: «Hõ, haawoo kaŋ war nʼa ka hun Misira, ay nʼa gunguray kʼa kaa war ga.» Woo se i ga nee nongoo din se Gilgal (maanaa «gungurayyan») hala hõ.

Borcintaraa jingar jinaa Kanaŋ gandaa ra

10 Izirayel borey gororoo ra Gilgal, i na Borcintaraa jingaroo tee handoo jirbi woy cindi taacantoo (14to) cijinoo Žeriko ganganey ra. 11 Jingaroo subaa ra, i na gandaa ŋaayaney ŋaa, takulayaŋ kaŋ ra dolobiri sii, nda taasu gurunbu haagante zaari follokaa ra. 12 Subaa ra, ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man kay waatoo kaŋ i šintin ka gandaa ŋaayaney ŋaa. Izirayel borey mana yee ka duu man. Jiiroo din Kanaŋ gandaa ŋaayaney no i nʼi ŋaa.

Abadantaa wongu-izey boŋkoynoo kaa

13 Han foo, kaŋ Žozuwe goo Žeriko jere, a na nga moɲey jer ka guna, nga ne, aru foo kay a tenje, nga takubaa hoobandi, a goo kaboo ra. Žozuwe dira ka koy a do ka nee a se: «Ir ra ni goo wala ir iberey ra ni goo?» 14 A nee: «Ay sii affoo kul se, agay ti Abadantaa wongu-izey boŋkoynoo, sohõ ay kaa.» Woo ga, Žozuwe na nga ndumoo sinji laboo ra ka sujudu a se ka nee: «Macin no nʼga baa mʼa har ya ne, agay, ni tamoo se, ay koyoo?» 15 Abadantaa wongu-izey boŋkoynoo nee Žozuwe se: «Ni taamey kaa ni cewey ra, zama nongoo kaŋ ra ni goo ma kay manʼti kala nongu henanante.» Žozuwe nʼa tee.

6

Žeriko koyraa diiyanoo

1 Žeriko koyraa miɲey daabandi ka boori hala Izirayel borey masi duu ka huru. Boro kul si fatta, boro kul si huru. 2 Abadantaa nee Žozuwe se: «Guna, ay na Žeriko, nda nga kokoyoo, nda ba nga wongaari henney daŋ ni kaboo ra ka ben. 3 War kul, wongu-izey, war ma dira ka koyraa windi, war ma koyraa kuubi kʼa bere cee foo. Ma taka follokaa tee jirbi iddu. 4 Sargari juwalkaw iyye, affoo kul, gaaru hilli foo ma bara a kone, i ma dira sundukoo jine. Jirbi iyyantoo hane war ma koyraa windi cee iyye, sargari juwalkey ga hilley hẽenandi. 5 Waati kaŋ gaaru hilloo hẽe ka kuu, de war maa hilloo hẽenoo, jamaa kul ma kuwwa beeri kar. Cetaa kaŋ ga koyraa kuubi ga kaŋ nga boŋ ga, de jamaa ga žigi ka kara, boro foo kul ga huga nda hayaa kaŋ goo nga jinoo ra.»

6 Žozuwe, Nun izʼaroo na sargari juwalkey cee ka nee i se: «Wa amaanaa sundukoo zaa, sargari juwalkaw iyye, affoo kul, gaaru hilli foo ma bara a kone ka koy Abadantaa sundukoo jine.» 7 Woo banda ga, a nee jamaa se: «Wa bisa, war ma koyraa yaara, wongu-izey kaŋ goo wongu-izey jine ma huru Abadantaa sundukoo jine.» 8 A teendi nda takaa kaŋ nda Žozuwe nʼa har jamaa se. Sargari juwalkaw iyyaa kaŋ kone gaaru hilli iyyaa goo bisa Abadantaa jine i ga hilley hẽenandi Abadantaa amaanaa sundukoo jinoo ra. 9 Sargari juwalkey kaŋ ga hilley hẽenandi goo wongu-izey jine, wongu-izey kaŋ ga dira banda goo sundukoo banda ga, sargari juwalkey ga hilley hẽenandi. 10 Žozuwe nka jamaa yaamar ka nee: «War masi kuwwa kar, war jindey masi fatta. Šenni kul masi hun war miɲey ra hala han kaŋ ay nee war se: ‹Wa kuwwa!› Waatoo din war ga kuwwa.» 11 I na Abadantaa sundukoo ka koyraa kul yaara, i na koyraa windi cee foo, woo banda ga, i huru jamaa kaloo ra ka kani.

12 Žozuwe biya ka tun, sargari juwalkey na Abadantaa sundukoo zaa. 13 Sargari juwalkaw iyyaa kaŋ kone gaaru hilli iyyaa goo Abadantaa sundukoo jine tun ka dira ka hilley hẽenandi. Wongu-izey ga dira i jine, wongu-izey kaŋ goo banda ga hanga sundukoo. I ga dira hilley hẽenoo bande. 14 Zaari follokaa din ra kaŋ ti zaari hinkantoo i na koyraa windi cee foo, woo banda ga, i yee jamaa kaloo do. I na takaa din da tee jirbi iddu. 15 Jirbi iyyantoo hane, i biya ka tun za moo boo ka koyraa windi nda takaa follokaa cee iyye. Zaari follokaa ti woo kaŋ i na koyraa windi cee iyye. 16 Cee iyyantoo, waatoo kaŋ sargari juwalkey na hilley hẽenandi, Žozuwe nee jamaa se: «Wa kuwwa, zama Abadantaa na war noo koyraa! 17 Koyraa ga halaci sõy, a ga tee Abadantaa wane, nga nda hayey kul kaŋ goo a ra. Woykuuroo kaŋ se i ga nee Rahab hinne no hundoo ga cindi a ra, nga nda haya kul kaŋ goo nga hugoo ra, zama a nka dontokey kaŋ ir nʼi sanba tugu. 18 Wa hawgay war masi man hayey ga kaŋ ga hima ka halaci ka dere sõy, hayey kaŋ ga halaci ka dere sõy, war masʼi zaa, war masi koy halaci ka dere sõy, war masi koy Izirayel kaloo žiibandi, ka kate a ga bone. 19 Nzorfu kaaraa kul, nda wuragoo, nda alhan jinawey, nda guuru jinawey ga yeetandi jere ga Abadantaa se. I ga huru Abadantaa alman jisidogoo ra.»

20 Jamaa na kuwwa kar, i na hilley hẽenandi. Waatoo kaŋ jamaa maa hilley jindoo, i na kuwwa beeri kar, cetaa kaŋ nga boŋ ga, jamaa žigi ka koyraa kar, boro foo kul huga nda nga jinoo. I na koyraa dii. 21 Haya kul kaŋ goo koyraa ra i nʼa halaci kʼa derandi sõy, aru nda woy, boro žeena nda zanka, haw, feeji nda farka, i nʼi kul wii nda takuba.

Rahab nda nga hugoo borey hallasi

22 Žozuwe nka nee aru hinkaa kaŋ na gandaa monno se: «Wa koy woykuuroo hugoo do, war ma woyoo nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga fattandi sanda takaa kaŋ nda war nʼa žee a se.» 23 Zankaarey kaŋ na gandaa monno koy, de i na Rahab, nda nga baabaa, nda nga ɲaa, nda nga armey nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga fattandi. I na nga alaayan beeroo kul fattandi. I nʼi gorandi Izirayel kaloo se taray. 24 Woo banda ga, Izirayel wongu-izey na nuune daŋ Žeriko koyraa ra nda haya kul kaŋ goo a ra, nda manʼti nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda alhan nda guuru jinawey kaŋ i nʼi daŋ Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra. 25 Žozuwe na woykuuroo kaŋ se i ga nee Rahab hundoo naŋ a ra, nda nga baabaa hugoo, nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A goro Izirayel hala hõ, zama a nka dontokey tugu kaŋ Žozuwe nʼi sanba i ma Žeriko monno.

26 Alwaatoo woo no Žozuwe daŋ žeeyanoo woo ma teendi ka nee:

«Boraa laali kaŋ ga Žeriko koyraa woo cin koyne.

A ga asaasoo gorandi nga ize jinaa hundoo ga,

a ga ganbey daŋ nga koddaa hundoo ga.»

27 Abadantaa goo Žozuwe bande, maaɲoo huru gandaa kul ra.

7

Akaŋ zunuboo nda nga zukandoo

1 Izirayel borey na laadir jaŋay tee hayey kaŋ ga hima ka halaci ka derandi sõy here. Akaŋ baabaa ti Karmi, Karmi baabaa ti Zabdi, Zabdi baabaa ti Zera kaŋ mana hun kala Žuda alkabiilaa ra zaa hayey ra kaŋ ga hima ka halaci ka dere sõy, Abadantaa futu Izirayel borey ga.

2 Žozuwe goo Žeriko, a na aruyaŋ sanba i ma koy Ayi koyraa ra kaŋ goo Bet-Abeŋ jere, Betel se waynahunay here. A nee i se: «Wa žigi ka koy gandaa monno.» Arey koy Ayi monno. 3 I yee kate Žozuwe do ka nee a se: «Jamaa kul masi žigi ka kara. Aru zenber hinka (2.000) wala zenber hinza (3.000) ma žigi ka kara, i ma Ayi kar. Masi jamaa kul farandi kʼi sanba i ma koy, zama i si boobo.» 4 Aru zenber hinza (3.000) cine žigi ka kara, amma i zuru Ayi borey jine. 5 Ayi arey na boro waranza cindi iddu (36) kar i ra. I nʼi gaaray za koyraa miɲoo ga hala Šebarim kʼi kar ka koy zunbudogoo ra. Jamaa biney hasara, gaahamey kul buu i ga.

6 Žozuwe na nga jinde bankaarawey kottu ka kaŋ ka nga ndumoo sinji laboo ra Abadantaa sundukoo jine hala almaaroo ra, nga nda Izirayel boro beerey. I na labu warra ngi boŋey ga. 7 Žozuwe nee: «Ya ay Koyoo, Abadantaa, macin se nʼna jamaa woo ka Žurdeŋ isaa deŋ hala mʼir daŋ Amor borey kabey ra hala i mʼir derandi? Nda a gar ba ir nka cindi Žurdeŋ isaa se banda. 8 Ya ay Koyoo, macin no yʼa tee, sohõ kaŋ Izirayel zuru nga iberey jine? 9 Kanaŋ borey nda gandaa borey kul ga maarʼa, i ga marga ir ga kʼir maaɲey kaa gandaa ra. Macin no nʼgʼa tee ni maa beeroo se?»

10 Abadantaa nee Žozuwe se: «Tun, macin se nʼga ni ndumoo sinji laboo ra? 11 Izirayel na zunubu tee, i na agay amaanaa dunbu kaŋ ay nʼa daŋ i se, nda cimi, i zaa hayaa ra kaŋ harramandi, i zay a ra, i nʼa lanba kʼa tugu ngi jinawey ra. 12 Izirayel borey si hin ka kay ngi iberey jine. I ga zuru ngi iberey jine, zama ngi hunday nka harram. Ay si cindi war bande nda war mana hayaa halaci sõy kaŋ harramandi, nda war manʼa kaa war game. 13 Tun ma jamaa daŋ jere ga ya ne. Ma nee: ‹Suba se, wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: “Haya harramante goo war game, Izirayel. Nʼsi hin ka kay ni iberey jine kullihinne war mana haya harramantaa kaa war game. 14 Suba subbaahi war ma kay, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. Alaayan beeroo kaŋ Abadantaa gʼa cebe ga kay jama ka koy jama, jamaa kaŋ Abadantaa gʼa cebe ga kay hugu ka koy hugu, hugoo kaŋ Abadantaa gʼa cebe ga kay aru ka koy aru. 15 Boraa kaŋ ga cebandi kaŋ nga ka kate harramoo, boraa ga tonandi nuune ra ka tee boosu, nga nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga. A na Abadantaa amaanaa dunbu, a na almunkar tee Izirayel ra.”›»

16 Žozuwe biya ka tun, a na Izirayel kayandi alkabiila ka koy alkabiila. Žuda alkabiilaa suubandi. 17 A na Žuda borey alaayan beerey kayandi, Zera borey alaayan beeroo cebandi. A na Zera borey alaayan beeroo kayandi hugu ka koy hugu, Zabdi hugoo cebandi. 18 Žozuwe na Zabdi hugoo borey kayandi, aru ka koy aru. Akaŋ baabaa ti Karmi, Karmi baabaa ti Zabdi, Zabdi baabaa ti Zera kaŋ si hun kala Žuda alkabiilaa ra. Akaŋ ka cebandi. 19 Žozuwe nee Akaŋ se: «Ay izoo, ay gʼa ŋaaray ni ga, ma Abadantaa, Izirayel Koyoo beerandi, yadda ni layboo ga a jine. Hayaa har ya ne kaŋ nʼnʼa tee, masi haya kul tugu ya ne.» 20 Akaŋ zaabi ka nee Žozuwe se: «Cimi no, agay no ka zunubu tee Abadantaa, Izirayel Koyoo se. Hayaa ne kaŋ ay nʼa tee: 21 ya nka dii alganiimaa ra Šineyar burmusu henna foo, nda nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinka (200), nda wura kunturu kaŋ nga tiŋaa ti kilo jere. Ay boona ey, ay nʼi zaa. Sohõ da i goo ma tugu laboo cire ay hukkumoo gundoo ra, nzorfoo goo i cire.»

22 Žozuwe na dontokawyaŋ sanba kaŋ zuru ka koy hukkumoo do. Nga ne, i tugandi nga hukkumoo cire, nzorfoo goo i cire. 23 I na jinawey zaa hukkumoo gundoo ra, i kate a Žozuwe nda Izirayel borey kul do kʼa jisi Abadantaa jine. 24 Žozuwe nda Izirayel kul na Akaŋ, Zera izʼaroo, nda nzorfu kaaraa, nda burmusoo, nda wura kunturoo, nda nga izʼarey, nda nga ize woyey, nda nga hawey, nda nga farkey, nda nga alman buuney, nda nga hukkumoo, nda hayaa kul kaŋ ti nga wane zaa. I nʼi ka žigi ka koy Akor gooroo ra. 25 Žozuwe nee: «Cin se ni kate ir ga bonaa woo? Abadantaa ga ni bonaa kaŋandi ni ga hõ.» Izirayel kul nʼa warra nda tondi kʼa wii. I nʼi warra nda tondi kʼi wii, i nʼi ton. 26 I na tondi zuku beeri fur a boŋ kaŋ goo no hala hõ. Abadantaa yee nga futay laalaa se banda. Woo se i ga nee no din se Akor (maanaa «bone») gooroo hala hõ zaaroo.

8

Ayi koyraa diiyanoo

1 Abadantaa nee Žozuwe se: «Masi hunbur, ni binoo masi hasara. Wongaarey kul zaa ni bande, ma tun ka žigi ka Ayi koyraa kar. Guna, ay na Ayi kokoyoo, nda nga jamaa, nda nga koyraa, nda nga gandaa daŋ ni kaboo ra. 2 Nʼga hayaa tee Ayi nda nga kokoyoo se kaŋ nʼnʼa tee Žeriko koyraa nda nga kokoyoo se. Amma war ga hin ka nga alganiimaa nda nga adabbawey kom. Ni, ma boroyaŋ tugu koyraa banda ga.»

3 Žozuwe nda wongaarey kul tun ka žigi ka Ayi kar. Žozuwe na wongaari beeri zenber waranza (30.000) suuba i ra kʼi sanba cijin here. 4 A nʼi yaamar ka nee: «Wa guna, war ga boroyaŋ tugu koyraa se, koyraa banda ga. War masi hanse ka mooru koyraa. War kul ma soolu. 5 Agay nda jamaa kul kaŋ goo ay bande, ir ga man koyraa. Waati kaŋ Ayi koyraa borey fatta kʼir kubay, sanda cee jinaa, ir ga zuru jiney ra. 6 I ga fatta ka hanga ir hala waati kaŋ ir nʼi moorandi koyraa, waatoo din i ga nee: ‹I goo ma zuru ir jine sanda cee jinaa takaa.› Kaŋ ir goo ma zuru jiney ra, 7 waatoo din war ma fatta tugudogoo ra, war ma koyraa dii. Abadantaa, war Koyoo gʼa daŋ war kabey ra. 8 Waati kaŋ war na koyraa dii, war ma nuune daŋ koyraa ra. War ma goy nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har. Woo ti yaamaroo kaŋ ay nʼa noo war se.»

9 Žozuwe nʼi taŋ i ma koy, i koy tugu Betel nda Ayi game, Ayi se waynakaŋay here. Žozuwe na cijinoo tee jamaa cindoo bande.

10 Žozuwe tun subbaahi biya ka jamaa guna wala i goo soolante. A žigi, nga nda boro beerey jamaa jine ka koy Ayi kar. 11 Wongaarey kul kaŋ goo a bande žigi ka man. Waatoo kaŋ i too koyraa tenje, i na ngi kaloo sinji Ayi hawsa here. Gooroo goo ngi nda Ayi game. 12 A na aru zenber guu (5.000) cine zaa kʼi tugu Betel nda Ayi game, koyraa se waynakaŋay. 13 Waatoo kaŋ jamaa na kaloo kul gorandi koyraa se hawsa here, bandahere kaloo goo koyraa se waynakaŋay, cijinoo din Žozuwe koy gooroo gundoo ra. 14 Waatoo kaŋ Ayi kokoyoo bay, koyraa arey biya ka tun ka cahã ka fatta ka koy Izirayel borey kubay wongoo se nongoo kaŋ ra i bay ka wongu, nga nda nga jamaa kul kʼi kubay Ganganoo gandaa tenje. A mana bay kaŋ boroyaŋ goo ma tugu ngi se koyraa dumaa ga. 15 Žozuwe nda Izirayel kul tee sanda i nka hin ngi, i zuru ka koy saajoo kaboo here. 16 I na koyraa kul marga i mʼi gaarandi. I na Žozuwe gaarandi, i mooru koyraa. 17 Aru kul mana cindi Ayi nda Betel ra kaŋ mana fatta ka Izirayel gaarandi. I na koyraa naŋ a ga feera ka Izirayel gaarandi. 18 Abadantaa nee Žozuwe se: «Yaajoo kaŋ goo ni kaboo ra šerre Ayi koyraa here, zama ay gʼa daŋ ni kaboo ra.» Žozuwe na yaajoo kaŋ goo kaboo ra šerre koyraa here. 19 Waatoo kaŋ ra a na nga kaboo šerre, arey kaŋ ga tugu cahã ka hun ngi dogey ra ka zuru ka huru. I too koyraa do, i nʼa dii, woo banda ga, i cahã ka nuune daŋ koyraa ra.

20 Ayi borey ɲeli, i ga dii dulloo kaŋ ga žigi ka hun koyraa ra hala beenaa ra. I mana duu ba sahã ka zuru ka koy nongu kul here. Izirayel jamaa kaŋ zuru ka koy saajoo here bere ka yee kate ka ngi gaarandikey wongu. 21 Waatoo kaŋ Žozuwe nda Izirayel kul dii kaŋ arey kaŋ ga tugu na koyraa dii, de dullu ga tun koyraa boŋ, i bere ka Ayi borey kar. 22 Cindey fatta koyraa ra kʼi kubay, de i goo Izirayel game, Izirayel borey jerey goo ne here, jerey goo ya here. I nʼi kar, baahunante kul mana cindi, boro mana zuru ka yena. 23 I na Ayi kokoyoo dii a ga huna kʼa ka koy Žozuwe do. 24 Waatoo kaŋ Izirayel na Ayi koyraa borey kul wii ka ben hawsaa ra, saajoo kaŋ ra borey din nʼi gaarandi, i kul hala ikokorantaa takuba na wii. Izirayel kul yee kate Ayi kʼi wii nda takuba. 25 Borey kul kaŋ buu hanoo din, aru nda woy manʼti kala boro zenber woy cindi hinka (12.000), i kul manʼti kala Ayi boro. 26 Žozuwe mana nga kaboo kaŋ ra yaajoo goo kaŋ ga šerre zumandi hala waatoo kaŋ ra Ayi borey kul halaci kʼi derandi sõy. 27 Alganiimaa ra, Izirayel na koyraa adabbawey nda jinawey hinne zaa ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa ka Žozuwe yaamar. 28 Žozuwe na nuune daŋ Ayi koyraa ra kʼa tee kayri zuku duumante kaŋ ga bara hala hõ. 29 A na Ayi kokoyoo wii kʼa deeji tuuri ga hala waynaa kaŋyanoo ga. Waatoo din Žozuwe nʼi yaamar i ma bukaa zumandi tuuroo ga. I nʼa warra koyraa miɲoo ga, i na tondi zuku beeri fur a boŋ kaŋ goo no din hala hõ zaaroo.

Ašariyaa cawandi Ebal hondoo ga

30 Waatoo woo ra, Žozuwe na sargari tonadoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo se Ebal tondi hondoo boŋ, 31 ka sawa nda woo kaŋ Musa nʼa har Izirayel borey se, takaa kaŋ nda a hantumandi Musa ašariyaa tiiraa ra. Sargari tonadoo no kaŋ teendi nda tondiyaŋ kaŋ guuru mana bay kʼi hoy*. I na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa Abadantaa se. 32 Ašariyaa kaŋ Musa nʼa hantum Izirayel borey jine, Žozuwe nʼa hantum tondi walhayaŋ ga no din ra. 33 Izirayel kul, nda nga boro beerey, nda nga goy juwalkey, nda nga alkaaley ga kay sundukoo carawey ga. Borey jerey kaŋ ti yawey, nda ganda-izey goo sundukoo jere ka sargari juwalkey kaŋ ti Lewi boro tenje kaŋ ga Abadantaa amaanaa sundukoo zaa. Borey jere foo goo Garizim tondi hondoo here, jere faa goo Ebal tondi hondoo here. Za cee jinaa Musa, Abadantaa tamoo ka yaamar kaŋ takaa woo ka teendi gaara Izirayel jamaa se. 34 Woo banda ga, Žozuwe na jinde jer ka ašariyaa šenney kul caw, gaarayan šenney nda dangayan šenney†, ka sawa nda takaa hunday kaŋ nda a hantumandi ašariyaa tiiraa ra. 35 Šenney kul kaŋ Musa nʼi yaamar, ba affoo sii no kaŋ Žozuwe manʼa caw Izirayel jamaa kul se, woyey, nda zankey, nda yawey kaŋ goo i ra.

9

Gabawoŋ borey na Izirayel borey hiila

1 Kokoyey kul kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda tondi hondoo here maa Ayi koyraa halaciyanoo alhabaroo. Woo ga, wey kaŋ goo hondey gandaa here nda teeko Beeroo* guraa kul ga, Libaŋ kaboo here, Heti borey, nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey 2 waafakay ra na cere marga ka tee affoo ka Žozuwe nda Izirayel wongu.

3 Gabawoŋ borey maa hayaa kaŋ Žozuwe na tee Žeriko nda Ayi koyrawey se. 4 Ngi mo, i na alhiila tee. I koy, i na ngi boŋ himandi naarukawyaŋ ka saaku žeenayaŋ nda alaneb hari moora hunbar žeenayaŋ kaŋ kottu kaŋ i nʼi baka daŋ ngi farkawey ga, 5 nda taami žeenayaŋ kaŋ yay i taandi goo cewey ra, bankaaray žeena yaynayaŋ goo jindey ra. Ngi šilfandaa takulaa kul ka kogu ka murgu-murgu. 6 I koy Žozuwe do jamaa kaloo ra kaŋ goo Gilgal ka nee nga nda Izirayel arey se: «Ganda mooro ra ir hun, sohõ war ma amaana daŋ ir game.» 7 Amma Izirayel arey nee Hewi borey se: «A ga hin ka tee war mo manʼti kala gandaa woo boroyaŋ. Woo ra taka foo nda ir ga hin ka amaana daŋ ir nda war game?» 8 I nee Žozuwe se: «Ni baɲɲey ti ir.» Žozuwe nʼi hãa ka nee: «May ti war, man ra war hun?» 9 I nʼa zaabi ka nee: «Ni baɲɲey mana hun kala ganda ra kaŋ ga hanse ka mooro, Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo se, zama ir maa maaɲoo, ir maa haya kul kaŋ a nʼa tee Misira, 10 nda haya kul kaŋ a nʼa tee Amor kokoy hinkaa se Žurdeŋ isaa se banda, Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo se, nda Og, Bašaŋ kokoyoo se kaŋ cindi Aštarot. 11 Ir boro beerey nda ir gandaa kul borey nee ir se: ‹Wa šilfandayaŋ zaa fondaa se, war ma koy i kubay. War ma nee i se: “Ir manʼti kala war baɲɲey.” Sohõ, war ma amaana daŋ ir nda war game.› 12 Ir takulaa ne, a mma koron waatoo kaŋ ir nʼa zaa ir do fondaa se, hanoo kaŋ ir fatta ka koy war do. Sohõ nga kul ka kogu ka murgu-murgu. 13 Alaneb hari moora hunbarey kaŋ ga taji waatoo kaŋ ir nʼi too, nga ne, i kottu. Ir bankaarawey nda ir taamey žen takaa kaŋ nda fondaa ga kuu.»

14 Izirayel arey zaa Gabawoŋ borey šilfandawey ra bila nda i ma Abadantaa ibaayoo ceeci. 15 Žozuwe na alaafiya tee i bande ka amaana tee i bande ka nee ngi gʼi naŋ i ma huna. Jamaa boŋkoyney žee i se.

16 Amaanaa kaŋ i nʼa daŋ ngi nda ey game, jirbi hinza banda ga, Izirayel borey maa kaŋ ngi taalammey no, kaŋ ngi sii kala ganda follokaa ra. 17 Izirayel borey koy, de jirbi hinzantoo, i too ngi koyrawey do kaŋ ti Gabawoŋ, nda Kefira, nda Berot, nda Kiryat-Yarim. 18 Amma Izirayel borey manʼi kar kʼi wii žeeyanoo kaŋ jamaa boŋkoyney nʼa tee Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. Jamaa kul ŋuunuŋuunu boŋkoyney ga. 19 Amma boŋkoyney nee jamaa kul se: «Ir si hin ka tuku i ga, zama ir nka žee i se Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga kaŋ ir si haya kul tee i se. 20 Takaa ne kaŋ ir gʼa tee i se, ir ga ngi hundey naŋ i ra, Irkoy futuroo masi koy kaa ir ga, žeeyanoo kaŋ ir nʼa tee i se maaganda.» 21 Woo ga, boŋkoyney nee i se: «Hundey ma cindi i ra.» I tee tuuri kuunakaw nda hari gurkaw jamaa kul se nda takaa kaŋ boŋkoyney nʼa har i ga. 22 Žozuwe nʼi cee ka nee i se: «Macin se war nʼir hiila ka nee kaŋ nongu mooro ra war hun, ka gar war manʼti kala gandaa woo boroyaŋ. 23 Sohõ war ga laali, war si hun baɲɲataray, war ga tee tuuri kuunakaw nda hari gurkaw ay Koyoo hugoo se.» 24 I na Žozuwe zaabi ka nee: «Hayaa kaŋ i nʼa har ir se kaaray, ni tamey kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa ka Musa nga tamoo yaamar ka war noo gandaa woo kul, ka gandaa borey kul halaci war jine. Ir hanse ka hunbur ir hundey se, woo se ir na takaa woo tee. 25 Sohõ nga ne, ir goo ni kaboo ra. Ma haya tee ir se kaŋ ga kan ma ne, woo kaŋ ga henan ma ne.»

26 Takaa woo no a nʼa tee i se, a nʼi kaa Izirayel borey kabey ra, i manʼi wii. 27 Hanoo din, Žozuwe nʼi tee tuuri kuunakaw nda hari gurkaw jamaa nda Abadantaa sargari tonadogoo se hala hõ, nongoo kaŋ a gʼa suuba ra.

10

Žozuwe na Amor borey kokoyoo wongu

1 Adoni-Sedek, Žerizalem kokoyoo maa kaŋ Žozuwe na Ayi koyraa dii, a maa kaŋ a nʼa halaci kʼa dere sõy, ka hayaa tee Ayi nda nga kokoyoo se kaŋ a nʼa tee Žeriko koyraa nda nga kokoyoo se, a maa mo kaŋ Gabawoŋ koyraa borey na alaafiya tee Izirayel bande, i goo i game. 2 Alhabaroo woo hanse kʼi hunburandi, zama Gabawoŋ manʼti kala koyra beeri sanda kokoyey koyrawey affoo, a bisa Ayi, de mo nga arey kul manʼti kala wongaariyaŋ. 3 Woo maaganda se Adoni-Sedek, Žerizalem kokoyoo na alhabar sanba Hoham, Hebroŋ kokoyoo, nda Piram, Yarmut kokoyoo, nda Yafiya, Lakiš kokoyoo, nda Debir, Egloŋ kokoyoo do ka nee: 4 «Wa kaa kʼay faaba ir ma Gabawoŋ kar, zama a na alaafiya tee Žozuwe nda Izirayel borey bande.»

5 Amor borey kokoy guwaa kaŋyaŋ ti Žerizalem kokoyoo, nda Hebroŋ kokoyoo, nda Yarmut kokoyoo, nda Lakiš kokoyoo, nda Egloŋ kokoyoo na ngi wongu-izey kul marga, i na Gabawoŋ wanga kʼa daŋ game ka koyraa wongu. 6 Gabawoŋ arey na dontokaw sanba Žozuwe do jamaa kaloo ra kaŋ goo Gilgal ka nee: «Masʼir fur, ir kaŋ ti ni tamey! Cahã ka kaa ir do, ir kaa kabe ra, ir faaba, zama Amor borey kokoyey kul kaŋ ga goro tondi hondoo ra marga ir ga.» 7 Kaŋ Žozuwe maa woo, a žigi ka hun Gilgal, nga nda wongu-izey kul, wongaarey kul. 8 Abadantaa nee Žozuwe se: «Masi hunbur ey, zama ay nʼi daŋ ni kaboo ra. Affoo kul si kay ni jine.» 9 Žozuwe nda nga wongu-izey fatta Gilgal, i na cijinoo kul tee i ga dira ka jirsi hala i kaa ka kaŋ Amor borey ga. 10 Irkoy na Amor borey zalbandi Izirayel jine, Izirayel na mursay beeri tee i se ka hanga ey Bet-Horoŋ nongoo kaŋ ga jer here kʼi kar hala Azeka nda Makeda. 11 Kaŋ i ga zuru Izirayel se, Bet-Horoŋ nongoo kaŋ goo ganda ra, Abadantaa na gari kaŋ ga hima nda tondi beeriyaŋ warra i boŋ kaŋ hun beenaa ra hala Azeka, i buu. Borey kaŋ gari tondey nʼi wii bisa wey kaŋ Izirayel borey nʼi wii nda takuba.

12 Hanoo kaŋ Abadantaa na Amor borey daŋ Izirayel borey kabey ra, Žozuwe šelaŋ Abadantaa se, Žozuwe nee Izirayel borey jine:

«Waynaa, kay, masi hun ni dogoo ra Gabawoŋ boŋ,

handoo, kay Ayaloŋ gooroo boŋ!»

13 Waynaa kay nga dogoo ra, handoo mana ɲuuti hala waatoo kaŋ jamaa bana ngi iberey ra. Manʼti takaa woo da nda a hantumandi tiiraa ra kaŋ se i ga nee boro šerrantaa tiiraa*? Waynaa kay beenaa gamoo ra, a mana cahã mo ka koy kaŋ haya kaŋ ga baa ka too zaari foo timmante. 14 Zaaroo woo cine mana bay ka tee, a mana tee a jine, a mana tee nga banda ga kaŋ ra Abadantaa ma haŋajer adamize se ka too hala hinnaa woo ga, zama Abadantaa mma wongu Izirayel se.

15 Woo banda ga, Žozuwe nda Izirayel kul yee jamaa kaloo ra kaŋ goo Gilgal.

Kokoy guwaa buuyanoo

16 Kokoy guwaa din zuru ka koy tugu Makeda tondi horboo ra. 17 Boroyaŋ nee Žozuwe se: «Boroyaŋ dii kokoy guwaa Makeda tondi horboo ra i goo ma tugu.» 18 Žozuwe nee: «Wa tondi beeriyaŋ bilimbilim kʼi daŋ horboo miɲoo ga, wa boroyaŋ kayandi kaŋ gʼi lakkal. 19 War, war masi kay, wa war iberey gaarandi, war ma kaŋ i ga nda banda here. War masi naŋ i ma huru ngi koyrawey ra, zama Abadantaa, war Koyoo nʼi daŋ war kabey ra.» 20 Waatoo kaŋ Žozuwe nda Izirayel borey na mursay beeri tee i se ka ben, hala i ben pat, borey kaŋ mana buu koy lanba koyrawey ra kaŋ kuubandi nda cete, 21 woo banda ga, Izirayel jamaa kul yee nda alaafiya Žozuwe do ngi kaloo ra kaŋ goo Makeda bila nda boro kul ma haya har Izirayel borey ga.

22 Woo banda ga, Žozuwe nee: «Wa tondi horboo miɲoo feeri, wa kokoy guwaa fattandi kate ya ne.» 23 I nʼa tee. I na kokoy guwaa fattandi ka kate ey a do, i manʼti kala Žerizalem kokoyoo, nda Hebroŋ kokoyoo, nda Yarmut kokoyoo, nda Lakiš kokoyoo, nda Egloŋ kokoyoo. 24 Waatoo kaŋ i na kokoyey wey fattandi Žozuwe jine, Žozuwe na Izirayel arey kul cee kate, a nee wongu-ize jineborey kaŋ hanga a bande se: «Wa man, war ma cee fur kokoyey wey jindebandawey ga.» I man, de i na ngi cewey fur kokoyey jindebandawey ga. 25 Žozuwe nee i se: «War masi hunbur, war masi jijiri. Wa albarka daŋ war boŋ ra, war ma bine tee, zama takaa woo da no Abadantaa gʼa tee war iberey kul se kaŋ war gʼi wongu.» 26 Woo banda ga, Žozuwe na kokoyey kar kʼi wii. A nʼi deeji tuuri guu ga, i cindi i ga deeji tuurey ga hala waynaa kaŋyanoo ga, 27 waatoo din, Žozuwe yaamar i mʼi zumandi tuurey ga. I nʼi warra tondi horboo ra kaŋ ra i cindi ka tugu, i na tondi beeriyaŋ daŋ horboo miɲoo ga. I cindi takaa din hala hõ.

Žozuwe na gurma koyrawey wongu

28 Hanoo woo, Žozuwe na Makeda koyraa dii ka nga borey wii nda takuba. Ngi nda ngi kokoyoo, a nʼi halaci kʼi dere sõy nda adabbawey kul kaŋ goo a ra. A mana hundikoyni kul naŋ, a na hayaa tee Makeda kokoyoo se kaŋ a nʼa tee Žeriko kokoyoo se.

29 Žozuwe nda Izirayel kul bisa ka hun Makeda ka koy Libna. A na Libna wongu. 30 Abadantaa na nga mo nda nga kokoyoo daŋ Izirayel kaboo ra, a na nga borey wii nda takuba, borey nda adabbawey kul kaŋ goo a ra. A mana hundikoyni kul naŋ, a na hayaa tee nga kokoyoo se kaŋ a nʼa tee Žeriko kokoyoo se.

31 Žozuwe nda Izirayel kul bisa ka hun Libna ka koy Lakiš. A nʼa wanga kʼa daŋ game, a nʼa wongu. 32 Wongoo zaari hinkantoo hane, Abadantaa na Lakiš koyraa daŋ Izirayel kaboo ra, i nʼa dii, i na nga borey wii nda adabbawey kul kaŋ goo a ra nda takuba sanda takaa kaŋ a nʼa tee Libna se. 33 Waatoo din Horam, Gezer kokoyoo žigi ka koy Lakiš borey faaba. Žozuwe nʼa kar, nga nda nga jamaa bila nda a ma hundikoyni foo naŋ.

34 Žozuwe nda Izirayel kul bisa ka hun Lakiš ka koy Egloŋ. I nʼa wanga kʼa daŋ game, i nʼa wongu. 35 Zaari follokaa ra i na koyraa dii, i na nga borey wii nda takuba. A na adabbawey kul kaŋ goo a ra, hanoo din, a nʼi halaci sõy sanda takaa kaŋ a nʼa tee Lakiš se.

36 Žozuwe nda Izirayel kul hun Egloŋ ka Hebroŋ koyraa tangam. 37 I na koyraa dii ka nga borey, nda nga kokoyoo, nda koyrawey kul kaŋ ga jer a ga, nda adabbawey kul kaŋ goo a ra, i nʼi wii nda takuba. A mana hundikoyni kul naŋ sanda takaa kaŋ a nʼa tee Egloŋ se. A nʼi halaci sõy, ngi nda baahunante kul kaŋ goo a ra.

38 Žozuwe nda Izirayel kul willi ka koy Debir koyraa wongu. 39 I na koyraa dii, nga, nda nga kokoyoo, nda nga koyrawey kul, i na borey wii nda takuba, i na adabbawey kul kaŋ goo a ra halaci sõy. A mana hundikoyni kul naŋ. A na hayaa tee Debir nda nga kokoyoo se kaŋ a nʼa tee Libna nda nga kokoyoo se.

40 Žozuwe na gandaa kul kar kaŋ ti tondi hondey, nda Negew, nda hondey gandaa here, nda tondi hondoo zunbudogey, nda ngi kokoyey kul. A mana hundikoyni kul naŋ. Baahunante kul a nʼa halaci sõy sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa yaamar. 41 Žozuwe nʼi kar za Kadeš-Barneya hala Gaaza nda Gošeŋ gandaa kul hala Gabawoŋ. 42 Žozuwe na kokoyey wey kul dii, ka ngi gandawey dii waati follokaa ra, zama Abadantaa, Izirayel Koyoo ga wongu Izirayel se. 43 Woo banda ga, Žozuwe nda Izirayel kul yee jamaa kaloo ra kaŋ goo Gilgal.

11

Žozuwe na kokoy tanayaŋ wongu

1 Waatoo kaŋ Yabin, Hasor kokoyoo maarʼa, a na dontokaw sanba Yobab, Madoŋ kokoyoo, nda Šimroŋ kokoyoo, nda Akšaf kokoyoo, 2 nda kokoyey kaŋ goo hawsa here tondi hondey ra, wey kaŋ goo Ganganoo gandaa ra kaŋ goo Genezaret haroo gurma here, gandaa ra kaŋ goo ganda, nda Dor hodaddawey kaŋ goo waynakaŋay here, 3 nda Kanaŋ borey dandi nda dangay here, nda Amor borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Žebus borey tondi hondey ra, nda Hewi borey kaŋ goo Hermoŋ cewoo cire, Mispa gandaa ra do. 4 I fatta, ngi nda wongu-izey kul i bande, jama kaŋ ga boobo ma nee teekoo miɲoo labutaasi gurunbey. Baryey nda bari torkawey ga hanse ka boobo. 5 Kokoyey wey kul marga, de i koy cere bande ka ngi kaloo gorandi Merom haroo jere ka Izirayel wongu.

6 Abadantaa nee Žozuwe se: «Masi hunbur ey, zama suba dimmaa woo ga, ay gʼi kul daŋ ni kaboo ra, i ga karandi ka buu Izirayel jine. Ma ngi baryey cewey kayri, ma nuune daŋ ngi torkawey ra.» 7 Žozuwe nda wongu-izey kul jirsi ka kaa i ga Merom haroo jere, i kaŋ i ga. 8 Abadantaa nʼi daŋ Izirayel kaboo ra, i nʼi kar kʼi gaaray hala Sidoŋ koyra beeroo do, hala Misrefot-Mayim hala Mispe gooroo ra, waynahunay here. I nʼi kar, i mana hundikoyni kul naŋ. 9 Žozuwe nʼi tee sanda woo kaŋ Abadantaa nʼa har a se. A na ngi baryey cewey kayri, a na nuune daŋ ngi torkawey ra.

Hasor koyraa diyandi

10 Alwaati follokaa ra, Žozuwe yee kate ka Hasor dii. A na nga kokoyoo wii nda takuba. Waatoo din gandaa din koyrawey ra, Hasor ti i kul ibeeroo. 11 I na baahunantey kul kaŋ goo a ra wii nda takuba. I nʼi halaci sõy. Haya kul mana cindi kaŋ ga hunsar. Woo banda ga, a na nuune daŋ Hasor ra. 12 Žozuwe na kokoyey wey kul koyrawey taa, a na kokoyey dii. A nʼi wii nda takuba. A nʼi halaci sõy sanda takaa kaŋ nda Musa, Abadantaa tamoo nʼa yaamar. 13 Amma Izirayel mana koyrawey kaŋ goo hondu boŋ ba affoo ton, nda manʼti Hasor hinne kaŋ Žozuwe nʼa ton. 14 Izirayel borey na koyrawey wey jinawey kul nda adabbawey zaa ngi boŋ se sanda alganiima. Amma i na adamizey kul wii nda takuba hala i halaci, i mana haya kul naŋ kaŋ ga hunsar. 15 Hayaa kaŋ nda Abadantaa na nga tamoo Musa yaamar, Musa nʼa ka Žozuwe yaamar, Žozuwe nʼa tee. A mana haya yankar hayey ra kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

Koyrawey kul kaŋ Žozuwe nʼi dii

16 Žozuwe na gandaa din kul dii kaŋyaŋ ti tondi hondey, nda Negew kul, nda Gošeŋ gandaa kul, nda hondey gandaa here, nda Ganganoo gandaa, nda Izirayel tondi hondey nda ngi hondey gandaa here. 17 Za Halak tondi hondoo do kaŋ ga jer Seyir gandaa ga ka koy hala Bal-Gad, Libaŋ gooroo ra, Hermoŋ tondi hondoo cire, a na ngi kokoyey kul dii, a nʼi kar kʼi wii. 18 Wongoo kaŋ Žozuwe nʼa tee kokoyey wey kul bande na waati kuku zaa. 19 Koyra kul mana alaafiya tee Izirayel borey bande, nda manʼti Hewi borey kaŋ ga goro Gabawoŋ. Nda manʼti Hewi borey, Izirayel borey nʼi kul dii waatoo kaŋ a gʼi wongu. 20 Zama Abadantaa do a hun i ma hiɲešenday ka Izirayel wongu, hala a ma duu kʼi halaci sõy bila nda a ma hinna i ga, a mʼi halaci sanda takaa kaŋ nda Abadantaa na Musa yaamar.

21 Waatoo din ra Žozuwe koy Anak borey kar tondi hondey ra, nda Hebroŋ, nda Debir, nda Anab, nda Žuda tondi hondey kul, Izirayel tondi hondey kul ra. Žozuwe nʼi halaci sõy, ngi nda ngi koyrawey. 22 Anak boro kul mana cindi Izirayel gandaa ra koyne. Hayayaŋ cindi Gaaza, nda Gat, nda Ašdod hinne ra. 23 Žozuwe na Izirayel gandaa zamna Izirayel borey game kʼa tee ngi tuboo, alkabiila foo kul nda nga bagaa. Woo banda ga, gandaa alaafiya, wongoo kay.

12

Kokoyey kaŋ Izirayel borey hin ey Musa waati

1 Gandaa kokoyey ne kaŋ Izirayel borey nʼi kar, wey kaŋ i na ngi gandaa mayray Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay here, za Arnoŋ isaa hala Hermoŋ tondi hondoo do, nda Ganganoo gandaa se waynahunay, i manʼti kala: 2 Sihoŋ kaŋ ti Amor borey kokoyoo kaŋ goo nda goray Hešboŋ. A ga laama za Aroyer kaŋ goo Arnoŋ jaboo ga, gooroo gamoo ra, nda Galad jeroo here hala Yabok isaa, Amoŋ borey gandaa hirroo, 3 nda Ganganoo gandaa, hala Genezaret isabangoo do, waynahunay here, nda teeko Ciiri-ciirantaa, waynahunay here, Bet-Yešimot here. Gurma here, kokoyoo woo gandaa hirroo sii kala Pisiga tondi hondoo zunbudogey cire. 4 Kokoy faa maaɲoo ti Og kaŋ ti Bašaŋ kokoyoo, a ga goro Aštarot nda Edreyi. Refa borey cindey affoo no. 5 A ga Hermoŋ tondi hondoo laama, nda Salka, nda Bašaŋ kul ra, hala Gešur borey nda Maaka borey gandaa hirroo do, nda Galad gandaa jere faa ga hala Sihoŋ, Hešboŋ kokoyoo hirroo do. 6 Musa, Abadantaa tamoo nda Izirayel borey nʼi kar. Musa, Abadantaa tamoo na ngi gandaa noo Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa ra se i mʼa mayray.

Kokoyey kaŋ Izirayel borey hin ey Žozuwe waati

7 Gandaa kokoyey ne kaŋ Žozuwe nda Izirayel nʼi kar Žurdeŋ isaa se ne da here, dangay here za Bal-Gad, Libaŋ gooroo ra ka koy hala Halak tondi hondoo do kaŋ ga jer Seyir gandaa ga. Žozuwe na ngi gandaa zamna Izirayel alkabiilawey game, alkabiila foo kul nda nga bagaa. 8 Nongey wey manʼti kala tondi hondey, nda hondey gandaa here, nda Ganganoo gandaa, nda zunbudogey, nda saajoo, nda Negew. Heti borey, nda Amor borey, nda Kanaŋ borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey ka cindi ka goro nongey wey ra. 9 Kokoyey ne kaŋ Izirayel borey hin ey: Žeriko kokoyoo, nda Ayi kokoyoo kaŋ goo Betel jeroo ga, 10 Žerizalem kokoyoo, nda Hebroŋ kokoyoo, 11 Yarmut kokoyoo, nda Lakiš kokoyoo, 12 nda Egloŋ kokoyoo, nda Gezer kokoyoo, 13 nda Debir kokoyoo, nda Geder kokoyoo, 14 nda Horma kokoyoo, nda Arad kokoyoo, 15 nda Libna kokoyoo, nda Adulam kokoyoo, 16 nda Makeda kokoyoo, nda Betel kokoyoo, 17 nda Tapuwa kokoyoo, nda Hefer kokoyoo, 18 nda Afek kokoyoo, nda Saroŋ kokoyoo, 19 nda Madoŋ kokoyoo, nda Hasor kokoyoo, 20 nda Šimroŋ-Meroŋ kokoyoo, nda Akšaf kokoyoo, 21 nda Tanak kokoyoo, nda Megido kokoyoo, 22 nda Kedeš kokoyoo, nda Yokneyam kaŋ goo Karmel kokoyoo, 23 nda Dor kokoyoo kaŋ goo Dor hodaddaa ra, nda Goyim kaŋ goo Gilgal jere kokoyoo, 24 nda Tirsa kokoyoo. Kokoyey kul hinnaa manʼti kala waranza cindi foo (31).

13

Gandawey kaŋ mana diyandi jina

1 Waatoo kaŋ Žozuwe duu aloomur kuku, a hanse ka žen, Abadantaa nee a se: «Ni duu aloomur kuku, ni hanse ka žen, gandaa kaŋ ga diyandi koyne ga hanse ka beeri. 2 Gandaa kaŋ cindi ti: Filisti borey koyra laamawey kul nda Gešur borey laboo kul, 3 za Šihor isaa kaŋ ga Misira tenje hala Ekroŋ hirroo ga hawsa here kaŋ ti nongu kaŋ ga kabandi kaŋ Kanaŋ borey wane nda a kaŋ ra Filisti borey boŋkoyni guu goo kaŋ ti: Gaaza boŋkoynoo, nda Ašdod wanoo, nda Aškeloŋ wanoo, nda Gat wanoo, nda Ekroŋ wanoo. Koyne mo nda Awi borey 4 kaŋ goo Filisti borey se gurma here. Kanaŋ borey gandaa kul nda Meyara kaŋ ti Sidoŋ borey wane hala Afek hala Amor borey hirroo ga. 5 Gebal borey gandaa, nda Libaŋ kul kaŋ goo waynahunay here, za Bal-Gad, Hermoŋ tondi hondoo cire hala Hamat miɲoo ga, 6 nda tondi hondey gorokey kul kaŋ kul ti Sidoŋ borey, za Libaŋ hala Misrefot-Mayim. Agay Abadantaa, ay gʼi kul gaaray Izirayel borey jine. Ma alkurra kar ka gandaa zamna Izirayel borey game kʼa tee ngi dogoo, nongoo kaŋ alkurraa nʼa cebe kʼa noo alkabiila se, a ma tee alkabiilaa din wane sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har ma ne. 7 Sohõ, gandaa woo zamna kʼa noo sanda tubu alkabiila yaggaa nda Manase alkabiila jeraa se.»

Žurdeŋ isaa se bandaa zamnaroo

8 Rubeŋ alkabiila, nda Gad alkabiila, nda Manase alkabiila jere faa duu ngi tuboo, woo kaŋ Musa nʼa noo i se Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay here takaa kaŋ nda Musa, Abadantaa tamoo nʼi noo. 9 Ngi gandaa ne: za Aroyer kaŋ goo Arnoŋ isaa jaboo ga, nda koyraa kaŋ goo gooroo gamoo ra, nda Medeba ganganoo kul hala Diboŋ, 10 nda Sihoŋ koyrawey kul, Amor borey kokoyoo kaŋ bay ka laama Hešboŋ ga hala Amoŋ borey hirroo do, 11 nda Galad, nda Gešur borey laboo, nda Maaka borey wanoo, nda Hermoŋ tondi hondoo kul, nda Bašaŋ kul hala Salka, 12 nda Og laamaa kul Bašaŋ ra kaŋ bay ka Aštarot nda Edreyi laama, nda Refa borey kaŋ cindi. Koyrawey wey, Musa kʼi wongu ka borey gaaray. 13 Amma Izirayel borey mana Gešur borey nda Maaka borey gaaray, taka kaŋ ra Gešur nda Maaka ga goro Izirayel game hala hõ.

14 Lewi alkabiilaa hinne no a manʼa noo tubu. Sargari tonantey kaŋ kaandi Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga i ga duu a ra baa ka sawa nda woo kaŋ a nʼa har a se.

Laboo kaŋ Rubeŋ alkabiilaa duu a

15 Musa na Rubeŋ borey alkabiilaa noo baa ka sawa nda ngi alaayan beerey. 16 I duu laboo kaŋ ga hun za Aroyer kaŋ goo Arnoŋ isaa miɲoo ga, nda koyraa kaŋ goo gooroo gamoo ra, nda Medeba ganganoo kul, 17 nda Hešboŋ nda nga koyrawey kul kaŋ goo ganganoo ra: Diboŋ, nda Bamot-Bal, nda Bet-Bal-Meyoŋ, 18 nda Yahas, nda Kedemot, nda Mefat, 19 nda Kiryatayim, nda Sibma, nda Seret-Šahar gooroo tondi hondoo boŋ, 20 nda Bet-Pewor koyraa, nda Pisiga zunbudogey, nda Bet-Yešimot, 21 nda ganganoo koyrawey kul, nda Sihoŋ, Amor borey kokoyoo kaŋ bay ka laama Hešboŋ ga, laamaa kul. Musa nʼa kar, nga nda Majaŋ boŋkoyney kaŋ ga goro gandaa ra kaŋyaŋ ti: Ewi, nda Rekem, nda Sur, nda Hur, nda Reba kaŋ ti boŋkoyney kaŋ goo kokoyoo Sihoŋ cire. 22 Gunandikaa Balam kaŋ ti Bewor izʼaroo, Izirayel borey na nga mo wii nda takuba, a goo borey ra kaŋ i nʼi wii. 23 Rubeŋ borey hirroo manʼti kala Žurdeŋ isaa nda nga guraa se dangay. Koyrawey nda koyra kanbey kaŋ goo Rubeŋ mayray ra, ngi ti Rubeŋ borey tuboo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa.

Laboo kaŋ Gad alkabiilaa duu a

24 Musa na Gad alkabiilaa, maanaa Gad izey noo baa, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. 25 I duu laboo kaŋ manʼti kala Yazer, nda Galad koyrawey kul, nda Amoŋ borey gandaa jeroo hala Aroyer, Raba tenje, 26 za Hešboŋ hala Ramat-Mispe, nda Betonim, za Mahanayim hala Debir hirroo ga, 27 nda gooroo ra nongey ti Bet-Haram, nda Bet-Nimra, nda Sukot, nda Safoŋ kaŋ ti kokoyoo Sihoŋ wane kaŋ bay ka Hešboŋ laama, nda Žurdeŋ isaa nda nga guraa, hala Genezaret haroo boŋoo ga Žurdeŋ isaa banda ga, waynahunay. 28 Koyrawey nda koyra kanbey kaŋ goo Gad mayray ra, ngi ti Gad izey tuboo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa.

Laboo kaŋ Manase alkabiilaa jeraa duu a

29 Musa na Manase alkabiila jeraa noo baa, Manase borey alkabiila jeraa, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. 30 Laboo kaŋ i duu a ga hun Mahanayim, a manʼti kala Bašaŋ kul, Og kaŋ ti Bašaŋ kokoyoo laamaa kul, nda Yahir koyra buuna-buunawey kaŋ goo Bašaŋ kaŋ ti koyra woydu (60), 31 nda Galad jere faa, nda Aštarot, nda Edreyi kaŋyaŋ goo kokoyoo Og laamaa ra Bašaŋ, i tee Makir, Manase izʼaroo izʼarey wane, Makir izʼarey jere faa, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa.

32 Wey kul ti tuboo kaŋ Musa nʼa zamna Mowab ganganey ra, Žurdeŋ isaa se banda, waynahunay. 33 Musa mana Lewi borey alkabiilaa noo tubu. Abadantaa, Izirayel Koyoo hunday ti ngi tuboo sanda takaa kaŋ nda a nʼa har i se.

14

Kanaŋ gandaa zamnaroo

1 Tuboo ne kaŋ Izirayel borey duu a Kanaŋ gandaa ra, tuboo kaŋ sargari juwalkaa Eleyazar nda Žozuwe, Nun izʼaroo, nda alkabiilawey hugu boŋey nʼi zamna Izirayel borey game. 2 I na alkurra kar ka ngi tuboo tee sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar nda Musa, alkabiila yaggaa nda alkabiila jeraa se. 3 Zama Musa nka tubu noo alkabiila hinkaa nda alkabiila jeraa se Žurdeŋ isaa se banda. Haya kaŋ ti Lewi borey, a manʼi noo tubu i game. 4 Isufi borey ti alkabiila hinka, Manase nda Efrayim. I mana Lewi borey noo baa gandaa ra nda manʼti koyrayaŋ kaŋ ra i ga goro, nda ngi hawsawey ngi jawdey nda ngi kabehayey se. 5 Izirayel borey na hayaa tee kaŋ Abadantaa nʼa ka Musa yaamar. I na gandaa zamna.

Kaleb duu Hebroŋ koyraa

6 Han foo Žuda boroyaŋ man Žozuwe Gilgal koyraa ra. Ngi affoo kaŋ ti Kaleb, Yefune izʼaroo, Kenaz boraa nee Žozuwe se: «Ni, nʼga šennoo bay kaŋ Abadantaa nʼa har Musa, Irkoy boraa se haya kaŋ ti ir here, agay nda ni, Kadeš-Barneya ra. 7 Jiiri woytaaci (40) bara ya ne waatoo kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼay sanba ka hun Kadeš-Barneya ka gandaa monno, ay nʼa noo alhabar henanante. 8 Agay armey, wey kaŋ žigi ka koy ay bande na jamaa binoo hasara, amma agay, ay na Abadantaa, ay Koyoo gana nda fondaa. 9 Hanoo din, Musa žee ka nee: ‹Šikka sii kaŋ laboo kaŋ ni cewoo nʼa dira ga tee ni nda ni izʼarey tuboo hala abada, zama nʼna Abadantaa, ni Koyoo gana nda fondaa.› 10 Nga ne, Abadantaa nʼay hallasi sanda takaa kaŋ nda a nʼa har. Sohõ ti jiiri woytaaci cindi guu (45) kaŋ Abadantaa na šennoo woo har Musa se waatoo kaŋ Izirayel ga dira saajoo ra. Nga ne, hõ ay goo nda jiiri woyyaaha cindi guu (85). 11 Ay ga sahã sanda hanoo kaŋ Musa nʼay sanba, sohõ da ay goo nda gaabi sanda waatoo din, a ma tee wongu se wala goy kul kaŋ no se. 12 Sohõ ay noo tondi hondoo woo kaŋ Abadantaa nʼa har hanoo din, zama hanoo din, ni maa kaŋ Anak boroyaŋ nda koyra beeri kaŋ kuubandi nda cete bara no. Yala Abadantaa ma bara ay bande de, ay gʼi gaaray sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.»

13 Žozuwe gaara Kaleb, Yefune izʼaroo se, a nʼa noo Hebroŋ a ma tee nga tuboo. 14 Takaa woo nda Kaleb, Yefune izʼaroo, Kenaz boraa duu Hebroŋ nga tuboo hala hõ, zama a na Abadantaa, Izirayel Koyoo gana nda fondaa. 15 Hebroŋ maa žeenaa ti Kiryat-Arba. Arba manʼti kala Anak borey kul ibeeroo.

Woo banda ga, gandaa alaafiya, wongoo kay.

15

Laboo kaŋ Žuda alkabiilaa duu a

1 Bagaa kaŋ Žuda borey alkabiilaa, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a alkurra karyan ra ga koy hala Edom hirroo ga kaŋ ti Tisin saajoo ka koy Negew gandaa here, gurma kaboo ga. 2 Ngi hirroo ga hun teeko Ciiri-ciirantaa se ya here ka koy Negew tenje. 3 A ga koy too gurma here Dontoney žigidogoo do ka bisa nda Tisin ka žigi ka koy Kadeš-Barneya gurma here, ka hun no din ka koy bisa nda Hesroŋ ka žigi ka koy Adar ka kuubi ka koy Karka. 4 A ga koy Asmoŋ here ka too Misira gooroo do ka doo teekoo ra, nga ti war gurma hirroo.

5 Waynahunay here hirroo manʼti kala nongoo kaŋ ra Žurdeŋ isaa ga huru teeko Ciiri-ciirantaa ra. Hawsa here hirroo ga šintin Žurdeŋ isaa mundogoo ra. 6 Woo banda ga, hirroo ga žigi ka koy Bet-Hogla ka bisa Bet-Araba, hirroo ga žigi koyne ka koy Bohaŋ kaŋ ti Rubeŋ izʼaroo tondoo do. 7 Hirroo ga žigi koyne ka koy Debir, ka bisa nda Akor gooroo ka koy hawsa here Gilgal kaboo here kaŋ ga Adumim žigidogoo tenje kaŋ goo gooroo ra dandi here. Woo banda ga, hirroo ga bisa En-Šemeš harey here ka koy En-Rogel. 8 Hirroo ga žigi ka koy no din Hinom izʼaroo gooroo do, Žebus kaŋ maa faa ti Žerizalem zunbudogoo gurma caraa here, woo banda ga, hirroo ga žigi ka koy hala tondi hondoo boŋoo ga kaŋ goo Hinom gooroo tenje, dangay here, nda Refa borey ganganoo hawsa boŋoo here. 9 Tondi hondoo boŋ beene hirroo ga golbi ka koy Neftowa hari hundogoo ra, ka koy Efroŋ koyrawey here. Woo banda ga, hirroo ga golbi Baala here kaŋ maa faa ti Kiryat-Yarim. 10 Hirroo ga kuubi ka hun Baala waynakaŋay here Seyir tondi hondoo do, ka bisa hawsa caraa here Hawsa tondi hondoo here kaŋ maa faa ti Kesaloŋ, ka zunbu ka koy Bet-Šemeš ka bisa nda Timna. 11 Hirroo ga koy Ekroŋ hawsa caraa zunbudogoo here, a ga golbi ka koy Šikaroŋ ga ka bisa Baala hondoo ka too Yabnel, hirroo ga fatta teekoo ga.

12 Dangay hirroo manʼti kala teeko Beeroo*.

Wey ti Žuda borey hirrey nongoo kul here, alaayan beeri ka koy alaayan beeri.

Kaleb tangam ka duu nga laboo

13 I na Kaleb, Yefune izʼaroo noo baa Žuda borey ra ka sawa nda yaamaroo kaŋ Abadantaa nʼa noo Žozuwe se, maanaa Kiryat-Arba kaŋ maa faa ti Hebroŋ. Arba ti Anak baabaa. 14 Kaleb na Anak boro hinza gaaray kʼi kaa no din kaŋ manʼti kala Šešay, nda Ahimaŋ nda Talmay, Anak izeyaŋ no. 15 Za no din ra a na Debir borey tangam. Debir maa žeenaa ti Kiryat-Sefer. 16 Kaleb nka bay ka nee: «Ay gʼay ize woyoo Aksa noo a ma tee wande boraa se kaŋ Kiryat-Sefer tangam kʼa dii.» 17 Kaleb armaa Kenaz izʼaroo Otniyel nʼa dii. Kaleb nʼa noo nga ize woyoo Aksa ma tee a se wande. 18 Kaŋ woyoo too kate, a na nga kurɲoo tusa a ma faari wiri nga baabaa ga. Aksa sar ka zunbu nga farkaa ga, Kaleb nee a se: «Macin no nʼga baa?» 19 Aksa nee: «Gomni tee ya ne, zama nʼnʼay noo labu Negew gandaa kaŋ ra hari sii, ay noo hari dooyaŋ mo.» Woo ga, Kaleb nʼa noo beene hari dogey, a nʼa noo ganda hari dogey.

20 Woo ti Žuda borey alkabiilaa tuboo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa.

Žuda alkabiilaa koyrawey

21 Koyrawey kaŋ goo Žuda borey laboo kaydogoo ga, Edom hirroo here, Negew ra, manʼti kala: Kabsel, nda Eder, nda Yagur, 22 nda Kina, nda Dimona, nda Adada, 23 nda Kedeš, nda Hasor, nda Yitnaŋ, 24 nda Zif, nda Telem, nda Beyalot, 25 nda Hasor-Hadata, nda Keriyot-Hesroŋ kaŋ maa faa ti Hasor, 26 nda Amam, nda Šema, nda Molada, 27 nda Hasar-Gadda, nda Hešmoŋ, nda Bet-Pelet, 28 nda Hasar-Šuwal, nda Ber-Šeba nda nga kuubi-ka-beraa, 29 nda Baala, nda Iyim, nda Esem, 30 nda Eltolad, nda Kesil, nda Horma, 31 nda Siklak, nda Madmana, nda Sansana, 32 nda Lebayot, nda Šilim, nda En-Rimoŋ: woo ti koyra waranka cindi yagga (29)† nda ngi koyra kanbey.

33 Koyrawey kaŋ goo hondey gandaa here ra ti Eštawol, nda Sora, nda Ašna, 34 nda Zanowa, nda En-Ganim, nda Tapuwa, nda Enam, 35 nda Yarmut, nda Adulam, nda Soko, nda Azeka, 36 nda Šarayim, nda Aditayim, nda Gedera, nda Gedera kuubi-ka-beraa: woo ti koyra woy cindi taaci (14) nda ngi koyra kanbey. 37 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Senaŋ, nda Hadaša, nda Migdal-Gad, 38 nda Dilaŋ, nda Mispe, nda Yoktel, 39 nda Lakiš, nda Boskat, nda Egloŋ, 40 nda Kaboŋ, nda Lahimas, nda Kitliš, 41 nda Gederot, nda Bet-Dagoŋ, nda Naama, nda Makeda: woo ti koyra woy cindi iddu (16) nda ngi koyra kanbey. 42 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Libna, nda Eter, nda Ašaŋ, 43 nda Ifta, nda Ašna, nda Nesib, 44 nda Kela, nda Akzib, nda Mareša: woo ti koyra yagga nda ngi koyra kanbey. 45 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Ekroŋ, nda nga koyrawey nda nga koyra kanbey. 46 Za Ekroŋ nda teekoo here koyrawey kul kaŋ goo Ašdod jere nda ngi koyra kanbey. 47 Ašdod nda nga koyrawey nda nga koyra kanbey. Gaaza nda nga koyrawey nda nga koyra kanbey hala Misira gooroo ga ka koy teeko Beeroo‡ guraa ga.

48 Koyrawey kaŋ goo tondi hondoo ra ti: Šamir, nda Yatir, nda Soko, 49 nda Dana, nda Kiryat-Sana kaŋ maa faa ti Debir, 50 nda Anab, nda Eštemo, nda Anim, 51 nda Gošeŋ, nda Holoŋ, nda Gilo: woo ti koyra woy cindi foo (11) nda ngi koyra kanbey. 52 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Arab, nda Ruma, nda Ešaŋ, 53 nda Yanum, nda Bet-Tapuwa, nda Afeka, 54 nda Humeta, nda Kiryat-Arba kaŋ maa faa ti Hebroŋ, nda Siyor: woo ti koyra yagga nda ngi koyra kanbey. 55 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Mawoŋ, nda Karmel, nda Zif, nda Yuta, 56 nda Žizireyel, nda Yokdeyam, nda Zanowa, 57 nda Kayin, nda Gibeya, nda Timna: woo ti koyra woy (10) nda ngi koyra kanbey. 58 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Halul, nda Bet-Sur, nda Gedor, 59 nda Maarat, nda Bet-Anot, nda Eltekoŋ: woo ti koyra iddu nda ngi koyra kanbey. 60 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Kiryat-Bal kaŋ maa faa ti Kiryat-Yarim, nda Raba: woo ti koyra hinka nda ngi koyra kanbey.

61 Koyrawey kaŋ goo saajoo ra ti: Bet-Araba, nda Midin, nda Sekaka, 62 nda Nibšaŋ, nda Ciiri-Koyraa, nda En-Gedi: woo ti koyra iddu nda ngi koyra kanbey.

63 Žuda borey mana hin ka Žebus borey kaŋ ga goro Žerizalem gaaray. Žebus borey si goro kala Žerizalem hala hõ, ngi nda Žuda borey.

16

Laboo kaŋ Isufi hayroo duu a

1 Bagaa kaŋ nondi Isufi borey se alkurra karyan ra ga hun za Žurdeŋ isaa do, Žeriko tenje, Žeriko harey here waynahunay here, saajoo kaŋ ga žigi ka hun Žeriko ka koy Betel tondi hondoo ra. 2 A ga hun Betel ka koy Luz ka bisa ka koy Arki borey gandaa ra ka koy Atarot. 3 Woo banda ga, a ga zunbu ka koy dangay here Yafleti borey gandaa ra hala Bet-Horoŋ kaŋ goo ganda ka yee ka koy hala Gezer ka koy fatta teekoo ga. 4 Takaa woo nda Isufi borey Manase nda Efrayim duu ngi bagaa.

Laboo kaŋ Efrayim alkabiilaa duu a

5 Efrayim borey duu laboo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa, gandaa hirrey ne: waynahunay Atarot-Adar here hala Bet-Horoŋ kaŋ goo beene 6 Hirroo ga koy fatta teekoo ga Mikmetat hawsa here. Woo banda ga, hirroo ka kuubi dandi here ka bisa Tanat-Silo waynahunay here ka koy Yanowa. 7 A hun Yanowa ka zunbu ka koy Atarot nda Naara ka tuku Žeriko ka bisa ka fatta Žurdeŋ isaa ga. 8 Dangay here, za Tapuwa, hirroo ga šerre ka koy Kana haroo do ka koy too teekoo do. Woo ti Efrayim borey alkabiilaa bagaa, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, 9 ka tonton nongey wey ga, i nʼi noo koyrawey kaŋ jisandi Efrayim borey nda Manase borey tuboo gamoo ra, koyrawey wey kul nda ngi koyra kanbey. 10 Efrayim borey mana Kanaŋ borey gaaray kaŋ ga goro Gezer. Kanaŋ borey ga goro Efrayim game hala hõ, amma i goo baɲɲataray goy ra.

17

Laboo kaŋ Manase alkabiila jeraa duu a

1 Manase kaŋ ti Isufi ize jinaa alkabiilaa mo duu baa kaŋ alkurraa karyanoo nʼa noo a se. Manase ize jinaa kaŋ ti Makir ti Galad baabaa, a gay a duu Galad gandaa nda Bašaŋ gandaa, zama wongaari no. 2 Woo maaganda se baa nondi Manase borey jerey se, alaayan beeri ka koy alaayan beeri. Alaayan beerey manʼti kala Abiyezer izey, nda Helek izey, nda Asriyel izey, nda Šekem izey, nda Hefer izey, nda Šemida izey. Wey ti Manase, Isufi izʼaroo izʼarey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri.

3 Manase izʼaroo Makir, nga izʼaroo ti Galad, Galad izʼaroo ti Hefer, Hefer izʼaroo ti Selofad. Selofad sii nda izʼaru, ize woyyaŋ bara a se. Ize woyey maaɲey ne: Mahila, nda Nowa, nda Hogla, nda Milka, nda Tirsa. 4 Selofad ize woyey kaa sargari juwalkaa Eleyazar, nda Žozuwe, Nun izʼaroo, nda alwakiiley jine, i nee: «Abadantaa na Musa yaamar a mʼir noo tubu sanda ir armey.»* I nʼi noo baa sanda ngi baabaa armey game ka sawa nda Abadantaa yaamaroo. 5 I na nongu woy (10) noo Manase se kaŋ manʼti Galad gandaa nda Bašaŋ gandaa kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda. 6 Takaa woo nda Manase borey, arey nda woyey duu baa. Amma Galad nondi Manase izʼarey cindey se.

7 Manase hirroo ga hun Ašer gandaa ra ka koy Mikmetat, Šekem tenje. Hirroo ga koy kabe guma here, borey here kaŋ ga goro En-Tapuwa. 8 Tapuwa gandaa tee Manase wane, amma Tapuwa koyraa hunday kaŋ goo Manase hirroo ga tee Efrayim borey wane. 9 Hirroo ga zunbu ka koy Kana haroo ga, haroo se gurma here. Gurma koyrawey wey kaŋ goo Manase koyrawey game tee Efrayim wane. Manase hirroo goo haroo se hawsa here, a ga fatta teekoo ga. 10 Woo ra gurma here hirroo se ti Efrayim nongoo, hawsa here hirroo se ti Manase nongoo. Teekoo ga tee i se hirri, i ga too Ašer hawsa here, dandi here Isakar bara no. 11 Isakar nda Ašer gandawey ra, Manase duu koyrayaŋ, koyrawey ne: Bet-Šeyaŋ nda nga koyra kanbey, nda Ibleyam nda nga koyra kanbey, nda Dor nda nga koyra kanbey, nda En-Dor nda nga koyra kanbey, nda Tanak nda nga koyra kanbey, nda Megido nda nga koyra kanbey, maanaa hondu hinza. 12 Manase izʼarey mana hin ka koyrawey wey dii. Kanaŋ borey gaabandi ngi ma goro gandaa woo ra. 13 Waatoo kaŋ Izirayel borey hanse ka gaabi, i na Kanaŋ borey daŋ waazibi goy ra, amma i mana hin kʼi gaaray pat.

Isufi hayroo ga baa ngi ma duu doo beeri

14 Isufi borey nee Žozuwe se: «Macin se ay bagaa tuboo mana tee kala nongu folloku hinne, baa foo, ka gar ay manʼti kala jama beeri, zama Abadantaa na albarka daŋ ay ra hala hõ?» 15 Žozuwe nee i se: «Nda jama beeri ti ni, žigi ka koy hawsaa ra. Nʼga nongu tee ni boŋ se Ferezi borey nda Refa borey gandaa ra, zama Efrayim tondi hondey laboo ga kacca ma ne.» 16 Isufi borey nee: «Tondi hondey si wasa ir se, koyne mo guuru torkayaŋ goo Kanaŋ borey kul se kaŋ goo gooroo ra, wey kaŋ goo Bet-Šeyaŋ nda nga koyra kanbey, nda wey kaŋ goo Žizireyel gooroo ra.» 17 Žozuwe nee Isufi hugoo kaŋ ti Efrayim nda Manase se: «Jama beeri ti ni, ni gaaboo ga beeri, nʼsi duu baa folloku hinne. 18 Amma nʼga duu tondi hondey, ba nda hawsa no. Nʼgʼa kosu ka duu gorodoo, hala nga kaydogoo ga a ga tee ni wane. Nʼga Kanaŋ borey gaaray, ba kaŋ i goo nda guuru torkayaŋ, ba kaŋ i ga gaabi.»

18

Gandawey kaŋ cindi zamna takaa

1 Waatoo kaŋ Izirayel borey, ngi gandaa hinoo goo i kone, ngi jamaa kul marga Silo, no din ra i na cere kubayyan hukkumoo cin. 2 Izirayel borey ra alkabiila iyye ka cindi kaŋ mana duu tubu. 3 Žozuwe nee Izirayel borey se: «Hala waati foo no war ga tun ka koy gandaa mayray kaŋ Abadantaa, war baabey Koyoo nʼa noo war se ka ben? 4 Wa aru hinza zaa war alkabiila foo kul ra, ay gʼi sanba i ma tun ka koy gandaa yaara ka hantum ngi tuboo ga, woo banda ga, i ga kaa ay do. 5 I gʼa zamna cere game zamna iyye, Žuda ga cindi nga dogoo ra gurma here, Isufi hugoo ga cindi nga dogoo ra hawsa here. 6 Adiši war, war ga hantum ganda nongu iyye ga, war ma kate a ne ra. Ay ga alkurra kar war se ne hunday ra Abadantaa, ir Koyoo jine. 7 Lewi borey si duu war ra baa, zama Abadantaa sargari juwalyanoo ti ngi tuboo. Gad alkabiilaa, nda Rubeŋ alkabiilaa, nda Manase alkabiila jeraa duu Žurdeŋ isaa se banda dandi here tuboo kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼa noo i se.» 8 Arey kaŋ ga hima ka hantum gandaa ga tun ka koy. Žozuwe nʼi yaamar ka nee: «Wa koy, war ma gandaa yaara, war ma hantum a ga, war ma willi kate ay do, nga banda ga, ay ga alkurra kar war se Abadantaa jine ne Silo ra.» 9 Arey koy, i na ganda dunbu ka bisa, i na tiiraa tee zamna iyye ga ka sawa nda koyrawey. Woo banda ga, i yee kate Žozuwe do jamaa kaloo ra Silo. 10 Žozuwe na alkurra kar i se Silo Abadantaa jine, no din ra a na gandaa zamna Izirayel borey game ka sawa nda ngi fayyanoo.

Laboo kaŋ Benžameŋ alkabiilaa duu a

11 Alkurraa kaŋ Benžameŋ borey ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. Ngi bagaa laboo sii kala Žuda borey nda Isufi borey game. 12 Hawsa here ngi hirroo ga šintin Žurdeŋ isaa ga. Hirroo ga žigi ka koy Žeriko jere hawsa here ka žigi ka koy tondi hondoo ra dangay here ka too Bet-Abeŋ saajoo ra. 13 Hirroo ga hun no din ka koy Luz kaŋ maa faa ti Betel gurma caraa zunbudogoo ga. Woo banda ga, hirroo ga zunbu ka koy Atarat-Adar tondi hondoo do kaŋ goo Bet-Horoŋ kaŋ goo ganda gurma here. 14 Hirroo ga golbi ka kuubi waynakaŋay kaboo here ka koy gurma here, za tondi hondoo kaŋ goo Bet-Horoŋ gurma here, a ga fatta Kiryat-Bal ga kaŋ maa faa ti Kiryat-Yarim, nga ti Žuda borey koyra. Woo ti dangay here kaboo hirroo.

15 Gurma kaboo hirroo ga šintin Kiryat-Yarim kaydogoo ga. Hirroo ga koy waynakaŋay here ka too Neftowa hari hundogoo do. 16 Hirroo ga zunbu ka koy tondi hondoo caraa ga kaŋ goo Hinom izoo gooroo tenje, Refa borey gooroo ra hawsa here. A zunbu ka koy nda Hinom izʼaroo gooroo, Žebus borey gurma caraa zunbudogoo ga ka zunbu ka koy hala En-Rogel. 17 A ga kuubi hawsa here ka koy En-Šemeš, ka koy Gelilot kaŋ ga Adumim žigidogoo tenje, a ga zunbu ka koy Bohaŋ, Rubeŋ izʼaroo tondoo do. 18 A ga bisa tondi hondoo caraa ga ka Ganganoo gandaa tenje hawsa here jina ka zunbu ka koy Ganganoo gandaa here. 19 Hirroo ga bisa Bet-Hogla hawsa caraa zunbudogoo here, a ga too teeko Ciiri-ciirantaa miɲoo ga hawsa here, Žurdeŋ isaa miɲoo ga gurma here. Woo ti gurma here hirroo. 20 Dandi here Žurdeŋ isaa ga tee hirroo.

Woo ti Benžameŋ borey tuboo, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, nda nga hirrey kaŋ gʼa kuubi kʼa bere.

21 Koyrawey kaŋ Benžameŋ borey alkabiilaa duu ey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, ti: Žeriko, nda Bet-Hogla, nda Emek-Kesis, 22 nda Bet-Araba, nda Semarayim, nda Betel, 23 nda Awim, nda Para, nda Ofra, 24 nda Kefar-Amona, nda Ofni, nda Geba. Woo ti koyra woy cindi hinka (12) nda ngi koyra kanbey. 25 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti Gabawoŋ, nda Rama, nda Berot, 26 nda Mispe, nda Kefira, nda Mosa, 27 nda Rekem, nda Yirpel, nda Tarela, 28 nda Sela, nda Elef, nda Žebus kaŋ maa faa ti Žerizalem, nda Gibeya, nda Kiryat: woo ti koyra woy cindi taaci (14) nda ngi koyra kanbey. Woo ti Benžameŋ borey tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a.

19

Laboo kaŋ Simewoŋ alkabiilaa duu a

1 Alkurra hinkantoo karandi, a kaŋ Simewoŋ ga, Simewoŋ borey alkabiilaa ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. Ngi tuboo goo Žuda borey tuboo game. 2 Koyrawey kaŋ i nʼi tubu ti: Ber-Šeba, nda Šeba, nda Molada, 3 nda Hasar-Šuwal, nda Bala, nda Esem, 4 nda Eltolad, nda Betul, nda Horma, 5 nda Siklak, nda Bet-Markabot, nda Hasar-Susa, 6 nda Bet-Lebawot, nda Šaruhen: woo ti koyra woy cindi hinza (13) nda ngi koyra kanbey. 7 Koyrawey kaŋ tonton i ga ti: Ayin, nda Rimoŋ, nda Eter, nda Ašaŋ: woo ti koyra taaci nda ngi koyra kanbey, 8 nda koyra kanbey kul kaŋ ga koyrawey wanga hala Balat-Ber kaŋ maa faa ti Ramat-Negew. Woo ti Simewoŋ borey alkabiilaa tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a. 9 Žuda borey nongey ra i na Simewoŋ borey noo, zama Žuda borey nongu hanse ka beeri i se. Woo se Simewoŋ nongoo huru Žuda nongoo ra.

Laboo kaŋ Zabuloŋ alkabiilaa duu a

10 Alkurra hinzantoo karandi, a kaŋ Zabuloŋ borey ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. Ngi tuboo hirroo ga koy hala Sarid. 11 Hirroo ga žigi ka koy dangay here Marala here, a ga too Dabešet do nda haroo kaŋ ga bisa Yokneyam tenje. 12 Za Sarid a ga kuubi dandi here, waynahunay here, Kislot-Tabor laamaa ra, a ga fatta ka koy Daberat ka žigi ka koy Yafiya. 13 A ga hun no din ka bisa dandi here, waynahunay here nda Gat-Hefer, nda Et-Kasin ka koy too Rimoŋ ka koy kani hala Neya. 14 Woo banda ga, hirroo gʼa kuubi kʼa bere ka koy Hanatoŋ hawsa here, ka koy fatta Ifta-El gooroo ga, 15 nda Katat, nda Nahalal, nda Šimroŋ, nda Yidela, nda Betelehem: woo ti koyra woy cindi hinka (12) nda ngi koyra kanbey. 16 Woo ti Zabuloŋ borey tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a, koyrawey wey nda ngi koyra kanbey.

Laboo kaŋ Isakar alkabiilaa duu a

17 Alkurra taacantoo karandi, a kaŋ Isakar ga, Isakar borey ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. 18 Ngi gandaa koyrawey ti: Žizireyel, nda Kesulot, nda Šunem, 19 nda Hafarayim, nda Šiyoŋ, nda Anaharat, 20 nda Rabit, nda Kišiyoŋ, nda Ebes, 21 nda Remet, nda En-Ganim, nda En-Hada, nda Bet-Pases. 22 Ngi hirroo ga too Tabor, nda Šasayim, nda Bet-Šemeš. Woo banda ga, ngi hirroo ga fatta Žurdeŋ isaa ga: woo ti koyra woy cindi iddu (16) nda ngi koyra kanbey. 23 Wey ti koyrawey nda ngi koyra kanbey kaŋ ti Isakar borey alkabiilaa tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a.

Laboo kaŋ Ašer alkabiilaa duu a

24 Alkurra guwantoo karandi, a kaŋ Ašer alkabiilaa ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. 25 Ngi gandaa koyrawey ti: Helkat, nda Hali, nda Beten, nda Akšaf, 26 nda Alamelek, nda Amad, nda Mišal, hirroo ga koy too Karmel tondi hondoo ga dangay here, nda Šihor-Libnat haroo ga. 27 Woo banda ga, a kuubi ka koy waynahunay, ka koy Bet-Dagoŋ here, ka too Zabuloŋ nda Ifta-El gooroo, Bet-Emek nda Neyel hawsa here ka koy too Kabul se kabe waawa here, 28 ka koy Ebroŋ, nda Rehob, nda Hamoŋ, nda Kana hala Sidoŋ koyra beeroo. 29 Hirroo ga yee ka kuubi Rama here hala Tir kaŋ kuubandi nda cete. Hirroo ga šiiri koyne Hosa here ka koy fatta teekoo ga za Hebel hala Akzib, 30 nda Um, nda Afek, nda Rehob: woo ti koyra waranka cindi hinka (22) nda ngi koyra kanbey. 31 Wey ti koyrawey nda ngi koyra kanbey kaŋ ti Ašer borey alkabiilaa tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a.

Laboo kaŋ Neftali alkabiilaa duu a

32 Alkurra idduwantoo karandi, a kaŋ Neftali borey ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. 33 Ngi hirroo ga hun za Helef, za tuuriɲaa beeroo kaŋ goo Sananim, ka bisa ka koy Adami-Nekeb, nda Yabnel hala Lakum, a ga fatta Žurdeŋ isaa ga. 34 Hirroo ga kuubi dangay here Aznot-Tabor ka hun no din ka koy Hukok, a ga too Zabuloŋ gurma kaboo here, a ga too Ašer se dangay nda Žuda. Žurdeŋ isaa goo a se waynahunay. 35 Koyrawey kaŋ kuubandi nda cete ti Sidim, nda Ser, nda Hamat, nda Rakat, nda Kineret, 36 nda Adama, nda Rama, nda Hasor, 37 nda Kedeš, nda Edreyi, nda En-Hasor, 38 nda Iroŋ, nda Migdal-El, nda Horem, nda Bet-Anat, nda Bet-Šemeš: woo ti koyra woy cindi yagga (19) nda ngi koyra kanbey. 39 Wey ti koyrawey nda ngi koyra kanbey kaŋ ti Neftali borey alkabiilaa tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a.

Laboo kaŋ Dan alkabiilaa duu a

40 Alkurra iyyantoo karandi, a kaŋ Dan borey ga, alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu nga bagaa. 41 Ngi gandaa koyrawey ti: Sora, nda Eštawol, nda Ir-Šemeš, 42 nda Šalabeŋ, nda Ayaloŋ, nda Itla, 43 nda Eloŋ, nda Timna, nda Ekroŋ, 44 nda Elteke, nda Gibetoŋ, nda Balat, 45 nda Yehud, nda Bene-Barak, nda Gat-Rimoŋ, 46 nda Yarkoŋ isaa, nda Rakoŋ koyraa, nda laboo kaŋ ga Žafa tenje. 47 Dan borey laboo hun i kone. Woo ga, Dan borey koy wongu Lešem. I nʼa dii ka borey wii nda takuba. I nʼa mayray, i goro a ra kʼa cee nda Dan, Dan kaŋ ti ngi baabaa maaɲoo. 48 Wey ti koyrawey nda ngi koyra kanbey kaŋ ti Dan borey alkabiilaa tuboo kaŋ alaayan beeri ka koy alaayan beeri duu a.

Laboo kaŋ Žozuwe duu a

49 Waatoo kaŋ Izirayel borey na gandaa zamna ka ben ka sawa nda nga hirrey, i na Žozuwe, Nun izʼaroo mo noo tubu ngi game. 50 Ka sawa nda Abadantaa yaamaroo i na Žozuwe noo koyraa kaŋ a nʼa wiri kaŋ ti Timnat-Sera kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra. A na koyraa cin, a goro a ra. 51 Wey ti tubey kaŋ sargari juwalkaa Eleyazar, nda Žozuwe, Nun izʼaroo, nda hugu boŋey nʼi zamna nda alkurra Abadantaa jine Silo, cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga ka sawa nda Izirayel borey alkabiilawey. Takaa woo nda i na gandaa zamnaroo benandi.

20

Koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi

1 Abadantaa šelaŋ Žozuwe se ka nee: 2 «Nee Izirayel borey se: ‹Wa koyrayaŋ suuba kaŋyaŋ ra boro ga koy nga boŋ talfi kaŋ ay nee Musa mʼa har war se. 3 Boro kaŋ firka ka boro wii, a mana muray, a ga hin ka zuru ka koy no din, i ga tee war se koyrayaŋ kaŋ ra boro ga nga boŋ talfi bukaa faasakaa masi duu nga. 4 A ma zuru ka koy koyrawey wey affoo ra, a ga kay koyraa miɲoo ga, a ga nga misoo har koyraa din boro beerey se. Wey din gʼa dii ngi do koyraa ra kʼa noo nongu kaŋ ra a ga goro. 5 Nda bukaa faasakaa koy a gaarandi, i masi boraa kaŋ wiiya noo a se, zama a nka firka ka nga cinaa wii, ka gar manʼti konnaray se. 6 A ma cindi koyraa din ra hala han kaŋ a kay jamaa jine ka ciitandi. A ga cindi no din koyne hala waati kaŋ sargari juwalkaw beeroo kaŋ goo no waati din buu. Woo banda ga, boraa kaŋ wiiya ga willi, a ga huru nga koyraa ra nda nga hugoo ra, koyraa kaŋ ga a zuru.›»

7 Koyrawey kaŋ ra boro ga nga boŋ talfi kaŋ Izirayel kayandi ti: Kedeš kaŋ goo Galile gandaa ra, Neftali tondi hondey ra, nda Šekem kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra, nda Kiryat-Arba kaŋ maa faa ti Hebroŋ kaŋ goo Žuda tondi hondey ra. 8 Žurdeŋ isaa se banda, Žeriko se waynakaŋay i na Beser koyraa suuba saajoo ra, ganganoo ra, Rubeŋ alkabiilaa laamaa ra. Ramot kaŋ goo Galad, Gad alkabiilaa laamaa ra, nda Golaŋ kaŋ goo Bašaŋ, Manase alkabiilaa laamaa ra. 9 Wey ti koyrawey kaŋ suubandi Izirayel borey nda yawey kaŋ goo gamey ra hala boro kaŋ firka ka boro wii ma zuru ka koy i ra, de bukaa faasakaa masi koy a wii za a mana kay jamaa jine.

21

Lewi borey koyrawey

(Taarikey 1na 6.39–66)

1 Lewi borey hugu boŋey man sargari juwalkaa Eleyazar, nda Žozuwe, Nun izʼaroo nda Izirayel borey alkabiilawey hugu boŋey. 2 I šelaŋ i se Silo, Kanaŋ gandaa ra ka nee i se: «Abadantaa na Musa ka yaamar noo kaŋ i mʼir noo koyrayaŋ kaŋ ra ir ga goro nda ngi hawsawey ir adabbawey se.» 3 Woo ga, Izirayel borey na Lewi borey noo ngi tuboo ra koyrayaŋ wey nda ngi hawsawey ka sawa nda Abadantaa yaamaroo.

4 Kehat borey alaayan beerey mana hun kala Lewi borey ga. Alkurraa karandi kaŋ ga koyrawey cebe kaŋ i ga duu ey. Ngi ra, sargari juwalkaa Haruna izey duu koyra woy cindi hinza (13), koyrawey sii kala Žuda, nda Simewoŋ, nda Benžameŋ gandawey ra. 5 Kehat borey cindey duu alkurraa ra koyra woy (10) Efrayim gandaa alaayan beerey, nda Dan gandaa, nda nongoo kaŋ ti Manase alkabiila jeraa wane.

6 Geršoŋ izey duu alkurraa ra koyra woy cindi hinza (13). I sii kala Isakar alaayan beerey, nda Ašer, nda Neftali gandawey ra, nda nongoo kaŋ ti Manase alkabiila jeraa faa wane kaŋ goo Bašaŋ.

7 Merari izey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, duu koyra woy cindi hinka (12) Rubeŋ, nda Gad, nda Zabuloŋ gandawey ga. 8 Izirayel borey na alkurra kar ka Lewi borey noo koyrawey wey nda ngi hawsawey, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa ka Musa yaamar.

Koyrawey kaŋ Kehat borey duu ey

9 Žuda koyrawey nda Simewoŋ koyrawey maaɲey ne kaŋ nondi 10 Haruna izey se. Kehat alaayan beerey boroyaŋ no kaŋ mana hun kala Lewi borey ra, alkurra jinaa mana kaŋ kala ngi ga. 11 I nʼi noo Kiryat-Arba koyraa, Arba ti Anak baabaa, Kiryat-Arba maa faa ti Hebroŋ, Žuda tondi hondey ra, nga nda nga hawsawey kaŋ gʼa kuubi kʼa bere. 12 Amma koyraa faarey nda nga koyra kanbey, i nʼi noo Kaleb, Yefune izʼaroo se i ma tee nga wane. 13 Haruna, sargari juwalkaa izʼarey se i na koyraa noo kaŋ ga boro wiikaw ga koy nga boŋ talfi kaŋ ti: ka tonton Hebroŋ nda nga hawsawey ga, i nʼi noo Libna nda nga hawsawey, 14 nda Yatir nda nga hawsawey, nda Eštemowa nda nga hawsawey, 15 nda Holoŋ nda nga hawsawey, nda Debir nda nga hawsawey, 16 nda Ayin nda nga hawsawey, nda Yuta nda nga hawsawey, nda Bet-Šemeš nda nga hawsawey: woo ti koyra yagga kaŋ hun alkabiila hinkaa gandawey wey ra. 17 Koyrawey kaŋ nondi i se kaŋ hun Benžameŋ alkabiilaa gandaa ra ti Gabawoŋ nda nga hawsawey, nda Geba nda nga hawsawey, 18 nda Anatot nda nga hawsawey, nda Alemet nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 19 Haruna, sargari juwalkaa borey koyrawey kul hinnaa ti koyra woy cindi hinza (13) nda ngi hawsawey.

20 Haya kaŋ ti Lewi borey jerey kaŋ ti Kehat izʼarey alaayan beerey, alkurraa nʼi noo Efrayim alkabiilaa gandaa ra koyrayaŋ. 21 I nʼi noo Šekem kaŋ goo koyrawey ra kaŋ ga boro wiikaw ga nga boŋ talfi, nga nda nga hawsawey kaŋ too Efrayim tondi hondey ra, nda Gezer koyraa nda nga hawsawey, 22 nda Kibsayim nda nga hawsawey, Bet-Horoŋ nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 23 Dan gandaa ra, Elteke nda nga hawsawey, nda Gibetoŋ nda nga hawsawey, 24 nda Ayaloŋ nda nga hawsawey, Gat-Rimoŋ nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 25 Manase alkabiila jeraa gandaa ra, Tanak nda nga hawsawey, Gat-Rimoŋ nda nga hawsawey: woo ti koyra hinka. 26 Koyrawey kul hinnaa ti koyra woy (10) nda ngi hawsawey Kehat borey cindey alaayan beerey se.

Koyrawey kaŋ Geršoŋ borey duu ey

27 Geršoŋ borey mana hun kala Lewi borey alaayan beerey ra. Koyrawey kaŋ i duu ey Manase alkabiila jeraa gandaa ga ti: Golaŋ, nga nda nga hawsawey kaŋ goo koyrawey ra kaŋ ga boro wiikaw ga nga boŋ talfi. Golaŋ sii kala Bašaŋ gandaa ra. Ka tonton Golaŋ ga, i duu Beštera nda nga hawsawey: woo ti koyra hinka. 28 Isakar alkabiilaa gandaa ra, Kišiyoŋ nda nga hawsawey, nda Daberat nda nga hawsawey, 29 nda Yarmut nda nga hawsawey, nda En-Ganim nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 30 Ašer alkabiilaa gandaa ra, Mišal nda nga hawsawey, Abdoŋ nda nga hawsawey, 31 nda Helkat nda nga hawsawey, Rehob nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 32 Neftali alkabiilaa gandaa ra, i duu Kedeš nda nga hawsawey kaŋ goo koyrawey ra kaŋ ga boro wiikaw ga nga boŋ talfi. Kedeš sii kala Galile gandaa ra. Ka tonton Kedeš ga, i duu Hamot-Dor nda nga hawsawey, nda Kartaŋ nda nga hawsawey: woo ti koyra hinza. 33 Geršoŋ borey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, koyrawey kul hinnaa ti koyra woy cindi hinza (13) nda ngi hawsawey.

Koyrawey kaŋ Merari borey duu ey

34 Lewi borey cindey kaŋ ti Merari alaayan beerey wane, i nʼi noo: Zabuloŋ alkabiilaa gandaa ra, Yokneyam nda nga hawsawey, nda Karta nda nga hawsawey, 35 nda Dimna nda nga hawsawey, nda Nahalal nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 36 Rubeŋ alkabiilaa gandaa ra, Beser nda nga hawsawey, nda Yahas nda nga hawsawey, 37 nda Kedemot nda nga hawsawey, nda Mefat nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 38 Gad alkabiilaa gandaa ra, i duu Ramot nda nga hawsawey kaŋ goo koyrawey ra kaŋ ga boro wiikaw ga nga boŋ talfi. Ramot sii kala Galad gandaa ra. Ka tonton Ramot ga, i duu Mahanayim nda nga hawsawey, 39 nda Hešboŋ nda nga hawsawey, nda Yazer nda nga hawsawey: woo ti koyra taaci. 40 Koyrawey kul hinnaa kaŋ Merari izey duu ey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, ti koyra woy cindi hinka (12). Merari izey ka tee Lewi boro alaayan beeri kokorantey ka alkurra kar.

41 Lewi borey koyrawey kul hinnaa Izirayel borey mayraa game ti koyra woytaaci cindi yaaha (48) nda ngi hawsawey. 42 Koyrawey wey affoo kul goo nda labu kʼa kuubi kʼa bere, takaa woo da no koyrawey wey kul se.

43 Takaa woo nda Abadantaa na gandaa kul noo Izirayel se kaŋ a nʼa žee ngi baabey se kaŋ nga gʼa noo i se, i duu a, i goro a ra. 44 Abadantaa nʼi noo alaafiya nongoo kul here, sanda takaa kaŋ nda a žee ngi baabey se, ngi iberi kul ba affoo si hin ka kay i jine, Abadantaa na ngi iberey kul daŋ kabey ra. 45 Haya henney kul kaŋ Abadantaa na ngi allaahidoo zaa Izirayel hugoo borey se, affoo sii no kaŋ mana tee, i kul teendi.

22

Alkabiilawey kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda

1 Alwaatoo woo, Žozuwe na Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa cee. 2 A nee i se: «War na hayaa kul dii kaŋ Musa, Abadantaa tamoo na war yaamar nda a, war na haŋajer ya ne hayey kul ra kaŋ nda ay na war yaamar. 3 Za alwaati kukoo woo hala hõ, war mana war armey naŋ, war na Abadantaa, war Koyoo yaamaroo dii henna. 4 Sohõ kaŋ Abadantaa, war Koyoo na war armey noo hunanzamay nda takaa kaŋ nda a nʼa har i se, wa willi ka koy war do, gandaa ra kaŋ ti war halaalaa, woo kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼa noo war se Žurdeŋ isaa se banda. 5 Hayaa hinne kaŋ no, wa gaabandi ka yaamaroo nda ašariyaa ka goy kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼi noo war se: ka baa Abadantaa, war Koyoo, nda ka hanga nga fondawey kul, nda ka nga yaamarey ka dira, nda ka hawa a ga, nda ka goy a se nda war binoo kul nda war hundoo kul.»

6 Žozuwe gaara i se, a nʼi naŋ i ma koy. I koy ngi do. 7 Musa nka Manase alkabiila jeraa noo baa Bašaŋ ra, Žozuwe, nga, a na alkabiila jere faa kaŋ cindi noo baa nga armey jere Žurdeŋ isaa se ne da here, waynakaŋay kaboo ga. Waatoo kaŋ Žozuwe gʼi naŋ i ma koy ngi do, a gaara i se, 8 a nee i se: «Wa yee war do nda alman beeriyaŋ, nda adabba booboyaŋ, nda nzorfu kaaray, nda wura, nda alhan, nda guuru, nda bankaaray boobo. Wa alganiimaa kaŋ war duu a war iberey ga zamna war nda war armey game.»

Sargari tonadogoo kaŋ cinandi Žurdeŋ isaa jere

9 Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa yee. I hun Izirayel borey do Silo, Kanaŋ gandaa ra ka koy Galad kaŋ ti gandaa kaŋ ti ngi halaalaa, a ma tee ngi mayray ka sawa nda yaamaroo kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar. 10 Waatoo kaŋ i too nongey kaŋ goo Žurdeŋ isaa jere kaŋ goo Kanaŋ gandaa ra, i na sargari tonadogoo cin no din, Žurdeŋ isaa jere, sargari tonadoo beeri. 11 Izirayel borey maa kaŋ boroyaŋ nee: «Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa na sargari tonadoo cin nongey kaŋ goo Žurdeŋ isaa jere, Izirayel borey se here, Kanaŋ gandaa ra.»

12 Waatoo kaŋ Izirayel borey maa woo, Izirayel jamaa kul marga Silo ka soolu ka žigi ka koy kʼi kar. 13 Izirayel borey na Pinehas, sargari juwalkaa Eleyazar izʼaroo sanba Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa do Galad gandaa ra. 14 Boŋkoyni woy (10) hanga Pinehas, boŋkoyni foo kul manʼti kala hugu boŋ foo kaŋ hun Izirayel jamawey ra. 15 I koy Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa do Galad ka šelaŋ i se ka nee: 16 «Hayaa kaŋ Abadantaa jamaa kul nʼa har ne: ‹Macin ti laadir jaŋaa woo kaŋ war nʼa tee Izirayel Koyoo ga? War na banda bere Abadantaa se ka sargari tonadoo cin war boŋ se, war ture hõ Abadantaa ga. 17 Pewor* tooɲeroo mana wasa war se, ka gar hala hõ ir mana henan a ra hayaa kaŋ maaganda se bone na Abadantaa jamaa kar? 18 De war, war ga banda bere Abadantaa se hõ. Nda war ga ture hõ Abadantaa ga, suba a ga dukur Izirayel jamaa kul ga. 19 Nda cimi no kaŋ gandaa kaŋ ti war mayraa ga žiibi, adiši wa bisa ka koy gandaa ra kaŋ ti Abadantaa mayraa, nongoo kaŋ ra Abadantaa gorodogoo goo, war mayraa ma bara ir game, amma war masi ture Abadantaa ga, war masi ture ir ga ka sargari tonadoo cin war boŋ se ka tonton Abadantaa, ir Koyoo sargari tonadogoo ga. 20 Manʼti Akaŋ, Zera izʼaroo nka laadir jaŋay tee haya harramantaa here? Dukuroo kaŋ Izirayel jamaa kul boŋ. Manʼti nga hinne no ka halaci nga layboo se.›»

21 Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa na Izirayel jamawey boŋkoyney zaabi ka nee: 22 «Irkoy Abadantaa kaŋ ti koyey Koyoo, ir nʼa har, Irkoy Abadantaa kaŋ ti koyey Koyoo, nga, a ga bay, Izirayel mo ga kaa ka bay… Nda tureyan nda ir goy, nda Abadantaa kutayan no, masʼir hallasi hõ. 23 Nda ir nka sargari tonadoo cin ka banda bere Abadantaa se, nda ka sargari kukuranteyaŋ kaa nda taasu sargariyaŋ kaa a boŋ, nda ka alaafiya teendi sargari kaa a boŋ, yala Abadantaa mʼir hãa nda a. 24 Kalaa, manʼti woo din no, ir nka woo tee hunburay se, suba nda war izey šelaŋ ir izey se ka nee: ‹Macin bara war nda Abadantaa, ir Koyoo game? 25 Abadantaa na Žurdeŋ isaa tee hirri ir nda war game, Rubeŋ borey nda Gad borey. War sii nda baa kul Abadantaa do.› War izey ga hin kʼir izey tuti i ma fay nda ka hunbur Abadantaa. 26 Woo se ir nee ir boŋ se: ‹Ir ma tun ka sargari tonadoo cin, manʼti sargari kukuranteyaŋ nda sargari tanayaŋ se, 27 amma hala a ma tee seede ir, nda war game, nda ir hayroo se ir dumawey ga kaŋ ir goo ma Abadantaa goyoo tee nda ir sargari kukurantey, nda ir sargarey, nda ir alaafiya teendi sargaroo jinoo ra, hala suba war izey masi nee ir izey se: “Baa kul sii war se Abadantaa do.”› 28 Ir nee ir boŋ se: ‹Nda i na woo har ir se, nda ir hayroo se, ir ga zaabi ka nee: “Wa sargari tonadogoo dumoo guna kaŋ ir baabey nʼa tee, manʼti sargari kukuranteyaŋ se, manʼti sargari tanayaŋ se, amma a mma tee sanda seede ir nda war game.”› 29 Ir ga mooru tureyan Abadantaa ga, ir ga mooru hõ ir ma banda bere Abadantaa se ka sargari tonadoo cin sargari kukuranteyaŋ, nda taasu sargariyaŋ, nda sargari tanayaŋ kaa kaŋ manʼti Abadantaa, ir Koyoo sargari tonadogoo kaŋ goo nga gorodogoo jinoo ra.»

30 Waatoo kaŋ sargari juwalkaa Pinehas, nda jamaa boŋkoyney, nda Izirayel jamawey jineborey kaŋ cindi a bande maa šenney kaŋ Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase borey nʼi har, a kan i se. 31 Pinehas, sargari juwalkaa Eleyazar izʼaroo nee Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase borey se: «Hõ ir bay kaŋ Abadantaa goo ir game, zama war mana laadir jaŋaa woo tee Abadantaa se, woo ra war na Izirayel borey kaa Abadantaa kaboo ra.»

32 Pinehas, sargari juwalkaa Eleyazar izʼaroo nda boŋkoyney koy Rubeŋ borey, nda Gad borey do Galad gandaa ra ka yee kate Kanaŋ Izirayel borey jere ka deede i se. 33 Hayaa kaŋ i nʼa deede kan Izirayel borey se. Izirayel borey na albarka tee Abadantaa se, i mana yee ka nee kaŋ ngi ga tun ka wongu soolu ka gandaa kaŋ ra Rubeŋ borey nda Gad borey ga goro halaci. 34 Rubeŋ borey nda Gad borey na sargari tonadogoo maaɲoo daŋ «seede», i nee: «Sargari tonadogoo woo ga tee ir kul se seede kaŋ Abadantaa ti Irkoy.»

23

Žozuwe šenni kokorantey

1 Waati kuku banda ga, kaŋ Abadantaa na Izirayel noo alaafiya kʼa hallasi nga iberey kul ra kaŋ gʼa kuubi kʼa bere, Žozuwe duu aloomur kuku, a hanse ka žen. 2 Žozuwe na Izirayel kul cee kʼi marga, Izirayel boro beerey, nda alwakiiley, nda alkaaley, nda goy juwalkey. A nee i se: «Ay jiirey boobo, ay hanse ka žen. 3 War, war dii hayaa kul kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa tee jamawey wey kul se war maaganda, zama Abadantaa, war Koyoo no ka wongu war se. 4 Wa guna, ay na alkurra kar ka war noo alkabiila ka koy alkabiila jamawey gandawey wey kaŋ cindi za Žurdeŋ isaa do, nda jamawey gandawey kul kaŋ ay nʼi kaa hala teeko Beeroo* do waynakaŋay here. 5 Abadantaa, war Koyoo gʼi moorandi war kʼi gaaray war jine. War ga ngi gandaa mayray sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, war Koyoo nʼa har war se. 6 Sohõ wa war boŋ gaabi ka haya kul kaŋ hantumandi Muusa ašariyaa tiiraa ra dii kʼa ka goy, bila nda war ma šiiri kabe guma here wala iwaawa here, 7 bila nda war ma birji jamawey ra kaŋ goo war bande. War masi ngi koyey cee, war masi žee nda ey, war masʼi gana, war masi sujudu i se. 8 Abadantaa, war Koyoo ga war ga hawa sanda takaa kaŋ war nʼa tee hala hõ. 9 Abadantaa na jama beeri gaabanteyaŋ gaaray war jine, war binde, boro kul mana kay war jine hala hõ zaaroo. 10 Boro foo war ra ga boro zenber foo (1.000) gaaray, zama Abadantaa, war Koyoo no ma wongu war se, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har war se. 11 Wa lakkal daŋ war boŋ zaati se ka baa Abadantaa, war Koyoo. 12 Zama nda war na banda bere, nda war hawa jamawey wey ga kaŋ cindi war bande, nda war hiiji cere ra, nda war birji i ra, de i birji war ra, 13 war ma bay kaaray kaŋ Abadantaa, war Koyoo si koy a ga ka jamawey wey gaaray war jine koyne. I ga tee war se sankay nda kumsay, i ga tee barzu kaŋ ga war kar war dumawey ra, i ga tee karji ka war hay war moɲey ra, hala war ma dere labu hennaa woo ga kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa noo war se.

14 Nga ne, hayaa kaŋ gʼay batu goo hundikoyni kul jindoo ga. Sohõ ay koyroo waatoo too. War ma war binoo kul nda war hundoo kul ka bay kaŋ šenni henney kul kaŋ Abadantaa nʼi har war ga, ba affoo mana cindi kaŋ mana tee, i kul teendi war ga, affoo mana cindi kaŋ mana teendi. 15 Sohõ kaŋ šenni henney kul kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼi har war se teendi war ga, takaa din da Abadantaa ga šenni laaley kul teendi war ga hala waati kaŋ ra a na war halaci labu hennaa woo ga kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa noo war se. 16 Nda war na amaanaa dunbu kaŋ Abadantaa, war Koyoo nʼa daŋ war se, nda war koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, Abadantaa futuroo ga kaa war ga, de war ga dere nda cahãyan ganda hennaa ra kaŋ a nʼa noo war se.»

24

Izirayel kayandi ka Abadantaa gana

1 Žozuwe na Izirayel alkabiilawey kul marga Šekem, a na Izirayel boro beerey, nda alwakiiley, nda alkaaley, nda goy juwalkey cee. I kaa ka kay Irkoy jine. 2 Žozuwe nee jamaa kul se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Cee jinaa war baabey goro Efrat isaa kabe faa ga, i manʼti kala Tera, nda nga izey Ibirahima, nda Nahor, i na koy tanayaŋ gana. 3 Ay na war baabaa Ibirahima zaa Efrat isaa kabe faa ga kʼa ka Kanaŋ kul yaara, ay na nga hayroo boobandi, ay nʼa noo nga izoo Isiyaka. 4 Ay na Isiyaka noo izʼaroo hinka, Yakuba nda Eso. Ay na Eso noo Seyir tondi hondoo a ma tee nga mayray, amma Yakuba nda nga izʼarey zunbu ka koy Misira. 5 Ay na Musa nda Haruna sanba, ay na Misira kar nda boneyaŋ kaŋ ay nʼi tee i game. Woo banda ga, ay na war fattandi. 6 Ay na war baabey fattandi Misira, war too kate teekoo do. Misira borey na war baabey gaarandi Kakaarey teekoo do nda bari torkayaŋ nda ngi kaarukey. 7 Waatoo kaŋ i kaati ka agay, Abadantaa cee, ay na kubay daŋ war nda Misira borey game. Ay na teekoo gum i ga kʼi daabu. War moɲey dii woo kaŋ ay nʼa goy Misira ga. War goro saajoo ra waati kuku. 8 Ay na war ka koy Amor borey gandaa ra kaŋ ga goro Žurdeŋ isaa banda ga, i na war wongu. Ay nʼi daŋ war kabey ra, war na ngi gandaa mayray, ay nʼi halaci war jine. 9 Balak, Sipor izʼaroo, Mowab kokoyoo tun ka Izirayel wongu. A sanba i ma ciya Balam, Bewor izʼaroo se a ma war danga. 10 Amma ya na baa ya haŋajer Balam se, albarka no a gaara war ga, ay na war kaa Balak kaboo ra. 11 War na Žurdeŋ isaa deŋ, de war too Žeriko. Žeriko borey na war wongu: Amor borey, nda Ferezi borey, nda Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Girgaši borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey. Ay nʼi daŋ war kabey ra. 12 Ay na binbin laalayaŋ sanba war jine kaŋ na Amor borey boŋkoyni hinkaa gaaray war jine. Manʼti ni takubaa kʼa tee, manʼti biraa kʼa tee. 13 Ay na war noo ganda kaŋ a si too war ma fara kʼa beeri*, nda koyrayaŋ kaŋ ra war ga goro kaŋ war manʼi cin. War ga huna nda alaneb ɲaayaŋ nda zaytuɲaayaŋ kaŋ war manʼi duma.›»

14 Žozuwe nee: «Sohõ wa hunbur Abadantaa war mʼa gana nda laadirtaray nda cimi. Wa koyey derandi kaŋ war baabey nʼi gana Efrat isaa kabe faa ga nda Misira ra, wa Abadantaa gana. 15 Amma nda a si kan war se war ma Abadantaa gana, wa suuba hõ woo kaŋ war ga baa war mʼa gana: koyey kaŋ war baabey nʼi gana Efrat isaa kabe faa ga, wala Amor borey koyey kaŋ gandaa ra war ga goro. Agay nda ay hugoo, ir ga Abadantaa gana.»

16 Jamaa zaabi ka nee: «Ir ga mooru ka Abadantaa naŋ ka koy tanayaŋ gana! 17 Zama Abadantaa, ir Koyoo no kʼir žigandi ka hun Misira, tamtaray hugoo ra, ir nda ir baabey. Nga no ka tammaasa beerey wey tee ir moɲey cire, nga no kʼir hawgay fondaa kul bande kaŋ ir nʼa tee, nda jamawey kul game kaŋ ra ir bisa. 18 Abadantaa ka jamawey kul gaaray ir jine, waaniwaani Amor borey kaŋ ga goro gandaa ra. Ir mo, ir ga Abadantaa gana, zama nga ti ir Koyoo.»

19 Žozuwe nee jamaa se: «War si hin ka Abadantaa gana, zama Koy henanante no, Koy no kaŋ ga canse war se. A si war hooyanoo nda war zunubey yaafa. 20 Waati kaŋ war na Abadantaa naŋ ka koy waaniyaŋ gana, a ga bere ka ifutu tee war se ka war tuusu, ihennaa kaŋ a nʼa tee war se banda ga.» 21 Jamaa nee Žozuwe se: «Kalaa, Abadantaa no ir gʼa gana.» 22 Žozuwe nee jamaa se: «War ga seede war boŋ ga kaŋ war ka suuba kaŋ Abadantaa no war gʼa gana.» I zaabi ka nee: «Ir ga seede.» 23 Žozuwe nee: «Sohõ wa koy waaney derandi kaŋ goo war game, war ma war biney noo Abadantaa, Izirayel Koyoo se.» 24 Jamaa nee Žozuwe se: «Abadantaa, ir Koyoo no ir gʼa gana, nga se ir ga haŋajer.»

25 Zaaroo din Žozuwe na amaana daŋ jamaa nda Irkoy game, a nʼi noo hantumyaŋ nda hantumyaŋ kaŋ kayandi Šekem. 26 Žozuwe na šenney wey hantum Irkoy ašariyaa tiiraa ra. A na tondi beeri foo zaa, a nʼa kayandi tuuriɲaa beeroo cire kaŋ goo Abadantaa nongu henanantaa jeroo ga. 27 Žozuwe nee jamaa kul se: «Nga ne, tondoo woo ga tee ir ga seede, zama a maa šenney kul kaŋ Abadantaa nʼi har ir se. A ga tee war ga seede war masi koy war Koyoo yankar.» 28 Woo banda ga, Žozuwe na jamaa sallama, affoo kul koy nga gorodogoo ra.

Žozuwe buuyanoo

(Alkaaley 2.6–9)

29 Hayey wey kul banda ga, Žozuwe, Nun izʼaroo, Abadantaa tamoo buu, ka gar a goo nda jiiri zangu nda iwoy (110). 30 I nʼa sutura laboo kaŋ a nʼa tubu ra, Timnat-Sera kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra, Gaš tondi hondoo se hawsa. 31 Izirayel na Abadantaa gana waatoo kul kaŋ Žozuwe ga huna, waatoo kul kaŋ boro beerey ga huna Žozuwe banda ga kaŋ ga teegoyey kul bay kaŋ Abadantaa nʼi tee Izirayel se.

32 Izirayel borey nka Isufi birey žigandi ka hun Misira. I nʼi fiji Šekem farru foo ra kaŋ Yakuba bay ka day Hamor izey ga nzorfu kaaray tamma boŋ zangu (100). Farroo tee Isufi borey mayraa. Hamor ti Šekem baabaa.

33 Woo banda ga, Haruna izʼaroo Eleyazar mo buu, i nʼa sutura hondu boŋ. Nongoo no kaŋ nondi nga izʼaroo Pinehas se Efrayim tondi hondey ra.

* 1:4 1.4 Teeko Beeroo manʼti kala Mediterane teekoo.

* 4:12 4.12 Zamnaa 1.12–15; Kabuyaney 32.20–22; Alhukumoo 3.18.

* 5:1 5.1 Teekoo manʼti kala Mediterane teekoo.

* 8:31 8.31 Fattaroo 20.24–25; Alhukumoo 27.5–6.

† 8:34 8.34 Alhukumoo 27.14–26; 28.

* 9:1 9.1 Zamnaa 1.4.

* 10:13 10.13 Samiyel 2to 1.18.

* 15:12 15.12 Zamnaa 1.4.

† 15:32 15.32 Koyrawey hinnaa bisa waranka cindi yagga (29), zama Simewoŋ koyrawey kabandi i ra, zamnaa 19.9.

‡ 15:47 15.47 Zamnaa 1.4.

* 17:4 17.4 Kabuyaney 27.6.

* 22:17 22.17 Kabuyaney 23.28.

* 23:4 23.4 Zamnaa 1.4.

* 24:13 24.13 Ay na war noo ganda kaŋ a si too war ma fara kʼa beeri, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Ay na war noo ganda kaŋ war mana fara ka duu a.

ALKAALEY

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Alkaaley citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Alkaaley citaaboo ga alwaatey deede kaŋ ra Izirayel takaa ɲaami. Citaaboo maaɲoo mana duwandi kala citaaboo hunday ra, zama nongu boobo ra a ga Izirayel alkaaley filla deede. Maaɲoo ga cebe kaŋ alkaaley manʼti kala boroyaŋ kaŋ hinoo mana hun kala Irkoy do, de mo ngi goyoo si kay ciitiyan hinne ga. Alkaaley manʼti kala boroyaŋ kaŋ a ga hin ka tee i mma jamaa kul juwal, wala i ma alkabiila foo juwal, wala i ma alkabiila boobo kaŋ goo šiitayan ra kaa kabe ra. Alkaaley citaaboo ga hin ka zamnandi kanje hinza:

Ijinaa ga šelaŋ hayey ga kaŋ tee waatoo kaŋ Izirayel borey ga koy goro Kanaŋ gandaa ra ka koy hala Žozuwe buuroo ga (zamnaa 1.1—2.10).

Ihinkantoo ga takaa cebe kaŋ nda Irkoy ga jamaa kaa kabe ra ka boroyaŋ suuba kʼi sanba ngi feeriyanoo se (zamnaa 2.11—16.31).

Ihinzantoo ga ɲaamiroo cebe kaŋ tee Izirayel ra ka koy hala waatoo kaŋ ga Izirayel šintin ka duu kokoy (zamnaa 17.1—21.25).

Alkaaley citaaboo ra, hayaa kaŋ duu Izirayel si hun kala takaa kaŋ nda jamaa ga Irkoy dii. Waati kaŋ i si laadir Irkoy here, ngi taalammey gʼi gurzugay, amma waati kaŋ i yee kate Irkoy ga kʼa cee a ma ngi faaba, Irkoy gʼi feeri. Waati boobo Izirayel ga baa nga ma koy tanayaŋ gana wala ka dirɲa Irkoy yaamarey. Woo ra i ga kate ngi boŋ ga bone nda Irkoy mana kay i se. Nongu kokorantaa ga cebe kaŋ alkabiilawey ga baa ngi ma cindi ngi boŋ ga bila Irkoy. Boro foo kul ma nga boŋ hãa wala Irkoy hinoo cire nga ga baa nga ma bara wala nga boŋ hinoo cire.

1

Izirayel goro Kanaŋ gandaa ra

1 Žozuwe buuyanoo banda ga, Izirayel borey na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ir ra, may no ma tee ijinaa ka žigi ka koy Kanaŋ borey ga kʼi wongu?» 2 Abadantaa zaabi ka nee: «Žuda no ma tee ijinaa ka žigi ka koy, ay na gandaa daŋ kaboo ra.» 3 Žuda nee nga armaa Simewoŋ se: «Kaa ay bande ir ma koy nongoo ra kaŋ alkurraa nʼa noo ya ne, ir ma Kanaŋ borey tangam. Woo banda ga, ay ga koy ni bande ni nongoo ra.» Simewoŋ koy a bande. 4 Žuda žigi, Abadantaa na Kanaŋ borey nda Ferezi borey daŋ kabe ra, i na aru zenber woy (10.000) kar i ra Bezek. 5 I na Adoni-Bezek gar no din, i nʼa wongu. Woo ra i na Kanaŋ borey nda Ferezi borey kar. 6 Adoni-Bezek zuru, i hanga a bande, i duu a, i na kobaaru hinkaa nda cew-ize beerey hinkaa dunbu. 7 Adoni-Bezek nee: «Kokoy woyye (70) kaŋ kobaarey nda cew-ize beerey dunbu ga meecindey kuuna kaŋ ga kaŋ ay ŋaadogoo ra. Goyoo kaŋ ay nʼa tee, Irkoy na nga alhakoo kaa ay ra.» I nʼa ka koy Žerizalem, a buu no din.

8 Žuda borey na Žerizalem wongu kʼa dii, i nʼi wii nda takuba ka nuune daŋ koyraa ra. 9 Woo banda ga, Žuda borey koy Kanaŋ borey wongu kaŋ ga goro tondi hondoo ra, nda Negew, nda hondey gandaa here. 10 Žuda koy Kanaŋ borey wongu kaŋ ga goro Hebroŋ. Hebroŋ maa žeenaa ti Kiryat-Arba. I na Šešay borey, nda Ahimaŋ borey, nda Talmay borey kar. 11 A hun no din ka koy Debir borey wongu. Debir koyraa maa žeenaa ti Kiryat-Sefer. 12 Kaleb nee: «Ay gʼay ize woyoo Aksa noo boraa se kaŋ ga Kiryat-Sefer kar kʼa dii.»* 13 Woo ga, Otniyel, Kenaz kaŋ ti Kaleb kaynʼaroo izʼaroo koy a dii. Kaleb nʼa noo Aksa a ma tee wandoo. 14 Waatoo kaŋ woyoo too kate Otniyel do, a nʼa tusa a ma faari wiri nga baabaa ga. Aksa sar ka zunbu nga farkaa ga, Kaleb nee a se: «Macin no nʼga baa?» 15 Aksa nee: «Gomni tee ya ne, zama nʼnʼay noo labu Negew gandaa kaŋ ra hari sii, ay noo hari dooyaŋ mo.» Woo ga, Kaleb nʼa noo beene hari dogey, a nʼa noo ganda hari dogey.†

16 Musa nzuraa manʼti kala Keni boro. Keni borey izey žigi ka hun Teenayɲaŋey koyraa‡ ra, ngi nda Žuda borey ka koy Žuda saajoo ra, Arad se gurma, i koy goro jamaa bande.

17 Žuda koy, nga nda nga armaa Simewoŋ, i na Kanaŋ borey kar kaŋ ga goro Sefat. I nʼi halaci sõy, i na koyraa maaɲoo daŋ Horma (maanaa «halaciyan»). 18 Žuda borey yee koyne ka Gaaza nda nga laamaa dii, i na Aškeloŋ nda nga laamaa dii, i na Ekroŋ nda nga laamaa dii. 19 Abadantaa goo Žuda borey bande, i na tondi hondoo dii, amma i mana hin ka gooroo gorokey gaaray, zama guuru torkayaŋ bara i kone. 20 Hebroŋ nondi Kaleb se sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa har. A na Anak ize hinzaa gaaray a ra. 21 Benžameŋ borey mana Žebus borey kaŋ ga goro Žerizalem gaaray. Žebus borey goro Žerizalem Benžameŋ borey bande hala hõ.

22 Haya kaŋ ti Isufi hugoo borey, i žigi ka Betel koyraa kar, Abadantaa goo i bande. 23 I na boroyaŋ sanba i ma koy Betel monno, koyraa maa žeenaa ti Luz. 24 Monnokey din dii aru foo kaŋ ga fatta koyraa ra, i nee a se: «Ir gʼa wiri ni ga, mʼir cebe nongoo kaŋ nda boro ga huru koyraa ra, ir ga alhormo tee ma ne.» 25 A na nongoo cebe i se kaŋ nda boro ga huru koyraa ra, Isufi hugoo borey na koyraa borey wii nda takuba, amma i na aroo nda nga alaayan beeroo kul naŋ. 26 Aroo koy Heti borey gandaa ra, a na koyra cin no din kaŋ a na maaɲoo daŋ Luz. Maaɲoo woo da bara a ga hala hõ.

27 Manase mana Bet-Šeyaŋ nda nga koyra kanbey, nda Tanak nda nga koyra kanbey, nda Dor nda nga koyra kanbey, nda Ibleyam nda nga koyra kanbey, nda Megido nda nga koyra kanbey gaaray. Kanaŋ borey hin ka cindi gandaa woo ra. 28 Waatoo kaŋ ra Izirayel hanse ka duu gaabi, i na Kanaŋ borey daŋ waazibi goy ra, amma i mana hin kʼi gaaray kʼi kaa gandaa ra.

29 Efrayim mana Kanaŋ borey gaaray kaŋ ga goro Gezer. Kanaŋ borey cindi Gezer Efrayim game.

30 Zabuloŋ mana hin ka Kanaŋ borey gaaray kaŋ goo Kitroŋ nda Nahalal, woo se Kanaŋ borey cindi koyrawey wey ra Zabuloŋ game, amma i nʼi daŋ waazibi goy ra.

31 Ašer borey mana Ako borey, nda Sidoŋ borey, nda Alab borey, nda Akzib borey, nda Helba borey, nda Afik borey, nda Rehob borey gaaray. 32 Woo maaganda se Ašer borey goro Kanaŋ borey game, zama Ašer borey manʼi gaaray. Kanaŋ borey no ka gay i ga goro gandaa ra.

33 Neftali mana Bet-Šemeš borey gaaray, i mana Bet-Anat mo borey gaaray, i goro Kanaŋ borey game kaŋ gay i ga goro gandaa ra, amma Neftali na Bet-Šemeš borey nda Bet-Anat borey daŋ waazibi goy ra.

34 Amor borey na Dan alkabiila borey gaabi i ma koy tondi hondoo ra, i mana naŋ i ma zunbu gooroo ra. 35 Amor borey hin ka cindi ka goro Har-Heres, nda Ayaloŋ, nda Šalbim ra, amma Isufi hugoo borey na gaabi fur i ga hala nongu kaŋ ra i nʼi daŋ waazibi goy ra. 36 Amor borey laboo ga koy za nongoo kaŋ se i ga nee Dontoney žigidogoo hala Sela koyraa nda nga beeneheroo.

2

Irkoy šelaŋ Izirayel borey se

1 Abadantaa almalaykaa žigi ka hun Gilgal ka koy Bokim, a nee: «Ay na war ka žigi ka hun Misira, ay na war daŋ gandaa ra kaŋ ay nʼa žee war baabey se. Ay nee war se kaŋ ay si amaanaa dunbu kaŋ goo ir game hala abada. 2 War masi amaana daŋ war nda gandaa woo gorokey game, war ma ngi sargari tonadogey kayri. Amma war mana haŋajer ya ne. Macin se woo kaŋ ay nee war masʼa tee, war nʼa tee? 3 Woo maaganda se ay nee: ‹Ay sʼi gaaray war jine, i ga tee naaji war carawey ra, de ka ngi koyey gana ga tee war se kumsay.›»* 4 Waatoo kaŋ Abadantaa almalaykaa na šenney wey har Izirayel borey kul se, jamaa na jinde jer ka hẽe. 5 I na nongoo din maaɲoo daŋ Bokim (maanaa «hẽenikawyaŋ»), i na sargari kaa Abadantaa se no din.

Žozuwe buuyanoo

(Žozuwe 24.29–31)

6 Žozuwe na jamaa sallama, Izirayel borey affoo kul koy nga dogoo ra ka gandaa tee ngi wane. 7 Jamaa na Abadantaa gana Žozuwe hunaroo kul ra nda boro beerey hunaroo kul ra kaŋ cindi Žozuwe banda ga, wey kaŋ dii teegoy beeroo kaŋ Abadantaa nʼa tee Izirayel se. 8 Žozuwe, Nun izʼaroo, Abadantaa tamoo buu nga jiiri zangu nda iwoyantoo (110to) ga. 9 I nʼa sutura laboo ra kaŋ a nʼa tubu, Timnat-Heres ra, Efrayim tondi hondey ra, Gaš tondi hondoo se hawsa. 10 Alwaddaa din kul izey mo koy ngi hayragey gar alaahara. Alwadda foo izeyaŋ tun dumawey ga kaŋ si Abadantaa bay, a si teegoyoo bay kaŋ a nʼa tee Izirayel se.

Jamaa na banda bere Abadantaa se

11 Izirayel borey na goy futu tee Abadantaa jine. I na toorey kaŋ maaɲey ti Bal gana. 12 I na banda bere Abadantaa, ngi baabey Koyoo se kaŋ nʼi fattandi Misira gandaa ra, i hanga koy tanayaŋ bande. Koyey ti dumey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere waney. I sujudu i jine, i na Abadantaa futandi. 13 Kaŋ i na banda bere Abadantaa se, i na Bal nda Astarteyaŋ gana. 14 Abadantaa futu Izirayel ga, a nʼi daŋ komakawyaŋ kabey ra kaŋ nʼi kom, a nʼi kaŋandi iberey kabey ra kaŋ gʼi kuubi ka bere. I mana yee ka hin ka kay ngi iberey jine. 15 Waati kul kaŋ i koy wongu, Abadantaa kaboo gʼi torro sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har i se, a nʼa žee i se. I cindi binemarayyan beeri ra. 16 Woo se waati kul kaŋ woo tee, Abadantaa ga alkaaliyaŋ tunandi kaŋ gʼi soolam ngi komakey kabey ra. 17 Amma ba ngi alkaaley, i si haŋajer i se. I na izefututaray tee† koy tanayaŋ bande, i sujudu i jine. I cahã ka fondaa naŋ kaŋ i nʼa gar ngi baabey ga hanga a. I mana haŋajer Abadantaa yaamarey se, i mana woo din tee. 18 Waati kul kaŋ Abadantaa na alkaaliyaŋ noo i se kaŋ gʼi faaba, Abadantaa goo alkaaloo bande kʼi kaa ngi iberey kabey ra alkaaloo waatey kul ra, zama Abadantaa hinna i ga ngi hẽenoo kaŋ ngi tooɲekey nda ngi šiitakey gʼa tee i se maaganda. 19 Amma nda alkaaloo buu, i ga yee ka šintin ka ngi goy laaley tee ka bisa woo kaŋ ngi baabey nʼa tee, i ga hanga koy tanayaŋ ka sujudu i jine. I mana haya kul naŋ ngi goy žeeney nda ngi boŋšendaa ra.

Abadantaa na Izirayel sii

20 Aywa, Abadantaa futu Izirayel ga, a nee: «Haya kaŋ se jamaa woo na agay amaanaa dunbu kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ngi baabey game, de mo i mana haŋajer ya ne, 21 woo se dumey kaŋ Žozuwe nʼi naŋ nga buuroo banda ga, ay si ba affoo gaaray a ma zuru i jine. 22 Woo ra ay ga Izirayel sii ka dii wala Abadantaa fondaa kaŋ ngi baabey gana, i gʼa gana wala i sʼa gana.» 23 Woo ka kate Abadantaa na dumey din naŋ i ma goro gandaa ra, a mana yadda ka cahã kʼi gaaray, a mana yadda kʼi daŋ Žozuwe kaboo ra.

3

1 Dumey ne kaŋ Abadantaa nʼi naŋ gandaa ra hala nga ma Izirayel sii nda ey, wey din kul kaŋ mana dii Kanaŋ wongey. 2 Woo mana teendi de kala hala Izirayel borey alwaddawey kaŋ ga kaa ma wongu denden ka wan a, wey hinne kaŋ mana wongu ka bisa. 3 Dumey kaŋ a nʼi naŋ Izirayel borey bande ne: Kanaŋ borey kul, nda Sidoŋ borey, nda Hewi borey kaŋ ga goro Libaŋ tondi hondoo ra za Bal-Hermoŋ tondi hondoo hala Hamat miɲoo ga, ngi nda ngi boŋkoyni guwaa.

4 Dumey wey nda Izirayel borey siyandi ka bay wala i ga haŋajer Abadantaa yaamarey se kaŋ a nʼi har ngi baabey se Musa bande. 5 Izirayel borey goro Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Amor borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey game. 6 I na dumey ize woyey zaa hiijay, i na ngi ize woy gundey noo dumey izʼarey se, i na ngey koyey gana.

Alkaaloo Otniyel fillaa

7 Izirayel borey na goy futu tee Abadantaa jine, i dirɲa Abadantaa, ngi Koyoo, i na Balyaŋ nda Ašerayaŋ gana. 8 Abadantaa futu Izirayel ga, a nʼi kaŋandi Kušaŋ-Rišatayim kaboo ra kaŋ ti Mezopotami kokoyoo. Izirayel borey cindi Kušaŋ-Rišatayim cire jiiri yaaha.

9 Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee, Abadantaa nʼi noo boro kaŋ gʼi hallasi, boraa ti Otniyel, Kenaz kaŋ ti Kaleb kaynʼaroo izʼaroo. 10 Abadantaa Hundoo zunbu Otniyel ga, a tee Izirayel alkaaloo. A koy wongu, de Abadantaa na Kušaŋ-Rišatayim, Mezopotami kokoyoo daŋ kaboo ra, a hin Kušaŋ-Rišatayim. 11 Takaa woo nda gandaa yay jiiri woytaaci (40), woo banda ga, Otniyel, Kenaz izʼaroo buu.

Alkaaloo Ehud fillaa

12 Izirayel borey yee koyne ka goy futu tee Abadantaa jine. Abadantaa na albarka daŋ Egloŋ, Mowab kokoyoo ra Izirayel sabbu se, zama i na goy futu tee Abadantaa jine. 13 Egloŋ na Amoŋ borey nda Amalek borey marga kʼi tonton nga ga ka koy Izirayel kar. I na Teenayɲaŋey koyraa* dii. 14 Izirayel borey cindi Mowab kokoyoo Egloŋ cire jiiri woy cindi yaaha (18).

15 Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee, Abadantaa na Izirayel borey noo boro kaŋ gʼi hallasi, boraa ti Ehud, Gera izʼaroo, Benžameŋ boro kaŋ ga hantum nda kabe waawa. Nga bande Izirayel borey na alkaasi sanba Egloŋ, Mowab kokoyoo se. 16 Ehud na takuba tee kaŋ goo nda mee hinka, nga kuuyanoo ga too kabedaaru foo, a nʼa daŋ nga gamahawoo ga nga darbaa cire, nga caraw gumaa ga. 17 A koy nda alkaasoo Egloŋ, Mowab kokoyoo do. Ka gar Egloŋ manʼti kala boro kaŋ ga hanse ka warga. 18 Waatoo kaŋ Ehud na alkaasoo noo ka ben, a na borey kaŋ kate alkaasoo naŋ i ma koy. 19 Amma nga, a yee kate ka hun tooru assuurawey do kaŋ goo Gilgal, a nee: «Kokoyoo, ay goo nda ma ne alhabar gundante.» Woo ga, Kokoyoo nee: «Wa dangay!» Borey kul kaŋ goo jeroo ga fatta. 20 Waatoo din Ehud kaa a do soorohugu yaynaa ra kaŋ soolandi a se sooraa boŋ. Ehud nee: «Ay goo nda ma ne šenni foo kaŋ hun Irkoy do.» Kokoyoo tun nga gorodogoo ra. 21 Ehud na nga kabe waawaa šerre, a na nga takubaa hoobu kʼa kaa nga caraw gumaa ga kʼa hay gundoo ra. 22 Ba takubaa kaboo huru a bande, maanoo na takubaa daabu, zama a mana takubaa hoobu kʼa kaa gundoo ra, a fatta nda banda here. 23 Ehud fatta nda šiifaa, a nka jin ka soorohugoo miɲoo daabu a ga kʼa kufal.

24 Waatoo kaŋ a koy, kokoyoo borey kaa ka guna, i dii kaŋ soorohugoo miɲoo ga kufal. I nee cere se: «Adiši kokoyoo mma goo ma almuraadu hanse hugu yaynaa ra.» 25 Za i ga batu hala i fara, amma hala sohõ kokoyoo si soorohugoo miɲoo feeri. I na kufal-izoo zaa kʼa feeri, de nga ne, ngi koyoo ga daaru ganda, a buu. 26 Kaŋ i goo batuyanoo ra, woo gar Ehud zuru ka bisa tooru assuurawey ga, a zuru ka koy Seyira here. 27 Za a too kate, a na hilloo kaŋ ga ciya ka borey marga hẽenandi Efrayim tondi hondey ra. Izirayel borey zunbu a bande hondoo ra, a huru i jine. 28 A nee i se: «Wa hanga agay, zama Abadantaa na war iberey, Mowab borey daŋ war kabey ra.» I hanga a bande ka zunbu, i na Žurdeŋ isaa yawdogey dii Mowab borey bande, i si naŋ boro kul ma bisa. 29 Waatoo woo, i na aru zenber woy (10.000) cine kar Mowab borey ra, i kul ti boro gaabikoyniyaŋ, wongaariyaŋ no, ba boro foo mana hallasi i ra. 30 Hanoo din, Izirayel na Mowab kaynandi. Gandaa yay jiiri woyyaaha (80).

Alkaaloo Šamgar fillaa

31 Ehud buuroo banda ga, Šamgar, Anat izʼaroo huru dogoo ra. A na Filisti aru zangu iddu (600) kar kʼi wii nda yaaji kaŋ ga haw kur, nga mo na Izirayel kaa ngi iberey kabey.

4

Debora nda Barak fillaa

1 Ehud buuroo banda ga, Izirayel borey yee ka goy futu tee Abadantaa jine. 2 Abadantaa nʼi kaŋandi Yabin, Kanaŋ kokoyoo kaŋ ga Hasor laama kaboo ra. Nga wongu-izey jineboraa ti Sisera. A si goro kala Harošet-Goyim. 3 Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee, zama bari torka zangu yagga (900) bara Yabin se, Yabin na Izirayel borey torro torro dumi kul jiiri waranka (20).

4 Alwaatoo din, Debora, annabi woy kaŋ ti Lapidot wandoo, ti alkaali Izirayel ra. 5 Debora ga goro Debora teenayɲaŋoo cire kaŋ goo Rama nda Betel game Efrayim tondi hondey ra. Izirayel borey ga žigi ka koy dii a ciiti se. 6 A sanba i ma ciya Barak, Abinoyam izʼaroo se Kedeš, Neftali gandaa ra, a nee a se: «Abadantaa, Izirayel Koyoo mana ni yaamar kaŋ ma koy Tabor tondi hondoo do, ma aru boro zenber woy (10.000) zaa ni bande Neftali borey nda Zabuloŋ borey ra? 7 Ay ga Sisera, Yabin wongu-izey jineboraa cendi kate ni do Kišoŋ haroo here, nga nda nga bari torkawey nda nga jamaa, ay gʼi daŋ ni kaboo ra.» 8 Barak nee Debora se: «Nda nʼga koy ay bande, ay ga koy, amma nda nʼsi koy ay bande, ay si koy.» 9 A zaabi ka nee: «Ay ga koy ni bande hunday, amma nʼsi duu beray fondaa woo kaŋ nʼnʼa zaa ra, zama woy boro kaboo ra Abadantaa ga Sisera kaŋandi.» Woo banda ga, Debora tun ka koy Barak bande Kedeš. 10 Barak ciya Zabuloŋ alkabiilaa nda Neftali alkabiilaa se Kedeš, boro zenber woy (10.000) hanga a bande, Debora mo žigi ka koy a bande. 11 Boro foo kaŋ se i ga nee Heber hun Keni borey cindey bande ka koy hala tuuriɲaa beeroo do kaŋ goo Sananim, Kedeš jere ka nga hukkumoo cin. Keni borey baabaa ti Hobab, Musa alboraa.

12 I na alhabar daŋ Sisera ra kaŋ Barak, Abinoyam izʼaroo, žigi ka koy Tabor tondi hondoo dii. 13 Sisera ciya kate nga bari torkawey kul se, guuru torka zangu yagga (900) nda borey kul kaŋ goo a bande za Harošet-Goyim hala Kišoŋ haroo do. 14 Debora nee Barak se: «Tun, zama hõ no Abadantaa ga Sisera daŋ ni kaboo ra. Ni bay Abadantaa hunday no ma huru ni jine ka wongu?» Woo ga, Barak zunbu Tabor tondi hondoo boŋ, aru zenber woy (10.000) hanga a bande. 15 Abadantaa na Sisera lakkaloo ɲaami, nga torkawey kul nda wongu-izey kul, i nʼi wii nda takuba Barak moɲey cire. Sisera zunbu nga torkaa ra ka zuru nda nga cewey. 16 Barak hanga torkawey nda wongu-izey hala Harošet-Goyim, Sisera wongu-izey kul, takuba nʼi kaŋandi. Ba aru foo mana cindi.

17 Sisera zuru nda cee ka koy Yayel kaŋ ti Heber, Keni boraa wandoo hukkumoo do, zama baani goo Yabin, Hasor kokoyoo nda Heber, Keni boraa hugoo game. 18 Yayel fatta ka koy Sisera kubay, a nee a se: «Huru, ay koyoo, huru ay do, masi hunbur.» A huru a do hukkumoo ra, a nʼa gum nda kunta. 19 A nee a se: «Hinžee ya ne, ay noo hari kayna ya haŋ, ay ga jaw.» A na waawaa hunbaroo feeri kʼa noo a ma haŋ jina a yee kʼa gum. 20 A nee a se koyne: «Kay hukkumoo miɲoo ga, nda boro kaa ka ni hãa ka nee: ‹Boro goo ne?›, ma nee a se: ‹Boro sii ne.›»

21 Sisera cindi ka jirbi no din, zama a nka fara. Heber wandoo Yayel na hukkum sukahaya foo zaa nda guuru-baaba, a moolimooli ka Sisera hay nda lakkaloo ga ka boŋoo fun nda bundoo ka koy hala laboo ra. Sisera buu. 22 Aywa, Barak huru Sisera cewoo ra, a too kate Yayel hukkumoo do. Yayel fatta kʼa kubay ka nee a se: «Kaa, ay ga aroo cebe ma ne kaŋ nʼgʼa ceeci.» A huru a do, de nga ne, Sisera goo ma daaru, a buu, hukkumoo sukahayaa goo lakkaloo ra.

23 Hanoo din, Irkoy na Yabin, Kanaŋ kokoyoo kaynandi Izirayel borey jine. 24 Izirayel borey na Yabin, Kanaŋ kokoyoo hottandi hala nongu kaŋ ra i nʼa halaci.

5

Debora baytoo

1 Zaaroo woo, Debora nda Barak, Abinoyam izʼaroo na doonoo woo don cere bande ka nee:

2 «Albarka ma bara Abadantaa se!

Izirayel, boŋkoyney yadda ka huru i jine,

jamaa yadda ka koy nda ngi boŋ ka wongu.

3 Kokoyey, wa maa,

boŋkoyney, wa haŋajer!

Agay, Abadantaa se, nhuu, agay, ay ga bayti don.

Ay ga zabur don Abadantaa, Izirayel Koyoo se.

4 Abadantaa, waati kaŋ ni fatta Seyir,

waati kaŋ za Edom gandaa ra ni man,

laboo jijiri, beenawey doo,

duulawey na hari doori.

5 Tondi hondey žititi Abadantaa jine,

Sinay wanoo mo jijiri Abadantaa, Izirayel Koyoo jine.

6 Šamgar, Anat izʼaroo zamanoo ra,

Yayel waatey ra,

fondo beerey goo koonu,

naarukey na fondo šendey zaa,

7 koyra kanbey naŋandi Izirayel ra,

i dere,

hala waatoo kaŋ agay, Debora tun,

ay tun sanda ɲaa Izirayel se.

8 I nka koy taagayaŋ suuba,

aywa, wongoo goo koyrawey miɲey ga.

Wongu-ize zenber woytaaci (40.000) Izirayel ra

kaŋ boro si dii ba ngi affoo kone koray foo wala yaaji foo.

9 Ay binoo goo Izirayel boŋkoyney se,

ay binoo goo jamaa borey kaŋ na ngi boŋ noo se.

Wa albarka daŋ Abadantaa se.

10 War kaŋ ga kaaru farkey woy kaarayyaŋ ga,

war kaŋ ga goro gaariyaŋ ga,

war kaŋ ga dira fondaa ra, wa miile.

11 Hari gurdogey ra, hari gurkey dooney

ga Abadantaa teegoy šerrantey deede,

teegoyey kaŋ a nʼi tee Izirayel koyra kanbey se.

Waatoo din no Abadantaa jamaa zunbu koyrawey miɲey ga.

12 Tun, tun jirboo ra, Debora!

Tun, tun ka bayti don!

Tun Barak!

Abinoyam izʼaroo, kate ni baɲɲey.

13 Borey kaŋ cindi i mana buu zunbu ka koy boro kayantey do,

Abadantaa jamaa zunbu sanda wongaariyaŋ.

14 Efrayim mana hun kala nongoo kaŋ ra Amalek borey cindi.

Ngi dumaa ga, Benžameŋ hun.

Bonkoyniyaŋ zunbu ka hun Makir,

borey kaŋ ga kokoytaraa goboo dii zunbu ka hun Zabuloŋ.

15 Isakar boŋkoyney goo Debora bande.

Isakar nda Barak tee affoo,

a cahã ka zunbu ka koy ganganoo ra.

Rubeŋ hugey hanse ka bine-bine.

16 Macin ka kate ma cindi kaley gamey ra ka maa kurkey laati karyanoo se?

Rubeŋ hugey hanse ka bine-bine.

17 Galad goro Žurdeŋ isaa se banda bila nda i koy.

Macin se Dan ga waati tee harihiyey jere bila nda i ma koy?

Ašer goo ma goro teekoo miɲoo ga,

a cindi nga gurawey ga.

18 Amma Zabuloŋ manʼti kala jama kaŋ na buuyan tangam,

Neftali mo na buuyan tangam wongoo farroo ra.

19 Kokoyey kaa, i wongu.

Kanaŋ kokoyey wongu Tanak,

Megido harey jere,

i mana duu alganiima, i mana duu nzorfu kaaray.

20 Za beenaa ra handarawey wongu,

ngi fondaa ra i na Sisera wongu.

21 Kišoŋ haroo nʼi tuusu,

Kišoŋ haroo kaŋ gay a ga bara.

Yala ya dira ay fondaa ra nda hini!

22 Woo ra baryey ceekorey na laboo kar,

i ga hanse ka zuru nda ngi kobsey.

23 Wa Meroz koyraa danga, Abadantaa almalaykaa kʼa har,

wa nga gorokey danga,

zama i mana kaa ka Abadantaa faaba,

ka tonton wongaarey ga ka Abadantaa faaba.

24 Albarka ma huru Yayel ra woyey kul ra,

Yayel, Heber, Keni boraa wandoo,

woyey ra kaŋ ga huna hukkum cire, albarka ma huru a ra.

25 Sisera na hari wiri, Yayel nʼa noo waa,

boro kayantey potoo ra a kate waahoonu.

26 A na kabe ka sukahayaa dii,

a na nga kabe gumaa ka goykey guuru-baabaa zaa,

a na Sisera kar, a na boŋoo kayri-kayri,

a nʼa kayri, a na lakkaloo fun.

27 Sisera kunkuni Yayel cewey cire,

Sisera kaŋ, a kani.

A na nga boŋ kunkuni cewey cire, a kaŋ,

nongoo kaŋ ra a na nga boŋ kunkuni nga ra a kaŋ, a halaci.

28 Sisera ɲaa ga honnay nda funeetaraa fun-funey, a kaati ka nee:

‹Macin se nga bari torkaa si kaa hala sohõ?

Macin se ay si maa torkawey jindey?›

29 Lakkalkoyney kaŋ goo boŋkoyni woyey ra nʼa zaabi.

Nga hunday mo zaabi ka nee:

30 ‹Šikka sii kaŋ alganiimaa kaŋ i duu a nga no i goo mʼa zamna.

Hondiyaw woy foo wala ihinka wongu-ize foo kul se.

Alganiima kaŋ ti bankaaray caarantey, wey kaŋ i nʼi taa,

icere-cerantey, nda bankaaray hinka kaŋ kayandi borey kaŋ hin jindey se.›

31 Abadantaa, yala ni iberey kul ma dere takaa woo da,

borey kaŋ ga baa ni ma tee sanda waynaa

waati kaŋ a fatta nda nga gaaboo.»

Gandaa yay jiiri woytaaci (40).

6

Majaŋ borey na Izirayel borey torro

1 Izirayel borey na goy futu tee Abadantaa jine. Woo se Abadantaa nʼi kaŋandi Majaŋ borey kabey ra jiiri iyye. 2 Majaŋ na nga hinoo daŋ Izirayel ga. Majaŋ borey maaganda se Izirayel borey na nongu hanse tondi hondey ra, i na tondi guusuyaŋ nda tondidooyaŋ tee kaŋyaŋ ra i ga tugu. 3 Nda Izirayel borey na dumi say, Majaŋ borey, nda Amalek borey, nda waynahunay izey ga kaa kʼi wongu. 4 I na ngi kaloo tee Izirayel borey jeroo ga, ka gandaa laboo nafaa hasara hala Gaaza here, Izirayel ra i mana hunay naŋ, i mana alman naŋ, i mana haw naŋ, i mana farka naŋ. 5 Waati kaŋ i žigi ka koy nda ngi adabbawey nda ngi hukkumey, i ga kaa ma nee ndoo jamaa. I si kabandi, ngi nda ngi yoowey, i ga kaa gandaa ra kʼa hasara. 6 Izirayel hanse ka kayna Majaŋ borey kabey ra. Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee.

7 Waatoo kaŋ Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee Majaŋ borey sabbu se, 8 Abadantaa na annabi sanba Izirayel borey se. A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay na war fattandi Misira, ay na war kaa baɲɲataray hugoo ra. 9 Ay na war kaa Misira borey kabey ra, ay na war kaa war torrokey kabey ra. Ay na war iberey gaaray war jine, ay na war noo ngi gandaa.› 10 Ay nee war se: ‹Agay ti Abadantaa, war Koyoo. War masi hunbur Amor borey koyey kaŋ gandaa ra war goo, war masʼi gana. Amma war mana haŋajer ya ne.›»

Irkoy na Žedewoŋ daŋ a ma Izirayel hallasi

11 Woo banda ga, Abadantaa almalaykaa kaa ka goro tuuriɲaa beeroo cire kaŋ goo Ofra kaŋ ti Yowaš, Abiyezer boraa wane. Nga izʼaroo Žedewoŋ ga alkama kar alaneb mottidogoo ra. A ga woo tee no din hala Majaŋ borey masi dii a. 12 Abadantaa almalaykaa bangay a se. A nee a se: «Abadantaa goo ni bande, wongaaroo!» 13 Žedewoŋ nee a se: «Alha-naŋ ay koyoo, nda Abadantaa goo ir bande, macin se woo kul duu ir? Man Abadantaa teegoy kayfantey kul kaŋ ir hayragey nʼi deede ir se ka nee: ‹Abadantaa nka manʼir fattandi Misira wala?› Sohõ Abadantaa nʼir yala, a nʼir daŋ Majaŋ borey kabey ra.» 14 Abadantaa bere a here ka nee: «Koy nda gaaboo kaŋ goo ma ne, nʼga Izirayel hallasi Majaŋ borey kabey ra. Manʼti agay ka ni sanba wala?» 15 Žedewoŋ nee a se: «Alha-naŋ ay Koyoo, macin nda ay ga Izirayel hallasi? Agay jamaa ti jamawey kul ikaccaa Manase alkabiilaa ra, agay ti ay baabaa hugoo kul ikaccaa.» 16 Abadantaa nee a se: «Ay goo ni bande, nʼga Majaŋ borey kar ni mma nee boro folloku bande nʼga yenje.» 17 A nʼa zaabi ka nee: «Alhormo tee ya ne, ay gʼa wiri ni ga, tammaasa cebe ya ne kaŋ ni, Abadantaa no ma šelaŋ ya ne. 18 Ay gʼa wiri ni ga, masi hun ne hala ya yee kate ma ne, ay ga kate ay sargaroo kʼa jisi ni jine.» Abadantaa nee: «Ay ga cindi ne hala ma yee kate.»

19 Žedewoŋ koy hancin-ize foo hanse ka farin kilo waranza (30) tee takulayaŋ kaŋ ra dolobiri sii. A na hamoo daŋ kokondo ra, a na maafaa daŋ jinay ra, woo banda ga, a koy nda ey almalaykaa do tuuriɲaŋoo cire. 20 Irkoy almalaykaa nee a se: «Hamoo nda takulawey kaŋ ra dolobiri sii zaa, i fur tondoo woo boŋ ma maafaa doori i boŋ.» Žedewoŋ na takaa din da tee. 21 Abadantaa almalaykaa na goboo kaŋ goo nga kaboo ra boŋoo ka tuku hamoo nda takulawey kaŋ ra dolobiri sii ga. Nuune tun tondoo ra kaŋ na hamoo nda takulawey kaŋ ra dolobiri sii ton. Woo banda ga, Abadantaa almalaykaa dere moɲey cire. 22 Žedewoŋ dii kaŋ Abadantaa almalaykaa no, a nee: «Woo si hin ka tee, ay Koyoo, Abadantaa, adiši Abadantaa almalaykaa no ay dii a moo nda moo!» 23 Abadantaa nee a se: «Baani ma kaa ni ga, masi hunbur, nʼsi buu.»

24 Žedewoŋ na sargari tonadoo cin Abadantaa se kaŋ a na maaɲoo daŋ «Abadantaa ti baani». A goo Ofra, Abiyezer borey koyraa ra hala hõ.

Žedewoŋ na tooroo kaŋ ti Bal sargari tonadogoo kayri

25 Zaari follokaa cijinoo ra Abadantaa nee Žedewoŋ se: «Ni baabaa yaaroo zaa kaŋ ti ihinkantoo kaŋ goo nda jiiri iyye. Ma Bal sargari tonadogoo kayri kaŋ ti ni baabaa wane, ma Ašera bundu tooroo kaŋ goo jeroo ga dunbu. 26 Woo banda ga, ma sargari tonadoo cin tondidogoo woo boŋ beene Abadantaa, ni Koyoo se ka sawa nda ašariyawey. Ma yaaru hinkantoo zaa mʼa ton nda Ašera bundu tooroo kaŋ nʼnʼa dunbu kʼa tee sargari kukurante.» 27 Žedewoŋ na aru woy (10) zaa nga tamey ra, a na hayaa tee kaŋ Abadantaa nʼa har a se. Amma kaŋ a ga hunbur nga baabaa hugoo borey nda nga koyraa borey, a manʼa tee zaaroo ra, cijinoo ra a nʼa tee. 28 Waatoo kaŋ koyraa borey tun subbaahi taya ra, i dii kaŋ Bal sargari tonadogoo kayri, Ašera bundu tooroo kaŋ goo jeroo ga dunbandi, yaaru hinkantoo sargandi sargari tonadogoo ga kaŋ ne ka cinandi. 29 I nee cere se: «May ka woo tee?» I na alhabar ceeci, de a harandi ka nee: «Žedewoŋ, Yowaš izʼaroo no ka woo tee.» 30 Koyraa borey nee Yowaš se: «Ni izʼaroo kaataray a ma buu, zama Bal kaŋ ir gʼa gana sargari tonadogoo no a nʼa kayri ka Ašera bundu tooroo kaŋ goo jeroo ga dunbu.» 31 Yowaš na borey kul kaŋ tun a se zaabi ka nee: «War ga Bal faasayanoo goo wala? War no mʼa hallasi wala? Boro kul kaŋ nee nga ga Bal faasa ga buu za moo mana boo. Nda koy no a ma faasa nga boŋ se nga hunday, zama nga sargari tonadogoo no ka kayrandi.» 32 Hanoo din no i na Žedewoŋ maaɲoo daŋ Yerub-Bal (maanaa «yala Bal ma nga boŋ faasa») ka nee: «Yala Bal ma nga boŋ faasa a ga, zama a na nga sargari tonadogoo kayri.»

Žedewoŋ na tammaasa ceeci Irkoy ga

33 Majaŋ borey kul, nda Amalek borey, nda waynahunay izey na cere marga ka Žurdeŋ isaa deŋ ka ngi kaloo gorandi Žizireyel gooroo ra. 34 Abadantaa Hundoo zunbu Žedewoŋ ga, a na hilli hẽenandi ka Abiyezer borey marga i ma hanga nga. 35 A na dontokawyaŋ sanba Manase gandaa kul ra kʼi marga hala ngi mo alkabiilaa ma hanga nga. A na dontokawyaŋ sanba Ašer, nda Zabuloŋ, nda Neftali alkabiilawey ra kaŋ žigi ka koy kʼi kubay.

36 Žedewoŋ nee Irkoy se: «Nda nʼga baa ma Izirayel hallasi nda ay kaboo sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa har, 37 nga ne, ay ga alman kuuroo haabu jisi taasu kar ganganoo ra, de nda harandaŋ zunbu haaboo hinne boŋ, amma nongoo kul ra laboo ga kogu, woo ra ay ga bay kaŋ nʼgʼay kaboo ka Izirayel hallasi sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa har.» 38 Woo kaŋ Žedewoŋ nʼa har, nga da ka tee. Subaa ra, a biya ka tun, a na haaboo musay ka harandaŋoo kaa a ra, tuu mee foo. 39 Žedewoŋ nee Irkoy se: «Masi futu ay ga, hiino hinne no ay ga šelaŋ. Naŋ ya tammaasa wiri ni ga hiino hinne alman haaboo ga, alman haaboo hinne ma kogu, amma laboo kul ra harandaŋ ma bara.» 40 Woo kaŋ Žedewoŋ nʼa har, Irkoy na woo din da tee hanoo din cijinoo. Alman haaboo hinne kogu, amma laboo kul tee harandaŋ.

7

Žedewoŋ ga koy Majaŋ borey wongu nda jama kaccu

1 Yerub-Bal kaŋ ti Žedewoŋ nda jamaa kul kaŋ goo a bande biya ka tun ka ngi kaloo sinji Harod haroo jere. Majaŋ borey kaloo goo i se hawsa here, ka hun More hondoo do hala gooroo ra.

2 Abadantaa nee Žedewoŋ se: «Jamaa kaŋ goo ni bande ga hanse ka boobo ka Majaŋ borey daŋ ni kaboo ra se. Izirayel masi koy fooma ay ga ka nee: ‹Ay gaabi kaaraa kʼay hallasi.›» 3 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ma fee ni jamaa kul ga ka nee: «Boro kaŋ ga hunbur a ga jijiri ma yee, a ma mooru Galad tondi hondey.» Aru zenber waranka cindi hinka (22.000) jamaa ra yee. A cindi zenber woy (10.000). 4 Abadantaa nee Žedewoŋ se: «Jamaa ga hanse ka boobo. I doori haroo ga, no din ra ay gʼi suuba ma ne, boro kaŋ ay nee ma ne: ‹Woo ma koy ni bande› ma koy ni bande. Boro kul kaŋ ay nee ma ne: ‹Woo masi koy ni bande› si koy.» 5 Žedewoŋ na jamaa doori haroo ga. Waatoo din Abadantaa nee a se: «Boro kul kaŋ ga haroo zuu nda deene sanda hanšey takaa, mʼa daŋ jere ga, takaa din da ma boro kul mo daŋ jere ga kaŋ ga kanjezor ka haŋ.» 6 Borey hinnaa kaŋ na haroo zaa ngi kabey ra kʼa zuu nda ngi miɲey manʼti kala boro zangu hinza (300). Jamaa jeroo kul nka kanjezor ka hari haŋ. 7 Abadantaa nee Žedewoŋ se: «Aru zangu hinzaa (300) kaŋ na haroo zuu nda ay ga war hallasi, ngi nda ay ga Majaŋ borey daŋ ni kaboo ra. Jamaa jeroo boro foo kul ma koy nga do.» 8 Woo ga, Žedewoŋ na aru zangu hinzaa (300) naŋ nga bande, a na Izirayel borey jerey naŋ i ma willi ngi do. Boro zangu hinzaa (300) na borey kaŋ ga yee šilfandawey nda hilley taa. Majaŋ borey kaloo goo a se ganda gooroo ra.

Irkoy na bine daŋ Žedewoŋ ra

9 Cijinoo din Abadantaa nee Žedewoŋ se: «Tun ni boŋ ga, zunbu ka koy kaloo ga, ay nʼa daŋ ni kaboo ra. 10 Nda nʼga hunbur ka kar, zunbu jina kaloo here, ni nda Pura, ni tamoo. 11 Ma haŋajer hayaa kaŋ i gʼa har se, woo ra nʼga bine tee ka zunbu ka koy kaloo ga.» A zunbu nda Pura nga tamoo hala wongu-izey jere kaŋ goo kaloo ra. 12 Majaŋ borey, nda Amalek borey, nda waynahunay izey kul na ngi boŋ daaru gooroo ra sanda ndoo jama. Ngi yoowey si kabandi sanda teekoo miɲoo labutaasoo. 13 Waatoo kaŋ Žedewoŋ too kate, woo gar aru foo goo ma handiri deede nga ceroo se. A nee: «Nga ne, ay na handiri foo tee, orž takulaa ga bere-bere ir, Majaŋ borey kaloo ra, a too hala hukkumoo do, a nʼa fonku, a kaŋ, a nʼa daŋ cere ra, hukkumoo kaŋ.» 14 Ceroo zaabi ka nee: «Woo manʼti haya kul kala Žedewoŋ, Yowaš izʼaroo Izirayel boraa takubaa. Irkoy nʼir, Majaŋ borey nda ir kaloo kul daŋ kaboo ra.» 15 Waatoo kaŋ Žedewoŋ maa handiroo fillaa nda nga almaganaa, a sujudu. Woo banda ga, a kaa Izirayel kaloo do ka nee: «Wa tun, zama Abadantaa na Majaŋ borey daŋ war kabey ra!»

Majaŋ borey karandi

16 Žedewoŋ na aru zangu hinzaa (300) zamna margari hinza, a nʼi kul noo hilli nda hoobu koonu kaŋyaŋ gundey ra nuunemalmam goo. 17 A nee i se: «Wʼay guna, de war mʼay takaa tee. Nga ne, za ay too Majaŋ borey kaloo here, war ma hayaa tee kaŋ ay gʼa tee. 18 Waati kaŋ ay na hilloo hẽenandi, agay nda borey kul kaŋ goo ay bande, woo ma gar war mo na kuubi kʼa bere, waatoo din war mo ma hilley hẽenandi, de war ma nee: ‹Ir wongu Abadantaa se nda Žedewoŋ se!›»

19 Žedewoŋ nda aru zangoo (100) kaŋ goo a bande too kaloo here, lakkalkey waati hinkantoo šintinoo ga, waatoo kaŋ lakkalkey barmayandi. I na hilley hẽenandi, i na hoobey kaŋ goo kabey ra kayri. 20 Margari hinzaa na hilley hẽenandi ka hoobey kayri. I na nuunemalmamey dii ngi kabe waawey ra i na hilley dii ngi kabe gumey ra ka hẽenandi. Woo banda ga, i kaati ka nee: «Ir na takuba ka wongu Abadantaa se nda Žedewoŋ se!» 21 I ga kay ka kaloo kuubi kʼa bere, boro foo kul goo nga dogoo ra. Kaloo kul tun ka zuru, ka kaati ka ngi boŋ ceeci. 22 Waatoo kaŋ aru boro zangu hinzaa (300) na hilley hẽenandi, Abadantaa na Majaŋ borey bere cere ga i na takuba ka cere wii kaloo kul ra. I kul zuru ka koy hala Bet-Šita, Sereda here hala Abel-Mehola hirroo ra Tabat jere.

23 I na Izirayel borey cindey kaŋ ti Neftali borey, nda Ašer borey, nda Manase borey kul marga. I na Majaŋ borey gaarandi. 24 Žedewoŋ na dontokawyaŋ sanba Efrayim tondi hondey kul ra ka nee: «Wa zunbu ka koy Majaŋ borey gagay ka fondaa dunbu, i ga yawdogey dii Žurdeŋ isaa ga hala Bet-Bara.» Efrayim arey kul marga, i na yawdogey dii Žurdeŋ isaa ga hala Bet-Bara. 25 I na Majaŋ borey boŋkoyni hinkaa Oreb nda Zeb dii. I na Oreb wii Oreb tondoo do, i na Zeb wii Zeb alaneb mottidogoo ra. I na Majaŋ borey gaarandi koyne, i kate Oreb boŋoo nda Zeb boŋoo Žedewoŋ do Žurdeŋ isaa se banda.

8

Efrayim borey futu

1 Efrayim arey nee Žedewoŋ se: «Macin ti hayaa woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Macin se manʼir cee waatoo kaŋ ni koy Majaŋ borey wongu?» I hanse ka citi a ga. 2 Žedewoŋ nee i se: «Macin ti goyoo kaŋ ay nʼa tee kaŋ ga too war wanoo? War, Efrayim borey alaneb hegaa kurmaroo mana baa ir, Abiyezer borey alaneb izey kosuyanoo wala? 3 War kabey ra Irkoy na Majaŋ borey boŋkoyney Oreb nda Zeb kaŋandi, war nʼi wii. Macin ti goyoo kaŋ ay nʼa tee kaŋ ga too war wanoo?» Waatoo kaŋ a na woo har, ngi futuyanoo ben Žedewoŋ ga.

Žedewoŋ koy Žurdeŋ isaa se dandi

4 Žedewoŋ nka too Žurdeŋ isaa do, a bisa a ga, nga nda aru zangu hinzaa (300) kaŋ goo a bande. I fara, amma i goo Majaŋ borey gaarandiroo ra. 5 Žedewoŋ nee Sukot borey se: «Ay gʼa wiri war ga, war ma borey kaŋ goo ay bande noo ŋaayan, zama i nka fara. Ya mma goo ma Zeba nda Salmunna, Majaŋ borey kokoyey gaarandi.» 6 Amma Sukot boŋkoyney nee: «Zeba nda Salmunna mma bara ni kaboo ra ka ben kaŋ se ir ga ni wongu-izey noo ŋaayan?» 7 Žedewoŋ nee: «Waati kaŋ Abadantaa na Zeba nda Salmunna daŋ ay kaboo ra, ay ga war barzu nda saajoo karjiyaŋ nda ngorfuyaŋ.» 8 A hun no din ka žigi ka koy Penuwel, a na haya follokaa wiri no din borey ga. Penuwel borey nʼa zaabi nda woo kaŋ nda Sukot borey nʼa zaabi. 9 Woo ga, a nee Penuwel borey se: «Waati kaŋ ay yee kate nda baani, ay ga soorohugu kukoo woo kayri.»

10 Woo gar Zeba nda Salmunna cindi Karkor koyraa ra, ngi nda ngi wongu-ize jamaa kaŋ ti aru zenber woy cindi guu (15.000) cine, wey no kul kaŋ cindi waynahunay izey wongu-izey ra. Aru zenber zangu nda waranka (120.000) kaŋ too wongu ka wiiyandi. 11 Žedewoŋ žigi ka koy nda borey kaŋ goo hukkumey cire fondaa, Noba nda Yogboha se waynahunay, a na wongu-izey kar kaŋ ga hongu haya kul si duu ngi. 12 Zeba nda Salmunna zuru, Žedewoŋ hanga ey. A na Majaŋ borey kokoy hinkaa Zeba nda Salmunna dii, a na wongu-izey kul jitandi.

13 Žedewoŋ, Yowaš izʼaroo kaa ka hun wongoo ra nda Heres žigidogoo here. 14 Žedewoŋ na Sukot aru sooga foo dii kʼa hãa, aru soogaa na Sukot boŋkoyney nda boro beerey maaɲey hantum a se, aru boro woyye cindi iyye (77). 15 Woo banda ga, a koy Sukot borey do, Žedewoŋ nee: «Zeba nda Salmunna ne, ngi kaŋ se war nʼay wow ka nee: ‹Zeba nda Salmunna mma bara ni hinoo cire kaŋ se nʼga nee ir ma ni borey kaŋ fara noo ŋaayan?›» 16 Aywa, Žedewoŋ na saajoo karjiyaŋ nda ngorfuyaŋ zaa ka Sukot koyraa borey gooji. 17 A na Penuwel soorohugu kukoo kayri, a na koyraa arey wii.

18 Woo banda ga, Žedewoŋ nee Zeba nda Salmunna se: «Taka foo ti arey takaa kaŋ war nʼi wii Tabor?» I nee: «I ga hima nda ni, affoo kul ga hima nda kokoy-ize.» 19 A nee: «Agʼarmey no, ay ɲaa-izey no. Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, nda war nkʼi naŋ i ma huna, ay si war wii.» 20 Woo banda ga, a nee nga izʼaru jinaa Yeter se: «Tun kʼi wii!» Amma zankaa mana nga takubaa hoobu, zama a mma hunbur, a manʼti kala zanka. 21 Zeba nda Salmunna nee: «Tun kʼir wii ni hunday, zama aru, nga hinagoo de no a gʼa tee.» Woo ra Žedewoŋ na Zeba nda Salmunna wii. Woo banda ga, a na taalamey zaa kaŋ goo ngi yoowey jindey ra.

Žedewoŋ teegoy kokorantey

22 Izirayel borey nee Žedewoŋ se: «Ir laama, ni banda ga, ni izʼaroo mʼir laama, woo banda ga, ni haamaa mʼir laama, zama nʼnʼir hallasi Majaŋ borey kabey ra.» 23 Žedewoŋ nee i se: «Ay si war laama, manʼti agay, manʼti ay izʼaroo, Abadantaa no ma war laama.» 24 Žedewoŋ nee i se: «Ay ga haya foo ceeci war ga: war affoo kul mʼay noo korbay foo nga alganiimaa ra.» Woo gar borey kaŋ i hin ey goo nda wura korbayyaŋ, zama Isimayel boroyaŋ no. 25 I nee: «A ga kan ir se ir mʼi noo ma ne.» I na darbay foo daaru, boro foo kul ga wura korbay foo kaa nga alganiimaa ra kʼa warra a boŋ. 26 Wura korbawey kaŋ a nʼi ceeci tiŋaa tee kilo waranka (20) cine kaŋ ra taalamey nda haŋakorbawey nda darbay ciray henney kaŋ Majaŋ borey kokoyey gʼi daŋ sii a ra, korbawey kaŋ goo ngi yoowey jindey ra mo sii a ra. 27 Žedewoŋ na wuragey kar kʼi tee tooru kʼa daŋ nga koyraa ra kaŋ ti Ofra. Izirayel kul na izefututaray tee* no din tooroo bande, woo tee kumsay Žedewoŋ nda nga hugoo kul se.

28 Majaŋ borey kayna Izirayel borey jine, i mana hin ka ngi boŋey jer koyne. Gandaa yay jiiri woytaaci (40) Žedewoŋ waatoo ra.

Žedewoŋ buuroo

29 Yowaš izʼaroo Žedewoŋ kaŋ se i ga nee Yerub-Bal yee nga do ka goro. 30 Žedewoŋ duu izʼaru woyye (70) kaŋ hun a ga, zama a cindi nda woy booboyaŋ. 31 Nga wahayoo kaŋ goo Šekem, nga mo duu a se izʼaru foo kaŋ a na maaɲoo daŋ Abimelek. 32 Žedewoŋ, Yowaš izʼaroo buu žeenay henna banda ga, i nʼa sutura nga baabaa Yowaš saaraa ra Ofra, Abiyezer borey koyraa ra.

33 Žedewoŋ buuroo banda ga, Izirayel borey yee ka šintin ka izefututaray tee†Bal toorey bande. I na Bal-Berit tee ngi koyoo. 34 Izirayel mana yee ka hongu Abadantaa, ngi Koyoo kaŋ nʼi kaa iberey kul kabey ra kaŋ gʼi kuubi kʼi bere. 35 I mana haya henna tee Yerub-Bal kaŋ ti Žedewoŋ hugoo borey se, haya hennaa kul kaŋ a nʼa tee Izirayel se banda ga.

9

Abimelek tee kokoy Šekem

1 Abimelek, Yerub-Bal izʼaroo koy Šekem ka šelaŋ nga ɲaa armey se nda nga ɲaa alaayan beeroo kul se. A nee: 2 «Ay gʼa wiri war ga, war ma šelaŋ Šekem borey kul se ka nee: ‹Boro woyye (70) Yerub-Bal izʼarey kul ra ma tee war se boŋkoyni wala aru folloku ma tee war se boŋkoyni?› I hongandi kaŋ ay manʼti kala ngi hamoo.» 3 Nga ɲaa armey na woo kul har Šekem borey jine. Biney yadda Abimelek se, zama i nee: «Ir armaa no.» 4 I nʼa noo nzorfu kaaray tamma boŋ woyye (70) Bal-Berit hugoo ra. Nooroo woo nda Abimelek na aru fuyyanteyaŋ nda yaara-yaarakawyaŋ bana, i hanga a bande.

5 A koy baaboo hugoo ra Ofra, a na nga armey wii, Yerub-Bal izey, aru woyye (70) tondi folloku ga. Boro kul mana cindi kala Yotam, Yerub-Bal izey kul ikaccaa, zama a nka tugu. 6 Šekem borey kul nda Bet-Milo borey kul marga ka koy Abimelek tee kokoy tuuriɲaa beeroo jere kaŋ goo tondoo kaŋ ga kay do Šekem.

Žentoo kaŋ Yotam nʼa deede

7 Yotam duu alhabaroo. A koy kay Garizim tondi hondoo boŋ, a na jinde jer ka kaati ka nee: «Wa haŋajer ya ne Šekem borey, woo ra Irkoy ga maa war se.

8 Ay ženti ka fur war se,

han foo woo ti tuuri fooyaŋ kaŋ šerre ka koy kokoy yon a ma ngi laama.

I nee zaytuɲaa se:

‹Ir laama.›

9 Amma zaytuɲaa nee i se:

‹Yʼay jiyoo naŋ

kaŋ ti hayaa kaŋ koyey nda adamizey ga bagʼa ay ra,

ka koy ay boŋ warra tuuri tanayaŋ boŋ wala?›

10 Aywa, tuurey koy nee jeejayɲaa se:

‹Ni, kaa kʼir laama.›

11 Amma jeejayɲaŋoo nee i se:

‹Ya fay nda ay kaanoo nda ay ize hennaa

ka koy ay boŋ warra tuuri tanayaŋ boŋ wala?›

12 Woo banda ga, tuurey nee alanebɲaa se:

‹Ni, kaa kʼir laama.›

13 Amma alanebɲaŋoo nee i se:

‹Ya fay nda agay alaneb hari kaŋ ga koyey nda adamizey ɲaalandi,

ka koy ay boŋ warra tuuri tanayaŋ boŋ wala?›

14 Woo banda ga, tuurey kul nee karjiɲaa se:

‹Ni, kaa kʼir laama.›

15 Karjiɲaŋoo nee tuurey se:

‹Nda cimi no kaŋ war ga baa war mʼay yon ya tee war kokoyoo,

wa kaa ka goro ay biyoo ra,

nda manʼti woo,

yala nuune ma hun ay ra kaŋ ga koy tuurey ŋaa

hala ba Libaŋ tuuriɲaŋey kaŋ se i ga nee sedere a gʼi ŋaa.›»

16 Yotam koy a ga ka nee: «Sohõ, cimi nda laadirtaray da nda war goy ka Abimelek tee kokoy? War goy nda borohennataray Yerub-Bal nda nga hugoo here wala? War nʼa bana ka sawa nda nga teegoyey wala? 17 Zama ay baabaa wongu war se, a na nga hundoo fur war se, a na war kaa Majaŋ borey kabey ra. 18 Amma war, hõ war tun ay baabaa hugoo se, war na nga izʼarey wii, boro woyye (70) tondi folloku ga, de war na Abimelek nga koŋŋaa izʼaroo tee kokoy Šekem borey boŋ, zama war armaa no. 19 Nda cimi nda laadirtaray nda war goy Yerub-Bal nda nga hugoo here hõ, yala war ma ɲaali nda Abimelek, nga mo ma ɲaali nda war. 20 Nda manʼti woo, yala nuune ma fatta Abimelek ra ka Šekem borey nda Bet-Milo borey ŋaa, de yala nuune ma fatta Šekem borey nda Bet-Milo borey ra ka Abimelek ŋaa!»

21 Woo banda ga, Yotam zuru ka koy tugu Ber, a goro no din ka mooru nga armaa Abimelek.

Šekem borey ture Abimelek ga

22 Abimelek na Izirayel laama jiiri hinza. 23 Woo banda ga, Irkoy na binelaalay daŋ Abimelek nda Šekem borey game. Šekem borey mana laadir Abimelek se, 24 takaa kaŋ nda goy futaa kaŋ teendi Yerub-Bal izʼaru woyyaa (70) se nda ngi kuroo alhakoo kaŋ Abimelek ngi armaa ga kaŋ nʼi wii nda Šekem borey ga kaŋ nʼa gaa a ma nga armey wii. 25 Woo gar Šekem borey na zanbaguusu tee tondi hondey boŋ beene, boroyaŋ kaŋ ga boro kul kaŋ ga bisa ngi fondaa ra kom. Abimelek duu alhabaroo.

26 Waati follokaa ra Gal, Ebed izʼaroo kaa, nga nda nga armey, i bisa nda Šekem. Šekem borey naanay a. 27 I koy hawsaa ra ka ngi alaneb faarey hegay, ka alaneb-izey motti ka daame. I koy ngi tooroo hugoo do, i ŋaa i haŋ, i na Abimelek danga. 28 Gal, Ebed izʼaroo nee: «May ti Abimelek, may ti Šekem, hala ir mʼir boŋ daŋ Abimelek cire? Manʼti Yerub-Bal izoo no wala? Manʼti Zebul ti boŋkoyni kaŋ goo a cire wala? Wa war boŋ yeeti ganda Hamor borey se kaŋ ti Šekem borey baabaa, macin se ir no mʼir boŋ daŋ Abimelek cire. 29 Jalla, nda a gar i nkʼay noo Šekem borey, kala ya Abimelek gaaray kʼa kaa dogoo ra.» A nee Abimelek ga: «Ni, Abimelek, he! Tonton ni soojey ga, de ma fatta kate ka wongu.»

30 Zebul kaŋ ti koyraa goforneroo maa hayaa kaŋ Gal, Ebed izʼaroo gʼa har, a dukur. 31 A na boroyaŋ sanba tuguyan ra Abimelek do ka nee a se: «Gal, Ebed izʼaroo nda nga armey kaa Šekem, nga ne, i goo ma koyraa turandi ni ga. 32 Adiši sohõ, tun cijin here, ni nda jamaa kaŋ goo ni bande ma koy zanbaguusu tee i se hawsaa ra. 33 Subbaahoo ra, waynaa fattayanoo ga, ma biya ka tun, de ma kaŋ koyraa ga. Nga ne, waati kaŋ Gal nda jamaa kaŋ goo a bande fatta ka ni kubay, ma haya tee i se kaŋ ni baa.»

34 Hanoo din, Abimelek nda jamaa kul kaŋ goo a bande tun cijinoo ra ka koy zanbaguusu tee Šekem jere, i tee margari taaci kʼi batu. 35 Gal, Ebed izʼaroo fatta ka koy kay koyraa miɲoo ga. Abimelek nda jamaa kaŋ goo a bande buttu ka fatta ngi tugudogoo ra. 36 Gal dii jamaa, a nee Zebul se: «Nga ne, jama foo goo ma zunbu ka hun tondi hondoo boŋ.» Zebul nee a se: «Manʼti woo no, hondoo biyoo no ma tee ma ne sanda boroyaŋ.» 37 Gal yee ka nee: «Guna ka boori, jama no ma zunbu hondoo boŋ kaŋ goo gandaa gamoo ra, affoo mo goo ma kaa ka hun gunandikey tuuriɲaa beeroo here.» 38 Zebul nee a se: «Adiši man ni šenni henney, ni kaŋ ga nee: ‹May ti Abimelek, hala ir ma huru a cire?› Manʼti jamaa ti woo kaŋ nʼga donda? Sohõ fatta, koy i wongu.» 39 Gal fatta Šekem borey jine ka Abimelek wongu. 40 Abimelek nʼa gaaray, a zuru a se. Boro boobo kaŋ ka buu za hawsaa ra hala koyraa miɲoo ga. 41 Abimelek goro Aruma. Zebul na Gal nda nga armey gaaray, i mana hin ka goro Šekem.

42 Subaa ra, jamaa fatta ka koy hawsaa ra. Abimelek duu alhabaroo. 43 A na jamaa zaa, a nʼi zamna margari hinza, a nʼi lanba ka zanbaguusu tee saajoo ra. Nga ne, waatoo kaŋ a ga dii jamaa ga fatta koyraa ra, a gum i boŋ kʼi wongu. 44 Abimelek nda nga margarey kaŋ goo a bande tun ka koy kay koyraa miɲoo ga. Margari hinkaa kaŋ borey kul kaŋ goo hawsaa ra boŋ kʼi kar. 45 Abimelek na zaaroo kul tee a ga koyraa wongu. A na koyraa dii, a na borey wii kaŋ goo a ra. Woo banda ga, a na koyraa kayri, a na ciiri say-say a ra.

46 Aywa, waatoo kaŋ Migdal-Šekem borey kul maa alhabaroo, i koy tooroo kaŋ se i ga nee Berit hugoo folgoo ra. 47 Abimelek duu alhabar kaŋ Migdal-Šekem borey kul marga. 48 Woo banda ga, Abimelek žigi Salmoŋ tondi hondoo ga, nga nda jamaa kaŋ goo a bande. Abimelek na daaši zaa, a na tuuri kabe foo dunbu, a nʼa jeeje nga jesoo ga. A nee jamaa se kaŋ goo nga bande: «War dii hayaa kaŋ ay nʼa tee, wʼay takaa tee, wa cahã.» 49 Jamaa boro foo kul na tuuri kabe foo dunbu ka hanga Abimelek. I na tuuri kabey daŋ tooroo hugoo folgoo ra, i na nuune daŋ i ra, i na folgoo nda hayaa kaŋ goo a ra kul ton. Takaa woo nda Migdal-Šekem borey buu, ngi hinnaa arey nda woyey manʼti kala boro zenber foo (1.000) cine.

Abimelek buuyanoo

50 Abimelek koy Tebes. A na Tebes wanga kʼa daŋ game, a nʼa dii. 51 Soorohugu kuku gaabante foo goo koyraa gamoo ra, boraa kul zuru ka koy tugu a ra, arey nda woyey, nda koyraa borey. I nʼa daabu ngi ga, i žigi soorohugu kukoo sooraa batumaa ra. 52 Abimelek man soorohugu kukoo miɲoo ka wongu, a nee nga mma nuune daŋ a ra. 53 Woy foo kaŋ goo sooraa boŋ na Abimelek warra nda fufutondi boŋoo ra, a na boŋoo kayri. 54 Dogoo din da Abimelek ciya aru soogaa se kaŋ nga wongu jinawey zaa ka nee a se: «Ni takubaa hoobu mʼay wii, i masi koy nee: ‹Woy kʼa wii.›» Aru soogaa nʼa hay, a buu. 55 Waatoo kaŋ Izirayel borey dii kaŋ Abimelek buu, boro foo kul koy nga hugoo do.

56 Takaa woo nda Irkoy na teegoy futaa kaŋandi Abimelek boŋ kaŋ a nʼa tee nga baabaa se, zama a na nga arma woyyaa (70) wii. 57 Teegoy futaa kul kaŋ Šekem borey nʼa tee, Irkoy nʼa kaŋandi i boŋ. Dangaa kaŋ Yotam, Yerub-Bal izʼaroo nʼa har i ga duu ey.

10

Alkaali tanayaŋ kaŋ ti Tola nda Yahir

1 Abimelek buuyanoo banda ga, Tola kaa ka Izirayel borey kaa iberey kabey ra. Tola ti Puwa izʼaroo, Puwa manʼti kala Dodo, Isakar alkabiilaa boro izʼaroo. A si goro kala Šamir koyraa ra, Efrayim tondi hondey ra. 2 A tee alkaali Izirayel ra jiiri waranka cindi hinza (23), nga banda ga, a buu, i nʼa sutura Šamir.

3 Tola banda ga, Yahir kaa, Galad boro no, a tee alkaali Izirayel ra jiiri waranka cindi hinka (22). 4 Izʼaru waranza (30) bara a se kaŋyaŋ ga kaaru farka waranza (30) boŋ, koyra waranza (30) goo ngi mayray ra. Hala hõ i mma nee koyrawey wey se Yahir koyra buuna-buunawey, i sii kala Galad gandaa ra. 5 Woo banda ga, Yahir buu, i nʼa sutura Kamoŋ.

Amoŋ borey na Izirayel tangam

6 Izirayel borey yee ka goy futu tee Abadantaa jine. I na toorey kaŋ se i ga nee Bal nda Astarte gana kaŋyaŋ ti Siiri gandaa koyey, nda Sidoŋ koyey, nda Mowab koyey, nda Amoŋ borey koyey, nda Filisti borey koyey. I na Abadantaa naŋ, i mana yee kʼa gana. 7 Abadantaa futu Izirayel ga, a nʼi daŋ Filisti borey nda Amoŋ borey kabey ra. 8 I na Izirayel borey kankam kʼi šiita jiiroo din, takaa din da hala jiiri woy cindi yaaha (18), maanaa Izirayel borey kul kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda, Amor borey gandaa ra kaŋ goo Galad. 9 Amoŋ borey na ba Žurdeŋ isaa deŋ ka koy Žuda, nda Benžameŋ, nda Efrayim hugoo wongu. Izirayel borey hanse ka fara. 10 Izirayel borey kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Ir na zunubu tee ma ne, zama ir na ni kaŋ ti ir Koyoo naŋ, ir na toorey kaŋ ti Balyaŋ gana.» 11 Abadantaa nee Izirayel borey se: «Waatoo kaŋ Misira borey, nda Amor borey, nda Amoŋ borey, nda Filisti borey, 12 nda Sidoŋ borey, nda Amalek borey, nda Mawoŋ borey ga war gurzugay, war nʼay cee. Ya na war hallasi kabey ra wala? 13 Amma war, war nʼay naŋ ka koy koy tanayaŋ gana. Woo se ay si yee ka war kaa kabe ra. 14 Wa koy, war ma koyey cee kaŋ war nʼi suuba! I ma war hallasi war gurzugaa waati.» 15 Izirayel borey nee Abadantaa se: «Ir na zunubu tee, haya tee ir se kaŋ kan ma ne. Amma ir hallasi hõ!» 16 Woo banda ga, i na koy waaney kaa ngi game ka Abadantaa gana kaŋ mana yee ka yadda Izirayel zaraboo ga.

17 Aywa, Amoŋ borey marga ka ngi kaloo gorandi Galad wongoo se. Izirayel borey mo marga ka ngi kaloo gorandi wongoo se Mispa. 18 Izirayel borey kaŋ goo Galad gandaa ra, ngi nda ngi boŋkoyney nee cere se: «May ti aroo kaŋ ga huru ir jine ka Amoŋ borey wongu? Boro kul kaŋ hin ka woo tee ga tee Galad borey kul boŋkoynoo.»

11

Žefte tee Izirayel boŋkoynoo

1 Wongaari beeri goo Galad gandaa ra, maaɲoo ti Žefte. Baaboo maaɲoo ti Galad. Galad mana duu Žefte kala woykuuru ga. 2 Galad wandoo hunday na izʼaruyaŋ hay a se. Waatoo kaŋ woyoo woo izey beeri i na Žefte gaaray, i nee a se: «Nʼsi duu tubu ir baabaa hugoo ra, zama woy tana ize ti ni.» 3 Kaŋ woo tee, Žefte zuru ka hun nga armey ra ka koy goro Tob gandaa ra. Aru fuyyanteyaŋ marga Žefte jere. I ga fatta a bande ka windi.

4 Waati banda ga, Amoŋ borey tun ka Izirayel wongu. 5 Kaŋ Amoŋ borey goo ma Izirayel wongu, Galad boro beerey koy Žefte ceeci Tob gandaa ra. 6 I nee Žefte se: «Kaa, nʼga tee ir jineboraa, de ir ga Amoŋ borey wongu.» 7 Žefte nee Galad boro beerey se: «Manʼti war no ka wanji ay ga, kʼay gaaray ay baabaa hugoo ra? Macin se war ga kaa ay do hõ kaŋ war goo gurzugay ra?» 8 Galad boro beerey nee Žefte se: «Hayaa kaŋ se ir yee kate ni do sohõ da manʼti kala ma koy ir bande, ma Amoŋ borey wongu, ma tee ir boŋkoynoo. Ma tee Galad borey kul se boŋkoyni.» 9 Žefte nee Galad boro beerey se: «Nda war nʼay ka koy hala ya Amoŋ borey wongu, de Abadantaa nʼi daŋ ay kaboo ra, boŋkoynitaraa ga huru ay mayraa ra wala?» 10 Galad boro beerey nee Žefte se: «Ir yadda, woo kaŋ nʼnʼa har, nda ir manʼa tee, Abadantaa ga tee seede.»

11 Woo ga, Žefte koy Galad boro beerey bande. Jamaa nʼa daŋ jine a ma tee boŋkoyni nda jineboro. Allaahidoo kul kaŋ i nʼa zaa Žefte se, Žefte kaa kʼa kul har Abadantaa jine Mispa.

Šenney kaŋ Žefte nʼi har Amoŋ borey se

12 Žefte na dontokawyaŋ sanba Amoŋ borey kokoyoo do ka nee a se: «Macin bara ir game kaŋ se nʼga kaa ay ga kʼay gandaa wongu?» 13 Amoŋ borey kokoyoo nee Žefte dontokey se: «Izirayel no, waatoo kaŋ a žigi ka fatta Misira, a nʼay gandaa dii za Arnoŋ isaa hala Yabok isaa ga ka koy hala Žurdeŋ isaa do. Sohõ ma labey wey yeeti ir se nda ni boŋ.»

14 Žefte yee ka dontokawyaŋ sanba Amoŋ borey kokoyoo do 15 ka nee a se: «Žefte nee: ‹Izirayel mana Mowab gandaa dii, a mana Amoŋ borey gandaa dii.› 16 Waatoo kaŋ Izirayel borey žigi ka fatta Misira, i nka dira saajoo ra hala Kakaarey teekoo do ka too Kadeš. 17 No din ra Izirayel na dontokawyaŋ sanba Edom kokoyoo do ka nee a se: ‹Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya bisa nda ni gandaa.›* Amma Edom kokoyoo mana haŋajer i se. A na dontokawyaŋ sanba Mowab kokoyoo mo se, nga mo wanji. Woo ra Izirayel kul cindi Kadeš. 18 Woo banda ga, Izirayel borey dira saajoo ra, i na Edom nda Mowab kuubi, i bisa Mowab se waynahunay. I goro Arnoŋ se banda bila nda i ma huru Mowab laboo ra, zama Arnoŋ manʼti kala Mowab hirroo. 19 Izirayel na dontokawyaŋ sanba Sihoŋ do kaŋ ti Amor borey nda Hešboŋ kokoyoo, Izirayel nee a se: ‹Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ir ma bisa nda ni gandaa ka koy too ir nongoo ra.›† 20 Amma Sihoŋ mana naanay Izirayel kʼa naŋ a ma bisa nda nga laamaa. Sihoŋ na nga wongu-izey kul marga, a na nga kaloo gorandi Yahas ka Izirayel wongu. 21 Abadantaa, Izirayel Koyoo na Sihoŋ nda nga wongu-izey kul daŋ Izirayel kaboo ra. Izirayel na Amor borey gandaa kul mayray kaŋ ra Amor borey ga goro. 22 I na Amor borey laboo kul mayray, za Arnoŋ isaa hala Yabok isaa ka koy za saajoo ra hala Žurdeŋ isaa do. 23 Aywa, Abadantaa, Izirayel Koyoo na Amor borey gaaray nga jamaa Izirayel jine, ni no mʼir gaaray laboo ra? 24 Ni koyoo kaŋ ti Kemoš, gandaa kaŋ a nʼa noo ma ne ga tee ni wane wala? Takaa din da ir mo, haya kul kaŋ Abadantaa nʼa noo ir se wongu ra, hayaa ga tee ir wane. 25 Ni nka bisa Sipor izʼaroo Balak kaŋ ti Mowab kokoyoo? A na yenje ceeci Izirayel ga wala? A nʼa wongu wala? 26 Jiiri zangu hinza (300) ne kaŋ Izirayel ga goro Hešboŋ nda nongey kaŋ goo nga laamaa ra, Aroyer ra nda nongey kaŋ goo nga laamaa ra, nda koyrawey kul kaŋ goo Arnoŋ isaa miɲey bande. Macin se war mana laboo woo taa alwaatoo woo kul? 27 Manʼti agay ka zunubu tee ma ne, ni ka goy laala goy ay ga, ni kaŋ baa mʼay wongu. Yala Abadantaa kaŋ ti ciitikaa, ma ciiti hõ Izirayel borey nda Amoŋ borey game.»

28 Amma Amoŋ borey kokoyoo mana haŋajer Žefte šenney se kaŋ a donto kʼi har a se.

Žefte na meefur zaa

29 Abadantaa Hundoo zunbu Žefte ga, a na Galad gandaa nda Manase gandaa dunbu ka bisa. Woo banda ga, a bisa ka koy Mispa kaŋ goo Galad, a hun Mispa kaŋ goo Galad ka bisa Amoŋ borey do. 30 Žefte na meefur zaa Abadantaa se, a nee: «Abadantaa, nda nʼna Amoŋ borey daŋ ay kaboo ra nda cimi, 31 boro kul kaŋ fatta nda ay hugoo miɲoo kʼay kubay waati kaŋ ay yee kate nda baani ka hun wongoo kaŋ ay gʼa tee Amoŋ borey bande, boraa ga tee Abadantaa wane, ay gʼa kaa sargari kukurante.» 32 Žefte bisa Amoŋ borey do kʼi wongu, Abadantaa nʼi daŋ kaboo ra. 33 Žefte hin ey hinay beeri, a nʼi kar za Aroyer hala boro ma too Minit, koyra waranka (20), hala Abel-Keramim. Amoŋ borey na ngi boŋ yeeti ganda Izirayel borey se.

34 Waatoo kaŋ Žefte ga yee kate nga do Mispa, nga ne, nga ize woyoo nʼa kubay nda dunduŋ nda gaani. Nga ize bajja follokaa no, nga banda ga, a sii nda izʼaru, a sii nda ize woy tana foo. 35 Za a dii a, nga no, a na nga bankaarawey kottu ka nee: «He! Kaari, ay ize woyoo, ni no ma kate ay ga bone. Agay ka hanse ka šelaŋ Abadantaa se, ay si hin ka yee ay šennoo se banda.» 36 Ize woyoo nee a se: «Baaba, ni nka hanse ka šelaŋ Abadantaa se, hayaa tee ya ne ka sawa nda woo kaŋ hun ni miɲoo ra sohõ kaŋ Abadantaa na ni dukuroo kaa ni iberey ra kaŋ ti Amoŋ borey.» 37 A yee ka nee baaboo se: «Ma woo tee ya ne kaŋ ay gʼa wiri ni ga, ay noo handu hinka šarti, ay ga koy tondi hondey ra ka yaara-yaara ka hẽe, agay nda ay cerey, zama ay ga buu ay hondiyawtaraa ra bila ya hiiji.» 38 A nee a se: «Koy.» A nʼa naŋ a ma koy handu hinka. A koy tondi hondey boŋ, nga nda nga cerey ka hondiyawtaraa hẽe. 39 Handu hinka banda ga, a yee kate baaboo do, a nʼa ka meefuroo kaa kaŋ nʼa zaa. A mana bay ka marga nda aru. Za woo ga, a tee alaada Izirayel ra kaŋ ti 40 jiiri ka kaa jiiri Izirayel hondiyawey ga fatta jirbi taaci ka koy hongu Žefte Galad boraa ize woyoo.

12

Efrayim borey nda Žefte wongoo

1 Efrayim arey marga ka bisa ka koy Safoŋ* ka nee Žefte se: «Macin se ni bisa ka koy Amoŋ borey wongu bila nda ma ciya ir se ir ma koy ni bande? Ir ga nuune daŋ ni hugoo ra ka ni nda ni hugoo ton.» 2 Žefte nee: «Agay nda ay jamaa, waafakay jaŋay beeri huru ir nda Amoŋ borey game. Waatoo kaŋ ay na war cee war manʼay kaa kabey ra. 3 Kaŋ ay dii war si kaa kʼay faaba, ay farrati, ay bisa ka koy Amoŋ borey do, de Abadantaa nʼi daŋ ay kaboo ra. Adiši macin se war ga kaa kʼay wongu hõ?» 4 Žefte na Galad arey kul marga ka koy Efrayim wongu. Galad arey na Efrayim kar, ka gar Efrayim borey nka nee: «War Galad borey, war manʼti kala meecindiyaŋ kaŋ zuru ka hun Efrayim ka koy Manase.» 5 Galad na Žurdeŋ isaa yawdogey dii Efrayim heroo ra. Waati kul kaŋ Efrayim boro foo kaŋ cindi ga baa nga ma bisa, Galad arey gʼa hãa ka nee: «Efrayim boro ti ni wala?», nda a tuuru ka nee: «Kalaa», 6 i ga nee a se: «Nee: ‹Šibolet›.» Nda a nee: «Sibolet»†, zama Efrayim borey si hin kʼa har nda fondaa, i gʼa dii ka jindoo kaa no din Žurdeŋ isaa yawdogey ra. Waatoo woo ra Efrayim aru zenber woytaaci cindi hinka (42.000) jaŋ ngi hundey.

7 Žefte kaŋ ti Galad boro tee alkaali Izirayel ra jiiri iddu, woo banda ga, Žefte buu, de i nʼa sutura Galad koyrawey affoo ra.

Alkaaley kaŋ na Izirayel laama Žefte dumaa ga

8 Žefte buuyanoo banda ga, Ibsaŋ kaŋ ti Betelehem boro tee alkaali Izirayel ra. 9 A duu izʼaru waranza (30) nda ize woy waranza (30) kaŋ a nʼi hiijandi taray boroyaŋ se. Nga izʼarey, a kate i se woy-ize waranza (30) kaŋ a nʼi ka hun taray. A tee alkaali Izirayel ra jiiri iyye. 10 Woo banda ga, Ibsaŋ buu, i nʼa sutura Betelehem.

11 Ibsaŋ banda ga, Eloŋ kaŋ ti Zabuloŋ boro tee alkaali Izirayel ra jiiri woy (10). 12 Woo banda ga, Eloŋ, Zabuloŋ boraa buu, i nʼa sutura Ayaloŋ ra, Zabuloŋ gandaa ra.

13 Eloŋ banda ga, Hilel izʼaroo Abdoŋ kaŋ ti Piratoŋ boro tee alkaali Izirayel ra. 14 A duu izʼaru woytaaci (40) nda haama waranza (30) kaŋ ga kaaru farka woyye (70) boŋ. A tee alkaali Izirayel ra jiiri yaaha. 15 Nga banda ga, Hilel, Piratoŋ boraa buu, i nʼa sutura Piratoŋ, Efrayim gandaa ra, Amalek borey tondi hondoo ra.

13

Samsoŋ hayandiroo

1 Izirayel borey yee koyne ka goy futu tee Abadantaa jine. Abadantaa nʼi daŋ Filisti borey kabey ra jiiri woytaaci (40).

2 Sora koyraa ra aru foo goo no, Dan borey alaayan beeroo boro no, maaɲoo ti Manowa, wandoo manʼti kala woy gun, a sii nda ize. 3 Han foo Abadantaa almalaykaa bangay woyoo woo se ka nee a se: «Nga ne, ni kaŋ ti woy gun, mana duu ize, nʼga kaa ka tee alhaamidu, nʼga izʼaru daŋ aduɲɲa ra. 4 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ma hanse ka hawgay, masi alaneb hari mooro haŋ, masi harifutu dumi kul haŋ, masi haya harramante kul ŋaa. 5 Zama nga ne, nʼga tee alhaamidu, de nʼga izʼaru daŋ aduɲɲa ra. Šiini si zuru boŋoo ra, zama zankaaroo woo ga tee boro kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se za ɲaŋoo gundoo ra. Nga no ma šintin ka Izirayel hallasi Filisti borey kabey ra.» 6 Woyoo koy nee nga kurɲoo se: «Irkoy aru foo kaa kʼay gar, a ga hima nda Irkoy almalaykaa, a ga hanse ka hunburandi. Ay manʼa hãa man ra a hun, a mana nga maaɲoo har ya ne. 7 Amma a nee ya ne: ‹Nʼga kaa ka tee alhaamidu, nʼga izʼaru daŋ aduɲɲa ra. Sohõ masi alaneb hari moora haŋ, masi harifutu dumi kul haŋ, masi haya harramante kul ŋaa, zama zankaaroo woo ga tee boro kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se za ɲaŋoo gundoo ra hala nga buuyanoo zaaroo ga.›»

8 Kaŋ Manowa maa woo, a na Abadantaa suurandi ka nee: «Abadantaa, ay ga ni ŋaaray, Irkoy boraa kaŋ nʼnʼa sanba ma yee kate ir do kʼir cawandi woo kaŋ ir ga hima kʼa tee zankaaroo se kaŋ ga hayandi.» 9 Abadantaa na haŋajer Manowa se, Irkoy almalaykaa yee kate woyoo do. A goo ma goro hawsaa ra. Nga kurɲoo Manowa sii a bande. 10 Woyoo cahã ka zuru ka koy nga kurɲoo do ka deede ka nee: «Kaa ka guna, aroo kaŋ bay ka kaa ay do yee ka bangay ya ne.» 11 Dogoo din da, Manowa tun ka hanga wandoo, a na aroo gar, a nee a se: «Ni no ka šelaŋ woyoo woo se?» A nee: «Agay no.» 12 Manowa nee: «Nda šennoo kaŋ nʼnʼa har tee cimi, macin ti zankaaroo dira takaa hantumoo kaŋ kayandi, macin ti hayaa kaŋ a ga hima kʼa tee?» 13 Abadantaa almalaykaa nee Manowa se: «Hayey kul kaŋ ay nʼi har woyoo se, a ma nga boŋ dii i ga. 14 A si alanebɲaa haya kul ŋaa, a si alaneb hari moora haŋ, a si harifutu dumi kul haŋ, a si haya harramante kul ŋaa, hayey kul kaŋ ay nʼi har a se a mʼi dii.» 15 Manowa nee Abadantaa almalaykaa se: «Suuri, mʼir batu hala ir ga hancin-ize foo soolu kʼa hina ma ne.» 16 Abadantaa almalaykaa nee Manowa se: «Ba nda nʼnʼay gaabi ya cindi, ay si ni ŋaahayaa ŋaa, amma nda nʼga baa ma sargari kukurante tee, a kaa Abadantaa se.» Manowa si bay kaŋ Abadantaa almalaykaa no. 17 Manowa nee Abadantaa almalaykaa se: «Macin ti ni maaɲoo, hala ir ma albarka tee ma ne nda ni šenney tee cimi?» 18 Abadantaa almalaykaa nee Manowa se: «Macin se nʼgʼay hãa nda ay maaɲoo, ay maaɲoo ti kayfi.» 19 Manowa na hancinoo nda taasu sargaroo zaa, a nʼa sarga tondoo boŋ Abadantaa se kaŋ ga kayfi tee. Kaŋ Manowa nda nga wandoo goo ma honnay, 20 sargari tonadogoo nuunaa goo ma žigi beenaa here, Abadantaa almalaykaa žigi sargari tonadogoo nuunaa ra. Manowa nda nga wandoo dii woo, i na ngi ndumey sinji laboo ra. 21 Abadantaa almalaykaa mana yee ka bangay Manowa nda nga wandoo se. Waatoo din Manowa bay kaŋ Abadantaa almalaykaa no. 22 Manowa nee nga wandoo se: «Šikka sii ir ga buu, zama ir dii Irkoy.» 23 Wandoo nee a se: «Nda Abadantaa mma baa nga mʼir wii, a si sargari kukurantaa nda taasu sargaroo taa, a sʼir cebe woo kul, de mo a si naŋ ir ma maa wey kaŋ ir maarʼey.»

24 Aywa, woyoo na izʼaru daŋ aduɲɲa ra, a na maaɲoo daŋ Samsoŋ. Zankaa ga beeri, Abadantaa na albarka daŋ a ra. 25 Abadantaa Hundoo šintin ka goy Samsoŋ ra waatoo kaŋ a goo Dan jamaa kaloo, Sora koyraa nda Eštawol koyraa game.

14

Samsoŋ hiijaa

1 Han foo Samsoŋ doo ka koy Timna koyraa ra. Timna din ra, a dii woy foo Filisti borey ize woyey ra. 2 Waatoo kaŋ a willi hugey do, a nee baaboo nda ɲaŋoo se: «Ay dii woy foo Timna, Filisti borey ize woyey ra, sohõ, wʼa wiri ya ne hiijay.» 3 Baaboo nda ɲaŋoo nee a se: «Woy nka sii ni baaba-izey ize woyey ra nda ay jamaa kul ra, kaŋ se nʼga koy woy zaa Filisti borey ra, jofolowey wey?» Samsoŋ nee nga baabaa se: «A wiri ya ne, zama nga no ma tee ya ne.» 4 Baaboo nda ɲaŋoo si bay kaŋ hayaa kaŋ Samsoŋ nʼa wiri, haya no kaŋ hun Abadantaa do, zama yenje no Abadantaa ga ceeci Filisti borey ga. Alwaatoo din, Filisti borey goo Izirayel boŋ.

5 Samsoŋ, nda nga baabaa, nda nga ɲaa doo ka koy Timna, waatoo kaŋ i too Timna alaneb faarey do, ganjihayla soogo booro ka Samsoŋ kubay. 6 Abadantaa Hundoo zunbu Samsoŋ ga, haya kul sii kaboo ra, a na ganjihaylaa dunbu-dunbu sanda takaa kaŋ nda boro ga hancin-ize dunbu-dunbu. A mana hayaa har nga baabaa nda nga ɲaa se kaŋ nga nʼa tee. 7 Samsoŋ doo Timna, a šelaŋ woyoo se. Woyoo kan a se. 8 Waati banda ga, a yee kate Timna ka woyoo wiri hiijay, a kuubi ka koy dii ganjihaylaa jifaa. A gar ayu zuku nda yuu goo ganjihaylaa bukaa ra. 9 A zaa a ra kʼa daŋ kaboo gundoo ra kʼa ŋaa waatoo kaŋ a goo fondaa ra. Waatoo kaŋ a too baaboo nda ɲaŋoo do fondaa ra, a nʼi noo a ra, i nʼa ŋaa. Amma a manʼi bayrandi kaŋ nga mana yuuwoo woo zaa kala ganjihayla bukaa ga.

Samsoŋ na albata foo fur Filisti borey ga

10 Baaboo doo ka koy woyoo do. No din ra Samsoŋ na hoyandi tee, zama takaa din no aru soogey gʼa tee. 11 Za Filisti borey dii Samsoŋ, nga no i na sooga waranza (30) suuba kaŋ ma goro a jere. 12 Samsoŋ nee i se: «Wa naŋ ya albata foo fur war se. Nda war nʼa feeri ya ne hoyandoo jirbi iyyaa ra, nda war duu a, ay ga war noo darbay kaccu waranza (30) nda jingar darbay waranza (30). 13 Amma nda war mana hin kʼa feeri, war no mʼay noo darbay kaccu waranza (30) nda jingar darbay waranza (30).» I nee a se: «Ni albataa har, ir ga maa.» 14 A nee i se:

«Ŋaakaa ra haya fatta kaŋ ga ŋandi,

gaabikoynoo ra haya kaana fatta.»

Jirbi hinza i mana hin ka albataa feeri. 15 Jirbi iyyantoo hane, i nee Samsoŋ wandoo se: «Ni kurɲoo fafagay hala a ma albataa feeri ir se, nda manʼti woo, ir ga ni ton nuune ra hala ma tee boosu, ni nda ni baabaa hugoo borey. War mma baa war mʼir kabey koonandi, woo se war nʼir hoyandi?» 16 Samsoŋ wandoo koy Samsoŋ do a ga hẽe, a nee a se: «Ni mma konna agay, nʼsi baa agay. Nʼna albata fur ay jamaa borey ga, manʼa feeri ya ne.» A nee: «Guna, ya nʼa feeri ay baabaa se, ya nʼa feeri ay ɲaa se, ay ga hima kʼa feeri ma ne wala?» 17 A hanga a bande nda nga hẽenoo jirbi iyyaa ra kaŋ hoyandoo nʼa tee, jirbi iyyantoo hane a nʼa feeri a se, zama a nkʼa zaa ka kay. Woo banda ga, woyoo koy a feeri nga jamaa borey se. 18 Jirbi iyyantoo hane, za waynaa mana kaŋ, koyraa arey nee Samsoŋ se:

«Macin ka kan nda yuu,

macin ka gaabi nda ganjihayla?»

A nee i se: «Nda war nka mana faari beeri nda ay haw woy zanoo, war si agay albataa feeri.»

19 Abadantaa Hundoo zunbu Samsoŋ ga, a doo Aškeloŋ. A na aru waranza (30) wii, a na bukawey darbawey kaa i ga, a nʼi noo borey se kaŋ na albataa feeri. A futu, a willi ka koy nga baabaa do. 20 Haya kaŋ ti Samsoŋ wandoo, i nʼa noo aru soogey affoo se kaŋ goro Samsoŋ jere hiijaa waati.

15

Samsoŋ faasa nga boŋ se

1 Waati banda ga, alkamaa hegaa waati, Samsoŋ koy nga wandoo foo nda hancin-ize foo. A nee nga wandoo baabaa se: «Ay ga huru ay wandoo hugoo ra.» Amma wandoo baabaa mana yadda a ma huru. 2 Wandoo baabaa nee: «Kaŋ ay hakiika ka bay kaŋ ni konna a, ay nʼa noo ni ceroo se. Kayne woyoo mana boori nda a wala? Ay gʼa wiri ni ga, mʼa zaa dogoo ra.» 3 Samsoŋ nee i se: «Hiino nda ay na ifutu tee Filisti borey se, ay si duu i ga zunubu.»

4 Samsoŋ koy, a na nzungu zangu hinza (300) dii. A na nuunemalmamyaŋ zaa ka nzungey dumawey bere cere se ihinka-hinka, nsunfay hinka kul a ga bundu foo haw gamey ra. 5 Samsoŋ na nuune daŋ nuunemalmamey ra, a na nzungey taŋ Filisti borey alkamaa ra, a na alkama jeeni hawarey nda alkamaa kaŋ goo jeenoo ga kul ton ka koy hala alaneb faarey nda zaytuɲaŋey do. 6 Filisti borey nee: «May ka woo tee?» I nee: «Samsoŋ no, Timna koyraa boraa nzuraa, zama nga nzuraa na nga wandoo dii kʼa noo ceroo se.» Woo ga, Filisti borey žigi ka koy woyoo nda baaboo ton nuune ra kʼi tee boosu. 7 Samsoŋ nee i se: «Zama war na woo tee, ay si goro nda ay manʼay boŋ faasa war ra.» 8 A hanse kʼi kar, a hin ey hinay beeri. Woo banda ga, a koy huru ka cindi ka goro Etam tondoo horboo ra.

Samsoŋ na aru boobo wii nda farka warkandu

9 Woo banda ga, Filisti borey koy ngi kaloo gorandi Žuda ka koy hala Lehi. 10 Žuda arey nee: «Macin se war žigi ka kaa ir ga?» I nee: «Ir mana žigi ka kaa kala ka Samsoŋ haw, ka takaa tee a se kaŋ a nʼa tee ir se.» 11 Woo ga, Žuda aru zenber hinza (3.000) doo nda Etam tondi horboo ka kaa ka nee Samsoŋ se: «Nʼsi bay kaŋ Filisti borey goo ir boŋ? Macin no nʼnʼa tee ir se?» A nee i se: «Hayaa kaŋ i nʼa tee ya ne no ay nʼa tee i se.» 12 I nee a se: «Ir nka doo ka kaa ka ni haw ka ni noo Filisti borey se.» Samsoŋ nee i se: «Wa žee ya ne kaŋ war si kaŋ ay ga kʼay wii.» 13 I nee: «Kalaa, ir si baa de kala ka ni haw ka ni daŋ kabey ra, ir si ni wii.» I nʼa haw nda karfu taji hinka kʼa kaa tondi guusoo ra. 14 Waatoo kaŋ a too Lehi, Filisti borey kaati kʼa kubay. Waatoo din Abadantaa Hundoo zunbu a ga. Karfey kaŋ goo kabey ga tee ma nee leŋ šukka kaŋ nuune nʼa ton, hawarey hun kabey ga. 15 Samsoŋ duu farka warkandu gani, a na kaboo šerre kʼa zaa, a nʼa ka aru zenber foo (1.000) wii. 16 Samsoŋ nee:

«Farka warkandu nda

ay na aru zuku* beeri tee,

ay na aru zenber foo (1.000) wii

nda farka warkandu.»

17 Waatoo kaŋ a šelaŋ ka ben, a na warkandoo warra nongu mooro ra. I na nongoo maaɲoo daŋ Ramat-Lehi (maanaa «warkandoo hondoo»). 18 Samsoŋ hanse ka jaw, a na Abadantaa cee, a nee: «Ni no ka kate agay, ni tamoo ma hin Filisti borey hinay beeri, sohõ ay ga buu nda jaw ka kaŋ jofolowey kabey ra wala?» 19 Irkoy na tondi guusoo kayri kaŋ goo Lehi, hari fatta a ra. Samsoŋ haŋ, hundoo yee kate, a duu gaabi. Woo se i na hari dogoo woo maaɲoo daŋ En-Kore (maanaa «boraa kaŋ ciya hari dogoo»). A goo Lehi hala hõ.

20 Samsoŋ tee alkaali Izirayel ra Filisti borey waati jiiri waranka (20).

16

Samsoŋ koy Gaaza koyraa ra

1 Han foo Samsoŋ koy Gaaza, no din ra a dii woykuuru foo, a marga nda a. 2 I nee Gaaza borey se: «Samsoŋ goo ne.» I na boroyaŋ daŋ nongu kul ra kʼa lakkal, i na zanbaguusu tee a se cijinoo ra koyraa miɲoo ga. I na cijinoo kul tee i si haya kul tee, i ga nee: «Nda moo boo, ir gʼa wii.» 3 Samsoŋ cindi a ga kani hala cijinoo gamoo ga. Cijinoo gamoo ra, a tun, a na koyraa miɲoo ganbey, nda caraw hinkaa, nda bundu kaŋ ga koyraa miɲoo kufal dogu, a nʼi jere nga jesoo ga, a nʼi ka koy tondi hondoo boŋoo ga kaŋ goo Hebroŋ tenje.

Dalila na Samsoŋ zanba

4 Woo banda ga, Samsoŋ baa woy foo Sorek gooroo ra. Maaɲoo manʼti kala Dalila. 5 Filisti borey boŋkoyney žigi ka koy Dalila do, i nee a se: «Samsoŋ fafagay ka dii takaa kaŋ ti nga gaabi beeroo woo, nda takaa kaŋ nda ir ga hin a, woo ra ir gʼa haw ka gaaboo kaccandi. Ir boro foo kul ga ni noo nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo nda zangu (1.100).» 6 Aywa, Dalila nee Samsoŋ se: «Ay gʼa wiri ni ga, takaa har ya ne kaŋ ti ni gaabi beeroo woo, taka foo nda boro ga ni haw ka ni gaaboo kaccandi?» 7 Samsoŋ nee a se: «Nda ay hawandi nda ceelinji gani iyye kaŋ mana kogu jina, ay gaaboo ga kacca, de ay ga tee sanda borey kul takaa.» 8 Kaŋ Filisti borey maa woo, ngi borey boŋkoyney kate Dalila se ceelinji gani iyye kaŋ mana kogu jina, Dalila na Samsoŋ haw nda ey. 9 Boroyaŋ goo ma tugu hugoo ra Dalila jere. Dalila nee Samsoŋ se: «Filisti borey kaa ni ga, Samsoŋ!» Dogoo din da Samsoŋ na ceelinjey say sanda waati kaŋ nuune huru šilli ra. Woo ra i mana hin ka duu nga gaaboo sirroo.

10 Dalila nee Samsoŋ se: «Guna, agay no nʼnʼay darga, ni taari ya ne. Sohõ ay gʼa wiri ni ga, hayaa har ya ne kaŋ nda boro ga ni haw.» 11 A nee a se: «Nda i nʼay haw nda karfu taaga kaŋ mana bay ka goy, ay ga yalaafu, de ay ga tee sanda borey kul takaa.» 12 Dalila na karfu taagayaŋ zaa kaŋ nda a nʼa haw. Woo banda ga, a nee: «Filisti borey kaa ni ga, Samsoŋ!» Boroyaŋ goo ma tugu hugoo ra Dalila jere. Samsoŋ na karfey dunbu kaŋ goo kabey ga sanda šilli.

13 Dalila nee Samsoŋ se: «Hala sohõ nʼnʼay darga, ni taari ya ne. Hayaa har ya ne kaŋ nda boro ga ni haw.» A nee a se: «Kala mʼay boŋoo manga iyyaa tur nda jerse kaŋ nda maalawey ga kay.» 14 Dalila nʼi haw kokoro ga, woo banda ga, a nee a se: «Filisti borey kaa ni ga, Samsoŋ!» Dogoo din da Samsoŋ tun jirboo ra, a na kokoraa nda jersaa dunbu.

15 Dalila nee Samsoŋ se: «Taka foo nda nʼga hin ka nee ya ne: ‹Ay ga baa ni›, ka gar ay sii ni binoo ra? Cee hinza ti woo kaŋ nʼgʼay darga, nʼsi nongoo har ya ne kaŋ ra ni gaabi beeroo ga hun.» 16 A nʼa zaa ka kay, a gʼa kankam zaari kul nda nga šenney, Samsoŋ fara nda a hala a ga baa ka buu, 17 a na nga binoo kul feeri a se, a nee a se: «Šiini mana bay ka zuru ay boŋoo ra, zama boro kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se ti agay za ay ɲaa gundoo ra. Nda ay boŋoo cebu, ay gaaboo ga koy, ay ga yalaafu, de ay ga tee sanda borey kul takaa.» 18 Dalila dii kaŋ a na nga binoo kul feeri nga se, a sanba ka ciya Filisti borey boŋkoyney se, a nee i se: «Wa kaa sohõ, zama a na nga binoo kul feeri ya ne.» Filisti borey boŋkoyney koy a do, i koy nda ngi bande nzorfu kaaraa kaŋ i nʼa har a se. 19 Dalila na Samsoŋ jirbandi nga cewey ga, woo banda ga, a ciya aru foo se a ma Samsoŋ manga iyyaa cebu, Dalila šintin ka Samsoŋ gaaboo kaccandi. Gaaboo hun a ra. 20 A nee: «Filisti borey kaa ni ga, Samsoŋ!» Dogoo din da a tun jirboo ra, a nee: «Ay ga hun woo ra sanda waati kul takaa, ay ga hun i ra», amma a mana bay kaŋ Abadantaa hun nga bande. 21 Filisti borey nʼa dii, i na moɲey looti. I nʼa ka doo ka koy Gaaza, de i nʼa haw nda alhan šešeriyaŋ. A ga fufutondoo kuubi kasahugoo ra. 22 Amma za i na boŋoo hinbirey cebu, i šintin ka zay.

Samsoŋ yee ka faasa nga boŋ se jina, a buu

23 Han foo Filisti borey boŋkoyney na cere marga ka sargari kaa ngi koyoo, Dagoŋ se, nda ka ɲaali. I nee: «Ir koyoo na Samsoŋ, ir iberoo daŋ ir kabey ra.» 24 Waatoo kaŋ jamaa dii Samsoŋ, i na ngi koyoo beerandi ka nee:

«Ir koyoo nʼir iberoo daŋ ir kabey ra,

nga kaŋ nʼir gandaa kayri,

a hanse ka wiiya ir ra.»

25 Biney ga kan, i nee: «Wa Samsoŋ cee a ma kaa kʼir haarandi!» I na Samsoŋ cee kʼa kaa kasaa ra, a gʼi haarandi. I nʼa kayandi hugoo tondi ganjey game. 26 Samsoŋ nee aru soogaa kaŋ gʼa gongu se: «Ay ka tuku hugoo ganjey kaŋ ga a ga kay do hala ya dibi i ga.»

27 Woo gar kaŋ hugoo too nda aru nda woy. Filisti borey boŋkoyney kul goo no. Boro zenber hinza (3.000) cine, aru nda woy kaŋ goo hugoo sooraa boŋ ka Samsoŋ guna kaŋ gʼi haarandi. 28 Woo ga, Samsoŋ na Abadantaa cee, a nee: «Ay Koyoo, Abadantaa, hongu agay, ay gʼa wiri ni ga, ay noo gaabi hiino hinne hala yʼay boŋ faasa Filisti borey ra ay moo hinkaa sabbu se.» 29 Samsoŋ tuku ganji hinkaa ga kaŋ goo hugoo gamoo ra, a dibi i ga, affoo a dibi a ga nda nga kabe gumaa, affaa a dibi a ga nda kabe waawaa. 30 Woo banda ga, Samsoŋ nee: «Yala ya buu Filisti borey bande.» Kaŋ a na woo har, a na ganjey tuti nda gaabi, hugoo kaŋ boŋkoyney nda jamaa kul kaŋ goo a ra boŋ. Boro hinnaa kaŋ a nʼi wii hanoo woo kaŋ a buu bisa boro hinnaa kaŋ a nʼi wii nga hunaroo ra.

31 Samsoŋ armey nda nga hugoo borey kul doo ka kaa kʼa zaa. Waatoo kaŋ i žigi, i nʼa sutura koyraa kaŋ se i ga nee Sora nda Eštawol koyraa gamoo ra, Manowa, nga baabaa saaraa ra. Samsoŋ tee alkaali jiiri waranka (20) Izirayel ra.

17

Mika nda nga tooru ganadogoo

1 Aru foo goo Efrayim tondi hondey ra kaŋ maaɲoo ti Mika, 2 a nee nga ɲaa se: «Nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo nda zangoo (1.100) kaŋ i nʼi dii ni ga kaŋ se nʼna dangayan har ay jinoo ra, guna, agay kone nzorfoo goo. Agay no kʼa zaa.» Ɲaŋoo nee: «Ay izoo, yala Abadantaa albarkaa ma huru ni ra.» 3 A na nzorfu kaaray tamma boŋ zenber foo nda zangoo (1.100) yeeti ɲaŋoo ga. Ɲaŋoo nee: «Ay ga nzorfoo woo yeeti jere ga Abadantaa se, hala ya duu kʼa mennandi kʼa tee tooru assuura ni, ay izʼaroo se. Sohõ ay gʼa yeeti ni ga.» 4 A yee ka nzorfoo yeeti ɲaŋoo ga. Ɲaŋoo na nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinka (200) zaa kʼa noo wura deŋkaa se. A nʼi mennandi kʼi tee tooru assuura. I nʼa jisi Mika hugoo ra.

5 Woo gar Mika goo nda tooru hugu, a na beene kaayi-ize nda tooruyaŋ tee, a na nga izʼaru foo gorandi sargari juwalyan goyoo ra a ma tee a se sargari juwalkaw. 6 Alwaatey din ra, kokoy sii Izirayel ra. Boro kul ga tee haya kaŋ kan a se.

7 Aru sooga goo no kaŋ Betelehem kaŋ goo Žuda wane nda a, a sii kala Žuda alaayan beeroo ra, Lewi boro no, a ga tee yaw no din. 8 Han foo aroo woo hun Betelehem kaŋ goo Žuda ka koy taabuši nongu tana ra. A goo nga fondaa ra Efrayim tondi hondey ra, a too Mika hugoo do. 9 Mika nee a se: «Man ra ni hun?» A nee a se: «Lewi boro ti agay, Betelehem kaŋ goo Žuda wane nda agay, ay goo ma naaru ka koy taabuši nongu kaŋ ay duu a ra.» 10 Mika nee a se: «Cindi ay bande, tee ya ne baaba nda sargari juwalkaw, ay ga ni noo jiiri kul nzorfu kaaray tamma boŋ woy (10), nda bankaarayyaŋ nda ŋaayan.» Lewi boraa huru hugoo ra. 11 Woo banda ga, Lewi boraa yadda ka goro Mika do. A na Mika dii sanda nga izey affoo. 12 Mika na Lewi boraa gorandi goyoo ra. Aru soogaa tee nga sargari juwalkaa. A goo Mika hugoo ra. 13 Mika nee: «Sohõ ay ga bay kaŋ Abadantaa ga gomni tee ya ne, zama Lewi boro hunday ti ay sargari juwalkaa.»

18

Dan borey na labu barmay

1 Alwaatey wey ra kokoy sii Izirayel ra, alwaatoo woo ra mo Dan borey alkabiilaa ga nongu ceeci kaŋ ra ngi ga goro, zama hala waatoo woo baa kul mana nondi i se Izirayel borey alkabiilawey game. 2 Dan borey na aru guu ngi alaayan beeroo borey kul ra kaŋ ti aru wongaariyaŋ sanba ka hun Sora nda Eštawol ka gandaa monno kʼa bay. I nee i se: «Wa koy gandaa monno.» I too kate Efrayim tondi hondey ra, Mika hugoo ra ka zunbu no din ka kani. 3 Kaŋ i goo Mika hugoo ra, i na aru soogaa Lewi boraa deenešennoo bay, i kuubi a here kʼa hãa ka nee: «May ka kate ni ne? Macin no nʼgʼa tee ne? Macin ma ni dii ne?» 4 A na hayey har i se kaŋ Mika nʼi tee nga se. A nee i se koyne: «A na banaw kayandi ya ne, ay tee nga sargari juwalkaa.» 5 I nee a se: «Adiši ir gʼa wiri ni ga, Irkoy ibaayoo ceeci hala ir ma bay wala naarumaa kaŋ ra ir goo ga boori.» 6 Sargari juwalkaa nee i se: «Wa koy nda baani, naarumaa kaŋ ra war goo, Abadantaa goo war jine.»

7 Aru guwaa koy, i too Layiš. I gar kaŋ jamaa kaŋ goro a ra goo alaafiya ra sanda Sidoŋ borey takaa, i goo baani nda lakkalkanay ra. Gandaa ra boro kul si ni ceroo šiita. I ga mooru Sidoŋ borey, haya kul sii ngi nda boro kul game. 8 I yee kate ngi armey do Sora nda Eštawol, armey nʼi hãa ka nee: «Alhabar?» 9 I nee: «Wa tun, ir ma žigi ka koy kʼi wongu. Ir dii gandaa, a ga hanse ka boori. War mma bine-bine wala? War masi gaabuunay. Wa koy gandaa dii kʼa mayray. 10 Waati kaŋ war huru a ra, war ga dii jama kaŋ goo lakkalkanay ra. Gandaa ga beeri nongoo kul here, Irkoy nʼa daŋ war kabey ra. Nongu no kaŋ haya kul kaŋ goo laboo ga goo a ra.»

11 Dan borey alaayan beeroo aru zangu iddu (600) hun Sora koyraa ra nda Eštawol koyraa ra ngi nda ngi wongu jinawey. 12 I žigi ka koy ngi kaloo gorandi Kiryat-Yarim kaŋ goo Žuda gandaa ra. Woo se hala hõ i ga nee nongoo din kaŋ goo Kiryat-Yarim dumaa ga se Mahane-Dan (maanaa «Dan kaloo»). 13 I hun no din ka bisa ka koy Efrayim tondi hondey ra ka koy too Mika hugoo do. 14 Aru guwaa kaŋ bay ka koy Layiš gandaa monno na šennoo zaa ka nee ngi armey se: «War ga bay kaŋ hugey wey, beene kaayi-ize, nda tooruyaŋ, nda assuura, nda nzorfu kaaray tooru goo i ra? Sohõ war ma bay haya kaŋ war ga kaa kʼa tee.» 15 Aru guwaa kuubi ka koy aru soogaa Lewi boraa do kaŋ ti Mika hugoo do, i nʼa hãa wala a ga saabu. 16 Woo gar Dan borey aru zangu idduwaa (600) ga kay hugoo miɲoo ga, ngi nda wongu jinawey. 17 Aru guwaa kaŋ bay ka koy gandaa monno žigi, i huru hugoo ra, i na assuuraa, nda beene kaayi-izoo, nda toorey, nda guuru tooroo zaa waatoo kaŋ sargari juwalkaa ga kay hugoo miɲoo ga, nga nda boro zangu idduwaa (600), ngi wongu jinawey goo kabey ra. 18 I nka huru Mika hugoo ra ka assuuraa, nda beene kaayi-izoo, nda toorey, nda nzorfu kaaray tooroo zaa kaŋ sargari juwalkaa nee i se: «Macin no war ga wiri ne ra?» 19 I nee a se: «Dangay, ni kaboo daŋ ni miɲoo ga, kaa ir bande, tee ir se baaba nda sargari juwalkaw. Ma tee sargari juwalkaw aru folloku se wala ma tee sargari juwalkaw Izirayel ra alkabiila foo nda alaayan beeri foo se, affoo ka baa ma ne?» 20 Sargari juwalkaa binoo kan, a na beene kaayi-izoo, nda toorey, nda assuuraa zaa, a hanga jamaa ka koy.

21 I na fondaa zaa ka koy, i na alaayaney, nda jawdey, nda almanoo daŋ ngi jine. 22 Waatoo kaŋ i mooru Mika hugoo, borey kaŋ goo hugey ra kaŋ ga taalamma Mika hugoo ga marga ka huru Dan borey cewey ra. 23 Kaŋ i too i do, i kaati Dan borey bande. Dan borey bere, i nee Mika se: «Macin ka tee kaŋ se nʼga borey wey marga?» 24 A nee: «Ay koyey, hayey kaŋ ay nʼi tee, war nʼi taa sargari juwalkaa kone, war koy. Macin ka cindi ya ne? Adiši taka foo nda war ga hin ka nee ya ne: ‹Macin ka tee?›» 25 Dan borey nee a se: «Masi ir haŋawey kayri, borey kaŋ biney tun masi koy gum war ga, nʼga ni boŋ faatandi, ni nda ni hugoo.» 26 Dan borey koy ngi fondaa ra. Mika dii kaŋ i gaabi nda nga, a yee nga do.

Dan koyraa nda nga Irkoy hugoo

27 Dan borey na hayey zaa kaŋ Mika nʼa tee, i na nga sargari juwalkaa ka koy. I na Layiš tangam, jamaa kaŋ goo baani nda lakkalkanay ra. I nʼi wii nda takuba, i na ngi koyraa ton nuune ra kʼa tee boosu. 28 Boro kul mana kaa kʼa kaa kabe ra, zama a ga mooru Sidoŋ, koyne mo nga nda boro kul sii cere ra. A sii kala gooroo ra kaŋ ga koy Bet-Rehob koyraa ra. Woo banda ga, Dan borey na koyraa cin ka goro a ra. 29 I na koyraa maaɲoo cee Dan, ngi baabaa Dan kaŋ hayandi Izirayel maaɲoo ka huru a ga, cee jinaa koyraa maaɲoo ti Layiš. 30 Dan borey na assuuraa kayandi ngi mʼa gana. Musa izʼaroo ti Geršom. Geršom izʼaroo ti Žonataŋ. Žonataŋ, nga nda nga izʼarey tee sargari juwalkaw Dan borey se hala waatoo kaŋ i na jamaa dii ka koy ganda tanayaŋ ra. 31 I na Mika assuuraa kayandi ngi boŋ se kaŋ a nʼa tee, assuuraa cindi no din waatoo kul kaŋ Irkoy hugoo goo Silo*.

19

Lewi aru foo nda nga wahayoo fillaa

1 Alwaatey wey ra kokoy sii Izirayel ra. Lewi aru foo kaŋ taabuši Efrayim tondi hondey koroo ra na wahay kaŋ hun Betelehem kaŋ goo Žuda zaa ka goro nda a. 2 Wahayoo futu a ga, woo banda ga, woyoo nʼa naŋ ka koy nga baabaa do Betelehem kaŋ goo Žuda, a na waati tee no din, handu taaci. 3 Han foo kurɲoo tun ka koy dii a ka šelaŋ binoo se kʼa willi kate. Nga tamoo nda nga farka hinka goo a bande. Woyoo nʼa daŋ nga baabaa hugoo ra, kaŋ woy soogaa baabaa dii a, a nʼa kubay nda ɲaali. 4 Nga nzuraa kaŋ ti woy soogaa baabaa nʼa dii, a goro a do jirbi hinza. I ŋaa, i haŋ, i na cijiney kul tee no din. 5 Jirbi taacantoo, i biya ka tun. Waatoo kaŋ Lewi boraa ga baa ka koy, woy soogaa baabaa nee nga nzuraa se: «Ŋaa jina, ma duu albarka, woo banda ga, war ma koy.» 6 I goro, i ŋaa, i haŋ ngi boro hinkaa kul. Woy soogaa baabaa nee kurɲoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma cijinoo tee koyne, ma ɲaali.» 7 Kurɲoo tun nga ma koy, amma nzuraa šendandi a ga hala a na cijinoo tee no din. 8 Jirbi guwantoo, a biya ka tun nga ma koy. Woy soogaa baabaa nee koyne: «Ay gʼa wiri ni ga, ma duu albarka, war ma cindi ne hala waynaa ma yay.» Ngi boro hinkaa kul ŋaa. 9 Woo banda ga, kurɲoo tun nga ma koy nga, nda nga wahayoo, nda nga tamoo. Amma nzuraa, woy soogaa baabaa nee a se: «Zaaroo ben, waynaa kaŋ, ay gʼa wiri war ga, war ma kani, zaaroo ben, wa kani ne, ni binoo ma ɲaali. Suba war ga biya ka tun ka fondaa zaa, nʼga koy ni do.»

10 Amma aroo wanji ka kani, a tun ka koy. A too hala Žebuz tenje kaŋ ti Žerizalem nda farka soolante hinkaa nda nga wahayoo. 11 Waatoo kaŋ i man Žebuz, waynaa kaŋ, tamoo nee nga koyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ir ma kuubi ka koy Žebuz borey koyraa woo ra, ir ma cijinoo tee no din.» 12 Nga koyoo nee a se: «Ir si kuubi ka koy koyra waani ra kaŋ ra Izirayel boro sii. Ir ma bisa ka koy hala Gibeya.» 13 A nee koyne nga tamoo se: «Ir ma koy ka man Gibeya wala Rama, ir ma cijinoo tee nongu hinkaa woo affoo ra.» 14 I bisa ka koy ngi fondaa ra, waynaa goo ma kaŋ kaŋ i man Gibeya kaŋ ti Benžameŋ alkabiilaa wane. 15 I kuubi ka koy cijinoo tee Gibeya. I huru, i kay koyraa farroo ra. Amma boro kul manʼi zumandi nga do hala i ma kani.

16 Nga ne, cijinoo ra, aru žeena foo kaŋ ga hun nga faarey do, aroo manʼti kala Efrayim tondi hondey boro, taabuši no Gibeya, ka gar nongoo din borey manʼti kala Benžameŋ boroyaŋ. 17 Aru žeenaa na boŋoo jer, a ga dii naarukaa koyraa farroo ra. A nee: «Man ra nʼga koy? Man ra ni hun?» 18 A nee a se: «Ay mana hun kala Betelehem kaŋ goo Žuda, ay sii ma koy kala Efrayim tondi hondey koroo ra kaŋ wane nda agay. Ya na koy kala Betelehem kaŋ goo Žuda. Ay goo ma naaru ka koy ay hugoo* do, amma fondaa ra boro kul manʼay yawzunbay. 19 Ka gar subu koga nda fita goo ir kone ir farkey se, ay goo nda ŋaayan nda alaneb hari mooro agay, nda ni koŋŋaa, nda tamoo kaŋ goo ni tamey bande se. Ir si too haya kul ga.» 20 Aru žeenaa nee: «Baani kubay! Ay ga huga nda haya kul kaŋ ga nʼga too. Nʼsi cijinoo tee farroo ra.» 21 A nʼi ka koy nga do, a na farkey noo fita. Naarukey na ngi cewey ɲumay, i ŋaa, i haŋ.

22 Waatoo kaŋ i goo binekaanay ra, koyraa aruyaŋ, aru yaamuyaŋ na hugoo kuubi kʼa bere ka ganboo kar-kar ka nee aru žeenaa kaŋ ti hugoo koyoo se: «Boraa fattandi kaŋ huru ni do hala ir ma kani nda a.» 23 Hugoo koyoo fatta kate i do, a nee i se: «Kalaa, agʼarmey, ay gʼa wiri war ga, war masi goy laala tee, zama boraa woo mana huru kala ay do. War masi haawoo woo cine tee. 24 Wa haŋajer, agay ize woyoo kaŋ si aru bay nda aroo woo wahayoo goo ne. Ay gʼa wiri war ga, war ma naŋ yʼi fattandi war se, war mʼi hasara ka haya tee i se kaŋ kan war se. Amma war masi haawi beeroo woo tee boraa woo se.» 25 Waatoo kaŋ arey mana haŋajer hugoo koyoo se, naarukaa na nga wahayoo dii kʼa kaataray i se taray. I marga nda woyoo, i nʼa žilla cijinoo kul hala subbaahoo ra. Waatoo kaŋ moo ga baa ka boo, i na woyoo naŋ.

26 Subbaahoo ga baa ka too, wahayoo koy kaŋ aroo kaŋ do nga koyoo goo hugoo miɲoo ga hala gandaa kaaray. 27 Subbaahoo ra, kurɲoo tun, a na hugoo miɲoo feeri ka nga fondaa zaa. Nga ne, woyoo, nga wahayoo ne ma daaru hugoo miɲoo ga, kabey goo hugoo jindoo ra. 28 A nee nga woyoo se: «Tun, ir ma koy.» Amma zaabi sii no. Kurɲoo na bukaa fur nga farkaa boŋ ka fondaa zaa ka koy nga do. 29 Waatoo kaŋ aroo too nga hugoo do, a na huryaw zaa, a na nga woyoo dii, a nʼa dunbu-dunbu, nongu ka koy nongu, dunbu woy cindi hinka (12), a nʼi sanba Izirayel laboo kul ra. 30 Borey kul kaŋ dii woo nee: «Abada woo cine mana bay ka tee, a mana bay ka diyandi za Izirayel borey žigi ka hun Misira gandaa ra hala hõ.» I nee koyne: «Wa miile hayaa woo ga, wa cere guna, war ma hayaa har kaŋ war dii a.»

20

Izirayel borey na Benžameŋ alkabiilaa borey wongu

1 Woo banda ga, Izirayel borey kul fatta, jamaa kul marga ka tee sanda boro folloku za Dan hala Ber-Šeba nda Galad gandaa Abadantaa jine Mispa koyraa ra. 2 Izirayel jamaa kul boŋkoyney ga kay Irkoy jamaa margaroo ra, i manʼti kala wongu-ize boro zenber zangu taaci (400.000) kaŋ goo cee ga takubakoyniyaŋ. 3 Woo gar Benžameŋ borey maa kaŋ Izirayel borey žigi ka koy Mispa.

Izirayel borey nee i se: «Wa šelaŋ. Taka foo nda goy futaa woo tee?» 4 Woo ga, Lewi boraa, woyoo kaŋ wiiyandi kurɲoo nee: «Ya nka kaa Gibeya koyraa ra Benžameŋ wanoo ra ka cijinoo tee no din, agay nda ay wahayoo. 5 Gibeya borey tun ay ga ka hugoo kaŋ ra ay goo wanga cijinoo ra. Agay no i na anniya ngi mʼay wii, amma ay wahayoo no i nʼa hasara, a buu. 6 Ay nʼay wahayoo dii, ay nʼa dunbu-dunbu, ka dunbey sanba Izirayel laboo kul ra, zama i na almuhal nda saamataray tee Izirayel ra. 7 Aywa Izirayel borey, war kul goo ne, wa cere guna ka haya kayandi.» 8 Kaŋ jamaa maa woo, i kul tee mee foo, i nee: «Boro kul ir ra si koy nga hukkumoo ra, boro kul si yee nga hugoo do. 9 Sohõ hayaa ne kaŋ ir gʼa tee Gibeya koyraa borey se: ir ga alkurra kar ka koy. 10 Izirayel alkabiilawey kul ra ir ga aru zangu (100) kul iwoy (10) zaa ra, aru zenber foo (1.000) ir ga zangu (100) zaa a ra, zenber woy (10.000) zenber foo (1.000) ga zandi a ra. I ga koy hunay ceeci wongu-izey se. Nda woo teendi, wongu-izey ga koy Gibeya koyraa kar ka sawa nda saamataraa kaŋ i nʼa tee Izirayel ra.»

11 Izirayel borey kul marga koyraa ga, i tee affoo. 12 Izirayel alkabiilawey na boroyaŋ sanba Benžameŋ gandaa kul ra ka nee: «Taka foo nda goy futaa woo cine hin ka teendi war game? 13 Sohõ wa boro yaamey wey kaŋ goo Gibeya dii hala ir mʼi wii ka haya futu kaa Izirayel ra.» Amma Benžameŋ borey wanji ka haŋajer ngi armey, Izirayel borey se 14 hala nongu kaŋ ra i hun ngi koyrawey ra ka marga Gibeya ka fatta ka Izirayel borey wongu. 15 Benžameŋ borey hun ngi koyrawey ra ka kaa, hanoo din, i manʼti kala boro zenber waranka cindi iddu (26.000) kaŋ kone takuba goo kaŋ sii Gibeya borey cindey ra kaŋ kabandi, kaŋ ti wongu-ize suubante zangu iyye (700). 16 Wongu-ize suubante zangu iyyaa (700) sii kala jamaa ra, kabe waawaa nda i ga goy. Ngi affoo kul ga hin ka fizza ka hinbiri-ize folloku neeši kʼa kar nda nga tondoo bila nda i mʼa hatta. 17 Izirayel borey kaŋ kabandi bila Benžameŋ alkabiilaa manʼti kala boro zenber zangu taaci (400.000) kaŋ kone takuba goo, i kul manʼti kala wongaariyaŋ.

18 Izirayel borey tun ka žigi ka koy Betel, i na Irkoy ibaayoo ceeci ka nee: «May no ma tee ir ra boro jinaa ka koy Benžameŋ borey wongu?» Abadantaa nee: «Žuda no ma tee ijinaa ka koy.» 19 Subbaahoo ra, Izirayel borey koy ngi kaloo gorandi Gibeya tenje. 20 Izirayel borey fatta ka Benžameŋ wongu, i na ngi wongu-izey marga jama-jama ka koy i wongu Gibeya. 21 Benžameŋ borey fatta Gibeya, i na Izirayel boro zenber waranka cindi hinka (22.000) kar ganda. 22 Izirayel borey jamaa na bine tee, i na wongu-izey marga koyne nongoo kaŋ ra i bay ka marga zaari jinaa. 23 Izirayel žigi ka koy, i hẽe Abadantaa jine hala cijinoo ra. I na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ay ga hima ka koy agʼarmaa Benžameŋ borey wongu koyne wala?» Abadantaa nee: «Wa žigi ka koy i ga.» 24 Izirayel borey koy man Benžameŋ borey jirbi hinkantoo hane. 25 Jirbi hinkantoo woo, Benžameŋ borey fatta Gibeya kʼi kubay. I na boro zenber woy cindi yaaha (18.000) kar ganda Izirayel borey ra koyne, borey wey kul manʼti kala takubakoyniyaŋ. 26 Izirayel borey kul, jamaa kul žigi ka koy Betel, i hẽe ka cindi no din Abadantaa jine. Hanoo din, i meehaw hala cijinoo ra, i na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa Abadantaa jine. 27 Izirayel borey na Abadantaa ibaayoo ceeci. Waatoo woo, Irkoy amaanaa sundukoo sii kala Betel, 28 Haruna izʼaroo Eleyazar, nga izʼaroo Pinehas goyoo zaaroo ti haney din. I nee: «Ay ga hima ka wongu marga ka koy agʼarmaa Benžameŋ borey wongu koyne wala ya sʼa tee koyne?» Abadantaa nee: «Wa žigi ka koy, zama suba ay gʼi daŋ ni kaboo ra.»

Benžameŋ borey ga baa ka ben

29 Woo ga, Izirayel na zanbaguusu tee ka Gibeya kuubi kʼa bere. 30 Izirayel borey žigi ka koy ka Benžameŋ borey wongu jirbi hinzantoo. I na wongu-izey marga jama-jama Gibeya tenje sanda cee jinawey. 31 Benžameŋ borey fatta ka koy Izirayel jamaa tangam, i nʼi gaaray ka mooru koyraa. I šintin ka wiiya Izirayel jamaa ra sanda cee jinawey takaa, i na boro waranza (30) wii hawsaa ra, i wiiya fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Betel, i wiiya fondaa faa ra kaŋ ga žigi ka koy Gibeya. 32 Benžameŋ borey nee: «Ngi ne ka karandi ir jine sanda cee jinaa takaa!» Amma woo gar Izirayel borey nka nee: «Ir ma zuru kʼi moorandi koyraa ka koy fondawey here.» 33 Izirayel borey kul na ngi dogey naŋ, jere foo koy tee jama-jama Bal-Tamar. Jere faa kaŋ na lamtaa hirri haabu ka hun nongoo kaŋ ra i goo ka koy Geba farroo ra. 34 Wongu-ize suubante zenber woyaa (10.000) hun Izirayel kul ra ka kaa Gibeya tenje. Wongoo koron, Benžameŋ borey si tammahã wala bone ga duu ngi. 35 Abadantaa na Benžameŋ kar Izirayel jine. Hanoo din, Izirayel borey na boro zenber waranka cindi guu nda zangu (25.100) wii Benžameŋ borey ra, i kul manʼti kala takubakoyniyaŋ. 36 Benžameŋ borey dii kaŋ ngi karandi.

Takaa ne kaŋ nda i nʼi kar: Izirayel borey nka muray ka zuru Benžameŋ borey jine, zama Izirayel borey ga bay kaŋ lamtay no ngi nʼa hirri Gibeya. 37 Borey kaŋ lanba ka zanbaguusu tee cahã ka gum Gibeya ga, i koy jine ka koyraa kul wii nda takuba. 38 Izirayel borey na silbay foo noo cere se kaŋ ti zanbaguusu teekey ga hima ka dullu beeri tunandi koyraa ra. 39 Izirayel borey yee banda wongoo ra. Benžameŋ šintin ka boroyaŋ wii Izirayel borey ra, boro waranza (30) cine. Benžameŋ borey nee: «Šikka sii kaŋ i karandi kaaray sanda cee jinaa wongoo takaa.» 40 Amma dullu beeri šintin ka tun koyraa ra. Benžameŋ borey ɲeli, koyraa kul ti dullu kaŋ ga žigi beenaa ra. 41 Waatoo kaŋ Izirayel borey bere i ga, Benžameŋ borey zalba, zama i dii kaŋ bone na ngi kar. 42 I bere ka zuru Izirayel borey jine ka koy saajoo here. Amma wongoo mana ben, wey kaŋ ga hun koyrawey ra šintin kʼi wii, zama i na Benžameŋ borey daŋ game. 43 I na Benžameŋ borey kuubi kʼi bere, i nʼi gaarandi hala Gibeya tenje waynahunay here kʼi motti. 44 Boro zenber woy cindi yaaha (18.000) ka buu Benžameŋ borey ra, i kul manʼti kala wongaariyaŋ. 45 Affooyaŋ bere ka zuru ka koy saajoo ra, Rimoŋ tondoo here, amma i na boro zenber guu (5.000) wii Benžameŋ borey fondaa ra, i koy a ga kʼi gaarandi hala Gidom, i yee ka boro zenber hinka (2.000) wii i ra. 46 Boro hinnaa kaŋ buu Benžameŋ alkabiilaa ra hanoo din manʼti kala boro zenber waranka cindi guu (25.000) kaŋyaŋ ti takubakoyni, i kul manʼti kala wongaariyaŋ. 47 Boro zangu iddu (600) bere ka zuru ka koy saajoo ra, Rimoŋ tondoo do, i cindi Rimoŋ tondoo do handu taaci. 48 Izirayel borey yee kate Benžameŋ borey se, i na Benžameŋ borey wii nda takuba ka huru ngi koyrawey kul ra ka borey, nda adabbawey, nda haya kul wii kaŋ goo i ra. Koyrawey kul kaŋ goo no din, i na nuune daŋ i ra.

21

Izirayel borey na Benžameŋ borey kaŋ cindi noo wandeyaŋ

1 Mispa koyraa ra Izirayel borey žee ka nee: «Boro kul ir ra si nga ize woyoo hiijandi Benžameŋ boro se.» 2 Jamaa koy Betel, i goro no din Irkoy jine hala almaaroo ra. I na jinde jer ka hanse ka hẽe. 3 I nee: «Abadantaa, Izirayel Koyoo, macin se woo tee Izirayel ra hala nongu kaŋ ra Izirayel alkabiila foo kuma?» 4 Subaa ra, jamaa biya ka tun, i na sargari tonadoo cin no din ka sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. 5 Izirayel borey nee: «Alkabiila foo no alkabiilawey ra ka mana žigi ka koy margaroo ra Abadantaa do?» Zama žeeyan beeroo kaŋ teendi nee kaŋ boro kaŋ mana žigi ka koy Abadantaa do Mispa koyraa ra, žeeyanoo nee: «A waazibi boraa ma wiiyandi.» 6 Ka gar Izirayel borey biney maray ngi armey Benžameŋ borey se, i nee: «Hõ alkabiila foo halaci ka hun Izirayel ra. 7 Benžameŋ arey kaŋ cindi, man ra ir ga duu i se woy hiijay se, zama ir nka žee nda Abadantaa kaŋ ir sʼi noo ir ize woyey i ma hiiji ey?»

8 I nee: «Izirayel alkabiilawey ra boro goo no kaŋ mana žigi ka koy Abadantaa do ne Mispa wala? Woo gar Yabeš koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra, boro kul mana koy kaloo do margaroo ra kaŋ tee Mispa.» 9 I na jamaa laasaabu, i gar kaŋ cimi no kaŋ Yabeš kaŋ goo Galad boro kul sii a ra. 10 Jamaa na boro zenber woy cindi hinka (12.000) wongaariyaŋ sanba no din kʼi yaamar ka nee i se: «Wa koy Yabeš kaŋ goo Galad borey wii nda takuba, ngi, nda woyey, nda zankey. 11 Hayaa ne kaŋ war gʼa tee: ‹War ma arey kul halaci sõy, nda woy kul kaŋ kani nda aru.›» 12 Borey ra kaŋ goo Yabeš kaŋ goo Galad, i duu woy soogo zangu taaci (400), hondiyaw kaŋ mana bay ka marga nda aru, i kate ey kaloo do kaŋ goo Silo, Kanaŋ gandaa ra.

13 Woo banda ga, jamaa kul na dontokawyaŋ sanba i ma šelaŋ Benžameŋ borey se kaŋ goo Rimoŋ tondoo do ka alaafiya tee nda ey. 14 Alwaatoo woo Benžameŋ borey yee kate. Izirayel borey nʼi noo woyey kaŋ cindi kaŋ mana wiiyandi kaŋ i duu ey Yabeš kaŋ goo Galad. Amma woyey hinnaa si too i se.

15 Jamaa hinna Benžameŋ borey se, zama Abadantaa nka folgu kaa Izirayel alkabiilawey ra. 16 Jamaa boro beerey nee: «Macin no ir gʼa tee wey kaŋ cindi se hala i ma duu wande, zama Benžameŋ woyey kul halacandi?» 17 I nee: «Borey kaŋ cindi Benžameŋ borey ra ma gaabu hayey ga kaŋ goo i kone hala ngi alkabiilaa masi tuusandi ka hun Izirayel ra. 18 Amma ir, Izirayel borey, ir si hin kʼi noo ir ize woyey i ma tee ngi wandey, zama ir nka žee ka nee: ‹Boraa ma laali kaŋ na Benžameŋ boro noo wande.›»

19 Izirayel borey nee: «Aywa, jiiri kul jingar ga tee Abadantaa maaɲoo ga Silo ra kaŋ goo Betel se hawsa here, a goo waynahunay here fondaa se kaŋ ga hun Betel ka žigi ka koy Šekem, Silo goo Lebona se gurma here.» 20 Woo banda ga, i na Benžameŋ borey noo yaamaroo woo ka nee: «Wa koy tugu alaneb faarey ra. 21 War ma guna, waati kaŋ Silo ize woyey ga fatta ka gan, war ma fatta alaneb faarey ra, boro foo kul ma Silo ize woy foo dii, war ma koy nda ey Benžameŋ gandaa ra. 22 Nda ngi baabey wala armey kaa ka war wurru ir do, ir ga nee i se: ‹Wa alhormo tee i se, ir mana hin ka duu woy ngi affoo-foo kul se wongoo ra. Manʼti war kʼi noo woy, war mana tooɲe.›»

23 Woo kaŋ Izirayel borey nʼa har, Benžameŋ borey nʼa tee nda takaa din da. I na woy kaŋ hinnaa ga too zaa gankey ra kaŋ i nʼi kom, woo banda ga, i koy, i yee ngi laboo ra. I yee ka ngi koyrawey cin, i goro i ra. 24 Alwaatoo din, Izirayel borey hun no din, boro foo kul koy nga alkabiilaa ra nda nga hugoo do, i hun no din, boro foo kul koy nga laboo ra.

25 Alwaatey din ra, kokoy sii Izirayel ra. Boro foo kul ga tee haya kaŋ kan a se.

* 1:12 1.12 Žozuwe 15.16.

† 1:15 1.15 Žozuwe 15.17–19.

‡ 1:16 1.16 Koyraa ti Žeriko, Alhukumoo 34.3.

* 2:3 2.3 Kabuyaney 33.55; Žozuwe 23.13.

† 2:17 2.17 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 3:13 3.13 Zamnaa 1.16.

* 8:27 8.27 Zamnaa 2.17.

† 8:33 8.33 Zamnaa 2.17.

* 11:17 11.17 Kabuyaney 20.14–21.

† 11:19 11.19 Kabuyaney 21.21–24; Alhukumoo 2.26–36.

* 12:1 12.1 Safoŋ, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hawsa here.

† 12:6 12.6 Šibolet wala Sibolet maanaa ti jeeni.

* 15:16 15.16 Ebere hantumoo ra, farka nda zuku kalimawey ga baa ka hima.

* 18:31 18.31 Žozuwe 18.1.

* 19:18 19.18 ay hugoo, hantum fooyaŋ ga nee Abadantaa hugoo.

RUTTI

1

2

3

4

Rutti citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Fillaa kaŋ ga šelaŋ Rutti ga sʼir ka koy kala waatoo ra kaŋ alkaaley ga Izirayel jamaa juwal. Citaaboo addalil beerey affoo manʼti kala ka cebe takaa kaŋ nda woy yaw huru Irkoy jamaa ra. A gʼir cebe Rutti laadirtaraa nga kurɲoo hugoo borey here nda Izirayel Koyoo here. Citaaboo ga cebe ir se takaa kaŋ nda Irkoy na Rutti laadirtaraa bana: zaraboo kaŋ ra Rutti nda Nawomi cindi bere ka tee i se gomni nda duuray beeri.

Rutti ga duu izʼaru kaŋ ga tee Dawda kaagaa. Rutti Mowab boraa maaɲoo goo Isa Almasihu hayragey ra (Matiyu 1.5).

1

Bonawey kaŋ na Elimelek hugoo borey kar

1 Zamanoo kaŋ ra alkaaley no ma laama Izirayel gandaa ra, heray beeri foo tee no din. Heraa woo sabbu se aru foo kaŋ ti Betelehem koyraa boro, Žuda gandaa ra, naaru ka goro ka waati tee Mowab hawsaa ra. A gana, nga nda nga wandoo nda nga izʼaru hinkaa. 2 Aroo woo maaɲoo ti Elimelek, wandoo maaɲoo ti Nawomi, izʼaru hinkaa maaɲey ti Mahiloŋ nda Kiliyoŋ. Ngi koyra-izoo maaɲoo ti Efrata kaŋ goo Betelehem, Žuda gandaa ra. I cindi Mowab hawsaa ra. 3 Waatoo kaŋ i goo no din Elimelek buu kaŋ ti Nawomi kurɲoo. Nawomi cindi, nga nda nga izʼaru hinkaa hinne. 4 Nga izʼaru hinkaa hiiji Mowab woyyaŋ. Woy faa maaɲoo ti Orpa, affaa maaɲoo ti Rutti. I goro no din haya kaŋ too jiiri woy (10). 5 Woo banda ga, Mahiloŋ buu, Kiliyoŋ buu. Nawomi hinne ka cindi, a jaŋ kurɲoo, a jaŋ izey.

Rutti hanga Nawomi ka koy Betelehem

6 Hanoo kaŋ Nawomi maa kaŋ Abadantaa hinna nga gandaa borey ga ka heraa sanbu i ga, Nawomi soola ka hun Mowab ka yee nga koyra žeenaa ra, nga nda nga nzura woy hinkaa. 7 I na fondaa zaa cere bande ka dira ka koy Žuda gandaa ra. 8 Nawomi nee nga nzura hinkaa se: «War si willi war do wala? War affoo kul ma koy nga ɲaa hugoo do. Ay gʼa ŋaaray Abadantaa ga, a ma gomni tee war se, takaa kaŋ nda war nʼa tee agay nda aru bisantey se. 9 Abadantaa ma war affoo kul noo hiijay taaga kaŋ ga war biney yaynandi.» Šennoo woo banda ga, kaŋ a ga baa ka šerre, a na affoo kul summu. De nzura woy hinkaa hẽe ka mundi doori. 10 De i nee Nawomi se: «Kalaa, kalaa, ir si hun ni bande, ir ga hanga ni ka koy ni gandaa ra.» 11 Nawomi zaabi ka nee i se: «Ay ize woyey, wa willi war do. Macin se war ga baa war ma hanga ay bande? Ay žen, ay si hay koyne, soko ya hin ka duu izʼaruyaŋ kaŋ ma war hiiji. 12 Ay ize woyey, wʼay naŋ, war ma willi war do. Ay hanse ka žen hiijay se. Ba nda ay hiiji, de hõ cijinoo hunday ra ay duu izʼaruyaŋ, 13 war ga hongu kaŋ war ga hin kʼi batu hala i ma beeri? Woo se war ga wanji ka hiiji jina wala? A si hin ka tee, ay ize woyey! Abadantaa kaboo kʼay kar, ay doroo ga hanse ka bisa war wanoo.»

14 Orpa nda Rutti yee ka hẽe ka mundi doori. Woo banda ga, Orpa na Nawomi naagu nga gandoo ra kʼa summu-summu, de a willi. Amma Rutti wanji ka hun Nawomi bande. 15 Nawomi nee Rutti se: «Nʼga dii ni albora woyoo Orpa yee nga dumoo nda nga koyey do kaŋ a gʼi gana. Ni mo ma hanga a bande ka willi ni borey do.»

16 Rutti nee Nawomi se: «Masʼay gaabi ya hun ni bande, ka yee ay do. Nongu kul kaŋ ra nʼga koy, nga ra ay ga koy. Nongu kaŋ ra nʼga goro, nga ra ay ga goro. Ni dumoo ga tee ya ne dumi. Koyoo kaŋ nʼgʼa gana ga tee ya ne Koy. 17 Nongu kaŋ ra nʼga buu nga ra ay ga buu, no din mo ra ay ga suturandi. Abadantaa ma goy goy ay ga nda ay hun ni bande, nda manʼti buuyan kʼir kaa cere ga.»

18 Nawomi dii kaŋ Rutti kayandi nga ma hanga nga, woo se a mana yee ka šendandi a ga. 19 I dira cere bande ka koy hala Betelehem. Waatoo kaŋ i too Betelehem, koyraa borey kul miɲey cindi i ga hay. Koyraa woyey ga cere hãa ka nee: «Nawomi da ti woo?» 20 A tuuru i se ka nee: «War masʼay cee nda Nawomi (maanaa ‹anneema›). Wʼay cee nda Mara (maanaa ‹hottay›). Zama haya kaŋ se Hini-kul-koyoo nʼay hunaroo hottandi ay ga. 21 Kaŋ ay ga hun ne, borotaray goo ay ga, amma Abadantaa nʼay yeeti kate ay kabe kooney. War masʼay cee koyne nda Nawomi, zama Abadantaa bere ay ga, de Hini-kul-koyoo nʼay kar.»

22 Takaa woo nda Nawomi kaa ka hun Mowab hawsaa ra. Nga nda nga nzura woyoo Rutti kaŋ ti Mowab boro. I mana kaa Betelehem kala oržoo hegaa waati.

2

Rutti huru Bowazu faaroo ra

1 Nawomi goo nda nga kurɲoo Elimelek boro foo kaŋ maaɲoo ti Bowazu. Almankoyni no kaŋ goo nda addawla. 2 Han foo Rutti kaŋ ti Mowab boro, nee Nawomi se: «Nʼsi naŋ ya koy faarey ra ka jeeney kurma kaŋ hegaykey ga bisa i ga. Ay ga tammahã ya duu boro kaŋ ma yadda ya kurma nga dumaa ga.» Nawomi nee a se: «A boori, ay izoo, koy.»

3 Rutti koy faari foo ra hegaykey dumawey ga. De a šintin ka jeeney kurma kaŋ hegaykey ga bisa i ga. A kaa ka gar mo kaŋ faaroo kaŋ ra Rutti koy kurma, Elimelek baaba-ize foo kaŋ maaɲoo ti Bowazu wane nda a. 4 Hala a ga gay kayna kul Bowazu hunday hun Betelehem ka kaa nga faarey ra. A too kate, kul a sallam hegaykey ga ka nee: «Abadantaa ma war gaa.» I tuuru ka nee a se: «Abadantaa ma albarka daŋ ni ra.» 5 Bowazu na hegaykey jineboraa hãa ka nee: «May ti woyoo woo?» 6 Hegaykey jineboraa nee a se: «Woyoo woo Mowab gandaa boro no. Nga ti boraa kaŋ hanga Nawomi bande ka kaa ka hun Mowab. 7 A nkʼa wiri ir ga nga ma jeeney kaŋ ir ga bisa i ga kurma. Za subbaahoo hala sohõ da cewey ga a goo, a ga goy nda manʼti waati kayna kaŋ a hunanzam.»

8 Bowazu na Rutti cee ka nee a se: «Ay izoo, haŋajer ya ne, masi koy kurma faari kul ra nda manʼti ne. Ni nda ay goykaw woyey ma goy cere bande. 9 Ma lakkal daŋ ka bay nongoo kaŋ ra i ga hegay. De ma hanga woyey kaŋ ga goy bande. Ay bayrandi ay goykey se kaŋ i masi haya futu kul tee ma ne. Nda jaw na ni dii, ma koy hari haŋ kusey kaŋ i nʼi too ra.» 10 Kaŋ Bowazu šelaŋ ka ben, Rutti gunguma, a na nga ndumoo sinji laboo ra jina, a nee a se: «Macin se nʼga borohennataraa woo kul tee ya ne? Agay kaŋ yaw de ti agay!» 11 Bowazu nee a se: «I na takaa kul filla ya ne kaŋ nʼnʼa tee ni nzura woyoo se ni kurɲoo buuyanoo banda ga. Ay ga bay kaŋ ni hun ni baabaa nda ni ɲaa do, nda ni gandaa ra, ka kaa dumi waani do kaŋ mana bay kʼa bay. 12 Ay ga Abadantaa ŋaaray kaŋ ti Izirayel Koyoo. A ma ni bana. A ma ni noo nga sufuraa, nga kaŋ fatawey cire ni kaa ka talfi.» 13 Rutti nee a se: «Aru beeroo, ni tee ya ne boro henna. Nʼnʼay binoo yaynandi. Šenni henney kaŋ nʼnʼi har ya ne, nʼay binoo daŋ, agay kaŋ si too ba ni goykey affoo.»

14 Kaŋ cirkosaa waatoo too Bowazu nee Rutti se: «Kaa ka ŋaa. Takula zaa ka sufa maafaa ra.» Rutti goro goykey jerey ga. Bowazu na taasu gurunbu haagante šerre a se. A ŋaa hala a kungu, de a na cindoo jisi. 15 Waatoo kaŋ Rutti yee ka tun ka jeeni kurma, Bowazu na nga goykey yaamar ka nee i se: «Wa naŋ a ma kurma ba jeeni hawarey nda cere game. War masi haya laala kul tee a se. 16 War ma muray ka jeeniyaŋ kaŋandi hala a mʼi kurma. De mo war masi šenni laala kul har a se.»

17 Takaa woo nda Rutti cindi a ga kurma faaroo ra hala almaaroo ra. A na jeeney kar ka orž kaa i ra. Orž kaŋ a duu a, ga koy too kokondo mee foo kaŋ ga sawa nda kilo waranza (30). 18 A nʼa jere ka koy hugey do. A na taasoo kaŋ a nʼa kurma cebe nga nzuraa se. A yee ka nga cirkosaa cindoo kaŋ a kate a nga bande noo Nawomi se. 19 Nawomi nʼa hãa ka nee: «Faari foo ra ni koy kurma hõ? Man ra ni goy? Abadantaa ma albarka daŋ boraa ra kaŋ na borohennataray cebe ma ne.» Rutti šintin ka deede Nawomi se kaŋ nga mana goy kala faari foo ra kaŋ koyoo maaɲoo ti Bowazu. 20 Nawomi nee nga nzuraa se: «Abadantaa ma albarka daŋ aroo woo ra, nga kaŋ gomnoo ga hanga hundikoyney nda bukawey kul.» Nawomi yee ka nee a se: «Aroo woo ti ir boro maana. A goo mo borey ra kaŋ ga hima kʼir zaa.» 21 Rutti kaŋ ti Mowab boro, yee ka nee nga nzuraa se: «Bowazu nee ya ne, ya cindi ka kaa ka kurma nga goykey dumawey ga hala hegaa ma ben.» 22 Nawomi nee Rutti se: «A boori, ay izoo. Cindi ka koy goy Bowazu goykaw woyey bande hala boro kul masi ni žilla.»

23 Rutti cindi a ga koy kurma Bowazu goykaw woyey bande, hala i na orž jinaa nda alkamaa kul hegay ka ben. Woo kul ra, Rutti cindi nga nzuraa Nawomi do.

3

Rutti kani Bowazu ceetaamey cire hala moo boo

1 Han foo Nawomi nee Rutti se: «Ay izoo, ay ga baa ya ni hoyray. Ay ga hima ka ceeci hala ay meešennoo ma tee ma ne sabbu kaŋ ga ni moɲoo yaynandi. 2 Nʼga bay kaŋ Bowazu kaŋ ni nda nga goykaw woyey cindi ka goy cere bande, ir boro no? Aywa! Hõ cijinoo no, a ga koy nongu foo ra ka orž faaru kaŋ a nʼa marga farroo ra. 3 Sohõ ɲumay, ma turaari daŋ, ma ni darbay henney daŋ. Woo banda ga, ma koy farroo kaŋ ra a ga hima ka faara. Nda ni too no din masi naŋ a ma bay wala ni goo no kala waati kaŋ a ŋaa, a haŋ ka ben. 4 Waati kaŋ a koy kani, ma hanse ka nga kanidogoo laasaabu. Nda a kani, ni dii kaŋ a jirbi kul, ma koy a do ka nga gumtaafaa kaa ceetaamey ga.* De ma kani cewey cire. Nda a tun, kul a ga hayaa har ma ne kaŋ no nʼga hima kʼa tee.» 5 Rutti na nga nzuraa zaabi ka nee: «Ay ɲaa, haya kul kaŋ nʼnʼa har ya ne ay gʼa tee.»

6 Woo banda ga, Rutti tun ka koy farroo kaŋ ra Bowazu ga nga taasoo feetu. De a na takaa kul tee kaŋ nga nzuraa nʼa har a se. 7 Kaŋ Bowazu ŋaa, a haŋ ka ben, binoo ɲaali. A koy kani nga taasoo kaŋ a nʼa marga jeroo ga. Waatoo kaŋ a jirbi, Rutti moolimooli ka koy gumtaafaa hibi Bowazu ceetaamey ga ka kani i cire.

8 Cijinoo gamoo ra Bowazu jiti, de a fuuni nga cewey here, a dii kaŋ woy foo bara no ma kani nga cewey cire. 9 De Bowazu nʼa hãa ka nee: «May ti ni?» Rutti nee a se: «Agay no Rutti, ni koŋŋaa. Tee ya ne talfikaw, zama haya kaŋ se ni goo ir boro maanawey ra kaŋ ga ay goo nda alhaku.» 10 Bowazu nee a se: «Ay izoo, Abadantaa ma albarka daŋ ni ra. Woo kaŋ ni ne kʼa tee ga cebe ir se takaa kaŋ nda nʼga hanse ka baa ni nzura woyoo hugey borey ka bisa ba cee jinaa. Mana aru sooga almankoyni wala woo kaŋ sii nda alman ceeci a ma baa ni. 11 Sohõ ay izoo, ni lakkaloo ma kani. Haya kul kaŋ nʼnʼa har, ay gʼa tee, zama koyraa kul ga bay kaŋ woy atabiya hennakoyni ti ni. 12 Cimi no, ay goo borey ra kaŋ ga hima ka ni zaa. Amma aru foo goo no kaŋ ga man war baaba-izetaray ra ka bisa agay. 13 Sohõ kani ne hala moo ma boo. Nda moo boo, ir ga kaa ka bay wala aroo din kaŋ ga man ni baaba-izetaray ka bisa agay, ga baa nga ma ni zaa jina. Nda a yadda, a boori, a mʼa tee. Amma nda a si kan a se, ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ ay ga ni zaa. Kani hala moo ma boo.»

14 Rutti cindi ka kani Bowazu cewey cire, amma a tun za alfazar. Bowazu si baa boro kul ma bay kaŋ woy kani no din ra. 15 Waatoo kaŋ Rutti too koyyan Bowazu nee a se: «Ni sanfitoo kaa, de mʼa dii ya ne.» Rutti nʼa kaa, de Bowazu na orž kilo waranka (20) cine doori a ra, kʼa jerandi a se. Woo banda ga, Bowazu koy hugey do.

16 Waatoo kaŋ Rutti too hugey, nga nzuraa nʼa hãa ka nee: «Ay izoo, taka foo ka tee?» Rutti na hayey kul filla a se kaŋ Bowazu nʼi tee nga se. 17 A yee ka nee Nawomi se kaŋ Bowazu nee nga se: «Rutti, nʼsi hima ka yee ni nzuraa do nda ni kabe kooney.» De a nʼay noo orž kaŋ ga too kilo waranka (20) cine. 18 Nawomi nee Rutti se: «Dangay ka batu, ay izoo, hala ma dii hayey wey kul kokoroo, zama ay ga bay kaŋ Bowazu lakkaloo si kani nda a mana šennoo woo benandi hõ zaaroo.»

4

Bowazu huga nda hayey kaŋ Elimelek buu kʼi naŋ

1 Bowazu koy goro nongoo kaŋ ra koyraa borey ga marga kaŋ sii kala koyraa miɲoo jeroo ga. Bowazu goo ma goro no din da, kaŋ aroo kaŋ ga man Rutti baaba-izetaray ra ka bisa a da ne ma kaa. Bowazu ciya a se ka nee: «Armaa aroo, kaa ka goro ne ra.» Aroo kaa, a goro Bowazu jeroo ga. 2 Woo banda ga, Bowazu na boro beeri woy (10) cee koyraa alwakiiley ra. A nʼi gorandi i ma seede. 3 Waatoo din Bowazu šelaŋ ka nee Rutti boro maanaa se: «Nawomi kaa ka hun Mowab, de sohõ a ga baa nga mʼir armaa Elimelek faaroo kaŋ a buu kʼa naŋ yeeti hugey borey affoo se. 4 Ay baa ya ni bayrandi kaŋ, nda nʼga baa ma faaroo zaa ka huga nda a, mʼa zaa koyraa alwakiiley nda borey kaŋ goo ne kul jiney ra. Nda nʼga bagʼa, mʼa zaa. Nda nʼsi bagʼa mo, mʼa har ya ne, ya bay. Zama nda nʼsʼa zaa, kul agay ti boro maanaa kaŋ ga kaa ni dumaa ga kaŋ ga hima kʼa zaa.» Aroo nee Bowazu se: «Ay gʼa zaa.» 5 Bowazu yee ka nee a se: «Nda nʼna Nawomi faaroo zaa ka huga nda a, nʼga Rutti mo sanbu kʼa hiiji kaŋ kaa ka hun a bande Mowab. Hala a ma hin ka duu izʼaru, kurɲoo kaŋ buu maaɲoo masi dere.» 6 Rutti boro maanaa nee Bowazu se: «Nda takaa woo no, ay tun a ga. Ay si faaroo zaa, ay si Rutti hiiji. Zama takaa woo ra ay zankey tuboo ra haya ga kaa ka hun. Agay hunday ngi zaayanoo si tee ya ne, i zaa ay dogoo ra.»

7 Zamanoo din Izirayel gandaa ra ngi alaadaa ti nda boro ga baa nga ma hayayaŋ yeeti boro foo maaɲoo ga, wala ka huga nda hayayaŋ cere se, affoo mma nga taami cala faa kaa kʼa noo affaa se. Woo no ma cebe kaŋ waafakay tee. 8 Woo se waatoo kaŋ Rutti boro maanaa nee Bowazu ma huga nda faaroo, kul a na nga taami cala faa kaa kʼa noo Bowazu se.

9 Woo banda ga, Bowazu nee koyraa alwakiiley nda borey kul kaŋ goo no se: «Hõ war ga seede kaŋ ay duu Nawomi ga Elimelek hayey kul kaŋ goo Kiliyoŋ nda Mahiloŋ maaɲey ga. 10 Faaroo zaayanoo banda ga, Rutti kaŋ ti Mowab boro kaŋ Mahiloŋ buu kʼa naŋ, ay gʼa sanbu hiijay se. Takaa woo ra faaroo ga cindi bukaa borey maaɲey ga. De mo ize kaŋ Rutti nʼa hay ga tee Mahiloŋ tubukaw, hala bukaa maaɲoo masi dere armey ra nda gandaa ra. War kul ga seede hõ.» 11 Alwakiiley kaŋ cindi no din nda alžamaa kul tuuru Bowazu se ka nee: «Ir ga seede. Ir gʼa ŋaaray Abadantaa ga, a ma albarka daŋ woyoo ra kaŋ ni ne kʼa zaa. A ma tee Rašel nda Leya cine kaŋyaŋ ti Izirayel hugoo borey kul ɲaa! Ni almanoo ma boobo koyra-izoo ra kaŋ se i ga nee Efrata. De Abadantaa ma ni maaɲoo mo jer Betelehem koyraa ra. 12 Abadantaa ma ni noo ize boobo woyoo woo ga, hala ni hugoo ma beeri ka tee Peres kaŋ ti Žuda nda Tamar izʼaroo, wanoo cine.»

Bowazu hiiji Rutti; Obed hayyanoo

13 Bowazu na Rutti hiiji. Abadantaa doonandi Rutti se, a tee boro hinka. A duu nga boŋ, a duu izʼaru. 14 Waatoo kaŋ woo tee Betelehem woyey nee Nawomi se: «Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ na ni noo talfikaw hõ! Irkoy ma ni haamaa noo maa Izirayel gandaa ra. 15 Zankaa woo ga ni hunaroo noo addalil. A ga ni faaba ni ženyanoo ra, zama ni nzura woyoo kaŋ ga hanse ka baa ni ka duu ma ne izoo woo. Ni nzuraa woo bisa ma ne izʼaru boro iyye.» 16 Nawomi na zankaa taanaa zaa nga gandoo ra. Nga no ka zankaa biiri. 17 Nawomi taalamma woyey, nongoo kul ra i nee cere se: «War ga bay kaŋ Nawomi duu izʼaru.» De i na zankaa maaɲoo daŋ Obed. Waatoo kaŋ Obed beeri, a duu izʼaru kaŋ a na maaɲoo daŋ Yišay. Yišay woo, nga ti Dawda baabaa.

Dawda kaagey

18 Kaagey kaŋ ga Dawda hun maaɲey ti wey, kʼa zaa za Peres ga. Peres ti Hesroŋ baabaa; 19 Hesroŋ ti Ram baabaa; Ram ti Aminadab baabaa; 20 Aminadab ti Nahišoŋ baabaa; Nahišoŋ ti Salmuni baabaa; 21 Salmuni ti Bowazu baabaa; Bowazu ti Obed baabaa; 22 Obed ti Yišay baabaa; Yišay ti Dawda baabaa.

* 3:4 3.4 Ka talfiyan wiri a ga.

SAMIYEL 1na

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Samiyel citaabu jinaa

Citaaboo fahamandiroo

Citaaboo woo ga ciyandi Samiyel citaabu jinaa, zama Samiyel ga a hanse ka šelaŋ. Takaa kaŋ nda «Alkaaley» waatoo ben ka koy kokoyey waatoo ga, Samiyel citaabu jinaa woo gʼa kul filla ir se.

Aru hinza maaɲey ga hanse ka ciyandi citaaboo woo ra. Arey manʼti kala Samiyel kaŋ ti Izirayel alkaali, nda Sawul kaŋ ti Izirayel kokoy jinaa, nda Dawda kaŋ ga kaa ka goro Izirayel kokoytaraa ra Sawul buuroo banda ga.

Samiyel citaaboo jinaa woo gʼir cawandi kaŋ boro kaŋ ga haŋajer Irkoy se, Irkoy ga taka hennayaŋ tee boraa se. Amma boro kaŋ si haŋajer Irkoy se, hasaraw ga tee boraa se. Irkoy nʼa har sargari juwalkaa Eli se, a nee a se: «… borey kaŋ gʼay beerandi, ay gʼi beerandi, wey kaŋ gʼay kaynandi ga kaynandi.» (Zamnaa 2.30)

Irkoy hunday no ma baa nga ma tee Izirayel borey kokoyoo, amma i wanji a ga. I nee Irkoy se a ma kokoy gorandi ngi boŋ sanda dumey kul takaa. Boraa kaŋ tee i se kokoy kaŋ ti Sawul, a mana haŋajer Irkoy se. Woo se Irkoy na boro tana suuba kaŋ ti Dawda.

Citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje guu:

1. Samiyel tee Izirayel alkaali (zamna 1na—7to).

2. Sawul tee Izirayel se kokoy (zamna 8to—10to).

3. Sawul kokoytaraa šintinoo (zamna 11to—15to).

4. Sawul na Dawda konnaroo zaa nga hundoo ra (zamna 16to—30to).

5. Sawul nda nga izʼaru hinzaa buuroo (zamna 31to).

Citaaboo woo gʼir cebe kaŋ Irkoy hunday ti nga jamaa kokoy cimoo. Boro kaŋ ga baa nga ma tee Irkoy jamaa se kokoy, kala boraa ma tee boro kaŋ ga haŋajer Irkoy se, a ga dira Irkoy fondaa ra.

1

Elkana nda nga wande hinkaa fillaa

1 Aru foo bay ka bara Ramatayim-Sofim, Efrayim tondi hondey ra, maaɲoo ti Elkana. Baaboo maaɲoo ti Yeroham, Yeroham baabaa maaɲoo ti Elihu, Elihu baabaa maaɲoo ti Tohu, Tohu baabaa maaɲoo ti Suf, Efrayim boro no. 2 Wande hinka bara Elkana se, affoo maaɲoo ti Anna, ihinkantoo maaɲoo ti Penina. Penina goo nda zankayaŋ, amma Anna sii nda zanka.

3 Jiiri kul, Elkana ga hun nga koyraa ra ka žigi ka koy Silo koyraa ra ka sujudu Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se ka sargari kaa a se. No din ra Eli izʼaru hinkaa Hofni nda Pinehas kaŋyaŋ ti Abadantaa sargari juwalkey goo. 4 Han kaŋ Elkana ga nga sargaroo kaa, a ga nga wandoo Penina nda nga izʼarey nda nga ize woyey kul noo sargaroo hamoo ra. 5 Amma a ga Anna noo hamoo nongu cere-cerante, zama a ga baa Anna, ba kaŋ se Abadantaa nʼa tee woy gun. 6 Waccoo si fay nda kʼa dorandi, zama Abadantaa nʼa tee woy gun. 7 Jiiri ka kaa jiiri, takaa woo no a gʼa tee, waati kul kaŋ Anna žigi ka koy Abadantaa hugoo do kaŋ goo Silo, Penina gʼa dorandi nda taka follokaa. Anna ga hẽe, a si ŋaa. 8 Elkana, nga kurɲoo ga nee a se: «Anna, macin se nʼga hẽe? Macin se nʼsi ŋaa? Macin se ni binoo ga maray? Ya nka mana bisa ma ne izʼaru woy (10) wala?»

Irkoy na Anna noo izʼaru

9 Waatoo kaŋ i ŋaa, i haŋ ka ben Silo koyraa ra, Anna tun. A na sargari juwalkaa Eli gar a ga goro šeezi boŋ Irkoy hugoo ganboo jere. 10 Anna goo binemarayyan ra, a ga Abadantaa ŋaaray, a ga hẽe ka munday beeriyaŋ doori. 11 A na meefur zaa Abadantaa se, a nee: «Abadantaa, Aduɲɲakoyoo, nda ni yadda ka ni koŋŋaa binemarayyanoo guna, nda ni honga agay, mana dirɲa agay kaŋ ti ni koŋŋaa, nda nʼna ni koŋŋaa noo hayyan kaŋ ti aru, ay gʼa noo Abadantaa se nga aloomuroo kul ra, šiini si zuru boŋoo ra.» 12 Kaŋ a gay a ga ŋaaray Abadantaa jine, Eli ga miɲoo koroši. 13 Anna ga šelaŋ nga binoo ra, miɲoo de no ma ɲuuti, amma boro si maa šennoo se. Eli miile kaŋ a nka suu. 14 Eli nee Anna se: «Hala waati foo no nʼga cindi ka suu? Koy nongu tana ra hala waati kaŋ suuyanoo ben!» 15 Anna nee a se: «Kalaa, ay koyoo, ay manʼti kala woy kaŋ binoo ga maray, ay mana alaneb hari mooro haŋ, ay mana harifutu haŋ. Abadantaa ga ay gʼay misoo hẽe. 16 Masi agay ni koŋŋaa dii woy yaamu, ay huzun beerey nda ay binemarayyanoo no ma kate ya šelaŋ hala sohõ.» 17 Eli nee: «Koy nda baani. Yala Izirayel Koyoo ma ni noo woo kaŋ nʼnʼa ŋaaray a ga.» 18 Anna nee: «Ay manʼti kala ni koŋŋaa, yala ma alhormo tee ya ne.» Woo banda ga, a koy. A ŋaa, nga ndumoo feeri.

19 Elkana nda nga hugoo borey biya ka tun, i sujudu Abadantaa jine, woo banda ga, i willi ngi do Rama. Elkana marga nda nga wandoo Anna, Abadantaa hongu Anna. 20 Jiiroo benantaa ga, Anna tee boro hinka. A na izʼaru daŋ aduɲɲa ra, a na maaɲoo daŋ Samiyel*. A nee: «Abadantaa ga ay nʼa ŋaaray.»

Anna na nga izʼaroo noo Abadantaa se

21 Woo banda ga, Anna kurɲoo Elkana žigi ka koy koyraa ra, nga nda nga hugoo borey ka koy jiiri kul sargaroo kaa Abadantaa se nda ka meefuroo kaa. 22 Amma Anna mana koy, zama a nka nee nga kurɲoo se: «Waati kaŋ zankaa hun waa, ay ga koy nda a kʼa cebe Abadantaa se, a ga cindi no din hala abada.» 23 Elkana nga kurɲoo nee a se: «Tee woo kaŋ kan ma ne, cindi ne hala mʼa kaa waa. Yala Abadantaa ma hayaa tee kaŋ a nʼa har.» Woo ga, woyoo cindi. A na nga izoo naanandi hala a hun waa.

24 Waatoo kaŋ a nʼa kaa waa, a nʼa ka žigi ka koy Abadantaa hugoo do Silo nga bande nda yaaru jiiri hinza ize, nda farin kilo waranza (30), nda hunbar foo alaneb hari mooro. A nʼa ka koy, woo kul gar kaŋ zankaaroo ga kacca. 25 I na yaaroo koosu sargari, a koy nda zankaaroo Eli do. 26 Anna nee Eli se: «Alha-naŋ, ay koyoo! Ay ga žee nda ni hundoo, agay ti woyoo din kaŋ cindi ka kay ne ni bande ka Abadantaa ŋaaray. 27 Zankaaroo woo no ay cindi kʼa ŋaaray Abadantaa ga, Abadantaa nʼay noo woo kaŋ ay nʼa wiri a ga. 28 Woo maaganda se agay da mo gʼa noo Abadantaa se. Nga aloomuroo kul ra a ma tee Abadantaa wane.» Woo ga, i sujudu no din Abadantaa jine.

2

Anna na albarka daŋ Irkoy se

1 Anna na Irkoy ŋaaray, a nee:

«Ay binoo ga too nda ɲaali Abadantaa sabbu se,

Abadantaa ra ay boŋoo ga jer,

ay miɲoo feeri agay iberey ga,

zama ay ga ɲaali nda ni hallasiroo.

2 Boro kul si too Abadantaa henanyan.

Koy sii no ni banda ga.

Tondi sii no sanda ir Koyoo.

3 Wa fay nda bolsay šenni,

fooma šenni kul masi hun war miɲey ra.

Zama Abadantaa manʼti kala Koy kaŋ ga haya kul bay,

nga no ma teegoyey kul neeši.

4 Wongaarey birawey kayri,

borey kaŋ ga yalaafu duu gaabi.

5 Borey kaŋ kungu ga goy ka ŋaayan ceeci,

amma borey kaŋ heray kungu.

Woy gunoo ga hay cee iyye,

woyoo kaŋ ga duu hayyan ga hun hayyan.

6 Abadantaa no ma kate boro ma buu, nga no ma hunandi,

a ga boro zumandi alaahara,

a ga boro žigandi ka hun no din.

7 Abadantaa no ma boro tee talka,

nga no ma boro tee almankoyni.

Nga no ma boro kaynandi,

nga no ma boro beerandi.

8 Yalaafantey kaŋ goo kusaa ra, a gʼi tunandi,

a ga talkaa jer kʼa kaa žiiboo ra kʼa gorandi boŋkoyney bande.

A gʼi noo i ma kokoy fuula daržante tubu.

Zama Abadantaa wane nda laboo ganjey,

ngi ga a na aduɲɲa gorandi.

9 A ga nga laadirantey dira takawey hawgay.

Amma boro laaley ga derandi kubaa ra,

zama boro si zaame nda gaabi.

10 Borey kaŋ ga yenje wiri Abadantaa ga, ga tutubandi,

a ga jiŋjiŋ zumandi i ga ka hun beenaa ra.

Abadantaa ga laboo kul ciiti.

A ga gaabi noo nga kokoyoo se,

a ga nga suubantaa kaŋ yonandi boŋoo jer.»

11 Woo banda ga, Elkana willi ka koy nga do Rama koyraa ra. Haya kaŋ ti zankaaroo, a goo sargari juwalkaa Eli jere ka alhaadimay Abadantaa se.

Eli izʼarey goy futaa

12 Eli izʼarey manʼti kala boro yaamuyaŋ, i si Abadantaa beerandi. 13 Sargari juwalkawyaŋ no, hayaa kaŋ i ga doonay kʼa tee jamaa se ne: waati kul kaŋ boro na sargari kaa, sargari juwalkaa goykaw-izoo ga kaa waati kaŋ i ga hamoo hina. Furšeti beeri kaŋ goo nda mee hinza goo a kone, 14 a gʼa zoko jinaa ra, wala barmaa, wala kusoo, wala taasaa ra, haya kul kaŋ furšetoo duu a, sargari juwalkaa gʼa zaa nga boŋ se. Takaa woo no a gʼa tee Izirayel borey kul se kaŋ ga kaa no din Silo koyraa ra.

15 Za maanoo mana dullandi, sargari juwalkaa goykaw-izoo ga kaa, a ga nee boraa kaŋ ga sargaroo kaa se: «Sargari juwalkaa noo ham kaŋ ga koy tonandi, a si yadda ma nga noo ham ninante, igani de no a ga yadda kʼa taa.» 16 Nda aroo nee a se: «Naŋ ir ma maanoo dullandi jina, woo banda ga, ma haya zaa kaŋ ni baa.» Goykaw-izoo ga nee: «Abada, a noo ya ne sohõ da, nda manʼti woo, ay gʼa zaa nda gaabi.» 17 Aru soogey wey zunuboo hanse ka beeri Abadantaa jine, zama i mma Abadantaa sargaroo kaynandi.

Samiyel ga goy Abadantaa se Silo koyraa ra

18 Samiyel ga goy Abadantaa jine. Zanka no, leŋbeene kaayi-ize goo a ga.

19 Jiiri ka kaa jiiri, Samiyel ɲaa ga darbay-ize tee ka kate a Samiyel se waati kaŋ nga nda nga kurɲoo ga žigi ka koy Silo koyraa ra ka jiiri kul sargaroo kaa. 20 Eli gaara Elkana nda nga wandoo se, a nee: «Yala Abadantaa ma ni noo woyoo woo ga hayyan ka yee zankaa dogoo ra kaŋ a nʼa wiri Abadantaa ga, a yee kʼa noo Abadantaa se.» Woo banda ga, i yee ngi do. 21 Abadantaa mana dirɲa Anna, a tee boro hinka, a na izʼaru hinza nda ize woy hinka daŋ aduɲɲa ra. Samiyel ga tonton ka beeri Abadantaa moɲey cire.

Eli citi nga izʼarey ga

22 Eli hanse ka žen, a maa hayaa kul kaŋ nga izʼarey gʼa tee Izirayel kul se, a maa mo kaŋ i mma kani nda woyey kaŋ ga kaa ka ngi goyoo tee cere kubayyan hukkumoo miɲoo ga. 23 Eli nee nga izey se: «Macin se war ga hayey wey dumey tee? Ay ga maa war goy laaley jamaa kul miɲoo ra. 24 Kalaa, ay izey, hayaa kaŋ ay ga maa a ga harandi Abadantaa jamaa ra si boori*. 25 Nda boro na zunubu tee boro ga, Irkoy no ma ciiti a se, amma nda boro na zunubu tee Abadantaa ga, may no ma kay a se?» I mana haŋajer ngi baabaa se, zama Abadantaa mma baa nga mʼi wii. 26 Aru soogaa Samiyel ga koy jine ka tonton ka beeri. Nga takaa ga kan Abadantaa se, a ga kan adamizey se.

Abadantaa kašeta Eli ga

27 Irkoy boro foo kaa Eli do ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹Ay manʼay boŋ cebe kaaray ni baabaa hugoo se waatoo kaŋ i goo Misira Firawuuna hugoo ra wala? 28 Ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey kul ra a ma tee ya ne sargari juwalkaw, a ma sargari kaa ay sargari tonadogoo ga, a ma dugu dullandi, a ma beene kaayi-izoo daŋ ay jine. Ay na ni baabaa hugoo noo Izirayel borey sargari tonantey kul. 29 Macin se war gʼay sargarey nda ay nooyaney tee yaada kaŋ ay yaamar war mʼi kaa ay gorodogoo ra? Nʼga ni izey beerandi ka bisa agay hala nongu kaŋ ra war ga sargaroo kaŋ Izirayel, ay jamaa gʼi kaa nga nongu henney ka war boŋ naasandi.› 30 Woo maaganda se agay Abadantaa, Izirayel Koyoo ka šelaŋ ka nee: ‹Ya nka kayandi kaŋ ni hugoo borey nda ni baabaa hugoo ga cindi ay sargari juwalkawtaraa ra hala abada.› Amma sohõ agay Abadantaa ka šelaŋ ka nee: ‹A ben. Zama borey kaŋ gʼay beerandi, ay gʼi beerandi, wey kaŋ gʼay kaynandi ga kaynandi. 31 Hanyaŋ ga kaa kaŋ ra ay ga ni gaaboo nda ni baabaa hugoo gaaboo kayri. Boro žeena si yee ka bara ni hugoo ra. 32 Nʼga duu torrokaw ay gorodogoo ra, haya henney kul kaŋ ga teendi Izirayel gamoo ra. Abada boro žeena si yee ka bara ni hugoo ra. 33 Amma ay ga ni boro daŋ sargari tonadogoo goyoo ra ka ni farandi nda canseyan nda ka ni binoo ŋaa. Boro kul kaŋ ga hayandi ni hugoo ra ga buu a mana žen.

34 Woo kaŋ ay gʼa tee Hofni nda Pinehas se ga tee ma ne tammaasa, ni izʼaru hinkaa, ngi boro hinkaa kul ga buu zaari follokaa ra. 35 Ay ga sargari juwalkaw laadirante tunandi, a ga goy nda woo kaŋ ay binoo nda ay hundoo ga bagʼa, woo se ay ga albarka daŋ nga hugoo borey ra waati kul nga hayroo ga tee sargari juwalkaw. A ga dira waati kul ay suubantaa kaŋ yonandi jine. 36 Boro kul kaŋ cindi ni hugoo ra ga kaa ka gunguma a jine hala nga ma duu nzorfu tamma foo nda takula, a ga nee: “Ay gʼa wiri ni ga, mʼay daŋ sargari juwalyan goy foo ra hala ya duu haya kaŋ ay gʼa ŋaa.”›»

3

Irkoy šelaŋ Samiyel se

1 Aru soogaa Samiyel ga goy Abadantaa se Eli jere. Alwaatoo din, Abadantaa si hanse ka šelaŋ borey do, bangayyaney si boobo. 2 Waati follokaa ra, Eli goo ma kani nga dogoo ra, moo gunaa šintin ka kuma, a si hin ka dii koyne. 3 Woo gar Irkoy fitillaa* mana buu jina, Samiyel goo ma kani Abadantaa hugoo kaŋ ra Irkoy sundukoo goo. 4 Abadantaa na Samiyel cee. Samiyel zaabi ka nee: «Agay ne.» 5 A zuru ka koy Eli do ka nee a se: «Agay ne, ni nka ciya ya ne.» Eli nee: «Ya na ni cee, yee ka koy kani.» A koy kani.

6 Abadantaa yee koyne ka ciya ka nee: «Samiyel!» Samiyel tun a koy Eli do ka nee: «Agay ne, ni nka ciya ya ne.» Eli nee: «Ya na ni cee, ay izoo, yee ka koy kani.» 7 Samiyel mana Abadantaa bay jina, Abadantaa šennoo mana bangay a se jina.

8 Abadantaa yee koyne ka ciya ka nee: «Samiyel!» Woo ti cee hinzantoo. A tun ka koy Eli do ka nee a se: «Agay ne, ni nka ciya ya ne.» Woo ga, Eli faham kaŋ Abadantaa no ma ciya aru soogaa se. 9 Eli nee Samiyel se: «Koy kani, nda a ciya ma ne kul ma nee: ‹Šelaŋ Abadantaa, agay, ni tamoo ga haŋajer.›» Samiyel koy kani nga dogoo ra.

10 Abadantaa kaa ka kay no din. A ciya sanda taka žeenaa, a ciya ka nee: «Samiyel, Samiyel!» Samiyel zaabi ka nee: «Šelaŋ, agay, ni tamoo ga haŋajer.» 11 Woo ga, Abadantaa nee Samiyel se: «Nga ne, ay ga haya foo tee Izirayel ra, boro kul kaŋ maarʼa ga mee hay. 12 Hanoo din, hayaa kul kaŋ ay nʼa har Eli hugoo ga, za šintinoo hala benantaa ga, ay gʼa tabatandi a ga. 13 Ay gʼa bayrandi kaŋ ay ga nga hugoo ciiti hala abada, ay gʼa tee layboo maaganda, zama a bay kaŋ nga izʼarey na Irkoy kaynandi, amma a mana citi i ga. 14 Woo maaganda se haya kaŋ ti Eli hugoo borey, abada haya kul si ngi zunuboo tuusu, a ma tee sargari wala nooyan.»

15 Samiyel cindi a ga kani hala suba, woo banda ga, a na Abadantaa hugoo miɲey feeri. Samiyel hunbur ka bangayyanoo har Eli se. 16 Amma Eli na Samiyel cee, a nee: «Samiyel, ay izʼaroo.» Samiyel nee a se: «Agay ne.» 17 Eli nee: «Macin ti šennoo kaŋ a nʼa har ma ne? Ay gʼa wiri ni ga, masi haya kul tugu ay ga. Irkoy ma goy goy ni ga nda nʼna haya foo tugu ay ga šenney kaŋ a nʼi har ma ne ra.» 18 Woo ga, Samiyel na šenney kul filla a se, a mana haya kul tugu a ga. Eli nee: «Abadantaa no, a ma tee woo kaŋ kan a se.»

19 Samiyel ga tonton ka beeri, Abadantaa goo a bande. Šenney kul kaŋ Samiyel nʼi har, Abadantaa mana naŋ ba affoo ma goro kaŋ mana tee. 20 Takaa woo ra Izirayel gandaa kul, za Dan hala Ber-Šeba bay kaŋ cimi no, Samiyel nka tee Abadantaa annabi. 21 Abadantaa koy a ga ka nga boŋ cebe Silo koyraa ra. Abadantaa šenney ra a na nga boŋ bangandi Samiyel se Silo.

4

Filisti borey hin Izirayel borey

1 Samiyel ga Abadantaa šennoo ka too Izirayel kul do. Han foo Izirayel borey fatta ka Filisti borey wongu. I na ngi kaloo gorandi Eben-Ezer koyraa ra, Filisti borey na ngi kaloo gorandi Afek koyraa ra. 2 Filisti borey na wongu soolu ka kay ka Izirayel kubay, wongoo beeri. Filisti borey na Izirayel borey kar, i na aru zenber taaci (4.000) cine kar jamaa ra wongoo farroo ra. 3 Jamaa yee kate kaloo ra, Izirayel boro beerey nee: «Macin se Abadantaa yadda Filisti borey mʼir kar? Ir ma koy Silo ka Abadantaa amaanaa sundukoo zaa a ma kaa ir gamey ra kʼir hallasi ir iberey kabey ra.» 4 Jamaa na boroyaŋ sanba Silo, i kate amaanaa sundukoo, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo ga goro almalaykayaŋ ga kaŋ se i ga nee šerib. Hofni nda Pinehas, Eli izʼaru hinkaa goo no din nda Irkoy amaanaa sundukoo. 5 Waatoo kaŋ Abadantaa amaanaa sundukoo kaa kaloo ra, Izirayel kul yafarhã ka hoolo beeri tee, laboo jijiri.

6 Filisti borey maa yafarhãa hoolaa, i nee: «Macin ti hoolo beeroo woo Eberewey kaloo ra?» Woo ra i bay kaŋ Abadantaa sundukoo kaa kaloo ra. 7 Filisti borey hunbur, i nee: «Irkoy kaa kaloo ra! Woo ti ir bone. Woo cine mana bay ka tee. 8 Woo ti ir bone! May no mʼir kaa koy gaabantaa woo kaboo ra? Koyoo woo no ka Misira borey kar nda balaawu dumi kul saajoo ra. 9 Filisti borey, wa albarka daŋ war boŋ ra, war ma tee aruyaŋ, war masi koy huru Eberewey cire takaa kaŋ nda i bay ka huru war cire. Wa tee aruyaŋ, war ma wongu.» 10 Filisti borey na wongoo feeri, i na Izirayel kar. Izirayel borey, affoo kul zuru ka koy nga hugoo do. Mursaa hanse ka beeri, Izirayel wongu-ize boro zenber waranza (30.000) cee dirakaw buu. 11 Irkoy sundukoo zandi, Hofni nda Pinehas, Eli izʼaru hinkaa buu.

Eli nda nga izʼaroo wandoo buuyanoo

12 Benžameŋ aru foo zuru ka hun wongoo ra ka kaa Silo zaari follokaa ra, bankaarawey kottu, boŋoo kul ti labu. 13 Waatoo kaŋ a too kate, nga ne, Eli goo ma goro nga šeezoo ga fondaa jesoo ga ka hawgay, zama binoo goo ma jijiri Irkoy sundukoo se. Kaŋ aroo too kate a na alhabaroo har koyraa ra, koyraa kul kaati. 14 Waatoo kaŋ Eli maa kaatoo, a nee: «Macin ti hoolaa woo?» Aroo cahã ka kaa ka alhabaroo har Eli se. 15 Eli goo nda jiiri woyyagga cindi yaaha (98), moɲey mma bakam, a si hin ka dii. 16 Aroo nee Eli se: «Wongoo do ay hun, agay, ya nka zuru ka hun wongoo ra hõ.» Eli nee: «Macin ka tee, ay izoo?» 17 Alhabar teekaa zaabi ka nee: «Izirayel zuru Filisti borey jine, mursay beeri tee jamaa ra, ba Hofni nda Pinehas, ni izʼaru hinkaa buu, de Irkoy sundukoo zandi.» 18 Za a na Irkoy sundukoo har, Eli kaŋ, nga šeezoo bere koyraa miɲoo jere, jindebandaa kayri, a buu, zama aru žeena no, de mo a ga tiŋ. A tee alkaali jiiri woytaaci (40) Izirayel ra.

19 Eli nzura woyoo, Pinehas wandoo ga tee alhaamidu. A ga baa ka hay. Waatoo kaŋ a maa alhabaroo kaŋ Irkoy sundukoo zandi, kaŋ nzuraa nda nga kurɲoo buu, a sonbu, a hay, zama hayyan kuuboo nʼa dii. 20 Kaŋ a ga baa ka buu, woyey kaŋ goo jeroo ga nee a se: «Masi hunbur, izʼaru no nʼnʼa hay.» Amma a mana tuuru, a mana kula. 21 Woyoo na zankaa maaɲoo daŋ Ikabod (maanaa «man daržaa?»), a nee: «Daržaa hun Izirayel ra.» A na woo har, zama Irkoy sundukoo zandi, nga nzuraa nda nga kurɲoo buu. 22 A nee: «Daržaa hun Izirayel ra, zama Abadantaa sundukoo zandi.»

5

Irkoy sundukoo koy Filisti borey do

1 Filisti borey na Irkoy sundukoo zaa Eben-Ezer koyraa ra kʼa koy nda a Ašdod koyraa ra. 2 Filisti borey na Irkoy sundukoo zaa, i nʼa ka koy tooroo kaŋ se i ga nee Dagoŋ, hugoo ra, i nʼa jisi Dagoŋ jere. 3 Subaa ra, Ašdod borey biya ka tun, nga ne, Dagoŋ kaŋ laboo ra nga ndumoo ga Abadantaa sundukoo jine. I na Dagoŋ dii kʼa daŋ nga dogoo ra. 4 Subaa ra, i biya ka tun, nga ne, Dagoŋ kaŋ nga ndumoo ga laboo ra Abadantaa sundukoo jine. Dagoŋ boŋoo nda kabe hinkaa ga fura, i hun a ga, i goo hugoo jindoo ra, haya kul mana cindi a ra kala kunturoo. 5 Woo se Dagoŋ sargari juwalkey nda borey kul kaŋ ga huru Dagoŋ hugoo ra Ašdod si hugoo jindoo taama hala hõ.

6 Woo banda ga, Abadantaa kaboo hanse ka goy goy Ašdod borey ga, a nʼi torro. A na Ašdod nda nga laamaa kar nda futtayaŋ. 7 Kaŋ Ašdod borey dii kaŋ takaa woo no, i nee: «Izirayel Koyoo sundukoo si cindi ir do, zama a goo ma goy goy ir ga, ir nda Dagoŋ ir koyoo.»

8 Ašdod borey donto ka ciya Filisti borey boŋkoyney kul se kʼi marga ngi jere. Filisti borey boŋkoyney nee: «Macin no ir gʼa tee Izirayel Koyoo sundukoo se?» I nee: «Izirayel Koyoo sundukoo ma koy Gat.» I na Izirayel Koyoo sundukoo ka koy no din. 9 Waatoo kaŋ i nʼa bere no din ka ben, Abadantaa kaboo na goy goy koyraa ga, lakkaltunay beeri tee, a na koyraa borey kar, za ikaccaa hala ibeeroo. Futta fatta i ga. 10 Woo ga, i na Irkoy sundukoo sanba Ekroŋ. Waatoo kaŋ Irkoy sundukoo huru Ekroŋ, Ekroŋ borey kaati ka nee: «I kate ir do Izirayel Koyoo sundukoo kʼir wii, ir nda ir jamaa.»

11 I donto ka ciya ka Filisti borey boŋkoyney kul se kʼi marga. I nee: «Wa Izirayel Koyoo sundukoo ka hun ne. A ma willi nga nongoo ra, a masi kaa kʼir wii, ir nda ir jamaa.» Zama koyraa kul ra buuyan lakkaltunay tee, Irkoy kaboo hanse ka goy goy i ga. 12 Borey kaŋ mana buu, futta fatta i ga, koyraa kaatiroo žigi hala beenaa ra.

6

Filisti borey na Abadantaa sundukoo willi Izirayel

1 Abadantaa sundukoo na handu iyye tee Filisti borey gandaa ra. 2 Woo banda ga, Filisti borey na sargari juwalkey nda gunandikey cee, i nee: «Macin no ir ga hima kʼa tee Abadantaa sundukoo se? Wa takaa har ir se kaŋ nda ir gʼa sanba nga dogoo ra.» 3 I nee: «Nda war ga Irkoy sundukoo yeeti Izirayel, war masʼa yeeti kabe koonu, war ga hima ka tooɲe sargari kaa a ga, woo ra war ga duu baani, de war ga bay haya kaŋ se Irkoy kaboo si hibi ir ga.»

4 Filisti borey nee: «Tooɲe sargari dumi foo no ir ga hima kʼa kaa a se?» Gunandikey nee: «Wura futta guu, nda wura nceŋ guu no war ga hima kʼi kaa, ka sawa nda Filisti borey boŋkoyney hinnaa, zama bone follokaa ka zunbu war kul nda war boŋkoyney boŋ. 5 Wa war futtawey nda nceŋey kaŋ ga war gandaa hasara assuura tee, war ma Izirayel Koyoo beerandi, a ga hin ka tee a ma kaa war se hottaa ra, war, nda war koyey, nda war gandaa. 6 Macin se war ga war biney šendandi sanda takaa kaŋ nda Misira nda Firawuuna na ngi biney šendandi? Waatoo kaŋ Irkoy goy goy i ga, i mana Izirayel borey naŋ i ma koy wala? Nda cimi i koy. 7 Sohõ wa torka taji ful tee, war ma haw hinka kaŋ ga naanandi zaa kaŋyaŋ ga tiŋay-zaa-bundu mana bay ka huru. War ma hawey daŋ torkaa ga, war ma haw-izey kaŋ goo i bande ka koy hugey. 8 War ma Abadantaa sundukoo zaa kʼa daŋ torkaa ga, war ma wura jinawey kaŋ war gʼi kaa tooɲe sargari daŋ bata ra jeroo ga, woo banda ga, war mʼa sanba kʼa naŋ a ma koy. 9 Woo ra war ga kaa ka dii, nda a žigi ka koy nda nga hirroo fondaa, Bet-Šemeš koyraa here, Abadantaa no ka kate ir ga bone beeroo woo. Nda manʼti woo, ir ga bay kaŋ manʼti nga kaboo kʼir kar, haya no kaŋ nka tun de ka tee ir ga.» 10 Borey nʼa tee nda takaa din da. I na haw hinka kaŋ ga naanandi dii kʼi daŋ torka ga ka ngi izey daabu hugey do. 11 I na Abadantaa sundukoo daŋ torkaa ga nda bataa kaŋ ra wura nceŋey, nda ngi futta assuurawey goo.

12 Hawey šerre tuy Bet-Šemeš fondaa ra, i na fondo follokaa dii i ga booro, i mana šiiri kabe guma here wala kabe waawa here. Filisti borey boŋkoyney hanga ey hala Bet-Šemeš hirroo ga. 13 Bet-Šemeš borey goo ma alkama hegay gooroo ra kaŋ i na ngi boŋey jer, i dii sundukoo, nga diiyanoo tee i se ɲaali. 14 Torkaa too Žozuwe, Bet-Šemeš boraa faaroo ra, a kay. Tondi beeri foo goo no din. I na torkaa bundey kayri-kayri ka hawey kaa sargari kukurante Abadantaa se.

15 Lewi borey na Abadantaa sundukoo zumandi, nda bataa kaŋ goo a bande kaŋ ra wura jinawey goo, i nʼi jisi tondi beeroo boŋ. Hanoo din, Bet-Šemeš borey na sargari kukuranteyaŋ nda sargari tanayaŋ kaa Abadantaa se. 16 Kaŋ Filisti borey boŋkoyni guwaa dii woo, i willi Ekroŋ zaaroo din da.

17 Futtawey kaŋ Filisti borey nʼi tee nda wura kʼi kaa tooɲe sargari Abadantaa se takaa ne: i na affoo kaa Ašdod koyraa se, affoo Gaaza koyraa se, affoo Aškeloŋ koyraa se, affoo Gat koyraa se, affoo Ekroŋ koyraa se. 18 I na nceŋyaŋ mo noo Filisti borey koyra foo kul maaɲoo ga, koyrawey manʼti kala boŋkoyni guwaa wane, za koyraa kaŋ kuubandi nda cete hala koyra kanboo kaŋ mana kuubandi nda cete hala tondi beeroo kaŋ boŋ i na Abadantaa sundukoo jisi. Tondi no kaŋ goo no hala hõ Žozuwe faaroo ra Bet-Šemeš.

19 Abadantaa na Bet-Šemeš borey kar, zama i na Abadantaa sundukoo gundoo guna. A na aru woyye (70) kar jamaa boro zenber woyguwaa (50.000) ra. Jamaa na beray gorandi, zama Abadantaa na bone beeri kʼi kar. 20 Bet-Šemeš borey nee: «May no ma hin ka kay Abadantaa, Koy henanantaa woo jine? Ir ma sundukoo kaa ne ra ka koy nda man ra?» 21 I na dontokawyaŋ sanba Kiryat-Yarim borey do ka nee i se: «Filisti borey yee ka kate Abadantaa sundukoo, wa zunbu kʼa ka žigi war do.»

7

1 Kiryat-Yarim koyraa arey kaa, i na Abadantaa sundukoo žigandi ka koy. I nʼa ka koy Abinadab hugoo ra hondoo boŋ, i na nga izʼaroo Eleyazar daŋ jere ga Abadantaa sundukoo lakkalyanoo se.

Izirayel borey yee kate Irkoy ga

2 Waati kuku teendi, jiiri waranka (20) za waatoo kaŋ Abadantaa sundukoo goo Kiryat-Yarim. Izirayel hugoo borey kul ga hẽe Abadantaa bande. 3 Samiyel nee Izirayel hugoo borey kul se: «Nda war binoo kul nda war yee kate Abadantaa ga, wa koy waaney nda Astarteyaŋ kaa war game. Wa kayandi ka Abadantaa gana, nga hinne, a ga war kaa Filisti borey kabey ra.» 4 Izirayel borey fay nda Balyaŋ nda Astarteyaŋ, i na Abadantaa hinne gana. 5 Samiyel nee: «Wa Izirayel kul marga Mispa koyraa ra, ay ga Abadantaa ŋaaray war se.» 6 I marga Mispa, i na hari gur kʼa doori Abadantaa jine. I meehaw hanoo din. No din ra i nee: «Ir na zunubu tee Abadantaa ga.» Samiyel tee alkaali Izirayel borey se Mispa.

Izirayel borey hin Filisti borey

7 Filisti borey maa kaŋ Izirayel borey marga Mispa koyraa ra, Filisti borey boŋkoyney žigi ka koy Izirayel gande. Izirayel borey maarʼa, i hunbur Filisti borey. 8 Izirayel borey nee Samiyel se: «Masi fay nda ka kaati ka Abadantaa, ir Koyoo cee ir se hala a mʼir hallasi Filisti borey kabey ra.» 9 Samiyel na feeji-ize dii kaŋ ga nan, a na nga kul kaa sargari kukurante Abadantaa se. A kaati ka Abadantaa cee Izirayel maaganda, Abadantaa nʼa zaabi. 10 Waatoo kaŋ Samiyel goo ma sargari kukurantaa kaa, Filisti borey man ka kaa ka Izirayel wongu. Hanoo din, Abadantaa na jiŋjiŋ beeri hẽenandi beene Filisti borey ga, i zalba. Izirayel nʼi kar. 11 Izirayel arey fatta Mispa, i na Filisti borey gaaray kʼi kar hala Bet-Kar se ganda. 12 Samiyel na tondi zaa kʼa jisi Mispa nda Šen* gamoo ra, a na tondoo maaɲoo daŋ Eben-Ezer (maanaa «faabayan tondoo»). A nee: «Ka kaa ka too hala ne Abadantaa kʼir faaba.»

13 Takaa woo nda Filisti borey kayna, i mana yee ka kaa Izirayel laboo ga. Abadantaa kaboo na Filisti borey torro Samiyel waatoo kul ra. 14 Koyrawey kaŋ Filisti borey nʼi taa Izirayel kone yee Izirayel ga, za Ekroŋ hala Gat, ngi nda ngi hawsawey, Izirayel nʼi kaa Filisti borey kabey ra. Alaafiya huru Izirayel nda Amor borey game.

15 Samiyel tee alkaali Izirayel nga hunaroo kul ra. 16 Jiiri ka kaa jiiri, a ga koy windi Betel, nda Gilgal, nda Mispa. Nga ti Izirayel alkaaloo nongey wey kul ra. 17 Woo banda ga, a ga yee kate Rama kaŋ ra nga hugoo goo. No din mo ra nga no ma Izirayel ciiti. No din ra a na sargari tonadoo cin Abadantaa se.

8

Izirayel borey na kokoy wiri

1 Waatoo kaŋ Samiyel žen, a na nga izʼarey daŋ i ma tee alkaali Izirayel se. 2 Nga ize jinaa maaɲoo ti Žowel, ihinkantoo maaɲoo ti Abiya. Alkaaliyaŋ no Ber-Šeba. 3 Samiyel izʼarey mana tee Samiyel. I ga baa haya, i ga sufuray taa, i ga ciiti šiirandi. 4 Izirayel boro beerey na cere marga, i koy Samiyel do Rama. 5 I nee a se: «Nga ne, ni žen, ni izey mana tee ni, sohõ kokoy gorandi ir boŋ kaŋ ma tee ir alkaaloo sanda gandawey kul takaa.» 6 A mana kan Samiyel se kaŋ i nee: «Ir noo kokoy kaŋ ma tee ir alkaaloo.» Samiyel na Abadantaa ŋaaray. 7 Abadantaa nee Samiyel se: «Haya kul kaŋ jamaa nʼa har ma ne, mʼa tee. Manʼti ni no i wanji ni, agay no i wanji agay. I si baa ya tee kokoy ngi boŋ. 8 Sanda takaa kaŋ i nʼa tee za hanoo kaŋ ay nʼi fattandi Misira hala hõ, kʼay fur ka koy koy tanayaŋ gana, takaa din da no i gʼa tee ni mo se. 9 Sohõ, haŋajer i se, amma haŋa žiibey kaa kaaray, mʼi bayrandi alhakoo kaŋ kokoyoo kaŋ ga kaa kʼi laama gʼa may i ga.»

Alhakoo kaŋ kokoyoo gʼa may Izirayel borey ga

10 Samiyel na Abadantaa šenney kul har jamaa se kaŋ ga kokoy ceeci a ga. 11 A nee: «Kokoyoo kaŋ ga war laama alhakey ne: a ga war izʼarey dii kʼi daŋ bari torkawey nda baryey goyey ra. I ga zuru nga kabe torkaa jine kʼa gongu. 12 A gʼi tee wongu-ize zenber (1.000) se jineboro nda wongu-ize woyguu (50) se jineboro, a gʼi daŋ i ma nga faarey beeri, i ma nga hegaa tee, i ma nga wongu jinayyaŋ nda torka jinayyaŋ hanse a se. 13 A ga war ize woyey dii kʼi tee turaari hansekawyaŋ, nda hinakawyaŋ, nda takula hansekawyaŋ. 14 A ga war faari hennawey, nda war alaneb faarey, nda war zaytuɲaŋey taa, a gʼi noo nga hinoo goykey se. 15 A ga war dumari-izey nda war alaneb faarey zamna woy kul affoo taa kʼa noo nga goykaw beerey nda nga hinoo goykey se. 16 A ga war baɲɲey, nda war koŋŋey, nda aru sooga henney, nda war farkey dii kʼi ka nga goyey tee. 17 A ga war alman buunaa zamna woy kul affoo taa. Woo ga, war ga tee nga baɲɲey. 18 Hanoo din, war ga kaati kokoyoo kaŋ war gʼa suuba maaganda, amma hanoo din, Abadantaa si tuuru war se.»

19 Jamaa wanji ka haŋajer Samiyel se. I nee: «Kalaa, ir si kula, ir si baa kala kokoy ma goro ir boŋ. 20 Woo ra ir mo ga tee sanda gandawey kul takaa. Ir kokoyoo ga tee ir alkaaloo, a ga huru ir wongu-izey jine, a gʼir wongey juwal.» 21 Samiyel na haŋajer jamaa šenney kul se, a na šenney ka too Abadantaa jine. 22 Abadantaa nee Samiyel se: «Haŋajer i se, kokoy gorandi i ga.» Samiyel nee Izirayel borey se: «Boro foo kul ma willi ka koy nga koyraa ra.»

9

Sawul koy nga baabaa farka woyey kaŋ dere ceeci

1 Benžameŋ boro foo goo no, maaɲoo ti Kiš. Wongaari no kaŋ goo nda maa. Baaboo maaɲoo ti Abiyel, Abiyel baabaa maaɲoo ti Seror, Seror baabaa maaɲoo ti Bekorat, Bekorat baabaa maaɲoo ti Afiya, Benžameŋ boro ize no. 2 Kiš goo nda izʼaru kaŋ maaɲoo ti Sawul. Sooga no, a ga boori. Boro sii Izirayel borey ra kaŋ ga boori nda a. A kay nda jamaa kul, borey si kay a se kala jesey ga.

3 Kiš, Sawul baabaa farka woyey dere. Kiš nee nga izʼaroo Sawul se: «Ma sooga goykey affoo zaa ni bande ka koy farkey ceeci.» 4 A na Efrayim tondi hondey dunbu ka bisa ka Šališa gandaa dunbu ka bisa bila a ma duu ey. I na Šalim gandaa dunbu ka bisa, amma i sii no. I na Benžameŋ gandaa dunbu ka bisa bila nda i ma duu ey. 5 Waatoo kaŋ i too Suf gandaa ra, Sawul nee nga goykaa kaŋ goo a bande se: «Kaa, ir ma yee, ay baabaa masi koy dirɲa farkey kʼir alhuzunoo zaa.» 6 Goykaa nee: «Guna, koyraa woo, Irkoy boro foo goo a ra, borey gʼa beerandi. Haya kul kaŋ a nʼa har ga tee. Ir ma koy a do sohõ da, a ga hin ka tee a ma fondaa har ir se kaŋ ir ga hima kʼa zaa.» 7 Sawul nee nga goykaa se: «Aywa, nda ir koy a do, macin no ir ga koy nda a aroo se? Ŋaayan sii ir foolawey ra, haya kul sii ir kone kaŋ ir gʼa noo Irkoy boraa se. Macin bara ir kone?» 8 Goykaa na Sawul zaabi koyne ka nee: «Ay goo nda nzorfu kaaray tamma zamna zamna taacaa affoo. Ay gʼa noo Irkoy boraa se, a gʼir fondaa har ir se.»

9 Cee jinaa, Izirayel ra, boro kaŋ ga koy Irkoy ceeci a ma haya cebe nga se, boraa mma nee: «Ir ma koy gunandikaa do.» Zama boraa kaŋ se i ga nee annabi hõ, nga se waatoo din i ga nee gunandikaw. 10 Sawul nee nga goykaa se: «Ni šennoo boori! Kaa ir ma koy.» I koy koyraa kaŋ ra Irkoy boraa goo. 11 Kaŋ i ga žigi ka koy koyraa ra, i dii woy soogoyaŋ kaŋ ga fatta ka koy hari gur, i nee i se: «Ne no gunandikaa goo wala?»

12 I nee: «Ayyo, ne da ra a goo, a goo ni jine. Amma sohõ cahã, hõ a kaa koyraa ra, zama jamaa ga sargari kaa hodaddaa boŋ hõ. 13 Waati kaŋ war huru koyraa ra, war gʼa gar za a mana žigi hodaddaa boŋ hala nga ka sargaroo ŋaa, nga nda jamaa. Jamaa si ŋaa kala waati kaŋ a kaa, zama a mma albarka gaara sargaroo ga. Woo banda ga, borey kaŋ a nʼi cee ga ŋaa. Wa žigi ka koy waatoo woo ra, war gʼa gar sohõ da.»

Sawul nda Samiyel dii cere

14 Sawul nda nga hangasinoo nka too kate koyraa gamoo ra, kaŋ Samiyel ne ka fatta ka žigi hodaddaa boŋ, i na cere kubay.

15 Woo gar, zaari foo za Sawul mana kaa, Abadantaa na Samiyel alhabarandi ka nee: 16 «Suba dimmaa woo da ga, ay ga Benžameŋ gandaa boro sanba ni do, ma jii kʼa yon hala a ma tee boŋkoyni Izirayel, ay jamaa se. A gʼay jamaa hallasi Filisti borey kabey ra. Zama ay dii ay jamaa hayaa kaŋ ra i goo, ngi kaatiroo too kate hala ay do.» 17 Samiyel dii Sawul, Abadantaa nee a se: «Boraa ne kaŋ ay nʼa har ma ne. Nga no mʼay jamaa laama.»

18 Koyraa miɲoo jeroo ga, Sawul man Samiyel ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, gunandikaa hugoo silbay ya ne.» 19 Samiyel na zaabi ka nee: «Agay ti gunandikaa. Žigi ka koy ay bande hodaddaa boŋ. War ga ŋaa ay bande hõ. Ay ga ni sallama suba subbaahi, ay ga ni noo hayaa kaŋ ga ni šugulla alhabaroo. 20 Masi alhuzun nda farka woyey kaŋ dere ma ne jirbi hinza hõ. I duwandi. May no ma duu Izirayel haya beerey kul? Manʼti ni nda ni baabaa hugoo kul wane nda ey wala?» 21 Sawul zaabi ka nee: «Ya na hun kala Benžameŋ alkabiilaa, ir alkabiilaa ti Izirayel alkabiilawey kul ikaccaa. Ir alaayan beeroo mo manʼti kala Benžameŋ alaayan beerey kul ikaccaa. Adiši macin se nʼga šennoo woo har ya ne?»

22 Samiyel na Sawul dii, nga nda nga goykaa kʼi daŋ ŋaadogoo nongoo ra kʼi gorandi hoyandikey kaŋ ciyandi jine kaŋyaŋ ti boro waranza (30) cine. 23 Samiyel nee hinakaa se: «Kate sargaroo hamoo nongoo kaŋ ay nee ma ne kaŋ mʼa kaa jere ga.» 24 Hinakaa na hamoo cewoo zaa, nga nda hayey kaŋ ga denji a ga, a nʼi gorandi Sawul jine. Samiyel nee: «Hayaa ne kaŋ jisandi, zaa ka ŋaa, zama woo no i nʼa jisi ma ne zaaroo woo se kaŋ ra ay nee: ‹Ay na jamaa hoyandi.›» Sawul ŋaa Samiyel bande hanoo din. 25 I zunbu ka hun hodaddaa boŋ ka koy koyraa ra, Samiyel šelaŋ Sawul bande sooraa batumaa ra.

Samiyel na Sawul yon kʼa tee Izirayel se kokoy

26 Subaa ra, i biya ka tun. Za alfazar, Samiyel ciya Sawul se kaŋ goo sooraa batumaa ra, a nee a se: «Tun, ay ga ni dum.» Sawul tun, nga nda Samiyel, ngi boro hinkaa kul fatta ka koy taray. 27 Waatoo kaŋ i zunbu ka too koyraa boŋ faa ga, Samiyel nee Sawul se: «Nee ni goykaa se a ma koy ir jine.» A koy i jine. Samiyel nee Sawul se: «Batu, ay ga Irkoy šennoo har ma ne.»

10

Samiyel na tammaasa hinza cebe Sawul se

1 Samiyel na zollo zaa kaŋ ra jii goo, a na jiyoo doori Sawul boŋoo boŋ. A nʼa summu, a nee: «Abadantaa nka ni yon hala ma tee nga jamaa se boŋkoyni. 2 Hõ, nda ni hun ay do, nʼga aru hinka gar Rašel saaraa jere, Benžameŋ hirroo ga Selsa. I ga nee ma ne: ‹Farka woyey kaŋ ni koy i ceeci duwandi.› Sohõ ni baabaa na farkey šennoo naŋ, amma war nda a ga alhuzun, a nee kaŋ taka foo no nga gʼa tee ka duu nga izoo.»

3 Nʼga hun no din ka koy too Tabor tuuriɲaa beeroo do, no din ra nʼga aru hinza gar kaŋ ga žigi ka koy Irkoy do Betel, affoo hancin-ize hinza goo a kone, takula tafay hinza goo affaa kone, affaa alaneb hari mooro hunbar goo a kone. 4 I ga ni foo ka ni noo takula hinka. Mʼi taa kabey ra. 5 Woo banda ga, nʼga too Gibeya-Elohim kaŋ ra Filisti borey soojey gorodoo goo kaŋ ga juwal. Waati kaŋ nʼga huru koyraa ra no din, nʼga annabi jama kubay kaŋ ga hun hodaddaa boŋ sargari kaadogoo ra, i ga annabitaray tee*, de kurbu, nda dunduŋ, nda laati, nda kuntiji ga karandi i jine. 6 Abadantaa Hundoo ga zunbu ni ga, nʼga annabitaray tee i bande, nʼga bere ka tee boro tana. 7 Waati kaŋ tammaasawey wey bangay ni ga, hayaa tee kaŋ huru ni boŋoo ra, zama Abadantaa goo ni bande. 8 Woo banda ga, nʼga zunbu ka koy ay jine Gilgal. Nga ne, agay da ga zunbu ka kaa ni do ka sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Nʼga batu jirbi iyye hala waati kaŋ ay too kate ni do ka ni bayrandi hayaa kaŋ nʼga hima kʼa tee.

9 Za Sawul na banda bere ka hun Samiyel do, Irkoy na binoo barmay, tammaasawey wey kul bangay zaari follokaa ra. 10 Waatoo kaŋ i too no din Gibeya, annabi jama nʼa kubay. Irkoy Hundoo zunbu a ga, a na annabitaray tee i game. 11 Borey kul kaŋ gʼa bay ga dii kaŋ a ga annabitaray tee annabey bande. Borey ga nee cere se: «Macin ka duu Kiš izoo? Sawul mo goo annabey ra wala?» 12 Boro foo kaŋ goo no din nee: «May ti annabey wey baabaa?» Woo ra yaasaa fatta kaŋ ga nee: «Sawul mo goo annabey ra wala?»

13 Waatoo kaŋ a na annabitaray tee ka ben, a koy hodaddaa boŋ sargari kaadogoo ra. 14 Sawul baabaa armaa nee Sawul nda nga goykaa se: «Man ra war koy?» Sawul nee: «Ir nka ka koy farka woyey ceeci, amma kaŋ ir dii kaŋ i dere, ir koy Samiyel do.» 15 Baaboo armaa nee: «Hayaa har ya ne kaŋ Samiyel nʼa har war se.» 16 Sawul nee nga baabaa armaa se: «A nʼir bayrandi kaaray kaŋ farkey duwandi.» Amma a mana haya kul har nga baabaa armaa se kokoytaraa kaŋ Samiyel nʼa har ra.

Sawul tee Izirayel se kokoy

17 Samiyel na jamaa marga Abadantaa jine Mispa koyraa ra. 18 A nee Izirayel borey se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Agay ka Izirayel žigandi ka hun Misira. Ay na war kaa Misira nda gandawey kul kaŋ ga war šiita kabey ra. 19 Agay ti war Koyoo kaŋ na war hallasi bonawey kul ra nda gurzugawey kul ra, amma hõ war wanji ay ga, zama war nee kaŋ ya kokoy gorandi war boŋ. Sohõ wa kay Abadantaa jine alkabiila nda alkabiila, hugu nda hugu.›»

20 Samiyel na Izirayel alkabiilawey kul manandi affoo-foo, alkurraa kaŋ Benžameŋ alkabiilaa ga. 21 A na Benžameŋ alkabiilaa manandi affoo-foo, alaayan beeri ka kaa alaayan beeri, alkurraa kaŋ Matiri alaayan beeroo ga. Sawul, Kiš izʼaroo ga alkurraa kaŋ. I nʼa ceeci, amma i mana duu a. 22 I na Abadantaa ibaayoo ceeci koyne ka nee: «Aroo goo ne wala?» Abadantaa nee: «A goo ne, a goo ma tugu jinawey game.» 23 I zuru ka koy a kaataray no din, a kaa ka kay jamaa jine. A kay nda jamaa kul, borey si kay a se kala jesey ga.

24 Samiyel nee jamaa kul se: «War ga dii boraa kaŋ Irkoy nʼa suuba? Nga cine sii jamaa kul ra.» Jamaa kul kaati ka nee: «Kokoyoo kaboo ma gay a ra!» 25 Samiyel na alhakoo har kaŋ kokoytaraa gʼa may jamaa ga kʼa hantum citaabu ra kʼa jisi Abadantaa jine. Woo banda ga, Samiyel na jamaa sallama, affoo kul koy nga hugoo do. 26 Sawul mo koy nga hugoo do Gibeya. Aru wongaariyaŋ kaŋ Irkoy tuku biney ga nʼa dum. 27 Amma boro yaamuyaŋ nee: «Macin, woo no mʼir hallasi!» I nʼa kaynandi, i manʼa noo beerayhaya kul, amma Sawul mana baffoo har.

11

Sawul hin Amoŋ borey

1 Nahaš, Amoŋ boraa žigi ka koy Yabeš kaŋ goo Galad gandaa ra wanga kʼa daŋ game. Yabeš borey kul nee Nahaš se: «Amaana daŋ ir game, ir ga yee ni cire.» 2 Amma Nahaš, Amoŋ boraa nee: «Haya foo ga ay ga amaana daŋ agay nda war game, ay ga war boro foo kul kabe gumaa moɲoo looti, a ma tee Izirayel kul se kaynandiyan.» 3 Yabeš boro beerey nee a se: «Ir noo jirbi iyye šarti hala ir ma alhabar teekawyaŋ sanba Izirayel laboo kul ra, nda ir mana duu faabakaw, ir gʼir boŋ noo ma ne.»

4 Alhabar teekey too kate Gibeya, Sawul koyraa ra, i na šenney din ka too jamaa jine, jamaa kul na jinde jer ka hẽe. 5 Woo gar Sawul hun faarey ra, nga nda hawey kaŋ nda a ga beeri. Sawul nee: «Macin ka tee kaŋ se jamaa ga hẽe?» I na Yabeš borey šenney har a se. 6 Waatoo kaŋ Sawul maa šenney wey, Irkoy Hundoo zunbu a ga, a hanse ka futu. 7 A na haw hinka dii kʼi dunbu-dunbu, kʼi noo dontokawyaŋ se i mʼi noo Izirayel laboo kul se ka nee: «Boro kul kaŋ mana koy wongu Sawul nda Samiyel bande, nga hawey ga tee takaa woo da.» Abadantaa na hunburay beeri zumandi jamaa ga, i fatta ka tee sanda boro folloku. 8 Sawul nʼi kabu Bezek. Izirayel borey manʼti kala boro zenber zangu hinza (300.000), Žuda borey ti boro zenber waranza (30.000). 9 I nee dontokey kaŋ kaa se: «Wa koy šenney wey har borey se kaŋ goo Yabeš kaŋ goo Galad ra ka nee: ‹Suba war ga duu hallasiyan waati kaŋ waynaa šintin ka koron.›» Dontokey koy alhabaroo woo har Yabeš borey se, i ɲaali. 10 Yabeš borey nee: «Suba ir ga ir boŋ noo war se, war ma haya tee ir se kaŋ kan war se.»

11 Subaa ra, Sawul na jamaa zamna zamna hinza. I huru Amoŋ borey kaloo gamoo ra za moo mana boo, i nʼi kar hala zaarikayaa ra. Borey kaŋ mana buu say-say, boro hinka sii no kaŋ cindi cere bande. 12 Jamaa nee Samiyel se: «Man borey kaŋ nee: ‹Adiši Sawul no ma tee ir se kokoy wala?› Wa kate nda ey ir mʼi wii.» 13 Amma Sawul nee: «Boro kul si wiiyandi hõ, zama hõ Abadantaa nka Izirayel noo hallasiyan.» 14 Samiyel nee jamaa se: «Wa kaa, ir ma koy Gilgal ka kokoytaraa tabatandi no din.» 15 Jamaa kul koy Gilgal. No din ra i na Sawul tee kokoy Abadantaa jine Gilgal. I na alaafiya teendi sargariyaŋ kaa Abadantaa jine. Sawul nda Izirayel borey kul hanse ka ɲaali.

12

Samiyel šelaŋ Izirayel borey se

1 Samiyel nee Izirayel kul se: «Ay na haŋajer hayaa kul kaŋ war nʼa har se, ay na kokoy gorandi war boŋ. 2 Sohõ kokoyoo ne kaŋ ga dira war jine. Agay, ay žen, ay hinbirey kaaray. Nga ne, ay izʼarey goo war bande. Agay, ay dira war bande za ay zankataraa ga hala hõ. 3 Agay ne, wa seedetaray tee ay ga Abadantaa jine nda nga suubantaa kaŋ yonandi jine. May ga ay na haw kom? May ga ay na farka kom? May no ay nʼa zanba? May no ay nʼa kankam? May no ay na sufuray taa a kone ka moo daabu nga takaa ga? Wʼa har ya ne, ay ga war bana.» 4 I nee: «Manʼir zanba, manʼir kankam, mana yadda ka haya taa boro kul kone.» 5 A nee i se koyne: «Abadantaa ga seede war se, nga suubantaa kaŋ yonandi ga seede hõ kaŋ war mana haya kul dii ay kaboo ra.» I nee: «Boraa ga seede.»

6 Woo ga, Samiyel nee jamaa se: «Abadantaa ka Musa nda Haruna daŋ nga goyoo ra, de mo nga ka war baabey žigandi ka hun Misira gandaa ra. 7 Sohõ wa tun ka kay, ciiti ga huru ir game Abadantaa jine, ay ga war cee ciiti ra kaŋ ay nʼa daŋ agay nda war game Abadantaa jine. Ay ga war lakkaley zumandi hayey beerey kul ga kaŋ Abadantaa nʼi tee war baabey se. 8 Waatoo kaŋ Yakuba kaa Misira, war baabey kaati ka Abadantaa cee, Abadantaa na Musa nda Haruna sanba kaŋ na war baabey fattandi Misira kʼi gorandi nongoo woo ra. 9 Amma i dirɲa Abadantaa, ngi Koyoo. A nʼi kaŋandi Sisera, Hasor wongu-izey jineboraa, nda Filisti borey, nda Mowab kokoyoo kabey ra kaŋ nʼi wongu. 10 I kaati ka Abadantaa cee ka nee: ‹Ir na zunubu tee, ir na Abadantaa naŋ, ir na Balyaŋ nda Astarteyaŋ gana, sohõ ir kaa ir iberey kabey ra, ir ga ni gana.› 11 Abadantaa na Yerub-Bal* sanba, nga banda ga, Bedaŋ, nda Žefte, nda Samiyel. A na war kaa iberey kaŋ ga war kuubi ka bere kabey ra. A na war gorandi alaafiya ra. 12 Woo banda ga, kaŋ war dii Nahaš, Amoŋ borey kokoyoo ga kaa war ga ka war tangam, war nee ya ne: ‹Woo si tee ir se, ir si baa kala kokoy ma goro ir boŋ.› Ka gar Abadantaa, war Koyoo ti war kokoyoo. 13 Sohõ kokoyoo ne kaŋ war nʼa suuba, woo kaŋ war nʼa wiri, Abadantaa na kokoy gorandi war boŋ. 14 Nda war ga hunbur Abadantaa, nda war gʼa gana, nda war ga haŋajer a se, nda war si ture Abadantaa meešenney ga, woo ra war ga hanga Abadantaa, war Koyoo, war nda kokoyoo kaŋ ga war laama. 15 Amma nda war si haŋajer Abadantaa se, nda war ga ture Abadantaa meešenney ga, Abadantaa kaboo ga almasiiba sanba war ga sanda takaa kaŋ nda a na war baabey wongu. 16 Aywa, wa tun ka kay, war ma haya beeroo woo guna kaŋ Abadantaa gʼa tee war moɲey cire. 17 Manʼti alkamaa hegaa waatoo ra ir goo sohõ da wala? Ay ga Abadantaa cee, a ga jiŋjiŋyaŋ hẽenandi, a ga ncirɲi kaŋandi. Woo ra war ga dii kaŋ war na goy futu laala tee Abadantaa moɲey cire ka kokoy ceeci.»

18 Samiyel na Abadantaa cee, hanoo din, Abadantaa na jiŋjiŋyaŋ hẽenandi, a na ncirɲi kaŋandi. Jamaa kul hanse ka hunbur Abadantaa nda Samiyel. 19 Jamaa kul nee Samiyel se: «Abadantaa, ni Koyoo ŋaaray ir kaŋ ti ni tamey se hala ir masi buu, zama ir tonton ir zunubey ga ka kokoy wiri.» 20 Samiyel nee jamaa se: «War masi hunbur, war na haya laalaa woo kul tee, amma war masi mooru Abadantaa ga, war ma Abadantaa gana nda war binoo kul. 21 War masi mooru a ga ka koy hanga haya yaadayaŋ bande kaŋ si haya hanse war se, i si war feeri, zama i manʼti kala yaada. 22 Abadantaa si nga jamaa naŋ nga maa beeroo maaganda se, Abadantaa nka kayandi nga ma war tee nga jamaa. 23 Haya kaŋ ti agay, abada ay si zunuboo woo tee Abadantaa do kaŋ ti ka fay nda ka Irkoy ŋaaray war se. Ay ga war cawandi fondaa kaŋ ga boori a ga šerre. 24 Hayaa hinne kaŋ no ti war ma hunbur Abadantaa, wʼa gana nda cimi nda war binoo kul, wa hongu haya beerey kaŋ a nʼi tee war se. 25 Amma nda war na goy futu tee, war ga tuusandi, war nda war kokoyoo.»

13

Sawul na Irkoy hoo

1 Jiiri [waranza (30)] bara Sawul se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri [woytaaci (40) cindi] hinka tee kokoytaraa ra Izirayel ra. 2 Sawul na aru zenber hinza (3.000) suuba Izirayel ra. Zenber hinka (2.000) goo a bande Mikmas koyraa nda Betel koyraa tondi hondey ra. Boro zenber foo (1.000) goo Žonataŋ bande Gibeya, Benžameŋ gandaa ra. A na jamaa cindoo sallama, boro foo kul ma koy nga hugoo do.

3 Žonataŋ na Filisti borey soojey gorodogoo kar kaŋ goo Geba, Filisti borey maarʼa. Sawul na hilli hẽenandi gandaa kul ra ka nee: «Eberewey* ma maa.» 4 Izirayel kul maa kaŋ i ga nee: «Sawul na Filisti borey soojey gorodogoo kar, woo se Filisti borey dukur Izirayel ga.» Jamaa marga ka hanga Sawul bande Gilgal. 5 Filisti borey marga ka Izirayel wongu: bari torka zenber waranza (30.000)†, nda boro zenber iddu (6.000) kaŋ goyoo ti ka huga nda baryey, nda wongu-ize jama sanda teekoo miɲoo labutaasoo. I žigi ka koy ngi kaloo gorandi Mikmas Bet-Abeŋ se waynahunay. 6 Izirayel borey dii kaŋ ngi goo farratay ra, jamaa hanse ka kankam. I tugu tondi guusuyaŋ, nda karjiɲaayaŋ, nda tondiyaŋ, nda folguyaŋ, nda dayyaŋ ra. 7 Ebere fooyaŋ mo na Žurdeŋ isaa deŋ ka koy Gad nda Galad gandawey ra ka tugu. Woo gar kaŋ Sawul goo Gilgal, jamaa kul kaŋ goo a bande ga jijiri. 8 A na jirbi iyye batu, hala waatoo kaŋ Samiyel nʼa kayandi ga. Amma Samiyel mana kaa Gilgal, jamaa say-say kʼa naŋ. 9 Sawul nee: «Wʼay noo almaney kaŋ ga kaandi sargari kukurantaa nda alaafiya teendi sargarey se.» A na sargari kukurantaa kaa. 10 A nka benandi ka sargari kukurantaa kaa kaŋ Samiyel too kate. Sawul fatta ka koy a kubay kʼa foo. 11 Samiyel nee: «Cin no nʼnʼa tee?» Sawul nee: «Waatoo kaŋ ay dii kaŋ jamaa goo ma say-say kʼay naŋ, waatoo too mana kaa, de mo Filisti borey goo ma marga Mikmas, 12 ay nee ay boŋ se: ‹Filisti borey ga zunbu ay ga Gilgal, ka gar ya na Abadantaa ndumoo ceeci jina. Woo ga, ay nʼay boŋ gaabi, ay na sargari kukurantaa kaa.›» 13 Samiyel nee Sawul se: «Nʼna lakkal jaŋante goy tee, mana yaamaroo dii kaŋ Abadantaa, ni Koyoo nʼa noo ma ne. Abadantaa nka baa nga ma ni kokoytaraa tabatandi hala abada Izirayel ra. 14 Sohõ, ni kokoytaraa si gay a ga ben. Abadantaa na aru ceeci nga boŋ se kaŋ nga binoo ga bagʼa, a nʼa tee boŋkoyni nga jamaa se, zama mana hayaa dii kaŋ Abadantaa na ni yaamar nda a.»

15 Woo banda ga, Samiyel tun ka hun Gilgal ka koy Gibeya, Benžameŋ gandaa ra. Sawul na wongu-izey kabu kaŋ goo nga bande, i manʼti kala aru zangu iddu (600) cine. 16 Sawul, nda nga izʼaroo Žonataŋ, nda jamaa kaŋ goo a bande cindi Geba, Benžameŋ gandaa ra. Filisti borey na ngi kaloo gorandi Mikmas koyraa ra. 17 Wongu-ize futante margari hinza fatta Filisti borey kaloo ra, margari foo na Ofra fondaa zaa Šuwal gandaa here, 18 margari foo na Bet-Horoŋ fondaa zaa, ikokorantaa na Seboyim gooroo hirroo fondaa zaa kaŋ ga koy saajoo here.

19 Garaasa mana duwandi Izirayel kul ra, zama Filisti borey nee: «Eberewey masi takuba tee, i masi yaaji tee.» 20 Izirayel boro foo kul mma zunbu ka koy Filisti borey do ka nga kuumoo, nda nga beeriguuroo, nda nga daašoo, nda nga cendoo miɲey kaanandi. 21 Kuumey, nda beeriguurey, nda daašey, nda guuru mee cuutey šerrandi hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma kaŋ zamnandi ihinza zamna hinkaa. 22 Wongoo hane, takuba nda yaaji mana duwandi jamaa kul kone kaŋ goo Sawul nda Žonataŋ bande. Sawul nda nga izʼaroo hinne bara nda ey.

23 Filisti borey wongu-izey jere foo kaa ka goro Mikmas ka bisadogoo dii.

14

Žonataŋ na Filisti boroyaŋ wongu

1 Han foo Žonataŋ, Sawul izʼaroo nee nga aru sooga goykaa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa se: «Kaa ir ma bisa ka koy nongoo here kaŋ ra Filisti borey wongu-izey ga goro.» Žonataŋ mana haya kul har nga baabaa se. 2 Woo gar Sawul goo Gibeya boŋoo ga, grenadɲaŋoo cire kaŋ goo Migroŋ, jamaa kaŋ goo a bande ti aru zangu iddu (600) cine. 3 Ahiya no ma beene kaayi-izoo daŋ kaŋ sargari juwalkey gʼa daŋ, Ahiya manʼti kala Ahitub ize kaŋ ti Ikabod armaa. Ikabod ti Pinehas izʼaroo, Eli kaŋ ti Abadantaa sargari juwalkaa Silo koyraa ra haamaa no. Jamaa mana bay wala Žonataŋ koy.

4 Bisadogey kaŋ nda Žonataŋ ga ceeci ka bisa ka koy Filisti borey wongu-izey gorodogoo tangam, tondi kuku goo caraw foo ga, affoo goo affaa ga. Affoo maaɲoo ti Boses, affaa maaɲoo ti Sene. 5 Tondi kukey din affoo ga kay hawsa here, Mikmas tenje, affaa ga kay gurma here, Geba tenje. 6 Žonataŋ nee goykaa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa se: «Kaa, ir ma bisa ka koy hala jofolowey wey wongu-izey gorodogoo ra. A ga hin ka tee Abadantaa ma faaba ir ga, zama haya kul si hin ka Abadantaa ganji a ma faaba, nda a baa a ma tee boro boobo wala a ma tee boro kaccu.» 7 Boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa nee a se: «Hayaa tee kaŋ goo ni binoo ra, masi bine-bine. Ay goo ni bande nda woo kaŋ ni binoo ga bagʼa.» 8 Žonataŋ nee: «Aywa, ir ma bisa ka koy hala arey hetti do, ir mʼir boŋ cebe i se. 9 Nda i nee ir se: ‹War masi hun war dogey ra, ir ga kaa war do!›, ir ga kay ir dogey ra, ir si žigi ka koy i here. 10 Amma nda i nee: ‹Wa žigi kate ir do!›, ir ga žigi, zama woo ga tee ir se silbay kaŋ Abadantaa kʼi daŋ ir kabey ra.»

11 Ngi boro hinkaa kul naŋ Filisti borey wongu-izey gorodogoo borey ma dii ngey. Filisti borey nee: «Eberewey ne ma fatta guusey kaŋ ra i ga tugu.» 12 Gorodogoo borey nee Žonataŋ nda nga jinay zaakaa se: «Wa žigi ka kaa ir do, ir goo nda haya kaŋ ir ga baa ir ma har war se.» Žonataŋ nee nga jinay zaakaa se: «Žigi ka hanga agay, zama Abadantaa nʼi daŋ Izirayel kaboo ra.» 13 Žonataŋ gangama ka žigi, nga banda ga, nga jinay zaakaa žigi. Žonataŋ ga Filisti borey kar kʼi kaŋandi, de nga jinay zaakaa gʼi timmandi dumaa ga. 14 Žonataŋ nda nga jinay zaakaa yenje jinaa kaŋ i nʼa tee ti woo, i na aru boro waranka (20) cine wii farru ize kaccu cine ra. 15 Hunburay tun kaloo ra, nda hawsaa ra, nda jamaa kul ra. Wongu-izey gorodogoo borey nda wongu-ize futantey mo hunbur. Laboo jijiri, Irkoy do hunburaa hun.

Izirayel borey na Filisti borey gaaray

16 Sawul wongu-izey kaŋ ga Gibeya koyraa kaŋ goo Benžameŋ gandaa ra koroši dii kaŋ Filisti borey wongu-izey zuru ka say-say nongoo kul here. 17 Sawul nee jamaa kaŋ goo a bande se: «Sohõ wa kabu ka dii borey kaŋ hun ir ra.» I na kaburoo tee, de nga ne, Žonataŋ nda nga wongu jinawey zaakaa no ma kuma. 18 Sawul nee sargari juwalkaa Ahiya se: «Irkoy sundukoo* manandi.» Waatoo woo Irkoy sundukoo sii kala Izirayel borey kone. 19 Waatoo kaŋ Sawul goo ma šelaŋ sargari juwalkaa se, lakkaltunaa Filisti borey kaloo ra mma koy de a ga tonton. Woo ga, Sawul nee sargari juwalkaa se: «A wasa, ni kaboo kaa no†.»

20 Woo banda ga, Sawul nda nga borey kul marga ka koy hala wongudogoo ra. No din ra Filisti borey affoo kul bere nga ceroo ga nda takuba, lakkaltunay beeri tee. 21 Ebereyaŋ kaŋ za gayyan i hanga Filisti borey bande ka koy i bande, ngi ka kaa ka tonton Izirayel borey kaŋ cindi Sawul nda Žonataŋ bande. 22 Izirayel borey kul kaŋ cindi ka tugu Efrayim tondi hondey ra maa kaŋ Filisti borey zuru, Izirayel borey mo ceeci kʼi gaarandi wongoo ra. 23 Hanoo woo, Abadantaa na Izirayel hallasi, wongoo koy hala Bet-Abeŋ se jine.

24 Izirayel borey hottu hanoo din. Sawul na nga borey žeendi ka nee: «Boraa ma laali kaŋ ŋaa za almaaroo mana too, za ya nʼay boŋ faasa agay iberey ra.» Za waatoo woo boro kul mana haya kul ŋaa. 25 Gandaa kul kaa ganjoo ra, yuu goo nongoo kul ra. 26 Waatoo kaŋ ra borey huru ganjoo ra, yuwoo ga doo, amma boro kul mana kabe sufa a ra kʼa daŋ nga miɲoo ra, zama borey ga hunbur žeeyanoo. 27 Žonataŋ mana maa kaŋ nga baabaa na jamaa žeendi. A na goboo kaŋ goo kaboo ra boŋoo miti yuwoo ra kʼa daŋ nga miɲoo ra. Moɲey nere. 28 Jamaa ra boro foo nee a se: «Ni baabaa nʼi žeendi ka nee: ‹Boraa ma laali kaŋ ŋaa hõ.› Ka gar borey fara.» 29 Žonataŋ nee: «Ay baabaa na gandaa torro. Ay gʼa wiri war ga, wa guna takaa kaŋ nda ay moɲey nere kaŋ ay na yuwoo woo ikaccu taba. 30 Nda a gar jamaa nka ŋaa ganiimaa ra kaŋ i duu a ngi iberey ga, i nka si Filisti borey kar ka bisa woo wala?»

31 Hanoo din, i na Filisti borey kar za Mikmas hala Ayaloŋ. Jamaa hanse ka fara, 32 i sar ka gum ganiimaa ga. I na alman buunaa, nda hawey, nda haw-izey zaa kʼi koosu laboo ga, jamaa nʼi ŋaa nda kuroo. 33 I nʼa har Sawul se ka nee: «Guna, jamaa na zunubu tee Abadantaa ga ka hamoo ŋaa nda kuroo.» Sawul nee: «War tooɲe, wa tondi beeri gunguray kʼa ka kaa sohõ da ay do.» 34 Sawul yee ka nee: «Wa say jamaa ra, war ma nee: ‹Boro foo kul ma kate ya ne nga hawoo wala nga feejoo, a mʼa koosu ne. War ma ŋaa, war masi zunubu tee Abadantaa ga ka hamoo ŋaa nda kuroo.›» Cijinoo ra boro foo kul kate nga boŋ hawoo kʼa koosu no din. 35 Sawul na sargari tonadoo cin Abadantaa se, sargari tonadoo jinaa ti woo kaŋ a nʼa cin Abadantaa se.

36 Sawul nee: «Ir ma doo ka Filisti borey tangam hõ cijinoo, ir ma ngi hayey kom hala moo ga boo, de mo ba boro foo masi cindi i ra.» I nee: «Haya kul kaŋ ga kan ma ne tee.» Woo ga, sargari juwalkaa nee: «Wa naŋ ir ma Irkoy ibaayoo ceeci ne ra jina.» 37 Sawul na Irkoy ibaayoo ceeci ka nee: «Ya doo ka Filisti borey tangam wala? Nʼgʼi daŋ ay kaboo ra wala?» Amma hanoo din, a manʼa noo zaabi.

38 Sawul nee: «Wa war jamaa boŋkoyney kul manandi kate ne. Wa koroši ka bay haya kaŋ ti zunuboo woo hõ. 39 Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, Izirayel Hallasikaa, ba nda ay izoo Žonataŋ no kʼa tee, šikka sii a ga buu.» Amma jamaa kul ra boro mana tuuru a se. 40 A nee Izirayel kul se: «Wa yee jere ga, agay nda Žonataŋ ay izoo, ir ga koy jere foo ga.» Jamaa nee Sawul se: «Tee woo kaŋ kan ma ne.» 41 Sawul nee Abadantaa se: «Izirayel Koyoo, cimoo bangandi ir se.» Alkurra karandi, a kaŋ Žonataŋ nda Sawul ga, jamaa henan.

42 Sawul nee: «Wa alkurra kar agay nda Žonataŋ ay izoo game.» Alkurraa kaŋ Žonataŋ ga. 43 Sawul nee Žonataŋ se: «Hayaa har ya ne kaŋ nʼnʼa tee.» Žonataŋ nʼa har a se. A nee: «Ya nka ikayna taba yuwoo ra nda goboo kaŋ goo ay kaboo ra boŋoo. Nga ne, ay yadda ya buu.» 44 Sawul nee: «Irkoy ma goy goy ay ga nda mana buu, Žonataŋ.» 45 Jamaa nee Sawul se: «Macin, Žonataŋ ga buu, nga kaŋ na hallasi beeroo woo noo Izirayel se, abada! Ir ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ba hinbiri ize foo si hun boŋoo ra ka kaŋ laboo ra, zama Abadantaa bande a goy hõ.» Takaa woo nda jamaa na Žonataŋ soolam, a mana buu. 46 Sawul fay nda ka Filisti borey gaaray, a žigi ka koy. Filisti borey koy ngi do.

Sawul hin nga wongey ra

47 Waatoo kaŋ Sawul na kokoytaraa zaa Izirayel ra, nongoo kul here a na nga iberey Mowab, nda Amoŋ borey, nda Edom, nda Soba kokoyey, nda Filisti borey wongu. Nongu kul kaŋ ra a koy, a gʼi kar. 48 A na nga gaaboo daŋ ka Amalek kar, a na Izirayel kaa nga komakey kabey ra.

Sawul hugoo borey

(Taarikey 1na 8.33–40; 9.39–43)

49 Sawul izʼarey ti Žonataŋ, nda Yišwi, nda Malkišuwa. Ize woyey manʼti kala ihinka: ijinaa maaɲoo ti Merab, ikaccaa maaɲoo ti Mikal. 50 Sawul wandoo maaɲoo ti Ahinowam, Ahimas ize woy no. Nga wongu-izey jineboraa manʼti kala Abner, Sawul hasaa Ner izʼaroo. 51 Kiš ti Sawul baabaa, Ner ti Abner baabaa, i manʼti kala Abiyel izey.

52 Wongu hotta ka huru Filisti borey nda Sawul game, Sawul waatoo kul ra. Aru wongaari gaabikoyni kul kaŋ Sawul dii a, a mmʼa tonton nga kaboo ga.

15

Izirayel borey na Amalek borey wongu

1 Samiyel nee Sawul se: «Abadantaa nʼay sanba ya ni yon hala ma tee kokoy nga jamaa boŋ, Izirayel boŋ. Adiši haŋajer hayaa kaŋ Abadantaa gʼa har se. 2 Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Aduɲɲakoyoo nʼa har, a nee: ‹Ay kayandi ka bana Amalek borey ra, woo kaŋ i nʼa tee Izirayel se ka fondaa daabu waatoo kaŋ a ga žigi ka hun Misira. 3 Sohõ koy, ma Amalek borey kar, ngi nda haya kul kaŋ ti ngi wane, mʼi halaci sõy, masʼi naŋ, ma aru nda woy wii, zanka, nda taana, nda haw, nda feeji, nda hancin, nda yoo, nda farka.›»

4 Sawul na jamaa cee kʼi kabu Telem, boro zenber zangu hinka (200.000) ti cee dirakey, Žuda se boro zenber woy (10.000). 5 Sawul too hala Amalek koyraa ra, a na kumsay hirri gooru ra. 6 Sawul nee Keni borey se: «Wa koy, wa zunbu ka mooru Amalek borey ya si koy war derandi i bande, zama ni goy nda borohennataray Izirayel borey here waatoo kaŋ i žigi ka hun Misira.» Keni borey mooru Amalek borey. 7 Sawul na Amalek borey kar za Hawila hala Šur kaŋ ga tenje Misira. 8 A na Agag, Amalek borey kokoyoo dii a ga huna. A na jamaa kul halaci sõy, a nʼi wii nda takuba. 9 Amma Sawul nda jamaa na Agag naŋ a ga huna, nga nda haya kaŋ ti ihenna alman buuney nda alman beerey ra, nda alman naasey, nda gaaru-izey, haya kul kaŋ goo no kaŋ ti ihenna. Wey din kul i mana baa ngi mʼi halaci sõy. Hayey kaŋ i nʼi halaci sõy ti wey kaŋ ga faabu nda wey kaŋ ga ɲom.

10 Abadantaa na šenni har Samiyel se ka nee: 11 «Ay nimsi nda haya kaŋ se ay na Sawul daŋ kokoytaraa ra, zama a na banda bere ya ne, a manʼay šenney ka goy.» Samiyel futu, a kaati ka Abadantaa cee cijinoo kul.

12 Samiyel biya ka tun ka koy Sawul kubay. Fondaa ra, a maa kaŋ Sawul koy Karmel, nga ne, a na honganditondi foo kayandi nga boŋ maaɲoo ga, woo banda ga, a kuubi ka doo Gilgal. 13 Samiyel koy Sawul do, Sawul nee a se: «Abadantaa ma albarka daŋ ni ra. Ay na Abadantaa šennoo tee.» 14 Samiyel nee: «Macin ti alman buuna hẽenoo woo nda alman beeri booroyanoo woo kaŋ ay haŋawey ga maarʼey?» 15 Sawul nee: «Amalek borey do i nʼi ka hun. Jamaa nka kate alman buuna henney nda alman beeri henney hala ngi ma duu kʼi kaa sargari Abadantaa, ni Koyoo se, cindey ir nʼi halaci sõy.» 16 Samiyel nee Sawul se: «A wasa, ay ga hayaa har ma ne kaŋ Abadantaa nʼa har ya ne cijin.» Sawul nee: «Šelaŋ.»

17 Samiyel nee: «Manʼti waatoo kaŋ nʼga hongu kaŋ boro kaccu ti ni, nga no ni tee boŋkoyni Izirayel alkabiilawey se, nga ra Abadantaa na ni yon hala ma tee Izirayel se kokoy wala? 18 Abadantaa nka ni sanba ka nee: ‹Koy ma Amalek boro zunubantey halaci sõy. Mʼi wongu hala i ma ben. 19 Macin se mana haŋajer Abadantaa se? Macin se nʼna ni boŋ warra alganiimaa ga ka goy futu tee Abadantaa jine.›» 20 Sawul nee Samiyel se: «Ay na haŋajer Abadantaa se, ay koy fondaa bande kaŋ ra Abadantaa nʼay sanba. Ay kate Agag, Amalek borey kokoyoo, ay na Amalek borey kar kʼi halaci sõy. 21 Amma borey na haya zaa alganiimaa ra, alman buuna henney, nda alman beeri henney kʼi zaa hayey kaŋ halaci sõy ra kʼi kaa sargari Abadantaa, ni Koyoo se Gilgal koyraa.» 22 Samiyel nee:

«Sargari kukurantey nda sargarey

ga kan Abadantaa se ka bisa boro ma haŋajer Abadantaa se wala?

Kalaa, kalaa, ka haŋajer Abadantaa se baa sargari kaayan,

ka lakkal daŋ baa gaarey maaney sargari.

23 Zama tureyan Abadantaa ga, ga too gunandiyan zunuboo,

hiɲešenday ga sawa nda tooru ganayan laalaroo.

Zama ni wanji Abadantaa šennoo ga,

nga mo ga wanji ni ga, nʼsi yee ka tee kokoy.»

24 Sawul nee Samiyel se: «Ay na zunubu tee, ay na Abadantaa yaamaroo hoo, ay na ni šenney hoo. Ya nka hunbur jamaa, ay hanga ngi šenney. 25 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ay zunuboo yaafa ya ne, ir ma yee cere bande, ay ga koy sujudu Abadantaa se.» 26 Samiyel nee Sawul se: «Ay si yee ni bande. Ni wanji Abadantaa šenney ga, Abadantaa ga wanji ni ga, nʼsi yee ka tee Izirayel se kokoy.»

27 Samiyel na duma bere ka koy, waatoo kaŋ a ga koy, Sawul na Samiyel darbaa miɲoo dii, darbaa kottu. 28 Samiyel nee a se: «Abadantaa na Izirayel kokoytaraa kottu kʼa taa ni kone hõ, a gʼa noo boro se kaŋ baa ni. 29 Izirayel Koy daržantaa si taari, a si nimsi, manʼti adamize no kaŋ ga nimsi.» 30 Sawul nee: «Ay na zunubu tee, sohõ ay gʼa wiri ni ga, ay beerandi ay jamaa boro beerey jine nda Izirayel jine. Ir ma yee cere bande, ay ga koy sujudu Abadantaa, ni Koyoo jine.» 31 Samiyel yee kate, a hanga Sawul bande, Sawul sujudu Abadantaa jine.

32 Samiyel nee: «Wa kate ya ne Agag, Amalek borey kokoyoo.» Agag man ka kaa a do nda farhã, a mma nee nga boŋ se: «Šikka sii buuyanoo šennoo sii no.» 33 Samiyel nee: «Ni takubaa ka kate woyyaŋ izey faati, ni ɲaa mo wanoo dere.» Samiyel na Agag dunbu-dunbu kʼa wii Abadantaa jine Gilgal.

34 Samiyel koy Rama, Sawul žigi ka koy nga do Gibeya, Sawul koyraa ra. 35 Hala Samiyel buuroo ga, a mana yee ka dii Sawul. Samiyel cindi binehẽeni ra Sawul misoo se, zama Abadantaa nimsi nda haya kaŋ se nga na Sawul tee Izirayel se kokoy.

16

Irkoy na Dawda suuba a ma tee kokoy

1 Abadantaa nee Samiyel se: «Hala waati foo no ni binoo ga hẽe ka ben Sawul misoo se? Agay, ay wanji a ga, a si yee ka tee Izirayel se kokoy. Ni hilloo too nda jii ma koy. Ay ga ni sanba Yišay, Betelehem boraa do, zama ay dii kokoy nga izʼarey ra ya ne.» 2 Samiyel nee: «Taka foo nda ay ga koy? Nda Sawul maarʼa, a gʼay wii.» Abadantaa nee: «Ma koy nda ni bande haw zan, ma nee kaŋ ni nka kaa ka sargari kaa Abadantaa se. 3 Ma Yišay cee sargari kaadogoo ra, agay hunday ga ni bayrandi hayaa kaŋ nʼga hima kʼa tee. Boraa kaŋ ay ga cebe ma ne, ma jii doori boŋoo boŋ kʼa tee kokoy.»

4 Samiyel na hayaa tee kaŋ Abadantaa nʼa har a se, a koy Betelehem. Koyraa boro beerey kaa a do nda jijiriyan kʼa kubay, i nee a se: «Baani?» 5 A nee: «Baani de. Sargari no ay kaa kʼa kaa Abadantaa se. Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se ka kaa ay bande sargari kaadogoo ra.» A na Yišay nda nga izʼarey daŋ jere ga Irkoy se kʼi cee sargari kaadogoo ra. 6 Waatoo kaŋ i too, Samiyel dii Eliyab, a nee nga boŋ se: «Šikka sii Abadantaa nʼa suuba a ma yonandi, nga ti woo Abadantaa jine.» 7 Abadantaa nee Samiyel se: «Masi nga kunturoo wala nga kayyanoo guna, zama ay wanji a ga. Abadantaa laasaaboo nda adamize wanoo manʼti affoo. Adamize si haya guna kala nda tarayheroo, amma Abadantaa, bine no a gʼa guna.»

8 Yišay ciya Abinadab se a ma bisa Samiyel jine. Samiyel nee: «Abadantaa mana woo mo suuba.» 9 Yišay na Šamma bisandi, Samiyel nee: «Abadantaa mana woo mo suuba.» 10 Yišay na nga izʼarey boro iyye bisandi Samiyel jine. Samiyel nee Yišay se: «Abadantaa mana boro kul suuba i ra.» 11 Woo banda ga, Samiyel nee Yišay se: «Soogey kul ti wey?» A nee: «Ikaccaa ka cindi, amma almaney no a goo mʼi kur.» Woo ga, Samiyel nee Yišay se: «Boro daŋ i mʼa ceeci kate, zama ir si goro sargaroo ŋaadogoo ra nda a mana kaa ne.»

12 Yišay daŋ i mʼa ceeci kate. Gaahamoo ga ciray, a goo nda mootondi hennayaŋ, nga kunturoo ga boori. Abadantaa nee Samiyel se: «Tun kʼa yon, nga no.» 13 Samiyel na hilloo zaa kʼa yon armey game. Za hanoo din, Abadantaa Hundoo zunbu Dawda ga. Samiyel tun ka koy Rama.

Abadantaa Hundoo hun Sawul ga

14 Abadantaa Hundoo mooru Sawul, ka gar hundi laala kaŋ hun Abadantaa do nʼa torro. 15 Sawul borey nee Sawul se: «Nga ne, hundi laala kaŋ hun Irkoy do na ni torro. 16 Ir gʼa wiri ni ga, ir koyoo, ma naŋ ir ma aru ceeci kaŋ ga wan kuntiji karyan, a gʼa kar nda nga kaboo waati kaŋ hundi laalaa kaŋ hun Irkoy do zunbu ni ga, de a ga baa ma ne.» 17 Sawul nee: «Ay gʼa wiri war ga, wa duu ya ne aru kaŋ ga kara henna, wa kate a ya ne.» 18 Aru sooga goykey affoo zaabi ka nee: «Ay dii Yišay, Betelehem boraa izʼaru foo kaŋ ga wan karyan, wongaari mo no, asaja no, a ga wan šenni, aru henna no, Abadantaa goo a bande.»

19 Sawul na dontokawyaŋ sanba Yišay do i ma nee a se: «Ni izʼaroo Dawda kaŋ goo almaney bande sanba ya ne.» 20 Yišay na farka foo dii, a na ŋaayan, nda hunbar foo alaneb hari mooro, nda hancin-ize foo jeeje a ga, a nʼa noo nga izʼaroo Dawda se a ma koy a noo Sawul se. 21 Dawda koy Sawul do ka goy a se. Sawul hanse ka bagʼa. A nʼa tee nga wongu jinawey zaakaa. 22 Sawul daŋ i ma nee Yišay se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma Dawda naŋ ya ne, zama ay na alhormo tee a se.» 23 Waati kul kaŋ hundoo kaŋ hun Irkoy do kaa Sawul ga, Dawda ga kuntijoo zaa kʼa kar, Sawul ga hunsar, de a ga baa a se, hundi laalaa ga mooru Sawul.

17

Dawda nda Goliyat yenjaa

1 Filisti borey na ngi wongu-izey marga wongoo se. I na cere marga Soko koyraa ra kaŋ ti Žuda wane. I na ngi kaloo gorandi Soko nda Azeka koyrawey game Efes-Damin ra. 2 Sawul nda Izirayel borey mo na cere marga. I na ngi kaloo gorandi tuuriɲaa beerey gooroo ra, i na ngi wongu-izey marga jama-jama Filisti borey tenje. 3 Filisti borey goo ma kay jere ga tondi hondu foo boŋ, Izirayel mo goo ma kay jere ga tondi hondu tana foo boŋ, gooroo goo gamey ra.

4 Asaja foo fatta Filisti borey kaloo ra ka dira ka kaa. Maaɲoo ti Goliyat, Gat koyraa boro no, kabedaaru iddu nda kabetaami foo kuuyan bara a se. 5 Alhan fuula bara boŋoo ra, alhan kaŋ i nʼa tee kokoši kaayi kaŋ tiŋaa ti kilo woydu (60) bara a ga. 6 Ceehamey ga daabu nda alhan, alhan yaaji goo jesoo ga. 7 Nga yaaji hinkantoo bundoo ga hima maalawey kaymi bundoo, yaajoo boŋoo, guuru no, nga tiŋaa ti kilo iyye. Boraa kaŋ ga nga koraa zaa ga dira jinoo ra. 8 A ga kay, a ga kaati Izirayel wongu-ize jamaa ga ka nee: «Macin se war ga fatta ka war wongu-izey marga jama-jama? Manʼti agay no Filisti boraa wala, manʼti war ti Sawul baɲɲey? Wa aru suuba kaŋ ma zunbu ka kaa ay ga. 9 Nda a hin agay kʼay kar, ir ga tee war baɲɲey, amma nda ay hin a kʼa kar, war ga tee ir baɲɲey, war ga alhaadimay ir se.» 10 Filisti boraa nee koyne: «Hõ agay, ay ga Izirayel wongu-ize jamaa wow. Wʼay noo aru kaŋ agay nda a ga cere kar.» 11 Sawul nda Izirayel kul maa Filisti boraa šenney. Biney dunbu, i hanse ka hunbur.

12 Woo gar Dawda manʼti kala Efrata kaŋ goo Betelehem, Žuda gandaa ra boro izʼaru. Maaɲoo ti Yišay, izʼaru yaaha bara a se. Sawul waatoo ra, aru no kaŋ hanse ka žen. 13 Yišay izʼaru hinza jinaa koy kara Sawul ga ka wongu. Izʼaru hinzaa kaŋ koy wongu maaɲey ne: Eliyab ti izʼaru jinaa, ihinkantoo ti Abinadab, ihinzantoo ti Šamma. 14 Dawda ti i kul koddaa. Kaŋ izʼaru beeri hinzaa koy Sawul bande, 15 Dawda ga doonay ka koy Sawul do, woo banda ga, a yee kate ka nga baabaa almaney kur Betelehem.

16 Filisti boraa ga man kate cijin nda zaari. A ga woo tee ka kay jiney ra jirbi woytaaci (40). 17 Yišay nee nga izʼaroo Dawda se: «Zaa ka koy nda ni armey se taasu gurunbu haagantaa saakoo woo nda takula woyaa (10) woo, ma zuru ka koy nda ey ni armey do kaloo ra. 18 Ma koy nda gaši woyaa (10) woo boro zenber (1.000) boŋkoynoo se. Nʼga dii taka kaŋ ti ni armey takaa, de ma kate ya ne haya kaŋ ga cebe kaŋ i ga huna. 19 I goo Sawul bande nda Izirayel arey kul tuuriɲaa beerey gooroo ra ka Filisti borey wongu.»

20 Dawda biya ka tun. A na almaney talfi boro foo ga, a na nga jinawey zaa ka koy nda takaa kaŋ nda Yišay nʼa yaamar. Waatoo kaŋ a too kaloo do, wongu-izey goo ma koy wongudogoo ra, i ga wongu kaati tee. 21 Izirayel nda Filisti borey na ngi wongu-izey marga jama-jama, i ga cere tenje. 22 Dawda na jinawey kaŋ goo a kone naŋ jinay lakkalkaa do, a zuru ka koy wongudogoo ra. Za a too, a na nga armey hãa wala i ga saabu. 23 A goo ma šelaŋ i bande kaŋ nga ne ma fatta kate Filisti borey ra, asajaa kaŋ se i ga nee Goliyat, Filisti boraa kaŋ si hun kala Gat. A goo ma šenni follokaa har, Dawda maarʼa. 24 Waati kaŋ Izirayel borey dii aroo woo, i zuru ka yee banda, i hanse ka hunbur. 25 Izirayel borey nee: «War ga dii aroo woo kaŋ ga fatta kate wala? A mma Izirayel wow, nga se a ga fatta kate. Boro kaŋ nʼa wii, kokoyoo ga alman beeri noo a se, a gʼa noo nga ize woyoo, nga hugoo si yee ka alkaasi bana Izirayel ra.»

26 Dawda nee arey kaŋ nga nda ey ga kay se: «Macin no i gʼa tee boraa se kaŋ ga Filisti boraa woo wii ka haawoo kaa Izirayel ga? May ti Filisti boraa woo, jofolaa woo kaŋ ga yadda ka Irkoy hunantaa wongu-ize jamaa wow?» 27 Jamaa na šenni follokaa har a se ka nee: «Hayaa ne kaŋ i gʼa tee boraa se kaŋ gʼa wii.» 28 Eliyab, Dawda beerʼaroo kaŋ ga maa Dawda ga šelaŋ arey bande futu Dawda ga. A nee: «Macin se ni zunbu kate, may no nʼnʼa naŋ alman kur kaccaa din do saajoo ra? Agay, ay ga ni moo-izetaraa nda ni anniya laalataraa bay. Hala ma duu ka dii wongoo, nga se ni zunbu kate ne ra.» 29 Dawda nee: «Macin no ay nʼa tee? Ya nka hãa de.» 30 A hun nga beeroo do ka bere boro foo here kʼa hãa nda šenni follokey. Jamaa na zaabi follokaa har a se.

31 Borey maa hayaa kaŋ Dawda gʼa har, i koy alhabar daŋ Sawul ra. Sawul donto i ma kate a. 32 Dawda nee Sawul se: «Boro kul binoo masi hun boraa woo maaganda se. Agay, ni tamoo, ay ga koy yenje Filisti boraa woo bande.» 33 Sawul nee Dawda se: «Nʼsi hin ka koy yenje Filisti boraa woo bande, zama ni manʼti kala arwasu. Nga, wongaari no za nga zankataraa ra.» 34 Dawda nee Sawul se: «Waatoo kaŋ agay, ni tamoo cindi kʼay baabaa almaney kur, nda ganjihayla wala ganjihooga urs kaa ka alman haamay, 35 ya mma zuru a bande, ay gʼa kar, ay ga almanoo kaa miɲoo ra. Nda a kay ya ne, ay gʼa dii nda kaaboo, ay gʼa kar, ay gʼa wii. 36 Takaa woo nda ni tamoo ga ganjihaylaa wala ursoo wii. Filisti boraa jofolaa woo ga tee ngi cine, zama a nka Irkoy hunantaa wongu-ize jamaa wow.» 37 Dawda nee koyne: «Abadantaa kaŋ nʼay kaa ganjihaylaa nda ursoo kabeboyey ra, nga kʼay kaa Filisti boraa woo kaboo ra.» Woo banda ga, Sawul nee Dawda se: «Koy, Abadantaa ma bara ni bande.»

38 Sawul na nga boŋ darbawey daŋ Dawda ga, a na alhan darbay daŋ boŋoo ra, a na guuru darbay daŋ jindoo ra. 39 Dawda na Sawul takubaa daŋ nga centoo ga nga bankaarawey ga, a ceeci ka dira, a mana hin, a mana doona ey. A nee Sawul se: «Ay si hin ka dira nda wey, ya na doona ey.» Dawda nʼi kaa nga ga. 40 A na nga goboo zaa kaboo ra, a na tondi-ize yutta guu suuba gooroo ra, a nʼi daŋ nga kurkaw bolboloo ra, nga foolaa ra. Woo banda ga, nga fizzaa goo kaboo ra, a ga dira ka man Filisti boraa. 41 Filisti boraa ga man Dawda kayna-kayna, boraa kaŋ ga nga koraa zaa goo a jine. 42 Filisti boraa ga Dawda guna nda dondaceray, a si dii de kala zanka ciray kaŋ kunturoo ga boori. 43 Filisti boraa nee Dawda se: «Hanši ti agay kaŋ se nʼga kaa ay ga nda gobuyaŋ?» Filisti boraa na Dawda danga nda nga toorey maaɲey. 44 Woo banda ga, Filisti boraa nee Dawda se: «Kaa ne, ay ga ni hamoo noo beenaa cirawey nda ganjihoogawey se.» 45 Dawda nee Filisti boraa se: «Ni, nʼga kaa ay ga nda takuba, nda yaajiyaŋ. Agay, ay ga kaa ni ga nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo maaɲoo kaŋ ti Izirayel wongu-ize jamaa Koyoo kaŋ nʼnʼa wow. 46 Hõ, Abadantaa ga ni daŋ ay kaboo ra, ay ga ni kar, ay ga ni boŋoo dunbu. Hõ ay ga Filisti borey kaloo bukawey noo beenaa cirawey nda laboo hoogawey se. Woo ra laboo kul ga bay Izirayel goo nda Koy. 47 Takaa woo ra jamaa woo kul ga bay kaŋ manʼti takuba, manʼti yaaji nda Abadantaa ga boro hallasi. Zama wongoo manʼti kala Abadantaa wane, nga no ka war daŋ ir kabey ra.» 48 Waatoo kaŋ Filisti boraa tun ka man Dawda, Dawda cahã ka koy wongudogoo ra ka Filisti boraa kubay. 49 Dawda na nga kaboo daŋ nga bolboloo ra ka tondi-ize foo zaa kʼa warra nda nga fizzaa, tondoo huru teɲaa ra, Filisti boraa kaŋ nga ndumoo ga laboo ra.

50 Takaa woo nda fizza nda tondi-ize foo Dawda hin Filisti boraa. A nʼa wii bila nda takuba ma bara a kone. 51 Dawda zuru ka koy Filisti boraa jeroo ga, a na nga takubaa zaa, a nʼa hoobu kʼa kaa ɲaŋoo ra kʼa wii, a na boŋoo kaa jindoo ga nda takubaa. Kaŋ Filisti borey ga dii kaŋ ngi wongaaroo buu, i zuru. 52 Dogoo din da Izirayel nda Žuda borey na kuwwa kar. I na Filisti borey gaarandi hala gooroo hurudogoo ra, hala Ekroŋ miɲoo ga. Filisti borey kaŋ ka buu Šarayim fondaa ra hala Gat nda Ekroŋ.

53 Waatoo kaŋ Izirayel borey fay nda ka Filisti borey gaaray, Izirayel borey yee kate ka ngi kaloo hayey kom. 54 Dawda na Filisti boraa boŋoo zaa, a nʼa ka koy Žerizalem. A na Filisti boraa wongu jinawey daŋ nga hukkumoo ra.

55 Waatoo kaŋ Sawul dii kaŋ Dawda ga fatta ka koy Filisti boraa kubay, a nee Abner kaŋ ti wongu-izey jineboraa se: «May ize ti woo, Abner?» Abner nee: «Ay ga žee nda ni hundoo, kokoyoo, ay si bay.» 56 Kokoyoo nee a se: «Alhabar ceeci ka bay boro kaŋ ize ti woo.» 57 Waatoo kaŋ Dawda yee kate ka hun Filisti boraa wiidogoo ra, Abner nʼa dii ka koy nda a Sawul do. Filisti boraa boŋoo goo Dawda kaboo ra. 58 Sawul nee a se: «Ay zankaa, may ize ti ni?» Dawda nee: «Ni tamoo Yišay, Betelehem boraa izoo ti agay.»

18

Ceretaray huru Žonataŋ nda Dawda game

1 Za Dawda šelaŋ ka ben Sawul bande, Žonataŋ nda Dawda hundey denji cere ga, Žonataŋ bagʼa sanda nga boŋ hunday. 2 Zaari follokaa ra Sawul na Dawda dii, a mana naŋ a ma yee nga baabaa hugoo do. 3 Žonataŋ na amaana daŋ nga nda Dawda game, zama Žonataŋ bagʼa sanda nga boŋ hunday. 4 A na burmusoo kaŋ goo a ga kaa kʼa noo Dawda se, nda nga bankaarawey, nda takubaa, nda nga biraa, nda nga gamahawoo.

5 Dawda ga koy nongu kul kaŋ ra Sawul nʼa donto, nga teegoyey kul ga boori. Sawul nʼa daŋ nga wongu-izey jine, jamaa kul ga bagʼa, ba Sawul goykey.

Sawul ceeci ka Dawda wii

6 Waatoo kaŋ borey ga yee kate ka hun wongudogoo ra, kaŋ Dawda willi kate ka hun Filisti boraa Goliyat wiidogoo ra, woyey hun Izirayel koyrawey kul ra ka don ka gaani ka kokoyoo Sawul kubay nda dunduŋyaŋ, nda ɲaali, nda guuruyaŋ kaŋ ga hẽe. 7 Woyey kaŋ ga don ga cere zaabi ka nee:

«Sawul na boro zenberyaŋ wii,

Dawda na zenber woyyaŋ wii.»

8 Sawul hanse ka futu, woo mana kan a se. A nee: «I ga zenber woyyaŋ har Dawda se, agay zenberyaŋ. Haya kul mana cindi a se kala kokoytaraa.» 9 Za hanoo din, Sawul mma Dawda guna nda gulluyan.

10 Subaa ra, Irkoy naŋ hundi laala* ma huru Sawul ra, a tee hollay-ize nga hugoo gundoo ra. Dawda na kuntijoo kar nda nga kabey sanda waati kul takaa. Yaaji goo Sawul kaboo ra. 11 Sawul na nga yaajoo šerre ka nee nga boŋ se: «Ay ga Dawda denjandi cetaa ga.» Amma cee hinka Dawda gʼa mulay. 12 Sawul hunbur Dawda, zama Abadantaa goo Dawda bande, Abadantaa na Sawul naŋ. 13 Sawul na Dawda moorandi nga, a nʼa tee wongu-ize boro zenber foo (1.000) se boŋkoyni. Dawda goo wongu-izey jine waati kaŋ i ga fatta ka koy wongu nda waati kaŋ i ga yee kate. 14 Dawda teegoyey kul ga boori, Abadantaa goo a bande. 15 Kaŋ Sawul dii kaŋ Dawda teegoyey ga hanse ka boori, a hunbur Dawda. 16 Amma Izirayel kul nda Žuda ga baa Dawda, zama nga no ma huru i jine ka koy wongu ka yee kate.

Dawda tee Sawul se nzura

17 Sawul nee Dawda se: «Ay ize woy beeroo Merab ne, ay gʼa noo ma ne a ma tee ma ne wande nda nʼga goy ya ne nda hinay, ma Abadantaa wongey tee.» Sawul nee nga boŋ se: «Agay hunday si hima ka Dawda wongu, Filisti borey mʼa wongu.» 18 Dawda na Sawul zaabi ka nee: «May ti agay, macin ti ay borey, macin ti ay baabaa alaayan beeroo Izirayel ra hala ya tee kokoyoo nzuraa?» 19 Waatoo kaŋ Merab, Sawul ize woyoo waatoo too kaŋ ra a ga hima ka nondi Dawda se, i nʼa noo Adiriyel, Mehola boraa se a ma tee nga wandoo.

20 Mikal, Sawul ize woyoo ga baa Dawda. I nʼa har Sawul se, woo kan a se. 21 Sawul nee nga boŋ se: «Ay gʼa noo a se hala a ma tee a se kumsay, de Filisti borey mʼa wii.» Sawul nee Dawda se: «Hõ ti cee hinkantoo kaŋ ay ga nee ma ne kaŋ nʼga tee ya ne nzura.» 22 Sawul nee nga goykey se: «Wa ciinay ka nee Dawda se: ‹Nga ne, nʼga kan kokoyoo se, nga goykey kul ga baa ni, tee a se nzura.›» 23 Sawul goykey nʼa har Dawda jine, Dawda nee: «War ga hongu haya kaccu no boro ma tee kokoyoo nzuraa? Agay, ay ga talka, ay ga kacca.»

24 Sawul goykey na Dawda šenney ka too Sawul do. 25 Sawul nee: «Wa nee Dawda se: ‹Kokoyoo si baa hiijay alman, a si baa kala Filisti borey aru zangu (100) toošidoo mee kuurey, hala a ma nga boŋ faasa kokoyoo iberey ra.›» Sawul mma hongu nga ga taka tee kaŋ ra Filisti borey ma Dawda kaŋandi. 26 Sawul goykey na šenney wey ka too Dawda do. Woo kan Dawda se nga ma tee kokoyoo se nzura. Za waatoo kaŋ kayandi mana too, 27 Dawda tun ka koy, nga nda nga borey, a na boro zangu hinka (200) wii Filisti borey ra. Dawda kate ngi toošidoo mee kuurey, i na hinna timmantaa noo kokoyoo se hala a ma duu ka tee kokoyoo se nzura. Woo ga, Sawul nʼa noo nga ize woyoo Mikal a ma tee nga wandoo.

28 Sawul dii, a faham kaŋ Abadantaa goo Dawda bande, de mo kaŋ nga ize woyoo Mikal ga baa Dawda. 29 Sawul mma koy de a ga hunbur Dawda. Sawul tee Dawda se iberi nga hunaroo kul ra.

30 Waatoo din Filisti borey boŋkoyney ga fatta ka koy wongu, waati kul kaŋ i fatta ka koy wongu, Dawda ga zaame wongey ra ka bisa Sawul goykey jerey kul. Dawda hanse ka duu maa.

19

Žonataŋ faasa Dawda se

1 Sawul šelaŋ nga izʼaroo Žonataŋ nda nga goykey kul se kaŋ nga ga Dawda wii. Ka gar Dawda ga hanse ka kan nga izʼaroo Žonataŋ se. 2 Žonataŋ na alhabar daŋ Dawda ra ka nee: «Ay baabaa Sawul goo ma ceeci ka ni wii. Ay gʼa wiri ni ga, suba subbaahi ma ni boŋ hawgay, ma koy tugudoo ra, ma tugu. 3 Agay, ay ga fatta ka koy ay baabaa jere hawsaa kaŋ ra ni goo ra, ay ga šelaŋ a se ni ga, woo ra ay ga anniyaa bay, de ay ga alhabar daŋ ni ra.»

4 Žonataŋ na Dawda maa henna har nga baabaa Sawul se, a nee: «Kokoyoo masi duu zunubu nga tamoo Dawda ga, zama a mana duu ni ga zunubu. Hayey kaŋ a nʼi tee hanse ka ni nafa. 5 A na nga hundoo fur ka Filisti boraa Goliyat wii, Abadantaa na Izirayel kul noo zaame beeri. Ni dii a, ni ɲaali. Macin se nʼga duu zunubu ka boro kaŋ mana haya kul tee kuroo mun, ka Dawda wii bila addalil?» 6 Sawul na haŋajer Žonataŋ se, a žee ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, Dawda si wiiyandi.» 7 Žonataŋ na Dawda cee, a na šenney wey kul har a se. Woo banda ga, Žonataŋ koy nda Dawda Sawul do, a koy a ga nda nga goyoo Sawul jere sanda cee jinaa takaa.

Dawda zuru Sawul maaganda

8 Wongoo yee ka šintin. Dawda fatta ka Filisti borey tangam, a nʼi kar karyan laala hala nongu kaŋ ra i mma zuru a jine.

9 Abadantaa naŋ hundi laalaa* ma huru Sawul ra, a gar a mma goo ma goro nga do, nga yaajoo goo kaboo ra. Dawda goo ma hooray jinaa kar. 10 Dogoo din da Sawul baa nga ma Dawda hay nda nga yaajoo hala kʼa denji cetaa ga. Amma Dawda na Sawul mulay, yaajoo koy suka cetaa ra. Woo ga, Dawda zuru, cijinoo din ra a yena. 11 Sawul na dontokawyaŋ sanba i ma koy Dawda hugoo do kʼa koroši, subbaahoo ra i mʼa wii. Amma Mikal, Dawda wandoo na alhabar daŋ Dawda ra ka nee: «Nda mana zuru hõ cijinoo, suba nʼga wiiyandi.» 12 Mikal na Dawda zumandi nda funeetaraa, a koy, a zuru ka yena. 13 Woo banda ga, Mikal na nga tooroo zaa kʼa jisi daaroo ra, a na hancin hinbiri šukka kaccu daŋ daaroo boŋoo ga, a nʼa gum nda zaara. 14 Waatoo kaŋ Sawul na dontokawyaŋ sanba i ma koy Dawda dii, Mikal nee: «A mma wirci.» 15 Sawul yee kʼi sanba i ma koy dii Dawda, a nee: «Wa kate a ya ne kʼa žigandi nda nga daaroo, a ma wiiyandi.»

16 Dontokey yee kate, de i gar tooroo goo daaroo ra, hancin hinbiri šukkaa goo daaroo boŋoo ga. 17 Sawul nee Mikal se: «Macin se nʼna takaa woo kʼay darga? Macin se nʼna agay iberoo naŋ a ma yena?» Mikal nee Sawul se: «A nka nee ya ne: ‹Ay naŋ ya koy, nda manʼti woo, ay ga ni wii.›»

18 Takaa woo nda Dawda zuru ka nga boŋ kaa. A koy Samiyel jeroo ga Rama, a na hayaa kul har a se kaŋ Sawul nʼa goy nga ga. Woo banda ga, a koy Samiyel bande, de i goro Nayot. 19 Sawul duu alhabar kaŋ Dawda goo Nayot kaŋ goo Rama. 20 Sawul na dontokawyaŋ sanba i ma koy Dawda dii. I dii annabi jamaa kaŋ goo ma annabitaray tee†, Samiyel ti ngi jineboraa. Irkoy Hundoo zunbu Sawul dontokey ga, ngi mo na annabitaray tee. 21 Sawul duu alhabaroo, a na dontokaw tanayaŋ sanba, ngi mo na annabitaray tee. A yee koyne ka dontokaw tanayaŋ sanba cee hinzantoo, ngi mo na annabitaray tee. 22 Woo ga, Sawul hunday koy Rama. Waatoo kaŋ a too day beeroo do kaŋ goo Seku, a hãa ka nee: «Man ra Samiyel nda Dawda goo?» I nee a se: «I goo Nayot kaŋ goo Rama.» 23 A hun no din ka koy Nayot kaŋ goo Rama. Irkoy Hundoo zunbu nga mo ga, a koy nga fondaa ra a ga annabitaray tee hala a too Nayot kaŋ goo Rama ra. 24 Kaŋ a too no din, nga mo na nga bankaarawey kaa, nga mo ga annabitaray tee Samiyel jine. A na nga boŋ kaŋandi laboo ra, a cindi no din gaa koonu zaaroo kul nda cijinoo kul. Woo se i ga nee: «Sawul mo mma bara annabey ra wala?»

20

Žonataŋ na amaana daŋ nga nda Dawda game

1 Dawda zuru ka hun Nayot kaŋ goo Rama. A koy Žonataŋ gar ka nee a se: «Macin no ay nʼa tee? Macin ti ay layboo, man zunuboo kaŋ ay duu a ni baabaa ga kaŋ se a ga ceeci nga mʼay hundoo kaa?» 2 Žonataŋ nee a se: «Abada nʼsi buu. Guna, ay baabaa si haya kul tee nda a mana alhabar daŋ ay ra, a ma tee haya beeri wala ikaccu. Adiši macin se ay baabaa ga woo tugu ya ne? Woo si kubay.» 3 Dawda žee ka nee: «Ni baabaa ga bay kaŋ nʼna alhormo tee ya ne, woo se a ga nee nga boŋ se: ‹Žonataŋ masi bay, a masi dor.› Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni maaɲoo, ceedaaru folloku bara agay nda buuyan game.»

4 Žonataŋ nee Dawda se: «Woo kaŋ nʼnʼa har, nga no ay gʼa tee ma ne.» 5 Dawda nee Žonataŋ se: «Nga ne, suba no handoo ga kay, ay ga hima ka goro ka ŋaa kokoyoo bande, amma naŋ ya koy, ay ga tugu hawsaa ra hala jirbi hinzantoo cijinoo. 6 Nda ni baabaa dii kaŋ ay sii no, ma nee a se: ‹Dawda nkʼa wiri ay ga nda šenday kaŋ ya naŋ nga ma cahã ka koy Betelehem, nga koyraa ra, zama ngi alaayan beeroo kul jiiri kul sargaroo no ma hun.› 7 Nda a nee: ‹A boori›, agay, baffoo si duu agay, ni tamoo, amma nda a futu, ma bay kaŋ a kayandi kaŋ nga ga bone tee. 8 Ma goy nda laadirtaray agay, ni tamoo here, zama Abadantaa maaɲoo ga nʼna amaana daŋ ir game. Amma nda goy futu goo no kaŋ ay nʼa tee, ni hunday mʼay wii, macin se nʼgʼay ka koy ni baabaa do?»

9 Žonataŋ nee: «Abada, masi hongu kaŋ nda ay bay kaŋ ay baabaa ga baa nga ma bone tee ma ne, ay sʼa har ma ne.» 10 Dawda nee Žonataŋ se: «Nda ni baabaa na ni zaabi futay, may no mʼa har ya ne?» 11 Žonataŋ nee Dawda se: «Kaa, ir ma koy hawsaa ra.» Ngi boro hinkaa fatta ka koy hawsaa ra. 12 Žonataŋ nee Dawda se: «Abadantaa, Izirayel Koyoo ga tee ya ne seede kaŋ suba dimmaa woo cine ga ay gʼay baabaa hãa ka bay haya kaŋ a ga baa nga mʼa tee. Dawda, guna, nda gomni goo ma ne a ra, ay ga boro sanba kʼa har ma ne, 13 Amma nda ifutu no a ga baa nga mʼa tee ma ne, de agay, Žonataŋ, ya na haya kul har ma ne ka ni naŋ, ya na ni kaa kaboo ra, Abadantaa ma goy goy ay ga. Abadantaa ma bara ni bande takaa kaŋ nda a cindi ay baabaa bande cee jinaa. 14 Kullihinne ay ga huna, ma alhormo tee ya ne Abadantaa maaganda se, ya si buu. 15 Abada ni alhormaa masi hun ay hugoo here, ba waati kaŋ Abadantaa na Dawda iberey kul halaci laboo ga.» 16 Žonataŋ na amaana daŋ nga nda Dawda hugoo borey game ka nee: «Abadantaa ma Dawda alhakoo kaa nga iberey ra.» 17 Žonataŋ nee Dawda se kaŋ a ma yee ka žee nga se ka nga bajoo cebe nga se, zama Žonataŋ ga bagʼa sanda takaa kaŋ nda a ga baa nga boŋ.

18 Žonataŋ nee a se: «Suba no handu taagaa ga kay, borey ga dii ni dogoo, zama boro sii a ra. 19 Jirbi hinzantoo, ma cahã ka zunbu, ma koy nongoo ra kaŋ hanoo kaŋ hayey ɲaami*, ni bay ka tugu a ra, ma goro Ezel tondoo jere. 20 Ay ga biraw-ize hinza warra nga here, sanda haya foo no ay gʼa ceeci. 21 Nga ne, ay ga aru soogaa sanba, ay ga nee a se: ‹Koy biraw-izey ceeci.› Nda ay nee a se kaaray: ‹Guna, ni bisa biraw-izey ga, i zaa›, adiši kaa, haya kul si duu ni, masi hunbur haya kul, ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo. 22 Amma nda ay nee aru soogaa se: ‹Guna, biraw-izey goo ma ne jine›, adiši koy, zama Abadantaa no ma baa nga ma ni naŋ ni ma koy. 23 Haya kaŋ ti šennoo kaŋ ir nʼa har cere se, agay nda ni, Abadantaa no ma tee seede agay nda ni game hala abada.»

Sawul kayandi nga ma Dawda wii

24 Dawda tugu hawsaa ra. Handu taagaa kayyanoo no, kokoyoo goro ka ŋaa. 25 Kokoyoo goro sanda waati kul takaa nga gorodogoo ra kaŋ ga jeesi cetaa ga. Žonataŋ tun, Abner goro Sawul jeroo ga. Amma Dawda dogoo, boro kul sii a ra. 26 Sawul mana haya kul har hanoo din, a mma nee nga boŋ se: «Manʼti yaada no, haya ka Dawda žiibandi, šikka sii a nka si henan.» 27 Subaa ra, handu taaga jirbi hinkantoo, Dawda dogoo hala sohõ boro kul sii a ra. Sawul nee nga izʼaroo Žonataŋ se: «Macin se Yišay izʼaroo mana kaa ka ŋaa bi, a mana kaa ka ŋaa hõ?» 28 Žonataŋ na Sawul zaabi ka nee: «Dawda nkʼa wiri ay ga nda gaabi ya naŋ nga ma koy Betelehem.» 29 A nee ya ne: «Ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, ma naŋ ya koy, zama ir goo nda alaayan beeri sargari koyraa ra, agʼarmey hunday ka ciya ya ne, naŋ ya koy hala ya dii agʼarmey.» Woo se a mana kaa kokoyoo hoyandoo dogoo ra. 30 Woo ga, Sawul dukur Žonataŋ ga. A nee a se: «Woy laadir jaŋante turante ize, ya nka si bay kaŋ ni nka hanga Yišay izʼaroo bande, ni haawoo ga nda ni ɲaa haawoo ga wala? 31 Zama kullihinne Yišay izʼaroo goo laboo ga, nʼsi duu fondo, ni kokoytaraa mo si duu fondo. Sohõ boro sanba i mʼa ceeci, ma kate a ya ne, zama buuyan nda a ga hima.» 32 Žonataŋ na Sawul zaabi ka nee: «Macin se a ga wiiyandi? Macin no a nʼa tee?» 33 Sawul na nga yaajoo ka Žonataŋ warra hala nga mʼa kar. Woo ra Žonataŋ bay kaŋ nga baabaa nka kayandi nga ma Dawda wii. 34 Žonataŋ tun ŋaadogoo ra nda futay beeri, a mana haya kul ŋaa handu taagaa jirbi hinkantoo. Binoo maray Dawda maaganda, zama baaboo nʼa wow.

35 Subaa ra, Žonataŋ koy hawsaa ra nga nda Dawda cere kubayyanoo se, zankaaru foo goo a bande. 36 A nee zankaaroo se: «Ay gʼa wiri ni ga, zuru ka koy ay biraw-izey kaŋ ay gʼi warra ceeci.» Zankaa zuru, Žonataŋ na biraw-ize foo warra kaŋ bisa a ga. 37 Waatoo kaŋ zankaa too nongoo kaŋ ra biraw-izoo goo kaŋ Žonataŋ nʼa warra, Žonataŋ kaati a ga ka nee: «Manʼti biraw-izoo goo ma ne jine wala?» 38 A yee ka kaati zankaa ga ka nee: «Cahã, tanba, masi kay!» Žonataŋ zankaa na biraw-izey kuuna, a yee kate nga aru beeroo do. 39 Zankaa mana faham haya kul se woo ra, Žonataŋ nda Dawda hinne no ma bay haya kaŋ ti woo. 40 Žonataŋ na nga wongu jinawey noo zankaa se kaŋ goo a bande, a nee a se kaŋ a ma koy nda ey koyraa ra. 41 Waatoo kaŋ zankaa koy, Dawda tun gurma here, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma cee hinza. Dawda nda Žonataŋ na cere naagu cere gande ra, i hẽe cere bande hala waatoo kaŋ ra Dawda hẽenoo jer ka bisa Žonataŋ wanoo. 42 Žonataŋ nee Dawda se: «Ma koy nda alaafiya, woo kaŋ agay nda ni nʼa žee Abadantaa maaɲoo ga, yala Abadantaa ma tee seede agay nda ni game, a ma tee seede ay hayroo nda ni hayroo game hala abada.»

21

1 Dawda tun ka koy, Žonataŋ huru koyraa ra.

Dawda zuru Sawul se ka koy Ahimelek do Nob

2 Dawda koy koyraa ra sargari juwalkaa Ahimelek do. Ahimelek kaa a do nda jijiray, a nee a se: «Macin se ni folloku no? Macin se boro kul sii ni bande?» 3 Dawda nee sargari juwalkaa Ahimelek se: «Kokoyoo nkʼay noo yaamar foo, a nee ya ne: ‹Boro kul masi bay hayaa kaŋ se ay na ni sanba nda yaamaroo kaŋ ay nʼa noo ma ne.› Ya nka daŋ agay nda ay soogey ma cere kubay nongu foo ra. 4 Sohõ macin bara ma ne? Ay noo takula guu wala woo kaŋ nʼga hin a.» 5 Sargari juwalkaa na Dawda zaabi ka nee: «Takula koonu sii ya ne, takulawey kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se de bara ne, kala de nda ni soogey mana man woy-boro.» 6 Dawda na sargari juwalkaa zaabi ka nee: «Waati kul, nda ay fatta ka koy wongu ir sii nda fondo ka marga nda woy-boro. Nda aru soogey wongu jinawey mana kayandi kala wongu kaŋ manʼti koonu se, i ga henan soko hõ diraa woo cine kaŋ ra ir goo.» 7 Woo ga, sargari juwalkaa nʼa noo takulayaŋ kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se, zama takula sii a se kala wey kaŋ jisandi Abadantaa jine, kaŋ i nʼi kaa no ka takula konnayaŋ yeeti dogey ra.

8 Hanoo din hunday, Sawul goykey boro foo kaŋ i nʼa dii goo no din Abadantaa jine, Edom boro no kaŋ maaɲoo ti Doyeg, Sawul kurkey jineboraa no.

9 Dawda nee Ahimelek se: «Yaaji wala takuba sii ni kone? Ya nʼay takubaa zaa, ya na wongu jinawey zaa, zama kokoyoo dontaa ga hanse ka cahã.» 10 Sargari juwalkaa nee: «Filisti boraa Goliyat kaŋ nʼnʼa wii tuuriɲaa beerey gooroo ra takubaa ne, a goo ma didiji darbay ra beene kaayi-izoo dumaa ga. Nda nʼga baa mʼa zaa, a zaa, zama affoo tana sii ne.» Dawda nee: «Nga cine sii, a noo ya ne.»

Dawda koy Filisti borey do Gat

11 Hanoo din, Dawda tun ka zuru ka hun Sawul ra. A too Akiš, Gat kokoyoo do. 12 Akiš goykey nee a se: «Manʼti Dawda ti woo, gandaa kokoyoo? Manʼti nga se i ga don ka nee:

‹Sawul na zenberyaŋ wii,

Dawda na zenber woyyaŋ wii.›*»

13 Dawda na šenney wey dii nda soobay, a ga hanse ka hunbur Akiš, Gat kokoyoo. 14 Waatoo din, a na nga boŋ tee i jine sanda boro kaŋ lakkaloo hun a ga, a ga žeeriyaŋ daŋ hugey miɲey ga, a ga naŋ nga yololaa ma doo nga kaaboo ga. 15 Akiš nee nga goykey se: «War ga dii kaŋ aroo woo hollo, macin se war ga kate a ya ne? 16 Ya nka sii nda hollokom kaŋ se war ga kate ya ne woo a ma hollokomtaray tee ay jine? Aroo woo ga hima ka huru ay hugoo ra wala?»

22

Dawda tee boŋkoyni borey se kaŋ goo a bande

1 Dawda hun Gat koyraa ra ka koy tugu Adulam tondi horboo ra. Nga armey nda nga hugoo borey kul maarʼa, de i zunbu ka koy a do. 2 Borey kul kaŋ ga fara, nda borey kaŋ ga garaw goo, nda borey kaŋ biney gʼi maray kaa ka marga a do, a tee ngi boŋkoynoo. Aru zangu taaci (400) cine bara a bande.

3 Dawda hun no din ka koy Mispe kaŋ goo Mowab gandaa ra. A nee Mowab kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ay ɲaa nda ay baabaa ma koy goro ni do hala waati kaŋ ay na hayaa bay kaŋ Irkoy gʼa tee ya ne.» 4 A nʼi ka koy Mowab kokoyoo jine. I cindi Mowab kokoyoo do waatoo kul kaŋ Dawda goo tondi guusoo ra. 5 Annabi Gad nee Dawda se: «Masi cindi tondi guusoo ra, koy huru Žuda gandaa ra.» Dawda dira, a koy Heret hawsaa ra.

Sawul koy Nob sargari juwalkey wii

6 Sawul maa kaŋ alhabar duwandi Dawda nda borey kaŋ goo a bande ga. Sawul goo ma goro Gibeya tamaris tuuriɲaŋoo cire hodaddaa ra, nga yaajoo goo kaboo ra, nga goykey kul goo ma kay jeroo ga. 7 Sawul nee nga goykey kaŋ goo jeroo ga se: «Ay gʼa wiri war ga, Benžameŋ borey, wa haŋajer ya ne, Yišay izʼaroo ga kaa ka war noo faariyaŋ nda alaneb faariyaŋ wala? A ga kaa ka war affoo kul tee sooje zenber foo (1.000) boŋkoyni nda sooje zangu (100) boŋkoyni wala? 8 War kul ka hawandifutay ay ga, boro kul manʼay bayrandi kaŋ ay izʼaroo na amaana daŋ nga nda Yišay izʼaroo game. War affoo kul si alhuzun ya ne, a sʼay bayrandi kaŋ ay izʼaroo nʼay goykaa taŋ ay ra hala a ma kumsay hirri ya ne sanda woo kaŋ ne ka tee hõ.»

9 Doyeg, Edom boraa kaŋ goo Sawul goykey jine nee: «Ay dii Yišay izʼaroo a ga kaa Nob koyraa ra, Ahitub izʼaroo Ahimelek do. 10 Ahimelek na Abadantaa ibaayoo ceeci a se, a nʼa noo hunay, a nʼa noo Filisti boraa Goliyat takubaa.»

11 Kokoyoo daŋ i ma ciya sargari juwalkaa kaŋ ti Ahimelek, Ahitub izʼaroo, nda nga baabaa hugoo kul, nda sargari juwalkey kul kaŋ goo Nob se. I kul koy kokoyoo jere. 12 Sawul nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Ahitub izʼaroo, ma haŋajer.» A nee: «Agay ne, ay koyoo.» 13 Sawul nee a se: «Macin se ni nda Yišay izʼaroo, war ga hawandifutay ay ga? Macin se nʼnʼa noo takula nda takuba, de nʼna Irkoy ibaayoo ceeci a se hala a ma kay ya ne ka kumsay hirri ya ne sanda woo kaŋ ne ka tee hõ.» 14 Ahimelek na kokoyoo zaabi ka nee: «Ni goykey kul ra, may bara no kaŋ ga too Dawda, a ga laadir, kokoyoo nzuraa no, nga kaŋ goo ni lakkalkaw maanawey ra, a goo nda beeray ni hugoo ra? 15 Hõ no ay šintin ka Irkoy ibaayoo ceeci a se wala? Abada! Kokoyoo masi woo daŋ ay ga, a masʼa daŋ ay baabaa hugoo boro kul ga, zama agay, ni tamoo si haya bay woo kul se, ay si ikaccu bay a ra, ay si ibeeri bay a ra.» 16 Amma kokoyoo nee: «Šikka sii nʼga buu, Ahimelek, ni nda ni baabaa hugoo borey kul.»

17 Kokoyoo nee nga lakkalkey kaŋ goo nga jeroo ga se: «Wa bere, war ma Abadantaa sargari juwalkey wii, zama ngi mo na kabe daŋ Dawda se. I bay kaŋ a ga zuru, amma i mana alhabar daŋ ay ra.» Amma kokoyoo goykey si baa ngi ma kabe deke Abadantaa sargari juwalkey ga kʼi wii. 18 Woo ga, kokoyoo nee Doyeg se: «Bere, ni, ma sargari juwalkey wii.» Woo banda ga, Doyeg Edom boraa bere. Nga no ka sargari juwalkey wii. Hanoo din, a na boro woyyaaha cindi guu (85) wii kaŋ ga leŋbeene kaayi-izoo goo. 19 A na Nob kaŋ ti sargari juwalkey koyraa borey wii nda takuba. Aru, nda woy, nda zanka, nda taana, nda haw, nda farka, nda feeji wiiyandi nda takuba. 20 Ahitub izʼaroo Ahimelek, nga hinne izʼaroo ka yena, maaɲoo ti Abiyatar. A zuru ka hanga Dawda bande. 21 Abiyatar na alhabar daŋ Dawda ra kaŋ Sawul na Abadantaa sargari juwalkey wii. 22 Dawda nee Abiyatar se: «Hanoo din, ay dii kaŋ Doyeg Edom boraa goo no, šikka sii a ga alhabar daŋ Sawul ra. Agay ka tee sabbu kaŋ na ni baabaa hugoo borey kul wii. 23 Cindi ay bande, masi hunbur, zama boraa kaŋ ga ceeci nga mʼay hundoo kaa, ga ceeci nga ma ni da hundoo kaa, ay jeroo ga haya kul si duu ni.»

23

Dawda koy Kela nda Horša koyrawey ra

1 I na alhabar daŋ Dawda ra ka nee: «Nga ne, Filisti borey na Kela tangam, i goo ma taasoo kaŋ goo taasu kar ganganey ra kom.» 2 Dawda na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ya koy Filisti borey kar wala?» Abadantaa nee a se: «Koy, nʼga Filisti borey kar, nʼga Kela hallasi.» 3 Amma Dawda borey nee a se: «Guna, ne Žuda hunday ra ir ga hunbur, adiši taka foo nda ir ga koy Kela kaŋ ra Filisti borey wongu-izey ga marga?» 4 Dawda yee ka Abadantaa ibaayoo ceeci, Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Tun ka doo ka koy Kela, zama ay ga Filisti borey daŋ ni kaboo ra.» 5 Woo ga, Dawda nda nga borey koy Kela. A na Filisti borey tangam, a na ngi adabbawey ka kaa, a hin ey hinyan beeri. Takaa woo nda Dawda na Kela borey hallasi.

6 Waatoo kaŋ Ahimelek izʼaroo Abiyatar zuru ka koy Dawda do Kela, a koy nda nga bande beene kaayi-izoo nga kaboo ra.

7 Sawul duu alhabar kaŋ Dawda too Kela. Sawul nee: «Irkoy kʼa daŋ ay kaboo ra, zama a kaa ka nga boŋ daŋ koyraa ra kaŋ miɲey ga kufalandi.» 8 Sawul na nga jamaa kul daŋ cere ga i ma wongu hala i ma doo ka koy ka Dawda nda nga borey wanga kʼi daŋ game kʼi dii. 9 Dawda bay kaŋ Sawul nka haya futu soolu nga se, a nee sargari juwalkaa Abiyatar se: «Kate beene kaayi-izoo.» 10 Dawda na Irkoy ibaayoo ceeci ka nee: «Abadantaa, Izirayel Koyoo, agay, ni tamoo maa kaŋ šikka sii Sawul goo ma ceeci ka kaa Kela ka koyraa kayri agay maaganda se. 11 Kela borey gʼay daŋ kaboo ra wala? Sawul ga doo kate sanda takaa kaŋ agay, ni tamoo maarʼa wala? Abadantaa, Izirayel Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, ma agay, ni tamoo bayrandi.» Abadantaa nee: «Sawul ga doo kate.» 12 Dawda nee koyne: «Kela borey ga agay nda ay borey daŋ kaboo ra wala?» Abadantaa nee: «I ga ni noo a se.» 13 Dawda nda nga borey, i ga too boro zangu iddu (600) cine, i tun ka hun Kela ka koy nongu kaŋ i ga hin ra. Sawul duu alhabar kaŋ Dawda zuru ka hun Kela, Sawul na diraa naŋ.

14 Dawda koy saajoo tee nga gorodogoo, tondey nongey ra. Kaŋ a goo ma goro Zif saajoo hondey boŋ, Sawul gʼa ceeci zaari kul, amma Irkoy manʼa daŋ kaboo ra. 15 Dawda dii kaŋ Sawul goo ma yaara ka ceeci ka nga hundoo kaa. Dawda goo Horša, Zif saajoo ra.

16 Woo banda ga, Žonataŋ, Sawul izʼaroo koy Dawda do Horša ka Dawda binoo daŋ a ma koy a ga ka nga naanaa daŋ Irkoy ra. 17 A nee a se: «Masi hunbur. Ay baabaa Sawul si hin ka too ni do. Ni no ma tee Izirayel se kokoy, ay ga tee ni ihinkantoo. Sawul ay baabaa hunday mo ga bay.» 18 Ngi boro hinkaa kul na amaana zaa cere se Abadantaa jine. Dawda cindi Horša, Žonataŋ koy nga do.

Irkoy na Dawda kaa Sawul ra

19 Zif boroyaŋ žigi ka koy Sawul do Gibeya, i nee: «Manʼti Dawda mma goo ma tugu ir do Horša, Hakila tondi nongey ra, labu kogaa se gurma? 20 Sohõ, kokoyoo, nda ni mma baa ma doo ka koy, doo. Ir no mʼa daŋ kokoyoo kaboo ra.» 21 Sawul nee: «Abadantaa ma albarka daŋ war ra, zama war hinna ya ne. 22 Ay gʼa wiri war ga, war ma koy, war ma guna koyne ka dii nongoo kaŋ ra a goo, wa hãa may ka dii a, zama ay maa kaŋ a ga hanse ka caram. 23 Wa tugudogey kul guna ka dii nongu kaŋ ra a ga hin ka tugu, war ma willi ka kaa ka dii agay nda alhabar kayante, de ay ga koy war bande. Nda a goo gandaa ra, ay gʼa ceeci Žuda boro zenberey kul ra.»

24 I tun ka koy Zif Sawul jine. Dawda nda nga borey goo Mawoŋ saajoo ganganoo gandaa ra, labu kogaa se gurma. 25 Sawul nda nga borey koy huru Dawda cewoo ra. Dawda duu alhabar, a zunbu tondey ra, a cindi Mawoŋ saajoo ra. Sawul maarʼa, a na Dawda gaarandi Mawoŋ saajoo ra. 26 Sawul goo ma dira hondoo caraa ga, Dawda nda nga borey mo ga dira caraw faa ga. Dawda cahã ka hun Sawul ra. Amma a gar Sawul nda nga borey ceeci ka Dawda nda nga borey kuubi kʼi bere hala ngi mʼi dii. 27 Alhabar teekaw foo kaa ka nee Sawul se: «Cahã ka kaa, Filisti borey huru gandaa ra.» 28 Sawul willi banda, a fay nda ka Dawda gaarandi, a koy Filisti borey kubay. Woo din se i ga nee nongoo din se Sela-Malekot (maanaa «fayyan tondoo»).

24

Dawda wanji ka Sawul wii En-Gedi tondi horboo ra

1 Dawda žigi ka hun no din ka koy goro En-Gedi tondi nongey ra. 2 Waatoo kaŋ Sawul willi ka hun Filisti borey gaarandiroo ra, i nee a se: «Nga ne, Dawda goo En-Gedi saajoo ra.» 3 Sawul na wongu-ize suubante zenber hinza (3.000) zaa Izirayel kul ra, a koy Dawda nda nga borey ceeci hala ganjihanciney tondey jere. 4 A too alman buuney kaley do kaŋ goo fondaa jeroo ga, no din tondi horbu goo a ra. Sawul huru a ra ka koy saaji. Dawda nda nga borey goo ma goro horboo koroo ra. 5 Dawda borey nee a se: «Nga ne, zaaroo no kaŋ Abadantaa nee ma ne: ‹Guna, ay ga ni iberoo daŋ ni kaboo ra, ma tee a se woo kaŋ kan ma ne.›» Dawda tun ka mossoyaada ka Sawul burmusoo miɲoo dunbu. 6 Woo banda ga, Dawda ga maate nga binoo ga zarga, zama a na Sawul burmusoo miɲoo dunbu. 7 A nee nga borey se: «Yala Abadantaa mʼay waa ya si woo dumoo tee, ka tee ay koyoo sotoloo, Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi. Zama nga no Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi.» 8 Šenney wey ga, Dawda na nga borey kayandi, a nʼi ganji i ma too Sawul do. Sawul fatta horboo ra ka nga fondaa zaa ka koy.

9 Woo banda ga, Dawda tun ka fatta horboo ra, a kaati Sawul bande ka nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo.» Sawul ɲeli ka banda bere ka guna, Dawda na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma. 10 Dawda nee Sawul se: «Macin se nʼga haŋajer borey šenney se kaŋ ga nee: ‹Dawda mma baa nga ma ni bonandi?› 11 Guna, hõ zaaroo ni hunday ma dii nda ni moɲey kaŋ hõ Abadantaa na ni daŋ ay kaboo ra horboo ra. Borey nee kaŋ ay ma ni wii, amma ay na ni naŋ, ya nka nee: ‹Ay si tee ay koyoo sotoloo, zama nga no Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi.› 12 Guna, ay baabaa, ni burmusoo miɲoo guna ay kaboo ra. Ay na ni burmusoo miɲoo dunbu, ay mana ni wii. Nʼga dii kaŋ anniya futu sii ay do, tureyan sii ay do, ay mana duu ni ga zunubu. Amma ni, nʼgʼay hundoo ceeci kʼa kaa. 13 Abadantaa ga ciiti agay nda ni game, Abadantaa ga bana ya ne, amma ay kaboo si too ni do. 14 Yaasay žeena foo ga nee: ‹Ifutu ra ifutu ga hun.› Ay kaboo si too ni do. 15 May no Izirayel kokoyoo koy a wongu? May no nʼgʼa gaarandi? Hanši bukaw, nkanji yaada? 16 Abadantaa ga ciiti dunbu, a ga ciiti agay nda ni game. A ga dii, a ga faasa ya ne, a ga ciiti kʼay kaa ni kaboo ra.»

17 Waatoo kaŋ Dawda na wey har ka ben Sawul se, Sawul nee: «Ni jindoo da no, ay izoo Dawda wala?» Sawul na nga jindoo jer ka hẽe. 18 Woo banda ga, a nee Dawda se: «Ni goo nda cimi nda agay, zama ni, nʼna ihenna tee ya ne, ka gar agay ilaala no ay nʼa tee ma ne. 19 Hõ, ni cebe kaŋ gomni no nʼga tee ya ne, Abadantaa nʼay daŋ ni kaboo ra, amma manʼay wii. 20 Nda boro duu ni iberoo, nga naŋ a ma koy yaada nga fondaa ra wala? Yala Abadantaa ma ni bana gomnoo woo kaŋ nʼnʼa tee ya ne hõ se. 21 Sohõ guna, ay bay kaŋ šikka sii nʼga kaa ka tee kokoy, Izirayel kokoytaraa ga tabati waati kaŋ a huru ni kaboo ra. 22 Sohõ žee ya ne Abadantaa maaɲoo ga kaŋ nʼsʼay hayroo halaci ay banda ga, nʼsʼay maaɲoo derandi ay baabaa hugoo borey ra.» 23 Dawda nʼa žee Sawul se. Woo banda ga, Sawul koy nga do, Dawda nda nga borey žigi ka koy tondi guusoo ra.

25

Samiyel buuroo

1 Samiyel faati. Izirayel kul marga kʼa hẽe, i nʼa sutura nga do Rama. Waatoo din no Dawda doo Paraŋ saajoo ra.

Nabal na gomni mun Dawda se

2 Aru foo goo Mawoŋ kaŋ ga goy Karmel. Boro beeri no, a goo nda feeji zenber hinza (3.000) nda hancin zenber foo (1.000). Woo gar a goo Karmel ka nga feejey kosu. 3 Aroo woo maaɲoo ti Nabal, wandoo maaɲoo ti Abigayel. Woy lakkalkoyni no, a ga boori mo, amma kurɲoo binoo si boori, nga teegoyey ga laala. Kaleb alkabiilaa boro no.

4 Saajoo ra Dawda maa kaŋ Nabal goo ma nga feejey kosu. 5 A na aru sooga woy (10) sanba a do, a nee aru soogey se: «Wa žigi ka koy Karmel. War ma koy Nabal do, ay maaɲoo ga war mʼa foo ya ne. 6 War ma nee a se: ‹Kay yeeši, alaafiya ma kaa ni, nda ni hugoo, nda haya kul kaŋ ti ni wane ga. 7 Ay maa kaŋ alman kosukawyaŋ bara ni do. Ka gar ni kurkey goo ir bande. Ir mana haya laala kul tee i se, haya kul mana dere i se waatoo kul kaŋ i nʼa tee Karmel. 8 Ni borey hãa, ngi hunday gʼa har ma ne. Woo ga, alhormo tee ay borey se, zama ir mana kaa kala jingar zaari. Ir gʼa wiri ni ga, mʼir kaŋ ti ni tamey nda Dawda ni izʼaroo noo woo kaŋ goo ni kaboo ra.›»

9 Waatoo kaŋ Dawda borey too kate, i nʼa har Nabal se nda takaa din da Dawda maaɲoo ga. Woo banda ga, i batu. 10 Nabal tuuru Dawda dontokey se ka nee: «May ti Dawda, may ti Yišay izʼaroo? Hõ tam booboyaŋ goo no kaŋ ga zuru ngi koyey ga. 11 Ay takulaa, nda ay haroo, nda ay hamoo kaŋ ay nʼi soolu ay kosukey se, ngi no ay gʼi noo boroyaŋ se kaŋ ay si ba ngi hundogoo bay wala?» 12 Dawda aru soogey na ngi fondaa zaa ka willi. Kaŋ i too, i na hayaa kul har Dawda se. 13 Dawda nee nga borey se: «Boro foo kul ma nga takubaa haw centoo ga.» Boro foo kul na nga takubaa haw centoo ga. Dawda mo na nga takubaa haw centoo ga. Boro zangu taaci (400) cine hanga a bande ka koy tangam. Boro zangu hinka (200) cindi jinawey do.

Abigayel na Dawda faaba

14 Nabal sooga goykey affoo nee Nabal wandoo Abigayel se: «Guna, Dawda na dontokawyaŋ sanba ka hun saajoo ra ka kaa kʼir koyoo foo, amma ir koyoo nʼi kubay, kubay laala. 15 Ka gar borey wey hanse ka boori ir se, ir mana alhuzun, haya kul mana dere ir se waatoo kul kaŋ ir goo cere bande fondaa ra, waatoo kaŋ ir goo hawsaa ra. 16 I nʼir lakkal haya kul masi duu ir cijin nda zaari, waatoo kul kaŋ ir goo i bande ka alman buunaa kur. 17 Ni no ma guna sohõ haya kaŋ nʼga hima kʼa tee, nda manʼti woo, šikka sii ir koyoo nda nga hugoo kul ga bone. Nga woo, boro yaamu no, boro si hin ka šelaŋ a se.» 18 Abigayel cahã ka takula zangu hinka (200) zaa, nda alaneb hari mooro hunbar hinka, nda feeji guu kaŋ hansandi, nda attam haagante saaku guu, nda alaneb-ize koga gabante zangu (100), nda jeejay-ize koga gabante zangu hinka (200), a nʼi daŋ farkayaŋ boŋ. 19 A nee nga tamey se: «Wa koy ay jine, guna, ay goo war bandawey ga.» A mana haya kul har Nabal, nga kurɲoo se. 20 A žigi farka boŋ, a zunbu ka koy nda tondi hondoo caraa, ka sawa nda Dawda nda nga borey zunbu a tenje, i nʼa kubay. 21 Dawda nee nga boŋ se: «Ay nʼay boŋ tooɲe ka aroo woo almanoo kul lakkal saajoo ra, haya kul mana hun nga almanoo ra. Ihennaa kaŋ ay nʼa tee a se, a nʼa bana nda ifutu. 22 Irkoy ma goy goy ay ga, agay Dawda, nda ne nda suba ay na aru foo naŋ Nabal borey ra.»

23 Waatoo kaŋ Abigayel dii Dawda, a cahã ka zunbu farkaa boŋ, a na nga ndumoo sinji laboo ra, a gunguma Dawda jinoo ra. 24 A kaŋ cewey cire, a nee: «Ay na laybu tee, ay koyoo. Ay gʼa wiri ni ga, ma agay, ni tamoo naŋ ya šelaŋ, haŋajer ni tamoo šenney se. 25 Ay gʼa wiri ni ga, ay koyoo, masi hanga Nabal bande, boro yaamu no, a nka tuuru nga maaɲoo se, maaɲoo manʼti kala Nabal (maanaa ‹saama›), saama no. Agay, ni tamoo, ya na bay ka dii ay koyoo aru soogey kaŋ nʼnʼi sanba. 26 Sohõ ay koyoo, ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni maaɲoo, Abadantaa ka ni ganji ma kuri mun, ka ni boŋ faasa. Ay koyoo, yala ni iberey nda borey kaŋ ga ceeci kʼi ifutu tee ma ne, ma tee sanda Nabal. 27 Gomnoo kaŋ agay, ni tamoo kate a ma ne ma zamnandi soogey se kaŋ goo ni bande. 28 Ay gʼa wiri ni ga, ma agay, ni tamoo layboo yaafa. Abadantaa ga albarka daŋ ni hugoo borey ra kʼi gorandi waati kul kokoytaraa ra, zama Abadantaa wongey ra ni goo. Yala haya futu kul masi garandi ni do ni hunaroo kul ra. 29 Nda boro tun ka ni gurzugay, ka ceeci ka ni hundoo kaa, Abadantaa, ni Koyoo ga ni hundoo marga henna. Amma a ga ni iberey hunaroo warra sanda takaa kaŋ nda fizza ga tondi warra. 30 Waati kaŋ Abadantaa ga gomnoo kul tee ma ne kaŋ a na nga allaahidoo zaa ma ne ka ni tee Izirayel boŋkoynoo, 31 woo ra ni binoo si ni zarabi ka nee ma ne kaŋ nʼna boro wii yaada ka ni dukuroo kaa. Nda Abadantaa na gomni tee ma ne, masi dirɲa agay, ni tamoo.»

32 Dawda nee Abigayel se: «Albarka ma bara Abadantaa se, Izirayel Koyoo kaŋ na ni sanba mʼay kubay hõ! 33 Albarka ma huru ni lakkaloo ra, albarka ma huru ni ra kaŋ nʼay ganji hõ ya boro wii yaada, yʼay dukuroo kaa. 34 Ay ga žee nda Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ nʼay ganji ya ifutu tee ma ne, nda manʼti kaŋ ni cahã ka kaa kʼay kubay, ne nda alfazar ba aru foo si cindi Nabal borey ra.»

35 Dawda na hayaa taa kaŋ Abigayel kate a se, a nee a se: «Žigi ka koy ni do nda baani. Guna, ay na haŋajer ni šennoo se, ay yadda woo kaŋ nʼnʼa har.»

Nabal buuroo

36 Abigayel too kate Nabal do, a gar hoyandi beeri tee a do kaŋ ga hima nda kokoy hoyandi. Nabal binoo ga hanse ka kan, a hanse ka suu. Abigayel mana haya kul har a se šenni kaccu ra wala ibeeri ra hala moo boo. 37 Subbaahoo ra, suuyanoo ben Nabal ga, wandoo na hayaa deede a se kaŋ tee. Ni mma nee haya ka binoo hay, Nabal gaahamoo buu. 38 Jirbi woy (10) cine banda ga, Abadantaa na Nabal kar, a buu.

Dawda hiiji Abigayel

39 Dawda maa kaŋ Nabal buu, a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ faasa ya ne tooɲaa kaŋ Nabal nʼa tee ya ne ra, kaŋ na agay, nga tamoo moorandi ifutu! Abadantaa na Nabal goy futaa kaŋandi a boŋ.» Dawda sanba ka Abigayel wiri hiijay. 40 Dawda borey too kate Abigayel do Karmel, i šelaŋ a bande ka nee: «Dawda kʼir sanba ni do ir ma ni zaa nga se wande.» 41 A tun, a gunguma, a na nga ndumoo sinji laboo ra, a nee: «Nga ne, ni tamoo ti agay, ay ga tee koŋŋa kaŋ ga ni tamey cewey ɲumay, ay koyoo.» 42 Abigayel cahã ka tun, a žigi farka boŋ, woy soogo guu hanga a bande, a hanga Dawda dontokey. A tee Dawda wandoo.

43 Woo gar Dawda na Ahinowam, Žizireyel boraa sanbu wande. Ngi boro hinkaa kul tee Dawda se wande. 44 Amma haya kaŋ ti Dawda wandoo Mikal, Sawul ize woyoo, Sawul nʼa noo Layiš izʼaroo, Palti, Galim koyraa boraa se.

26

Dawda wanji ka Sawul wii Zif saajoo ra

1 Zif borey koy Sawul do Gibeya, i nee: «Manʼti Dawda mma goo ma tugu Hakila hondoo ga, labu kogaa tenje?» 2 Sawul doo Zif saajoo ra nda Izirayel wongu-ize suubante zenber hinza (3.000) ka koy Dawda ceeci Zif saajoo ra. 3 A na nga kaloo gorandi Hakila hondey ra, labu kogaa tenje, fondaa jesoo ga. Dawda si goro kala saajoo ra. Waatoo kaŋ a bay kaŋ Sawul na nga gaarandi hala saajoo ra, 4 Dawda na monnokawyaŋ sanba, a bay kaŋ cimi no, Sawul too kate. 5 Woo ga, Dawda tun ka koy nongoo kaŋ ra Sawul na kali tee. A dii nongoo kaŋ ra Sawul ga kani, nda nga wongu-izey jineboraa Abner, Ner izʼaroo. Sawul ga kani kaloo gamoo ra, wongu-ize jamaa gʼa kuubi kʼa bere.

6 Dawda nee Heti boraa Ahimelek, nda Žowab armaa kaŋ ti Seruya* izʼaroo Abišay se: «May no ma baa nga ma doo ay bande Sawul do kaloo ra?» Abišay nee: «Ay ga doo ni bande.»

7 Dawda nda Abišay koy cijinoo ra jamaa do. Woo gar Sawul goo ma kani, a ga jirbi kaloo gamoo ra, nga yaajoo ga sinji laboo ra nga boŋoo jere. Abner nda jamaa ga kani kʼa kuubi ka bere. 8 Abišay nee Dawda se: «Hõ Irkoy na ni iberoo daŋ ni kaboo ra, ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya yaaji kʼa hay laboo ra cee folloku, ay sʼa kar cee hinka.» 9 Amma Dawda nee Abišay se: «Masʼa wii! May no ma hin ka too Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi do, nga alhakoo mana hun boraa ra?» 10 Dawda nee koyne: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, Abadantaa no ma hin kʼa kar, nga waatoo mma too a ma buu, wala a ma doo wongoo ra i mʼa halaci. 11 Yala Abadantaa mʼay waa ay kaboo ma too Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi do. Sohõ ay gʼa wiri ni ga, yaajoo zaa kaŋ goo boŋoo jere nda hooboo, ir ma koy.»

12 Dawda na yaajoo nda hooboo zaa kaŋ goo Sawul boŋoo jere, i koy. Boro kul mana dii ey, boro kul mana bay, boro kul moɲey mana hay, zama boraa kul goo ma jirbi. Abadantaa nʼi kaŋandi jirbi koma ra.

13 Dawda bere hondoo boŋ faa here, a kay nongu mooro ra, tondi hondu faa boŋoo ga, farru beeri goo gamey ra. 14 Dawda kaati ka nee jamaa nda Ner izʼaroo Abner se: «Nʼsi tuuru, Abner?» Abner nee: «May ti ni, ni kaŋ ga kaati kokoyoo bande?» 15 Dawda nee Abner se: «Manʼti aru ti ni wala? Ni cine mma bara Izirayel ra? Macin se mana kokoyoo, ni koyoo hawgay? Jamaa boro foo kaa ka kokoyoo, ni koyoo halaci. 16 Woo kaŋ nʼnʼa tee mana boori. Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, war ga hima ka buu, zama war mana war koyoo hawgay, Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi. Sohõ guna, man ra kokoyoo yaajoo nda hooboo kaŋ cindi boŋoo jere?»

17 Sawul na Dawda jindoo bay, a nee: «Ay izʼaroo, ni jindoo hunday no wala?» Dawda nee: «Ay jindoo no, ay koyoo, ay kokoyoo.» 18 A nee koyne: «Macin se ay koyoo ga agay, nga tamoo gaarandi ka ceeci kʼay wii? Macin no ay nʼa tee? Macin ti ifutaa kaŋ ay nʼa tee? 19 Sohõ ay koyoo, ay kokoyoo, ay gʼa wiri ni ga, haŋajer agay, ni tamoo se, nda Abadantaa no ma ni daŋ ma ifutu tee ya ne, ay ga sargari kaa a se hala a mʼay yaafa, amma nda adamizeyaŋ no, yala i ma laali Abadantaa jine, zama i gʼay gaarandi kʼay kaa Abadantaa tuboo ra kaŋ ti nga jamaa ka nee ya ne: ‹Koy koy tanayaŋ gana.› 20 Yala ay kuroo masi mun ganda Abadantaa ndumoo se nongu mooro ra, zama Izirayel kokoyoo fatta ka nkanji yaada ceeci sanda takaa kaŋ nda boro ga daaniŋaana gaaray tondi hondey ra.»

21 Sawul nee: «Ay na zunubu tee, yee kate, Dawda ay izʼaroo. Ay si yee ka ifutu tee ma ne, zama hõ ay hundoo duu beeray ni do, ay na lakkal jaŋante goy tee, ay hanse ka dere.» 22 Dawda zaabi ka nee: «Kokoyoo yaajoo ne, aru soogey affoo ma kaa kʼa taa. 23 Abadantaa ga boro foo kul bana nda nga šerretaraa nda nga laadirtaraa, zama hõ Abadantaa nka ni daŋ ay kaboo ra, amma ya na baa ay kaboo ma too Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi do. 24 Takaa kaŋ nda hõ ni hunaroo duu ay do alkadar beeri, takaa din da ay hunaroo ma duu alkadar beeri Abadantaa do, de a mʼay kaa torro kul ra.» 25 Sawul nee Dawda se: «Albarka ma huru ni ra Dawda, ay izʼaroo. Goy kul kaŋ nʼnʼa tee ga koy jine.» Woo banda ga, Dawda koy nga fondaa ra, Sawul willi nga do.

27

Dawda koy tugu Filisti borey gandaa ra

1 Woo banda ga, Dawda nee nga boŋ se: «Sawul kokoroo kul ti han foo a mʼay halaci. Hayaa de kaŋ ay ga hima kʼa tee ti ya zuru ka koy Filisti borey gandaa ra, hala Sawul ma fay nda kʼay ceeci Izirayel laboo kul ra, ay ga hallasi kaboo ra.» 2 Woo ga, Dawda nda aru zangu idduwaa (600) kaŋ goo a bande bisa ka koy Gat kokoyoo Akiš do kaŋ ti Mawok izʼaroo. 3 Dawda goro Akiš, Gat boraa do, nga nda nga borey, boro foo kul nda nga alaayaney, Dawda nda nga wande hinkaa, Ahinowam, Žizireyel boraa nda Abigayel, Nabal, Karmel boraa aduɲɲa wandoo. 4 Sawul duu alhabar kaŋ Dawda zuru ka koy Gat, a fay nda nga ceeciyanoo.

5 Dawda nee Akiš se: «Ay gʼa wiri ni ga, alhormo tee ya ne, mʼay noo koyrawey kaŋ goo hawsaa ra affoo ra nongu kaŋ ra ay hin ka goro. Macin se ay ga goro ni do, agay, ni tamoo, kokoyoo koyraa ra?» 6 Zaari follokaa ra Akiš nʼa noo Siklak. Woo se Siklak manʼti kala Žuda kokoyoo wane hala hõ. 7 Waatoo kaŋ Dawda nʼa tee Filisti borey gandaa ra manʼti kala jiiri foo nda handu taaci.

8 Dawda nda nga borey ga koy Gešur borey, nda Girzi borey, nda Amalek borey tangam affoo-foo, zama borey wey gay, waatoo kul i sii kala Šur laboo ga hala Misira gandaa ra. 9 Dawda ga doona ka gandaa kar, a si aru naŋ, a si woy naŋ. A ga alman buuney nda alman beerey zaa, nda farkey, nda yoowey, nda bankaarawey, woo banda ga, a willi Akiš do. 10 Akiš ga doona ka nee: «Man ra war koy tangam hõ?» Dawda nee: «Negew saajoo kaŋ goo Žuda gandaa ra here no ir koy, nda Negew saajoo kaŋ goo Yeramel borey here, nda Negew saajoo kaŋ goo Keni borey here.» 11 Dawda si aru naŋ, a si woy naŋ ka kate ey Gat. A mma nee nga boŋ se: «I ga hin ka šelaŋ ir ga ka nee: ‹Wa guna hayaa kaŋ Dawda goo mʼa tee.›» Woo ti takaa kaŋ a gʼa tee waatoo kul kaŋ a goo Filisti borey laboo ga. 12 Akiš ga naanay Dawda, a mma nee nga boŋ se: «Dawda hanse ka nga boŋ konnandi Izirayel borey se. Sohõ a ga tee ya ne tam hala abada.»

28

Filisti borey koy Izirayel wongu

1 Alwaatoo woo ra, Filisti borey na ngi wongu-ize jamawey marga ka Izirayel tangam. Akiš nee Dawda se: «Nʼga bay kaaray kaŋ ni nda ni arey ga tonton ay ga ka koy wongu.» 2 Dawda nee Akiš se: «Aywa, hayaa kaŋ agay, ni tamoo gʼa tee, nʼga kaa ka dii a.» Akiš nee Dawda se: «Woo ga, ay ga ni tee ay lakkalkaa hala abada.»

Sawul koy En-Dor gunandikaw woyoo do a ma gunandi nga se

3 Woo gar Samiyel buu, Izirayel kul nʼa hẽe, a suturandi Rama nga koyraa ra. Sawul na borey kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa nda gunandikey gaaray kʼi kaa gandaa ra.

4 Filisti borey marga ka koy ngi kaloo gorandi Šunem. Sawul na Izirayel kul marga, i na ngi kaloo gorandi Gilbowa. 5 Waatoo kaŋ Sawul dii Filisti borey kaloo, a hunbur, binoo hanse ka dunbu. 6 Sawul na Abadantaa ibaayoo ceeci, Abadantaa manʼa zaabi, a manʼa zaabi handiri ra, a manʼa zaabi nda alkurra goy jinawey kaŋ ti Urim, a manʼa zaabi nda annabey. 7 Sawul nee nga goykey se: «Wa woy ceeci ya ne kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa hala ya koy a do kʼa hãa.» Goykey nee a se: «Guna, En-Dor koyraa ra woy foo goo no kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa.» 8 Sawul na nga boŋ bere ka bankaaray tanayaŋ daŋ ka koy, nga nda boro hinka a bande. I too woyoo do cijinoo ra. Sawul nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma bukawey cee kʼi hãa ya ne, boraa kaŋ ay gʼa har ma ne tunandi ya ne.» 9 Woyoo nee a se: «Guna, nʼga bay far hayaa kaŋ Sawul nʼa tee, takaa kaŋ nda a na borey kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa nda wey kaŋ ga gunandi gaaray kʼi kaa gandaa ra. Adiši macin se nʼga kumsay hirri ya ne kʼay noo buuyan se?» 10 Sawul žee a se Abadantaa maaɲoo ga ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, zukandiyan kul si duu ni hayaa woo se.» 11 Woyoo nee: «May no nʼga baa yʼa tunandi ma ne?» A nee: «Samiyel tunandi ya ne.»

12 Waatoo kaŋ woyoo dii Samiyel, a na kaati beeri tee, a nee Sawul se: «Macin se nʼnʼay darga? Sawul ti ni.» 13 Kokoyoo nee a se: «Masi hunbur. Macin no nʼga dii a?» Woyoo nee Sawul se: «Ay ga dii koy kaŋ ga fatta laboo ra.» 14 Sawul nee a se: «Taka foo nda a ga hima?» Woyoo nee: «Aru žeena kaŋ ga fatta, burmusu ga didiji a ga.» Sawul bay kaŋ Samiyel no. A sonbu ka nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma. 15 Samiyel nee Sawul se: «Macin se nʼnʼay torro kʼay fattandi?» Sawul nee: «Kankamyan beeri ra ay goo, Filisti borey goo mʼay wongu, Irkoy mooru agay, a mana tuuru ya ne nda annabey, a mana tuuru ya ne handiri ra. Ya nka ni cee hala ma hayaa har ya ne kaŋ ay ga hima kʼa tee.» 16 Samiyel nee: «Nda Abadantaa mooru ni, a tee ni yenjekasinaa, adiši macin se nʼgʼay hãa koyne? 17 Hayaa kaŋ Abadantaa bay kʼay donto yʼa har ma ne nga maaɲoo ga, da ti woo ka tee. Abadantaa nka kokoytaraa taa ni kone kʼa noo boro tana se kaŋ ti Dawda. 18 Zama mana haŋajer Abadantaa se, takaa kaŋ nda Abadantaa futu Amalek borey ga ka nee ma ne mʼi halaci, mana woo din tee, woo maaganda se Abadantaa mo ga woo tee ma ne hõ. 19 Ni bande, Abadantaa ga Izirayel mo daŋ Filisti borey kabey ra. Suba, ni nda ni izʼarey, war ga bara ay bande, Abadantaa ga Izirayel wongu-izey daŋ Filisti borey kabey ra.»

20 Dogoo din da Sawul kaŋ ganda nga kuuroo kul bande. A hanse ka hunbur Samiyel šenney maaganda. Koyne mo gaabi sii a ra, zama zaaroo kul nda cijinoo kul a mana haya kul ŋaa. 21 Woyoo kaa Sawul do, a dii kaŋ a hanse ka zalba, a nee a se: «Agay, ni tamoo, ay na haŋajer ma ne, ay nʼay hundoo daŋ farratay ra ka haŋajer ni šenney se kaŋ nʼnʼi har ya ne. 22 Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ni mo ma haŋajer agay, ni tamoo se, naŋ ya ni noo haya kaŋ mʼa ŋaa, hala ma duu sahã ka koy ni fondaa ra.» 23 Amma Sawul wanji, a nee: «Ay si ŋaa.» Nga goykey nda woyoo gaabandi a ga a ma ŋaa, a kokor ka haŋajer i se. A tun laboo ra ka goro daaroo ga. 24 Woyoo goo nda haw-ize biirimaw nga windoo ra, a cahã ka koy a wii, a na farin zaa, a nʼa loobu, a na takulayaŋ kaŋ ra dolobiri sii tee. 25 A nʼi daŋ Sawul nda nga goykey jine, i ŋaa. I tun ka koy cijin follokaa din da ra.

29

Filisti borey na Dawda kaa ngi ra

1 Filisti borey na ngi wongu-ize jamawey kul marga Afek. Izirayel na nga kaloo gorandi hari hundogoo kaŋ goo Žizireyel jere. 2 Filisti borey boŋkoyney ga dira ngi wongu-ize margari zangu foo-foo (100) nda zenber foo-foo (1.000) jine, margari foo kul boŋkoyni foo. Dawda nda nga borey goo Akiš bande banda here, i ga koy jine. 3 Filisti borey boŋkoyney nee: «Mayyaŋ ti Eberewey wey?» Akiš nee Filisti borey boŋkoyney se: «Dawda no kaŋ ga goy Sawul, Izirayel kokoyoo se. A goo ay bande za waatiyaŋ, a bisa jiiri, kʼa dii za hanoo kaŋ a ma kaa hala hõ ay si hin ka haya kul har a ga.»

4 Filisti borey boŋkoyney futu Akiš ga, i nee a se: «Aroo woo willandi, a ma yee nga gorodogoo ra kaŋ nʼnʼa kayandi a se. A masi koy ir bande wongoo ra, a masi koy tee ir se iberi wongoo ra. Taka foo nda aroo woo ga hin ka kan nga koyoo Sawul se nda a manʼti a nka koy ir aruyaŋ jindey kaa? 5 Manʼti Dawda woo da se i ga don ka nee:

‹Sawul na boro zenberyaŋ wii,

Dawda na boro zenber woyyaŋ wii?›*»

6 Akiš na Dawda cee ka nee a se: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, boro šerrante ti ni, a ga kan ya ne ma koy wongoo ra ka yee kate ay bande, ir nda wongu-izey, zama ya na dii ni ga haya futu kul za hanoo kaŋ ni kaa ay do hala hõ, amma Filisti borey boŋkoyney si baa ni. 7 Woo ga, willi nda baani, hala masi haya kul tee kaŋ si kan Filisti borey boŋkoyney se.» 8 Dawda nee Akiš se: «Macin no ay nʼa tee, macin no ni dii a agay, ni tamoo ga za ay goo ni jeroo ga hala hõ, hala ya si koy ay koyoo, ay kokoyoo iberey wongu?» 9 Akiš zaabi ka nee Dawda se: «Ay ga bay, zama nʼga kan ya ne sanda Irkoy almalayka. Amma Filisti borey boŋkoyney nee kaŋ nʼsi žigi ka koy ir bande wongoo ra. 10 Adiši ma biya ka tun, ni nda ni koyoo goykey kaŋ kaa ni bande. Wa biya ka tun, war ma koy za moo boo.»

11 Dawda nda nga borey biya ka tun ka koy za moo boo, i willi Filisti borey gandaa ra. Filisti borey žigi ka koy Žizireyel.

30

Amalek borey na Siklak koyraa ton

1 Dawda nda nga borey too Siklak koyraa ra ngi diraa jirbi hinzantoo hane, i gar kaŋ Amalek borey kaŋ Negew borey nda Siklak borey ga kʼi kar ka nuune daŋ Siklak kʼa ton hala a tee boosu. 2 I na woyey kaŋ goo a ra dii, i na borey kul kaŋ goo no dii, soogey nda boro beerey. I mana boro kul wii, amma i nkʼi ka koy nda ey ngi bande. 3 Waatoo kaŋ Dawda nda nga borey too koyraa ra, i gar koyraa ton, ngi woyey, nda ngi izʼarey, nda ngi ize woyey, Amalek borey nʼi ka koy. 4 Woo ga, Dawda nda jamaa kaŋ goo a bande na jinde jer ka hẽe hala nongu kaŋ ra i sii nda gaabi ka hẽe. 5 I koy nda Dawda wande hinkaa mo kaŋyaŋ ti Ahinowam, Žizireyel boraa nda Abigayel kaŋ ti Nabal, Karmel boraa aduɲɲa wandoo. 6 Dawda binoo hanse ka maray, zama jamaa goo ma nee kaŋ i ma Dawda warra nda tondi kʼa wii, zama jamaa kul biney tun, boro foo kul nga izʼarey wala ize woyey maaganda. Amma Dawda na bine tee Abadantaa, nga Koyoo albarkaa ra.

7 Dawda nee Ahimelek izʼaroo Abiyatar kaŋ ti sargari juwalkaa se: «Ay gʼa wiri ni ga, kate ya ne beene kaayi-izoo hala ay ga Irkoy ibaayoo ceeci.» Abiyatar kate Dawda se beene kaayi-izoo. 8 Dawda na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ya komakaw jamaa woo gaarandi wala? Ay ga duu ey wala?» A nee a se: «I gaarandi, šikka sii nʼga duu ey, šikka sii nʼgʼi taa i kone.»

9 Dawda na fondaa zaa, nga nda boro zangu idduwaa (600) kaŋ goo a bande. Kaŋ i too gooroo kaŋ se i ga nee Besor ra, boroyaŋ i ra kay no din. 10 Dawda na Amalek borey gaarandi nda boro zangu taacaa (400), zama boro zangu hinkaa (200) ka kay kaŋyaŋ mana hin ka Besor gooroo deŋ ka bisa takaa kaŋ nda i fara. 11 I na Misira boro foo gar saajoo ra, i nʼa ka koy Dawda do. I nʼa noo takula, a ŋaa, i nʼa noo hari, a haŋ. 12 I na jeejay-ize koga gabante nda alaneb-ize koga gabante hinka noo a se. Waatoo kaŋ a ŋaa, hundoo yee kate. Woo gar jirbi hinza cijin nda zaari a mana ŋaa a mana haŋ. 13 Dawda nee a se: «May ti ni koyoo? Man ra ni hun?» A nee: «Misira soogo ti agay, Amalek boro baɲɲa. Ay goo nda jirbi hinza hõ kaŋ ay koyoo kʼay naŋ, zama ay sii nda baani. 14 Ir nka Keret borey kaŋ goo Negew saajoo ra, nda Žuda laboo, nda Kaleb Negew saajoo kar, ir na nuune daŋ Siklak koyraa ra kʼa tee boosu.» 15 Dawda nee a se: «Nʼga hin ka koy nda agay komakaw jamaa woo do wala?» A nee: «Žee ya ne nda Irkoy kaŋ nʼsʼay wii, de mo nʼsʼay daŋ ay koyoo kaboo ra, ay ga ni ka koy komakey wey do.»

Dawda na Amalek borey kar

16 Aroo na Dawda ka doo ka koy Amalek borey dogey cebe a se. I na Amalek borey gar nongoo kul ra, i ga ŋaa, i ga haŋ, i ga hooray, zama alganiima beeri no i nʼa zaa Filisti borey gandaa ra nda Žuda gandaa ra. 17 Dawda nʼi kar za alfazar hala subaa cijinoo ra, boro kul mana hallasi i ra nda manʼti aru sooga zangu taaci (400) kaŋyaŋ žigi yooyaŋ ga ka zuru. 18 Dawda na hayaa kul taa kaŋ Amalek borey bay kʼa zaa. Woo ra Dawda na nga wande hinkaa mo taa i kone. 19 Boro kul mana kuma Dawda borey ra, a ma tee ikaccu, wala ibeeri, wala izʼaru, wala ize woy, wala alganiimaa, haya kul mana kuma hayey kaŋ i bay kʼi taa i kone ra, Dawda kate nda a kul. 20 Dawda na adabba buuney nda adabba beerey kul zaa. Borey kaŋ ga alman kurey boy ga dira adabbawey jine ka nee: «Dawda alganiimaa ti woo kaŋ a duu a wongoo ra.»

21 Woo banda ga, Dawda yee kate boro zangu hinkaa (200) do kaŋ faraa se i mana hin ka hanga a, i cindi Besor gooroo ra. I fatta ka Dawda nda jamaa kaŋ goo a bande kubay. Dawda too i do kʼi hãa wala i ga saabu. 22 Boro laaley kul nda boro yaamey kul borey ra kaŋ hanga Dawda ka koy, nee: «Zama i mana hanga ir bande, ir si haya kul noo i se alganiimaa ra kaŋ ir nʼa taa, nda manʼti boro foo kul nga wandoo nda nga izey, i mʼi zaa ka koy.» 23 Amma Dawda nee: «War masi takaa woo tee, agʼarmey, hayaa kaŋ Abadantaa nʼa noo ir se ra. Zama a nʼir lakkal, a na komakaw jamaa kaŋ kaŋ ir ga daŋ ir kabey ra. 24 May no ma yadda war šennoo woo se? Boraa kaŋ doo ka koy wongoo ra bagaa nda boraa kaŋ cindi ka jinawey hawgay kul ga hima ka sawa, i mma zamna cere game.» 25 Dawda na woo kayandi a ma tee hantum nda hantum kaŋ kayandi Izirayel se za hanoo din hala hõ.

26 Waatoo kaŋ Dawda too Siklak, a na alganiimaa jere foo sanba Žuda boro beerey, nga cerey se ka nee i se: «Nga ne, war gomnoo no kaŋ hun alganiimaa ra kaŋ taandi Abadantaa iberey kone.» 27 A sanba Betel boro beerey se, nda Ramot boro beerey kaŋ goo Negew se, nda Yatir boro beerey se, 28 nda Aroyer boro beerey se, nda Sifmot boro beerey se, nda Eštemowa boro beerey se, 29 nda Rakal boro beerey se, nda boro beerey kaŋ goo Yeramel borey koyrawey ra se, nda boro beerey kaŋ goo Keni borey koyrawey ra se, 30 nda Horma boro beerey se, nda Bor-Ašaŋ boro beerey se, nda Atak boro beerey se, 31 nda Hebroŋ boro beerey se, nda nongey kul kaŋ ra Dawda nda nga borey bay ka bisa boro beerey se.

31

Sawul buu Filisti borey wongoo ra

(Taarikey 1na 10.1–14)

1 Filisti borey koy Izirayel wongu. Wongoo ra Izirayel borey zuru Filisti borey jine. I na Izirayel boroyaŋ wii Gilbowa tondi hondoo boŋ. 2 Filisti borey hanse ka Sawul nda nga izʼarey šiita. I na Žonataŋ, nda Abinadab, nda Malkišuwa kaŋyaŋ ti Sawul izʼarey wii. 3 Wongoo hanse ka koron Sawul ga. Birawkarkawyaŋ dii Sawul, a hanse ka jijiri hunburay se birawkarkey jine. 4 Sawul nee boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa se: «Ni takubaa hoobu mʼay hay nda a kʼay wii, jofolowey wey masi kaa kʼay hay ka hooray ay ra.» Boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa mana yadda, zama a hanse ka hunbur. Woo ga, Sawul na nga takubaa zaa, a na nga boŋ warra a ga. 5 Boraa kaŋ ga Sawul wongu jinawey zaa, ga dii kaŋ a buu, nga mo na nga boŋ warra nga takubaa ga, a buu a bande. 6 Zaari follokaa din da ra, Sawul nda nga izʼaru hinzaa, nda nga boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa, nda nga wongu-izey kul buu cere bande.

7 Izirayel borey kaŋ ga goro gooroo jere faa ga nda wey kaŋ goo Žurdeŋ isaa jere faa ga dii Izirayel borey zuru, de mo Sawul nda nga izʼarey buu. I na koyrawey naŋ ka zuru. Filisti borey kaa ka goro dogey ra.

8 Subaa ra, Filisti borey kaa ka bukawey hayey kaa i ga, i dii Sawul nda nga izʼaru hinzaa kaŋyaŋ kaŋ Gilbowa tondi hondoo boŋ. 9 I na Sawul boŋoo dunbu ka nga wongu jinawey kaa a ga. Woo banda ga, i koy alhabar kaanaa har Filisti borey gandaa kul ra ngi tooru hugey ra nda jamaa ra. 10 I na Sawul wongu jinawey daŋ tooru woyey kaŋ se i ga nee Astarteyaŋ hugoo ra, i na bukaa kanji Bet-Šeyaŋ cetaa ga.

11 Waatoo kaŋ Yabeš koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra, borey maa hayaa kaŋ Filisti borey nʼa tee Sawul se, 12 woo ga, asajawey kul tun ka dira cijinoo kul ka koy Sawul bukaa, nda nga izʼarey bukawey kaa Bet-Šeyaŋ cetaa ga. Woo banda ga, i willi kate Yabeš, i nʼi ton no din. 13 I na ngi birey zaa kʼi fiji Yabeš tuuriɲaa beeroo cire kaŋ maaɲoo ti tamaris. Woo banda ga, i na jirbi iyye tee i ga meehaw.

* 1:20 1.20 Ebere hantumoo ra, Samiyel nda ka ŋaaray kalimawey ga baa ka hima.

* 2:24 2.24 Kalaa, ay izey, hayaa kaŋ ay ga maa a ga harandi Abadantaa jamaa ra si boori, hantum fooyaŋ ga nee Kalaa, ay izey, hayaa kaŋ ay ga maa a ga harandi si boori. War ga Abadantaa jamaa tusa zunubu ra.

* 3:3 3.3 Fattaroo 27.20–21.

* 7:12 7.12 Šen maanaa ti «hiɲoo».

* 10:5 10.5 Ka annabitaray tee ne ra manʼti ka haya hinne har kaŋ ga kaa ka tee, amma annabey yafarhã, nda ngi gaaney, nda takawey kul kaŋ i gʼi tee goo a ra.

* 12:11 12.11 Yerub-Bal da se i ga nee Žedewoŋ, Alkaaley 6.32ra.

* 13:3 13.3 Eberewey ti Izirayel borey.

† 13:5 13.5 bari torka zenber waranza (30.000), hantum fooyaŋ ga nee bari torka zenber hinza (3.000).

* 14:18 14.18 Irkoy sundukoo, hantum fooyaŋ ga nee beene kaayi-izoo.

† 14:19 14.19 ni kaboo kaa no maanaa ti sargari juwalkaa ma nga kaboo kaa gunandi jinawey ra.

* 18:10 18.10 Zamnaa 16.14.

* 19:9 19.9 Zamnaa 16.14; 18.10.

† 19:20 19.20 Zamnaa 10.5.

* 20:19 20.19 Zamnaa 19.1–3.

* 21:12 21.12 Zamnaa 18.7; 29.5.

* 26:6 26.6 Seruya ti Žowab, nda Abišay, nda Asayel ɲaa. Dawda woymaa no.

* 29:5 29.5 Zamnaa 18.7; 21.12.

SAMIYEL 2to

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Samiyel citaabu hinkantoo

Citaaboo fahamandiroo

Citaaboo woo ga ciyandi Samiyel citaabu hinkantoo. A ga kokoyoo Dawda waatoo šenney deede. A šelaŋ waatoo ga kaŋ Dawda tee Žuda gandaa se kokoy, woo ga duwandi zamna 1na—4to ga. A ga šelaŋ waatoo ga kaŋ Dawda goro kokoytaraa ra Izirayel gandaa kul boŋ, woo ga duwandi zamna 5to—24to ga.

Dawda na gandaa boobo wongu ka nga laamaa gorandi, ka ngi iberey gandawey taa i kone.

Dawda naanay Irkoy nda cimi, woo se a tee boro kaŋ kan Irkoy se, a kan nga gandaa borey mo se. Woo kul, Dawda na haya tee Abadantaa jine kaŋ mana kan Abadantaa se, woo se Irkoy na annabi Nataŋ sanba Dawda do, a šelaŋ a se. Dawda yadda nga zunuboo ga, a yee kate Irkoy ga.

Dawda hanse ka kan Izirayel borey se, woo maaganda se i baa Dawda ize ma laamaa zaa Dawda dumaa ga.

Irkoy bangandi Dawda se kaŋ waati kul boro ga duwandi nga hugoo ra kaŋ ga goro kokoytaraa ra dumaa ga. Woo gʼir fahamandi hayaa kaŋ se Hallasikaa kaŋ ti Isa Almasihu kaŋ Irkoy nʼa sanba, i ga nee a se «Dawda Haamaa» Amaana Taagaa ra (Matiyu 20.29–34; 21.9).

Citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje iddu:

1. Dawda goro kokoytaraa ra Žuda gandaa ra (zamna 1na—4to).

2. Dawda goro kokoytaraa ra Izirayel gandaa kul boŋ (zamna 5to—6to).

3. Irkoy na albarka daŋ Dawda kokoytaraa ra (zamna 7to—10to).

4. Dawda nda Uri wandoo Batšeba fillaa (zamna 11to—12to).

5. Šendawey kaŋ duu Dawda hugoo (zamna 13to—20to).

6. Dawda waati kokorantey (zamna 21to—24to).

1

Dawda maa Sawul nda Žonataŋ buuroo

(Samiyel 1na 31; Taarikey 1na 10.1–14)

1 Sawul buuroo banda ga, Dawda willi ka hun Amalek borey wongudogoo ra. A cindi Siklak koyraa ra jirbi hinka. 2 Jirbi hinzantoo hane, aru foo ne kaŋ kaa ka hun Sawul kaloo ra, darbawey kottu, boŋoo kul ti labu. Kaŋ a too kate Dawda do, a kaŋ laboo ra ka gunguma.

3 Dawda nee a se: «Man ra ni hun?» A nee a se: «Ya nka zuru ka hun Izirayel kaloo ra.» 4 Dawda nʼa hãa ka nee: «Macin ka tee? Ay gʼa wiri ni ga, mʼa har ya ne.» A nee: «Izirayel jamaa zuru wongoo se, boro boobo kaŋ i ra ka buu. Sawul hunday nda nga izʼaroo Žonataŋ buu.» 5 Dawda nee aru soogaa se kaŋ na alhabaroo woo tee a se: «Taka foo nda ni bay kaŋ Sawul nda nga izʼaroo Žonataŋ buu?» 6 Aru soogaa kaŋ na alhabaroo tee a se nee: «Waatoo woo kaa ka gar kaŋ ay sii kala Gilbowa tondi hondoo boŋ, Sawul goo ma dibi nga yaajoo ga, bari torkawey goo ma toorʼa kʼa šiita. 7 A ɲeli, a dii agay, a nʼay cee. Ay nee a se: ‹Agay ne.› 8 A nee ya ne: ‹May ti ni?› Ay nee a se: ‹Amalek boro ti agay.› 9 A nee ya ne: ‹Ay gʼa wiri ni ga, kay ay jeroo ga mʼay wii, zama ay goo ma binini, ba nda ay hundoo kul goo ay ra jina.› 10 Ay kay jeroo ga, ay nʼa wii, zama ay ga bay kaŋ a si fatta hayaa woo ra. Ay na kokoytaray fuulaa kaŋ goo boŋoo ra kaa nda hiiroo kaŋ goo kaboo ra ka kate ey ma ne, ay koyoo.»

11 Dawda na nga darbawey dii kʼi kottu, borey kul kaŋ goo a bande na takaa follokaa tee. 12 Biney maray, i hẽe, i meehaw hala cijinoo ra Sawul, nda nga izʼaroo Žonataŋ, nda Abadantaa wongu-ize jamaa, nda Izirayel hugoo borey kaŋ kaŋ takubaa cire maaganda se. 13 Dawda na aru soogaa kaŋ na alhabaroo tee a se hãa ka nee: «Man wane nda ni?» A nee: «Ay manʼti kala Amalek boro taabušante izʼaru.» 14 Dawda nee a se: «Taka foo nda mana hunbur ka ni kaboo too Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi do kʼa wii?» 15 Dawda na aru sooga foo cee, a nee a se: «Man kate, a wii.» Aroo na Amalek boraa kar, a buu. 16 Dawda nee a se: «Ni kuroo alhakoo ma kaŋ ni ga. Ni miɲoo ga tee ni ga seede, zama ni nee kaŋ Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi, ni no ka wii.»

Dawda na buuyan hẽeni dooni dunbu Sawul nda Žonataŋ se

17 Dawda na buuyan hẽeni doonoo woo don Sawul nda Sawul izʼaroo Žonataŋ maaganda, 18 a nee kaŋ i mʼa waanandi Žuda borey se, biraa doonoo no. A hantumandi tiiraa ra kaŋ se i ga nee boro šerrantaa tiiraa*.

19 «Izirayel, ni daržaa wiiyandi ni hondey ga.

Taka foo nda asajayaŋ kaŋ?

20 A masi harandi Gat ra,

war masi koy nda alhabaroo Aškeloŋ lolawey ra.

Nda manʼti woo, Filisti ize woyey ga ɲaali,

Filisti jofolowey wey ize woyey ga yafarhã.

21 Gilbowa tondi hondey,

yala ncirɲi nda harandaŋ masi kaŋ war boŋ,

faari masi hay ni do,

zama no din ra asajawey koraa žiibi,

Sawul koraa si yee ka yonandi nda jii.

22 Iberey bukawey kuroo jine,

iberi wongaarey maanoo jine,

Žonataŋ biraa si yee banda,

Sawul takubaa si fatta yaada.

23 Sawul nda Žonataŋ kaŋyaŋ borey ga bagʼey, i ga kan borey se,

ba buuyan manʼi fay,

i ga cahã nda dutalyaŋ,

i gaabi nda ganjihaylayaŋ.

24 Izirayel ize woyey, wa hẽe Sawul ga,

nga kaŋ ga war bankaaray nda darbay dawlanteyaŋ

kaŋ teendi nda šilli ciray zaram,

nga kaŋ ga wura taalam daŋ war darbawey ga.

25 Taka foo nda asajayaŋ kaŋ wongoo gamoo ra?

Izirayel, i na Žonataŋ hay kʼa wii ni hondey boŋ.

26 Ni maaganda se, agʼarmaa Žonataŋ, ay goo binemarayyan ra.

Ay boro maana ti ni,

bajoo kaŋ nʼna tee ya ne ga bisa woy baji.

27 Macin se asajayaŋ kaŋ?

Macin se wongu jinawey halaci?»

2

Dawda tee Žuda kokoyoo Hebroŋ

1 Hayey din banda ga, Dawda na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ya žigi ka koy Žuda koyrawey affoo ra wala?» Abadantaa nee a se: «Žigi.» Dawda nee: «Man ra ya žigi?» A nee: «Hebroŋ.» 2 Dawda žigi ka koy no din, nga nda nga wande hinkaa, Ahinowam, Žizireyel boraa nda Abigayel, Nabal, Karmel boraa aduɲɲa wandoo. 3 Dawda na nga borey mo ka žigi kaŋ goo a bande, boro foo kul nda nga alaayaney, i koy goro Hebroŋ koyrawey ra. 4 Žuda arey kaa, no din ra i na Dawda yon hala a ma tee Žuda borey se kokoy. I nee Dawda se kaŋ Yabeš koyraa kaŋ goo Galad borey no ka Sawul fiji. 5 Dawda na dontokawyaŋ sanba Yabeš kaŋ goo Galad borey do ka nee i se: «Abadantaa ma albarka daŋ war ra, zama war na borohennataraa woo tee Sawul se, war koyoo, war nʼa fiji. 6 Sohõ yala Abadantaa mo ma borohennataray nda laadirtaray tee war se waati kul. Agay hunday ga gomni tee war se, zama war na woo tee. 7 Wa bine tee, war ma tee wongaariyaŋ, Sawul, war koyoo buu, agay no Žuda borey nʼay yon hala ya tee a se kokoy.»

Iš-Bošet tee Izirayel kokoyoo

8 Woo gar Ner izʼaroo Abner kaŋ ti Sawul wongu-izey jineboraa na Sawul izʼaroo Iš-Bošet zaa ka koy Mahanayim. 9 A nʼa tee kokoy Galad, nda Ašer borey*, nda Žizireyel, nda Efrayim, nda Benžameŋ, nda Izirayel kul se. 10 Jiiri woytaaci (40) bara Sawul izʼaroo Iš-Bošet se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra Izirayel ra. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra. Žuda borey hinne ka hanga Dawda. 11 Waatoo kaŋ Dawda nʼa tee kokoytaray ra Hebroŋ, Žuda borey boŋ manʼti kala jiiri iyye nda handu iddu.

Žuda nda Izirayel wongoo Gabawoŋ

12 Ner izʼaroo Abner, nga nda Sawul izʼaroo Iš-Bošet goykey hun Mahanayim ka fondaa zaa ka koy Gabawoŋ. 13 Seruya† izʼaroo Žowab nda Dawda goykey mo koy tangam. Wongu kur hinkaa na cere kubay Gabawoŋ hari margadogoo jere, affoo kay haroo jere foo ga, affaa kay jere faa ga. 14 Abner nee Žowab se: «Hayaa ne kaŋ ay gʼa wiri ni ga, aru soogey ma tun ka yenje ir jine hala ir ma dii ngi gaaboo.» Žowab nee: «I ma tun.» 15 Aru soogey tun ka bisa, ngi hinnaa ga sawa: boro woy cindi hinka (12) Benžameŋ borey nda Sawul izʼaroo Iš-Bošet se, boro woy cindi hinka (12) Dawda goykey se. 16 Affoo kul na boro foo dii nda boŋoo, cere bande i na takubaa nuusu cere caraa ra. I kaŋ cere bande ka buu. I na no din maaɲoo daŋ Tondey faaroo. A sii kala Gabawoŋ. 17 Hanoo woo yenje tee kaŋ ga hanse ka hottu kaŋ ra Dawda goykey na Abner nda Izirayel borey kar. 18 Seruya izʼaru hinzaa kaŋ ti Žowab, nda Abišay, nda Asayel goo no din. Asayel ga cahã ma nee jeeri kaŋ ga zuru hawsaa ra. 19 Asayel na Abner gaarandi, a mana šiiri ka hun nga ceedogey bande ka koy kabe guma wala iwaawa here. 20 Abner ɲeli, a nee: «Ni no Asayel?» A nee: «Agay no.» 21 Abner nee a se: «Šiiri kabe guma wala iwaawa here, ma soogey wey affoo dii kʼa wii ka nga wongu jinawey kaa a ga.» Amma Asayel mana yadda nga ma hun a bande. 22 Abner yee koyne ka nee Asayel se: «Hun ay bande, wala ya ni kar ganda? Taka foo nda ay ga hin ka ni armaa Žowab tenje kʼa guna?» 23 Amma Asayel wanji ka hun a bande. Woo ga, Abner nʼa kar gundoo ra nda nga yaajoo koroo, yaajoo zollo ka fatta nda banda here. A kaŋ ka buu dogoo din da. Boro kul kaŋ too nongoo ra kaŋ ra Asayel kaŋ ka buu ga kay.

24 Žowab nda Abišay na Abner gaarandi. Waynaa kaŋ waatoo kaŋ i ga too Amma hondoo do kaŋ goo Giya se jine, Gabawoŋ saajoo fondaa ra. 25 Benžameŋ borey tee Abner bande jama folloku, i cindi hondu foo boŋoo boŋ. 26 Abner na Žowab cee ka nee: «Takuba si fay nda wiiyan wala? Nʼsi bay kaŋ binemarayyan goo benantaa ga wala? Hala waati foo no nʼga nee borey se i ma kay i masi ngi armey gaarandi?» 27 Žowab nee: «Ay ga žee nda Irkoy kaŋ ga huna maaɲoo, nda ni nka mana šelaŋ, borey si fay nda ka ngi armey gaarandi hala subbaahi.»

28 Žowab na hilli hẽenandi, nga borey kul kay, i fay nda ka Izirayel gaarandi, i na wongoo kayandi. 29 Abner nda nga borey na cijinoo kul tee i ga dira Ganganoo gandaa ra, i na Žurdeŋ isaa deŋ, i na Bitroŋ kul dunbu ka bisa ka koy too Mahanayim. 30 Žowab hun Abner gaarandiroo ra, a na jamaa kul marga, boro woy cindi yagga (19) ka kuma Dawda borey ra, Asayel mo kuma. 31 Dawda goykey na boro zangu hinza nda woydu (360) kar kʼi wii Benžameŋ nda Abner borey ra. 32 I na Asayel bukaa ka koy, i nʼa sutura nga baabaa saaraa ra Betelehem. Žowab nda nga borey na cijinoo kul tee i ga dira, i too Hebroŋ moo booyan ga.

3

1 Wongoo gay Sawul hugoo borey nda Dawda hugoo borey game. Dawda mma koy de a ga duu gaabi, Sawul hugoo borey mma koy de nga gaaboo ga žabu.

Dawda izʼarey kaŋ a duu ey Hebroŋ

(Taarikey 1na 3.1–4)

2 Dawda duu izʼaruyaŋ waatoo kaŋ a goo Hebroŋ. Nga izʼaru jinaa ti Amnoŋ kaŋ a duu a nga Žizireyel koyraa boraa Ahinowam ga. 3 Ihinkantoo ti Kileyab kaŋ a duu a nga Nabal, Karmel koyraa boraa aduɲɲa wandoo Abigayel ga. Ihinzantoo ti Absalom kaŋ a duu a nga wandoo Maaka ga, Maaka ti Gešur kokoyoo Talmay ize woyoo. 4 Itaacantoo ti Adoniya kaŋ a duu a nga wandoo Hagit ga. Igguwantoo ti Šefatiya kaŋ a duu a Abital ga. 5 Idduwantoo ti Yitreyam kaŋ a duu a nga wandoo Egla ga. Wey ti borey kaŋ hayandi waatoo kaŋ Dawda goo Hebroŋ koyraa ra.

Abner nda Iš-Bošet citi cere ga

6 Waatoo kaŋ wongoo goo Sawul hugoo borey nda Dawda hugoo borey game, nga no Abner duu gaabi Sawul hugoo borey ra. 7 Sawul cindi nda wahay foo kaŋ maaɲoo ti Rispa, Aya ize woy no. Woo gar Iš-Bošet nee Abner se: «Macin se ni marga nda ay baabaa wahayoo?» 8 Iš-Bošet šenney hanse ka Abner futandi, a nee: «Hanši boŋ kaŋ Žuda wane nda ti agay wala? Hõ ay ga goy nda borohennataray ni baabaa Sawul hugoo borey, nda nga armey, nda nga hangasiney here. Ay mana ni noo Dawda se, nga no hõ no nʼga citi ay ga ka nee ay na laybu tee woyoo woo maaganda. 9 Irkoy ma goy goy Abner ga, nda ay mana hayaa tee Dawda se kaŋ Abadantaa žee kaŋ nga gʼa tee a se, 10 ka kokoytaraa taa Sawul hugoo borey kone, ka Dawda gorandi kokoytaraa ra Izirayel nda Žuda boŋ, za Dan hala Ber-Šeba.» 11 Iš-Bošet mana yadda ka ba šenni foo har koyne Abner se, zama a mma hunbur a.

Abner kara Dawda ga

12 Abner na dontokawyaŋ sanba Dawda do nga maaɲoo ga, i ma nee a se: «May wane nda gandaa?» A nee mo: «Amaana daŋ agay nda ni game, guna, ay ga ni gaa hala Izirayel kul ma hanga ni.» 13 Dawda nee: «A boori, ay ga amaana daŋ agay nda ni game. Haya folloku no ay gʼa wiri ni ga kaŋ ti masi kay ay jine nda Sawul ize woyoo Mikal sii ni bande.» 14 Dawda na dontokawyaŋ sanba Sawul izʼaroo Iš-Bošet do ka nee a se: «Ay noo ay wandoo Mikal kaŋ ay nʼa hiiji ka nga hiijay almanoo bana nda Filisti borey arey toošidoo mee kuuru ize zangu (100).» 15 Iš-Bošet sanba kʼa taa nga kurɲoo Paltiyel kone kaŋ ti Layiš izʼaroo. 16 Nga kurɲoo hanga a hala Bahurim a ga hẽe. Woo ga, Abner nee a se: «Willi ka koy ni do.» A willi ka koy nga do.

17 Abner nka šelaŋ Izirayel boro beerey se ka nee: «A gay war ga baa Dawda ma tee war se kokoy. 18 Sohõ no war ga hima ka tun ka goy woo din fondaa ra, zama Abadantaa nka nee Dawda ga: ‹Dawda, ay tamoo nda ay gʼay jamaa Izirayel hallasi Filisti borey kabey ra nda ngi iberey kul kabey ra.›»

19 Abner šelaŋ Benžameŋ borey mo se. Woo banda ga, a koy Hebroŋ. Hayaa kul kaŋ ga Izirayel borey nda Benžameŋ hugoo borey waafaku, Abner koy a har Dawda se. 20 Abner too Dawda do Hebroŋ, nga nda boro waranka (20). Dawda na hoyandi tee Abner nda borey kaŋ goo a bande se. 21 Abner nee Dawda se: «Ay ga tun ka koy Izirayel kul marga ni hinoo cire, ay koyoo, ay kokoyoo. Amaana ma huru ngi nda ni game, nʼga laama nongu kaŋ ni baa ra.» Dawda na Abner naŋ a ma koy, a koy nda baani.

Žowab na Abner wii

22 Nga ne, Dawda tamey nda Žowab yee kate ka hun wongudoo ra, i kaa nda alganiima beeri. Abner sii koyne Dawda jere Hebroŋ, zama Dawda nkʼa naŋ a ma koy, de mo a koy nda baani. 23 Waatoo kaŋ Žowab nga wongu-izey kul kaŋ goo a bande kaa, i nee Žowab se: «Ner izʼaroo Abner kaa kokoyoo do, a nʼa naŋ a ma koy nda baani.» 24 Žowab koy kokoyoo do, a nee: «Macin no nʼnʼa tee? Guna, Abner kaa ka dii ni, macin se nʼnʼa naŋ a ma koy hinne? 25 Nʼga Ner izʼaroo Abner bay. A nka kaa ka ni darga, ka ni koyyaney nda ni kaayaney bay, ka haya kul kaŋ ni goo mʼa tee bay.»

26 Waatoo kaŋ Žowab fatta Dawda do, a na dontokawyaŋ daŋ Abner cewoo ra. I na Abner gar fondaa ra Sira dayoo do, i nʼa cee kʼa ka willi Hebroŋ. Dawda mana hayaa kul bay woo se. 27 Waatoo kaŋ Abner yee kate Hebroŋ, Žowab nʼa ka koy jere ga koyraa miɲoo jeroo ga ka šelaŋ a se nda lakkalkanay, no din ra a na Abner hay gundoo ra kʼa wii, ka nga armaa Asayel kuroo faasa.

28 Waati banda ga, kaŋ Dawda maa šennoo, a nee: «Agay nda ay hinoo ga henan hala abada Abadantaa jine Ner izʼaroo Abner kuroo alhakoo ra. 29 Yala nga alhakoo ma kaŋ Žowab nda nga hugoo borey kul boŋ. Yala waati kul boro masi jaŋ Žowab hugoo ra kaŋ toošidogoo ga mandi, wala a ma jiray, wala nga goyoo ma tee haabu biiyan, wala takuba mʼa kaŋandi, wala a ma jaŋ nga meeŋaaroo.» 30 Takaa woo nda Žowab nda nga armaa Abišay na Abner wii, zama a na ngi armaa Asayel wii wongoo ra Gabawoŋ.

31 Dawda nee Žowab nda borey kul kaŋ goo a bande se: «Wa war bankaarawey kottu, wa saaku kasa tee gamahaw, war ma hẽe ka dira ka koy Abner sutura.» Kokoyoo Dawda ga dira almanjitoo se banda here. 32 Abner suturandi Hebroŋ. Kokoyoo na nga jindoo jer ka hẽe Abner saaraa ga, jamaa kul hẽe. 33 Kokoyoo na buuyan hẽeni dooni don Abner se, a nee:

«Abner ga hima ka buu sanda almunkarteeri wala?

34 Ni kabey mana hawandi,

ni cewey mana huru alhan šešeriyaŋ ra.

Ni wiiyandi sanda boro

kaŋ goy futu teekey kʼa wii.»

Jamaa kul yee ka hẽe Abner ga. 35 Woo banda ga, jamaa kul kaa Dawda do ka hanse kʼa wiri a ga, a ma ŋaa, woo gar cijinoo mana huru jina. Amma Dawda žee ka nee: «Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, nda ay na takula wala haya kul kaŋ no daŋ ay miɲoo ra nda waynaa mana kaŋ jina.»

36 Jamaa kul maa woo kaŋ Dawda nʼa har, a kan i se. Haya kul kaŋ kokoyoo gʼa tee ga kan jamaa kul se. 37 Jamaa kul, Izirayel kul faham hanoo din kaŋ manʼti kokoyoo yaamar no Ner izʼaroo Abner ma wiiyandi. 38 Kokoyoo nee nga goykey se: «War nka si bay kaŋ hõ boŋkoyni buu, boro beeri buu Izirayel ra? 39 Hõ ay gaaboo kacca, ba kaŋ se ay yonandi ka tee kokoy. Arey wey kaŋ ti Seruya izey gaaboo bisa ay wanoo. Yala Abadantaa ma goy futu teekaw bana nda nga goy futaa.»

4

Iš-Bošet wiiyanoo

1 Waatoo kaŋ Sawul izʼaroo Iš-Bošet maa kaŋ Abner buu Hebroŋ, binoo hun, Izirayel borey kul zalba.

2 Sawul izʼaroo Iš-Bošet goo nda komakaw jamaa jineboro hinka. Affoo maaɲoo ti Baana, affaa maaɲoo ti Rekab. Rimoŋ, Berot koyraa boraa kaŋ goo Benžameŋ borey ra izeyaŋ no. Berot mma kabandi Benžameŋ gandaa ra. 3 Boro jinawey kaŋ goro Berot zuru ka koy Gitayim kaŋ ra i goro ka tee taabuši hala hõ zaaroo. 4 Sawul izʼaroo Žonataŋ goo nda izʼaru kaŋ maaɲoo ti Mefibošet, cee hinkaa kul bongu, zama waatoo kaŋ Sawul nda Žonataŋ buuroo alhabaroo kaa ka hun wongudogoo ra Žizireyel, zankaa jiiri guu bara a se, woyoo kaŋ gʼa biiri nʼa zaa ka zuru. Cahã-cahãyanoo ra, zankaa kaŋ, a bongu.

5 Han foo Rimoŋ, Berot boraa izʼarey Rekab nda Baana koy zaaroo waati konnaa ra Iš-Bošet do, i nʼa gar a ga kani ka hunanzam. 6 I huru hala hugoo gundoo ra, i tee sanda ngi mma koy alkamaa zaa, dogoo din da i na Iš-Bošet hay gundoo ra. Woo banda ga, Rekab nda nga armaa Baana zuru. 7 I nka huru hugoo ra ka gar a goo ma šerre nga daaroo ga nga kanihugoo ra, i nʼa wii. I na boŋoo kaa a ga, i na boŋoo zaa ka cijinoo kul tee i ga dira Ganganoo gandaa fondaa bande. 8 I na Iš-Bošet boŋoo ka koy Dawda do Hebroŋ, i nee kokoyoo se: «Sawul izʼaroo Iš-Bošet ni iberoo boŋoo ne, boraa kaŋ ceeci nga ma ni hundoo kaa. Hõ Abadantaa nʼay koyoo, ay kokoyoo, faasa Sawul nda nga hayroo ra.» 9 Dawda zaabi ka nee Rekab nda Baana se: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ nʼay kaa binemarayyan kul ra, 10 boraa kaŋ nee ya ne: ‹Sawul buu›, de a ga tammahã alhabar kaana no nga nʼa har ya ne, ay nʼa dii kʼa wii Siklak, kʼa noo alhaku nga alhabar kaanaa woo se. 11 Soko sohõ kaŋ boro laaley na boro šerrante wii nga hugoo ra, nga daaroo boŋ, ay si war hãa nda nga kuroo alhakoo wala? Ay si war tuusu ka war kaa gandaa ra wala?»

12 Woo ga, Dawda na nga borey yaamar i mʼi wii. I na kabey nda cewey dunbu, i nʼi deeji Hebroŋ hari margadogoo jeroo ga. Woo banda ga, i na Iš-Bošet boŋoo zaa ka koy a sutura Abner saaraa ra Hebroŋ.

5

Dawda tee Izirayel kul kokoyoo

(Taarikey 1na 11.1–3)

1 Izirayel alkabiilawey kul kaa Dawda do Hebroŋ koyraa ra ka nee a se: «Nga ne, ir manʼti kala ni hamoo nda ni kuroo. 2 Waatoo hunday kaŋ Sawul ga tee kokoy ir boŋ, ni no ma koy nda Izirayel wongudogey ra, ni no mʼi ka kaa. Abadantaa nee ma ne: ‹Ni no mʼay jamaa Izirayel kur, ni no ma tee Izirayel se boŋkoyni.›» 3 Woo ga, Izirayel boro beerey kul kaa kokoyoo do Hebroŋ. Kokoyoo Dawda na amaana daŋ nga nda i game Hebroŋ Abadantaa jine. I na Dawda yon kʼa tee Izirayel se kokoy. 4 Jiiri waranza (30) bara Dawda se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woytaaci (40) tee kokoytaraa ra. 5 Hebroŋ ra, a laama jiiri iyye nda handu iddu. Žerizalem ra, a laama jiiri waranza cindi hinza (33) Izirayel kul boŋ nda Žuda boŋ.

Takaa kaŋ nda Dawda na Žerizalem koyraa dii

(Taarikey 1na 11.4–9; 14.1–2)

6 Woo banda ga, kokoyoo Dawda nda nga borey tun Žerizalem se ka Žebus borey tangam, ngi no ma goro gandaa ra. I nee Dawda se: «Nʼsi huru ne ra, ba danawey nda bongey ga ni gaaray.» Woo ti Dawda si huru koyraa ra. 7 Amma Dawda na Siyoŋ nongu gaabantaa dii, maanaa Dawda koyraa.

8 Hanoo din, Dawda nka nee nga borey se: «Boro kul kaŋ ga baa nga ma Žebus borey kar ka hin ey, boraa ma koy nda hari bisadogoo. Bongey wey nda danawey wey ga Dawda binoo ŋaa.» Woo se i ga nee: «Danaa nda bongoo si huru hugoo ra.»

9 Dawda koy goro nongu gaabantaa ra, a na maaɲoo daŋ Dawda koyraa. Dawda nʼa windi nda cinari, za Milo dogoo* do ka koy gundoo ra. 10 Dawda mma koy de a ga duu gaabi ka tonton, zama Abadantaa, Aduɲɲakoyoo goo a bande.

11 Tir koyraa kokoyoo Hiram na dontokawyaŋ sanba Dawda do nda sedere bunduyaŋ, nda bundu goykawyaŋ, nda tondi hoykawyaŋ, i na hugu cin Dawda se. 12 Woo ga, Dawda bay kaŋ Abadantaa goo ma nga kokoytaraa tabatandi Izirayel boŋ, a bay mo kaŋ a goo ma nga kokoytaraa jer nga jamaa maaganda kaŋ ti Izirayel.

Izey kaŋ Dawda duu ey Žerizalem

(Taarikey 1na 3.5–9; 14.3–7)

13 Dawda yee koyne ka wahayyaŋ zaa nda Žerizalem woyyaŋ waatoo kaŋ a hun Hebroŋ ka kaa banda ga. A yee koyne ka duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 14 Izʼarey kaŋ a duu ey Žerizalem maaɲey ne: Šamuwa, nda Šobab, nda Nataŋ, nda Sulaymaana, 15 nda Yibar, nda Elišuwa, nda Nefeg, nda Yafiya, 16 nda Elišama, nda Elyada, nda Elifelet.

Dawda hin Filisti borey

(Taarikey 1na 14.8–16)

17 Waatoo kaŋ Filisti borey maa kaŋ Dawda yonandi ka tee Izirayel se kokoy, i kul tun ka koy Dawda ceeci kʼa tangam. Waatoo kaŋ Dawda maarʼa, a doo tondi guusoo ra. 18 Filisti borey kaa ka say-say Refa borey gooroo ra ka goro a ra. 19 Dawda na Abadantaa ibaayoo ceeci ka nee: «Ay ga hima ka žigi ka Filisti borey wongu wala? Nʼgʼi daŋ ay kaboo ra wala?» Abadantaa zaabi ka nee Dawda se: «Koy, zama šikka sii ay ga Filisti borey daŋ ni kaboo ra.»

20 Dawda too Bal-Perasim, a nʼi kar no din. Woo banda ga, a nee: «Abadantaa na fun kaa ya ne agay iberey jamaa ra, ni mma nee fun kaŋ hari nʼa kaa.» Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Bal-Perasim (maanaa «Koyoo kaŋ ga fun kaa»). 21 Filisti borey zuru ka ngi toorey naŋ no din, Dawda nda nga borey nʼi zaa ka koy.

22 Filisti borey yee koyne ka žigi ka wongu, i na Refa borey gooroo dii ka goro a ra. 23 Dawda na Abadantaa ibaayoo ceeci, Abadantaa nee a se: «Masi koy i tangam. Ni mma kuubi ka koy nda ngi banda here, ma kaa i ga nda nongoo kaŋ ra tuuriɲaŋey goo tenje ka kaŋ i ga. 24 Waati kaŋ nʼga maa cee jinde tuuriɲaŋey boŋ, waatoo din ma cahã, zama Abadantaa no ma fatta ni jine ka Filisti borey kar.» 25 Dawda na hayaa tee kaŋ nda Abadantaa nʼa yaamar. A na Filisti borey kar za Geba koyraa ra hala Gezer koyraa hurudogoo do.

6

Dawda kayandi nga ma koy nda Irkoy sundukoo Žerizalem

(Taarikey 1na 13.4–14)

1 Dawda yee ka Izirayel wongu-ize suubantey kul marga, i manʼti kala aru zenber waranza (30.000). 2 Dawda nda jamaa kul kaŋ goo a bande tun ka koy koyraa kaŋ maaɲoo ti Baala-Žuda* ka Irkoy sundukoo zaa kate. Abadantaa, Aduɲɲakoyoo maaɲoo bara sundukoo ga. Almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib, ihinka goo sundukoo daabirjoo ga. Abadantaa ga goro šerib hinkaa game. 3 I na Irkoy sundukoo jeeje torka taaga foo boŋ, i nʼa ka fatta Abinadab hugoo ra kaŋ goo hondoo boŋ. Abinadab izʼarey Uza nda Ahiyo na torka tajoo boy. 4 I nʼa kaa Abinadab hugoo do kaŋ goo hondoo boŋ. Ahiyo dira Irkoy sundukoo jine. 5 Dawda nda Izirayel hugoo borey kul ga bundu kaŋ se i ga nee sipres hooray jinay dumi kul kar Abadantaa jine, kuntijiyaŋ, nda kurbuyaŋ, nda dunduŋyaŋ, nda gaasuyaŋ kaŋ ga hẽe, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara. 6 Waatoo kaŋ i too Nakoŋ taasu kar ganganoo ra, hawey tanši, Uza na nga kaboo šerre ka sundukoo dii. 7 Abadantaa futu Uza ga, Irkoy nʼa kar no din da nga firkaa maaganda se. Uza buu no din, Irkoy sundukoo jere.

8 Takaa kaŋ nda Abadantaa na Uza kar laala kʼa wii, mana kan Dawda se. Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Perez-Uza (maanaa «nongoo kaŋ ra Uza karandi laala ka wiiyandi»), maaɲoo woo goo a ga hala hõ zaaroo. 9 Hanoo din, Dawda hunbur Abadantaa, a nee: «Taka foo nda Abadantaa sundukoo ga hin ka huru ay do?» 10 A mana baa Abadantaa sundukoo ma kaa nga do, Dawda koyraa ra. Woo se a nʼa ka koy boraa kaŋ se i ga nee Obed-Edom kaŋ ti Gat koyraa boro, nga hugoo ra. 11 Abadantaa sundukoo cindi handu hinza Obed-Edom hugoo ra. Abadantaa na albarka daŋ Obed-Edom nda nga hugoo borey kul ra.

Irkoy sundukoo too kate Žerizalem

(Taarikey 1na 15.25—16.3)

12 Kokoyoo Dawda duu alhabar kaŋ Abadantaa na albarka daŋ Obed-Edom hugoo ra nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga, Irkoy sundukoo maaganda. Woo ga, Dawda na fondaa zaa, a na Irkoy sundukoo zaa kʼa ka kaa Obed-Edom hugoo do ka koy hala Dawda koyraa ra nda ɲaali. 13 Borey kaŋ ga Abadantaa sundukoo zaa, ceedaaru iddu kul kaŋ i nʼa tee i ga yaaru foo nda adabba naasa foo kaa sargari. 14 Dawda ga gan nda nga gaaboo kul Abadantaa jine. Beene kaayi-ize kaŋ teendi nda leŋ kaŋ ga hima nda sargari juwalkaw kaayi goo Dawda ga. 15 Dawda nda Izirayel hugoo borey kul na Abadantaa sundukoo žigandi ka koy Žerizalem nda yafarhã nda hilli hẽeni.

16 Waatoo kaŋ Abadantaa sundukoo ga huru Dawda koyraa ra, Sawul ize woyoo Mikal, Dawda wandoo ga guna nda funeetaraa. A ga dii kokoyoo Dawda ga sar a ga gan Abadantaa jine, a garsaka Dawda se. 17 Waatoo kaŋ i koy Abadantaa sundukoo zaa kate, i nʼa daŋ nga dogoo ra, hukkumoo kaŋ Dawda nʼa cin a se gundoo ra. Dawda na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa Abadantaa jine. 18 Waatoo kaŋ Dawda na sargari kukurantey nda alaafiya teendi sargarey kaa ka ben, a gaara jamaa se Abadantaa, Aduɲɲakoyoo maaɲoo ga. 19 Woo banda ga, a na Izirayel kul, woy nda aru, boro foo kul noo takula foo, nda teenay gabante foo, nda alaneb-ize koga gabante foo. Jamaa boro foo kul koy nga hugoo do.

20 Dawda yee kate ka gaara nga hugoo se, Sawul ize woyoo Mikal fatta kʼa kubay ka nee a se: «Hũ, Izirayel kokoyoo na nga boŋ cebe hõ, a na nga boŋ gaa koonandi nga goykey koŋŋey jine ka nga boŋ tee ni mma nee boro yaada.»

21 Dawda nee Mikal se: «Abadantaa jine ay na woo tee, nga kaŋ na ni baabaa nda nga hugoo naŋ kʼay suuba kʼay tee nga jamaa, Izirayel borey boŋkoynoo. Abadantaa jine ay ga gan, ay ga yee ka filla ka gan a jine. 22 Ay gʼay boŋ kaynandi ka bisa woo, kʼay boŋ tee yaada ay do. Koŋŋey kaŋ ga ni goo, ngi, i gʼay beerandi.» 23 Aywa, Sawul ize woyoo Mikal mana duu ize hala a buu.

7

Irkoy na allaahidu zaa Dawda se

(Taarikey 1na 17.1–15)

1 Waatoo kaŋ kokoyoo Dawda goro nga kokoy hugoo ra, de mo Abadantaa nʼa noo hunanzamay kʼa kaa nga iberey kul ra kaŋ gʼa kuubi kʼa bere, 2 kokoyoo nee annabi Nataŋ se: «Guna, ay gʼa wiri ni ga, ay goo ma goro sedere hugu ra, ka gar Irkoy sundukoo sii kala hukkum cire.» 3 Nataŋ na kokoyoo zaabi ka nee: «Koy, haya kul kaŋ goo ni binoo ra tee, zama Abadantaa goo ni bande.»

4 Amma hanoo din da cijinoo Abadantaa na šenni har Nataŋ se ka nee: 5 «Koy hayaa har ay tamoo Dawda se kaŋ agay, Abadantaa nʼa har, ay nee: ‹Ni no ma baa hugu cin ya ne kaŋ ra ay ga goro wala? 6 Za hanoo kaŋ ay na Izirayel borey fattandi Misira gandaa ra hala hõ, ya na goro hugu ra, nongu kul kaŋ ra ay koy, hukkum ti ay gorodogoo. 7 Nongu kul kaŋ ra ay bisa nda Izirayel borey, ya na bay ka šelaŋ Izirayel alkabiilawey affoo se ka nee: “Macin se war mana sedere hugu cin ya ne?” 8 Adiši šelaŋ ay tamoo Dawda se ka hayaa har a se kaŋ agay, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo nʼa har, ay nee: “Agay no ka ni zaa ka hun kurdogoo ra, almaney bande, ka ni tee ay jamaa Izirayel se boŋkoyni.” 9 Nongu kul kaŋ ra ni koy, ay goo ni bande, ay na ni iberey kul halaci ni jine. Ay ga ni maaɲoo beerandi sanda laboo boro beerey maaɲey takaa. 10 Ay ga nongu kayandi Izirayel, ay jamaa se. Ay gʼi gorandi gandaa ra hala i ma duu lakkalkanay, hala boro laaley masi yee kʼi šiita sanda cee jinaa takaa. 11 Za hanoo kaŋ ay na alkaaliyaŋ gorandi ay jamaa kaŋ ti Izirayel boŋ, ay na ni noo hunanzamay ka ni kaa ni iberey kul ra, ka gar agay, Abadantaa na ni bayrandi kaŋ agay no ma hugu* tee ma ne. 12 Waati kaŋ ni zaarey ben, de ni koy kani ni hayragey bande, ni banda ga, ay ga ni hayroo, woo kaŋ hun ni hamoo ra tabatandi kokoytaraa ra. 13 Nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga, ay ga nga kokoytaraa tabatandi hala abada. 14 Agay, ay ga tee a se baaba, nga, a ga tee ya ne izʼaru. Nda a na laybu tee, ay gʼa gooji nda borey goboo, nda adamizey žabarey, 15 amma ay borohennataraa si hun a bande sanda takaa kaŋ nda ay nʼa kaa Sawul bande kaŋ ay nʼa hibandi ni. 16 Ni hugoo borey nda ni kokoytaraa ga cindi waati kul, ni kokoytaraa ga tabatandi hala abada.›» 17 Šenney kul kaŋ Irkoy nʼi har Nataŋ se nda haya kul kaŋ a nʼa bangandi a se, a koy i kul filla Dawda se.

Dawda Irkoy ŋaarayroo

(Taarikey 1na 17.16–27)

18 Woo ga, kokoyoo Dawda koy goro Abadantaa jine ka nee: «May ti agay, ay Koyoo, Abadantaa, ay hugoo ti macin kaŋ se nʼgʼay beerandi ka too hala hinnaa woo? 19 Amma ay Koyoo, Abadantaa, haya kaccu no ma ne ka nee kaŋ nʼga ni tamoo hugoo beerandi hala waatey kaŋ ga kaa ra. Woo ti adamize ašariyaa, ay Koyoo, Abadantaa wala?† 20 Macin no ay ga hin kʼa har ma ne koyne kaŋ bisa woo, agay, Dawda? Ni hunday ga ni tamoo bay, ay Koyoo, Abadantaa. 21 Hayey kaŋ nʼna ngi allaahidoo zaa ka sawa nda ni ibaayoo maaganda se nʼna haya beerey wey kul tee kʼi bayrandi agay, ni tamoo se. 22 Nʼga beeri, ay Koyoo, Abadantaa. Ni cine sii no, woo kul kaŋ ir haŋawey maarʼa banda ga, koy sii no kala ni. 23 Ganda tana mma bara laboo ga kaŋ ga hima nda Izirayel, ni jamaa, kaŋ koy tanayaŋ koy a day kʼa kaa kabe ra a mʼa tee ngi jamaa, kʼa tee ngi wane hala jamaa ma duu maa? Nʼna haya beeriyaŋ tee i se, nʼna teegoy kayfanteyaŋ tee ni gandaa se, ni jamaa kaŋ nʼnʼa day kʼa kaa Misira, nda gandawey, nda ngi koyey kabey ra hala a ma tee ni wane. 24 Nʼna Izirayel, ni jamaa tabatandi hala i ma tee ni jamaa hala abada, de ni, Abadantaa, ni tee ngi Koyoo. 25 Sohõ Irkoy Abadantaa, taka tee kaŋ ra ni šennoo kaŋ nʼnʼa har agay, ni tamoo ga, nda ay hugoo ga ma cindi, goy ka sawa nda ni šennoo. 26 Yala ni maaɲoo ma beerandi hala abada, borey ma nee kaŋ Abadantaa, Aduɲɲakoyoo ti Izirayel Koyoo. Yala agay Dawda, ni tamoo hugoo ma tabati ni jine. 27 Zama ni hunday, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo, Izirayel Koyoo, nʼnʼay bayrandi ka nee: ‹Ay ga hugu‡ cin ma ne.› Woo maaganda se ay duu bine ka ŋaarayroo woo har ma ne. 28 Ay Koyoo, Abadantaa, ni ti Irkoy, ni šenney ti cimi, ni ka gomnoo woo har agay, ni tamoo se. 29 Sohõ yadda ka albarka daŋ agay, ni tamoo hugoo ra, hala ay hugoo ma cindi ni jine hala abada, zama ni, ay Koyoo, Abadantaa ka šelaŋ, woo se ni albarkaa sabboo ka kate ay hugoo ma duu albarka hala abada.»

8

Gandawey kaŋ Dawda hin ey

(Taarikey 1na 18.1–13)

1 Woo kaŋ tee banda ga, Dawda koy Filisti borey kar ka hin ey, a nʼi daŋ nga hinoo cire. A na hinoo taa i kone. 2 A na Mowab borey mo kar. A na ngi borey dii kʼi kanandi cere bande laboo ra, kʼi neeši nda karfu. A ga ihinza neeši, ihinkaa ga wiiyandi, affaa ga cindi. Mowab borey cindi Dawda hinoo cire, i ga alkaasi bana a se. 3 Waatoo kaŋ Dawda ga koy ka yee ka Efrat isaa borey daŋ nga hinoo cire, a na Hadadezer kar kaŋ ti Rehob, Soba kokoyoo izʼaroo. 4 Dawda na bari torka dirandikaw zenber foo nda zangu iyye (1.700) nda wongu-ize cee dirakaw zenber waranka (20.000) taa i kone. Baryey kaŋ ga torkawey cendi, a na zangu (100) naŋ, a na cindey kul ceelinjey dunbu-dunbu. 5 Siiri gandaa borey kaŋ goo Damas koyraa ra koy Hadadezer, Soba kokoyoo faaba. Amma woo kul, Dawda na boro zenber waranka cindi hinka (22.000) kar kʼi wii Siiri borey ra. 6 Woo banda ga, Dawda na sooje gorodooyaŋ kaŋ ga juwal gorandi Damas koyraa ra, Siiri borey gandaa ra. Siiri borey yee Dawda hinoo cire, i ga alkaasi bana a se. Nongu kul kaŋ ra Dawda koy, Abadantaa gʼa noo hinay. 7 Dawda na wura korawey kaŋ goo Hadadezer borey kone taa kʼi ka koy Žerizalem. 8 Kokoyoo Dawda yee ka alhan boobo-boobo taa Beta nda Berotay koyrawey kone. Koyrawey wey manʼti kala Hadadezer wane.

9 Waatoo kaŋ Hamat kokoyoo kaŋ ti Toy maa kaŋ Dawda na Hadadezer wongu-izey kul kar, 10 a na nga izʼaroo Žoram sanba kokoyoo Dawda do kʼa foo, ka alhanbila daŋ a se kaŋ a na Hadadezer wongu kʼa kar. Zama Hadadezer nda Toy, wongu goo i game. Žoram kate nzorfu kaaray jinayyaŋ, nda wura jinayyaŋ, nda alhan jinayyaŋ. 11 Kokoyoo Dawda nʼi daŋ jere ga Abadantaa se, sanda takaa kaŋ nda a na nzorfoo nda wuragoo kaŋ a nʼi taa dumey kul kone kaŋ a hin ey daŋ jere ga Abadantaa se. 12 Dumey manʼti kala Siiri borey*, nda Mowab borey, nda Amoŋ borey, nda Filisti borey, nda Amalek borey, nda Soba kokoyoo Hadadezer kaŋ ti Rehob izʼaroo alganiimaa. 13 Waatoo kaŋ Dawda willi kate ka hun Ciiroo gooroo ra kaŋ ra a na Siiri borey† kar, a duu maa. Borey manʼti kala zenber woy cindi yaaha (18.000). 14 A na sooje gorodooyaŋ kaŋ ga juwal gorandi Edom gandaa ra, Edom kul ra a na sooje gorodooyaŋ gorandi. Edom kul sii kala Dawda hinoo cire. Abadantaa ga Dawda noo a ma hin nongu kul kaŋ ra a koy.

Dawda gandaa jineborey maaɲey

(Taarikey 1na 18.14–17)

15 Dawda laama Izirayel kul boŋ. A ga goy nga jamaa se nda cimi nda šerretaray. 16 Seruya izʼaroo Žowab ti wongu-izey jineboraa. Ahilud izʼaroo Žozafat bara kaddaasey gande. 17 Ahitub izʼaroo Sadok, nda Abiyatar izʼaroo Ahimelek ti sargari juwalkey. Seraya ti hantumkaa. 18 Yoyada izʼaroo Benaya ti Keret borey nda Pelet borey boŋkoynoo. Dawda izʼarey manʼti kala alwakiili beeriyaŋ.‡

9

Dawda na alhormo tee Žonataŋ izʼaroo se

1 Han foo Dawda nee: «Boro goo no kaŋ cindi Sawul hugoo borey ra hala ya borohennataray nda laadirtaray tee a se Žonataŋ sabbu se?» 2 Sawul hugoo tam foo goo no, maaɲoo ti Siba, i nʼa cee ka koy Dawda do. Kokoyoo nee a se: «Ni ti Siba?» A nee: «Agay no, ni tamoo.» 3 Kokoyoo nee: «Boro goo no kaŋ cindi Sawul hugoo borey ra hala ya goy a se nda Irkoy borohennataray?» Siba nee kokoyoo se: «Žonataŋ izʼaru foo goo no kaŋ cee hinkaa kul bongu.» 4 Kokoyoo nee a se: «Man ra a goo?» Siba nee kokoyoo se: «A sii kala Amiyel izʼaroo Makir do Lo-Dabar koyraa ra.»

5 Kokoyoo na boro donto a ma koy a ceeci Amiyel izʼaroo Makir hugoo ra Lo-Dabar. 6 Sawul izʼaroo Žonataŋ, nga izʼaroo Mefibošet kaa Dawda do ka nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma. Dawda nee: «Mefibošet.» A nee: «Ni tamoo goo ne.» 7 Dawda nee a se: «Masi hunbur, ay ga goy ma ne nda borohennataray ni baabaa Žonataŋ sabboo se. Ay ga ni kaagaa Sawul labey kul yeeti ma ne, nʼga ŋaa ay do waati kul.» 8 Mefibošet gunguma ka nee: «May ti agay kaŋ se nʼga agay, ni tamoo, hanši bukaw guna.»

9 Kokoyoo ciya Sawul tamoo Siba se, a nee a se: «Haya kul kaŋ ti Sawul nda nga hugoo wane, ay gʼi noo ni koyoo izʼaroo se. 10 Nʼga faarey beeri a se, ni, nda ni izʼarey, nda ni tamey. Nʼga hegaa fanji hala ni koyoo izʼaroo ma duu haya kaŋ a gʼa ŋaa. Ni koyoo izʼaroo Mefibošet ga cindi ka ŋaa waati kul ay do.» Woo gar Siba goo nda izʼaru woy cindi guu (15) nda tam waranka (20). 11 Siba nee kokoyoo se: «Ni tamoo gʼa tee nda haya kul kaŋ nda nʼnʼa yaamar, ay koyoo, ay kokoyoo.» Dawda nee: «Mefibošet ga ŋaa ay do sanda kokoyoo izʼarey affoo.»

12 Mefibošet goo nda izʼaru sooga kaŋ maaɲoo ti Mika, de mo borey kul kaŋ goo Siba hugoo ra manʼti kala Mefibošet tamey. 13 Mefibošet si goro kala Žerizalem, waati kul a si ŋaa kala kokoyoo do. Bongu no kaŋ cee hinkaa kul si boori.

10

Amoŋ borey na Dawda dontokey kaynandi

(Taarikey 1na 19.1–5)

1 Waati banda ga, Amoŋ borey kokoyoo kaŋ ti Nahaš buu. Nga izʼaroo Hanun tee kokoy dogoo ra. 2 Dawda nee nga boŋ se: «Ay ga goy nda borohennataray Nahaš izʼaroo Hanun se takaa kaŋ nda baaboo na borohennataray tee ya ne.» Woo ga, Dawda na nga borey sanba i ma koy baaboo buuroo beraa fondoo tee a se. Waatoo kaŋ Dawda borey too Amoŋ borey gandaa ra, 3 Amoŋ borey boŋkoyney nee ngi koyoo Hanun se: «Ni nka hongu kaŋ Dawda nka ni baabaa beerandi waatoo kaŋ a na boroyaŋ sanba ka beray fondi ma ne? Nʼsi bay kaŋ Dawda nka nga borey sanba ni do hala i ma ir koyraa Raba laasaabu, kʼa monno, kʼa halaci?» 4 Waatoo kaŋ Hanun maa woo, a na Dawda borey dii, a na ngi kaabey jere foo cebu ka ngi kaayey jere foo dunbu hala ngi centey cire jina, a nʼi taŋ i ma koy. 5 Dawda duu alhabaroo, a na boro sanba a ma koy i kubay. Dontokey hanse ka kayna. Kokoyoo daŋ i ma nee i se kaŋ i ma cindi Žeriko koyraa ra hala ngi kaabey ma zay jina i ma duu ka willi kate.

Izirayel borey nda Amoŋ borey wongoo Raba koyraa ra

(Taarikey 1na 19.6–19)

6 Amoŋ borey dii kaŋ ngi na ngi boŋ konnandi Dawda se. I na wongu-ize zaa kaŋ i gʼi bana, aru zenber waranka (20.000) Siiri borey ra kaŋ goo Bet-Rehob, nda Siiri borey ra kaŋ goo Soba, nda aru zenber foo (1.000) Maaka kokoyoo do, nda aru zenber woy cindi hinka (12.000) kaŋ goo Tob. 7 Waatoo kaŋ Dawda maarʼa, a na Žowab sanba i ga nda wongu-ize jamaa kul kaŋ ti wongaariyaŋ. 8 Amoŋ borey fatta ka koy wongu. I na ngi boŋ marga wongoo se Raba koyraa miɲoo ga. Siiri borey mo kaŋ goo Soba nda Rehob koyrawey ra nda wey kaŋ goo Tob nda Maaka koyrawey ra sii kala jere ga hawsaa ra. 9 Žowab dii kaŋ nga nka huru yenje hinka game, maanaa jine nda banda. Woo se a na Izirayel wongaarey suuba wongoo se kʼi tenjandi Siiri borey. 10 A na wongu-ize jamaa kaŋ cindi talfi nga armaa Abišay ga kʼa daŋ i jine. Abišay na nga boŋ marga wongoo se Amoŋ borey tenje. 11 Žowab nee Abišay se: «Nda Siiri borey gaabi nda agay, waatoo din ma kaa kʼay faaba. Nda Amoŋ gaabi nda ni, ay ga koy ni faaba. 12 Albarka daŋ ni boŋ ra, ir ma albarka daŋ ir jamaa ra ka wongu ir Koyoo koyrawey se, de mo Abadantaa ma tee haya kaŋ kan a se.» 13 Žowab koy jine, nga nda jamaa kaŋ goo a bande ka Siiri borey tangam, Siiri borey zuru a jine. 14 Waatoo kaŋ Amoŋ borey dii kaŋ Siiri borey zuru, ngi mo zuru hala ngi ma hun Abišay ra, i huru koyraa ra. Žowab hun Amoŋ borey wongoo ra, a koy Žerizalem.

15 Siiri borey dii kaŋ Izirayel borey na ngi kar, i na ngi gaabey marga. 16 Hadadezer donto Siiri borey do kaŋ goo Efrat isaa kabe faa ga i ma kaa ka wongu. I kaa ka too Helam. Hadadezer wongu-izey jineboraa kaŋ ti Šobak goo jiney ra. 17 Waatoo kaŋ Dawda duu alhabaroo, a na Izirayel kul marga ka Žurdeŋ isaa deŋ ka kaa Helam. Siiri borey marga ka Dawda tenje kʼa tangam. 18 Amma Siiri borey zuru Izirayel borey jine. Dawda na bari torkakoy zangu iyye (700) nda bari kaarukaw* zenber woytaaci (40.000) wii Siiri borey ra. A na Šobak, ngi wongu-izey jineboraa mo kar, a buu no din. 19 Kokoyey kul kaŋ goo Hadadezer hinoo cire dii kaŋ Izirayel na ngi kar, i na alaafiya daŋ ngi nda Izirayel game, i huru ngi hinoo cire. Siiri borey hunbur, i mana yee koyne ka yadda ka Amoŋ borey faaba wongu ra.

11

Dawda nda Batšeba fillaa

1 Jiiri taagaa ra, waatoo kaŋ kokoyey ga doona ka koy wongu, Dawda na Žowab sanba nda nga borey kaŋ goo a bande nda Izirayel kul i ma Amoŋ borey halaci ka Raba koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii. Dawda hunday cindi Žerizalem.

2 Alaasar foo, Dawda tun nga daaroo boŋ ka koy nga kokoy hugoo sooraa boŋ ka yaara-yaara. A goo no din kaŋ a ga woy foo honnay kaŋ goo ma ɲumay, woyoo ga hanse ka boori. 3 Dawda sanba ka woyoo alhabar ceeci. I nee a se: «Eliyam ize woyoo Batšeba no, Uri, Heti boraa wandoo.» 4 Dawda na boroyaŋ sanba i mʼa ceeci kate. Woyoo koy Dawda do. A kani nda a. Woo gar woyoo alaadaa nka ben a ga, a na janaaba ɲumay. Woo banda ga, a willi nga hugoo do.

5 Woyoo tee boro hinka, a sanba ka alhabar daŋ Dawda ra ka nee: «Ay tee boro hinka.» 6 Woo ga, Dawda na boro sanba Žowab do ka nee a se: «Uri, Heti boraa sanba kate ay do.» Žowab na Uri sanba Dawda do. 7 Uri koy Dawda do. Dawda nʼa hãa wala Žowab ga saabu, wala jamaa ga saabu, wala taka foo ti wongoo takaa. 8 Woo banda ga, Dawda nee Uri se: «Koy zunbu ni hugoo do ka hunanzam kayna.» A fatta kokoy hugoo ra, kokoyoo na gomni sanba a se.

9 Amma Uri kani kokoy hugoo miɲoo ga, nga nda nga koyoo borey, a mana koy zunbu nga hugoo do. 10 Dawda duu alhabar kaŋ Uri mana koy zunbu nga hugoo do. Woo ga, Dawda nee Uri se: «Manʼti diray do ra ni hun wala? Macin se mana koy zunbu ni hugoo do?» 11 Uri nee Dawda se: «Irkoy sundukoo, nda Izirayel nda Žuda wongu-izey goo tendeyaŋ ra, ay koyoo Žowab nda borey goo ma goro hawsaa ra, de agay, ay ga koy ay do ka ŋaa, ka haŋ, ka kani nda ay wandoo wala? Ay ga žee nda ni hundoo, ay si woo cine tee.» 12 Dawda nee Uri se: «Cindi ne koyne hõ, suba ay ga ni sallama.» Uri na hanoo din nda subaa tee Žerizalem. 13 Dawda nʼa cee a ma kaa ka ŋaa ka haŋ nga jine, Dawda nʼa suwandi. Amma cijinoo ra, Uri fatta, de a kani nga koyoo tamey bande, a mana koy zunbu nga hugoo do.

14 Suba subbaahoo ra, Dawda na bataga hantum kʼa noo Uri se a ma koy nda a Žowab se. 15 A nka hantum batagaa ra ka nee: «Uri daŋ wongoo jine, nongoo kaŋ ra wongoo ga koron, de war ma yee a se banda hala i mʼa kar, a ma buu.»

Uri, Batšeba kurɲoo buuroo

16 Žowab kaŋ ga koyraa koroši na Uri daŋ wongoo nongoo kaŋ a ga bay kaŋ iberi laalayaŋ goo. 17 Koyraa borey fatta ka koy Žowab nda nga wongu-izey tangam, boroyaŋ buu jamaa ra, Dawda borey ra, Uri, Heti boraa mo buu. 18 Žowab na boro donto kaŋ ma haya kul kaŋ tee wongoo ra alhabaroo tee Dawda se. 19 A na dontokaa yaamar ka nee: «Waati kaŋ nʼna wongoo alhabaroo kul filla kokoyoo se ka ben, 20 nda kokoyoo futu, de a nee ma ne: ‹Macin se war hanse ka man koyraa ka wongu? War nka si bay kaŋ i ga kara nda cetaa beenehere? 21 May ka Yerub-Bešet* izʼaroo Abimelek wii?† Manʼti woy ka fufutondi kʼa warra nda cetaa beeneheroo? Manʼti takaa woo nda a buu Tebes? Macin se war man cetaa?› Aywa, ma nee: ‹Ni tamoo Uri, Heti boraa mo buu.›»

22 Dontokaa koy, kaŋ a too Dawda do, hayaa kul kaŋ se Žowab nʼa donto a na nga alhabaroo tee a se. 23 Dontokaa nee Dawda se: «Borey din ga hin ir, i nka fatta ka kaa ir ga hawsaa ra, ir nʼi gaaray hala koyraa miɲoo ga. 24 I kara nda cetaa beeneheroo ni tamey ra, boroyaŋ buu i ra. Ni tamoo Uri, Heti boraa mo buu.» 25 Dawda nee dontokaa se: «Nee Žowab se kaŋ binoo masi hun, takuba mma woo wii hõ, a ma affoo wii suba. A ma bine tee ka koyraa tangam, a mʼa tuusu.» Ni, ma bine daŋ a ra.

26 Uri wandoo maa kaŋ nga kurɲoo Uri buu, de a na nga kurɲoo buuroo hẽe. 27 Waatoo kaŋ beray goraa ben, Dawda sanba i mʼa ceeci a ma kaa ka goro nga do. A tee nga wandoo, a na izʼaru hay a se. Woo kaŋ Dawda nʼa tee manʼti kala goy futu Abadantaa jine.

12

Annabi Nataŋ na Dawda layboo har a se

1 Abadantaa na annabi Nataŋ donto Dawda do. Nataŋ koy a do ka nee a se: «Aru hinka kaŋ goo koyraa follokaa ra, affoo ti almankoyni, affaa ti talka. 2 Almankoynoo goo nda adabba buuna nda adabba beeri booboyaŋ. 3 Talkaa sii nda haya kul kala feeji woy-ize foo kaŋ a nʼa day, a gʼa ŋandi, a gʼa biiri nga do, nga nda nga izʼarey. Ŋaahayaa kaŋ a gʼa ŋaa, nga ra a ga feeji-izoo noo, hayaa kaŋ a gʼa haŋ ra a ga feeji-izoo noo. Jeroo ga feeji-izoo ga kani. A mma tee a se sanda ize woy. 4 Naarukaw foo kaa almankoynoo do, a ga baa nga ma yawoo kaŋ kaa nga do yaaray bila nda nga ma too nga adabba buuney wala ibeerey do. A na talkaa feeji woy-izoo dii kʼa tee ŋaayan aroo kaŋ kaa a do se.»

5 Woo ga, Dawda hanse ka futu almankoynoo din ga. A nee Nataŋ se: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, boraa kaŋ na woo tee ga hima ka wiiyandi. 6 Haya kaŋ ti feeji woy-izoo, nga cine taaci nda a gʼa bana, zama a yadda ka woo cine tee, a mana hinna.» 7 Nataŋ nee Dawda se: «Aroo din, ni no. Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Agay ka ni yon hala ma tee Izirayel se kokoy, agay no ka ni kaa Sawul kaboo ra. 8 Ay na ni noo ni koyoo Sawul hugoo, ay na nga woyey noo ma ne, ay na ni noo Izirayel nda Žuda hugoo borey. Nda woo mana ni wasa, ay ga tonton ma ne. 9 Macin se nʼna Abadantaa šennoo kaynandi ka goy futu tee a jine? Nʼna Uri, Heti boraa kar ka naŋ Amoŋ borey mʼa wii nda takuba, nʼna nga wandoo taa kʼa tee ni wandoo. 10 Woo maaganda se sohõ, abada takuba si mooru ni hugoo, zama nʼnʼay kaynandi, nʼna Uri, Heti boraa wandoo taa kʼa tee ni wandoo.› 11 Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Ay ga bone tunandi ma ne ni hugoo hunday ra, ay ga ni wandey zaa ni jine kʼi noo ni boro maana se a ga marga nda ni wandey zaari kaaray. 12 Ni, nʼna ni wanoo tee tuguyan ra, amma agay, ay ga woo tee Izirayel kul jine zaari kaaray.›»

13 Dawda nee Nataŋ se: «Ay na zunubu tee Abadantaa ga.» Nataŋ nee Dawda se: «Abadantaa ga ni zunuboo kaa, nʼsi buu. 14 Amma zama nʼna Abadantaa tee yaada* goyoo woo ra, izʼaroo kaŋ hayandi ga hima ka buu.»

Batšeba izoo buuroo

15 Woo banda ga, Nataŋ willi nga do. Abadantaa na izoo kaŋ Batšeba duu a Dawda se kar. Wirci laala na kaŋandi. 16 Dawda na Irkoy ceeci zankaa se, a meehaw. A koy nga do, a na cijinoo tee a ga kani laboo ra. 17 Nga hugoo boro beerey hanse kʼa wiri a ga, a ma tun laboo ra, a mana yadda, de mo a wanji ka ŋaa i bande. 18 Jirbi iyyantoo zankaa buu. Dawda borey hunbur kʼa bayrandi kaŋ zankaa buu. I nee: «Nga ne, waatoo kaŋ zankaa ga huna, ir šelaŋ a se, a mana haŋajer ir se, taka foo nda ir ga hin ka nee a se: ‹Zankaa buu›. A ga nga boŋ maray.» 19 Dawda maate kaŋ nga borey goo ma ŋuunuŋuunu cere game, a faham kaŋ zankaa ka buu. Dawda nee nga borey se: «Zankaa nka buu?» I nee a se: «A buu.» 20 Woo banda ga, Dawda tun laboo ra. A ɲumay, a yon, a na bankaaray barmay. A koy Abadantaa hugoo do ka sujudu. Kaŋ a willi nga hugoo do, a nee kaŋ i ma ŋaayan gorandi nga se, a ŋaa. 21 Nga borey nee a se: «Macin ti woo kaŋ nʼgʼa tee? Waatoo kaŋ zankaa ga huna, nʼga meehaw, nʼga hẽe a se, sohõ kaŋ zankaa buu, ni tun, ni ŋaa.» 22 A nee: «Waatoo kaŋ zankaa ga huna, ay ga meehaw, ay ga hẽe, zama ya mma nee ay boŋ se: ‹May no ma bay wala Abadantaa si hinna ay ga, zankaa ma huna?› 23 Sohõ kaŋ a buu, macin se ay ga meehaw koyne? Ya mma hin ka kate a koyne wala? Agay no ma koy a gar, nga, a si yee kate.»

Sulaymaana hayyanoo

24 Dawda na nga wandoo Batšeba binoo yaynandi, a koy a do, a marga nda a. A na izʼaru daŋ aduɲɲa ra kaŋ a na maaɲoo daŋ Sulaymaana. Abadantaa baa Sulaymaana. 25 Irkoy na annabi Nataŋ donto a ma zankaa maaɲoo daŋ Yedidiya (maanaa «Abadantaa baakaa») takaa kaŋ nda Abadantaa ga baa Sulaymaana maaganda se.

Izirayel borey na Raba koyraa dii

(Taarikey 1na 20.1–3)

26 Žowab na Raba, Amoŋ borey koyraa tangam, a na kokoyoo koyraa dii. 27 Žowab na dontokawyaŋ sanba Dawda do ka nee: «Ay na Raba tangam, ay na koyraa nongoo kaŋ ra hari goo mo dii. 28 Sohõ ni jamaa jeroo marga, ma koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii, nda manʼti woo, nda ay nʼa dii, ay maaɲoo no ma jer ka harandi.» 29 Dawda na jamaa kul marga ka koy Raba wongu, a nʼa tangam kʼa dii. 30 A na Amoŋ borey kokoyoo kokoy fuulaa kaŋ teendi nda wura kaa boŋoo ra, nga tiŋaa bisa kilo waranza (30), tondi hiiri hay šenda goo a ga. I nʼa daŋ Dawda boŋoo ra. A duu alganiima beeri koyraa ra. 31 Haya kaŋ ti jamaa kaŋ goo koyraa ra, a nʼi kaataray. A koy i daŋ waazibi goyyaŋ ra, tuuri dunbuyan, nda tondi hoyyan, nda tuuri zafayan, nda feraw karyan. A na takaa follokaa tee Amoŋ borey koyrawey kul se. Woo banda ga, Dawda nda nga jamaa kul willi Žerizalem.

13

Amnoŋ nda Tamar fillaa

1 Hayey kaŋ tee banda ga, woo gar Dawda izʼaroo Absalom goo nda woyme kaŋ ga boori, maaɲoo ti Tamar, Dawda izʼaroo Amnoŋ ga bagʼa. 2 Amnoŋ zalba hala nongu kaŋ ra a na nga boŋ wircandi nga woymaa Tamar sabbu se, zama a si aru bay, a ga šendi Amnoŋ se a ma man a. 3 Amnoŋ goo nda cere kaŋ se i ga nee Žonadab, Žonadab woo manʼti kala Dawda armaa Šimeya izʼaroo. Žonadab manʼti kala aru kaŋ ga hanse ka caram. 4 A nee Amnoŋ se: «Macin se zaari kul ni mma ben ka koy, ni, kokoy-ize? Nʼsi hayaa har ya ne?» Amnoŋ nee a se: «Ya mma baa Tamar, agʼarmaa Absalom woymaa.» 5 Žonadab nee a se: «Kani, ma ni boŋ tee wircikoyni. Nda ni baabaa kaa ka ni guna, ma nee a se: ‹Ay gʼa wiri ni ga, ay woymaa Tamar ma kaa kʼay noo ŋaayan. A ma ŋaahayaa hina ay jine hala ya dii a, de a mʼa noo ya ne nda nga kaboo ra kʼa ŋaa.›»

6 Amnoŋ kani, a na nga boŋ tee wircikoyni. Kokoyoo kaa kʼa guna, Amnoŋ nee kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ay woymaa Tamar ma kaa ka furme hinka tee ay jine, de a mʼa noo ya ne nda nga kaboo.» 7 Dawda daŋ i ma koy Tamar do ka nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma koy ni armaa Amnoŋ do, ma ŋaayan hanse a se.» 8 Tamar koy nga armaa Amnoŋ do kaŋ goo ma kani. A na farin hamni zaa kʼa loobu, a nʼa hanse kʼa tee furmeyaŋ jinoo ra. 9 A na poloo zaa ka ŋaahayaa gorandi Amnoŋ jine. Amma Amnoŋ wanji ka ŋaa. A nee: «Wa borey kul fattandi ay do.» Borey kul fatta a do. 10 Amnoŋ nee Tamar se: «Kate ya ne ŋaahayaa hugu-izoo ra mʼa noo ya ne nda ni kaboo.» Tamar na furmewey zaa kaŋ a nʼi tee, a kate ey nga armaa Amnoŋ se hugu-izoo ra. 11 Waatoo kaŋ a kate ey a se hala a ma ŋaa, Amnoŋ nʼa tifi ka nee: «Kaa ka kani ay bande, ay woymaa!» 12 Tamar nee a se: «Kalaa, agʼarmaa, masi kaŋ ay ga, zama woo si teendi Izirayel ra, masi saamataraa woo tee! 13 Man ra ay ga koy nda ay haawoo? De ni, nʼga tee sanda saama Izirayel ra. Sohõ ay gʼa wiri ni ga, šelaŋ kokoyoo se, a si wanji kʼay noo ma ne!» 14 Amma a wanji ka haŋajer a se. A gaabi nda Tamar, a kaŋ a ga. A kani nda a.

15 Woo banda ga, Amnoŋ hanse ka konna Tamar. Konnaroo kaŋ a nʼa tee a se bisa bajoo kaŋ a bay kʼa tee a se. Amnoŋ nee a se: «Tun ka koy.» 16 A nee a se: «Nʼga yee ka goy futu tee nda nʼnʼay gaaray.» Amma a wanji ka haŋajer a se. 17 A na nga tamoo kaŋ goo a cire cee ka nee a se: «Woyoo woo gaaray kʼa kaataray, ma hugoo miɲoo kufal.» 18 Darbay caarante goo jindoo ra, zama woo ti darbaa kaŋ kokoyoo ize woyey kaŋ si aru bay gʼa daŋ. Amnoŋ tamoo nʼa gaaray kʼa kaataray, a na hugoo miɲoo kufal. 19 Tamar na boosu doori nga boŋoo boŋ, a na darbay caarantaa kaŋ goo jindoo ra kottu. A na nga kaboo deke nga boŋoo ga ka yooyo ka koy. 20 Nga armaa Absalom nee a se: «Ni armaa Amnoŋ nka kani nda ni wala? Sohõ ay woymaa, dangay, ni armaa no. Masi alhuzun zaa hayaa woo se.» Tamar furandi, a goro nga armaa Absalom do. 21 Kokoyoo maa hayaa kul kaŋ tee, a hanse ka futu. 22 Absalom mana haya kul har Amnoŋ se ifutu wala ihenna ra. Amma Absalom konna Amnoŋ, zama a kaŋ nga woymaa Tamar ga.

Absalom daŋ i ma Amnoŋ wii

23 Jiiri hinka banda ga, waatoo kaŋ Absalom almaney kosukey kaa Bal-Hasor kaŋ goo Efrayim jere, Absalom na kokoyoo izʼarey kul cee hoyandi ra. 24 Absalom koy kokoyoo do ka nee a se: «Alman kosukey goo agay, ni tamoo do, ay gʼa wiri ni ga, kokoyoo, ma kaa, ni nda ni tamey, ay bande.» 25 Kokoyoo nee Absalom se: «Kalaa, ay izoo, ay gʼa wiri ni ga, ir kul si koy, ir ga tee ni ga jeraw.» Absalom nʼa šendandi a ga, amma kokoyoo mana yadda koyyanoo ga, a gaara a se. 26 Absalom nee: «Nda nʼsi baa ma koy, adiši naŋ agʼarmaa Amnoŋ hunday ma koy ir bande.» Kokoyoo nee a se: «Macin se nʼga baa a ma koy ni bande?» 27 Absalom šendandi, kokoyoo naŋ Amnoŋ ma koy, nga nda kokoyoo izʼarey kul. 28 Absalom na nga tamey yaamar ka nee: «Wa guna, ay gʼa wiri war ga, waati kaŋ Amnoŋ binoo hanse ka kan alaneb hari mooraa sabbu se, de ay ga nee war se: ‹Wa Amnoŋ kar›, waatoo din war mʼa wii. War masi hunbur, manʼti agay ka war yaamar wala? War ma albarka daŋ war boŋ ra, war ma gaabandi.» 29 Absalom tamey na Amnoŋ tee sanda takaa kaŋ nda Absalom nʼi yaamar. Woo banda ga, kokoyoo izʼarey cindey, affoo kul žigi nga lanbaanaa ga ka zuru.

30 I goo fondaa ra kaŋ alhabar kaa Dawda do kaŋ nee kaŋ Absalom na kokoyoo izʼarey kul wii. Ba affoo mana cindi. 31 Kokoyoo tun, a na nga bankaarawey kottu, a kani laboo ra, nga borey kul kaa a jere, ngi bankaarawey kottu. 32 Dawda armaa Šimeya izʼaroo Žonadab na šennoo zaa ka nee: «Ay koyoo, masi nee kaŋ i na soogey kul kaŋ ti kokoyoo izʼarey wii. Amnoŋ hinne ka buu. Woo haya no kaŋ Absalom nʼa kayandi za hanoo kaŋ Amnoŋ kaŋ nga woymaa Tamar ga. 33 Sohõ ay koyoo, ay kokoyoo, masi alhuzun zaa hayaa woo se ka hongu kaŋ kokoyoo izʼarey kul ka buu, Amnoŋ hinne ka buu, 34 Absalom zuru.» Aru sooga kaŋ ti lakkalkaa na nga boŋoo jer, de a ga dii kaŋ alžama beeri goo ma kaa nda banda fondaa, tondi hondoo jere. 35 Žonadab nee kokoyoo se: «Nga ne, kokoyoo izʼarey no ma kaa. Woo kaŋ ni tamoo nʼa har ma ne da no.» 36 A mma šelaŋ ka ben kaŋ kokoyoo izʼarey kaa. I na jinde jer ka hanse ka hẽe, kokoyoo nda nga borey kul mo ga hẽe ka booro.

37 Absalom zuru, a koy Gešur gandaa kokoyoo do kaŋ ti Talmay*, Amnihud izʼaroo. Zaari kul Dawda ga nga izʼaroo buuyanoo hẽe. 38 Absalom kaŋ zuru ka koy Gešur cindi no din jiiri hinza. 39 Kokoyoo Dawda fay nda ka Absalom ceeci, zama binoo yay Amnoŋ buuroo here.

14

Absalom yeeyanoo Žerizalem

1 Seruya izʼaroo Žowab bay kaŋ kokoyoo binoo zunbu Absalom here. 2 A daŋ i ma woy lakkalkoyni foo ka hun Tekowa ka kaa nga do, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, ni boŋ tee sanda boro kaŋ goo ma buuyan hẽe, beray bankaarayyaŋ daŋ, masi yon, tee sanda woy kaŋ ga buuyan hẽe za gayyan. 3 Ma koy kokoyoo do, ma šennoo har a se kaŋ ay gʼa har ma ne.» Žowab na hayaa har a se kaŋ a ga hima kʼa har. 4 Tekowa woyoo koy šelaŋ kokoyoo se. A kaŋ nga ndumoo ga ka gunguma, a nee: «Kokoyoo, ay hallasi.» 5 Kokoyoo nee a se: «Macin ka tee?» A nee: «He, ay manʼti kala woy kaŋ kurɲoo buu, ay kurɲoo buu. 6 Izʼaru hinka ka cindi ni koŋŋaa se, i yenje hawsaa ra, boro kul sii no kʼi fay, affoo na affaa kar kʼa wii. 7 Woo se ay kurɲoo alaayan beeroo kul tun ay ga ka nee: ‹Ir noo boraa kaŋ na nga armaa wii, ir gʼa wii, nga armaa hundoo kaŋ a nʼa kaa maaganda, nga kaŋ ti tubukaa, ir gʼa derandi.› Woo ra i ga jitoo derandi kaŋ cindi ya ne, maa si cindi ay kurɲoo se, hayyan si cindi a se laboo ga.»

8 Kokoyoo nee woyoo se: «Koy ni hine ni hugoo do. Ay ga yaamar noo borey se ni šennoo here.» 9 Tekowa woyoo nee kokoyoo se: «He ay koyoo, ay kokoyoo, layboo ma kaŋ agay nda ay baabaa hugoo borey ga. Ma henan, ni nda ni kokoytaraa.» 10 Kokoyoo nee: «Nda boro šelaŋ ma ne, kate ya ne boraa, a si yee ka too ni do.»

11 Woyoo nee: «Ay gʼa wiri ni ga, kokoyoo, ma hongu Abadantaa, ni Koyoo, hala kuroo faasakaa masi tonton hasaraa ga, i masʼay izoo derandi.» Kokoyoo nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ba ni izoo hinbiri foo si kaŋ laboo ra.»

12 Woyoo nee: «Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya šenni folloku har ay koyoo, ay kokoyoo se.» A nee: «Šelaŋ.» 13 Woyoo nee: «Macin se nʼga takaa woo tee Irkoy jamaa se? Šennoo kaŋ kokoyoo nʼa har sohõ da ga kate kokoyoo ma tooɲe nda a mana daŋ boraa kaŋ a nʼa gaaray ma willi kate. 14 Šikka sii ir ga buu, sanda takaa kaŋ nda hari kaŋ mun laboo ga si kuunandi. Irkoy si baa nga ma hundi kaa, amma a nka dabari tee kaŋ ra boro kaŋ i nʼa gaaray kʼa moorandi nga, ma yee kate nga ga. 15 Sohõ ay kaa ka šennoo woo har kokoyoo, ay koyoo se, zama jamaa nʼay hunburandi. Woo se ni koŋŋaa nee: ‹Ay ga šelaŋ kokoyoo se. A ga hin ka tee kokoyoo ma yadda ka hayaa tee kaŋ agay nga koŋŋaa gʼa har a se. 16 Kokoyoo ma haŋajer ya ne ka nga koŋŋaa hallasi boraa kaboo ra kaŋ ga baa nga ma agay nda ay izʼaroo derandi kʼay kaa Irkoy tuboo ra.› 17 Ni koŋŋaa nee: ‹Ay kokoyoo šennoo mʼay binoo yaynandi. Zama ay koyoo, ay kokoyoo ga hima sanda Irkoy almalayka ka dii haya kaŋ ti ihenna nda ilaala.› Yala Abadantaa, ni Koyoo ma bara ni bande.» 18 Kokoyoo zaabi ka nee woyoo se: «Ay ga ni hãa nda haya foo. Masi haya kul tugu ya ne.» Woyoo nee: «Ay gʼa wiri ni ga, šelaŋ, ay koyoo, ay kokoyoo.» 19 Kokoyoo nee: «Hayaa woo kul, Žowab kaboo sii a ra wala?» Woyoo nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo, ay ga žee nda ni hundoo, woo kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo nʼa har, cimi no, ay si hin ka ni kakaw nongu kul here. Cimi no, ni tamoo Žowab kʼay sanba hayaa woo ra. Nga no ka šenney wey kul daŋ ni koŋŋaa miɲoo ra. 20 Ni tamoo Žowab ka woo tee hala hayey takawey ma barmay. Amma ay koyoo lakkaloo ga boori ni mma nee Irkoy almalayka wanoo, haya kul kaŋ ga tee laboo ga, a gʼa kul bay.»

21 Kokoyoo nee Žowab se: «Ay kayandi ka hayaa tee kaŋ nʼnʼa har, koy arwasoo Absalom willandi kate.» 22 Žowab na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma, a gaara kokoyoo se. Woo banda ga, Žowab nee: «Hõ ni tamoo bay kaŋ nʼna alhormo tee nga se, ay koyoo, ay kokoyoo, zama kokoyoo na hayaa tee kaŋ nga tamoo nʼa ceeci.»

23 Žowab tun ka koy Gešur ka kate Absalom Žerizalem. 24 Amma kokoyoo nee: «Absalom ma koy nga do, a masi kaa ay do.» Woo ga, Absalom koy nga do, a mana kaa kokoyoo do.

Kokoyoo yadda Absalom ma kaa nga do

25 Boro sii Izirayel ra kaŋ ga too Absalom booriyan ra, a ga kan borey se. Za ceetaamoo hala boŋoo laybu kul sii a ga. 26 Jiiri kul benantaa ga, a ga nga boŋoo cebu, zama hinbiroo mma hanse ka tiŋ se. Kaŋ a cebu, nga boŋ hinbiroo bisa kilo hinka, ka sawa nda kokoyoo neeširoo takaa. 27 Absalom duu izʼaru hinza nda ize woy foo kaŋ maaɲoo ti Tamar, a tee woy kaŋ ga boori.

28 Absalom goro Žerizalem jiiri hinka bila nda a ma koy kokoyoo do. 29 Absalom sanba ka nee Žowab se kaŋ a ma koy donto nga se kokoyoo do, amma Žowab mana baa nga ma koy a do. A yee ka sanba a se cee hinkantoo, amma Žowab mana yadda ka kaa. 30 Absalom nee nga tamey se: «Wa guna, Žowab faaroo goo ay wanoo jere, orž goo a ra, wa koy nuune daŋ a ra.» Absalom tamey na nuune daŋ faaroo ra. 31 Žowab tun ka koy Absalom do, a nee a se: «Macin se ni tamey na nuune daŋ ay faaroo ra?» 32 Absalom nee Žowab se: «Ya nka sanba ma ne ka nee: ‹Kaa ne, ay ga ni donto ma koy nee kokoyoo se agay ka nee: “Macin se ay ga yee ka kaa ka hun Gešur? A baa ya ne ya goro no din hala hõ.”› Sohõ ay ga baa ya koy kokoyoo do, nda laybu goo ay ga, a mʼay wii.» 33 Žowab koy kokoyoo do ka woo har a se. Woo banda ga, a ciya Absalom se kaŋ koy kokoyoo do ka gunguma, ka nga ndumoo sinji laboo ra kokoyoo jine. Kokoyoo na Absalom summu.

15

Absalom ceeci nga ma tee kokoy

1 Hayey din banda ga, Absalom na bari torka foo ceeci nga boŋ se, nda bariyaŋ, nda aru woyguu (50) kaŋ gʼa lakkal ka zuru jinoo ra. 2 A tun subbaahi biya ka kay fondaa jesoo ga kaŋ ga koy koyraa miɲoo do, waati kul kaŋ boro kaŋ huru cere hooyan ra goo ma koy kokoyoo do a ma ciiti dunbu nga se, Absalom ga boraa cee kʼa hãa wala koyra foo boro no. Nda boraa nee kaŋ Izirayel alkabiila filaana ra nga ga hun, 3 Absalom ga nee a se: «Guna, ni šennoo ga boori, ni goo nda cimi, amma boro kul si haŋajer ma ne kokoyoo do.» 4 Absalom ga nee koyne: «Nda a gar alkaali ti agay gandaa ra, boro kul kaŋ huru cere hooyan ra wala a ga nga hayaa ceeci, de a kaa ay do, ay ga ciiti a se.» 5 Waati kaŋ boro man a ka gunguma a se jinoo ra, a mma nga kaboo šerre boraa se, ka boraa dii, a gʼa summu.

6 Takaa woo no Absalom gʼa tee Izirayel borey kul se kaŋ ga koy kokoyoo do ciitiyan se. Takaa woo nda Absalom na Izirayel borey biney bere.

7 Jiiri taaci* banda ga, Absalom nee kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya koy Hebroŋ, hala ya meefuroo kaa kaŋ ay nʼa zaa Abadantaa se. 8 Zama agay, ni tamoo, ya nka meefur zaa waatoo kaŋ ay goro Gešur kaŋ goo Siiri. Ay nee: ‹Nda hakiika, Abadantaa nʼay ka yee kate Žerizalem, ay ga sargari kaa a se.›» 9 Kokoyoo nee a se: «Koy nda baani.» Absalom tun ka koy Hebroŋ.

10 Absalom na boroyaŋ sanba nda ceeniine-diray Izirayel alkabiilawey kul ra ka nee i se: «Nda war maa hilloo jindoo, war ma nee: ‹Absalom tee kokoy Hebroŋ.›» 11 Žerizalem boro zangu hinka (200) kaŋ ciyandi koy Absalom bande. I hanga Absalom nda bine hennay, bila nda i ma nga anniyaa bay.

12 Waatoo kaŋ Absalom ga sargarey kaa, a sanba Gilo koyraa ra ka Ahitofel, Gilo boraa kaŋ ti Dawda hoyraykaw ceeci a ma kaa. Absalom hawandifutaa duu gaabi, jamaa kaŋ ga hanga a mma koy de i ga tonton.

Dawda zuru ka hun Žerizalem

13 Boro kaa ka nee Dawda se: «Izirayel borey biney hanga Absalom.» 14 Dawda nee nga tamey kul kaŋ goo a bande Žerizalem se: «Ir ma zuru, nda manʼti woo, ir si hallasi Absalom ra. War ma koy tanba, nda manʼti woo, a ga cahã ka kaa ir ga ka bone kʼir kar, ka koyraa wii nda takuba.» 15 Kokoyoo borey nee a se: «Kokoyoo, haya kul kaŋ nʼnʼa kayandi, ir goo ni bande.»

16 Kokoyoo fatta, nga hugoo borey kul hanga a. A na wahay woy (10) naŋ no din kaŋ ma nga hugoo lakkal. 17 Kokoyoo fatta, jamaa kul hanga a. I koy kay koyraa hugu kokorantaa do. 18 Nga borey kul goo ma dira a bande, nda mo Keret borey, nda Pelet borey kul. Gat aru zangu iddu (600) kaŋ hanga a ka hun Gat garšiiši ka bisa kokoyoo jine. 19 Kokoyoo nee Gat boraa Ittay se: «Macin se ni mo ga hanga ir bande? Willi ka koy kokoy taagaa do, zama yaw ti ni ne ra kaŋ hun ganda tana ra ka kaa ka goro ne. 20 Mana gay kaŋ ni kaa ne ra, ay si hin ka naŋ ma zuru ir bande, zama agay hunday si bay nongu kaŋ ra ay goo ma koy. Willi ka yee kate nda ni armey. Irkoy borohennataraa nda nga laadirtaraa ma cindi ni bande.» 21 Amma Ittay na kokoyoo zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ay koyoo, ay kokoyoo maaɲoo, nongu kul kaŋ ra ay koyoo, ay kokoyoo koy, ni tamoo mo ga koy no din, nda buuyan no, agay mo ga buu, nda hunayan no, agay mo ga huna.»

22 Dawda nee Ittay se: «Adiši bisa ka koy ir jine.» Gat boraa Ittay bisa ka huru Dawda jine, nga nda nga borey kul, nda ngi zankey kaŋ goo a bande. 23 Waatoo kaŋ jamaa ga bisa, borey ga jinde jer ka hẽe. Kokoyoo koy bisa nda Sedoroŋ gooroo, jamaa kul bisa a bande, i na saajoo fondaa zaa. 24 Sargari juwalkaa Sadok mo goo no din, Lewi borey goo a bande kaŋ ga Irkoy amaanaa sundukoo zaa. I koy Irkoy sundukoo gorandi. Abiyatar na sargari kaa ka koy hala waatoo kaŋ jamaa kul bisa ka hun koyraa ra. 25 Kokoyoo nee Sadok se: «Irkoy amaanaa sundukoo willi koyraa ra. Nda Abadantaa na alhormo tee ya ne, a ga naŋ ya yee kate ka dii a koyne nda nga nongu henanantaa. 26 Amma nda Abadantaa nee ya ne kaŋ nga si baa agay, aywa, a ma haya tee ya ne kaŋ kan a se.» 27 Kokoyoo nee sargari juwalkaa Sadok se: «Ni faham wala?† Willi koyraa ra nda baani, war nda war izʼaru hinkaa, ni nda ni izʼaroo Ahimas nda Abiyatar izʼaroo Žonataŋ. 28 Agay, ay ga cindi saajoo ganganoo ra hala waati kaŋ ay duu alhabar kaŋ hun war do.» 29 I nʼa tee nda takaa din da, Sadok nda Abiyatar na Irkoy sundukoo willi Žerizalem, i cindi no din.

Dawda na Hušay sanba a ma Absalom monno

30 Dawda ga žigi Zaytuɲaŋey tondi hondoo ga, a ga hẽe, boŋoo ga guma, cee kooney no. Alžamaa kul kaŋ goo a bande, affoo kul mo boŋoo ga guma, ngi mo ga žigi i ga hẽe. 31 Boro kaa ka nee Dawda se: «Ahitofel goo borey ra kaŋ hanga Absalom ka hawandifutaa tee.» Dawda nee: «Abadantaa, ay gʼa ŋaaray ni ga, ma Ahitofel hoyraa tee šenni kaŋ sii nda addalil.» 32 Waatoo kaŋ Dawda koy too tondi hondoo boŋoo ga, nongoo kaŋ ra borey ga sujudu Irkoy se, Arki boraa Hušay na Dawda kubay. Hušay bankaaraa kottu, boŋoo kul ti labu. 33 Dawda nee a se: «Nda ni hanga agay, nʼga tee ya ne jeraw. 34 Nda a gar ni nka yee koyraa ra ka koy nee Absalom se: ‹Kokoyoo, ay ga tee ma ne tam, cee jinaa ni baabaa tamoo ti agay, amma sohõ ni se ay ga tee tam.› Woo ra hoyraa kaŋ Ahitofel gʼa noo Absalom se ay here, nʼgʼa hasara. 35 Sargari juwalkey Sadok nda Abiyatar goo no din ni bande. Haya kul kaŋ ni maarʼa kokoyoo hugoo ra, ma koy a har i se. 36 Ngi izʼaru hinkaa goo no din i bande kaŋ ti Sadok izʼaroo Ahimas nda Abiyatar izʼaroo Žonataŋ. Haya kul kaŋ war maarʼa, war ma Ahimas nda Žonataŋ sanba ka alhabar daŋ ay ra.» 37 Dawda ceroo Hušay koy Žerizalem, alwaatoo din da no Absalom ga huru Žerizalem.

16

Siba koy ŋaayan noo Dawda nda nga borey se

1 Dawda nka bisa kayna tondi hondoo boŋoo ga kaŋ Mefibošet tamoo Siba kaa kʼa kubay nda farka hinka kaŋ a nʼi hanse kaaruyan se kaŋyaŋ boŋ takula zangu hinka (200) goo, nda alaneb-ize koga gabante zangu (100), nda tuuri-ize zangu (100), nda alaneb hari moora hunbar foo. 2 Kokoyoo nee Siba se: «Macin no nʼgʼa tee hayey wey se?» Siba nee: «Farkey manʼti kala kokoyoo alaayaney kaarumaa, takulawey nda tuuri-izey ti soogey ŋaahayaa, boro kaŋ dira saajoo ra ka fara ga alaneb hari haŋ ka nga jawoo kaa.» 3 Kokoyoo nee: «Man ni koyoo izʼaroo?» Siba nee kokoyoo se: «A cindi Žerizalem, zama a nee kaŋ Izirayel hugoo borey ga nga baabaa laamaa yeeti nga se hõ.» 4 Kokoyoo nee Siba se: «Haya kul kaŋ ti Mefibošet wane tee ni wane.» Siba nee: «Ay ga gunguma ma ne, ay koyoo, ay kokoyoo, yala ma alhormo tee ya ne.»

Šimeyi na Dawda danga

5 Waatoo kaŋ kokoyoo Dawda too hala Bahurim, Sawul hugoo boro foo hun koyraa ra ka kaa. Maaɲoo ti Šimeyi, Gera izʼaru no. A fatta ka danga. 6 A na Dawda nda borey kaŋ goo a bande warra nda tondi, ka gar jamaa kul nda wongaarey kul goo ma dira Dawda kabe gumaa nda iwaawaa ga. 7 Šimeyi ga danga ka nee: «Koy, koy boro wiikaa, boro yaamoo! 8 Abadantaa na Sawul hugoo borey kaŋ nʼnʼi wii ka goro dogey ra laamaa ra alhakoo kul kaa ni ra. Abadantaa na kokoytaraa noo ni izʼaroo Absalom se. Sohõ ni ne bone ra, zama ni manʼti kala boro wiikaw.» 9 Woo ga, Seruya izʼaroo Abišay nee kokoyoo se: «Macin se ir ga naŋ hanši bukaa woo gʼir kokoyoo danga? Ay naŋ ya koy boŋoo kaa jindoo ga.» 10 Kokoyoo nee: «Macin no ay nʼa hasara war se, Seruya izʼarey? Nda a gʼay danga, a ga hin ka tee Abadantaa ka nee a se: ‹Dawda danga›, may no ma hin ka nee a se: ‹Macin se nʼga woo tee?›» 11 Dawda nee Abišay nda nga borey kul se: «Ay izʼaroo kaŋ ay nʼa hay ga ceeci nga mʼay hundoo kaa, soko Benžameŋ boraa woo. Wa naŋ a ma wowa, zama Abadantaa kʼa har a se. 12 A ga hin ka tee Abadantaa mʼay torraa guna ka dangayaney barmay kʼi tee ya ne gomni hõ.»

13 Dawda nda nga borey na ngi fondaa zaa ka koy. Waati follokaa ra, Šimeyi goo a se beene a ga dira tondi hondoo caraa ga a ga wowa, a ga tondi warra, a ga labu warra. 14 Kokoyoo nda jamaa kul kaŋ goo a bande too kate Žurdeŋ isaa do, i fara. No din ra i hin ka hunanzam.

Hušay kara Absalom ga

15 Absalom nda jamaa kul, Izirayel borey kul huru Žerizalem koyraa ra. Ahitofel mo goo a bande. 16 Waatoo kaŋ Dawda ceroo, Arki boraa Hušay too Absalom jere, Hušay nee Absalom se: «Kokoyoo kaboo ma gay a ra, kokoyoo kaboo ma gay a ra!» 17 Absalom nee Hušay se: «Ni laadirtaraa ti woo ni ceroo se wala? Macin se mana hanga ni ceroo?» 18 Hušay nee Absalom se: «Kalaa, kalaa! Boraa kaŋ Abadantaa, nda jamaa, nda Izirayel borey nʼa suuba, boraa din bande ay goo, nga bande ay ga cindi. 19 Koyne mo may se ay ga tee tam? Manʼti nga izʼaroo se wala? Takaa kaŋ nda ay alhaadimay ni baabaa se, nga nda ay ga alhaadimay ni mo se.»

Absalom marga nda nga baabaa wahayey

20 Absalom nee Ahitofel se: «Wa ir hoyray nda haya kaŋ ir ga hima kʼa tee.» 21 Ahitofel nee Absalom se: «Ni baabaa wahayey kaŋ a nʼi naŋ ne i ma nga hugoo lakkal, koy marga nda ey. Woo ra Izirayel kul ga bay kaŋ nʼna ni boŋ konnandi ni baabaa se. Woo ra borey kaŋ goo ni bande ga duu bine ka cindi ni bande.» 22 I na hukkum foo cin Absalom se sooro batumaa ra, Absalom koy marga nda nga baabaa wahayey no din Izirayel kul jinoo ra.

23 Alwaatoo din, hoyray kaŋ Ahitofel nʼa har ga hima nda Irkoy meešennoo hunday. A ma tee Dawda here wala Absalom here, Ahitofel hoyraa kul goo nda alkadar follokaa.

17

Hušay na Ahitofel hoyraa hasara

1 Ahitofel nee Absalom se: «Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya aru zenber woy cindi hinka (12.000) suuba ka tun ka koy huru Dawda cewoo ra hõ cijinoo hunday. 2 Ay ga koy kaŋ a ga ka gar a fara, a dusu, ay gʼa dirgasandi, de jamaa kul kaŋ goo a bande ga zuru, ay ga kokoyoo hinne kar. 3 Woo banda ga, ay ga kate jamaa kul ni do. Nda boraa kaŋ nʼgʼa ceeci buu ka ben, jamaa kul ga yee ni bande. Nda woo teendi, jamaa kul ga duu alaafiya.»

4 Šennoo woo kan Absalom nda Izirayel boro beerey se. 5 Amma Absalom nee: «Ma Arki boraa Hušay mo cee ka haŋajer nga mo šennoo se.» 6 Hušay koy Absalom do. Absalom nee a se: «Ahitofel nʼir noo nga lakkaloo. Woo kaŋ a nʼa har, ir mʼa tee nda takaa din da wala ir masʼa tee nda takaa din? Ni lakkaloo noo ir se!» 7 Hušay nee Absalom se: «Hiino, hoyraa woo kaŋ Ahitofel nʼa noo mana boori.» 8 Hušay nee koyne: «Ni hunday ga ni baabaa nda nga borey bay. Wongaariyaŋ no. I ga laala, ni mma nee ganjihooga urs kaŋ izey dere a se saajoo ra. Ni baabaa manʼti kala wongaari beeri, cijin here a si kani jamaa bande. 9 Nga ne, sohõ nʼga gar a goo ma tugu guusu ra wala tugudoo foo ra. Nda za wongoo šintinoo ga Dawda borey nʼir boroyaŋ wii, borey kul kaŋ ga maarʼa ga nee: ‹Absalom jamaa, boro boobo kaŋ.› 10 Nda woo teendi, ba ni wongu-izey kul wongaaroo, woo kaŋ ma nee ganjihayla binoo ga hasara, zama Izirayel kul ga bay kaŋ ni baabaa manʼti kala wongaari, boro gaabikoyniyaŋ goo a se. 11 Woo se ay ga ni hoyray kaŋ Izirayel kul ma marga ni bande za Dan hala Ber-Šeba, i ma boobo ni mma nee labutaasi gurunbey kaŋ goo teekoo miɲoo ga. Ni hunday ma huru i jine ka koy tangam. 12 Nongu kul kaŋ ra a goo, ir ga huru cewoo ra ka kaŋ a ga sanda takaa kaŋ nda harandaŋ ga zunbu laboo ga. Nga nda borey kul kaŋ goo a bande, ba affoo si cindi i ra. 13 Nda a zuru ka koy koyra kul kaŋ no ra, Izirayel kul ga koy nda karfuyaŋ koyraa din ra, ka nga ferawey cendi nda karfey hala gooroo ra, nongu kaŋ ra ba feraw foo si cindi.»

14 Absalom nda Izirayel borey kul nee: «Arki boraa Hušay hoyraa baa Ahitofel wanoo.» Abadantaa hunday no ma kayandi ka Ahitofel hoyray boryaa hasara, hala Abadantaa ma bone zumandi Absalom ga.

Dawda koy Žurdeŋ isaa deŋ

15 Woo banda ga, Hušay koy sargari juwalkey Sadok nda Abiyatar do. Hayaa kaŋ Ahitofel nʼa har Absalom nda Izirayel boro beerey se, nda woo kaŋ nga hunday nʼa har, a nʼa kul filla sargari juwalkey se. A nee: 16 «Sohõ wa cahã ka dontokaw sanba Dawda do a ma nee a se: ‹Masi kani saajoo ganganoo ra, ma deŋ hala kokoyoo nda borey kul kaŋ goo a bande masi koy halaci.›»

17 Woo gar Žonataŋ nda Ahimas goo En-Rogel. Koŋŋa foo koy alhabar daŋ i ra, ngi mo koy alhabaroo too Dawda se, zama i si baa ngi ma huru koyraa ra, borey masi koy dii ngey. 18 Woo kul, aru sooga foo dii ey, a koy a har Absalom se. Kaŋ ngi boro hinkaa dii woo, i cahã ka koy Bahurim koyraa ra aru foo hugoo ra. Day foo goo aroo hugoo batumaa ra. I zunbu dayoo ra. 19 Hugoo koyoo wandoo na kunta daaru dayoo miɲoo ga ka attam yendi a boŋ hala borey masi šikka. 20 Absalom tamey koy woyoo hugoo do ka nee: «Man Ahimas nda Žonataŋ?» Woyoo nee i se: «I na gooroo haroo deŋ.» I nʼi fisi, i mana dii ey, i willi Žerizalem. 21 Waatoo kaŋ i koy, ngi boro hinkaa fatta dayoo ra ka koy šennoo har kokoyoo Dawda se. I na hoyraa har Dawda se kaŋ Ahitofel nʼa noo Absalom se: «Wa tun ka Žurdeŋ isaa deŋ tanba.» 22 Dawda nda nga jamaa kul tun ka Žurdeŋ isaa deŋ. Hala moo ga boo, ba boro foo mana cindi kaŋ mana deŋ.

23 Kaŋ Ahitofel dii kaŋ nga hoyraa mana teendi, a na nga farkaa soolu ka koy nga hugoo do nga koyraa ra. A na nga šenni kokorantey har nga hugoo borey se, a na nga boŋ deeji ka buu. Takaa woo nda a buu, i nʼa sutura nga baabaa saaraa ra.

Dawda too Mahanayim

24 Woo banda ga, Dawda koy Mahanayim. Woo gar Absalom goo ma Žurdeŋ isaa deŋ, nga nda Izirayel borey kul kaŋ goo a bande. 25 Absalom na Amasa daŋ nga wongu-izey jine Žowab dogoo ra. Amasa manʼti kala aru foo kaŋ maaɲoo ti Yeter, izoo. Yeter manʼti kala Izirayel boro* kaŋ nga nda Nahaš† ize woyoo Abigayel fonay. Abigayel manʼti kala Seruya woyme. Seruya manʼti kala Žowab ɲaa. 26 Izirayel borey nda Absalom koy ngi kaloo gorandi Galad gandaa ra.

27 Waatoo kaŋ Dawda too Mahanayim, Nahaš izʼaroo Sobi kaŋ hun Raba, Amoŋ borey koyraa ra, nda Amiyel izʼaroo Makir kaŋ hun Lo-Dabar, nda Galad boraa Barzilay kaŋ hun Rogelim 28 kate daarijiyaŋ, nda jinayyaŋ, nda labu kusuyaŋ, nda alkama, nda orž, nda farin, nda taasu gurunbu haaganteyaŋ, nda dunguri, nda dunguri dumi, nda haagariyaŋ, 29 nda yuu, nda waahoonu, nda adabba buuna, nda haw waa gašiyaŋ. I kate woo kul Dawda nda jamaa kaŋ goo a bande se hala i ma ŋaa, zama i nka nee ngi boŋ se: «Nʼga gar jamaa woo heray, i fara, i jaw saajoo ra.»

18

Dawda borey hin Absalom borey

1 Dawda na jamaa kabu kaŋ goo a bande, boro zenber foo (1.000) kul a na boŋkoyni daŋ a jine, boro zangu (100) kul a na boŋkoyni daŋ a jine. 2 A na jamaa zamna zamna hinza kʼi sanba, zamna foo a na Žowab daŋ a jine. A na Seruya izʼaroo Abišay, Žowab armaa daŋ zamna foo jine. A na Gat boraa Ittay daŋ zamna hinzantoo jine. Woo banda ga, kokoyoo nee jamaa se: «Agay hunday ga koy war bande.» 3 Amma jamaa nee a se: «Kalaa, nʼsi hima ka koy ir bande, zama nda ir zuru, borey si dii ir, ba nda ir jamaa jere faa buu, borey si dii a. Ni foo ga hima nda sanda ir boro zenber woy (10.000). A ga boori ma goro koyraa ra, zama nʼga hin ka boro sanba kʼir faaba wongoo ra.» 4 Kokoyoo nee: «Woo kaŋ tee war se, nga no ay gʼa tee.» Kokoyoo koy kay koyraa miɲoo ga, jamaa ga fatta zangu foo-foo (100) nda zenber foo-foo (1.000) ka koy wongu. 5 Kokoyoo nee Žowab, nda Abišay, nda Ittay se: «Wʼa tee ay sabbu se, war ma mossoyaada aru soogaa se kaŋ ti Absalom.» Waatoo kaŋ kokoyoo ga Absalom šennoo har boŋkoyney se, jamaa kul ga maa.

6 Jamaa fatta ka koy saajoo ra ka Izirayel wongu. Wongoo mana teendi kala Efrayim hawsaa tuurey ra. 7 No din ra Dawda borey hin Izirayel jamaa. Hanoo din, i nʼi kar karyan beeri, aru zenber waranka (20.000) no i nʼa wii. 8 Wongoo beeri ka gandaa kul dii. Borey kaŋ buu tuuroo ra boobo nda borey kaŋ takuba nʼi wii.

Absalom buuroo

9 Absalom koy kaŋ Dawda borey ga. Absalom goo lanbaana foo boŋ, lanbaanaa koy huru tuuriɲaa beeri foo kaboo cire. Absalom boŋoo kotay tuuroo ra, lanbaanaa zuru ka hun a cire, Absalom deeji beene nda ganda game. 10 Aru foo kaŋ dii woo kaŋ tee, a koy a har Žowab se ka nee: «Ay dii Absalom a ga deeja tuuriɲaa beeri foo ra.» 11 Žowab nee boraa se kaŋ na alhabaroo tee a se: «Ni dii a, macin se manʼa kar a ma buu dogoo din da? Ya ni noo nzorfu kaaray tamma boŋ woy (10) nda wongu-ize gamahaw foo.» 12 Amma aroo nee Žowab se: «Ba nda nʼna nzorfu kaaray tamma boŋ zenber (1.000) daŋ ay kaboo ra, ay kaboo si too kokoyoo izʼaroo do, zama ir maa yaamaroo kaŋ kokoyoo nʼa noo ni, nda Abišay, nda Ittay se ka nee: ‹Wa hawgay ay sabbu se, boro kul masi too aru soogaa do kaŋ ti Absalom.› 13 Nda ya nka zanba kʼa wii, kokoyoo ga bay a ga, ni hunday ma koy kay ya here.» 14 Žowab nee: «Ay sʼay boŋ farandi ka kay ni jine ka haŋajer ma ne.» Ka gar Absalom goo tuuriɲaŋoo ga a ga huna, Žowab na yaaji hinza zaa kaboo ra ka koy Absalom hay nda ey binoo ra. 15 Aru sooga woyaa (10) kaŋ ga Žowab wongu jinawey zaa na Absalom windi kʼa kar kʼa wii. 16 Žowab na hilli hẽenandi ka wongu kayandi, jamaa fay nda ka Izirayel borey gaaray. 17 I na Absalom bukaa zaa kʼa warra guusu beeri ra hawsaa ra, i na tondi boobo marga a boŋ. Woo banda ga, Izirayel borey kul zuru ka koy, affoo kul nga do.

18 Waatoo kaŋ Absalom ga huna, a nka tondi kuku kayandi nga boŋ se Kokoyoo gooroo ra, a nka nee nga boŋ se: «Ay sii nda izʼaru kaŋ ga kate ay maaɲoo ma cindi.» A na nga maaɲoo daŋ tondi kukoo ga. Woo se hala hõ borey ga nee tondoo din se Absalom honganditondoo.

Dawda maa Absalom buuroo

19 Sargari juwalkaa Sadok izʼaroo Ahimas nee: «Naŋ ya zuru ka koy alhabaroo woo har kokoyoo se kaŋ Abadantaa ciiti a se kʼa kaa nga iberey kabey ra.» 20 Žowab nee a se: «Hõ manʼti ni no ma alhabar hennaa woo toonandi. Han foo nʼga hin ka alhabar henna tana noo, amma hõ masi koy alhabaroo woo har, zama kokoyoo izʼaroo ka buu.» 21 Žowab nee Ecopi boro foo se: «Koy hayaa kaŋ ni dii a har kokoyoo se.» Ecopi boraa gunguma Žowab jine, nga banda ga, a zuru ka koy. 22 Woo kul banda ga, Sadok izʼaroo Ahimas yee ka nee Žowab se: «Haya kul kaŋ no, agay mo ga zuru Ecopi boraa bande ka koy.» Žowab nee: «Ay izoo, macin se nʼga baa ma zuru? Nʼsi duu alhabaroo woo ra haya kul.» 23 Ahimas nee: «Haya kul kaŋ no, ay ga zuru ka koy.» Žowab nee: «Aywa a boori, koy.» Ahimas zuru ka koy nda Žurdeŋ isaa ganganoo fondaa, a na Ecopi boraa jin ka too.

24 Woo gar Dawda goo ma goro ganbu hinkaa game. Lakkalkaa žigi cetaa kaŋ koyraa kuubi kʼa bere miɲoo sooraa boŋ, a na nga boŋoo jer, a ga aru foo honnay kaŋ ga zuru. 25 Lakkalkaa kaati kʼa har kokoyoo se. Kokoyoo nee: «Nda nga foo no, alhabar henna bara a kone.» Aroo goo ma man kayna-kayna. 26 Lakkalkaa ga dii boro tana kaŋ ga zuru ka kaa. A kaati kʼa har koyraa miɲoo lakkalkaa se ka nee: «Aru tana foo koyne kaŋ goo ma zuru ka kaa.» Kokoyoo nee: «Nga mo alhabar henna no a ga kate a.» 27 Lakkalkaa nee: «Ay diiyanoo ga, aru jinaa zuru takaa ga hima nda Sadok izʼaroo Ahimas zuru takaa.» Kokoyoo nee: «Boro henna no, alhabar henna no a ga kate a.»

28 Ahimas kaati ka nee kokoyoo se: «Baani ma kaa ni ga.» A na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma kokoyoo jine ka nee: «Albarka ma bara Abadantaa, ni Koyoo se, zama borey kaŋ tun ay koyoo, ay kokoyoo se, Irkoy nʼi daŋ ni kaboo ra.» 29 Kokoyoo nee: «Aru soogaa Absalom binde, a ga saabu wala?» Ahimas nee: «Waatoo kaŋ Žowab ga kokoyoo tamey donto, agay nda ni tam tana, ay ga maa hoolo beeri jamaa ra, amma ay si bay haya kaŋ no.» 30 Kokoyoo nee: «Kay ne jere ga.» Ahimas kay jere ga ka batu. 31 Woo banda ga, Ecopi boraa kaa, a nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo, haŋajer alhabar hennaa se, hõ Abadantaa ciiti ma ne ka ni kaa ni iberey kaŋ tun ma ne kabey ra.» 32 Kokoyoo nee Ecopi boraa se: «Aru soogaa Absalom binde, a ga saabu wala?» Ecopi boraa nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo, ni iberey nda borey kul kaŋ tun ni, kokoyoo se kaŋ ngi ma ifutu tee ma ne, i kul ma tee sanda aru soogaa takaa!»

19

Dawda na nga izoo Absalom buuroo hẽe

1 Waatoo kaŋ kokoyoo maa Absalom buuroo, a jijiri, a žigi soorohugu-izoo ga kaŋ goo koyraa miɲoo ga ka hẽe no din. A ga dira a ga nee: «Ay izʼaroo Absalom, ay izʼaroo, ay izʼaroo Absalom! Nda a gar ba agay ka buu ni dogoo ra, Absalom, ay izʼaroo, ay izʼaroo!»

2 Žowab duu alhabar kaŋ nee: «Nga ne, kokoyoo goo binemarayyan ra, a ga Absalom buuroo hẽe.» 3 Hanoo din, jamaa zaameyanoo bere ka tee hẽeni jamaa kul ra, zama i nka maa borey ga nee: «Kokoyoo binoo maray nga izʼaroo buuroo maaganda.» 4 Hanoo din, jamaa huru koyraa ra nda tuguyan, ni mma nee boroyaŋ kaŋ zuru wongoo se, haawi duu ey. 5 Kokoyoo na nga ndumoo daabu, a ga jinde jer ka kaati ka nee: «He ay izʼaroo Absalom! Absalom, ay izʼaroo, ay izʼaroo!»

6 Žowab koy kokoyoo do hugoo ra ka nee: «Nʼna ni borey kul haawandi hõ, ngi kaŋ na ni hundoo hallasi, i na ni hallasi, i na ni izʼarey nda ni ize woyey hallasi, i na ni wandey hallasi, i na ni wahayey hallasi. 7 Nʼga baa borey kaŋ ga konna ni, nʼga konna borey kaŋ ga baa ni, hõ ni mma cebe kaŋ boŋkoyney nda borey manʼti baffoo ma ne. Hõ ay bay kaŋ nda a gar Absalom nka huna, de ir kul buu, woo ga kan ma ne. 8 Sohõ tun ka fatta, ma šelaŋ ni borey se hala biney ma kani ni ga. Ay ga žee nda Abadantaa, nda mana fatta, ba wongu-ize foo si cindi ni bande hõ cijinoo. De hayaa kaŋ ga duu ni ga laala ka bisa haya futawey kul kaŋ duu ni za ni zankataraa ga hala hõ.» 9 Woo banda ga, kokoyoo tun ka koy goro koyraa miɲoo ga. Jamaa duu alhabar kaŋ nee: «Nga ne, kokoyoo goo ma goro koyraa miɲoo ga.» Jamaa kul koy kokoyoo do. Woo gar Izirayel wongu-izey kul kaŋ cindi Absalom bande nka zuru ka koy, affoo kul nga do.

Dawda soolu ka yee Žerizalem

10 Izirayel alkabiilawey kul ra, borey na šennoo cendi ka nee: «Kokoyoo Dawda kʼir kaa ir iberey kabey ra, nga kʼir kaa Filisti borey kabey ra. De sohõ, nga no ma gandaa naŋ ka zuru Absalom se. 11 Ka gar Absalom kaŋ ir nʼa yon a ma tee ir kokoyoo buu wongoo ra. Sohõ macin no ir gʼa batu ka kokoyoo yeeti dogoo ra?» 12 Kokoyoo Dawda donto ka nee sargari juwalkey Sadok nda Abiyatar se: «Wa šelaŋ Žuda boro beerey se ka nee: ‹Macin se war ga tee bandakooro kaŋ ga kokoyoo yeeti nga hugoo do ka gar šennoo kaŋ goo Izirayel kul ra too kokoyoo do? 13 War manʼti kala ay armey, war manʼti kala ay kuroo nda ay hamoo, macin se war ga tee bandakooro ka kokoyoo yeeti nga dogoo ra?› 14 War ma nee Amasa mo se: ‹Manʼti ay kuroo nda ay hamoo ti ni wala? Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, nda mana tee hala abada wongu-izey boŋkoynoo Žowab dogoo ra.› 15 Dawda na takaa woo da tee ka Žuda borey kul taa, i kul yadda sanda boro folloku. I na boro donto a ma koy nee kokoyoo se: ‹Yee kate, ni nda ni borey kul.›»

Dawda yaafa Šimeyi se

16 Kokoyoo na fondaa zaa ka willi, a too kate hala Žurdeŋ isaa do. Žuda borey na cere marga Gilgal koyraa ra ka soolu ka kokoyoo kubay kʼa faaba a ma deŋ. 17 Gera izʼaroo Šimeyi kaŋ ti Benžameŋ boro kaŋ ga hun Bahurim cahã ka doo Žuda borey bande ka kokoyoo Dawda kubay. 18 Benžameŋ boro zenber foo (1.000) goo a bande, nda Siba kaŋ ti Sawul goykaw, nga, nda nga izʼaru woy cindi guwaa (15), nda nga tam warankaa (20). I too kate Žurdeŋ isaa ga za kokoyoo mana too kate. 19 Deŋandikey deŋ ka koy kokoyoo hugoo borey deŋandi jina nda woo kaŋ ga kan a se. Waatoo kaŋ kokoyoo na Žurdeŋ isaa deŋ, Gera izʼaroo Šimeyi na nga boŋ kaŋandi kokoyoo jine. 20 A nee kokoyoo se: «Ay koyoo masʼay layboo dii ya ne. Haya laalaa kaŋ ay nʼa tee kaŋ agay, ni tamoo nʼa tee ma ne, hanoo kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo ga fatta Žerizalem, dirɲa a, masʼa dii ni binoo ra. 21 Zama hõ agay, ni tamoo bay kaŋ ay na zunubu tee. Nga ne, hõ agay ti boro jinaa Isufi hugoo borey kul ra kaŋ kaa kʼay koyoo, ay kokoyoo kubay.»

22 Seruya izʼaroo Abišay na šennoo zaa ka nee: «Abadantaa suubantaa kaŋ yonandi, Šimeyi nʼa danga, Šimeyi si hima ka wiiyandi wala?» 23 Amma Dawda nee: «Seruya izʼarey, macin bara war se woo ra? Macin se hõ nʼga tee ya ne nkuway? Boro ga hima ka wiiyandi hõ Izirayel ra wala? Zama ay ga naanay ka bay kaŋ hõ agay ti Izirayel kokoyoo.» 24 Woo banda ga, kokoyoo nee Šimeyi se: «Abada nʼsi buu.» Kokoyoo nʼa žee a se.

Dawda waafaku nda Mefibošet

25 Sawul haamaa Mefibošet mo zunbu ka koy kokoyoo kubay. Za hanoo kaŋ kokoyoo koy hala a yee kate nda baani, Mefibošet mana nga cewey ɲumay, a mana nga kaaboo hanse, a mana nga bankaarawey ɲumay. 26 Waatoo kaŋ a hun Žerizalem ka koy kokoyoo kubay, kokoyoo nee a se: «Mefibošet, macin se mana hanga ay bande?» 27 A nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo, ay tamoo kʼay zanba, ka gar agay, ni tamoo nka nee: ‹Ay gʼay farkaa hanse ka žigi a boŋ ka hanga kokoyoo›, zama bongu ti agay. 28 Amma a koy agay, ni tamoo maaɲoo hasara ay koyoo, ay kokoyoo do. Amma ay koyoo, ay kokoyoo ga hima nda Irkoy almalayka. Woo ra hayaa tee kaŋ ga kan ma ne. 29 Zama hayaa kaŋ ay baabaa hugoo borey kul nʼa tee ma ne si hima nda de kala buuyan, ka gar nʼnʼay daŋ borey ra kaŋ ga goro ka ŋaa ni bande. Macin ti hayaa kaŋ ay gʼa may kokoyoo ga ka haya tana wiri a ga koyne?» 30 Kokoyoo nee a se: «Macin ti šenney wey kul addaliloo? Ay kayandi ka labey zamna ni nda Siba game.» 31 Mefibošet nee kokoyoo se: «Siba mʼa kul zaa, zama ay koyoo, ay kokoyoo willi kate nda baani nga hugoo do.»

Dawda na Barzilay beerandi

32 Galad boraa Barzilay doo ka hun Rogelim koyraa ra ka bisa nda Žurdeŋ isaa, nga nda kokoyoo, a na kokoyoo naŋ Žurdeŋ isaa jere ka willi. 33 Barzilay hanse ka žen, jiiri woyyaaha (80) bara a se. Waatoo kaŋ kokoyoo goo Mahanayim koyraa ra, haya kul kaŋ ga kokoyoo ga too, a nʼa tee a se, zama almankoyni no. 34 Kokoyoo nee Barzilay se: «Kaa ay bande Žerizalem ay do, ay ga ni noo haya kul kaŋ ga nʼga too.» 35 Amma Barzilay nee kokoyoo se: «Jiiri marje ka cindi agay aloomuroo ra hala ya žigi kokoyoo bande ka koy Žerizalem? 36 Hõ jiiri woyyaaha (80) bara ya ne. Ay ga hin ka ihenna nda ilaala kaa cere ra wala? Agay, ni tamoo, ay ga hin ka maa haya kaŋ ga ŋandi nda haya kaŋ ga haŋandi kaani wala? Ay ga hin ka maa ba donkaw arey nda woyey jindey kaani wala? Macin se ay ga tee ay koyoo, ay kokoyoo se jeraw koyne? 37 Waati kayna ay ga Žurdeŋ isaa deŋ ni bande, ay kokoyoo. Adiši macin se nʼga alhakoo woo tee ya ne? 38 Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya yee ay koyraa ra ka buu ay baabaa nda ay ɲaa saarawey jere. Ay izʼaroo Kimham ne, a ma koy ni bande, he ay koyoo, ay kokoyoo, haya tee a se kaŋ kan ma ne.» 39 Kokoyoo nee: «Aywa, Kimham ma kaa ay bande, ay ga haya tee a se kaŋ kan ma ne, haya kul kaŋ nʼnʼa wiri ay ga, ay gʼa tee ma ne.»

40 Waatoo kaŋ jamaa kul na Žurdeŋ isaa deŋ, de kokoyoo mo deŋ, kokoyoo na Barzilay summu ka gaara a se, woo banda ga, Barzilay koy nga nongoo ra. 41 Kokoyoo na Gilgal koyraa fondaa sanbu, Kimham koy a bande. Žuda borey kul nda Izirayel jamaa jeroo goo kokoyoo bande Žurdeŋ isaa deŋyanoo do.

Yenje huru Žuda borey nda Izirayel borey game

42 Izirayel jamaa kul kaa kokoyoo do ka nee a se: «Macin se ir armey, Žuda borey hinne ka ni kom borey ga ka ni deŋandi, ni, kokoyoo nda ni hugoo borey, nda Dawda borey kul kaŋ goo a bande?» 43 Žuda borey kul na Izirayel borey zaabi ka nee: «Ir nka woo tee, zama ir kokoyoo, ir boro maana no. Woo too war ma futu wala? Ir nka kokoyoo ŋaayanoo ŋaa wala? A nkʼir noo haya wala?» 44 Izirayel borey na Žuda borey zaabi ka nee: «Ir ga kokoyoo may cee woy (10) ka bisa war. Ir ga Dawda hunday may ka bisa war. Macin se war gʼir kaynandi? Manʼti ir ti boro jinawey kaŋ kayandi ir ma kokoyoo willi kate?» Amma šennoo kaŋ Žuda borey nʼa har laala nda Izirayel borey wanoo.

20

Šeba ture Dawda ga

1 Alwaatoo woo gar, aru yaamu foo goo no kaŋ maaɲoo ti Šeba, baaboo maaɲoo ti Bikiri, Benžameŋ boro no. A na hilli hẽenandi ka nee: «Ir haya kul sii Dawda ga, haya kul sii ir nda Yišay izʼaroo woo game. Izirayel, war boro foo kul ma koy nga do.»

2 Izirayel borey kul hun Dawda bande ka hanga Bikiri izʼaroo, Šeba bande. Amma Žuda borey denji ngi kokoyoo ga, i nʼa dum za Žurdeŋ isaa ga hala Žerizalem.

3 Dawda koy nga do Žerizalem. Nga wahay woyaa (10) kaŋ a nʼi naŋ i ma hugoo lakkal nga dumaa ga, a nʼi daŋ hugu foo ra kʼi lakkal henna. Haya kul kaŋ ga i ga too, a gʼa noo i se, amma a si marga nda ey. I cindi i ga daaba hala hanoo kaŋ ra i ga buu, i cindi i ga huna takaa din sanda woyyaŋ kaŋ kurɲey buu.

Žowab na Amasa wii

4 Woo banda ga, kokoyoo nee Amasa se: «Ay ga ni noo jirbi hinza ma Žuda wongu-izey cee kate i ma kaa ne ra, ni hunday, ma kaa i bande.» 5 Amasa koy Žuda borey cee kate, amma a bisa jirbi hinnaa kaŋ kokoyoo nʼa kayandi a se. 6 Woo ga, Dawda nee Abišay se: «Sohõ Bikiri izʼaroo Šeba ga kaa ka hasaraw tee ir se kaŋ bisa Absalom wanoo. Ni hunday mʼay arey zaa kʼa gaarandi a masi koy duu koyra kaŋ kuubandi nda cete ka dere ir se.»

7 Žowab borey fatta kʼa gaarandi, ngi nda Keret borey, nda Pelet borey, nda wongaarey kul. I fatta Žerizalem ka Bikiri izʼaroo Šeba gaarandi. 8 Waatoo kaŋ i too tondi beeroo jeroo ga kaŋ goo Gabawoŋ, Amasa ne ka huru jiney ra. Woo gar Žowab na gamahaw foo daŋ nga bankaarawey ga kaŋ goo jindoo ra, takuba foo kaŋ goo ɲaŋoo ra goo nga gamahawoo ga kaŋ goo centoo ga. Waatoo kaŋ Žowab ga koy, takubaa kaŋ. 9 Žowab nee Amasa se: «Nʼga saabu agʼarmaa?» A na nga kabe gumaa ka Amasa kaaboo dii kʼa summu. 10 Takubaa kaŋ goo Žowab kaboo ra, Amasa manʼa laasaabu, Žowab nʼa hay nda a gundoo ra cee folloku, teeley doori ganda. Amasa buu bila nda a mʼa kar koyne. Woo banda ga, Žowab nda nga armaa Abišay koy Bikiri izʼaroo Šeba gaarandi.

11 Žowab aru soogey affoo kay Amasa bukaa jere ka nee: «Boro kaŋ ga baa Žowab nda wey kaŋ goo Dawda bande ma hanga Žowab.» 12 Woo gar Amasa goo ma bilimbilim kuroo ra fondaa gamoo ra. Kaŋ aroo dii kaŋ jamaa kul kay, a na Amasa cendi kʼa ka koy faari foo ra ka bankaaray foo gum a ga, zama a dii kaŋ boro kul kaŋ too a do ga kay. 13 Waatoo kaŋ a na Amasa kaa fondaa ra, borey kul bisa ka hanga Žowab bande, ka koy Bikiri izʼaroo Šeba gaarandi.

Šeba buuroo takaa

14 Žowab na Izirayel alkabiilawey laamawey kul dunbu ka bisa ka koy hala Abel-Bet-Maaka. Beri borey kul marga ka hanga a bande. 15 Nga nda nga borey kaa ka Šeba wanga kʼa daŋ game Abel-Bet-Maaka. I na labu zuku cetaa ga kʼa tee bisadoo, jamaa kul kaŋ goo Žowab bande na cetaa fanši hala ngi mʼa kaŋandi.

16 Woy lakkalkoyni foo kaŋ goo koyraa ra kaati ka nee borey se kaŋ goo koyraa se taray: «Wa haŋajer ya ne, wa haŋajer ya ne! Wa nee Žowab se kaŋ a ma kaa ne ya šelaŋ a se.» 17 Žowab man a, woyoo nee: «Ni ti Žowab wala?» Žowab nee: «Agay no!» Woyoo nee: «Haŋajer ni koŋŋaa šenney se!» Žowab nee: «Ay ga haŋajer ma ne.» 18 Woyoo šelaŋ koyne ka nee: «Waatoo din alaada ra borey ga nee: ‹Ir ma koy Abel lakkaloo ceeci.› Takaa woo nda hayey ga hanse. 19 Izirayel ra, ir koyraa no ma hanse ka bara nda alaafiya nda laadirtaray. Ni, nʼga baa ma koyra halaci kaŋ ti koyra beeri. Macin se nʼga baa ma Abadantaa tuboo tuusu?» 20 Žowab zaabi ka nee: «Jam, ay si baa ya haya tuusu wala ya haya halaci! 21 Manʼti woo no, Efrayim tondi hondey aru foo kaŋ maaɲoo ti Šeba, Bikiri izʼaroo, nka ka tun kokoyoo Dawda se. Wa nga hinne daŋ ay kaboo ra, ay ga koyraa taŋ.» Woyoo nee Žowab se: «Aywa, ir ga boŋoo warra ma ne nda cetaa.»

22 Woyoo koy šelaŋ jamaa kul se nda lakkal. I na Bikiri izʼaroo Šeba boŋoo dunbu ka boŋoo warra Žowab se. Woo ga, Žowab na hilli hẽenandi, i na koyraa taŋ, i say ka mooru koyraa, affoo kul koy nga do. Woo banda ga, Žowab willi Žerizalem kokoyoo do.

Dawda goykey jineborey maaɲey

23 Žowab ti Izirayel wongu-izey kul jineboraa. Yoyada izʼaroo Benaya ti Keret borey nda Pelet borey jineboraa. 24 Adoram ti waazibi goyey jineboraa. Ahilud izʼaroo Žozafat goo kaddaasey gande. 25 Sewa ti hantumkaw. Sadok nda Abiyatar ti sargari juwalkey. 26 Ira, Yahir boro foo mo manʼti kala Dawda sargari juwalkaw.

21

Jiiri hinza heray tee Izirayel ra

1 Dawda waati, heray tee gandaa ra jiiri hinza cere bande. Dawda na Abadantaa ndumoo ceeci, Abadantaa nee a se: «Sawul nda nga hugoo borey kaŋ na kuri mun ka Gabawoŋ borey halaci, nga ga ka kate war ga woo.»

2 Kokoyoo ciya Gabawoŋ borey se ka šelaŋ i bande. Gabawoŋ borey manʼti Izirayel boro. Ngi ti Amor borey kaŋ cindi.* Izirayel borey nka allaahidu zaa kaŋ i si wiiyandi, amma woo kul, Sawul faasayanoo Izirayel borey nda Žuda borey se, a ceeci nga ma Gabawoŋ borey wii. 3 Dawda nee Gabawoŋ borey se: «Macin no ay ga hin kʼa tee war se? Macin nda ay ga hin ka zunuboo woo tuusu hala war ma gaara Abadantaa jamaa se?» 4 Gabawoŋ borey nee a se: «Nzorfu kaaray wala wura si ir, nda Sawul, nda nga hugoo borey gamoo hanse, de mo ir sii nda hinay ka boro wii Izirayel borey ra.» Dawda nee: «Macin no war ga baa yʼa tee war se?» 5 I nee kokoyoo se: «Aroo nka baa nga mʼir wii, a goo a do nga mʼir tuusu kʼir derandi Izirayel gandaa kul ra. 6 Adiši wa ir noo nga izʼarey ra boro iyye, ir gʼi deeji Abadantaa jine Gibeya, Sawul koyraa ra, Sawul kaŋ Abadantaa nʼa suuba.» Kokoyoo nee: «Ay gʼi noo war se.»

7 Sawul haamaa kaŋ ti Mefibošet, Žonataŋ izʼaroo, Dawda mana yadda kʼa noo, amaanaa maaganda kaŋ goo Dawda nda Sawul izʼaroo Žonataŋ game kaŋ i nʼa tee Abadantaa maaɲoo ga. 8 Aya ize woyoo Rispa izʼaru hinkaa kaŋ a duu ey Sawul se kaŋyaŋ ti Armoni nda Mefibošet, kokoyoo Dawda nʼi dii. Sawul ize woyoo Merab† izʼaru guwaa kaŋ a duu ey Barzilay izʼaroo Adiriyel se, kaŋ si hun kala Mehola koyraa ra, a na ngi mo dii. 9 A nʼi daŋ Gabawoŋ borey kabey ra, i nʼi deeji tondi hondoo ga Abadantaa jine. Aru iyyaa kul buu cere bande. Wiiyanoo woo mana teendi kala hegaa zaari jinawey ga, orž hegaa šintinoo ga.

10 Aya ize woyoo Rispa na saaku kasa zaa kʼa daaru tondoo boŋ, za hegaa šintinoo ga ka koy hala ncirɲoo waati. Zaaroo kul a ga beenaa cirawey gaaray i masi zunbu a ga, cijin here a ga ganjihoogawey gaaray. 11 Woo kaŋ Aya ize woyoo Rispa kaŋ ti Sawul wahayoo nʼa tee, i nʼa har Dawda se. 12 Woo ga, Dawda koy Sawul nda nga izʼaroo Žonataŋ birey zaa Yabeš kaŋ goo Galad, gorokey do. Ngi no ka bukawey zay ka hun Bet-Šeyaŋ farroo ra. Waatoo kaŋ Filisti borey na Sawul kar Gilbowa, i na bukawey deeji no din. 13 Dawda na Sawul bukaa birey nda nga izʼaroo Žonataŋ bukaa birey zaa ka kaa. Borey kaŋ deejandi, i na ngi mo birey marga. 14 I nʼi sutura Sawul birey nda nga izʼaroo Žonataŋ birey bande Benžameŋ gandaa ra Sela, Sawul baabaa Kiš saaraa ra. Haya kul kaŋ kokoyoo nʼa har, i gʼa tee. Woo banda ga, Irkoy na gandaa ŋaarayroo taa.

Izirayel borey hin Filisti borey

(Taarikey 1na 20.4–8)

15 Filisti borey kaa ka Izirayel wongu koyne. Dawda zunbu ka koy nda nga tamey ka Filisti borey tangam, Dawda fara. 16 Aru kaŋ maaɲoo ti Rafa banda-ize foo goo Filisti borey ra kaŋ se i ga nee Yisbi-Benob. A goo nda yaaji kaŋ teendi alhan ra, yaajoo boŋoo tiŋaa ti kilo hinza nda jere. Takuba taji ga hawa centoo ga. Aroo woo nee kaŋ nga ga Dawda wii. 17 Amma Seruya izʼaroo Abišay koy Dawda faaba ka Filisti boraa kar kʼa wii. Woo ga, Dawda borey žee Dawda se ka nee: «Nʼsi hima ka yee ka koy ir bande wongu ra koyne, masi kaa ka Izirayel gaayoo wii.»

18 Woo banda ga, wongu foo tun koyne Filisti borey ga Gob koyraa ra. Wongoo din ra, Huša koyraa boro kaŋ se i ga nee Sibekay na Saf wii. Saf da manʼti kala Rafa banda-ize. 19 Wongu foo yee ka tun Filisti borey ga Gob koyraa ra. Kaŋ a teendi, Yare-Oregim izʼaroo Elhanaŋ kaŋ ti Betelehem boro na Gat boraa Goliyat‡ wii Filisti borey ra. Filisti boraa din goo nda yaaji kaŋ bundoo ga hima nda maalawey kaymi bundoo. 20 Wongu foo yee ka tun Gat. Filisti borey ra, aru foo goo no kaŋ goo nda kayyan, kabe-ize iddu bara kabe foo kul ga, cew-ize iddu goo cee foo kul ga, i kul margantaa ti waranka cindi taaci (24). Nga mo manʼti kala Rafa banda-ize. 21 A ga Izirayel wow. Dawda armaa Šimeya izʼaroo Žonataŋ nʼa wii.

22 Boro taacaa woo manʼti kala Rafa banda-izeyaŋ, i si hun kala Gat koyraa ra. Dawda nda nga borey nʼi wii.

22

Dawda don ka albarka daŋ Irkoy se

(Zaburey 18)

1 Waatoo kaŋ Abadantaa na Dawda kaa nga iberey kul kabey ra kʼa kaa Sawul kaboo ra, nga ra Dawda na baytoo woo kalimawey don ka Abadantaa saabu.

2 A nee: «Abadantaa ti ay Tondoo,

nda ay nongu gaabantaa, nda ay feerikaa.

3 Irkoy ti ay Tondoo, nga ga ay ga wakkal,

nga ti ay koraa, nga ti hilloo kaŋ gʼay hallasi,

nga ti ay wakkalkaa, nongoo kaŋ ra ay ga tugu.

Ay faabakaa, nʼgʼay kaa boro futantey kone.

4 Ay ga kaati ka nee: ‹Albarka ma bara Abadantaa se!›

Ay hallasi agay iberey ra.

5 Bondawey kaŋ ga wiiya nʼay daabu,

ay hunbur sanda isa kaŋ futu ka boosu.

6 Alaahara karfey nʼay kuubi kʼay bere,

buuyan filijey goo ay jine.

7 Ay binemarayyanoo ra, ay na Abadantaa cee,

ay kaati kʼay Koyoo cee.

A na haŋajer ya ne nga hugoo ra,

ay faaba ceeci kaatiroo huru haŋawey ra.

8 Laboo guzuguzu, a jijiri,

beenaa asaasey jijiri,

i guzuguzandi, zama Abadantaa nka futu.

9 Dullu no ma hun niiney ra,

nuune kaŋ ga wiiya ga hun miɲoo ra,

denji cirayyaŋ ga hun a ra.

10 A na beenaa šiirandi ka zunbu,

nda duula koma kaŋ goo cewey cire.

11 A mana kaaru kala almalayka boŋ kaŋ se i ga nee šerib ka deeši,

boro ga dii a hewoo bande.

12 A na kubaa tee nga tendaa,

a nʼa tee hari beeri nda duula komanteyaŋ.

13 Gaay ga dii a jine,

denji cirayyaŋ ga dii gaayoo ra.

14 Abadantaa kaatoo jiŋjiŋyanoo hun beenaa ra,

Koy Jerantaa na nga jindoo jer.

15 A na biraw-izeyaŋ warra kʼi say,

a na meley ka ngi lakkaley tunandi.

16 Abadantaa burbusuyanoo ga,

nga futuyanoo hewoo ga, teekoo ciroo hayey bangandi,

aduɲɲa asaasey fatawandi.

17 Irkoy goo beene,

a ga nga kaboo šerre kʼay zaa,

kʼay kaa hari beerey ra.

18 A gʼay kaa agay iberi gaabantaa ra,

kʼay kaa borey ra kaŋ ga konna agay, kaŋyaŋ gaabey bisa ay wanoo.

19 Ay bonaa zaaroo hane iberey kay ay jine ngi mʼay tangam,

amma Abadantaa kay ya ne.

20 A nʼay kaa ifutu ra kʼay feeri,

a nʼay hallasi, zama ay ga kan a se.

21 Abadantaa nʼay šerretaraa guna ka goy ya ne,

a nʼay bana ka sawa nda ay kabe goyey henanyanoo,

22 zama ay na Abadantaa fondawey gana,

ya nʼay Koyoo tooɲe.

23 Nga hantumey kaŋ kayandi kul goo ay jine,

ay sʼay boŋ moorandi nga hantumey ga.

24 Ay laadir a jine,

ay nʼay boŋ dii ifutu kul ga.

25 Woo se Abadantaa nʼay bana ka sawa nda ay šerretaraa,

ka sawa nda ay henanyanoo a jine.

26 Boro kaŋ ga laadir, nʼga goy a se nda laadirtaray,

boro kaŋ binoo ti affoo, nʼga goy a se nda bine foo.

27 Boro kaŋ ga henan, nʼga goy a se nda henanyan,

boro kaŋ ga šiiri, nʼga goy a se nda carmay.

28 Nʼga boro yalaafantey hallasi,

ni moɲey ga borey kaŋ ga ngi boŋ jer yeeti ganda.

29 Abadantaa, ni ti ay fitillaa,

Abadantaa ga gaay daŋ ay kubaa ra.

30 Ni bande ay ga sar ka gum wongu-ize jama ga,

ay Koyoo bande ay ga hin ka cete sar.

31 Irkoy fondaa tee ka timme,

Abadantaa šennoo si tun,

koray no borey kul se kaŋ ga ngi boŋ talfi a ga.

32 Adiši may ti Irkoy nda manʼti Abadantaa?

May ti tondi kaŋ ga boro ga hin ka talfi nda manʼti ir Koyoo?

33 Irkoy ti ay nongu gaabantaa,

nga no mʼay fondaa hanse boryo.

34 A gʼay cewey cahãndi sanda jeeri,

a gʼay kayandi hodaddawey boŋ.

35 A gʼay kabey waanandi wongu,

ay kabey ga alhan biraw taabu.

36 Nʼgʼay noo ni koraa kʼay hallasi,

ni zaaboo gʼay tonton.

37 Nʼgʼay cee diraa fondaa hayandi,

ay cewey si cabu.

38 Ay ga agay iberey gaarandi, ay gʼi halaci.

Ay si willi kate nda ay manʼi tuusu kʼi benandi.

39 Ay gʼi wii kʼi halaci,

i si yee ka tun,

i ga kaŋ ay cewey cire.

40 Nʼna albarka tee ya ne gamahaw wongoo se,

nʼga agay nkuwawey taabu ay cire.

41 Nʼga agay iberey zurandi ay jine,

ay ga borey kaŋ ga konna agay halaci.

42 I ga guna nongoo kul here, amma hallasikaw sii no.

I ga Abadantaa cee, amma a si tuuru i se.

43 Ay gʼi tutubu kʼi tee hamni sanda bolongu.

Ay gʼi dur kʼi taama-taama sanda lolaa laboo.

44 Nʼgʼay kaa ay jamaa gurgay ra,

nʼgʼay daŋ gandawey jine,

jama kaŋ ay sʼa bay ga boŋdum ya ne.

45 Yawyaŋ gʼay zanzaŋ,

za ay šelaŋ, nga no i ga hayaa tee.

46 Yawey alfaydaa ben,

i ga fatta ngi tugudogey ra nda jijiriyan.

47 Abadantaa ga huna, albarka ma bara ay Tondoo se!

Irkoy kaŋ ti ay hallasiroo Tondoo ma jerandi.

48 Irkoy ga faasa ya ne,

ka gandayaŋ daŋ ay hinoo cire.

49 A gʼay hallasi kʼay kaa agay iberey ra.

Nʼgʼay fur agay nkuwawey boŋ,

nʼgʼay kaa boro futu ra.

50 Woo maaganda se, Abadantaa, ay ga albarka daŋ ma ne gandawey ra,

ka don ni maaɲoo se.

51 Abadantaa ga haya beeriyaŋ tee nga kokoyoo hallasiroo se.

A ga goy nda borohennataray nga suubantaa kaŋ yonandi se,

maanaa Dawda nda nga hayroo se hala abada.»

23

Dawda šenni kokorantey

1 Dawda šenni kokorantey ti wey. Dawda nee:

«Woo ti Yišay izʼaroo Dawda jindoo,

woo ti boraa kaŋ jerandi jindoo,

Yakuba Koyoo suubantaa kaŋ yonandi,

boraa kaŋ ga kan Izirayel se ngi mʼa daŋ ngi dooney ra.

2 Abadantaa Hundoo na šenniyaŋ daŋ ay ra,

a na šenniyaŋ daŋ ay miɲoo ra yʼi har.

3 Izirayel Koyoo šelaŋ,

Izirayel Tondoo nee ya ne:

‹Kokoyoo kaŋ ga ciiti borey se nda šerretaray,

kaŋ ga jamaa laama nda Irkoy hunburaa,

4 a ga hima nda subbaahi gaayoo,

waynaa ga fatta, duula sʼa daabu.

Nga gaayoo nda ncirɲi ga suboo zayandi ka hun laboo cire.›

5 Takaa woo da no Irkoy gʼa tee ay hugoo se.

Irkoy na amaana abadante daŋ agay nda nga game,

a ga nga ašariyawey kʼa dii.

Waati kul a gʼay hallasi,

a ga haya tee ya ne kaŋ ga kan ya ne.

6 Amma boro yaamey kul warrandi sanda karji

kaŋ boro sʼa zaa nga kaboo ra.

7 Boro kaŋ ga baa nga mʼa zaa,

kala a ma guuru wala yaaji bundu zaa,

i ga warrandi nuunaa ra dogoo din da ra hala i ma tee boosu.»

Dawda wongaarey

(Taarikey 1na 11.10–47)

8 Dawda wongaarey maaɲey ne ti wey:

Yošeb-Bašebet Takemon boraa, wongaari hinza boŋkoyni no. Nga no ka nga yaajoo ka boro zangu yaaha (800) wii wongu folloku ra.

9 Nga banda ga, Eleyazar kaŋ ti Dodo izʼaroo, Dodo manʼti kala Ahoya boro izʼaroo. Waatoo kaŋ Filisti borey koy cere guna wongoo se, ka gar Izirayel borey zuru ka koy, aru hinzaa kaŋ cindi Dawda bande ka Filisti borey batu kʼi tangam, nga ti wongaari hinzaa din affoo. 10 A tun ka Filisti borey kar nda takuba hala nongu kaŋ ra kaboo kogu, a denji takubaa ga. Hanoo din Abadantaa na Izirayel borey noo hinyan beeri. Eleyazar banda ga, Izirayel wongu-izey cindey mana yee kate kala ka bukawey hayey kuuna.

11 Nga banda ga, Age izʼaroo Šamma no ma kaa, Harar boro no. Waatoo woo Filisti borey nka cere marga Lehi. Faari goo no din kaŋ ga too nda dunguri. Kaŋ Izirayel borey zuru Filisti borey se, 12 Šamma koy kay faaroo din gamoo ra ka Filisti borey tangam ka faaroo kom i ga. Abadantaa nʼi noo i ma hin ey, hinay beeri.

13 Hegaa waati, Dawda goo Adulam tondi horboo ra, wongu-ize boŋkoyni waranzaa (30) kaŋ goo a bande, aru hinza i ra doo Dawda do. Woo gar Filisti borey wongu-ize jama goo Refa borey gooroo ra. 14 Dawda goo ma tugu tondi horboo ra, Filisti borey soojey gorodoo goo Betelehem koyraa ra. 15 Harijaw duu Dawda, a nee: «May no ma koy Betelehem koyraa miɲoo ga ka kate ya ne day hari ya haŋ?» 16 Wongaari hinzaa din koy huru Filisti borey kaloo ra nda gaabi ka hari gur Betelehem koyraa miɲoo dayoo ga ka kate a Dawda se. Amma Dawda mana yadda kʼa haŋ. A nʼa mun ganda kʼa kaa sargari hari-hari Abadantaa se. 17 A nee: «Jam, Abadantaa, ay si woo tee, zama borey wey nka ngi hundey daŋ farratay ra, haroo nka tee sanda ngi kuroo.» A mana yadda ka haroo haŋ. Woo ti hayaa kaŋ wongaari hinzaa nʼa tee.

18 Žowab armaa Abišay, Seruya izʼaroo, nga ti aru hinzaa din boŋkoynoo. Nga no ka nga yaajoo ka aru zangu hinza (300) wii, nga no ka duu maa boro hinzaa ra. 19 A duu maa aru hinzaa ra. Nga ti ngi jineboraa, amma woo kul, aru hinzaa din kaŋ maaɲey jin ka harandi, nga maaɲoo mana too wey din wanoo.

20 Yoyada izʼaroo Benaya mo manʼti kala wongaari, a na haya booboyaŋ tee. Kabsel boro no. Nga no ka Mowab gandaa wongaari hinkaa wii. Hargu beeri zaari hane nga no ka zunbu day ra ka ganjihayla wii a ra. 21 Nga no mo ka Misira boro wii kaŋ kuuyanoo ti kayfi. Yaaji bara Misira boraa kaboo ra, amma Benaya, bundu bara a kone. A koy Misira boraa yaajoo taa a kone kʼa wii nda yaaji follokaa. 22 Wey ti hayey kaŋ Yoyada izʼaroo Benaya nʼi tee. A hanse ka duu maa wongaari hinzaa ra. 23 Aru waranzaa (30) din ra, nga no ka duu maa ka bisa i kul, amma wongaari hinzaa din kaŋ maaɲey jin ka harandi, a mana duu maa ka toorʼey. Dawda nʼa tee nga lakkalkaw maanawey jineboraa.

24 Aru waranzaa (30) din ti Žowab armaa Asayel, nda Dodo izʼaroo Elhanaŋ kaŋ ti Betelehem boraa, 25 nda Šamma, Harod boraa, nda Elika, Harod boraa, 26 nda Heles, Palti boraa, nda Ira, Ikeš, Tekowa boraa izʼaroo, 27 nda Abiyezer, Anatot boraa, nda Mebunay, Huša boraa, 28 nda Salmoŋ, Ahoya boraa, nda Maharay, Netofa boraa, 29 nda Netofa boraa Bana izʼaroo Heleb, nda Ribay izʼaroo Ittay, Gibeya koyraa kaŋ ti Benžameŋ borey gandaa wane, 30 nda Benaya, Piratoŋ boraa, nda Hiday, Gaš gooroo boraa, 31 nda Abi-Alboŋ, Ganganoo gandaa boraa, nda Azmawet, Barhum boraa, 32 nda Eliyaba, Šalboŋ boraa, Yašeŋ izʼarey ra, Žonataŋ, 33 nda Šamma, Harar boraa, nda Šarar izʼaroo Ahiyam, Arar boraa, 34 nda Ahasbay izʼaroo Elifelet kaŋ ti Maaka boraa izʼaru, nda Ahitofel izʼaroo Eliyam, Gilo boraa, 35 nda Hesray, Karmel boraa, nda Paray, Arbi boraa, 36 nda Nataŋ izʼaroo Yigal, Soba boraa, nda Bani, Gad boraa, 37 nda Selek, Amoŋ boraa, nda Naharay, Berot boraa kaŋ ti Žowab, Seruya izʼaroo wongu jinawey zaakaa, 38 nda Ira, Yeter boraa, nda Gareb, Yeter boraa, 39 nda Uri, Heti boraa. I kul cere ra ti boro waranza cindi iyye (37).

24

Dawda na Izirayel jamaa kabuyanoo tee

(Taarikey 1na 21.1–6)

1 Woo banda ga, Abadantaa yee koyne ka futu Izirayel ga. A na Dawda tusa a ma albasi tee i se, a nee Dawda se: «Koy Izirayel nda Žuda borey kabu.» 2 Woo gar Žowab kaŋ ti wongu-izey jineboraa, a goo kokoyoo jere, kokoyoo nee Žowab se: «Ay gʼa wiri ni ga, dira ka koy Izirayel alkabiilawey kul ra, kʼa dii za Dan ka koy hala Ber-Šeba, war ma borey kabu, hala ya hin ka jamaa hinnaa bay.» 3 Žowab nee kokoyoo se: «Abadantaa, ni Koyoo ma jamaa boobandi cee zangu (100) ka bisa hõ hinnaa, hala ay koyoo, ay kokoyoo moɲey ma dii a. Amma macin se nʼga baa ma woo tee?»

4 Amma kokoyoo šelaŋ ka Žowab nda wongu-izey jineborey cindey šennoo kaa. Takaa din da Žowab nda wongu-izey jineborey hun kokoyoo do ka koy Izirayel jamaa kabu. 5 I na Žurdeŋ isaa deŋ ka koy ngi kaloo cin Aroyer koyraa ra kaŋ goo Gad gooroo gamoo here Yazer jere. 6 Woo banda ga, i huru Galad, ka bisa ka koy Heti borey gandaa ra hala Kadeš ka koy too Dan-Yan nda Sidoŋ laamaa here. 7 Woo banda ga, i koy Tir koyraa ra kaŋ cete gʼa kuubi, ka koy Hewi borey nda Kanaŋ borey koyrawey kul ra. Benantaa ga, i koy Žuda gurmaa here, Ber-Šeba. 8 Takaa woo nda i na gandaa kul dira. Handu yagga nda jirbi waranka (20) banda ga, i willi kate Žerizalem. 9 Žowab na borey hinnaa kaŋ duwandi kabuyanoo ra har kokoyoo se. Asaja zenber zangu yaaha (800.000) kaŋ too wongu bara Izirayel ra. Žuda arey hinnaa manʼti kala zenber zangu guu (500.000).

Irkoy na Dawda goy futaa alhakoo kaa a ra

(Taarikey 1na 21.7–17)

10 Jamaa kabuyanoo banda ga, Dawda binoo nʼa zarabi. Dawda nee Abadantaa se: «Ay na zunubu beeri tee kaŋ ay na woo tee. Sohõ Abadantaa, ay gʼa wiri ni ga, ay layboo yaafa kaŋ agay, ni tamoo nʼa tee, zama lakkal jaŋay beeri goy ti woo kaŋ ay nʼa tee.» 11 Dawda tun suba subbaahoo ra, Abadantaa na šenni har annabi Gad se kaŋ ti Dawda gunandikaa ka nee: 12 «Koy nee Dawda se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹Ay ga haya futu hinza daŋ ni jine, ma affoo suuba i ra, woo kaŋ nʼnʼa suuba, ay gʼa tee ma ne.›»

13 Gad koy Dawda do ka alhabaroo har a se ka nee: «Ni baa jiiri iyye heray ma tee ni gandaa ga, wala ni torrokey ma war gaaray, war ga zuru i jine handu hinza, wala jirbi hinza sorfa ma war gandaa kar? Aywa, sohõ miile, ma affoo suuba hala ya koy a har boraa kaŋ nʼay sanba se.» 14 Dawda na Gad zaabi ka nee: «Ay goo binemarayyan beeri ra. He, ay ga wiri ni ga, ir ma kaŋ Abadantaa kaboo ra, zama nga tamallawey ga beeri. Amma ya si kaŋ adamizey kabey ra.»

15 Abadantaa na sorfa zumandi Izirayel gandaa ga za subbaahi ka koy hala waatoo kaŋ kayandi ga. Ka hun Dan ka koy Ber-Šeba, aru boro zenber woyye (70.000) ka buu jamaa ra. 16 Waatoo kaŋ almalaykaa na nga kaboo šerre Žerizalem ga kʼa halaci, Abadantaa nimsi nda halaciyanoo woo. A nee almalaykaa kaŋ ga halaciroo tee jamaa ra se: «A wasa, sohõ ni kaboo ma kay.» Woo gar almalaykaa sii kala Žebus boraa Arawna taasu kar ganganoo jere.

17 Waatoo kaŋ Dawda dii almalaykaa kaŋ ga jamaa kar, a šelaŋ Abadantaa se ka nee: «Abadantaa, agay no ka zunubu tee, agay ka haya tee kaŋ si teendi. Boro yalaafantey wey, macin no i nʼa tee? Ay gʼa wiri ni ga, agay nda ay hugoo kar.»

Dawda na sargari tonadoo cin Abadantaa se

(Taarikey 1na 21.18–26)

18 Hanoo din, annabi Gad koy Dawda do ka nee a se: «Žigi ka koy Žebus boraa Arawna taasu kar ganganoo ra, ma sargari tonadoo cin Abadantaa se.» 19 Dawda žigi ka koy no din ka Abadantaa yaamaroo tee sanda takaa kaŋ nda Gad nʼa har a se. 20 Arawna na ganda guna, de a ga dii kokoyoo nda nga borey goo ma kaa nga do. Arawna fatta ka nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma kokoyoo jine. 21 Arawna nee: «Macin se ay koyoo, ay kokoyoo ga kaa nga tamoo do?» Dawda nee: «Ya nka kaa ka ni taasu kar ganganoo day ka sargari tonadoo cin Abadantaa se hala albalaawoo kaŋ goo ma jamaa kar ma kay.» 22 Arawna na Dawda zaabi ka nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo, nongoo zaa, ma sargari kukurante kaa kaŋ ni baa. Hawey ne sargari kukurante se, taasu kar bundey nda bundey kaŋ ga hawey ga hawa ne, mʼi tee tuuri. 23 He kokoyoo, agay Arawna gʼa kul noo kokoyoo se.» Arawna yee ka nee kokoyoo se: «Abadantaa, ni Koyoo ma ni sargaroo taa.» 24 Amma kokoyoo nee Arawna se: «Kalaa, kalaa, ay ga nga hayoo bana ma ne kʼa day ni ga. Ay si sargari kukurante kaa Abadantaa se kaŋ mana tun ay ga haya kul!» Dawda na taasu kar ganganoo nda hawey day nda nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50).

25 Dawda na sargari tonadoo cin Abadantaa se no din, a na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Abadantaa na nga ŋaarayroo taa gandaa maaganda se ka bonaa kayandi kʼa moorandi Izirayel ga.

* 1:18 1.18 Žozuwe 10.13.

* 2:9 2.9 Ašer borey, hantum fooyaŋ ga nee Ašur borey, affooyaŋ ga nee Gešur borey.

† 2:13 2.13 Samiyel 1na 26.6.

* 5:9 5.9 Milo dogoo maanaa ti i nʼa too nda labu.

* 6:2 6.2 Baala-Žuda da se i ga nee Kiryat-Yarim, Samiyel 1na 6.21; 7.1ra.

* 7:11 7.11 hugu ne ra manʼti kala ka duu izeyaŋ.

† 7:19 7.19 Woo ti adamize ašariyaa, ay Koyoo, Abadantaa wala? Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Woo ti adamize ašariyaa, ay Koyoo, Abadantaa!

‡ 7:27 7.27 Sorro 11to.

* 8:12 8.12 Siiri borey, hantum fooyaŋ ga nee Edom borey, Taarikey 1na 8.11–12.

† 8:13 8.13 Sorro 12to.

‡ 8:18 8.18 alwakiili beeriyaŋ, Ebere šenni ra, i nka nee sargari juwalkawyaŋ, amma ne ra a ga hin ka tee alwakiili beeriyaŋ, Taarikey 1na 18.17.

* 10:18 10.18 bari kaarukaw, hantum fooyaŋ ra nda Taarikey 1na 19.18ra i mma nee cee dirakaw.

* 11:21 11.21 Yerub-Bešet da se i ga nee Yerub-Balkaŋ ti Žedewoŋ, Alkaaley 6.32ra.

† 11:21 11.21 Alkaaley 9.50–54.

* 12:14 12.14 tee yaada, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti iberey naŋ i ma Abadantaa kaynandi.

* 13:37 13.37 Talmay manʼti kala Absalom kaagaa, maanaa ɲaŋoo baabaa, zamnaa 3.3.

* 15:7 15.7 Jiiri taaci, hantum fooyaŋ ga nee Jiiri woytaaci (40).

† 15:27 15.27 Ni faham wala? Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Manʼti gunandikaw ti ni wala?

* 17:25 17.25 Izirayel boro, hantum fooyaŋ ga nee Isimayel boro, Taarikey 1na 2.17.

† 17:25 17.25 Nahaš, hantum fooyaŋ ga nee Yišay, Taarikey 1na 2.13.

* 21:2 21.2 Žozuwe 9.3–27.

† 21:8 21.8 Merab, hantum fooyaŋ ga nee Mikal.

‡ 21:19 21.19 Taarikey 1na 20.5ra i ga nee kaŋ Elhanaŋ na Goliyat armaa wii kaŋ ti Lahmi.

KOKOYEY 1na

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Kokoyey citaabu jinaa

Citaaboo fahamandiroo

Izirayel kokoyey waatoo kaŋ šintin Samiyel citaabu hinkantoo ra, nga cindoo bara Kokoyey citaabu jinaa woo ra. Cee jinaa, kokoyey citaabu jinaa nda hinkantoo kul manʼti kala citaabu folloku.

Hayaa kaŋ ir ga dii a citaaboo woo ra ti takaa kaŋ nda Sulaymaana goro kokoytaraa ra nga baabaa dogoo ra, nda Dawda buuyanoo, nda kokoyoo Sulaymaana goyey, nda gandaa kaŋ ga fay ihinka, nda ngi kokoyey fillaa.

Irkoy ga albarka daŋ kokoy ra kaŋ nga hunburaa goo binoo ra. Amma kokoy kaŋ na duma bere Irkoy se ka koy koy tanayaŋ gana, nga gandaa ga halaci nga teegoy futawey maaganda.

Gandaa jere faa kaŋ ti Izirayel gandaa, nga kokoyey mana hanga Irkoy. Gandaa jere faa kaŋ ti Žuda gandaa, nga kokoy boobo dira Irkoy ašariyaa fondaa ra.

Irkoy annabey, sanda Ilyasu nda Alyasu ga gaabandi ka borey lakkaley zumandi i masi hun Irkoy bande ka koy tooru gana.

Annabey wey bayrandi kaŋ ka Irkoy fondaa gana mma kate gomni. Ka wanji ka Irkoy gana mma kate torro.

1

Adoniya baa nga ma tee kokoy

1 Kokoyoo Dawda žen, a duu jiiri boobo. I ga gumtaafeyaŋ kʼa gum, woo kul, hargu si hun a ga. 2 Nga borey nee a se: «Ir koyoo, naŋ ir ma hondiyaw kaŋ si aru bay ceeci ma ne, ir kokoyoo, a ma goro ni jere ka ni saajaw. Nda a ga kani ni gandoo ra, hargoo ga hun ir koyoo, ir kokoyoo ga.» 3 I koy yaara Izirayel gandaa kul ra ka hondiyaw kaŋ ga hanse ka boori ceeci. I duu Šunem boro hondiyaw, maaɲoo ti Abišag. I kate nda a kokoyoo do. 4 Hondiyaa woo ga hanse ka boori. A kaa ka goro kokoyoo jere, kʼa saajaw. Amma kokoyoo mana marga nda a.

5 Waatoo woo, izʼaroo kaŋ Dawda duu a nga wandoo Hagit ga, kaŋ maaɲoo ti Adoniya tun ka nga boŋ daŋ hayey jine. A nee: «Agay no ma tee kokoy!» A na bari torkayaŋ ceeci, nda bari zurandikaw, nda aru woyguu (50) kaŋ ga zuru a jine. 6 Za Adoniya huru aduɲɲa ra, baaboo mana bay ka futu a ga wala ka nee a se: «Macin se nʼna woo tee?» A goo nda kunturu kaŋ ga hanse ka hennay sanda nga armaa Absalom kaŋ dumaa ga a hayandi. 7 A koy šelaŋ ka waafaku nda Seruya* izʼaroo Žowab nda sargari juwalkaa Abiyatar. I hanga Adoniya kʼa faaba. 8 Amma sargari juwalkaa Sadok, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda annabi Nataŋ, nda Šimeyi, nda Reyi, nda Dawda wongaarey sii Adoniya bande.

9 Han foo Adoniya na alman buunayaŋ, nda alman beeriyaŋ, nda adabba beeri naasayaŋ koosu Zohelet tondi hondoo jere kaŋ goo En-Rogel jere. Nga armey kaŋ ti kokoyoo izʼarey, a nʼi kul hoyandi nda Žuda borey kaŋyaŋ ti kokoyoo borey. 10 Amma annabi Nataŋ, nda Benaya, nda wongaarey, nda nga armaa Sulaymaana, a mana yadda ka borey wey cee.

Nataŋ nda Batšeba kay Sulaymaana se

11 Kaŋ woo teendi, Nataŋ nee Sulaymaana ɲaa Batšeba se: «Mana maa kaŋ Hagit izʼaroo Adoniya tee kokoy, ka gar ir koyoo Dawda mana haya kul bay woo se? 12 Sohõ kaa, ay ga ni hoyray nda šenni foo kaŋ ga kate ni hundoo ma hallasi, ni izʼaroo Sulaymaana hundoo ma hallasi. 13 Koy kokoyoo Dawda do, ma nee a se: ‹He ay koyoo, ay kokoyoo, manʼti ni no ka žee ni koŋŋaa se ka nee kaŋ nga izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ni dumaa ga, nga no ma tee kokoy ni dogoo ra? Adiši, macin se Adoniya kaa ka goro kokoytaraa ra?› 14 Waati kaŋ ni goo ma šelaŋ kokoyoo se, agay hunday ga kaa ka tonton ni šennoo ga.»

15 Woo ga, Batšeba koy kokoyoo do hugoo kunehere ra. Waatoo woo kokoyoo hanse ka žen. Šunem boro woy soogo kaŋ ti Abišag, nga no ma kokoyoo saajaw. 16 Batšeba sonbu ka gunguma kokoyoo se. Kokoyoo nee a se: «Macin no nʼga baa?» 17 A nee: «Ay koyoo, ni hunday ka žee Abadantaa, ni Koyoo maaɲoo ga ni koŋŋaa se ka nee: ‹Ni izʼaroo Sulaymaana ga tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma tee kokoy ay dogoo ra.› 18 Amma nga ne, sohõ Adoniya ka tee kokoy, ka gar ni, ay koyoo, ay kokoyoo si haya bay a se. 19 A na yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda sargari juwalkaa Abiyatar, wongu-izey jineboraa Žowab, amma a mana ni tamoo Sulaymaana cee. 20 Ka gar, ay koyoo, ay kokoyoo, ni ga Izirayel kul moɲey goo, hala ma boraa har i se kaŋ ga fuulaa zaa ay koyoo, ay kokoyoo dumaa ga. 21 Nda manʼti woo, han kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo koy nga hayragey gar alaahara, waatoo din i ga agay nda ay izʼaroo Sulaymaana tee goy futu teekaw.»

22 Batšeba mma goo ma šelaŋ kokoyoo bande kaŋ annabi Nataŋ huru kate. 23 I nee kokoyoo se: «Nga ne, annabi Nataŋ kaa.» Annabi Nataŋ huru kokoyoo do, a na nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma kokoyoo se. 24 A nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo, ni no ka nee Adoniya se kaŋ a ga tee kokoy ni dumaa ga, kaŋ nga no ma goro ni dogoo ra wala? 25 Zama hõ a zunbu ka koy ka yaaru boobo, nda adabba beeri naasa boobo, nda alman buuna boobo koosu. A na kokoyoo izʼarey kul hoyandi, nda wongu-izey jineborey, nda sargari juwalkaa Abiyatar. Nga ne, i ga ŋaa ka haŋ a jine ka nee: ‹Kokoyoo Adoniya kaboo ma gay a ra!› 26 Amma agay kaŋ ti ni tamoo, a manʼay cee, a mana sargari juwalkaa Sadok cee, a mana Yoyada izʼaroo Benaya cee, a mana ni tamoo Sulaymaana mo cee. 27 Ay koyoo, ay kokoyoo da ka woo kayandi wala? Macin se boraa kaŋ ga goro kokoytaraa ra ni dumaa ga, manʼa har ir se, ir kaŋ ti ni tamey?»

Dawda bayrandi kaŋ Sulaymaana no ma huru nga dogoo ra

28 Kokoyoo Dawda na annabi Nataŋ zaabi ka nee: «Wa Batšeba cee kate ya ne.» I nʼa cee, a huru ka kay kokoyoo jine. 29 Kokoyoo žee ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, nga no kʼay kaa almasiibawey kul ra. 30 Takaa kaŋ nda ay žee ma ne Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga ka nee: ‹Šikka sii ni izʼaroo Sulaymaana no ma kaa ka tee kokoy ay dumaa ga, nga no ma tee kokoy ay dogoo ra,› woo, ay gʼa tee hõ.» 31 Batšeba hanse ka gunguma kokoyoo jine ka nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo Dawda, ma huna abada!»

32 Woo banda ga, kokoyoo Dawda nee: «Wa sargari juwalkaa Sadok cee kate a ma kaa, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya.» I nʼi cee, i huru kate kokoyoo do. 33 Kokoyoo nee i se: «War ma agay, war koyoo borey zaa war bande kʼay izʼaroo Sulaymaana kaarandi agay hunday lanbaana woyoo ga kʼa ka koy hala Gihoŋ hari hundogoo do. 34 Nda war too no din, sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ ma jii doori boŋoo ga kʼa tee Izirayel se kokoy. War ma hilli hẽenandi ka nee: ‹Kokoyoo Sulaymaana kaboo ma gay a ra!› 35 Woo banda ga, war ma hanga a bande ka žigi ka koy no din kʼa hurandi, war mʼa gorandi ay kokoy gorodogoo ra. Nga no ma tee kokoy ay dumaa ga, zama nga no ay gʼa gorandi a ma tee Izirayel nda Žuda gandawey se boŋkoyni.» 36 Yoyada izʼaroo Benaya nee kokoyoo se: «Amin!» A nee: «Ay koyoo, ay kokoyoo Koyoo kaŋ ti Abadantaa, ma yadda ni šennoo ga! 37 Takaa kaŋ nda Abadantaa cindi ay koyoo, ay kokoyoo bande, a ma cindi Sulaymaana mo bande taka follokaa. A ma Sulaymaana kokoytaraa jer ka bisa ay koyoo, ay kokoyoo Dawda wanoo.»

Sulaymaana yonandi ka tee kokoy

(Taarikey 1na 29.21–25)

38 Sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey ka Sulaymaana žigandi kokoyoo Dawda lanbaana woyoo boŋ, kʼa ka doo ka koy Gihoŋ hari hundogoo do. 39 Sargari juwalkaa Sadok na hilloo kaŋ ra jiyoo goo zaa Irkoy hukkumoo ra. A na Sulaymaana yon. Woo banda ga, i na hilli hẽenandi, jamaa kul nee: «Sulaymaana kaboo ma gay a ra!» 40 Jamaa kul hanga a bande ka žigi, i ga laati kar, i ga hanse ka ɲaali, ngi kaati beeroo na laboo jijirandi.

Sulaymaana yaafa Adoniya se

41 Adoniya nda borey kul kaŋ kaa hoyandidogoo ra maa kaatoo, woo gar i ŋaa ka ben. Waatoo kaŋ Žowab maa hilloo jindoo, a nee: «Macin ti kaati beeroo woo koyraa ra?»

42 A goo ma šelaŋ da kaŋ nga ne, sargari juwalkaa Abiyatar izʼaroo Žonataŋ ne ka kaa. Adoniya nee: «Kaa, zama boro henna ti ni, šikka sii kaŋ alhabar henna no ni kate a.» 43 Žonataŋ na Adoniya zaabi ka nee a se: «Kalaa! Manʼti alhabar henna no ay kate de! Ir koyoo, ir kokoyoo Dawda ka Sulaymaana tee kokoy 44 ka sargari juwalkaa Sadok, nda annabi Nataŋ, nda Yoyada izʼaroo Benaya, nda Keret borey, nda Pelet borey sanba a bande. I na Sulaymaana kaarandi kokoyoo lanbaana woyoo boŋ. 45 Sargari juwalkaa Sadok nda annabi Nataŋ nʼa yon a ma tee kokoy Gihoŋ hari hundogoo do. Waatoo kaŋ i hun no din, koyraa kul ɲaali cere ra, woo ti kaati beeroo kaŋ war maarʼa. 46 De mo Sulaymaana huru fuulaa ra ka ben. 47 Kokoyoo borey mo huru kate kʼir koyoo, ir kokoyoo Dawda foo, i nee a se: ‹Yala ni Koyoo ma Sulaymaana noo maa ka bisa ni, a ma nga kokoytaraa jer ka bisa ni wanoo!› Kokoyoo sujudu nga kanidogoo ra, 48 a nee: ‹Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ na boro gorandi ay kokoy gorodogoo ra, ka naŋ ay moɲey ma dii woo hõ.›»

49 Kaŋ Adoniya nda hoyandikey kaŋ goo a bande maa woo, i kul hunbur, i tun, boro foo kul koy nga fondaa ra. 50 Adoniya hunbur Sulaymaana, a tun ka koy sargari tonadogoo hilley dii†. 51 Boroyaŋ nʼa deede Sulaymaana se ka nee: «Adoniya hunbur ni, ir kokoyoo hala nongu kaŋ ra a koy sargari tonadogoo hilley dii, a nee kaŋ ni, ir kokoyoo ma žee nga se hõ kaŋ nʼsi ni tamoo wii nda takuba.» 52 Sulaymaana nee: «Nda a na nga boŋ tee laadirante, ba nga boŋ hinbiroo ize foo si kaŋ ganda, haya kul si duu a, amma nda a na goy futu tee, a ga buu.»

53 Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana na boroyaŋ sanba i mʼa zumandi sargari tonadogoo ga. Adoniya kaa ka gunguma kokoyoo Sulaymaana jine. Sulaymaana nee a se: «Koy ni hine ni hugoo do.»

2

Kokoyoo Dawda yaamar kokorantey nda nga buuroo

(Taarikey 1na 29.26–27)

1 Waatoo kaŋ Dawda man buuyan, a na nga šenni kokorantey har Sulaymaana se, a nee: 2 «Ne nda kayna, ay ga fondaa zaa kaŋ aduɲɲa boro foo kul gʼa zaa han foo. Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma tee aru. 3 Ma laadir Abadantaa, ni Koyoo here ka nga fondawey gana, ka nga hantumey, nda nga yaamarey, nda nga hantumey kaŋ kayandi, nda nga seedetarawey dii kaŋ nda a nʼi har takaa kaŋ nda i hantumandi Musa ašariyaa tiiraa ra, woo ra haya kul kaŋ nʼgʼa tee, nongu kul kaŋ ra ni koy, i kul ga tee ihenna, 4 hala allaahidoo kaŋ Abadantaa nʼa zaa ya ne, a mʼa too. A nka allaahidu zaa ya ne ka nee: ‹Nda ni izey ga lakkal daŋ ngi dira takaa se, nda i ga dira nda cimi ay jine nda ngi binoo kul nda ngi hundoo kul, woo ra nʼsi jaŋ ni izey ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra.› 5 Woo banda ga mo, nʼga hayaa bay kaŋ Seruya izʼaroo Žowab nʼa tee ya ne, nda hayaa kaŋ a nʼa tee Izirayel wongu-izey jineboro hinkaa se kaŋ ti Ner izʼaroo Abner nda Yeter izʼaroo Amasa. A nʼi wii ka ngi kurey doori ganda, ni mma nee kaŋ wongu ra i goo, ka gar haya kul sii ir nda borey game kala alaafiya. A na kuroo din daŋ nga gamahawoo kaŋ goo centoo ga nda taamey kaŋ goo cewey ra ga, woo ga cebe kaŋ nga ti bone teekaa. 6 Woo se, ma goy nda lakkal, masi naŋ nga hinbirey ma kaaray ka zunbu alaahara nda alaafiya, nda manʼa wii. 7 Amma borohennataray tee Galad boraa Barzilay izʼarey se, borey kaŋ ga ŋaa ni bande, i ma bara i ra, zama waatoo kaŋ ay zuru ni beeroo Absalom se, i cindi ay bande kʼay faaba. 8 Gera izʼaroo Šimeyi kaŋ ti Benžameŋ boro kaŋ hun Bahurim goo ni bande, a nʼay danga dangayan laala hanoo kaŋ ay ga koy Mahanayim. Amma waatoo kaŋ a koy ay kubay Žurdeŋ isaa here, ay žee a se Abadantaa maaɲoo ga ka nee kaŋ ay sʼa wii nda takuba. 9 Amma sohõ, masʼa dii sanda boro kaŋ mana haya kul tee. Lakkalkoyni ti ni, nʼga hayaa bay kaŋ nʼga hima kʼa tee a se. Ba kaŋ se hinbirey kaaray, ma kuroo mun kʼa zumandi alaahara.»

10 Dawda koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga koyraa ra kaŋ se i ga nee Dawda koyraa. 11 Dawda na jiiri woytaaci (40) tee a ga tee Izirayel se kokoy. A na jiiri iyye tee a ga goro Hebroŋ ka laama, a na jiiri waranza cindi hinza (33) tee a ga goro Žerizalem ka laama.

Sulaymaana huru fuulaa ra, a na Adoniya wii

(Taarikey 1na 29.28)

12 Sulaymaana goro nga baabaa Dawda kokoy gorodogoo ra. Nga kokoytaraa hanse ka tabati. 13 Han foo Hagit izʼaroo kaŋ ti Adoniya koy Sulaymaana ɲaa Batšeba do. Batšeba nee a se: «Baani?» Adoniya nee: «Baani de.» 14 A nee: «Šenni foo bara ay do kaŋ ay ga baa yʼa har ma ne.» Batšeba nee: «Šelaŋ.» 15 Adoniya nee: «Ni hunday ga bay kaŋ agay no ma hima ka kokoytaraa zaa, Izirayel kul moɲey sii kala ay ga ya tee kokoy. Amma kokoytaraa bere, a nondi ay kaynoo Sulaymaana se, zama Abadantaa do a hun a ma duu a. 16 Aywa sohõ, haya folloku no ay gʼa wiri ni ga, masʼa wanji ya ne!» Batšeba nee a se: «A har.» 17 Adoniya nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma nee kokoyoo Sulaymaana se kaŋ a ma Šunem woyoo Abišag noo ya ne, yʼa tee ay wandoo, zama nda nʼna haya wiri kokoyoo ga, a si wanji ma ne.» 18 Batšeba nee: «Ay maa, agay hunday ga koy ni šennoo har kokoyoo se.»

19 Batšeba koy kokoyoo Sulaymaana do ka nee kaŋ nga ga Adoniya šennoo har a se, kokoyoo tun kʼa kubay ka gunguma a se jina a goro nga kokoy gorodogoo ra. A daŋ i ma gorohaya gorandi nga ɲaa Batšeba se. Ɲaŋoo goro a ga kokoyoo kabe gumaa here 20 ka nee: «Haya kaccu foo goo ay do kaŋ ay gʼa wiri ni ga, masi wanji ya ne.» Kokoyoo nee: «Ay ɲaa, a har, ay si wanji ma ne.» 21 Batšeba nee: «Naŋ Šunem woyoo Abišag ma nondi ni beeroo Adoniya se a mʼa tee nga wandoo.» 22 Kokoyoo Sulaymaana na nga ɲaa zaabi ka nee: «Macin se nʼga Šunem woyoo Abišag wiri Adoniya se? Adiši nda woo no, kokoytaraa hunday wiri a se, zama haya kul kaŋ no, ay beeroo no. Kokoytaraa wiri nga, nda sargari juwalkaa Abiyatar, nda Seruya izʼaroo Žowab se.»

23 Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana žee nda Abadantaa maaɲoo ka nee: «Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, hayaa kaŋ Adoniya nʼa wiri, nda ay mana nga zaaboo tee nga buuyanoo. 24 Sohõ ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ nʼay tabatandi kʼay gorandi ay baabaa Dawda kokoy gorodogoo ra ka kokoytaraa allaahidoo zaa ya ne agay nda ay hayroo, Adoniya ga buu hõ.» 25 Kokoyoo Sulaymaana na Yoyada izʼaroo Benaya sanba a ma koy a wii. Takaa woo nda Adoniya buu.

Sulaymaana na Abiyatar gaaray kʼa kaa Žerizalem

26 Woo banda ga, kokoyoo nee sargari juwalkaa Abiyatar se: «Koy Anatot ni faaroo ra, ni mma hima ka wiiyandi, amma ay si ni wii hõ, zama nʼnʼir Koyoo, Abadantaa sundukoo zaa ka dira ay baabaa Dawda jine, zama mo farawoo kul kaŋ duu ay baabaa, ni mo duu a ra.» 27 Takaa woo nda Sulaymaana na Abiyatar kaa Abadantaa sargari juwalkawtaraa ra, woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har Eli hugoo ga Silo.*

Sulaymaana na Žowab wii

28 Waatoo kaŋ Žowab maa hayaa kaŋ duu Adoniya nda Abiyatar, a zuru ka koy Abadantaa hukkumoo ra ka sargari tonadogoo hilley dii†, zama Adoniya bande a goo, a mana hanga Absalom bande. 29 Boroyaŋ koy nee kokoyoo se kaŋ Žowab zuru ka koy sargari tonadogoo jere Abadantaa hukkumoo ra. Sulaymaana na Yoyada izʼaroo Benaya sanba ka nee a se: «Koy a wii.»

30 Benaya koy Abadantaa hukkumoo ra ka nee Žowab se: «Kokoyoo nee kaŋ ma hun ne.» Žowab nee: «Abada, kala nda ay buu ne.» Woo kaŋ Žowab nʼa har, Benaya koy a har kokoyoo se. 31 Kokoyoo nee Benaya se: «Woo kaŋ a nʼa har, koy a tee. Koy a wii, mʼa fiji. Nda woo teendi, borey kaŋ Žowab nʼi wii yaada, ngi kuroo alhakoo si hanga agay nda ay baabaa hugoo borey bande. 32 Borey kaŋ a nʼi wii, Abadantaa ga ngi kuroo alhakoo kaa a ra, zama a na aru hinka wii kaŋ tee boro šerrante nda a, i tee boro henna nda a. Boro hinkaa manʼti kala Ner izʼaroo Abner, Izirayel wongu-izey jineboraa nda Yeter izʼaroo Amasa, Žuda wongu-izey jineboraa, a na takuba kʼi wii bila nda ay baabaa Dawda ma bay. 33 Borey kuroo alhakoo ga hanga Žowab nda nga hayroo bande waati kul. Abadantaa alaafiyaa ga hanga Dawda nda nga hayroo, nda nga hugoo borey, nda nga kokoytaraa bande waati kul.» 34 Yoyada izʼaroo Benaya žigi ka koy Žowab kar kʼa wii. I koy a fiji nga hugoo ra saajoo ra. 35 Kokoyoo na Yoyada izʼaroo Benaya daŋ Žowab dogoo ra wongu-izey jineborotaraa ra, a na sargari juwalkaa Sadok daŋ Abiyatar dogoo ra.

Sulaymaana na Šimeyi wii

36 Woo banda ga, kokoyoo na boro donto a ma koy Šimeyi cee kate. A nee Šimeyi se: «Hugu cin ni boŋ se Žerizalem, ma goro a ra, masi koy ne wala ne. 37 Han kul kaŋ ni fatta ka Sedoroŋ gooroo deŋ, ma bay kaŋ šikka sii a ra kaŋ nʼga buu, ni kuroo alhakoo goo ni ga.» 38 Šimeyi nee kokoyoo se: «A boori. Hayaa kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo nʼa har, ni tamoo gʼa tee.» Šimeyi goro Žerizalem ka waati kuku tee.

39 Amma jiiri hinza benantaa ga, Šimeyi tam hinka zuru ka koy Maaka izʼaroo Akiš do kaŋ ti Gat koyraa kokoyoo. Boroyaŋ koy a har Šimeyi se, i nee: «Ni tamey goo Gat.» 40 Šimeyi tun, a na nga farkaa soolu, a koy Akiš do Gat. A na nga tamey ceeci, a dii ey, a kate nda ey ka hun Gat. 41 Boroyaŋ koy nee Sulaymaana se kaŋ Šimeyi hun Žerizalem, a koy Gat, a willi kate. 42 Woo ga, Kokoyoo na Šimeyi cee ka nee a se: «Ya na ni žeendi Abadantaa maaɲoo ga, ya na kašeta ni ga kaŋ han kaŋ ni fatta ka koy ne wala ne ma bay kaŋ šikka sii nʼga buu? Ni hunday ka nee kaŋ a boori, ni maa. 43 Macin se hayaa kaŋ ni žee a ga nda Abadantaa maaɲoo, manʼa too? Macin se yaamaroo kaŋ nda ay na ni yaamar, manʼa dii?» 44 Kokoyoo nee koyne Šimeyi se: «Goy futaa kul kaŋ nʼnʼa tee ay baabaa Dawda se, nʼgʼa kul bay, a kul goo ni binoo ra. Aywa, haya futaa kaŋ nʼnʼa tee, Abadantaa ga nga alhakoo zumandi ni boŋ. 45 Amma a ga albarka daŋ kokoyoo Sulaymaana ra, Dawda kokoytaraa ga tabati Abadantaa jine hala abada.»

46 Kokoyoo na Yoyada izʼaroo Benaya yaamar a ma fatta ka koy Šimeyi kar kʼa wii, a nʼa tee. Takaa woo nda kokoytaraa hanse ka tabati Sulaymaana kaboo ra.

3

Sulaymaana hiiji Firawuuna ize woyoo

1 Kokoyoo Sulaymaana hiiji Firawuuna Misira kokoyoo ize woyoo, a tee Firawuuna se nzura. A nʼa ka koy Dawda koyraa ra hala nga ga nga boŋ hugoo cin ka ben, nda Abadantaa hugoo, nda cetaa kaŋ ga Žerizalem kuubi kʼa bere.

2 Alwaatoo din, borey si sargari kaa kala tooru ganadogey ra, zama hugu mana cinandi Abadantaa maaɲoo ga jina. 3 Sulaymaana na nga bajoo cebe Abadantaa se ka dira ka sawa nda šenney kaŋ Dawda nʼi har a se. Amma woo kul, nga mo ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

Sulaymaana na lakkal ceeci Irkoy ga kaŋ nda nga ga laama

(Taarikey 2to 1.2–13)

4 Han foo kokoyoo Sulaymaana koy Gabawoŋ koyraa ka sargari kaa, no din sargari kaadogoo ka bisa sargari kaadogey kul. Sulaymaana na adabba boŋ zenber foo (1.000) kaa sargari kukurante no din sargari tonadogoo ga. 5 Gabawoŋ din ra, Abadantaa na nga boŋ cebe Sulaymaana se cijin here handiri ra. Irkoy nee: «Hayaa wiri ay ga kaŋ ni baa, ay gʼa noo ma ne.» 6 Sulaymaana nee: «Ni ka borohennataray beeri tee ni tamoo Dawda se kaŋ ti ay baabaa, zama a dira ni jine nda laadirtaray, nda šerretaray, nda bine henna. Nʼna borohennataraa woo tee a se kʼa noo izʼaru kaŋ ga goro nga kokoy gorodogoo ra sanda woo kaŋ ne ka tee hõ. 7 Sohõ, Abadantaa, ay Koyoo, ni no ka agay, ni tamoo tee kokoy ay baabaa Dawda dogoo ra, ka gar ay manʼti baffoo kala zanka kaccu, ay si haya kul bay. 8 Ni tamoo goo ni jamaa game kaŋ nʼnʼi suuba, jama boobo kaŋ si hin ka kabandi, ngi hinnaa si hin ka bayrandi ngi booboyanoo se. 9 Woo ga, lakkal noo ni tamoo se, hala a ma ni jamaa juwal ka boori, ka ihenna nda ilaala kaa cere ra. Nda manʼti woo, may no ma hin ka ni jamaa beeroo juwal?»

10 Hayaa kaŋ Sulaymaana nʼa wiri kan Abadantaa se. 11 Woo ga, Irkoy nee a se: «Haya kaŋ se woo no nʼnʼa wiri, mana aloomur ceeci, wala alman, wala ni iberey ma buu, amma lakkal no ni ceeci, hala ma duu ka juwal nda šerretaray, 12 nga ne, woo kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga ni tee boro kaŋ goo nda bayray, ay ga ni noo lakkal kaŋ ay mana bay ka nga cinaa noo boro se, ay si yee ka nga cine noo boro kul se koyne ni banda ga. 13 Ka tonton, woo kaŋ manʼa wiri ay ga, ay gʼa noo ma ne. Ay ga ni noo alman nda darža, takaa kaŋ ra ni alwaatoo kul ra, ni cine, kokoyey ra si tee. 14 Nda nʼnʼay fondawey gana, ka agay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ni baabaa Dawda nʼa tee, ay ga ni noo aloomur.»

15 Woo banda ga, Sulaymaana moɲey hay, a bay kaŋ handiri no. A willi Žerizalem, a koy kay Abadantaa amaanaa sundukoo jine. A na sargari kukuranteyaŋ, nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. Woo banda ga, a na hoyandi beeri tee nga tamey kul se.

Sulaymaana na ciiti dunbu nda lakkal

16 Han foo woykuuru hinka koy kokoyoo Sulaymaana do, i kay a jine. 17 Woyey affoo nee: «Hinžee ya ne ay koyoo, agay nda woyoo woo kul sii kala hugu follokaa ra. Ay duu ay boŋ jeroo ga hugoo ra. 18 Kaŋ ay duu ay boŋ, jirbi hinzantoo hane, woyoo woo mo duu nga boŋ. Ir boro hinkaa bara hugoo ra, boro tana sii hugoo ra kaŋ manʼti ir boro hinkaa hinne. 19 Woyoo woo izʼaroo buu, zama cijinoo jirboo ra a kani nga zankaa ga. 20 A hanna ka tun cijinoo gamoo ra kʼay izʼaroo zaa ay jeroo ga ka koy a kanandi nga gandoo ra, a gar agay ni koŋŋaa ga jirbi, a na nga izʼaroo kaŋ buu kanandi ay gandey ra. 21 Subbaahoo ra, ay tun ka nee kaŋ ay gʼay izʼaroo naanandi, nga ne, a buu, ay nʼa laasaabu, manʼti izʼaroo no kaŋ ay nʼa hay.»

22 Woy faa nee: «Kalaa, ay izʼaroo no ma huna, ni wanoo ka buu.» Woy jinaa nee: «Kalaa, ni izʼaroo no ka buu, ay wanoo no ma huna.» I cindi i ga cere kakaw kokoyoo jine.

23 Kokoyoo nee: «Woo nee: ‹Ay izʼaroo ti woo kaŋ ga huna, ni izʼaroo ti woo kaŋ buu.› Woo mo nee: ‹Kalaa, ni izʼaroo ka buu, ay izʼaroo no ma huna.›» 24 Kokoyoo nee: «Wa kate ya ne takuba.» I kate kokoyoo se takuba. 25 Kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa fay ihinka, war ma affoo noo jere foo, war jere faa noo affaa se.»

26 Woyoo kaŋ ti izoo kaŋ ga huna ɲaa, tamalla nga izʼaroo se, a nee: «Alha-naŋ ay koyoo, wʼa noo zankaa kaŋ ga huna, war masʼa wii kul.» Amma woy faa nee: «Wʼa zamna ihinka, ya si duu a, a masi duu a!» 27 Woo ga, kokoyoo nee: «Wa zanka hunantaa noo woy jinaa se, war masʼa wii. Nga ti ɲaŋoo.»

28 Izirayel kul maa ciitoo kaŋ kokoyoo nʼa dunbu, i hunbur kokoyoo, zama i dii kaŋ Irkoy lakkaloo nda a ga ciiti.

4

Izirayel gandaa jineborey

1 Kokoyoo Sulaymaana ti Izirayel kul se kokoy. 2 Nga boŋkoyney kaŋ goo a cire maaɲey ne: Sadok izʼaroo Azariya kaŋ ti sargari juwalkaa, 3 nda Šiša izʼarey Elihoref nda Ahiya, i manʼti kala hantumkawyaŋ, nda Ahilud izʼaroo Žozafat, nga bara kaddaasey gande. 4 Yoyada izʼaroo Benaya ti wongu-izey jineboraa. Sadok nda Abiyatar ti sargari juwalkawyaŋ. 5 Nataŋ izʼaroo Azariya manʼti kala gofornerey jineboraa. Nataŋ izʼaroo Zabud manʼti kala sargari juwalkaw, kokoyoo cere no. 6 Ahišar ti kokoyoo hugoo goykey jineboraa. Abda izʼaroo Adoniram ti waazibi goyey jineboraa.

7 Goforner woy cindi hinka (12) no Sulaymaana nʼi gorandi Izirayel boŋ. Ngi no ma alman taa jamaa ga kokoyoo ŋaahayaa nda nga boro kul kaŋ goo nga hugoo ra ŋaahayaa se. Ngi affoo kul ga huga nda a handu foo jiiroo ra.

8 Maaɲey ne: Hur izʼaroo no ma Efrayim tondi hondey juwal. 9 Deker izʼaroo no ma Makas, nda Šalbim, nda Bet-Šemeš, nda Eloŋ, nda Bet-Hanaŋ juwal. 10 Hesed izʼaroo si goro kala Arubot koyraa ra ka Soko koyraa nda Hefer gandaa kul laama. 11 Abinadab izʼaroo no ma Dor hondey laamaa kul juwal. Sulaymaana ize woyoo Tafat ti nga wandoo. 12 Ahilud izʼaroo Baana no ma Tanak laamaa, nda Megido laamaa, nda Bet-Šeyaŋ kul laamaa kaŋ goo Sartaŋ jere, Žizireyel se ganda juwal, za Bet-Šeyaŋ hala Abel-Mehola hala Yokmeyam se jine. 13 Geber izʼaroo si goro kala Ramot koyraa ra kaŋ goo Galad gandaa ra. A ga Manase izʼaroo Yahir koyra buuna-buunawey kaŋ goo Galad nda Argob nongey kaŋ goo Bašaŋ laama, maanaa koyra beeri woydu (60) kaŋ kuubandi nda cete, koyrawey miɲey hawandi nda alhan guuru warga. 14 Iddo izʼaroo Ahinadab no ma Mahanayim juwal. 15 Ahimas no ma Neftali juwal. Nga mo na Sulaymaana ize woy hiiji kaŋ maaɲoo ti Basemat. 16 Hušay izʼaroo Baana no ma Ašer nda Beyalot juwal. 17 Paruwa izʼaroo Žozafat no ma Isakar juwal. 18 Ela izʼaroo Šimeyi no ma Benžameŋ juwal. 19 Uri izʼaroo Geber no ma Galad gandaa juwal kaŋ bay ka tee Amor borey kokoyoo Sihoŋ nda Og, Bašaŋ kokoyoo wane. Boŋkoyni folloku no ma gandaa din juwal.

20 Alwaatoo woo, Žuda borey nda Izirayel borey ga boobo ni mma nee labutaasi gurunbey kaŋ goo teekoo miɲoo ga. I ga ŋaa, i ga haŋ ka wasa, i ga maakaani.

5

Sulaymaana kokoytaraa beeriyanoo

1 Sulaymaana hinoo goo laamawey kul ga, kʼa dii za Efrat isaa ga hala Filisti borey gandaa ra ka koy hala Misira hirroo ga, i kul ga alkaasi bana a se. Sulaymaana aloomuroo kul ra i cindi a cire.

2 Zaari kul Sulaymaana hunaa manʼti kala farin hamni ton yagga nda farin ton woy cindi yaaha (18), 3 nda haw naasa kobsi woy (10), nda haw kurante kobsi waranka (20), nda alman buuna boŋ zangu (100) kaŋ sii hamey cindey ra: hirayaŋ, nda jeeriyaŋ, nda cofoowayaŋ nda ciraw naasayaŋ.

4 Gandaa kul kaŋ goo Efrat isaa se ne da here, kʼa dii za Tifsa ka koy hala Gaza, Sulaymaana hinoo goo nongey din kul kokoyey boŋ, alaafiya mo goo nga nda gandawey wey game kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere. 5 Sulaymaana waatoo kul ra, Žuda borey nda Izirayel borey kul, kʼa dii Dan ka koy hala Ber-Šeba, i kul goo baani nda alaafiya ra, boro foo kul goro nga alaneb faaroo ra wala nga jeejayɲaŋoo do.

6 Bari kaŋ ga torka cendi hawdoo zenber woytaaci (40.000)* bara Sulaymaana se nda bari kaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000).

7 Gofornerey no ma kokoyoo Sulaymaana nda borey kul kaŋ ga goro nga ŋaadogoo ra ŋaahayaa ceeci ka kate a i se. Goforner foo kul gʼa tee handu foo jiiroo ra. I si naŋ haya kul ma kuma. 8 I ga kate orž nda subu torka baryey nda baryey kaŋ ga kaaru ŋaahayaa se, i ga kate a ka koy ngi dogey ra ka sawa nda woo kaŋ harandi i se.

Sulaymaana lakkalkoynitaraa

9 Irkoy na Sulaymaana noo lakkal nda fahamay kaŋ ga hanse ka boobo, ni mma nee teekoo miɲoo labutaasi gurunbey. 10 Sulaymaana lakkaloo bisa waynahunay izey lakkalkoyney kul nda Misira borey lakkaloo kul. 11 A goo nda lakkal ka bisa borey kul, a goo nda lakkal ka bisa ba Etaŋ, Ezra boraa wanoo. A goo nda lakkal ka bisa Mahol izʼarey kaŋ ti Hemaŋ, nda Kalkol, nda Darda. Maaɲoo huru gandawey kul ra kaŋ gʼa kuubi kʼa bere. 12 A na yaasay zenber hinza (3.000) har, a na bayti zenber foo nda igguu (1.005) fasal. 13 A šelaŋ tuurey ga, kʼa dii Libaŋ sedere tuuroo hala ka koy izopu bundoo kaŋ ga zay ka hun cete ga. A šelaŋ adabbawey mo ga, nda cirawey, nda labukoyey, nda hamiisawey ga. 14 Nga lakkaloo alhabaroo too aduɲɲa gandawey kokoyey kul do, i ga boroyaŋ sanba ka hun nongoo kul ra ka kaa ka haŋajer Sulaymaana lakkal šenney se.

Sulaymaana na Irkoy hugoo cinaroo soolu

(Taarikey 2to 1.18—2.17)

15 Tir koyraa kokoyoo kaŋ ti Hiram, waatoo kaŋ a maa kaŋ Sulaymaana yonandi ka tee kokoy ka huru nga baabaa Dawda dogoo ra, a na nga borey sanba Sulaymaana do, zama waati kul ceretaray bara nga nda Dawda game. 16 Sulaymaana mo na alhabar tee Hiram se ka nee: 17 «Ni hunday ga bay kaŋ wongu hun ay baabaa Dawda se nongoo kul here. I cindi wongu ra hala waatoo kaŋ nga Koyoo, Abadantaa nʼi daŋ cewey cire. Woo maaganda se a mana hin ka hugu cin Abadantaa, nga Koyoo maaɲoo ga. 18 Amma sohõ, Abadantaa, ay Koyoo nʼay noo hunanzamay nongoo kul here. Boro kul sʼay wongu, bone mo sii no. 19 Sohõ nga ne, ay ga baa ya hugu cin Abadantaa, ay Koyoo maaɲoo ga takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har ay baabaa Dawda se ka nee: ‹Ni izʼaroo kaŋ ay gʼa gorandi ni dogoo ra kokoytaraa ra, nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga.› 20 Woo ga, daŋ i ma Libaŋ gandaa sedere bundu dunbu ya ne. Ay borey ga hanga ni borey. Ay ga ni borey bana ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har, zama nʼga bay kaŋ boro kul sii ir do kaŋ ga wan bundu dunbuyan ka too Sidoŋ borey.»

21 Kaŋ Hiram maa Sulaymaana šenney, a hanse ka ɲaali, a nee: «Albarka ma bara Abadantaa se zaaroo woo ra kaŋ na Dawda noo izʼaru lakkalkoyni kaŋ ga jamaa boobaa woo juwal!» 22 Hiram na alhabar sanba Sulaymaana do ka nee a se: «Alhabaroo kaŋ nʼnʼa sanba ay do, ay maarʼa. Hayaa kul kaŋ nʼnʼa wiri, ay gʼa tee. Ay ga sedere nda sipres bundu kaŋ ga too sanba ma ne. 23 Ay borey ga bundey zaa ka hun Libaŋ ka koy teekoo jaboo ga. I gʼi haw cere ga kʼi doyandi haroo boŋ kʼi ka koy hala nongoo kaŋ nʼnʼa har ra. Nda i too no din, i ga bundey feeri kʼi kaa cere ga, war gʼi zaa ka koy nda ey. Ay binoo daŋ ka ŋaayan sanba ay hugoo goykey se.»

24 Woo ga, Hiram na Sulaymaana noo sedere bundu nda sipres bundu hinna kaŋ a ga bagʼa. 25 Sulaymaana mo na Hiram noo alkama ton zenber iddu (6.000) nda jii kaŋ mana hun kala zaytu musayante ra liitar zenber yaaha (8.000) nga hugoo se, Sulaymaana ga woo tee jiiri kul.

26 Abadantaa na Sulaymaana noo lakkal sanda takaa kaŋ nda a nʼa har a se. Alaafiya goo Hiram nda Sulaymaana game. Ngi boro hinkaa na amaana zaa cere se.

27 Kokoyoo Sulaymaana na aruyaŋ zaa Izirayel gandaa kul ra kʼi daŋ waazibi goyyaŋ ra. I manʼti kala aru zenber waranza (30.000). 28 Handu kul a ga boro zenber woy (10.000) kaa i ra kʼi sanba Libaŋ. Nda i na handu foo tee no din, i ga willi ngi do, a ga boro zenber woy (10.000) tana sanba. Woo ra boro foo kul ga handu foo tee Libaŋ ka willi ka kaa ka handu hinka tee nga hugoo do. Adoniram ti waazibi goykey jineboraa. 29 Sulaymaana goo nda boro zenber woyye (70.000) kaŋ ga jinay jere nda boro zenber woyyaaha (80.000) kaŋ ga tondi hoy tondi hondoo ra. 30 Lakkalkawyaŋ mo goo no kaŋ ti boro zenber hinza nda zangu hinza (3.300) kaŋ ga jamaa lakkal kaŋ ga goyoo tee. 31 Kokoyoo yaamar kaŋ i ma tondi babbeeriyaŋ kaa, tondi hennayaŋ, ngi no ma tee Irkoy hugoo asaasoo. 32 Sulaymaana cinakey, nda Hiram cinakey, nda Gebal borey na bundey nda tondey soolu ka hugoo cin.

6

Irkoy hugoo cinayanoo

(Taarikey 2to 3.1–14)

1 Izirayel borey fattaroo Misira banda ga, jiiri zangu taaci nda woyyaahantoo (480to) handu hinkantoo kaŋ ti Zib handoo ra kokoyoo Sulaymaana na Abadantaa hugoo cinayanoo šintin. Woo ti nga jiiri taacantoo a ga Izirayel laama.

2 Hugoo kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼa cin Abadantaa se, nga kuuyanoo ti kabedaaru woydu (60), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30). 3 Šiifaa kaŋ goo hugu beeroo jine goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan, nga nda Irkoy hugoo hayyanoo ga sawa, nga hayyanoo ti kabedaaru woy (10). 4 A na funeetaryaŋ kaŋ ra guurusuti goo kaa hugoo se. 5 Hugoo beeroo kaŋ ti hugu nda nga kuneheroo, a na hugu-izeyaŋ cin nga tarayhere cetaa ga kʼa kul kuubi kʼa bere. 6 Hugu-izey kaŋ cinandi taray cetaa ga gandahere waney hayyanoo ti kabedaaru guu, sooraa kaŋ goo a boŋ ti kabedaaru iddu, sooro hinkantoo ti kabedaaru iyye. A tonton Irkoy hugoo tarayhere cetewey tafayroo ga, cetaa tafayroo ga bisa cere, cetaa mma koy de nga tafayroo ga kacca. Woo ra bundey kaŋ ga hugoo kaŋ goo jere ga dii si naaga Irkoy hugoo cetaa ga. 7 Waatoo kaŋ i ga Irkoy hugoo cin, tondiyaŋ kaŋ soolandi ka hun tondi guusoo ra nda i nʼa cin, woo se cinaroo waati boro si maa guuru-baaba, wala daaši, wala guuru jinay kul jinde. 8 Sooraa miɲoo sii kala kabe guma here hugoo se. Sooro žigimee golbante nda boro ga žigi ka koy soorohugoo boŋ ka hun no din ka koy soorohugoo hinkantoo ra. 9 Kaŋ hugoo cinandi ka ben, Sulaymaana nʼa daabandi nda garbunduyaŋ nda sedere bunduyaŋ. 10 A na huguyaŋ cin hugoo kuubi-ka-beraa kul ra, ngi kayyanoo ti kabedaaru guu, sedere bunduyaŋ no ma ngi nda hugoo dii cere ga.

11 Abadantaa na šenni har Sulaymaana se ka nee: 12 «Hugoo woo kaŋ ni goo mʼa cin ya ne, nda ni dira ka sawa nda ay hantumey, kʼay hantumey kaŋ kayandi dii, nda nʼnʼay yaamarey kul dii, ni hanga ey, šennoo kaŋ ay nʼa har ni baabaa Dawda se, ay gʼa tabatandi ma ne. 13 Ay ga goro Izirayel borey game, ay sʼay jamaa Izirayel naŋ.»

Irkoy hugoo gundoo caararoo

14 Waatoo kaŋ Sulaymaana na Irkoy hugoo cin ka ben, 15 a na hugoo gundoo cetewey daabu nda sedere bunduyaŋ, kʼa dii za ganda hala beene garbundey, a na hugoo gandaheroo daabu nda sipres bundu. 16 A na kunehere hugoo din kaŋ goo nda kabedaaru waranka (20) cetewey daabu nda sedere bunduyaŋ kʼa za ganda hala beene. A na hugoo din hanse kʼa tee nongu henanantey ihenanantaa. 17 Hugoo kaŋ ra boro ga huru jina ma koy kunehere hugoo ra kuuyanoo ti kabedaaru woytaaci (40). 18 Sedere bundey kaŋ i nʼi daŋ Irkoy hugoo gundoo ra, i na bunduyaŋ fasal kʼi tee labtanda, nda kutukuryayaŋ. Hugoo gundoo kul ka tee sedere bundu, boro si dii tondi kul. 19 A na Irkoy hugoo kuneheroo soolu ka Abadantaa amaanaa sundukoo daŋ a ra. 20 Hugoo kuneheroo kuuyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru waranka (20), a nʼa kul daabu nda wura alhakiika, a na sargari tonadogoo kaŋ teendi nda sedere bundu mo daabu nda wura. 21 Sulaymaana na hugoo gundoo daabu nda wura alhakiika. Kunehere hugoo kaŋ a nʼa daabu nda wura, a na wura šešeriyaŋ daŋ jineheroo ra. 22 Takaa woo nda a na wura ka hugoo gundoo kul daabu hala a ben. Sargari tonadogoo mo kul kaŋ goo kunehere hugoo jere, a na nga mo kul daabu nda wura.

23 Almalayka hinka kaŋ se i ga nee šerib kaŋ a nʼi tee nda zaytu bundu, ngi kayyanoo ti kabedaaru woy (10), a nʼi daŋ kunehere hugoo ra. 24 Šerib faa fata jinaa goo nda kabedaaru guu, fata hinkantoo goo nda kabedaaru guu, woo ti ka hun fata foo boŋoo ga ka koy fata faa boŋoo ti kabedaaru woy (10). 25 Šerib hinkantoo mo fatawey ti kabedaaru woy (10). Šerib hinkaa diidaa nda ngi assuuraa kul ti affoo. 26 Šerib jinaa kayyanoo ti kabedaaru woy (10), ihinkantoo mo takaa din da. 27 A na šeribey daŋ kʼi kayandi kunehere hugoo gamoo ra. Šeribey fatawey ga feera, ijinaa fata foo ga tuku cetaa ga, ihinkantoo fata foo ga tuku cete faa ga. Ngi fata hinkaa kaŋ cindi ga tuku cere ga hugoo gamoo ra. 28 A na wura ka šeribey daabu.

29 Hugoo cetewey kul bande, hugu jinaa nda kuneheroo gundey, a na šeribyaŋ caaray i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ. 30 A na hugoo gandaheroo daabu nda wura, hugu jinaa nda kuneheroo.

31 Kunehere hugoo miɲoo, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna guu, affoo. 32 Ganboo caraw hinkaa lefewey teendi nda zaytu bundu. A na šeribyaŋ caara i ga, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ, a nʼi daabu nda wura. A na wura daŋ šeribey nda teenayɲaŋey mo ga. 33 Takaa follokaa no a nʼa tee Irkoy hugoo gundoo miɲoo se, a na ganbu kaŋ teendi nda zaytu bundu daŋ a ga, ganboo beene bundey nda nga carawey bundey ga too cetaa zamna taacaa, affoo. 34 Ganbu kaŋ caraw hinkaa lefewey teendi sipres bundu ra, caraw jinaa lefaa teendi nda bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba, ihinkantoo lefaa bundu tafay hinka kaŋ ga feera ka daaba goo a ga. 35 A na šeribyaŋ, nda teenayɲaayaŋ, nda kutukuryayaŋ caara ganbey ga. Nongey kaŋ a nʼi caara, a na wura kʼi daabu.

36 Woo banda ga, a na hugoo batumaa kaŋ goo batuma beeroo gundoo ra cin nda tondi beeri sorro hinza, nda sedere bundu sorro foo.

37 Sulaymaana laamaa jiiri taacantoo ra, Zib handoo ra, Abadantaa hugoo asaasoo cina ka ben. 38 Jiiri woy cindi faantoo (11to), Bul handoo kaŋ ti handu yaahantoo, hugoo nongey kul ben ka sawa nda woo kaŋ a ga hima ka tiya. Jiiri iyye ra Sulaymaana na hugoo cin ka ben.

7

Sulaymaana na kokoy hugoo cin

1 Sulaymaana na nga hugoo cin. Jiiri woy cindi hinza (13) no a nʼa tee nga cinayanoo ra hala a kul ga ben. 2 Hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa», nga no a jin kʼa cin. Nga kuuyanoo ti kabedaaru zangu (100), nga hayyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga kayyanoo ti kabedaaru waranza (30). A na daabandoo gorandi sedere bundu sorro taaci ga kaŋyaŋ ti ganjiyaŋ, sedere garbunduyaŋ goo ganjey ga. 3 I na sedere bundu woy cindi guu (15) daŋ hala sorro hinza sedere garbundey boŋ ka hugoo daabu, i kul cere ra ti woytaaci cindi guu (45). I kul si goro kala ganjey ga. 4 Funeetar sorro hinza bara a ra. I kul ga cere tenje. 5 Hurudogey nda ngi kaadarey kul kuuyaney nda hayyaney ga sawa. Funeetarawey kul miɲey ga cere guna nongu hinza ra.

6 Woo banda ga, Sulaymaana na galliyaa cin kaŋ ganjey gʼa dii, nga kuuyanoo ti kabedaaru woyguu (50), nga hayyanoo ti kabedaaru waranza (30), galliya goo hugoo jinoo ra kaŋ ga kay ganjiyaŋ ga, tende goo miɲoo ra.

7 A yee ka šiifaa cin kaŋ ra kokoyoo gorohayaa goo, no din ra a ga ciiti dunbu, i ga nee a se ciitihugoo, a nʼa daabu nda sedere bundu za ganda hala beene.

8 Nga hugoo kaŋ ra a ga goro cinandi nda taka follokaa batuma tana ra šiifaa din dumaa ga.

Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a, hugoo kaŋ a nʼa cin a se, nga nda hugoo woo kul ti cine foo.

9 Hugey wey kul cinandi tondi beeri hennayaŋ kaŋyaŋ ga sawa, i hoyandi nda cendi jinehere nda bandahere, kʼa dii za asaasoo hala beene, za taray hala batumaa ra. 10 Asaasoo mo mana teendi kala nda tondi henna beeriyaŋ, tondiyaŋ no kaŋ affooyaŋ goo nda kabedaaru woy (10), affooyaŋ mo goo nda kabedaaru yaaha. 11 A na tondi hennayaŋ kaŋ hoyandi, ngi nda sedere bunduyaŋ daŋ asaasoo boŋ. 12 Batuma beeroo kuubi-ka-beraa kul bande, cete kaŋ teendi nda tondi hoyanteyaŋ sorro hinza goo, nda sedere garbundu sorro foo, Abadantaa hugoo kunehere batumaa nda nga hugoo šiifaa kul ti takaa foo.

Sulaymaana na goyyaŋ talfi Hiram ga

(Taarikey 2to 2.12–13)

13 Woo banda ga, kokoyoo Sulaymaana donto i ma koy Tir ka kate boro foo kaŋ maaɲoo ti Hiram. 14 Hiram manʼti kala woy foo kaŋ ti Neftali alkabiilaa boro kaŋ kurɲoo buu izʼaroo, baaboo ti Tir boro, alhan goykaw no. A goo nda lakkal, nda fahamay, nda bayray ka goy dumi kul tee alhan ra. A kaa kokoyoo Sulaymaana do ka nga goyey kul tee.

Irkoy hugoo alhan ganjey

(Taarikey 2to 2.15–17)

15 Hiram na alhan ganji hinkaa hanse, ihinkaa, affoo kul goo nda kabedaaru woy cindi yaaha (18) kayyan, karfu kaŋ goo nda kabedaaru woy cindi hinka (12) ga hin ka ganji hinkaa affoo kul kuubi-ka-beraa neeši.* 16 A na ganjey daabirji hinka tee nda alhan mennante, i ga fura ganjey boŋ, ijinaa goo nda kabedaaru guu kayyan, ihinkantoo goo nda kabedaaru guu kayyan. 17 Guuru fun-funante nda šešeri guli-gulanteyaŋ taalam goo ganjey daabirjey ga kaŋ goo ganjey boŋ, a na iyye tee ijinaa se, a na iyye tee ihinkantoo se. 18 A na grenad-izey tee sorro hinka kʼi ka guuru fun-funantey ijinaa kuubi kʼa bere, ka daabirjey kaŋ goo ganjey boŋ daabu, taka follokaa no a nʼa tee ihinkantoo se. 19 Daabirjey kaŋ ga fura ganjey boŋ galliyaa ra, ga hima nda kutukuryayaŋ, ngi affoo kul goo nda kabedaaru taaci. 20 Daabirjey kaŋ goo ganji hinkaa boŋ beene grenad-ize zangu hinka (200) ga affoo kul kuubi kʼa bere guuru fun-funantaa se banda. 21 A na ganjey kayandi Irkoy hugoo galliyaa jere, ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe guma here, a na maaɲoo daŋ Yakin (maanaa «Irkoy ga tabati»), ganjoo kaŋ a nʼa kayandi kabe waawa here, a nʼa maaɲoo daŋ Bowazu (maanaa «Irkoy goo nda hinay»). 22 Waatoo kaŋ ganjey boŋey kutukuryayaŋ huru i ga, ganjey goyoo ben.

Alhan hanfi beeroo

(Taarikey 2to 4.2–5)

23 Woo banda ga, Hiram na alhan mennante doori mul ra ka hanfi beeri tee, maaɲoo ti «teekoo». Boŋ faa ka koy boŋ faa ga ti kabedaaru woy (10), nga kunturoo kul mma gunguti, nga kayyanoo ti kabedaaru guu, nga kuubi-ka-beraa ti kabedaaru waranza (30). 24 Hanfoo din miɲoo cire nda nga kuubi-ka-beraa kul bande labtandayaŋ goo kaŋ gʼa taalam, kabedaaru foo kul ize woy (10) goo a ga. Labtanda sorro hinka no kaŋ mennandi nda alhan hanfi follokaa. 25 Hanfoo gorandi alhan haw woy cindi hinka (12) boŋ: ihinza ga hawsa here tenje, ihinza ga waynakaŋay here tenje, ihinza ga gurma here tenje, ihinza ga waynahunay here tenje, hanfoo goo i boŋ, ngi kul dumawey ga koy kunehere. 26 Hanfoo meefendoo wargayanoo ti kabetaami foo. Miɲoo teendi sanda hari haŋpoti mee, nga assuuraa ma nee kutukurya. Liitar zenber woyyaaha (80.000) cine no a ga zaa.

Alhan torkawey

27 Woo banda ga, Hiram na alhan torka woyaa (10) hanse. Torka foo kul kuuyanoo ti kabedaaru taaci, kabedaaru taaci hayyan, kabedaaru hinza kayyan. 28 Takaa ne kaŋ nda torkawey teendi: alhan tafayyaŋ nda kunturoo teendi, alhan tafayyaŋ mo goo bunduyaŋ game. 29 Ganjihaylayaŋ, nda hawyaŋ, nda almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib biyey goo alhan tafawey ga kaŋ goo bundey game. Ganjihaylawey nda hawey beene nda i cire taalam alhan šešeriyaŋ goo. 30 Alhan cee taaci goo torka foo kul se, alhan guuruyaŋ gʼi dii. Haya gaabanteyaŋ bara cee taacaa se, i ga koy too hanfoo cire, šešeriyaŋ kaŋ ga taalam gʼi kul tenje. 31 Torka foo kul beeneheroo ra, fun goo carawey game kaŋ bisa ey nda kabedaaru foo. Beeneheroo miɲoo ga gunguti, nga ti hanfoo jisidogoo, nga hayyanoo ti kabedaaru foo nda jere. Hayayaŋ biyey kaŋ žeerandi goo miɲoo ga. Torkaa alhan tafawey caraw taacaa kul ga sawa, i si gunguti. 32 Torkaa cee taacaa goo torkaa alhan tafawey cire. Guurey kaŋ ga cewey dii si denji kala torkaa gandaheroo ga. Torkaa cee foo kul kayyanoo manʼti kala kabedaaru foo nda jere. 33 Cewey teendi sanda bari torkawey cewey takaa. Ngi cewey daŋdogey, nda žantey, nda humekarfey, nda humey, i kul mana teendi kala alhan mennante ra. 34 Haya gaabante taaci goo torkaa kanje taacaa ga, ngi nda torkaa kunturoo kul ka karandi cere ra. 35 Torka kunturoo foo kul miɲoo kaŋ goo beene, meefendu kokoyfuula alhaali goo a ga kaŋ kayyanoo ti kabedaaru jere kaŋ ga torkaa miɲoo kuubi kʼa bere. Beeneheroo din ga kabeyaŋ goo kaŋ ngi nda alhan tafawey kul teendi guuru follokaa ra. 36 A na šeribyaŋ, nda ganjihaylayaŋ, nda teenayɲaayaŋ žeeri torkawey guuru tafawey ga, nda nongu kooney kul ga, a na šešeriyaŋ kaŋ ga taalam žeeri kʼi kuubi ka bere. 37 Takaa follokaa nda a na torka woyaa (10) kul tee: guuru no a nʼa mennandi ka affoo kul kunturoo tee. I kul kuuyanoo, nda ngi hayyanoo, nda ngi takaa kul ti affoo.

38 Woo banda ga, Hiram na alhan hanfi woy (10) tee. Hanfi foo kul ga liitar zangu yagga (900) cine zaa, ngi affoo kul manʼti kala kabedaaru taaci. Hanfi foo kul furandi torka woyaa (10) affoo boŋ. 39 A na torka guu daŋ Irkoy hugoo se kabe guma here, a na torka guu daŋ Irkoy hugoo se kabe waawa here. A na hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo» daŋ Irkoy hugoo se kabe guma ga ka koy waynahunay nda gurma here.

Irkoy hugoo guuru jinawey

(Taarikey 2to 4.7—5.1)

40 Hiram na boosu kaa jinawey, nda pelley, nda kusey tee. Takaa woo nda a na goyey kul benandi kaŋ a nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo ra, goyey ti: 41 ganji hinka, nda ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ, nda guuru fun-funante hinkaa kaŋ ga ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 42 nda grenad-ize zangu taaci (400) guuru fun-funante hinkaa se, grenad-ize sorro hinka guuru fun-funante foo kul se, ka ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 43 nda torka woyaa (10), nda hanfi woyaa (10) kaŋ goo torkawey boŋ, 44 nda hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo», nda haw woy cindi hinkaa (12) kaŋ goo «teekoo» cire, 45 boosu kaa jinawey, nda pelley, nda kusey. Jinawey wey kul kaŋ Hiram nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo se mana teendi nda kala alhan yutta. 46 Žurdeŋ isaa gooroo ra kokoyoo nʼi mennandi, laboo tafayyanoo ga, Sukot koyraa nda Sartaŋ koyraa game. 47 Sulaymaana na jinawey kul daŋ Irkoy hugoo ra, ngi booboyanoo se boro si hin ka alhanoo tiŋaa hinnaa bay.

48 Sulaymaana na Abadantaa hugoo jinawey kul tee mo: sargari tonadogoo kaŋ teendi nda wura, nda taabaloo kaŋ teendi nda wura kaŋ ga i ga takulawey kaŋ jisandi Irkoy se daŋ, 49 nda fitilla gorodogey kaŋ teendi nda wura alhakiika, igguu goo kabe guma here, igguu goo kabe waawa here kunehere hugoo miɲoo jine, nda kutukurya biyey, nda fitillawey, nda kanbey kaŋ ga fitilla zaara boosoo dunbu, i kul ti wura. 50 Taasa beerey, nda huryawey, nda kusey, nda potey, nda dugu canbey, i kul teendi nda wura alhakiika. Hugoo kunehere, nongu henanantey ihenanantaa ganbey nda Irkoy hugoo miɲey guuru-izey kaŋ ga ganboo lefewey dii carawey ga mana teendi nda kala wura.

51 Takaa woo nda goyey kul kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo ra ben. Sulaymaana kate jinawey kaŋ nga baabaa Dawda nʼi daŋ jere ga Abadantaa se kaŋ ti nzorfu kaaray, nda wura, nda jinawey jerey. A nʼi jisi Abadantaa hugoo alman jisidogey ra.

8

Sulaymaana na amaanaa sundukoo jisi Irkoy hugoo ra

(Taarikey 2to 5.2—6.2)

1 Alwaatoo woo ra, kokoyoo Sulaymaana na Izirayel boro beerey marga nga do Žerizalem kaŋ ti alkabiilawey boŋkoyney, nda Izirayel borey hugu boŋey i ma kaa ka Abadantaa amaanaa sundukoo zaa ka hun Dawda koyraa ra kaŋ ti Siyoŋ ka koy hala Irkoy hugoo ra. 2 Izirayel arey kul kaa ka marga kokoyoo Sulaymaana do, handoo kaŋ se i ga nee Etanim ra, jingaroo* se, nga ti handu iyyantoo. 3 Izirayel boro beerey kul kaa, sargari juwalkey na sundukoo jere. 4 I na Abadantaa sundukoo zaa ka koy, nda cere kubayyan hukkumoo, nda jinay henanantey kul kaŋ goo hukkumoo ra. Sargari juwalkey nda Lewi borey kʼi zaa ka koy Irkoy hugoo ra. 5 Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel jamaa kul kaŋ goo a jere, i kul goo sundukoo jine a bande, i ga alman buuna nda ibeeri kaa sargari, ngi booboyanoo se boro si hin kʼi kabu ka ngi hinnaa bay.

6 Sargari juwalkey koy nda Abadantaa amaanaa sundukoo kʼa jisi nga dogoo ra, Irkoy hugoo kuneheroo ra, nongu henanantey ihenanantaa ra, almalaykey kaŋ se i ga nee šeribey fatawey cire, 7 zama šeribey nka ngi fatawey daaru sundukoo jisidogoo boŋ. Ngi fatawey ga sundukoo nda bundey kaŋ gʼa zaa kul daabu. 8 Bundey ga kuu, boro si dii ey nda manʼti boŋey hinne, nda boro goo kunehere hugoo miɲoo ga, nongu henanantaa ra, amma boro si hin ka bara taray ka dii ey. I cindi no din hala hõ. 9 Haya kul sii sundukoo ra nda manʼti tondi walha hinkaa hinne kaŋ Musa nʼi jisi a ra Horeb tondi hondoo boŋ waatoo kaŋ Abadantaa na amaana daŋ nga nda Izirayel borey game, waatoo kaŋ i fatta Misira gandaa ra.

10 Waatoo kaŋ sargari juwalkey ga fatta nongu henanantaa ra, duulaa na Abadantaa hugoo too met. 11 Sargari juwalkey mana hin ka goy koyne duulaa sabbu se, zama Abadantaa daržaa na nga hugoo too met.

12 Waatoo din Sulaymaana nee: «Abadantaa, ni ka nee kaŋ nʼsi goro kala kubay bibi tik ra. 13 Ay na hugu henna alhakiika cin ma ne kaŋ ga tee ni gorodogoo, nʼga goro a ra hala abada.»

Sulaymaana šenney Irkoy hugoo ga

(Taarikey 2to 6.3–11)

14 Kokoyoo bere Izirayel margaroo here ka gaara i kul se. Izirayel margaroo kul goo ma kay. 15 A nee: «Ay ga albarka daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ šelaŋ nda nga miɲoo ay baabaa Dawda se, nga kaboo na hayaa tee kaŋ a nʼa har ka nee: 16 ‹Za hanoo kaŋ ay nʼay jamaa Izirayel fattandi Misira, ay mana koyra suuba Izirayel alkabiila kul koyra ra kaŋ ma hugu cin hala ay maaɲoo ma bara a ga, amma ay na Dawda suuba hala a ma tee ay jamaa Izirayel se jinehun.› 17 A goo ay baabaa Dawda binoo ra nga ma hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 18 Amma Abadantaa nee ay baabaa Dawda se: ‹Zama a goo ni binoo ra ma hugu cin ay maaɲoo ga, haya henna no kaŋ goo ni binoo ra. 19 Amma manʼti ni no ma hugoo cin. Ni izʼaroo, woo kaŋ hun ni hamoo ra, nga no ma hugoo cin ay maaɲoo ga.›» 20 Sulaymaana yee koyne ka nee: «Abadantaa na hayaa tee kaŋ a nʼa har. Ay huru ay baabaa Dawda dogoo ra ka goro kokoytaraa ra Izirayel jamaa boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. Ay na hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 21 Waatoo kaŋ Abadantaa gʼir baabey fattandi Misira, amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda ir baabey game, sundukoo kaŋ ra amaanaa šenney goo, ay na sundukoo din jisidogoo tee hugoo ra.»

Sulaymaana Irkoy ŋaarayroo

(Taarikey 2to 6.12–40)

22 Sulaymaana kay Abadantaa sargari tonadogoo jine ka Izirayel margaroo kul tenje. A na nga kabey jer beenaa here, 23 a nee: «Ya Abadantaa, Izirayel Koyoo, koy kul sii no sanda ni cine beenaa ra beene wala laboo ga ganda. Ni tamey kaŋ ga ni fondaa gana nda ngi binoo kul, nʼga amaanaa too kaŋ goo ni nda ey game ka borohennataray tee i se. 24 Woo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo ay baabaa Dawda se, woo kaŋ ni hunday miɲoo nʼa har, ni hunday kaboo nʼa tee hõ. 25 Sohõ Abadantaa, Izirayel Koyoo, hayaa tee kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se ka nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra ay jine, nda de ni izʼarey na lakkal daŋ ngi dira takaa kaŋ i gʼa gana se, ka dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni dira ay jine.›† 26 Sohõ Izirayel Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, šennoo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se ma tabati.

27 Amma nda cimi, Irkoy ga kaa ka goro laboo ga wala? Beenawey nda ngi beeriyanoo kul si hin ka ni zaa, soko hugoo woo kaŋ ay nʼa cin. 28 Woo kul, Abadantaa, ay Koyoo, haŋajer ni tamoo ŋaarayroo nda suurandiyanoo se, ma maa wurroo nda ŋaarayroo kaŋ agay, ni tamoo gʼa tee ma ne hõ. 29 Yala ni moɲey ma bara hugoo woo ga cijin nda zaari kʼa hawgay, nongoo ga kaŋ ni nee: ‹Ay maaɲoo goo nongoo woo ga.›‡ Haŋajer ni tamoo ŋaarayroo se kaŋ a gʼa tee ne ra. 30 Haŋajer ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se waati kaŋ i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray. Haŋajer ir se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ir se, ma yaafa ir se.

31 Boro kaŋ duu nga cinaa ga zunubu, de i nee kaŋ boraa ma žee, nda a kaa ni sargari tonadogoo jere žeeyanoo se hugoo woo ra, 32 ma haŋajer i se beenaa ra ka misoo woo guna, ma goy ka ni tamey ciiti ka tooɲekaa zukandi ka nga goy futaa kaŋandi a boŋ, ka šerrantaa henanandi ka sawa nda nga šerreyanoo.

33 Waati kaŋ iberiyaŋ na Izirayel ni jamaa kar, zama Izirayel na zunubu tee ni ga, nda i yee kate ni ga ka ni maaɲoo beerandi, ka ni ŋaaray ka ni suurandi hugoo woo ra, 34 ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni jamaa Izirayel zunuboo yaafa. Mʼi willi kate gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se.

35 Nda beenaa daaba, de ncirɲi si kaŋ, zama i na zunubu tee ma ne, nda i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray, ka ni maaɲoo beerandi, ka ngi zunuboo naŋ ka kaa ni ga, zama nʼnʼi taabandi, 36 ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni tamey nda ni jamaa kaŋ ti Izirayel zunuboo yaafa. Ma fondo hennaa cebe i se kaŋ i ga hima kʼa gana, ni gandaa kaŋ nʼnʼa noo ni jamaa se sanda tubu noo ncirɲi.

37 Nda heray kaa gandaa ra, wala sorfa, wala kogay, wala ka dumari-izey funbandi, wala ndoo, wala ndoo-ize, wala nda iberi kaa ka ni jamaa wanga kʼa daŋ game kʼa dii nga gandaa koyrawey ra, nda dori dumi kul kaŋ no, wala wirci dumi kul kaŋ no, 38 nda ni jamaa Izirayel boro foo wala ni jamaa kul binoo hanse ka maray, nda a na ni ŋaaray ka ni suurandi, nda a na nga kabey jer hugoo woo here ka ni ŋaaray, 39 ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Ma yaafa, goy ka boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo, zama nʼga bine bay, nda cimi, ni hinne no ma adamize kul binoo bay. 40 Nda woo teendi, i ga hunbur ni jirbey kul kaŋ i gʼi tee gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ir baabey se.

41 Taka follokaa no yawoo se kaŋ manʼti ni jamaa Izirayel boro. Nda a kaa ka hun nongu mooro ra ni maaɲoo sabbu se, 42 zama i ga kaa ka maa ni maa beeroo, nda ni kabe gaabantaa hinoo, nda a bere hugoo woo here ka ni ŋaaray, 43 ma haŋajer a se beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Haya kul kaŋ nda a na ni ŋaaray, mʼa tee a se hala laboo kul jamawey ma ni maaɲoo bay, ka hunbur ni sanda takaa kaŋ nda ni jamaa Izirayel ga hunbur ni, i ma bay mo kaŋ hugoo woo kaŋ ay nʼa cin, ni maaɲoo no ma ciyandi a ga.

44 Waati kaŋ ni jamaa fatta ka koy nga iberoo wongu, a ma tee nongu kul kaŋ ra nʼnʼi sanba, nda i bere koyraa here kaŋ nʼnʼa suuba nda hugoo here kaŋ ay nʼa cin ni maaɲoo ga, nda i na ni, Abadantaa ŋaaray, 45 beenaa ra, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyanoo se ka ngi almuraadoo hanse.

46 Nda i na zunubu tee ma ne, zama boro sii no kaŋ si zunubu tee, nda ni futu i ga kʼi daŋ ngi iberey kabey ra kaŋ hin ey, ka koy nda ey ngi gandaa ra kʼi daŋ tamtaray, a ma tee iberi ganda mooro wala imaana, 47 i diyandi ka koy nda ey gandaa kaŋ no ra, nda no din ra i na lakkal barmay, nda i tuubi ka ni suurandi borey kaŋ nʼi daŋ tamtaray gandaa ra, ka nee: ‹Ir na zunubu tee, ir na laybu tee, ir na goy futu tee›, 48 gandaa kaŋ ra i goo kaŋ ra ngi iberey koy nda ey, nda i tuubi ka kaa ni ga nda ngi binoo kul, nda ngi hundoo kul, ka bere gandaa here, gandaa kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se, de mo i bere koyraa here, koyraa kaŋ nʼnʼa suuba, ka bere hugoo here kaŋ ay nʼa cin ma ne, ka ni ŋaaray, 49 beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyanoo se ka ngi almuraadoo hanse. 50 Yaafa ni jamaa se kaŋ na zunubu tee ma ne, goy futu kul kaŋ i nʼa tee, mʼa kul yaafa i se, ma naŋ borey kaŋ nʼi tee tam ma hinna i se, 51 zama ni jamaa no, ni tuboo no kaŋ nʼnʼi fattandi Misira kaŋ tee war se ma nee guusu kaŋ ra guuru ga mennandi.

52 Suuri ka lakkal daŋ ni tamoo suurandiyanoo se nda ni jamaa Izirayel suurandiyanoo se, waati kul kaŋ i na ni maaɲoo cee, ma haŋajer ir se, 53 zama ni ti ir Koyoo, Abadantaa, ni no kʼir suuba kʼir kaa aduɲɲa jama cindey kul ra kʼir tee ni wane, takaa kaŋ nda nʼnʼa har nda ni tamoo Musa waatoo kaŋ nʼnʼir baabey fattandi Misira.»

Sulaymaana gaara jamaa se

54 Waatoo kaŋ Sulaymaana na ŋaarayroo nda suurandiyanoo woo kul tee Abadantaa se ka ben, a tun ka hun Abadantaa sargari tonadogoo jine kaŋ ra a cindi ka sonbu ka kabey jer beene ka Irkoy ŋaaray. 55 Woo banda ga, a tun ka kay, a na jinde jer ka gaara Izirayel jamaa kul se ka nee: 56 «Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ na nga jamaa Izirayel noo hunanzamay sanda takaa kaŋ nda a nʼa har! Šenni henney kul kaŋ a nʼi har nda nga tamoo Musa, haya kul mana cindi i ra kaŋ mana tee. 57 Yala Abadantaa, ir Koyoo ma cindi ir bande sanda takaa kaŋ nda a cindi ir baabey bande, a masʼir naŋ, a masʼir fur. 58 A mʼir biney ka koy nga here hala ir ma nga fondawey kul gana, ir ma nga yaamarey, nda nga hantumey, nda nga hantumey kaŋ kayandi dii kaŋ nda a nʼir baabey yaamar. 59 Šenney wey kul kaŋ ay nʼi har Abadantaa jine kaŋ ti suurandiyaney, i ma cindi Abadantaa, ir Koyoo jine cijin nda zaari, a ma nga tamoo nda nga jamaa Izirayel faaba, haya kul kaŋ ga i ga too, waati kul a mʼa hanse i se. 60 Nda woo teendi, dumey kul kaŋ goo laboo ga, ga bay kaŋ Abadantaa ti Irkoy, nga dumaa ga koy tana sii no. 61 Woo se, war ma hawa Abadantaa, ir Koyoo ga nda war biney kul, ka hanga nga hantumey, ka nga yaamarey dii, sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ.»

Sargarey kaŋyaŋ kaandi Abadantaa se

(Taarikey 2to 7.4–10)

62 Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel kul na sargari kaa Abadantaa se. 63 Alaafiya teendi sargarey kaŋ Sulaymaana nʼi kaa Abadantaa se manʼti kala haw kobsi zenber waranka cindi hinka (22.000), feejey nda hanciney cere ra mana tee kala alman boŋ zenber zangu nda zenber waranka (120.000). Takaa woo no kokoyoo nda Izirayel borey kul nʼa tee ka Abadantaa hugoo goyoo feeriyanoo tee. 64 Han follokaa din da, kokoyoo na batumaa gamoo kaŋ goo Abadantaa hugoo jine daŋ jere ga Abadantaa se, a na sargari kukurantey, nda taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney kaa no din, zama alhan sargari tonadogoo kaŋ goo Irkoy hugoo jine kacca sargari kukurantey, nda taasu sargarey, nda alaafiya teendi sargarey maaney se.

65 Alwaatoo din, Sulaymaana na Tendewey jingaroo tee, nda Izirayel kul. Kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Misira gooroo do, alžama beeri kaa ka margari tee Abadantaa, ir Koyoo jine. I na margaroo tee jirbi iyye, nga banda ga, i yee ka jirbi iyye tana tee, woo ti cere ra jirbi woy cindi taaci (14). 66 Jirbiiyye hinkantoo woo subaa ra, Sulaymaana na jamaa sallama. I gaara kokoyoo se jina i koy ngi do. I ga ɲaali, biney ga kan nda haya henney kul kaŋ Abadantaa nʼi tee nga tamoo Dawda nda nga jamaa Izirayel se.

9

Abadantaa yee koyne ka nga boŋ cebe Sulaymaana se

(Taarikey 2to 7.11–22)

1 Sulaymaana na Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo cin, a na haya kul kaŋ a ga baa nga mʼa tee, tee ka ben. Waatoo kaŋ a na wey tee, 2 Abadantaa na nga boŋ bangandi Sulaymaana se cee hinkantoo sanda takaa kaŋ nda a na nga boŋ bangandi a se Gabawoŋ. 3 Abadantaa nee a se: «Ay maa ni ŋaarayroo nda suurandiyanoo kaŋ nʼnʼi har ya ne. Hugoo kaŋ nʼnʼa cin, ay nʼa tee nongu henanante kʼay maaɲoo daŋ a ga hala abada, waati kul ay gʼa lakkal, ay binoo goo a se. 4 Ni, nda ni dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni baabaa Dawda dira ay jine nda bine henanante nda šerretaray, ka hayaa tee nda takaa hunday kaŋ nda ay na ni yaamar, nda nʼnʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii, 5 ay ga ni kokoytaraa tabatandi Izirayel boŋ hala abada ka sawa nda woo kaŋ ay nʼa har ni baabaa Dawda ga waatoo kaŋ ay nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra.›* 6 Amma nda war mooru ay ga, war nda war hayrey, nda war mana yadda ka dira nda ay yaamarey nda ay hantumey kaŋ ay nʼi daŋ war jine, nda war koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, 7 war, Izirayel borey, ay ga war kaa laboo ra kaŋ ay nʼa noo war se, hugoo kaŋ ay nʼa daŋ jere ga kʼa kayandi ay maaɲoo se, ay si yee ka bagʼa koyne, Izirayel ga tee yaasayhaya nda haarayhaya dumey kul game. 8 Hugu daržantaa woo kayriroo, boro kul kaŋ kaa ka bisa a jere, boraa gʼa guna nda kayfi ka wisi ka nee: ‹Macin se Abadantaa na takaa woo tee gandaa woo nda hugoo woo se?› 9 Borey ga zaabi ka nee: ‹I nka banda bere Abadantaa se, ngi Koyoo kaŋ na baabey fattandi Misira gandaa ra. I koy hanga koy tanayaŋ ka sujudu i se kʼi gana. Woo se Abadantaa kate i ga bonaa woo kul.›»

Goy tanayaŋ kaŋ Sulaymaana nʼi tee

(Taarikey 2to 8.1–18)

10 Jiiri waranka (20) no Sulaymaana nʼa tee ka hugu hinkaa cinayanoo benandi: Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo. 11 Sedere bundoo, nda sipres bundoo, nda wura hinnaa kaŋ Sulaymaana ga bagʼey, Tir kokoyoo kaŋ ti Hiram nʼi kul noo a se, Sulaymaana na Hiram noo koyra waranka (20) Galile gandaa ra. 12 Hiram hun Tir ka kaa ka dii koyrawey kaŋ Sulaymaana nʼi noo nga se, koyrawey mana kan a se. 13 A nee: «Agʼarmaa, koyrawey wey no ni yadda kʼi noo ya ne wala?» Hiram na no din maaɲoo daŋ Kabul gandaa (maanaa «ganda kaŋ manʼti haya»), maaɲoo woo da bara a ga hala hõ. 14 Ka gar wura ton hinza nda jere no Hiram nʼa sanba Sulaymaana se.

15 Borey kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goy ra, ngi goyey ne: i na Abadantaa hugoo cin, i na kokoyoo hunday hugoo cin, ka Milo dogoo† hanse, ka Žerizalem cetaa cin, nda Hasor, nda Megido, nda Gezer. 16 Firawuuna kaŋ ti Misira kokoyoo žigi ka koy kaŋ Gezer koyraa ga kʼa dii, nga koyraa borey kaŋyaŋ ti Kanaŋ borey, a nʼi wii, a na nuune daŋ koyraa ra kʼa tee boosu. Woo banda ga, waatoo kaŋ nga ize woyoo nda Sulaymaana hiiji, a na koyraa noo nga ize woyoo se kʼa tee a se gomni. 17 Sulaymaana na Gezer cin koyne, nda Bet-Horoŋ koyraa kaŋ goo ganda. 18 A na Balat mo cin koyne, nda Tadmor kaŋ goo saajoo ra, Žuda gandaa ra, 19 nda nga koyrawey kul kaŋ ra a ga jinay fanji, nda koyrawey kaŋ ra nga bari torkawey nda nga baryey goo. Cinari kaŋ a ga baa nga mʼa tee, a nʼi kul tee Žerizalem, nda Libaŋ, nda gandaa kul kaŋ goo nga hinoo cire. 20 Dumiyaŋ cindi gandaa ra kaŋ ti Amor borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey, i manʼti Izirayel boro. 21 Dumey wey ka cindi gandaa ra, wey kaŋ Izirayel borey mana hin kʼi halaci sõy. Wey din no Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goyyan ra, i cindi woo da ra hala hõ. 22 Amma Sulaymaana mana Izirayel boro kul tee tam. A nʼi tee wongu-ize, a na affooyaŋ tee nga goykey, a na affooyaŋ tee nga wongu-izey jineborey, ka affooyaŋ tee nga bari torkawey jineborey, ka affooyaŋ tee nga baryey jineborey. 23 Ngi ti lakkalkey boŋkoyney. Goykaw-izey kaŋ ga waazibi goyey tee Sulaymaana se goykaw jineborey hinnaa ti zangu guu nda woyguu (550), ngi no ma jamaa goyey hawgay.

24 Waatoo kaŋ Firawuuna ize woyoo kaŋ Sulaymaana hiiji a hun Dawda koyraa ra ka gana ka koy nga hugoo ra kaŋ Sulaymaana nʼa cin a se, a na nongoo mo cin kaŋ se i ga nee Milo‡.

25 Cee hinza jiiroo ra no Sulaymaana ga sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa sargari tonadogoo ga kaŋ a nʼa cin Abadantaa se, a ga dugu mo dullandi sargari tonadogoo ga kaŋ goo Abadantaa jine. Takaa woo nda a na Abadantaa hugoo tee ka ben.

26 Kokoyoo Sulaymaana na harihii beeriyaŋ hanse Esiyoŋ-Geber koyraa ra, Elat koyraa jere, Kakaarey teekoo miɲoo ga, Edom gandaa ra. 27 Hiram na nga borey sanba i ma koy Sulaymaana borey gaa ngi harihii goyoo ra, goniyaŋ no harihii zurandiyan ra. 28 I na harihiyey zurandi ka koy Ofir gandaa ra, i na wura kaŋ bisa ton woy cindi taaci (14) zaa no din ka koy nda ey kokoyoo Sulaymaana do.

10

Šeba kokoy woyoo kaa ka Sulaymaana foo

(Taarikey 2to 9.1–21)

1 Šeba gandaa kokoy woyoo maa maaɲoo kaŋ Sulaymaana duu a Abadantaa albarkaa ra, woo se a kaa Sulaymaana do kʼa sii kʼa hãa ka dii nga lakkaloo. 2 Kokoy woyoo kaa Žerizalem, nga nda jama beeri kaŋ goo a bande, nda yooyaŋ kaŋ ga haya hew kaanayaŋ, nda wura boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ ga jeeje. A kaa Sulaymaana do ka haya kul kaŋ goo nga binoo ra har a se. 3 Haya kul kaŋ nda a na Sulaymaana hãa, Sulaymaana nʼa kul zaabi. Nga hãayaney kul ra, affoo kul sii no kaŋ šendi kokoyoo se kaŋ a mana nga zaaboo noo. 4 Šeba kokoy woyoo dii Sulaymaana lakkaloo kul, kokoy hugoo kaŋ a nʼa cin mo a dii a, 5 nda ŋaahayey kaŋ gorandi, nda nga borey gorodogey, a dii mo goykey goy takaa nda ngi bankaarawey, nda nga haŋhaya hansekey, a dii mo nga sargari kukurantey kaŋ ga kaandi Abadantaa hugoo ra. Waatoo kaŋ a dii woo kul, a kayfi, a gaaya. 6 Woo ga, a nee kokoyoo se: «Waatoo kaŋ ay goo ay gandaa ra, woo kaŋ ay maarʼa ni goyey ga nda ni lakkaloo ga, cimi no. 7 Ay mana naanay woo kaŋ ga harandi, kala agay hunday kaa ka dii a nda ay moɲey. Nda cimi, woo kaŋ harandi ya ne ni ga si too ba jeroo. Woo kaŋ ay maarʼa, ni lakkaloo nda ni almanoo bisa a pew. 8 Ni borey nda ni tamey maakaani, zama i goo ni jere waati kul ka maa ni lakkal šenney. 9 Albarka ma bara Abadantaa, ni Koyoo se, kaŋ ni kan a se, a na ni gorandi Izirayel fuulaa ra, zama a ga baa Izirayel hala abada. A na ni tee kokoy hala ma goy nda cimi nda šerretaray.»

10 Woo banda ga, Šeba kokoy woyoo na Sulaymaana beerandi kʼa noo wura ton hinza nda jere, nda haya hew kaanayaŋ boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ. Haya hew kaanaa hinnaa kaŋ a nʼa noo Sulaymaana se, boro kul mana kate nga cine koyne.

11 Koyne mo Hiram harihiyey kaŋ koy Ofir gandaa ra ka wura ceeci, i kate ngi bande mo santal bundu hay šenda boobo-boobo nda tondi hay šendayaŋ. 12 Kaŋ i too kate, kokoyoo na santal bundey daŋ beene Abadantaa hugoo ga nda kokoyoo hugoo ga, a na kuntijiyaŋ nda kurbuyaŋ tee donkey se. Santal bundey wey cine mana yee ka kaa, i mana yee ka diyandi hala hõ zaaroo.

13 Haya kul kaŋ Šeba kokoy woyoo bagʼa kʼa hãa, kokoyoo Sulaymaana nʼi kul noo a se, kokoyoo na kabedoonay ka gomniyaŋ tonton a se. Woo banda ga, nga nda nga borey willi ka koy ngi gandaa ra.

Sulaymaana almanoo nda nga daržaa

(Taarikey 2to 1.14–17; 9.13–28)

14 Wuragoo kaŋ Sulaymaana ga duu a jiiri foo kul ra manʼti kala wura ton waranka (20) 15 kaŋ sii hayaa ra kaŋ a ga duu a maamalakey, nda neerekey, nda Arabi gandaa kokoyey kul ga, nda hayey kaŋ a gʼi dii gandaa gofornerey ga.

16 Kokoyoo Sulaymaana na koray beeri zangu hinka (200) tee, affoo kul, a manʼa kar kala nda wura kilo iddu cine, 17 nda koray kaccu zangu hinza (300), affoo kul, a nʼa kar nda wura kilo foo nda jere cine. Kokoyoo nʼi daŋ hugoo ra kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa».

18 Kokoyoo na kokoy gorodoo beeri tee nda tarkunday hiɲe, a nʼa daabu nda wura alhakiika. 19 Kokoy gorodogoo goo nda tintim ize iddu, beeneheroo mma gunguti ka koy banda here, kabeyaŋ goo kokoy gorodogoo caraw hinka bande, ganjihayla hinka ga kay kabey jere. 20 Ganjihayla woy cindi hinka (12) goo tintim idduwaa caraw hinkaa bande. Kokoy gorodogoo din cine mana bay ka teendi kokoytaray kul se.

21 Kokoyoo Sulaymaana haŋpotey kul manʼti kala wura. Nga hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa» ŋaa jinawey kul mana teendi kala wura alhakiika ra. Haya kul sii i ra kaŋ teendi nda nzorfu kaaray, zama Sulaymaana waatoo ra nzorfu manʼti baffoo. 22 Kokoyoo goo nda harihii beeriyaŋ kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra. Nga harihii zurandikey nda Hiram harihii zurandikey ga naaru cere bande teekoo boŋ. Jiiri hinza kul harihii beerey ga kate wura, nda nzorfu kaaray, nda tarkunday hiɲe, nda foono, nda ciraw dumi henna.

23 Kokoyoo Sulaymaana duu maa ka bisa laboo kokoyey kul, nga almanoo nda nga lakkaloo maaganda. 24 Aduɲɲa kul ga ceeci ka dii Sulaymaana hala lakkaloo kaŋ Irkoy nʼa noo a se, nga ma maa a se. 25 Ngi affoo kul ga kate nga gomnoo kʼa noo a se, jinayyaŋ kaŋ teendi nzorfu kaaray, nda wura ra, nda bankaarayyaŋ, nda wongu jinayyaŋ, nda haya hew kaanayaŋ, nda bariyaŋ, nda lanbaanayaŋ. Jiiri ka kaa jiiri, takaa woo no.

26 Sulaymaana na bari torkayaŋ nda bari kaarukawyaŋ marga, torka zenber foo nda zangu taaci (1.400) bara a se, nda bari kaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000). A na affooyaŋ sanba koyrawey ra kaŋ ra nga torkawey goo, a na jerey jisi nga jere Žerizalem. 27 Kokoyoo na nzorfu kaaray boobandi Žerizalem ni mma nee labu. Sedere tuurey mo boobo gandaa ra, sanda takaa kaŋ nda jeejayɲaŋey goo hondey gandaa here ra. 28 Sulaymaana baryey si hun a se kala Misira gandaa nda Silisi gandaa ra. Kokoyoo maamalakey no ma koy i day Silisi ka kate ey. 29 Torkawey kaŋ ga hun Misira, affoo kul hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu iddu (600), bari foo hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu nda woyguu (150). Maamalakey ga kate bariyaŋ kʼi neere Heti borey kokoyey nda Siiri borey kokoyey se.

11

Sulaymaana na banda bere Abadantaa se

(Taarikey 2to 11.18—12.1)

1 Kokoyoo Sulaymaana na dumi tanayaŋ woy boobo bajoo zaa, kʼi tonton Firawuuna ize woyoo ga. Mowab boro woyyaŋ goo i ra, nda Amoŋ boro woyyaŋ, nda Edom boro woyyaŋ, nda Sidoŋ boro woyyaŋ, nda Heti boro woyyaŋ. 2 Woyey wey mana hun kala ganda tanayaŋ ra, ka gar Abadantaa nka nee Izirayel borey se: «War masi hiiji i ra, ngi mo masi hiiji war ra, nda manʼti woo, šikka sii kaŋ i ga war biney bere, war ma ngi koyey gana.»* Amma woo kul, kokoyoo Sulaymaana koy bagʼey ka denji i ga. 3 A goo nda woy zangu iyye (700) kaŋ ti kokoy-ize woyyaŋ nda woy zangu hinza (300) kaŋ ti wahayyaŋ. Nga woyey na binoo bere. 4 Waatoo kaŋ Sulaymaana kaa ka žen, nga woyey na binoo bere kʼa ka koy koy tanayaŋ bande. Woo ga, binoo mana yee ka hanga Abadantaa, nga Koyoo hinne, sanda takaa kaŋ nda nga baabaa Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul. 5 Sulaymaana na Sidoŋ borey koy woyoo kaŋ ti Astarte gana, a na Amoŋ borey koy harramantaa kaŋ ti Milkom mo gana. 6 A na goy futu tee Abadantaa jine. A mana Abadantaa gana nda fondaa, sanda takaa kaŋ nga baabaa Dawda nʼa tee. 7 Tondi hondoo kaŋ ga Žerizalem waynahunay here tenje, kokoyoo koy tooru ganadoo cin no din Kemoš se kaŋ ti Mowab borey koy harramantaa, a na affoo mo cin Molok se kaŋ ti Amoŋ borey koy harramantaa. 8 A cindi takaa din da a ga tooru ganadoo cin nga woyey kul se kaŋyaŋ ti dumi tanayaŋ hala i ma dugu dullandi nda ka sargari kaa ngi koyey se.

9 Abadantaa futu Sulaymaana ga, zama a na nga binoo bere ka mooru Abadantaa kaŋ ti Izirayel Koyoo kaŋ bangay a se cee hinka 10 ka šelaŋ a se haya ga kaŋ ti a masi hanga koy tanayaŋ. Amma woo kaŋ Abadantaa nʼa har, Sulaymaana manʼa tee. 11 Woo ga, Abadantaa nee Sulaymaana se: «Zama nʼna woo tee ka amaanaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda ni game naŋ, hantumey kaŋ ay nʼi noo ma ne, manʼi dii, šikka sii ay ga kokoytaraa taa ni kone kʼa noo ni tam foo se. 12 Amma ni baabaa Dawda maaganda se ay sʼa tee ni hunaroo ga. Ni izʼaru kone ay gʼa taa. 13 Ay si kokoytaraa kul taa, ay ga ni izʼaru naŋ fuulaa ra Izirayel alkabiila foo boŋ, ay tamoo Dawda maaganda nda Žerizalem maaganda kaŋ ti koyraa kaŋ ay nʼa suuba.»

Sulaymaana nkuway hinkaa

14 Abadantaa na nkuway tunandi Sulaymaana se, boraa manʼti kala Edom boro kaŋ ti Hadad. Edom kokoyoo hugoo boro no. 15 Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda ga Edom borey tangam, Dawda wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab, kaŋ a ga koy Izirayel borey wongu-ize bukawey sutura, a na Edom arey kul wii.

16 Zamanoo din da ra, Žowab nda Izirayel wongu-izey kul cindi Edom hala handu iddu, a na Edom arey kul halaci. 17 Waatoo din Hadad zuru ka koy Misira, nga nda Edom boroyaŋ kaŋyaŋ ti nga baabaa goykawyaŋ. Waatoo woo, Hadad manʼti kala zanka aru sooga. 18 Hadad nda borey kaŋ goo a bande hun Majaŋ gandaa ra ka koy Paraŋ saajoo ra. I na Paraŋ aruyaŋ kar ngi ga ka koy Misira kokoyoo Firawuuna do. Firawuuna nʼi noo hugu foo, a nʼi ŋandi, a nʼi noo labu farru. 19 Hadad hanse ka duu alhormo Firawuuna do hala nongu kaŋ ra Firawuuna na nga wandoo Tapenes kaŋ ti kokoy woy woymaa hiijandi a se. 20 Tapenes woymaa duu izʼaru Hadad se, a na maaɲoo daŋ Genubat. Tapenes na zankaa kaa waa Firawuuna hugoo ra, takaa din nda Genubat cindi Firawuuna hugoo ra, nga nda Firawuuna izʼarey.

21 Waatoo kaŋ Hadad goo Misira, a maa kaŋ Dawda koy nga hayragey gar alaahara, nga wongu-izey jineboraa kaŋ ti Žowab mo buu. Woo ga, Hadad nee Firawuuna se: «Naŋ ya koy ay gandaa ra.» 22 Firawuuna nee a se: «Macin no ma ni kuma ay do kaŋ se nʼga nee kaŋ nʼga koy ni gandaa ra?» Hadad nee a se: «Baffoo, amma woo kul, naŋ ya koy.»

23 Irkoy yee ka nkuway foo tunandi Sulaymaana se. Boraa manʼti kala Elyada izʼaroo Rezoŋ kaŋ zuru ka hun nga koyoo Hadadezer do kaŋ ti Soba kokoyoo. 24 Zamanoo kaŋ kokoyoo Dawda na Hadadezer borey halaci, waatoo din no Rezoŋ na boroyaŋ tonton nga ga ka tee ngi jineboraa. Rezoŋ nda nga borey koy Damas koyraa ra ka goro no din ka laama. 25 Rezoŋ tee Izirayel se nkuway Sulaymaana laamaa waatoo kul ra, ka tonton Hadad goy futaa ga. Rezoŋ konna Izirayel, a tee Siiri gandaa kokoyoo.

Žeroboham tureyanoo

26 Nebat, Efrayim boro kaŋ ga hun Sereda, izʼaroo Žeroboham mo tun kokoyoo Sulaymaana se. A manʼti kala Sulaymaana tam. Baaboo buu ka ɲaŋoo naŋ, ɲaŋoo maaɲoo ti Seruwa. 27 Addaliloo ne kaŋ se a tun Sulaymaana se: waatoo woo a gar Sulaymaana goo ma nongoo kaŋ se i ga nee Milo† cin ka nga baabaa Dawda koyraa cetaa folgoo daabu. 28 Žeroboham manʼti kala aru kaŋ ga gaabi a ga albarka. Sulaymaana dii aru soogaa woo goyoo, a nʼa tee jineboro Isufi borey se kaŋ goo waazibi goy ra. 29 Han foo Žeroboham fatta Žerizalem ka koy sawa nda Irkoy annabi foo kaŋ maaɲoo ti Ahiya kaŋ si hun kala Silo. Bankaaray taji goo jindoo ra. Aru hinkaa woo hinne na cere kubay hawsaa ra. 30 Bankaaray tajoo kaŋ goo Ahiya jindoo ra, Ahiya nʼa dii kʼa dunbu-dunbu kʼa tee dunbu woy cindi hinka (12). 31 A nee Žeroboham se: «Dunbu woy (10) zaa, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Nga ne, ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana kone ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel alkabiila woy (10) boŋ. 32 Amma alkabiila foo ga cindi a kone ay tamoo Dawda maaganda, nda Žerizalem maaganda, koyraa kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra. 33 Ay ga woo tee, zama i nkʼay fur ka koy sujudu Sidoŋ borey koy woyoo jine kaŋ ti Astarte, nda Mowab borey koyoo kaŋ ti Kemoš, nda Amoŋ borey koyoo kaŋ ti Milkom, i mana yadda ka dira ay fondawey ra ka haya tee kaŋ ga henan ay jine kʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii sanda takaa kaŋ Dawda, Sulaymaana baabaa nʼa tee. 34 Amma ay si kokoytaraa kul taa Sulaymaana kone, ay gʼa naŋ boŋkoynitaraa ra nga hunaroo kul ra. Ay si woo tee kala ay tamoo Dawda maaganda kaŋ ay nʼa suuba, zama nga, a nʼay yaamarey nda ay hantumey dii. 35 Ay ga kokoytaraa taa Sulaymaana izʼaroo kone kʼa noo ma ne, maanaa nʼga duu alkabiila woy (10) ka tee i se kokoy. 36 Ay ga alkabiila foo noo Sulaymaana izʼaroo se a ma tee a se kokoy hala ya naŋ ay tamoo Dawda hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul ay jine Žerizalem, koyraa kaŋ ay nʼa suuba kʼay maaɲoo daŋ a ga. 37 Ay ga ni zaa ka ni gorandi kokoytaraa ra Izirayel boŋ, haya kul kaŋ kan ma ne mʼa laama. 38 Šenney kaŋ ay gʼi har ma ne, nda ni yadda ka haŋajer i kul se, ka yadda kʼay fondaa gana, ka haya tee kaŋ ga henan ay jine, kʼay hantumey nda ay yaamarey dii sanda takaa kaŋ ay tamoo Dawda nʼa tee, woo ra ay ga cindi ni bande ka ni hugoo borey cindandi kokoytaraa ra waati kul, sanda takaa kaŋ ay nʼa tee Dawda se. Ay ga Izirayel noo ma ne. 39 Ay ga Dawda banda-ka-zunboo kaynandi, amma manʼti hala abada.›»

40 Woo banda ga, Sulaymaana ga ceeci ka Žeroboham wii. Žeroboham tun ka zuru ka koy Misira, Šišak do kaŋ ti Misira kokoyoo. A cindi Misira hala Sulaymaana buuroo ga.

Sulaymaana buuyanoo

(Taarikey 2to 9.29–31)

41 Sulaymaana teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga lakkalkoynitaraa, i hantumandi Sulaymaana teegoyey citaaboo ra. 42 Waatoo kaŋ Sulaymaana nʼa tee a ga goro Žerizalem kokoytaraa ra Izirayel gandaa kul boŋ manʼti kala jiiri woytaaci (40). 43 Woo banda ga, Sulaymaana koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Roboham tee kokoy dogoo ra.

12

Roboham mana haŋajer Izirayel jamaa se

(Taarikey 2to 10.1–15)

1 Roboham koy Šekem koyraa ra, zama Izirayel kul nka koy no din kʼa tee kokoy. 2 Waatoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham maa šennoo, a gar a goo Misira, zama a nka zuru kokoyoo Sulaymaana se ka koy tugu no din. Žeroboham cindi Misira.* 3 I koy a cee a ma kaa. Žeroboham nda Izirayel jamaa kul marga ka koy šelaŋ Roboham se ka nee: 4 «Ni baabaa hanse ka jeraw fur ir boŋ. Ni, kaa ir se gaabi goyoo woo ra nda jeraw beeroo woo ra kaŋ ra ni baabaa nʼir daŋ, woo ra ir ga alhaadimay ma ne.» 5 Roboham nee i se: «Wa koy jina, ne nda jirbi hinza war ma willi kate ay do.» Borey tun ka koy.

6 Boro beerey kaŋ ti gandaa jineborey waatoo kaŋ Roboham baabaa Sulaymaana ga huna, kokoyoo Roboham nʼi hãa ka nee: «Macin ti hoyraa kaŋ war gʼa noo ya ne kaŋ nda ay ga jamaa woo zaabi?» 7 I šelaŋ a se ka nee: «Hõ, nda ni yadda ka goy jamaa woo se kʼi zaabi nda šenni henna, i ga tee ni tamey waati kul.»

8 Amma Roboham wanji boro beerey hoyraa ga kaŋ i nʼa noo a se. Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa, wey kaŋ goo a jere, a nʼi hãa. 9 A nee i se: «Macin ti war hoyraa? Macin nda ir ga hima ka borey wey zaabi? I nee kaŋ jeraw beeroo kaŋ ay baabaa nʼa daŋ ngi ga, ya kaa a ra.» 10 Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa šelaŋ a se ka nee: «Borey wey kaŋ ga nee ma ne kaŋ ni baabaa na jeraw beeri fur ngi boŋ, ni, ma kaa a ra, koy šelaŋ i se ka nee kaŋ ni kabe-ize koddaa bisa ni baabaa centoo wargayan. 11 Ay baabaa na jeraw beeri daŋ war ga, agay, ay ga tonton jeraa ga. Ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.»

12 Jirbi hinzantoo hane Žeroboham nda Izirayel jamaa kul koy Roboham do, sanda takaa kaŋ nda kokoyoo nʼa har, a nka nee kaŋ jirbi hinza banda ga, i ma willi kate nga do. 13 Hoyraa kaŋ boro beerey nʼa noo kokoyoo se, kokoyoo wanji a ga. A na jamaa zaabi nda šenni šendayaŋ. 14 Hoyraa kaŋ aru soogey nʼa noo a se, nga no a nʼa har jamaa se ka nee: «Jeraw beeroo kaŋ ay baabaa nʼa daŋ war ga, agay, ay ga tonton war se a ga, ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.» 15 Woo ga, kokoyoo mana haŋajer jamaa se. Nda cimi, woo kul mana hun kala Abadantaa do, hala šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Silo boraa Ahiya miɲoo kʼa ka too Nebat izʼaroo Žeroboham do ma tabati.

Izirayel kokoytaraa zamna

(Taarikey 2to 10.16—11.4)

16 Waatoo kaŋ Izirayel kul dii kaŋ kokoyoo mana haŋajer ngi se, i nee kokoyoo se:

«Macin baa bara ir se Dawda do?

Tubuhaya sii ir se Yišay izʼaroo do.

Izirayel borey, ir ma koy ir do,

ni, Dawda hayroo, ni hunday ma lakkal daŋ ni hugoo se.»

A tee takaa din da, Izirayel borey koy ngi do. 17 Haya kaŋ ti Izirayel borey kaŋ goo Žuda koyrawey ra, Roboham nʼi laama. 18 Kokoyoo Roboham na Adoram kaŋ ti waazibi goyey jineboraa donto. Amma Izirayel kul nʼa warra nda tondi, a buu. Kokoyoo Roboham cahã ka žigi bari torka boŋ ka zuru ka koy Žerizalem. 19 Takaa woo nda Izirayel ture Dawda hugoo borey ga hala hõ.

20 Waatoo kaŋ Izirayel kul maa kaŋ Žeroboham willi kate, i donto ka alžamaa cee kʼi marga ngi mʼa gorandi kokoytaraa ra Izirayel kul boŋ. Žuda alkabiilaa hinne no ka cindi Dawda hugoo borey bande.

21 Waatoo kaŋ Roboham too Žerizalem, a na Žuda hugoo borey kul nda Benžameŋ alkabiilaa marga. A na wongaari boro zenber zangu nda zenber woyyaaha (180.000) zaa i ra hala i ma koy Izirayel hugoo borey wongu ka gandaa kul daŋ Sulaymaana izʼaroo Roboham kokoytaraa cire. 22 Amma Irkoy na šenni har Irkoy boraa Šemaya se ka nee: 23 «Nee Sulaymaana izʼaroo Roboham se kaŋ ti Žuda kokoyoo, nda Žuda hugoo kul, nda Benžameŋ borey se, nda jamaa cindoo se: 24 ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “War masi žigi ka koy war armey Izirayel borey wongu de! Wa willi, war affoo kul ma koy nga hugoo do, zama hayaa woo mana hun kala agay hunday do.”›» Aywa, i na haŋajer Abadantaa se, i willi ka koy ngi do sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har.

25 Žeroboham na ceteyaŋ cin Šekem koyraa se kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra ka goro a ra. Woo banda ga, a tun no din ka koy ceteyaŋ cin Penuwel koyraa se.

Žeroboham zunuboo

26 Žeroboham nee nga boŋ se: «Sohõ kokoytaraa mma yee Dawda hugoo borey se, 27 zama nda jamaa woo žigi ka koy Žerizalem ka sargari kaa Abadantaa hugoo ra, ngi biney ga bere ka hanga ngi koyoo Roboham kaŋ ti Žuda kokoyoo. Nda a tee takaa woo, i gʼay wii ka willi Žuda kokoyoo Roboham bande.» 28 Kokoyoo na hoyray ceeci. Woo banda ga, a na yagaw hinka tee nda wura, a nee jamaa se: «War hanse ka koy Žerizalem. War koyey ne ti woo! Ngi ka war žigandi ka hun Misira gandaa ra.» 29 A na yagaw foo daŋ Betel koyraa ra, a na affaa daŋ Dan koyraa ra. 30 Woo tee addalil ka jamaa daŋ zunubu ra, zama borey koy hala Dan ka yagaa din gana.

31 Žeroboham na huguyaŋ cin tooru ganadogey ra ngi koyey se, a na boroyaŋ zaa jamaa ra kʼi tee sargari juwalkawyaŋ, ka gar i manʼti Lewi ize. 32 Žeroboham na jingar zaari kayandi kaŋ ti handu yaahantoo jirbi woy cindi guwantoo (15to), a ga hima nda jingaroo kaŋ ga tee Žuda gandaa ra, nga hunday ga sargari kaa sargari tonadogoo ga. Woo no a nʼa tee Betel. A na sargari kaa yagawey se kaŋ a nʼi tee. Betel ra, a na sargari juwalkawyaŋ gorandi kaŋ ma sargari kaa tooru ganadogey ra toorey se kaŋ a nʼi tee.

33 Handu yaahantoo, jirbi woy cindi guwantoo (15to), a žigi ka koy sargari tonadogoo do kaŋ a nʼa cin Betel, nga hunday ka handoo woo kayandi. A na hanoo din tee jingar Izirayel borey se, hanoo din, nga hunday no ma koy dugu dullandi sargari tonadogoo boŋ.

13

Irkoy boro foo koy Betel

1 Abadantaa na Irkoy boro foo donto ka hun Žuda gandaa ra ka kaa Betel koyraa ra. Waatoo kaŋ dontokaa too Betel, a gar Žeroboham goo ma kay a ga dugu dullandi sargari tonadogoo ga. 2 Irkoy boraa kaati sargari tonadogoo ga nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se, a nee: «Sargari tonadogoo, sargari tonadogoo, hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Izʼaru ga kaa ka hayandi Dawda hugoo borey ra, maaɲoo ti Žoziyas. Sargari juwalkey kaŋ ga dugu sargarey kaa tooru ganadogoo woo ra, han foo Žoziyas ga sargari juwalkey hunday kaa sargari sargari tonadogoo boŋ. Woo banda ga, i ga adamize birey ton a ga.›» 3 Zaari follokaa din ra, Irkoy boraa na tammaasa foo cebe, a nee: «Tammaasaa kaŋ ga cebe kaŋ šennoo woo mana hun kala Abadantaa do, nga ne ti woo: sargari tonadogoo woo ga waaru ka boosoo doori ganda.»

4 Waatoo kaŋ kokoyoo maa šennoo kaŋ Irkoy boraa kaati kʼa har Betel sargari tonadogoo ga, a na nga kaboo šerre sargari tonadogoo ga ka nee: «Wa aroo woo dii.» Amma Žeroboham kaboo kaŋ a nʼa šerre Irkoy boraa ga cindi takaa din da, a mana hin kʼa zumandi koyne. 5 Sargari tonadogoo waaru, boosoo kaŋ goo a ra mun ganda. Tammaasaa kaŋ Irkoy boraa nʼa har tee ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har. 6 Kaŋ woo tee, kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma ni Koyoo, Abadantaa ŋaaray ya ne ka binoo yaynandi hala ya hin kʼay kaboo zumandi.» Irkoy boraa na Irkoy ŋaaray, kokoyoo hin ka nga kaboo zumandi, kaboo yee nga taka žeenaa ga.

7 Kokoyoo nee Irkoy boraa se: «Kaa ay hugoo ra ka ŋaa, nga banda ga, ay ga gomni tee ma ne.» 8 Amma Irkoy boraa nee kokoyoo se: «Ba nda nʼnʼay noo ni hugoo jere faa, ay si koy ni do. Ay si haya kul ŋaa, ay si haya kul haŋ ne ra, 9 zama Abadantaa nka šelaŋ kʼay yaamar ka nee: ‹Masi haya kul ŋaa, masi haya kul haŋ, ni williroo ga, masi yee nda fondaa kaŋ nda ni kaa.›» 10 Irkoy boraa willi nda fondo tana, a mana yee nda fondaa kaŋ nda a kaa Betel.

Irkoy boraa mana haŋajer Abadantaa se

11 Aywa alwaatoo din, annabi aru žeena foo goo Betel koyraa ra. Irkoy boraa, hayaa kaŋ a kaa kʼa tee hanoo din Betel, nda šenney kul kaŋ a nʼi har kokoyoo se, annabi aru žeenaa izʼarey kaa kʼi kul deede ngi baabaa se. 12 Ngi baabaa nee i se: «Fondo foo nda a koy?» Annabi aru žeenaa izʼarey na fondaa cebe ngi baabaa se kaŋ nda Irkoy boraa kaŋ hun Žuda koy. 13 A nee nga izʼarey se: «Wʼay farkaa soolu ya ne.» I na farkaa soolu a se, a kaaru a ga. 14 A na Irkoy boraa gaarandi, a nʼa gar a ga goro tuuriɲaa beeri foo cire. A nee a se: «Ni ti Irkoy boraa kaŋ hun Žuda?» Irkoy boraa nee a se: «Agay no.» 15 Annabi aru žeenaa nee a se: «Ir ma koy hugey do ma ŋaa.» 16 Irkoy boraa nee: «Ay si hin ka willi ni bande ka koy ni do. Ay si haya kul ŋaa wala ka hari haŋ ni bande nongoo woo ra, 17 zama ay duu šenni ka hun Abadantaa do kaŋ nee: ‹Nʼsi hima ka ŋaa wala ka hari haŋ nongoo din ra, fondaa kaŋ nda ni koy, nʼsi hima ka willi nda a.›» 18 Aru žeenaa nee a se: «Agay hunday manʼti kala annabi sanda ni. Almalayka ka Abadantaa šennoo ka too ay do ka nee ya ne: ‹Koy aroo do kʼa ka willi ni do a ma ŋaayan ŋaa, a ma hari haŋ.›» Nda cimi, aru žeenaa nka taari a se. 19 Kaŋ Irkoy boraa maa woo, a willi a bande ka ŋaa ka haŋ.

Abadantaa na Irkoy boraa zukandi

20 I goo ma goro ka ŋaa kaŋ Abadantaa na šenni har annaboo se kaŋ na Irkoy boraa ka willi kate. 21 A kaati ka nee Irkoy boraa se kaŋ hun Žuda: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ mana yadda Irkoy šennoo ga, Abadantaa, ni Koyoo, šennoo kaŋ a nʼa har ma ne, manʼa dii. 22 Ni willi ka kaa ka ŋaayan ŋaa ka hari haŋ nongoo kaŋ ra Irkoy nee ma ne kaŋ masi ŋaa a ra, masi hari haŋ a ra. Woo se ni bukaa si huru ni baabey saaraa ra.»

23 Waatoo kaŋ Irkoy boraa ŋaa, a na hari haŋ ka ben, a na annaboo kaŋ nʼa willandi farkaa soolu a se. 24 Kaŋ Irkoy boraa goo ma koy, a kubay nda ganjihayla fondaa ra, ganjihaylaa nʼa wii. Bukaa cindi a ga daaru fondaa ra. Farkaa ga kay jeroo ga no din, ganjihaylaa mo ga kay bukaa jeroo ga. 25 Bisakawyaŋ dii bukaa kaŋ ga daara fondaa ra, ganjihaylaa ga kay a jere. I koy šennoo har koyraa ra kaŋ ra annabi aru žeenaa goo. 26 Annaboo kaŋ na Irkoy boraa ka willi kʼa kaa nga fondaa ra, waatoo kaŋ a maa woo, a nee: «Irkoy boraa no kaŋ mana haŋajer Abadantaa se. Abadantaa kʼa noo ganjihaylaa se, ganjihaylaa na birey kayri kʼa wii sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har a se.» 27 Woo banda ga, a nee nga izʼarey se kaŋ i ma nga farkaa soolu nga se, i nʼa soolu a se. 28 A koy, a dii Irkoy boraa bukaa fondaa ra, farkaa nda ganjihaylaa ga kay bukaa jere. Ganjihaylaa mana bukaa ŋaa, a mana farkaa wii. 29 Annabi aru žeenaa na Irkoy boraa bukaa zaa kʼa fur nga farkaa ga kʼa ka willi koyraa ra. A nʼa hẽe kʼa sutura. 30 Saaraa kaŋ a nʼa soolu nga boŋ se, nga ra a na bukaa daŋ. Borey na nga buuroo hẽe ka nee: «He agʼarmaa!»

31 Suturayanoo banda ga, aru žeenaa nee nga izʼarey se: «Nda ay buu, wʼay sutura saaraa kaŋ ra Irkoy boraa goo, ay birey ma bara nga birey jere. 32 Zama šennoo kaŋ nda Abadantaa nʼa donto a ma har Betel koyraa sargari tonadogoo nda Samari koyrawey tooru ganadogey hugey se, šikka sii a ra kaŋ a ga tabati.»

Žeroboham mana ifutu naŋ

33 Hayey wey banda ga, Žeroboham mana yee nga teegoy futaa se banda. Alkabiila kul kaŋ no, a na boroyaŋ tee tooru ganadogey sargari juwalkey. Boro kul kaŋ ga baa nga ma tee sargari juwalkaw, a gʼa gorandi sargari juwalyan goyoo ra tooru ganadogey ra. 34 Woo tee Žeroboham hugoo borey zunuboo. Woo ka tee sabaabu nga hugoo borey halaci ka dere pew laboo ga.

14

Annabi Ahiya na Žeroboham izʼaroo buuroo har

1 Alwaatoo woo ra, Žeroboham izʼaroo Abiya wirci. 2 Žeroboham nee nga wandoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, tun ni boŋ ga, ma ni boŋ bere taka kaŋ ra boro masi bay wala agay Žeroboham wandoo ti ni. Ma koy Silo koyraa ra, annaboo kaŋ ti Ahiya goo no din, nga no ka nee kaŋ ay ga tee gandaa woo se kokoy. 3 Ma takula woy (10), nda gatoyaŋ, nda yuu kulba foo ka koy ni bande. Nda ni too a do, hayaa kaŋ ti zankaa alhabaroo, a gʼa har ma ne.» 4 Hayaa kaŋ Žeroboham nʼa har, wandoo nʼa tee. A tun ka koy Ahiya hugoo do, Silo koyraa ra. Ahiya hanse ka žen, moɲey mma bakam, a si hin ka dii koyne. 5 Amma Abadantaa nee Ahiya se: «Guna, Žeroboham wandoo ne ma kaa ni do ka ni hãa nga izʼaroo misoo ra, zama izʼaroo nka sii nda baani. Nda a too ni do, ma woo nda woo har a se. Nda a kaa, a mma nga boŋ bere ka nga boŋ tee boro tana.»

6 Waatoo kaŋ Ahiya maa woyoo cewey jindoo kaŋ too hugoo miɲoo ga, a nee: «Žeroboham wandoo, huru. Macin se nʼga ni boŋ bere ka ni tee boro tana? Ay dontandi ni do nda šenni šenda. 7 Koy nee Žeroboham se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: “Ay na ni jer jamaa game, ay na ni tee boŋkoyni ay jamaa Izirayel se. 8 Ay na kokoytaraa taa Dawda hugoo borey kone kʼa noo ma ne. Amma mana tee sanda ay tamoo Dawda kaŋ nʼay yaamarey dii, ka hanga agay nda nga binoo kul, ka haya hinne tee kaŋ ga henan ay jine. 9 Nʼna goy futu tee ka bisa borey kul kaŋ bisa ni jine. Ni koy, nʼna koy tanayaŋ tee ni boŋ se. Nʼna guuru mennandi kʼa tee tooruyaŋ kʼi gana, nʼnʼay binoo tunandi. Nʼnʼay warra ni banda ga. 10 Woo maaganda se, ay ga kate Žeroboham hugoo ga bone ka Žeroboham aru borey kul halaci, baɲɲa nda borcin Izirayel ra. Ay ga Žeroboham hugoo haabu sanda takaa kaŋ nda boro ga žiibi haabu hala a ma ben pat. 11 Žeroboham hugoo boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa. Boro kaŋ buu ganjoo ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa. Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har.”›»

12 Ahiya nee woyoo se: «Aywa, ni, koy ni hugoo do. Za ni cewoo huru koyraa ra, ni izoo ga buu. 13 Izirayel kul ga ni izoo hẽe, i gʼa sutura. Žeroboham borey ra, nga hinne no ma huru saaray ra, zama Žeroboham hugoo borey ra, nga hinne ra Abadantaa, Izirayel Koyoo dii haya henna. 14 Woo banda ga, Abadantaa ga kokoy foo tunandi nga boŋ se kʼa gorandi Izirayel boŋ kaŋ ga Žeroboham hugoo tuusu. Hanoo ne ma kaa. Macin no ay ga nee? A kaa ka ben! 15 Abadantaa ga Izirayel kar hala a ma tee sanda kakaaru kaŋ ga zinji-zinji haroo ra. A ga Izirayel kaa labu hennaa ga kaŋ a nʼa noo ngi baabey se, a gʼi say-say ka koy Efrat isaa se banda, zama i nka bunduyaŋ sinji ngi boŋ se kʼi tee tooru woy-boro kaŋ se i ga nee Ašera, woo ti haya kaŋ na Abadantaa futandi. 16 A ga Izirayel fur zunubey kaŋ Žeroboham nʼi tee, de a na Izirayel kaŋandi i ra maaganda se.» 17 Žeroboham wandoo tun ka koy. A willi Tirsa. A mma too hugoo jindoo ga kaŋ zankaa buu. 18 Izirayel kul nʼa sutura, i nʼa hẽe ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo, annabi Ahiya.

19 Žeroboham teegoyey cindey, takaa kaŋ nda a na wongey tee, nda takaa kaŋ nga kokoytaraa tiya, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 20 Jiiri waranka cindi hinka (22) no Žeroboham nʼa tee kokoytaraa ra. Woo banda ga, a koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Nadab tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Roboham ga Žuda laama

(Taarikey 2to 12.1–16)

21 Sulaymaana izʼaroo Roboham tee Žuda gandaa se kokoy waatoo kaŋ a goo nda jiiri woytaaci cindi foo (41). A na jiiri woy cindi iyye (17) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem, koyraa kaŋ Abadantaa nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra ka nga maaɲoo daŋ a ga. Ɲaŋoo maaɲoo manʼti kala Naama, Amoŋ boro no. 22 Žuda borey na goy futu tee Abadantaa jine. I na zunubu tee ka bisa wey kaŋ ngi baabey nʼi tee ka Abadantaa canseroo tunandi. 23 Ngi mo na tooru ganadooyaŋ cin, ka tondi kayandi, i na bunduyaŋ sinji tooru woyoo Ašera maaɲoo ga hondu beerey kul ga nda tuuri firzi kul cire. 24 Ba arey kaŋ cindi ka zinaa tee tooru hugey ra goo gandaa ra. Dumey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine, ngi almuhaley kul no i cindi kʼi denden.

25 Roboham laamaa jiiri guwantoo ra, Misira kokoyoo Šišak žigi ka koy Žerizalem tangam. 26 A na Abadantaa hugoo almanoo nda kokoyoo hugoo almanoo zaa. A na hayaa kul zaa. Korawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee nda wura, a nʼi kul zaa. 27 Kokoyoo Roboham na alhan korayyaŋ tee dogey ra kʼi talfi lakkalkey jineborey ga kaŋ ga kokoyoo hugoo miɲoo lakkal. 28 Waati kul kaŋ kokoyoo koy huru Abadantaa hugoo ra, nga lakkalkey na korawey zaa ngi bande, woo banda ga, i gʼi ka willi lakkalkey hugoo do.

29 Roboham teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 30 Waati kul wongu goo Roboham nda Žeroboham game. 31 Woo banda ga, Roboham koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Ɲaŋoo maaɲoo ti Naama, Amoŋ boro no. Roboham izʼaroo Abiyam tee kokoy dogoo ra.

15

Waatoo kaŋ Abiyam ga Žuda laama

(Taarikey 2to 13.1–3, 22–23)

1 Nebat izʼaroo kaŋ ti Kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, Abiyam tee Žuda gandaa se kokoy. 2 A na jiiri hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no. 3 Zunubey kul kaŋ baaboo nʼi tee za a mana kaa, nga da nʼi kul cine tee. A mana hanga Abadantaa, nga Koyoo nda nga binoo kul sanda takaa kaŋ nda nga baabaa Dawda hanga Irkoy nda nga binoo kul. 4 Amma Dawda maaganda, Abadantaa, nga Koyoo ga naŋ Dawda izʼaru ma cindi dumaa ga kokoytaraa ra Žerizalem ra ka naŋ Žerizalem ma duu albarka. 5 Zama Dawda nka haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine. Hayaa kul kaŋ Abadantaa nʼa yaamar nda a, a manʼi hoo nga hunaroo kul ra, nda manʼti Heti boraa Uri hayaa kaŋ tee.

6 Roboham aloomuroo kul ra, wongu goo nga nda Žeroboham game.

7 Abiyam teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Wongu goo Abiyam nda Žeroboham game. 8 Abiyam koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Dawda koyraa ra, nga izʼaroo Asa tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Asa ga Žuda laama

(Taarikey 2to 14.1–2; 15.16–19; 16.1–6, 11–14)

9 Izirayel kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri warankantoo (20to) ra, Asa tee Žuda gandaa se kokoy. 10 A na jiiri woytaaci cindi foo (41) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Kaaga woyoo maaɲoo ti Maaka, Abišalom ize woy no. 11 Asa na hayayaŋ tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda nga baabaa Dawda takaa. 12 Arey kaŋ ga zinaa tee tooru hugey ra, a nʼi kul gaaray kʼi kaa gandaa ra. Toorey kul kaŋ nga hayragey nʼi tee, a nʼi kaa no din. 13 Haya kaŋ ti nga ɲaa Maaka, a na kokoy ɲaataraa fuulaa kaa a ga, zama a nka haya harramante kaŋ ti tooru tee Ašera maaɲoo ga. Asa na nga haya harramantaa kayri, a koy a ton Sederoŋ gooroo ra. 14 Amma tooru ganadogey mana ben, ba kaŋ se Asa hunaroo kul ra a hanga Abadantaa bande nda nga binoo kul. 15 A kate Abadantaa hugoo ra hayey kaŋ nga baabaa nʼi daŋ jere ga, nda hayey kaŋ nga hunday nʼi daŋ jere ga, nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda jinay dumiyaŋ.

16 Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi hunaroo kul ra. 17 Izirayel kokoyoo Bayeša koy Žuda gandaa tangam. A na ceteyaŋ cin Rama se hala boro masi duu ka huru ka fatta Žuda kokoyoo Asa do. 18 Nzorfu kaaraa kul nda wuragoo kul kaŋ cindi Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra nda almanoo kaŋ goo kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra, Asa nʼi kul zaa kʼi talfi nga borey ga, a nʼi sanba Siiri kokoyoo Ben-Hadad se, woo kaŋ baabaa maaɲoo ti Tabrimoŋ, Tabrimoŋ baabaa ti Heziyoŋ. Ben-Hadad si goro kala Damas koyraa ra. Asa nee Ben-Hadad se: 19 «Amaana ma huru agay nda ni game sanda takaa kaŋ nda a goo ay baabaa nda ni baabaa game. Guna, ay ga nzorfu kaaray nda wura sanba ma ne sanda gomni. Woo ga, ma koy amaanaa hasara kaŋ goo ni nda Izirayel kokoyoo Bayeša game, woo ra a ga mooru ay ga.» 20 Ben-Hadad yadda kokoyoo Asa šennoo. A na nga wongu-izey jineborey sanba i ma koy Izirayel koyrawey tangam. I na Iyoŋ, nda Dan, nda Abel-Bet-Maaka koyrawey, nda Kineret laamaa kul, nda Neftali gandaa kul kar. 21 Waatoo kaŋ Bayeša maarʼa, a fay nda ka Rama koyraa cetewey cin, a koy goro Tirsa koyraa ra. 22 Woo ga, kokoyoo Asa na Žuda borey kul cee, boro sii no kaŋ a manʼa cee, tondey kaŋ nda Bayeša ga Rama cin, nda bundey, a daŋ kaŋ borey ma koy i zaa kate. Kokoyoo Asa nʼi kul marga ka Geba koyraa cetewey cin Benžameŋ gandaa ra, a na Mispa koyraa cetewey mo cin.

23 Asa teegoyey cindey kul, nga wongaaritaraa kul, nda haya kul kaŋ a nʼa tee, nda koyrawey kaŋ a nʼi cin, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Amma waatoo kaŋ a žen cee dori duu a. 24 Asa koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabey jere, nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žozafat tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Nadab ga Izirayel laama

25 Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinkantoo ra, Žeroboham izʼaroo Nadab tee Izirayel se kokoy. A na Izirayel laama jiiri hinka. 26 A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra baaboo dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra baaboo na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee. 27 Ahiya izʼaroo Bayeša kaŋ ti Isakar alkabiilaa boro kaa ka hawandifutay Nadab ga. Han foo, waatoo kaŋ Nadab nda Izirayel kul na Gibetoŋ koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii, Bayeša koy Nadab wii Gibetoŋ koyraa ra. Gibetoŋ, Filisti borey wane nda a. 28 Bayeša mana Nadab wii kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, a tee kokoy dogoo ra. 29 Waatoo kaŋ Bayeša goro kokoytaraa ra, a na Žeroboham hugey borey kul wii. A mana Žeroboham boro kul hundoo naŋ a ra. A nʼi kul wii ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tamoo Silo boraa Ahiya. 30 Žeroboham zunuboo ka kate woo, nda zunuboo kaŋ ra a na Izirayel kaŋandi ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi.

31 Nadab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

32 Wongu goo Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game ngi aloomuroo kul ra.

Waatoo kaŋ Bayeša ga Izirayel laama

33 Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri hinzantoo ra, Ahiya izʼaroo Bayeša tee Izirayel kul se kokoy, a si goro kala Tirsa koyraa ra. A na jiiri waranka cindi taaci (24) tee kokoytaraa ra. 34 A na goy futu tee Abadantaa jine, fondaa kaŋ ra Žeroboham dira, nga no a hanga a. Zunuboo kaŋ ra Žeroboham na Izirayel kaŋandi, nga mo na woo din da dumoo tee.

16

1 Abadantaa na šenni har Hanani izʼaroo kaŋ ti Žehu se kaŋ a mʼa ka too Bayeša do ka nee: 2 «Ni, Bayeša manʼti baffoo. Agay ka ni jer ka ni tee ay jamaa Izirayel boŋkoynoo, amma ni hanga Žeroboham fondaa kʼay jamaa kaŋ ti Izirayel kaŋandi zunubu ra, kʼay futandi ngi zunuboo maaganda. 3 Woo se ay ga ni nda ni hugoo borey kul haabu ka ni hugoo tee sanda takaa kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo ti a. 4 Ni boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa.»

5 Bayeša teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 6 Bayeša koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Tirsa koyraa ra. Nga izʼaroo Ela tee kokoy dogoo ra.

7 Abadantaa na šenni har annabi Žehu kaŋ ti Hanani izʼaroo se, a mʼa too Bayeša nda nga hugoo borey do. Abadantaa mana šennoo har kala nga goy laaley maaganda kaŋ a nʼi tee nga jine ka nga futandi nda nga teegoy laaley, sanda takaa kaŋ nda Žeroboham hugoo borey nʼa tee, koyne mo Bayeša na Žeroboham hugoo borey halaci.

Waatoo kaŋ Ela ga Izirayel laama

8 Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi idduwantoo (26to) ra, Bayeša izʼaroo Ela tee Izirayel se kokoy. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra, a si goro kala Tirsa koyraa ra. 9 Nga goykaa kaŋ maaɲoo ti Zimri hawandifutay a ga. Nga ti bari torka jeroo boŋkoynoo. Han foo Ela goo Tirsa, a ga harifutu haŋ ka suu Arsa hugoo ra. Arsa ti boraa kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo hayaa kul Tirsa koyraa ra. 10 Zimri huru hugoo ra kʼa wii, a tee kokoy dogoo ra. Woo mana teendi kala Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra. 11 Za Zimri tee kokoy ka goro fuulaa ra, a na Bayeša hugoo borey kul wii. A mana aru kul naŋ, a mana nga boro kul naŋ, a mana nga cere kul naŋ. 12 Zimri na Bayeša borey kul halaci ka sawa nda Abadantaa šennoo, woo kaŋ a nʼa har annabi Žehu se a mʼa ka too Bayeša do. 13 Woo kul, Bayeša nda nga izʼaroo Ela zunubey ka kate a, ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.

14 Ela teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

Waatoo kaŋ Zimri ga Izirayel laama

15 Zimri huru fuulaa ra Izirayel Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra. A si goro kala Tirsa koyraa ra. A na jirbi iyye tee kokoytaraa ra. Waatoo woo ra, Izirayel wongu-ize jamaa na Gibetoŋ wanga kʼa daŋ game, koyra no kaŋ Filisti borey wane nda a. 16 Jamaa cindi no din, i maa kaŋ Zimri hawandifutay kokoyoo ga, a nʼa wii. Han follokaa ra, Izirayel kul na wongu-izey jineboraa kaŋ ti Omri tee Izirayel se kokoy jamaa kaloo ra. 17 Kaŋ woo tee, Omri nda wongu-izey kul fatta Gibetoŋ ka koy Tirsa koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii. 18 Kaŋ Zimri dii kaŋ i duu koyraa ga hini, a koy huru kokoy hugoo ra ka nuune daŋ a ra, nga hunday buu nuunaa din ra. 19 A buu nda takaa woo, nga zunubey maaganda, zama a na goy futu tee Abadantaa jine. Žeroboham fondaa no a nʼa gana ka zunubu tee, ka kate Izirayel ma kaŋ zunubu ra.

20 Zimri teegoyey cindey nda hawandifutaa kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

21 Waatoo woo ra, Izirayel jamaa fay ihinka. Zamna foo hanga Ginat izʼaroo Tibni bande kʼa tee ngi kokoyoo. Zamna faa hanga Omri bande. 22 Amma wey kaŋ hanga Omri bande ga hin wey kaŋ hanga Ginat izʼaroo Tibni bande. Tibni buu, Omri tee kokoy.

Waatoo kaŋ Omri ga Izirayel laama

23 Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi faantoo (31to) ra, Omri tee Izirayel se kokoy. A na Izirayel laama jiiri woy cindi hinka (12). A jin ka Tirsa koyraa laama jiiri iddu. 24 Woo banda ga, a koy Samari tondi hondoo day nda nzorfu kaaray tamma boŋ zenber iddu (6.000) Šemer ga. A na koyra foo cin hondoo boŋ, ka koyraa maaɲoo daŋ Samari ka sawa nda tondi hondoo din koyoo kaŋ maaɲoo ti Šemer. 25 Omri na goy futu tee Abadantaa jine. A na ifutu tee ka bisa kokoyey kul kaŋ kaa jinoo ra. 26 Omri hanga fondaa kaŋ bande Nebat izʼaroo Žeroboham hanga, ka nga zunubey cine tee, ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra, ka Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi nda ngi haya yaadawey.

27 Omri teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 28 Omri koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Samari. Nga izʼaroo Akab tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Akab ga Izirayel laama

29 Žuda kokoyoo Asa laamaa jiiri waranza cindi yaahantoo (38to) ra, Omri izʼaroo Akab tee Izirayel se kokoy. A na jiiri waranka cindi hinka (22) tee kokoytaraa ra Izirayel, a si goro kala Samari. 30 Akab na goy futu tee Abadantaa jine ka bisa borey kul kaŋ kaa jinoo ra. 31 A na Nebat izʼaroo Žeroboham zunuboo cine tee. Amma woo kul mana wasa a se, a koy Sidoŋ borey kokoyoo Etbal ize woyoo hiiji kaŋ maaɲoo ti Žezabel. A ga sujudu tooroo jine kaŋ ti Bal kʼa gana. 32 A na tooru hugu cin Samari ka sargari tonadoo tee a ra Bal se. 33 Akab na bunduyaŋ mo sinji tooru woyoo Ašera maaɲoo ga. Akab yee koyne ka goy futu laala tana booboyaŋ kaŋyaŋ na Abadantaa, Izirayel Koyoo futandi. Izirayel kokoyey kaŋ kaa jinoo ra, nga goy futaa bisa i kul waney.

34 Akab waatoo ra, Betel koyraa boraa Hiyel na Žeriko koyraa cin. Waatoo kaŋ a na koyraa asaasey kaa, nga izʼaru jinaa kaŋ ti Abiram buu. Hanoo kaŋ a ga koyraa miɲey daŋ, nga izʼaru koraa kaŋ ti Segub mo buu. Woo teendi ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Nun izʼaroo Žozuwe.*

17

Annabi Ilyasu bayrandi kaŋ kogay ga tee Izirayel gandaa ra

1 Aru foo goo Tišib koyraa ra, Galad gandaa ra, maaɲoo ti Ilyasu, a nee Akab se: «Ay ga žee nda Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, Koyoo kaŋ goyoo ra ay goo, jiirey wey ra, harandaŋ si tee, ncirɲi si kaŋ, kala nda agay hunday kaa ka šelaŋ.»

Ilyasu koy goro Kerit gooroo ra

2 Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: 3 «Hun ne ra, koy waynahunay here ka tugu Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje. 4 Nʼga cindi ka gooroo haroo haŋ. Ay ga gaaru-gaaruyaŋ yaamar i ma ni ŋandi no din.» 5 Ilyasu koy, a goy ka sawa nda woo kaŋ Abadantaa nʼa har a se. A koy goro Kerit gooroo ra, Žurdeŋ isaa tenje. 6 Gaaru-gaaruyaŋ ga kate a se takula nda ham cijin nda zaari. A cindi a ga gooroo haroo haŋ.

Ilyasu zunbu woy foo do Serepta koyraa ra

7 Hala a ga too waati foo, gooroo haroo kogu, zama ncirɲi mana kaŋ gandaa ra. 8 Woo ga, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: 9 «Tun ka koy Serepta koyraa ra, Sidoŋ laamaa ra, ma cindi no din. Ay nee woy foo kaŋ kurɲoo buu se a ma ni ŋandi no din ra.»

10 Ilyasu tun ka koy Serepta. A mma too koyraa miɲoo ga kaŋ woy foo kaŋ kurɲoo buu ne ma tuuri kuuna. Ilyasu nʼa cee ka nee a se: «Suuri, ma koy kate ya ne hari kayna jinay ra ya haŋ.» 11 A goo ma koy hari ceeci, Ilyasu nʼa cee koyne ka nee: «Suuri, nda nʼga yee kate, ma takula mo kabay kate ya ne ni bande.» 12 Woyoo nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, ni Koyoo kaŋ ga huna maaɲoo, ŋaayan kul sii ay kone hugey do nda manʼti kabe mee foo farin kaŋ goo jinay ra nda jii kayna kaŋ goo kulba ra. Woo se ay goo ma tuuri kuuna ka koy hugey ka hina agay nda ay izʼaroo se. Nda ir nʼa ŋaa ka ben, ir ga buu ŋaayan jaŋay se.» 13 Ilyasu nee woyoo se: «Masi hunbur, koy hugey, ma hayaa tee kaŋ nʼnʼa har. Amma farinoo nda jiyoo kaŋ goo ni kone tee ya ne furme kayna, ma kate a ya ne jina, nga banda ga, ma tee ni nda ni izʼaroo se, 14 zama hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu hala han kaŋ Abadantaa na ncirɲi doori laboo ga.›»

15 Woyoo koy. A nʼa tee nda takaa kaŋ nda Ilyasu nʼa har. Woyoo, nda nga hugoo borey, nda Ilyasu, ŋaayan goo i kone waati kuku. 16 Farinoo si ben jinaa ra, jiyoo kulbaa si koonu, ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Ilyasu miɲoo.

Ilyasu na woyoo kaŋ kurɲoo buu izʼaroo hunandi

17 Hayey wey banda ga, woyoo kaŋ do Ilyasu zunbu, izʼaroo wirci, wircoo hanse ka futu hala nongu kaŋ ra hundoo hun. 18 Woyoo nee Ilyasu se: «Irkoy boraa, macin no ay nʼa hasara ma ne? Ni nka kaa ay do kʼay hongandi ay layboo, kʼay izʼaroo wii wala?» 19 Ilyasu nee a se: «Ay noo ni izʼaroo.» Ilyasu na zankaa zaa nga gandoo ra kʼa ka žigi ka koy soorohugoo ra kaŋ ti nga dogoo, a nʼa kanandi nga daaroo boŋ. 20 A kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, nʼga yadda ka woyoo woo kaŋ kurɲoo buu dor ka naŋ nga izʼaroo ma buu, ka kar nga kʼay zumandi nga do?»

21 Woo banda ga, Ilyasu na nga boŋ daaru zankaa ga hala cee hinza, ka kaati ka Abadantaa cee ka nee: «Abadantaa, ay Koyoo, ay ga ni ŋaaray, ma naŋ zankaa woo hundoo ma yee kate a ra!» 22 Abadantaa na haŋajer Ilyasu se, zankaa hundoo yee kate a ra, a huna. 23 Ilyasu na zankaa zaa ka zunbu ka hun soorohugoo boŋ kʼa noo ɲaŋoo se ganda hugoo ra. Ilyasu nee: «Ni izʼaroo ne, a huna.» 24 Woyoo nee Ilyasu se: «Sohõ ay bay kaŋ Irkoy boro ti ni, šennoo kaŋ Abadantaa gʼa daŋ ni miɲoo ra, mʼa har ti cimi.»

18

Ilyasu koy Akab do

1 Waati kuku banda ga, kogaa jiiri hinzantoo ra, Abadantaa na šenni har Ilyasu se ka nee: «Koy Akab do, ay ga ncirɲi kaŋandi laboo ga.» 2 Ilyasu koy Akab do. Woo gar heraa laala Samari laamaa ra. 3 Akab na Abdiyas kaŋ ga huga nda kokoyoo hugoo cee. Abadantaa hunburaa ga hanse ka bara Abdiyas ra, 4 waatoo kaŋ Žezabel na Abadantaa annabey halaci, Abdiyas na annabi zangu (100) zaa kʼi tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari. 5 Akab nee Abdiyas se: «Koy gandaa yaara, ma koy hari dogey kul ra, nda goorey kul ra, a ga hin ka tee subu ma duwandi i ra, ir mʼa noo ir baryey nda ir lanbaanawey se hala ir masi kaa ka tilasu ka wiiya i ra.» 6 I na gandaa zamna ngi game kʼa yaara. Akab koy fondo foo ra, Abdiyas koy fondo tana ra.

7 Abdiyas goo fondaa ra, a kubay nda Ilyasu. Waatoo kaŋ Abdiyas dii a, a na Ilyasu bay, a na nga ndumoo sinji laboo ra kʼa foo ka nee: «Ni no ay koyoo Ilyasu wala?» 8 Ilyasu nee a se: «Agay no. Koy nee ni koyoo Akab se kaŋ ay goo ne.» 9 Abdiyas nee: «Macin ti zunuboo kaŋ ay nʼa tee kaŋ se nʼga agay, ni tamoo daŋ Akab kaboo ra a mʼay wii? 10 Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ganda sii no, laama mo sii no kaŋ ra ay koyoo mana boro sanba ka koy ni ceeci. Nda borey willi kate ka nee kaŋ ni sii no, a ga nee nongoo borey wala gandaa borey se kaŋ i ma žee, nda cimi no kaŋ i mana dii ni. 11 Nga no sohõ nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se: ‹Ilyasu goo ne.› 12 Nda ay koy a har Akab se, ka gar a mana duu ni, zama nda ay hun ni do sohõ da, Abadantaa Hundoo ga koy nda ni nongu kaŋ ay sʼa bay ra, woo ga, a gʼay wii. Ka gar Abadantaa hunburaa goo ay binoo ra za ay zankataraa ga. 13 Waatoo kaŋ Žezabel ga Abadantaa annabey wii, hayaa kaŋ ay nʼa tee mana maarʼa wala, ay koyoo? Ya nka annabi zangu (100) zaa Abadantaa annabey ra ka koy i tugu boro woyguu (50) woyguu (50) tondi guusu ra, ka cindi kʼi noo ŋaayan nda hari. 14 Nga no, sohõ ni, nʼga nee kaŋ ya koy nee ay koyoo se kaŋ Ilyasu goo ne. A ga kaa kʼay wii.» 15 Ilyasu nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo kaŋ ga huna maaɲoo, nga kaŋ goyoo ra ay goo, kaŋ hõ ay ga koy Akab do.»

16 Abdiyas koy Akab kubay kʼa noo Ilyasu alhabar. Woo ga, Akab koy Ilyasu kubay. 17 Za kaŋ Akab dii Ilyasu, Akab nee a se: «Ni no ka kate Izirayel ga bone!» 18 Ilyasu nee: «Manʼti agay no ma kate Izirayel ga bone. Ni nda ni baabaa hugoo no ma kate Izirayel ga bone, zama war na Abadantaa yaamarey naŋ ka koy Balyaŋ gana. 19 Sohõ, daŋ Izirayel kul ma kaa ka marga ay jere Karmel tondi hondoo here nda annabi zangu taaci nda woyguwaa (450) kaŋ ga Bal gana, nda annabi zangu taacaa (400) kaŋ ga Ašera tooru woyoo gana ka ŋaa Žezabel bande.»

Ilyasu nda Bal annabey Karmel tondi hondoo ga

20 Akab donto Izirayel borey kul do ka Bal annabey marga Karmel tondi hondoo here. 21 Ilyasu man jamaa ka nee: «Hala waati foo no war ga fondo hinka ganayan naŋ? Nda Abadantaa ti Irkoy, wa hanga a bande, nda Bal no, wa hanga a bande.» Jamaa manʼa zaabi nda baffoo.

22 Ilyasu nee jamaa se: «Agay hinne ka cindi Abadantaa annabey ra, ka gar Bal annabey manʼti kala boro zangu taaci nda woyguu (450). 23 Aywa, wa kate ya ne yaaru hinka. Bal annabey ma yaaru foo suuba i ra kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ, amma i masi nuune daŋ a ra. Agay mo ga yaaru faa zaa kʼa fooru kʼa fur tuurey boŋ bila nda ya nuune daŋ a ra. 24 Woo banda ga, war ma war koyoo maaɲoo cee, agay mo ga Abadantaa maaɲoo cee. Koyoo kaŋ zaaboo ti nuune, nga ti Irkoy.» Jamaa kul na Ilyasu zaabi ka nee: «Ir yadda ni šennoo.» 25 Ilyasu nee Bal annabey se: «Wa yaaru foo suuba, war ma jin kʼa hanse, zama war ga boobo, woo banda ga, war ma war koyoo cee, amma war masi nuune daŋ a ra.»

26 I na yaaroo zaa kaŋ i nʼa noo i se, i nʼa hanse kʼa fur tuurey boŋ. I kaati ka Bal maaɲoo cee za subbaahi hala zaarikayaa ra ka nee: «Bal, ir zaabi.» Amma šenni sii no, zaabi sii no. I ga sar ka gan sargari tonadogoo kaŋ i nʼa tee jere. 27 Zaaroo gamoo ra, Ilyasu nʼi ɲooɲo, a nee: «Wa hanse ka kaati, zama koy no, a goo ma miile, wala a goo salangaa ra, wala a goo naarumay ra, wala a ga hin ka tee a goo ma jirbi, a ga tun.» 28 I na kaati beeri tee, i šintin ka ngi boŋ hay nda ngi takubawey nda ngi yaajey ka sawa nda ngi alaadaa takaa hala nongu kaŋ ra kuri hun i ga. 29 Waatoo kaŋ zaarikayaa bisa, i tee hollay-ize ka koy hala aluulaa taasu sargaroo kaayanoo ga. Šenni sii no, zaabi sii no, dukku-durum.

30 Waatoo woo, Ilyasu nee jamaa kul se: «Wa man kate ay do ne.» Jamaa kul man a. Abadantaa sargari tonadogoo kaŋ kayri, a nʼa hanse. 31 Ilyasu na tondi woy cindi hinka (12) zaa ka sawa nda Yakuba izey alkabiila hinnaa, Yakuba woo da se Abadantaa na šenni har ka nee: «Ni maaɲoo ga tee Izirayel.»* 32 A na tondey ka sargari tonadoo cin Abadantaa maaɲoo ga. A na guusu kaa sargari tonadogoo kuubi-ka-beraa ra, guusoo ga hin ka hari liitar waranza (30) cine zaa. 33 A na tuurey hanse, a na yaaroo fooru kʼa daŋ tuurey boŋ. 34 Woo banda ga, a nee: «Wa koy hoobu taaci too hari, war mʼi doori sargari kukurantaa nda tuurey boŋ.» A nee koyne: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinka.» I nʼa tee cee hinka. A yee koyne ka nee: «Wa yee ka doori a boŋ, a ma tee cee hinza.» I nʼa tee cee hinza. 35 Sargari tonadogoo kul tee hari, guusoo mo too nda hari.

36 Taasu sargaroo kaayanoo waati, Ilyasu man kate, a nee: «Abadantaa, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Izirayel Koyoo, hõ bayrandi kaŋ ni ti Irkoy Izirayel ra, kaŋ agay ti ni tamoo, kaŋ hayey wey mo kul ay manʼi tee nda kala ni yaamaroo. 37 Ay zaabi, Abadantaa, ay zaabi hala jamaa woo ma bay kaŋ ni, Abadantaa ti Irkoy, ni no ma ngi biney yeeti kate ni ga.» 38 Woo ga, Abadantaa nuunaa zunbu ka sargari kukurantaa, nda tuurey, nda tondey, nda nongoo din laboo ton. Haroo kaŋ goo guusoo ra, nuunaa nʼa kogandi. 39 Waatoo kaŋ jamaa kul dii woo, i sujudu ka ngi ndumey sinji laboo ra ka nee: «Abadantaa ti Irkoy, Abadantaa ti Irkoy!» 40 Ilyasu nee i se: «Wa Bal annabey dii, ba affoo masi hun i ra.» I nʼi dii. Ilyasu nʼi ka zunbu ka koy Kišoŋ haroo ra ka jindey kaa.

Kogaa ben Izirayel gandaa ra

41 Ilyasu nee Akab se: «Koy ŋaa ka haŋ, zama jiŋjiŋyanoo woo kaŋ nʼga maarʼa, hirri no.» 42 Akab koy ŋaa ka haŋ. Amma Ilyasu žigi Karmel tondi hondoo boŋoo boŋ, a gunguma ganda ka nga ndumoo daŋ nga cee gamey ra. 43 A nee nga tamoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, žigi ka teekoo here guna.» Tamoo žigi kʼa guna. A nee Ilyasu se: «Haya sii no.» Cee iyye Ilyasu ga nee a se kaŋ a ma koy guna. 44 Cee iyyantoo, tamoo nee: «Duula kaccu foo kaŋ ga too boro kabe gundoo goo ma tun teekoo boŋ.» Ilyasu nee: «Koy nee Akab se kaŋ a ma nga bari torkaa soolu ka koy nga do, ncirɲoo masi koy a ganji a ma koy.»

45 Waati kayna banda ga, beenaa kul bibi nda duula. Hewoo tun, ncirɲi beeri kaŋ. Akab žigi nga torkaa ga ka koy Žizireyel. 46 Abadantaa na albarka daŋ Ilyasu ra kaŋ na gamahaw ka nga centoo šiita ka huru Akab jine ka zuru ka koy too hala Žizireyel.

19

Ilyasu binoo hun

1 Hayey kul kaŋ Ilyasu nʼi tee, nda takaa kaŋ nda a na Bal annabey wii, Akab nʼi kul deede Žezabel se. 2 Žezabel na dontokaw sanba Ilyasu do ka nee: «Koyey ma goy goy ay ga nda subaa dimmaa woo ga, ay mana hayaa tee ma ne kaŋ nʼnʼa tee annabey affoo kul se.» 3 Ilyasu hunbur, a zuru ka nga hundoo hallasi. A koy too Ber-Šeba kaŋ goo Žuda gandaa ra, a na nga tamoo naŋ no din. 4 Nga hunday na saajoo fondaa zaa, a na zaari foo tee a ga dira hala a too saabay foo jere kaŋ goo jere ga, a goro a cire. A nee nga boŋ se nga mma baa nga ma buu, a nee: «A wasa, sohõ Abadantaa, ay hundoo dii, zama ya na bisa ay baabey.» 5 Woo banda ga, a kani saabaa cire, a jirbi. Dogoo din da almalayka too a do kʼa taaru, a nee a se: «Tun ka ŋaa.» 6 A tun, a ga dii takula kaŋ tonandi tondi ga nda zollo hari goo nga jeroo ga. A ŋaa, a haŋ, woo banda, a yee ka kani. 7 Abadantaa almalaykaa yee koyne ka kaa a do cee hinkantoo kʼa taaru ka nee a se: «Tun, ma ŋaa, zama fondaa ga kuu ma ne.» 8 A tun, a ŋaa, a haŋ. Gaaboo kaŋ a duu a ŋaahayaa woo banda ga, a tun ka dira zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40) ka koy too hala Irkoy tondi hondoo do kaŋ ti Horeb.

Irkoy na Ilyasu binoo daŋ

9 Kaŋ Ilyasu too no din, a huru tondi guusu ra ka cijinoo tee. Abadantaa na šenni har a se ka nee: «Macin no nʼgʼa tee ne ra, Ilyasu?» 10 A nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se. Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.» 11 Abadantaa nee: «Fatta ka kay tondi hondoo boŋ agay, Abadantaa jine.» Abadantaa kaa ka bisa. Hew beeri gaabikoyni tun ka tondi hondey waaru, ka tondey kayri-kayri Abadantaa jine. Amma Abadantaa sii hewoo ra. Hewoo banda ga, laboo jijiri, amma Abadantaa sii labu jijiroo ra. 12 Labu jijiroo banda ga, nuune tee, amma Abadantaa sii nuunaa ra. Nuunaa banda ga, jinde baana fatta. 13 Kaŋ Ilyasu maa jindoo woo, Ilyasu na nga burmusoo ka nga ndumoo daabu, ka fatta ka kay tondi guusoo miɲoo ga. Jinde foo ne ka fatta ka nee a se: «Macin no nʼgʼa tee ne ra, Ilyasu?» 14 Ilyasu nee: «Ay hanse ka gurgay Abadantaa, Aduɲɲakoyoo se. Amaanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ni nda Izirayel borey game, i nʼa hasara, i na ni sargari tonadogey kayri, i na ni annabey wii nda takuba. Agay hinne ka cindi, sohõ i ga baa ngi mʼay wii.»

15 Abadantaa nee Ilyasu se: «Fondaa kaŋ nʼnʼa zaa ka kaa ne, willi a bande ka koy saajoo ra ka koy hala Damas. Nda ni too no din, ma Hazayel yon kʼa tee Siiri gandaa kokoyoo. 16 Woo banda ga, ma koy Nimši izʼaroo Žehu mo yon kʼa tee Izirayel kokoyoo. Ma Šafat izʼaroo Alyasu mo yon kaŋ si hun kala Abel-Mehola kʼa tee annabi ni dogoo ra. 17 Boro kaŋ zuru ka hun Hazayel takubaa cire, Žehu gʼa wii, boro kaŋ zuru ka hun Žehu takubaa cire, Alyasu gʼa wii. 18 Amma ay ga boro zenber iyye (7.000) hallasi Izirayel ra kaŋ mana bay ka kanje sonbu Bal se, de mo miɲey mana bay kʼa summu.»

Ilyasu na Alyasu daŋ nga dogoo ra

19 Ilyasu hun no din ka koy Šafat izʼaroo Alyasu do. A gar Alyasu mma beeri, haw hinka-hinka hala cee woy cindi hinka (12) nda a ga beeri, iwoy cindi hinkantoo (12to) bara a kone. Kaŋ a bisa Alyasu jere, a na nga burmusoo warra a boŋ. 20 Alyasu na nga hawey naŋ, a zuru ka hanga Ilyasu bande, a nee: «Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ya koy ay baabaa nda ay ɲaa hoybaani jina ya hanga ni.» Ilyasu nee a se: «Koy, ma willi kate. Hayaa kaŋ ay nʼa tee ma ne maaganda se nʼga willi kate.» 21 Alyasu hun Ilyasu do ka koy, a na haw hinkaa wii kʼi tee sargari. Beeri bundey kaŋ goo hawey ga nda a na hawey ton kʼi noo borey se i mʼi ŋaa. Woo banda ga, a tun ka hanga Ilyasu bande ka alhaadimay a se.

20

Siiri gandaa kokoyoo na Samari dii

1 Siiri gandaa kokoyoo Ben-Hadad na nga wongu-izey kul marga. Kokoy waranza cindi hinka (32) tonton a ga nda bariyaŋ nda bari torkayaŋ. A žigi ka koy Samari koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa tangam. 2 A na dontokawyaŋ sanba koyraa ra, Izirayel kokoyoo Akab do, 3 a nee kaŋ i ma koy nee a se kaŋ nga, Ben-Hadad nee: «Ni nzorfu kaaraa nda ni wuragoo kul ti agay wane, ni wandey nda ni izey kul ihenney ti agay wane.» 4 Izirayel kokoyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay koyoo, kokoyoo, woo kaŋ nʼnʼa har ti cimi, agay nda ay kabehayaa kul ti ni wane.» 5 Dontokey willi kate koyne, i nee kaŋ Ben-Hadad nee: «Ay na dontokawyaŋ sanba ni do ka nee ma ne kaŋ ma ni nzorfoo, nda ni wuragoo, nda ni wandey, nda ni izʼarey noo ya ne. 6 Šikka sii, suba dimmaa woo cine ga, ay gʼay tamey sanba ni do, i ga koy ni hugoo nongey kul guna, nda ni tamey hugey, haya kul kaŋ ni do, a goo nda alfayda, i ga koy nda a kul.»

7 Izirayel kokoyoo na gandaa boro beerey kul cee ka nee i se: «Ay gʼa wiri war ga, war ma dii takaa kaŋ nda aroo woo ga ifutu ceeci ir se, zama a nka dontokaw sanba ka nee kaŋ ya nga noo ay wandey, nda ay izey, nda agay nzorfoo, nda ay wuragoo, ya na wanji a se.» 8 Boro beerey kul nda jamaa kul nee a se: «Masi haŋajer a se, masi yadda šennoo woo se.» 9 Akab nee Ben-Hadad dontokey se: «Wa koy nee ay koyoo, kokoyoo se kaŋ woo kaŋ a na dontokey sanba kʼa har cee jinaa, ay yadda a ga, amma woo kaŋ nga ne kʼa har sohõ da, ay si hin kʼa tee.» Dontokey koy šennoo har Ben-Hadad se.

10 Ben-Hadad yee koyne ka alhabar sanba Akab do ka nee a se: «Koyey ma goy goy ay ga nda ay mana Samari koyraa kayri-kayri hala nongu kaŋ ra wongu-izey kaŋ goo ay bande, laboo kayriroo hamnoo, i kul si hin ka ngi kabey too a ra.» 11 Amma Izirayel kokoyoo na Ben-Hadad zaabi, a nee: «Wa koy nee Ben-Hadad se: ‹Boro kaŋ ga nga gamoo haw wongu se si hima ka bolsay sanda boro kaŋ kaa ka hun wongu ra.›» 12 Waatoo kaŋ šennoo too Ben-Hadad do, a gar nga nda kokoy tanayaŋ goo ma harifutu haŋ hukkumey ra. A nee nga borey se: «Wa soolu!» I koy jine tee Samari koyraa se kʼa tangam.

Kokoyoo Akab hin Siiri kokoyoo

13 Waatoo woo ra, annabi foo man Izirayel kokoyoo Akab ka nee a se: «Abadantaa nee: ‹Nʼga dii jama beeroo woo kul, guna, ay gʼi daŋ ni kaboo ra hõ. Nda woo tee, nʼga bay kaŋ agay ti Abadantaa.›» 14 Akab nee: «May no a gʼa tee sibil kʼi daŋ ay kaboo ra?» Annaboo nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Sibiloo manʼti kala gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey.›» Akab nee: «May ma jin ka wongoo šintin?» Annaboo nee: «Ni.»

15 Akab na gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey kul kabu, i tee zangu hinka nda waranza cindi hinka (232). Nga banda ga, a na Izirayel borey jamaa wongu-izey kul kabu, i tee boro zenber iyye (7.000). 16 I fatta ka koy wongu zaarikayaa ra. Woo gar Ben-Hadad nda kokoy tana waranza cindi hinkaa (32) kaŋ gʼa faaba goo hukkumey ra i ga harifutu haŋ ka suu. 17 Gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey ti boro jinawey kaŋ fatta. Ben-Hadad na boroyaŋ sanba ka koy dii macin bara no. I willi kate ka nee a se: «Boroyaŋ ka hun Samari koyraa ra ka kaa.» 18 Ben-Hadad nee: «Nda alaafiya se i fatta, wʼi dii kate i ga huna, nda wongu se i fatta, wʼi dii kate i ga huna.» 19 Gandaa zamnarey boŋkoyney aru sooga goykey fatta koyraa ra, Izirayel wongu-ize jamaa hanga ey. 20 Ngi affoo kul na Siiri borey aru foo kar. Kaŋ woo tee, Siiri borey zuru. Izirayel borey nʼi gaaray. Siiri kokoyoo Ben-Hadad kaaru bari boŋ, a zuru ka hun i ra, nga nda bari kaarukaw fooyaŋ. 21 Izirayel kokoyoo na Siiri borey wongu, a na ngi baryey wii ka bari torkawey kar, a hin ey hinay beeri. 22 Annaboo yee koyne ka kaa kokoyoo do ka nee a se: «Albarka daŋ ni boŋ ra, ma gaabandi, ma dii woo kaŋ nʼga hima kʼa tee, zama yeeši dimmaa woo cine ga, Siiri kokoyoo ga yee ka kaa ka ni tangam.»

Akab yee ka hin

23 Siiri kokoyoo goykaw beerey nee a se: «Izirayel borey Koyoo manʼti kala tondi hondey Koyoo. Woo se i hin ir. Ir ma koy i tangam gangani ra, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey. 24 Hayaa kaŋ nʼga hima kʼa tee manʼti kala ma kokoy waranza cindi hinkaa (32) kul kaa ngi fuulaa ra, ma goforneryaŋ daŋ dogey ra. 25 Ni wongu-izey kaŋ halaci, nʼga hima ka ngi hinnaa wongu-ize soolu. Bari hinnaa kaŋ buu, ma nga cinaa ceeci, bari torkawey kaŋ hasara, ma ngi cinaa ceeci. Nga banda ga, ir ga koy Izirayel borey tangam ganganoo ra. Nda woo teendi, šikka sii a ra kaŋ ir ga hin ey.» Kokoyoo yadda i se, woo kaŋ i nʼa har, a nʼa tee.

26 Jiiri taagaa ra, waati follokaa ra, Ben-Hadad yee koyne ka Siiri borey kabu. Woo banda ga, a žigi ka koy Afek koyraa ra ka Izirayel wongu. 27 Izirayel borey mo kabandi, i nʼi noo haya kaŋ nda i ga huna. Woo banda ga, i koy Siiri borey kubay. Izirayel borey na ngi kaloo sinji i tenje. Izirayel ga tee i jine sanda hancin kur-ize kaccu hinka, ka gar Siiri borey na gandaa too. 28 Irkoy boraa man Izirayel kokoyoo ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Siiri borey ga nee kaŋ Abadantaa manʼti kala tondi hondey Koyoo, a manʼti ganganoo Koyoo, woo maaganda se ay ga wongu-ize jama beeroo woo kul kaŋandi ni kaboo ra. Nda woo tee, war ga bay kaŋ agay ti Abadantaa.›» 29 Wongu-ize jama hinkaa koy goro ka cere tenje jirbi iyye. Jirbi iyyantoo hane i na wongoo šintin. Izirayel borey na Siiri borey wongu-ize kaŋ goo cee ga boro zenber zangu (100.000) wii zaari folloku. 30 Cindey zuru ka koy Afek koyraa ra. Amma cetaa kaŋ ga Afek koyraa kuubi kaŋ aru zenber waranka cindi iyye (27.000) boŋ i ra kʼi wii. Ben-Hadad zuru, a too koyraa ra, a koy tugu hugu-izoo ra kaŋ goo hala kunehere.

Akab na Siiri kokoyoo hundoo naŋ a ra

31 Nga borey nee a se: «Ir maa kaŋ Izirayel hugoo borey kokoyey manʼti kala boro hennayaŋ. Naŋ ir mʼir boŋ yeeti ganda ka saaku kasayaŋ daŋ ir ga, ir ma karfu didiji ir boŋey ga ka fatta ka koy šelaŋ Izirayel kokoyoo se. A ga hin ka tee a ma ni hundoo naŋ ni ra.» 32 I na saaku kasayaŋ daŋ ngi ga, i na karfu haw ngi boŋey ga ka koy Izirayel kokoyoo do ka nee a se: «Ni tamoo Ben-Hadad nee kaŋ ma suuri ka nga hundoo naŋ nga ra.» Akab nee: «A ga huna wala? Agʼarmaa no.»

33 Borey din, šennoo tee i se silbay henna, woo kaŋ Akab nʼa har, i cahã ka naanay a. I nee: «Cimi no, Ben-Hadad manʼti kala ni armaa.» Akab nee: «Wa koy kate a.» Ben-Hadad hun nga tugudogoo ra ka koy Akab do. Akab nʼa žigandi nga bari torkaa boŋ. 34 Ben-Hadad nee Akab se: «Koyrawey kaŋ ay baabaa nʼi taa ni baabaa kone, ay gʼi yeeti ma ne. Nʼga hin ka maamaladooyaŋ tee Damas koyraa ra sanda takaa kaŋ nda ni baabaa nʼa tee Samari koyraa ra.» Izirayel kokoyoo nee: «Agay, amaana zaa ya ne jina ya ni naŋ ma koy.» Akab na amaana daŋ a ga kʼa naŋ a ma koy.

Irkoy mana yadda Akab ga

35 Han foo boro foo kaŋ goo annabey kondaa ra nee nga cine annabi tana foo se: «Abadantaa nee kaŋ mʼay kar.» Amma ceroo mana yadda kʼa kar. 36 Woo banda ga, annabi jinaa nee nga cinaa se: «Mana haŋajer Abadantaa šennoo se, woo maaganda se nda ni hun ay do ka koy, ganjihayla ga ni kubay ka ni kar ka ni wii.» A hun a do ka koy, kul ganjihayla foo nʼa kubay kʼa wii.

37 Annaboo yee koyne ka aru foo kubay, a nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, mʼay kar.» Aroo woo nʼa kar hala a maray. 38 Annaboo na zaara didiji nga moɲey ga ka nga boŋ bere ka koy kay fondaa ga, ka kokoyoo bisaroo batu. 39 Waatoo kaŋ kokoyoo kaa ka bisa, annaboo na nga jindoo jer kʼa cee ka nee a se: «Agay, ni tamoo nka fatta ka koy wongoo ra kaŋ aru foo hun wongu-izey ra ka kate ay do aru foo ka nee ya ne: ‹Aroo woo lakkal, nda ni naŋ a zuru, nʼga wiiyandi dogoo ra, wala ma nzorfu kaaray tamma zenber hinza (3.000) bana.› 40 Amma kaŋ ay ga almuraadey ra nongoo woo ra nda nongoo woo here, aroo dere.» Izirayel kokoyoo nee a se: «Ni hunday na ni ciitoo dunbu ka ben.» 41 Dogoo din da, annaboo na zaaraa kaa nga moɲey ga. Kokoyoo nʼa bay kaŋ annabey affoo no. 42 A nee kokoyoo se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Hayaa kaŋ se boraa kaŋ ay daŋ a ma wiiyandi, nʼnʼa naŋ a ma koy, woo se ni hundoo ga huru dogoo ra, ni borey hundey ga huru nga borey dogoo ra.›» 43 Izirayel kokoyoo willi ka koy nda gaabuunay nda binemarayyan nga hugoo do Samari.

21

Nabot wiiyanoo

1 Hayey wey banda ga, woo kaŋ tee ne. Aru foo goo no kaŋ ti Žizireyel boro, maaɲoo ti Nabot. A goo nda alaneb faari foo Žizireyel. Faaroo sii kala Samari* kokoyoo Akab kokoy hugoo jere. 2 Han foo Akab nee Nabot se: «Ay noo ni alaneb faaroo yʼa tee saddiɲa, zama a goo ay hugoo jere. Ay ga alaneb faari tana kaŋ baa ni wanoo noo ma ne dogoo ra, wala mo nda ni baa ay ga nga hayoo bana ma ne.» 3 Amma Nabot nee Akab se: «Yala Abadantaa mʼay waa ya tuboo noo ma ne kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne.»†

4 Akab koy nga do nda gaabuunay nda binemarayyan Žizireyel boraa Nabot šennoo maaganda, zama Nabot nka nee: «Tuboo kaŋ ay baabey nʼa naŋ ya ne, ay sʼa noo ma ne.» Akab koy kani nga daaroo ga ka nga jinoo tenjandi cetaa, ka wanji ka ŋaa. 5 Nga wandoo Žezabel kaa jeroo ga ka nee a se: «Macin se nʼga gaabuunay hala nongu kaŋ ra ma wanji ŋaayan?» 6 A na nga wandoo zaabi ka nee: «Ya nka šelaŋ Žizireyel boraa Nabot se kaŋ a ma nga alaneb faaroo neere ya ne wala nda a baa ya alaneb faari tana yeeti a se dogoo ra. A nee kaŋ nga si nga alaneb faaroo noo ya ne.» 7 Woo ga, nga wandoo Žezabel nee a se: «Adiši manʼti ni bara Izirayel kokoytaraa ra? Tun ka ŋaa, ni binoo ma kan. Ay ga Žizireyel boraa Nabot faaroo noo ma ne.»

8 Žezabel na batagayaŋ hantum Akab maaɲoo ga ka Akab tammaasaa daŋ i ga. Koyraa kaŋ ra Nabot goo nda goray, a na batagawey sanba boro beerey nda borciney se. 9 A nee batagawey din ra: «War ma zaari kayandi kaŋ ra boraa kul ga meehaw. War ma Nabot gorandi jamaa kul jine. 10 Woo banda ga, war ma boro yaamu hinka gorandi a jine, i ga seedetaray tee a ga ka nee: ‹Ni, nʼna Irkoy wow, nʼna kokoyoo mo wow.› Woo ga, war ma koy nda a koyraa dumaa ga kʼa warra nda tondi kʼa wii.»

11 Nabot koyraa borey, nda boro beerey, nda borciney kaŋ ga huna koyraa ra goy nda takaa kaŋ nda Žezabel nʼa har. Šennoo kaŋ a nʼa har batagawey ra, i nʼa tee nda takaa din da. 12 I na zaari kayandi ka meehaw, i na Nabot gorandi jamaa jine. 13 Aru yaamu hinkaa kaa ka goro ka Nabot tenje, i na taari seedetaray tee Nabot ga jamaa jine ka nee: «Nabot na Irkoy wow, a na kokoyoo wow.» Woo ga, i nʼa ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi, a buu.

14 I sanba ka alhabar daŋ Žezabel ra ka nee: «I na Nabot warra nda tondi, a buu.» 15 Waatoo kaŋ Žezabel maa kaŋ i na Nabot warra nda tondi, a buu, a nee Akab se: «Tun ka koy ka Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo zaa, woo kaŋ a wanji kʼa neere ma ne, zama Nabot sii hundi ra, a buu.» 16 Waatoo kaŋ Akab maa kaŋ Nabot buu, a tun ka koy Žizireyel boraa Nabot alaneb faaroo ra kʼa tee nga wane.

Irkoy na Akab nda Žezabel zukandi

17 Woo kaŋ tee banda ga, Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee: 18 «Tun ka koy Izirayel kokoyoo Akab do kaŋ goo Samari. A goo Nabot alaneb faaroo ra, a nka koy faaroo tee nga wane. 19 Ma nee a se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nʼna boro wii jina, ni yadda ka nga kabe almanoo mo taa!”› Ma nee a se koyne: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nongoo kaŋ ra hanšey na Nabot kuroo logu, no din hunday ra i ga ni mo kuroo logu.”›»

20 Akab nee Ilyasu se: «Ni duu agay, agay iberoo.» Ilyasu nee a se: «Ay duu ni, zama ni ka ni boŋ daŋ haya ra ka goy futu tee Abadantaa jine. 21 Woo se ay ga kate ni ga bone, ay ga ni tuusu pat. Aru kul kaŋ ti Akab boro, a ma tee tam wala borcin, ay gʼi kul kaa Izirayel ra. 22 Ay ga ni hugoo tee sanda Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo cine, nda sanda Ahiya izʼaroo Bayeša hugoo cine, zama nʼnʼay futandi ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra. 23 Haya kaŋ ti Žezabel mo, Abadantaa šelaŋ a ga ka nee: ‹Hanšey ga Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel koyraa cetaa cire.› 24 Akab boro kaŋ buu koyraa ra, hanšey gʼa ŋaa, woo kaŋ buu hawsaa ra, beenaa cirawey gʼa ŋaa.»

25 Boro kul mana goy futu tee Abadantaa jine ka nga boŋ daŋ haya ka too Akab. Nga wandoo Žezabel kʼa tusa. 26 Haya harramante no a na tee ka toorey gana sanda Amor borey takaa kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine.

Akab na nga boŋ yeeti ganda Abadantaa jine

27 Waatoo kaŋ Akab maa šenney wey, a na nga darbawey kottu. A na saaku kasayaŋ daŋ nga jindoo ra ka meehaw. A ga kani nda saaku kasaa, a ga mossoyaada ka dira. 28 Abadantaa na šenni har Tišib boraa Ilyasu se ka nee: 29 «Ni dii takaa kaŋ nda Akab na nga boŋ yeeti ganda ay jine? Zama de a na nga boŋ yeeti ganda ay jine, ay si bonaa tee nga hugoo se nga hunaroo ra. Ay gʼa tee nga izʼaroo waatoo ra.»

22

Akab ga baa nga ma Ramot koyraa dii

(Taarikey 2to 18.1–3)

1 Jiiri hinza tee kaŋ wongu mana huru Siiri borey nda Izirayel borey game. 2 Amma jiiri hinzantoo ga, Žuda kokoyoo Žozafat koy Izirayel kokoyoo do kaŋ ti Akab. 3 Woo gar Izirayel kokoyoo nee nga goykey se: «War ga bay kaŋ Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra manʼti kala ir wane wala? Woo kul, ir si haya kul tee kʼa taa Siiri kokoyoo kone.» 4 Akab nee Žozafat se: «Nʼga hanga ay bande ka koy Ramot wongu Galad ra wala?» Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Agay nda ni manʼti kala sanda affoo, ay jamaa nda ni jamaa manʼti sanda affoo, ay baryey nda ni baryey ti sanda affoo.»

Miše nda Izirayel annabey cindey mana kay haya foo ga

(Taarikey 2to 18.4–27)

5 Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma Abadantaa hoyraa wiri jina.» 6 Izirayel kokoyoo na annabey marga, i ga too boro zangu taaci (400) cine. A nʼi hãa ka nee: «Ya koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ya si koy?» Annabey nee: «Žigi ka koy, Abadantaa ga koyraa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.» 7 Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul sii no koyne kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci wala?» 8 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Aru folloku ka cindi kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci, amma agay, ay ga konna a, zama a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har. Yimla izʼaroo Miše no.» Žozafat nee: «Kokoyoo, masi woo har.» 9 Izirayel kokoyoo na goykaw beeri foo cee ka nee a se: «Cahã ka Yimla izʼaroo Miše ceeci kate.»

10 Woo gar Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat, affoo kul goo ma goro nga kokoy gorodogoo ra, kokoy darbawey goo jindey ra, i goo farroo kaŋ goo Samari koyraa miɲoo ga. Annabey kul ga annabitaray tee jiney ra. 11 Kenana izʼaroo Sedesiyas na guuru hilliyaŋ tee, a nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼga Siiri borey tuti nda hilley hala i ma halaci ka ben.›» 12 Annabey jerey kul na šenni follokaa har ka nee: «Koy Ramot, Galad gandaa ra, nʼga hin ey, Abadantaa ga koyraa daŋ kokoyoo kaboo ra.»

13 Dontokaa kaŋ koy Miše cee, nee Miše se: «Aywa, annabey kul yadda ka tee mee foo ka ihenna har kokoyoo se. Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ni šennoo nda ngi wanoo ma tee affoo, ma ihenna har.» 14 Amma Miše nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, woo kaŋ Abadantaa gʼa har hinne no ay gʼa har.»

15 Waatoo kaŋ Miše too kokoyoo do, kokoyoo nee a se: «Miše, ir ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ir masi koy?» Miše nee a se: «Koy, nʼga zaame, Abadantaa gʼa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.» 16 Amma kokoyoo nee a se: «Cee marje no ay ga ni žeendi hala ma cimoo hinne har ya ne Abadantaa maaɲoo ga?» 17 Woo ga, Miše nee:

«Ay dii Izirayel borey kul ga say-say tondi hondey boŋ

ma nee alman kur kaŋ sii nda kurkaw.

Woo se Abadantaa nee:

‹Borey wey sii nda jineboro,

boro foo kul ma koy nda baani nga hugoo do.›»

18 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ya na nee ma ne kaŋ a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har.»* 19 Miše yee ka nee: «Aywa, haŋajer Abadantaa šennoo se. Ay dii Abadantaa a ga goro nga kokoy gorodogoo ra, beenaa hayey kul ga kay a jere, kabe gumaa nda iwaawaa ga. 20 Abadantaa nee: ‹May no ma Akab fafagay hala a ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam, de mo a ga wiiyandi?› Beenaa hayey, affoo kul na nga wanoo har. 21 I goo woo da ra kaŋ hundi foo† fatta ka kaa ka kay Abadantaa jine ka nee: ‹Ay gʼa fafagay.› Abadantaa nʼa hãa ka nee: ‹Taka foo no nʼgʼa tee?› 22 A nee: ‹Ay ga fatta ka tee hundi kaŋ ga taari daŋ nga annabey kul miɲey ra.› Abadantaa nee: ‹Šikka sii a ra, nʼgʼa fafagay, nʼga hin, fatta ka koy a tee.›» 23 Miše nee koyne: «Aywa, takaa woo da ka tee, sohõ Abadantaa na hundi kaŋ ga taari šenni har daŋ ni annabey kul miɲey ra, zama Abadantaa ka bone kayandi ma ne.»

24 Kenana izʼaroo Sedesiyas man Miše kʼa kar garboo ga ka nee: «Man nda Abadantaa Hundoo fatta ay ra ka koy šelaŋ ma ne?» 25 Miše nee: «Nʼga kaa ka dii a han kaŋ ni koy tugu hugu ka koy hugu ra.» 26 Izirayel kokoyoo nee: «Miše dii ka koy nda a koyraa goforneroo Amoŋ nda kokoyoo izʼaroo Yowaš do. 27 Ma nee: ‹Kokoyoo nee: “Wa aroo woo daŋ kasaa ra, war ma cindi kʼa noo ŋaayan kayna nda hari kayna hala waati kaŋ ra ay willi kate nda baani.”›» 28 Amma Miše nee: «Nda ni willi kate nda baani, adiši Abadantaa mana šelaŋ nda ay miɲoo.» Miše yee koyne ka nee: «Jamaa, war kul ma maa.»

Kokoyoo Akab buu wongoo ra

(Taarikey 2to 18.28–34)

29 Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam. 30 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ay gʼay boŋ bere ka koy wongoo ra. Ni, ma ni kokoy bankaarawey daŋ.» Woo ga, Izirayel kokoyoo na nga boŋ bere ka koy wongoo ra. 31 Siiri kokoyoo na nga bari torka boŋkoyni waranza cindi hinkaa (32) yaamar kaŋ i masi boro kaccu wala boro beeri tangam nda manʼti Izirayel kokoyoo hinne. 32 Waatoo kaŋ torka boŋkoyney dii Žozafat, i nee: «Šikka sii kaŋ Izirayel kokoyoo no.» I bere a ga kʼa tangam, amma Žozafat kaati ka ciya. 33 Torka boŋkoyney dii kaŋ manʼti Izirayel kokoyoo no, i mooru a ga.

34 Waatoo woo, aru foo na nga biraa cetaw, a koy duu Izirayel kokoyoo, a nʼa kar koraa nongu feerante ra. Kokoyoo nee nga torka zurandikaa se: «Bere kʼay ka fatta wongoo ra, zama ay maray.»

35 Hanoo woo, wongoo hanse ka koron hala nongu kaŋ ra kokoyoo mma kay torkaa ra ka Siiri borey tangam. Aluulaa ra, a faati. Kokoyoo kuroo doori torkaa ra. 36 Waynaa kaŋyanoo ga, kaati tee wongu dogoo ra ka nee: «Boro foo kul ma koy nga koyraa ra, boro foo kul ma koy nga gandaa ra.»

37 Takaa woo nda Izirayel kokoyoo buu. I nʼa zaa ka koy Samari kʼa sutura no din. 38 Waatoo kaŋ i koy nga torkaa ɲumay Samari bangoo miɲoo ga, hanšey koy nga kuroo logu, woykuurey kaa ka ɲumay haroo din ra. Hayey wey tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa šennoo nʼa har.

39 Akab teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda hugoo kaŋ a nʼa cin nda tarkunday hiɲe, nda koyrawey kul kaŋ a nʼi cin, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 40 Akab koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Akaziya tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žozafat ga Žuda laama

(Taarikey 2to 18.31—21.1)

41 Asa izʼaroo Žozafat tee Žuda gandaa se kokoy Izirayel kokoyoo Akab laamaa jiiri taacantoo ra. 42 Jiiri waranza cindi guu (35) bara Žozafat se nda waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi guu (25) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Azuba. Šili ize woy no. 43 A na nga baabaa Asa fondaa gana haya kul ra, a mana šiiri nongu kul here, haya kaŋ ga henan no a nʼa tee Abadantaa jine. 44 Amma woo kul, tooru ganadogey mana hun no. Jamaa ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra. 45 Alaafiya goo Žozafat nda Izirayel kokoyoo game.

46 Žozafat teegoyey cindey, nda nga asajataraa, nda wongey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 47 Arey kaŋ ga zinaa tee tooru hugey ra, wey din kaŋ cindi za nga baabaa Asa waati, a nʼi kul kaataray gandaa ra. 48 Waatoo woo, kokoy sii Edom gandaa boŋ. Goforner no mʼa laama sanda kokoy. 49 Žozafat na harihii beeriyaŋ tee kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra, kaŋyaŋ ga koy wura zaa kate ka hun Ofir gandaa ra. Amma i mana hin ka naarumay tee, zama harihiyey kayri Esiyoŋ-Geber koyraa here. 50 Waatoo din ra, Akab izʼaroo Akaziya nee Žozafat se: «Naŋ ay goykey nda ni goykey ma goy cere bande harihiyey ra.» Amma Žozafat mana yadda. 51 Woo banda ga, Žozafat koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere nga hayragoo Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žoram tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Akaziya ga Izirayel laama

52 Akab izʼaroo Akaziya tee Izirayel se kokoy Samari koyraa ra, Žuda kokoyoo Žozafat laamaa jiiri woy cindi iyyantoo (17to) ra. A na Izirayel laama jiiri hinka. 53 A na goy futu tee Abadantaa jine. A na nga baabaa nda nga ɲaa fondaa gana, nda Nebat izʼaroo Žeroboham fondaa kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra. 54 A ga sujudu tooroo se kaŋ ti Bal kʼa gana. A na Abadantaa, Izirayel Koyoo binoo tunandi ka takaa hunday tee kaŋ nga baabaa nʼa tee.

* 1:7 1.7 Samiyel 1na 26.6.

† 1:50 1.50 Ka sargari tonadogoo hilley dii: woo ga cebe kaŋ boraa nka nga boŋ talfi Irkoy ga hala nga hundoo ma hallasi.

* 2:27 2.27 Samiyel 1na 2.30–36.

† 2:28 2.28 Zamnaa 1.50.

* 5:6 5.6 zenber woytaaci (40.000), hantum fooyaŋ ga nee zenber taaci (4.000), Taarikey 2to 9.25.

* 7:15 7.15 Žeremi 52.21.

* 8:2 8.2 Jingaroo woo manʼti kala Tendewey jingaroo, Sargarey 23.33–43.

† 8:25 8.25 Zamnaa 2.4.

‡ 8:29 8.29 Alhukumoo 12.11.

* 9:5 9.5 Zamnaa 2.4.

† 9:15 9.15 Milo dogoo maanaa ti i nʼa too nda labu.

‡ 9:24 9.24 Sorro 15to.

* 11:2 11.2 Fattaroo 34.15–16; Alhukumoo 7.3–4.

† 11:27 11.27 Zamnaa 9.15.

* 12:2 12.2 Žeroboham cindi Misira, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Žeroboham willi ka hun Misira, Taarikey 2to 10.2.

* 16:34 16.34 Žozuwe 6.26.

* 18:31 18.31 Šintinoo 32.9; 35.10.

* 21:1 21.1 Samari koyraa ti Izirayel laamaa koyra beeroo.

† 21:3 21.3 Sargarey 25.23.

* 22:18 22.18 Sorro 8to.

† 22:21 22.21 hundi foo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Irkoy Hundoo.

Kokoyey 2to

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

Kokoyey citaabu hinkantoo

Citaaboo fahamandiroo

Kokoyey citaabu hinkantoo woo, ir bayrandi za citaabu jinaa ra kaŋ cee jinaa, kokoyey citaabu jinaa nda hinkantoo kul manʼti kala citaabu folloku. A si šelaŋ ir se kala Žuda nda Izirayel kokoy korawey laamawey ga. Citaaboo ga hin ka zamnandi kanje hinka:

Zamna beeri jinaa ti zamna 1na—17to, a ga šelaŋ ka koy hala Izirayel laamaa halaciroo ga, zama kokoyyaŋ kaŋ si laadir kʼa laama. Ngi laadir jaŋaa Irkoy here, ka hiɲešenday, woo maaganda se Irkoy naŋ Asiri kokoyoo Salmanasar ma kaa ka Samari koyraa dii kaŋ ti Izirayel waynahunay here kaboo koyra beeroo, a na nga gorokey jeroo dii ka koy nda ey. Citaaboo zamna beeri jinaa nongu booboyaŋ ra ir ga dii Alyasu kaŋ ti Ilyasu taaliboo kaŋ huru dogoo ra (zamnaa 2—13).

Zamna beeri hinkantoo ti zamna 18to—25to, a si šelaŋ kala alwaati kukoo ga kaŋ Žuda gandaa cindi nga hinne bila Izirayel hala hanoo kaŋ ra Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar kaa ka Žerizalem dii, ka Irkoy hugoo kayri, ka koy nda haya kul kaŋ ti Žuda gandaa boro kayante Babiloŋ (zamnaa 25).

Sanda takaa kaŋ nda ir nʼa hantum Kokoyey citaabu jinaa fahamandiroo ra kaŋ ka Irkoy fondaa gana mma kate gomni. Ka wanji a ga mma kate torro.

1

Akaziya teegoyoo mana kan Irkoy se

1 Akab buuroo banda ga, Mowab borey ture Izirayel borey hinoo ga.

2 Waatoo woo gar kaŋ kokoyoo Akaziya goo Samari koyraa ra, a goo nga soorohugoo funeetaraa ra, a kaŋ ka hun funeetaraa ra, a maray. A na dontokawyaŋ sanba ka nee i se: «Wa koy gunandi ya ne Ekroŋ koyraa tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub ka guna wala ay ga tun wircoo woo ra.» 3 Woo ga, Abadantaa almalaykaa kaa ka nee Tišib boraa Ilyasu se: «Tun ka koy Samari koyraa kokoyoo dontokey kubay, ma nee i se: ‹War ga koy gunandi Ekroŋ tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub, adiši Koy nka sii Izirayel ra wala?› 4 Woo maaganda se, wa koy nee kokoyoo se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›» Woo banda ga, Ilyasu koy.

5 Dontokey willi ka koy Akaziya do. Akaziya nee i se: «Macin se war cahã ka willi kate?» 6 I nʼa zaabi ka nee: «Aru foo ka kaa kʼir kubay, a nee ir se: ‹Kokoyoo kaŋ na war donto, wa willi ka koy nee a se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Nʼga dontokawyaŋ sanba i ma koy gunandi ma ne Ekroŋ tooroo do kaŋ ti Bal-Zebub, adiši Irkoy nka sii Izirayel ra wala?”› A nee: ‹Woo maaganda se nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›» 7 Akaziya nee i se: «Aroo kaŋ koy war kubay ka šennoo woo har war se, taka foo ti nga takaa?» 8 I nʼa zaabi ka nee: «Aru no kaŋ ga bankaaray nda adabba hinbiri darbay, kuuru gamahaw goo centoo ga.» Akaziya nee: «Tišib boraa Ilyasu no.»

Akaziya ceeci nga ma Ilyasu dii

9 Akaziya na wongu-ize woyguu (50) jineboro foo nda nga wongu-izey sanba Ilyasu do. Wongu-ize jineboraa žigi ka koy Ilyasu do, a gar a ga goro tondi hondoo boŋoo boŋ, a nee a se: «Irkoy boraa, kokoyoo nee kaŋ ma zunbu ka kaa!» 10 Ilyasu na wongu-ize woyguwaa (50) jineboraa zaabi ka nee: «Nda cimi no kaŋ Irkoy boro ti agay, yala nuune ma hun beenaa ra ka ni nda ni wongu-ize woyguwaa (50) halaci.» Dogoo din da, Irkoy nuune hun beenaa ra ka aroo halaci, nga nda nga aru woyguwaa (50).

11 Akaziya yee koyne ka wongu-ize woyguu (50) jineboro tana nda nga wongu-izey sanba Ilyasu do. A žigi ka koy nee Ilyasu se: «Irkoy boraa, kokoyoo nee kaŋ ma cahã ka zunbu ka kaa!» 12 Ilyasu nʼi zaabi ka nee: «Nda cimi no kaŋ Irkoy boro ti agay, yala nuune ma hun beenaa ra ka ni nda ni wongu-ize woyguwaa (50) halaci!» Dogoo din da, Irkoy nuune hun beenaa ra ka aroo halaci, nga nda nga aru woyguwaa (50).

13 Akaziya yee koyne ka wongu-ize woyguu (50) jineboro sanba cee hinzantoo nda nga wongu-izey. Wongu-ize woyguwaa (50) jineboro hinzantoo woo žigi ka koy Ilyasu do, a na nga kanjey sonbu laboo ra a jine kʼa suurandi ka nee a se: «Irkoy boraa, ay gʼa wiri ni ga, yala ay hundoo nda ni tam woyguwaa (50) woo hundoo ma bara nda beeray ni do. 14 Wongu-ize woyguu (50) jineboro hinkaa kaŋ jin ka kaa, nuune hun beenaa ra ka ngi nda ngi boro woyguwaa (50) halaci. Sohõ, yala ay hundoo ma bara nda ni do alkadar!» 15 Abadantaa almalaykaa nee Ilyasu se: «Zunbu ka koy a bande, masi hunbur a.» Ilyasu tun ka zunbu ka koy a bande kokoyoo do. 16 Waatoo kaŋ Ilyasu too, a nee kokoyoo se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼna dontokawyaŋ sanba Ekroŋ tooroo Bal-Zebub do ka gunandi. Adiši Koy nka sii Izirayel ra kaŋ do boro ga koy gunandi? Woo maaganda se, nʼsi tun daaroo kaŋ boŋ ni goo, šikka sii nʼga buu.›»

Akaziya buuyanoo

17 Akaziya buu ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ Ilyasu sanbandi a mʼa har. Woo gar a sii nda izʼaru, nga armaa Žoram tee kokoy dogoo ra. Woo teendi Žuda kokoyoo Žoram kaŋ ti Žozafat izʼaroo laamaa jiiri hinkantoo ra.

18 Akaziya teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

2

Irkoy na Ilyasu zaa ka koy beenaa ra

1 Hanoo kaŋ Abadantaa na Ilyasu zaa ka žigi beenaa ra hewkur ra, a gar kaŋ Ilyasu nda Alyasu mma goo cere bande ka hun Gilgal koyraa ra. 2 Ilyasu nee Alyasu se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Betel koyraa ra.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» I doo ka koy cere bande Betel.

3 Annabey kondaa borey kaŋ goo Betel fatta ka koy Alyasu do ka nee a se: «Nʼga bay kaŋ hõ Abadantaa ga ni alfagaa zaa ka koy beenaa ra?» Alyasu nee: «Ayyo, agay hunday ga bay, amma wa dangay.»

4 Ilyasu nee Alyasu se koyne: «Alyasu, ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Žeriko koyraa ra.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» I koy cere bande Žeriko.

5 Annabey kondaa borey kaŋ goo Žeriko man Alyasu ka nee a se: «Nʼga bay kaŋ hõ Abadantaa ga ni alfagaa zaa ka koy beenaa ra?» Alyasu nee: «Ayyo, agay hunday ga bay, amma wa dangay.»

6 Ilyasu yee koyne ka nee Alyasu se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma cindi ne, zama Abadantaa nkʼay sanba Žurdeŋ isaa miɲoo ga.» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si hun ni bande kul.» Ngi boro hinkaa na fondaa zaa ka koy cere bande. 7 Annabey kondaa aru woyguu (50) hanga ey ka koy ka mooru i ga kayna ka kay kʼi tenje. Ilyasu nda Alyasu cindi ka kay Žurdeŋ isaa miɲoo ga. 8 Ilyasu na nga burmusoo kaa kʼa kunkuni ka haroo kar nda a, haroo zamna ihinka, ngi boro hinkaa dira labu kogaa ga ka isaa dunbu.

9 Waatoo kaŋ i deŋ, Ilyasu nee Alyasu se: «Hayaa wiri ay ga kaŋ nʼga bagʼa, yʼa tee ma ne za ay mana zandi ka hun ni jere.» Alyasu zaabi ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, annabi hundoo kaŋ goo ni ga, baa hinka ma bara ay ga.»* 10 Ilyasu nee: «Hayaa kaŋ nʼnʼa wiri ga šendi. Amma nda nʼga dii agay waati kaŋ ay ga zandi ka hun ni jere, woo ra woo kaŋ nʼnʼa wiri ga tee. Nda manʼti woo, woo kaŋ nʼnʼa wiri si tee.»

11 I goo ma dira cere bande ka koy i ga šelaŋ, bari torka kaŋ teendi nda nuune nda bariyaŋ kaŋ teendi nda nuune kaa ka huru i game kʼi fay. Woo ga, hewkur foo tun ka Ilyasu zaa kʼa ka žigi ka koy beenaa ra. 12 Alyasu goo mʼa guna a ga koy, a kaati ka nee: «Ay baabaa, ay baabaa, ni kaŋ a ga hima ni ti Izirayel bari torkawey nda nga bari kaarukey.» Woo banda ga, Alyasu mana yee koyne ka dii Ilyasu. A na nga boŋ jinde bankaarawey dii kʼi kottu ihinka. 13 Ilyasu burmusoo kaŋ kaŋ ka hun a ga, Alyasu nʼa zaa. Woo banda ga, a willi ka koy Žurdeŋ isaa miɲoo ga. 14 Ilyasu burmusoo kaŋ kaŋ ka hun a ga, a na haroo kar nda a ka nee: «Man Abadantaa, Ilyasu Koyoo?» Takaa woo nda nga mo na isaa haroo kar, a fay ihinka, a bisa.

15 Waatoo kaŋ annabey kondaa borey kaŋ goo Žeriko koyraa ga Alyasu honnay, i nee: «Ilyasu annabi hundoo bara Alyasu ga.» I koy a kubay ka gunguma jinoo ra hala ganda. 16 I nee a se: «Guna, wongaari woyguu (50) goo ir kaŋ ti ni tamey ra. Naŋ i ma koy ni alfagaa dogoo ceeci. A ga hin ka tee Abadantaa Hundoo kʼa zaa ka koy a fur tondi hondu foo boŋ, wala gooru ra.» Alyasu nee i se: «War masʼi donto i ma koy.» 17 Amma i šendandi hala nongu kaŋ ra Alyasu yadda, a nee: «Aywa, wʼi donto i ma koy.» I na aru woyguu (50) sanba i ma koy Ilyasu ceeci, i na jirbi hinza tee, i mana dii a. 18 I willi kate Alyasu do, woo gar Alyasu goo Žeriko. A nee i se: «Ya na nee war se kaŋ war masi koy wala?»

Alyasu na Žeriko koyraa haroo henanandi

19 Han foo Žeriko koyraa borey nee Alyasu se: «Ir koyraa goroyanoo ga kan sanda takaa kaŋ nda ni, ir koyoo ga dii a. Amma nga haroo si boori, nga laboo mo si boori†.» 20 Alyasu nee i se: «Wa kate ya ne tuu taaga, war ma ciiri daŋ a ra.» I kate nda a a se. 21 Alyasu fatta ka koy hari dandidogoo ra, a na ciiroo warra a ra ka nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Ay na haroo woo henanandi, a si yee ka tee addalil ka hundikoyni wii, wala a si yee ka laboo laalandi.›» 22 Za hanoo din haroo henan hala hõ ka sawa nda šennoo kaŋ Alyasu nʼa har.

Alyasu na soogey danga kaŋ nʼa ɲooɲo

23 Alyasu hun Žeriko ka koy Betel. A goo fondaa ra kaŋ aru soogoyaŋ goo ma fatta koyraa ra kʼa ɲooɲo ka nee a se: «Koy, boŋ taylelkoynoo, koy, boŋ taylelkoynoo!» 24 A ɲeli kʼi guna, a na Abadantaa maaɲoo kʼi danga. Dogoo din da, ganjihooga urs woy hinka fatta kate ka hun hawsaa ra ka soogey boro woytaaci cindi hinka (42) wii ka hamey dunbu-dunbu. 25 Woo banda ga, Alyasu hun no din ka koy Karmel tondi hondoo do jina a hun no din ka willi Samari koyraa ra.

3

Waatoo kaŋ Žoram ga Izirayel laama

1 Akab izʼaroo Žoram tee Izirayel kokoyoo Samari koyraa ra, Žuda kokoyoo Žozafat laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra. A na jiiri woy cindi hinka (12) tee kokoytaraa ra. 2 A na goy futu tee Abadantaa jine, amma nga goy futaa mana too baaboo nda ɲaŋoo wanoo. Tondoo kaŋ baaboo nʼa kayandi tooroo kaŋ ti Bal maaɲoo ga, a nʼa derandi. 3 Amma a hawa Nebat izʼaroo Žeroboham zunubey ga kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra. Žoram mana fay nda zunuboo din.

Izirayel borey na Mowab borey wongu

4 Feeji boobo goo Mowab kokoyoo Meša se. Feeji-ize boŋ zenber zangu (100.000) no a gʼa bana alkaasi Izirayel kokoyoo se, nda gaaru boŋ zenber zangu (100.000), ngi nda ngi haaboo. 5 Amma kaŋ Akab buu, Mowab kokoyoo murti Izirayel kokoyoo ga. 6 Alwaatoo din ga, kokoyoo Žoram hun Samari koyraa ra ka koy Izirayel wongu-izey kul marga ka dii. 7 A na dontokaw sanba a ma koy nee Žuda kokoyoo Žozafat se: «Mowab kokoyoo murti ay ga. Nʼga koy ay bande ka Mowab wongu wala?» Žozafat nʼa zaabi ka nee: «Ay ga koy ni bande, agay nda ni kul ti affoo, ay borey nda ni borey kul ti affoo, ay baryey mo nda ni baryey kul ti affoo.» 8 Žozafat nee koyne: «Fondo foo nda ir ga koy?» Žoram nee: «Ir si koy nda kala Edom saajoo fondaa.»

9 Izirayel kokoyoo, nda Žuda kokoyoo, nda Edom kokoyoo na fondaa zaa ka koy. Ngi jirbi iyye diraa ra, haroo ben wongu-ize jamaa ga, hari sii no ngi adabbawey mo se. 10 Izirayel kokoyoo nee: «Jam! Abadantaa nkʼir kokoy hinzaa cee kate ne ra kʼir daŋ Mowab borey kabey ra.» 11 Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul nka sii no kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci?» Izirayel kokoyoo borey jineboro foo zaabi ka nee: «Šafat izʼaroo Alyasu goo ne kaŋ ti Ilyasu taalibi maana.» 12 Žozafat nee: «Nga hunday ga haya bay Abadantaa se ka nga šennoo har.» Izirayel kokoyoo, nda Žozafat, nda Edom kokoyoo doo ka koy Alyasu do.

13 Alyasu nee Izirayel kokoyoo se: «Macin no nʼga bagʼa ay ga? Koy ni baabaa annabey nda ni ɲaa annabey do.» Izirayel kokoyoo nee a se: «Kalaa, kalaa, zama Abadantaa nkʼir kokoy hinzaa cee kate ne ra kʼir daŋ Mowab borey kabey ra.» 14 Alyasu nee: «Ay ga žee nda Abadantaa, Aduɲɲakoyoo kaŋ ga huna maaɲoo kaŋ goyoo ra ay goo, nda manʼti Žuda kokoyoo Žozafat maaganda, ay si lakkal daŋ ma ne, ay si ba ni guna. 15 Wa kate ya ne kurbukarkaw.» Kurbukarkaa kaa, a goo ma kurboo kar kaŋ Abadantaa albarkaa tuku Alyasu ga. 16 Alyasu nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹War ma guusu boobo kaa gooroo woo laboo ra.› 17 Zama hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹War si dii hew, war si dii ncirɲi, amma gooroo woo ga too nda hari, war ga haŋ, war alman kurey nda war adabbawey ga haŋ.› 18 Woo manʼti haya kul Abadantaa se, a ga Mowab borey mo daŋ war kabey ra. 19 Ngi koyrawey kaŋ kuubandi nda cete nda ngi koyra beerey, war gʼi kul kayri, war ga tuuri henney kul dunbu, ka ngi hari kaadogey kul lutu, war ga tondi say ngi faari henney kul ra.» 20 Suba subbaahoo ra, waatoo kaŋ ra sargaroo ga hun, hari kaa ka hun Edom gandaa here ka gandaa too nda hari.

21 Waatoo kaŋ Mowab borey maa kaŋ kokoyyaŋ kaa ka ngi wongu, i na arey kul kaŋ jiirey too wongu nda wey kaŋ jiirey bisa ey cee. 22 Mowab borey biya ka tun, waatoo kaŋ waynaa ga dii haroo boŋ, haroo tee i se iciray sanda kuri. 23 I nee: «Kuri ti woo. Šikka sii kokoyey ka cere kar, ka cere wii. Sohõ Mowab borey, ir ma zuru ka koy alganiimaa zaa.»

24 Waatoo kaŋ i too Izirayel kaloo ra, Izirayel borey tun kʼi wongu hala nongu kaŋ ra Mowab borey zuru. I huru Mowab gandaa ra kʼi kar kʼi wii. 25 I na ngi koyrawey say. Izirayel borey, boro foo kul na tondi foo zaa kʼa warra ngi nongu henney kaŋ ra i ga faari goy tee ka nongoo kul tee tondi. I na ngi hari kaadogey kul lutu, i na ngi tuuri henney kul dunbu. Koyraa kaŋ ti Kir-Heres hinne cetaa ga i mana tuku, amma Izirayel boroyaŋ kaa kaŋ kone fizza goo, i na koyraa kuubi kʼa bere, kʼa kar.

26 Mowab kokoyoo ga dii kaŋ wongoo woo bisa nga gaaboo, a na aru takubakoyni zangu iyye (700) zaa nga bande, a nee kaŋ ngi ga jamaa kottu ka bisa ka koy Edom kokoyoo here, amma i mana hin. 27 Kaŋ a dii takaa woo tee, nga izʼaru jinaa kaŋ ga hima ka huru dogoo ra kokoytaraa ra, a nʼa dii kʼa kaa sargari koyraa cetaa ga. Kaŋ Izirayel borey dii woo, biney hasara. I hun Mowab kokoyoo bande ka willi ngi gandaa ra.

4

Alyasu na woy talka foo faaba

1 Han foo aru foo kaŋ cindi annabey kondaa ra, nga wandoo kaa ka hẽe Alyasu ga ka nee a se: «Ni tamoo kaŋ ti ay kurɲoo buu, ni hunday ga bay kaŋ boro no kaŋ ga hunbur Abadantaa. Sohõ aru foo kaŋ goo nda ir ga garaw, kaa ka nee kaŋ nga gʼay zanka hinkaa dii ka koy i tee nga baɲɲey.» 2 Alyasu nee woyoo se: «Macin no ay ga hin kʼa tee ma ne? Hayaa har ya ne kaŋ goo ma ne hugoo ra.» Woyoo nee: «Haya kul sii ni koŋŋaa se hugoo ra kala jii kulba foo.» 3 Alyasu nee a se: «Koy, ma jinayyaŋ wiri ni taalammey ga, jinayyaŋ kaŋ ra haya kul sii, manʼti jinay kayna, amma iboobo. 4 Woo banda ga, ma yee kate, ma hugoo miɲoo daabu ni nda ni izʼarey ga, ma jiyoo doori jinawey ra, haya kul kaŋ too, mʼa yeeti jere ga.»

5 Woyoo hun Alyasu do, a koy hayaa tee kaŋ a nʼa har a se. A huru hugoo ra, a na hugoo miɲoo daabu nga nda nga izʼarey ga, izey gʼa noo jinawey, a ga jii doori i ra. 6 Waatoo kaŋ ra jinawey too, a nee nga izey affoo se: «Ay noo jinay foo koyne.» Izoo nee a se: «Jinay sii no koyne.» Woo banda ga, jiyoo mana yee ka doo. 7 Woyoo koy hayaa deede Irkoy boraa se. Irkoy boraa nee: «Koy jiyoo neere, ma ni garaa bana, cindoo, ni nda ni izey mʼa ka huna.»

Alyasu koy Šunem koyraa ra

8 Han foo Alyasu bisa Šunem koyraa ra. Woy almankoyni foo goo no din, a na Alyasu gaabi a ma kaa ka ŋaa nga do. Za hanoo din, waati kul kaŋ Alyasu ga bisa koyraa din ra, a ga koy woyoo woo do ka ŋaa.

9 Woyoo nee nga kurɲoo se: «Ay ga naanay ka bay kaŋ aroo woo kaŋ waati kul a ga bisa ir do manʼti kala Irkoy boro henanante. 10 Naŋ ir ma hugu-ize cin sooraa boŋ, ir ma daari, nda taabal, nda gorohaya, nda fitilla daŋ a ra, woo ra waati kul kaŋ a ga bisa, a ga zunbu a ra.»

11 Han foo Alyasu kaa koyne, a žigi ka koy kani sooraa hugoo ra. 12 Alyasu nee nga tamoo Gehazi se: «Koy ciya Šunem woyoo din se.» Gehazi nʼa cee, a kaa Alyasu do. 13 Alyasu nee Gehazi se: «Nee woyoo se kaŋ a hanse ka nga boŋ zaa ka kay ir se, macin no ir ga hin kʼa tee a se? A mma baa ir ma šelaŋ kokoyoo se wala wongu-izey jineboraa se nga maaganda?» Woyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay goo baani ra ay jamaa ra.» 14 Alyasu nee: «Macin no ir mʼa tee a se?» Gehazi nee: «Aywa, a sii nda ize, kurɲoo mo žen.» 15 Alyasu nee: «Ciya a se.» Gehazi ciya a se, woyoo kaa, a kay hugoo miɲoo ga. 16 Alyasu nee a se: «Yeeši dimmaa woo ga, nʼga duu izʼaru.» Woyoo nee: «Kalaa, kalaa alfagaa, Irkoy boraa, masi ni koŋŋaa darga.» 17 Woyoo tee alhaamidu, a na izʼaru hay yeeši dimmaa din da ga nda takaa kaŋ nda Alyasu nʼa har a se.

Alyasu na Šunem woyoo izʼaroo kaŋ buu hunandi

18 Zankaa beeri. Han foo a fatta ka koy nga baabaa do, hegaykey do. 19 A nee nga baabaa se: «Ay boŋoo, ay boŋoo!» Baaboo nee goykey affoo se kaŋ a ma koy nda a ɲaŋoo do. 20 Goykaa nʼa zaa ka koy nda a ɲaŋoo do, zankaa cindi ɲaŋoo cewey boŋ hala zaarikayaa ra, woo banda ga, a buu.

21 Woyoo žigi nda zankaa soorohugoo boŋ, a koy zankaa kanandi Irkoy boraa Alyasu daaroo boŋ, a na hugoo miɲoo daabu a ga, a fatta ka koy. 22 A na nga kurɲoo cee ka nee a se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma ni tamey affoo nda farka woyey affoo sanba kate ya ne, hala ay ga zuru ka koy dii Irkoy boraa, de ya willi kate.» 23 Nga kurɲoo nee a se: «Macin se nʼga baa ma koy a do hõ? Manʼti handu taagaa jingaroo no, manʼti hunanzamzaaroo no.» Woyoo nee: «Manʼti baffoo no.» 24 A na farkaa soolu, a nee nga tamoo se: «Farkaa boy, ir ma koy! Masʼay ka kay fondaa ra nda manʼti agay kʼa har ma ne.»

25 Woyoo koy Irkoy boraa do Karmel tondi hondoo ga. Irkoy boraa gʼa honnay nongu mooro ra, a nee nga tamoo Gehazi se: «Šunem woyoo ti woo. 26 Zuru ka koy a kubay, mʼa hãa wala a ga saabu, wala nga kurɲoo da nda nga zankaa ga saabu.» Gehazi koy, woyoo nee a se: «Baani de.» 27 Za kaŋ woyoo too kate Irkoy boraa jere hondoo boŋ, a na Irkoy boraa cewey dii. Gehazi man woyoo kʼa hibi, amma Irkoy boraa nee: «Fay nda a, binoo mmʼa maray. Abadantaa mana woo cebe ya ne, a manʼa bayrandi ya ne.»

28 Woyoo nee Alyasu se: «Ay koyoo, ya nka izʼaru wiri ni ga wala? Ya na nee ma ne kaŋ masʼay darga wala?» 29 Alyasu nee Gehazi se: «Ni gamoo haw, mʼay goboo zaa ni kaboo ra, ma koy. Nda nʼna boro kubay, masʼa foo, nda boro na ni foo, masi tuuru a se. Mʼay goboo daŋ zankaaroo ndumoo ga.» 30 Amma zankaa ɲaa nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo nda ni hunday maaɲoo kaŋ ay si ni naŋ kul.» Alyasu tun ka koy a bande.

31 Gehazi nʼi jin, a na Alyasu goboo daŋ zankaa ndumoo ga. Baffoo mana tee, boro mana maa zankaa jinde, zankaa mana ɲuuti. Gehazi willi ka Alyasu kubay ka alhabar daŋ a ra ka nee: «Zankaa mana tun de.» 32 Waatoo kaŋ Alyasu too hugoo do, a gar zankaa buu, a ga kani nga daaroo boŋ. 33 A huru hugu-izoo ra, a na ganboo daabu ngi boro hinkaa ga, a na Abadantaa ŋaaray. 34 A žigi daaroo boŋ ka nga boŋ šerre zankaa ga, a na nga miɲoo daŋ miɲoo ga, ka nga moɲey daŋ moɲey ga, ka nga kabey daŋ kabey ga. A cindi a ga gunguma zankaa ga, zankaa hamoo šintin ka koron. 35 Woo banda ga, Alyasu tun ka dira hugoo gandoo kul bande jina a žigi ka yee ka gunguma zankaa ga. Zankaa tiššaw hala cee iyye, a na nga moɲey feeri. 36 Alyasu ciya Gehazi se ka nee a se kaŋ a ma koy ciya Šunem woyoo se. Gehazi ciya a se, a huru Alyasu do. Alyasu nee a se: «Ni izoo zaa.» 37 Woyoo kaa, a kaŋ Alyasu cewey cire, a na nga kanjey sonbu laboo ra a jine ka nga izʼaroo zaa ka fatta ka koy.

Alyasu na ŋaahayaa henanandi

38 Waati tee kaŋ Alyasu willi Gilgal koyraa ra. Ka gar heray tee gandaa ra. Annabey kondaa borey kaa ka marga Alyasu jine. Alyasu nee nga tamoo se: «Kusu beeroo deke, ma ŋaayan hina annabey kondaa borey se.»

39 Annabey affoo fatta ka koy hawsaa ra ka dumari-izeyaŋ ceeci, a kaŋ ganji alanebɲaa ga, a zaa izey ra ka nga kaayoo too. Waatoo kaŋ a too hugey, a nʼi dunbu-dunbu kʼi daŋ kusoo ra kaŋ dekandi, ka gar boro kul si bay haya kaŋ no. 40 Waatoo kaŋ i taasa borey se, za i nʼa taba, nga no i kaati ka nee: «Ya Irkoy boraa, woo ga boro wii.» I mana hin kʼa ŋaa. 41 Alyasu nee: «Wa kate ya ne farin.» I kate nda a. A nʼa daŋ kusoo ra. A nee i se kaŋ i ma taasa ka borey noo i ma ŋaa. Kaŋ woo tee, ŋaayanoo mana haya hasara boro kul se koyne.

Alyasu na boro zangu (100) ŋandi

42 Han foo aru foo kaa ka hun Bal-Šališa koyraa ra. A kate nga faaroo ize jina-jinawey kʼi noo Irkoy boraa se: orž takula waranka (20), nda taasu taaga saaku. Alyasu nee: «I noo jamaa se i ma ŋaa.» 43 Nga tamoo nʼa zaabi ka nee: «Taka foo nda ay ga hin ka takulawey wey zamna boro zangu (100) se?» Alyasu nee: «I noo i se i ma ŋaa, zama hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹I ga ŋaa hala i ma cindoo naŋ.›» 44 Tamoo nʼi noo takulawey. I ŋaa hala i na cindoo naŋ, ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har.

5

Alyasu na Namaŋ jiraa benandi a ga

1 Siiri gandaa kokoyoo wongu-izey jineboraa maaɲoo ti Namaŋ. Boro beeri no nga koyoo se, a ga hanse kʼa beerandi, zama Namaŋ ka kate Abadantaa ma Siiri borey ma zaame. Wongaari no, amma jiraykoyni no. 2 Han foo, Siiri borey fatta ka koy koma, i kaŋ Izirayel gandaa nongu ga, i na woy soogo foo dii ka koy nda a. Woy soogaa woo tee goykaw-ize Namaŋ wandoo se. 3 Han foo woy soogaa nee woy beeroo se: «He! Nda a gar ay koyoo nka koy annaboo do kaŋ goo Samari koyraa ra, a ga nga jiraa benandi a ga.»

4 Namaŋ koy nga koyoo do ka šennoo har a se kaŋ woy soogaa kaŋ hun Izirayel gandaa ra nʼa har. 5 Siiri kokoyoo nee Namaŋ se: «Aywa, tun ka koy. Ay ga ni noo bataga Izirayel kokoyoo se.» Waatoo kaŋ Namaŋ ga koy, a na nzorfu kaaray kilo zangu hinza (300) cine zaa nga bande, nda wura kilo woydu (60), nda jingar darbay woy (10). 6 A koy nda batagaa kʼa noo Izirayel kokoyoo se. Siiri kokoyoo nka nee batagaa ra: «Agay ka batagaa woo hantum kʼa noo ay tamoo se kaŋ ti Namaŋ, a ma koy a noo ma ne, hala ma nga jiraa noo baani.» 7 Waatoo kaŋ Izirayel kokoyoo na batagaa caw, a na nga darbawey kottu, a nee: «Agay ti Irkoy kaŋ ga boro wii wala kʼa hunandi, kaŋ se a ga boro sanba ay do ka nee kaŋ ya boraa jiraa noo baani? War ma bay kaŋ wongu no a ga ceeci ay ga.»

8 Waatoo kaŋ Irkoy boraa Alyasu maa kaŋ Izirayel kokoyoo na nga darbawey kottu, a daŋ i ma nee kokoyoo se: «Macin se nʼga ni darbawey kottu? Ay gʼa wiri ni ga, naŋ a ma kaa ay do, a ga kaa ka dii kaŋ annabi goo Izirayel gandaa ra.»

9 Namaŋ kaa nda nga baryey nda nga bari torkaa ka kay Alyasu hugoo miɲoo ga. 10 Alyasu na boro foo sanba a do ka nee a se kaŋ a ma koy miti cee iyye Žurdeŋ isaa ra, a ga duu baani, a ga henan. 11 Waatoo kaŋ Namaŋ maa šennoo woo, a futu, a koy, a ga nee: «Ya mma hongu kaŋ nga hunday ga fatta ka kaa ay do, ka nga Koyoo Abadantaa maaɲoo cee ay ga, ka nga kaboo zinji-zinji doroo ga, ka jiraa noo baani. 12 Adiši Damas koyraa isawey kaŋ ti Abana nda Parpar nka mana baa Izirayel harey kul wala? Ya nka si hin ka koy ɲumay i ra ka henan? A na nga dumaa bere ka koy nda bineŋaayan.» 13 Amma nga tamey too a do ka nee a se: «Ay baabaa, nda a gar annaboo nka nee kaŋ ma haya šenda tee, ni nka sʼa tee wala? Soko nda a nee ma ne hinne kaŋ ma koy ɲumay, nʼga henan.» 14 Woo ra Namaŋ doo ka koy miti cee iyye Žurdeŋ isaa haroo ra ka hayaa tee kaŋ Irkoy boraa nʼa har. Kaŋ a na woo tee, a duu baani, gaahamoo tee ma nee zanka gaaham, a henan. 15 Namaŋ nda nga hangakey kul willi ka koy Irkoy boraa do. Waatoo kaŋ a too, a kay annaboo jine ka nee a se: «Sohõ ay bay kaŋ aduɲɲa kul ra Koy sii no nda manʼti Izirayel Koyoo. Aywa sohõ, suuri ma hayaa dii kaŋ agay, ni tamoo gʼa noo ma ne.» 16 Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna, kaŋ se ay ga goy maaɲoo, ay si haya kul taa.» Namaŋ nʼa suurandi, amma a mana yadda.

17 Namaŋ nee: «Nda ni wanji, adiši ay gʼa wiri ni ga, ya duu ni gandaa laboo ra haya kaŋ ga too lanbaana fadda hinka jeeje, zama ay si yee ka sargari kukurante, wala sargari kaa koy kul se nda manʼti Abadantaa. 18 Amma yala Abadantaa ma haya foo yaafa agay nga tamoo se kaŋ ti: waati kul kaŋ ay koyoo, ay kokoyoo ga huru nga koyoo Rimoŋ hugoo ra ka sujudu, a si dibi kala ay kaboo ga, woo ra agay mo ga sujudu a se. Nda ay koy sujudu Rimoŋ hugoo ra, yala Abadantaa ma agay, ni tamoo yaafa.» 19 Alyasu nee a se: «Koy nda baani.»

Gehazi zanbaroo

Woo ga, Namaŋ koy. A mana hanse ka mooru 20 kaŋ Alyasu, Irkoy boraa tamoo kaŋ ti Gehazi nee nga boŋ se: «Nga ne, Siiri boraa Namaŋ hayaa kul kaŋ a kate a, ay koyoo nʼi kul naŋ a kone, a mana yadda ka haya kul dii a ga. Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, ay ga zuru a bande ka duu a ga haya.» 21 Gehazi na Namaŋ gaarandi. Namaŋ gʼa honnay a goo ma kaa, a sar ka hun nga bari torkaa ra ka koy a kubay. A nee a se: «Baani?» 22 Gehazi nee: «Baani de. Ay koyoo kʼay donto ya kaa ka nee ma ne kaŋ annabey ra soogo hinka hun Efrayim tondi hondey ra ka kaa nga do, a nee kaŋ ma nga noo i se nzorfu kaaray kilo waranza (30), nda jingar darbay hinka.» 23 Namaŋ nee: «Suuri ma nzorfu kaaray kilo woydu (60) taa.» A nʼa gaabi a mʼi zaa, Namaŋ na nzorfu kaaray kilo woydu (60) daŋ foolo foo-foo hinka ra kʼi noo a se, nda jingar darbay hinka kaŋ a nʼi noo nga tam hinka se i mʼi zaa ka koy Gehazi bande. 24 Gehazi koy, waatoo kaŋ a too hondoo do, a na hayey taa tamey kone kʼi jisi hugoo ra. Woo banda ga, a nee tamey se kaŋ i ma yee, i willi. 25 Gehazi koy nga koyoo Alyasu do. Alyasu nee a se: «Gehazi, man ra ni hun?» Gehazi nee: «Ni tamoo mana koy nongu kul ra.» 26 Amma Alyasu nee a se: «Waatoo kaŋ aroo zunbu ka hun nga torkaa ga ka ni kubay, ni mma nee kaŋ ay hundoo nka si dii ni wala? Sohõ da ti nzorfu kaaray diiyan waati, wala darbay, wala zaytuɲaa, wala alanebɲaa, wala adabba buuna, wala adabba beeri, wala tamyaŋ nda koŋŋayaŋ wala? 27 Aywa, Namaŋ jiraa ga bere ni nda ni hayroo ga hala abada.»

Gehazi hun Alyasu do, jiray nʼa dii, gaahamoo kul bere ka kaaray sanda waa.

6

Alyasu na daaši guuroo doyandi hari boŋ

1 Han foo annabey kondaa borey nee Alyasu se: «Nongoo kaŋ ra ir nda ni ga cere kubay ka marga ga šiita ir se. 2 Naŋ ir ma koy Žurdeŋ isaa miɲoo ga, boro foo kul ma garbundu foo zaa, ir ma nongu cin kaŋ ra ir ga marga.» Alyasu nee: «Wa koy.» 3 Amma annabey affoo nee: «Suuri, ni nda ni tamey ma koy cere bande.» A nee: «Ay ga koy war bande.» 4 A koy i bande. Kaŋ i too Žurdeŋ isaa do, i na tuuriyaŋ dunbu.

5 Boro foo goo ma bundu dunbu kaŋ nga daašoo guuroo kaŋ haroo ra. A kaati ka nee: «He alfagaa! Woo ti goy, ya nka daašoo woo hii.» 6 Irkoy boraa nee a se: «Man ra a kaŋ?» A na nongoo cebe a se. Alyasu na bundu foo dunbu kʼa warra nongoo ra, a na daaši guuroo doyandi hari boŋ. 7 Woo banda ga, Alyasu nee a se kaŋ a mʼa zaa. Aroo na kaboo šerre kʼa taa.

Siiri borey ceeci ka Alyasu dii

8 Waati kaŋ Siiri kokoyoo ga Izirayel wongu, a ga nga borey hãa nda ngi lakkaloo, a ga nee i se: «Ay gʼay kaloo gorandi nongu filaana ra.» 9 Amma Irkoy boraa daŋ i ma nee Izirayel kokoyoo se: «Hawgay, war masi bisa nda nongoo din here, zama Siiri borey ga doo no din.» 10 Woo ga, Izirayel kokoyoo na dontokawyaŋ sanba nongoo kaŋ Irkoy boraa nʼa har ra i ma tugu ka nongoo monno. Woo teendi manʼti cee foo, manʼti cee hinka. 11 Siiri kokoyoo alhuzun hayaa woo ra. A na nga borey cee ka nee i se: «War sʼay bayrandi boraa kaŋ goo ir ra kaŋ ga goy Izirayel kokoyoo se?» 12 Boro foo i ra nee: «Kalaa, kokoyoo, boro kul si goy a se. Annabi Alyasu kaŋ goo Izirayel no ma ba ni šenney kaŋ nʼgʼi har ni kanihugoo ra har Izirayel kokoyoo se.» 13 Kokoyoo nee: «Wa koy a guna nongu kaŋ ra a goo, ay ga boro sanba kʼa dii.» Dontokey koy, i willi kate ka nee kokoyoo se kaŋ Alyasu goo Dotaŋ koyraa ra. 14 Kokoyoo na wongu-ize boobo sanba nda bariyaŋ nda bari torkayaŋ. I too cijin here, i na koyraa windi kʼa daŋ game. 15 Irkoy boraa tamoo biya ka tun ka fatta taray. A dii wongu-ize jamaa kaŋ na koyraa windi kʼa daŋ game nda bariyaŋ, nda bari torkayaŋ. Tamoo koy nee Alyasu se: «Ay koyoo, cin no ir gʼa tee?» 16 Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Masi hunbur, zama borey kaŋ goo ir bande boobo nda ngi borey.» 17 Alyasu na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, moɲey feeri hala a ma dii.» Abadantaa na tamoo moɲey feeri, a dii kaŋ tondi hondoo ga too met nda bariyaŋ kaŋ teendi nda nuune, nda bari torkayaŋ kaŋ teendi nda nuune kaŋ ga Alyasu windi kʼa daŋ game.

18 Siiri borey koy Alyasu do. Alyasu na Abadantaa ŋaaray ka nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, ma jamaa woo kar nda danawtaray.» Abadantaa nʼi kar nda danawtaray sanda takaa kaŋ nda Alyasu nʼa har. 19 Alyasu nee i se: «Manʼti fondaa ti woo, manʼti koyraa ti woo kaŋ war gʼa ceeci. Wa hanga agay, ay ga war ka koy boraa do kaŋ war gʼa ceeci.» A nʼi ka koy Samari koyraa ra. 20 Waatoo kaŋ i huru Samari, Alyasu nee: «Abadantaa, borey wey moɲey feeri hala i ma dii.» Abadantaa na moɲey feeri, de i dii kaŋ ngi sii kala Samari gundoo ra.

21 Waatoo kaŋ Izirayel kokoyoo dii ey, a nee Alyasu se: «Baaba, yʼi kar kʼi wii wala?» 22 A zaabi ka nee: «Masʼi wii! Nda ni koy wongu nda ni takuba, wala nda ni biraa, borey kaŋ nʼnʼi dii i ga huna ka kate ey, nʼgʼi wii wala? Ŋaayan nda haŋyan daŋ i jine i ma ŋaa, i ma haŋ, nga banda ga, i ma willi ngi koyoo do.» 23 Izirayel kokoyoo na ŋaayan beeri tee i se, i ŋaa, i haŋ, nga banda ga, a nʼi naŋ i ma koy. I koy ngi koyoo do. Woo ga, komakaw jamawey kaŋ ti Siiri boro mana yee ka kaa Izirayel gandaa ra koyne.

Heray tee Samari koyraa ra

24 Alwaati tana ra, Ben-Hadad, Siiri kokoyoo na nga wongu-izey kul marga ka kaa ka Samari windi kʼa daŋ game kʼa dii. 25 Siiri borey gay i ga Samari dii, woo tee addalil kaŋ ra heray beeri tee Samari ra, hala nongu kaŋ ra farka boŋoo, affoo hayoo tee nzorfu kaaray tamma boŋ woyyaaha (80), tuuzun wiri kilo jere hayoo tee nzorfu kaaray tamma boŋ guu.

26 Waati foo Izirayel kokoyoo goo ma bisa cetaa boŋ, woy foo kaati a ga ka nee: «He ay koyoo, ay kokoyoo, ay faaba.» 27 Kokoyoo nee a se: «Nda Abadantaa mana ni faaba, taka foo nda ay ga ni faaba? Attam sii no, alaneb hari sii no.» 28 Kokoyoo yee koyne ka nee a se: «Macin ka duu ni?» Woyoo nee: «Woyoo woo ka nee ya ne kaŋ ya kate ay izʼaroo ir mʼa ŋaa, suba ir ga nga wanoo ŋaa. 29 Ir nʼay izoo hina kʼa ŋaa. Subaa ra, ay nee a se kaŋ a ma kate nga izoo ir mʼa ŋaa, a na nga izoo tugu.»

30 Waatoo kaŋ kokoyoo maa woyoo šennoo, a na nga bankaarawey kottu. A goo cetaa boŋ, jamaa ga dii kaŋ saaku kasa darbay goo jindoo ra nga kokoy darbawey cire. 31 Kokoyoo nee: «Irkoy ma goy goy ay ga ka tonton a ga, nda Šafat izʼaroo Alyasu boŋoo cindi jindoo ga hõ.»

Alyasu na heraa benyanoo har

32 Alwaatoo woo gar kaŋ Alyasu goo nga do, boro beerey goo ma goro jeroo ga. Izirayel kokoyoo na boro sanba a ma koy Alyasu do nga jine. Amma za dontokaa mana too kate no din, Alyasu nee boro beerey se: «Wa guna, boro wiikaa ka boro sanba i mʼay jindoo kaa. Nda dontokaa too kate ne ra, war ma hugoo miɲoo daabu, a masi huru. War nka si maa nga koyoo cee jindey se dumaa ga?» 33 Alyasu mma goo ma šelaŋ kaŋ kokoyoo dontokaa kaa a do ka nee a se kaŋ kokoyoo nee: «Bonaa woo mana hun kala Abadantaa do, taka foo nda ay ga hin kʼay jitoo daŋ Abadantaa ra?»

7

1 Alyasu nee: «Wa haŋajer Abadantaa šennoo se. Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Suba, alwaatoo woo da cine ga, farin kilo woy (10) hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne. Orž kilo waranka (20) mo hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne Samari koyraa miɲoo ga.›» 2 Sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul na Irkoy boraa zaabi ka nee: «Ba nda Abadantaa na funeetaryaŋ kaa beenaa ra, woo ga hin ka tee wala?» Alyasu zaabi ka nee: «Nʼga dii a nda ni moɲey, amma nʼsi ŋaa a ra.»

Siiri borey zuru ka ngi kaloo naŋ

3 Alwaatoo woo gar kaŋ aru jiraykoyni taaci goo koyraa miɲoo jeroo ga, i nee cere se: «Macin se ir ga goro ne ka buuyan batu? 4 Nda ir nee kaŋ ir ga huru koyraa ra, ir ga buu, zama ŋaayan sii no din, nda ir cindi ne ra mo, ir ga buu. Nda woo no, ir ma koy Siiri borey do kʼir boŋ noo i se cee foo. Nda i nʼir naŋ ir ma huna, ir ga huna, nda i nʼir wii mo, a ben.» 5 I tun almaaroo ra ka koy Siiri borey kaloo do. Waatoo kaŋ i too Siiri borey kaloo miɲoo ga, i gar boro kul sii no.

6 Abadantaa ka bari torkayaŋ jindey, nda bari kaarukaw, nda wongu-ize jama beeri jindey daŋ Siiri borey haŋawey ra ngi kaloo ra. Woo ga, Siiri borey nee cere se: «Wa guna, Izirayel kokoyoo nka Heti borey kokoyey, nda Misira kokoyey, ngi nda ngi wongu-ize jamawey cee kʼi bana i ma kaa ir ga.» 7 Woo ga, i tun ka zuru almaaroo ra, ka ngi kaloo naŋ, ka hayey kul naŋ ngi takaa ga, i koy ka ngi hukkumey, nda ngi baryey, nda ngi farkey kul naŋ ka zuru ka ngi hundey ceeci.

8 Waatoo kaŋ jiraykoyney din too kaloo miɲoo ga, i huru hukkum foo ra, i ŋaa i haŋ, i na nzorfu kaaray, nda wura, nda bankaarayyaŋ zaa ka koy i tugu. I yee ka kaa, i huru hukkum tana ra, no din mo ra i na jinayyaŋ zaa, i koy i tugu.

Siiri borey zuruyanoo harandi Izirayel kokoyoo se

9 Woo banda, jiraykoyney nee cere se: «Woo kaŋ ir goo mʼa tee si boori. Alhabar boryo goo ir kone hõ kaŋ ir ga hima kʼa har. Nda ir dangay ka batu hala suba subbaahi kʼa har, ir ga duu zukandiyan. Sohõ ir ma huru koyraa ra ka koy šennoo har kokoyoo hugoo se.» 10 I koy koyraa miɲoo lakkalkey cee ka nee i se: «Ir fatta ka koy Siiri borey kaloo ra, ir gar kaŋ boro kul sii no, nʼsi maa boro kul jinde. Baryey nda farkey hinne bara no i ga hawa, hukkumey goo ngi takaa ga.» 11 Koyraa miɲoo lakkalkey na boro cee a ma koy alhabaroo har kokoyoo hugoo ra.

12 Kaŋ kokoyoo maa šennoo, a tun cijinoo ra, a nee nga borey se: «Wa naŋ ya hayaa har war se kaŋ Siiri borey goo mʼa tee ir se. I ga bay kaŋ heray goo ir do, woo se i hun ngi kaloo ra ka koy tugu hawsaa ra ka nee kaŋ waati kaŋ ir fatta ka hun koyraa ra, i gʼir dii kabe nda kabe, i ga huru koyraa ra.» 13 Kokoyoo borey ra, boro foo nee kokoyoo se: «Baryey kaŋ cindi ra, ir ma bari guu nda boro guu donto ka koy guna haya kaŋ goo no. Nda i koy, haya kul mana hasara ir se. Woo kaŋ duu Izirayel borey, nga da no ma duu ngi da, zama alfayda mana cindi i ra. Ir mʼi naŋ i ma koy guna haya kaŋ goo no.» 14 I na bari torka hinka nda bariyaŋ zaa, kokoyoo na borey sanba Siiri borey wongu-izey kaloo here, i ma koy guna haya kaŋ goo no. 15 I hanga ngi ceebandawey hala Žurdeŋ isaa ga. I dii kaŋ fondaa kul ga too nda bankaaray nda jinawey kaŋ Siiri borey nʼi fur cahã-cahãyanoo ra. Dontokey willi kate ka deede kokoyoo se.

16 Dogoo din da, Samari jamaa fatta ka koy Siiri borey kaloo hayey haabu. Alwaatoo woo, farin kilo woy (10) hayoo tee nzorfu kaaray tamma foo hinne. Orž kilo waranka (20) mo hayoo tee nzorfu kaaray tamma foo hinne ka sawa nda Abadantaa šennoo. 17 Sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul, kokoyoo nʼa daŋ koyraa miɲoo ga a mʼa hawgay. Jamaa wahayanoo ra i nʼa motti koyraa miɲoo ga hala a buu, sanda šennoo kaŋ Irkoy boraa nʼa har waatoo kaŋ kokoyoo koy a do.

18 Waatoo ti woo kaŋ Irkoy boraa bay kʼa har kokoyoo se ka nee: «Farin kilo woy (10) hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne. Orž kilo waranka (20) mo hayoo ga tee nzorfu kaaray tamma foo hinne, suba alwaatoo woo cine ga, Samari koyraa miɲoo ga.»* 19 Amma sooje jalakoynoo kaŋ goo kokoyoo bande waati kul na Irkoy boraa zaabi ka nee: «Ba nda Abadantaa na funeetaryaŋ kaa beenaa ra, woo ga hin ka tee wala?» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Nʼga dii a nda ni moɲey, amma nʼsi ŋaa a ra.»† 20 Woo kaŋ a nʼa har ka tee a ga: jamaa wahayanoo ra i nʼa motti koyraa miɲoo ga hala a buu.

8

Kokoyoo ciiti Šunem woyoo se

1 Han foo, Alyasu nee woyoo kaŋ a bay ka nga izoo hunandi se: «Tun ka koy nongu tana ra, ni nda ni hugoo borey. Nongu kaŋ war duu a, war ma waati tee a ra, zama Abadantaa ga heray tee gandaa ra. Heray ga tee jiiri iyye.» 2 Šennoo kaŋ Irkoy boraa bay kʼa har, woyoo na haŋajer a se kʼa tee nda takaa din da. Nga nda nga hugoo borey tun ka koy waati tee Filisti borey gandaa ra hala jiiri iyye. 3 Jiiri iyyaa banda ga, woyoo willi ka hun Filisti borey gandaa ra ka kaa ka goro nga gandaa ra. A koy kokoyoo do kʼa ŋaaray a ga a ma naŋ nga hugoo nda nga faaroo ma willi nga ga.

4 A sawa nda kaŋ kokoyoo nda Gehazi kaŋ ti Irkoy boraa tamoo goo ma šelaŋ, Kokoyoo mma goo ma nee Gehazi se: «Suuri, haya beerey kul kaŋ Alyasu nʼi tee deede ya ne.» 5 Waatoo kaŋ Gehazi goo ma filla a se takaa kaŋ nda Alyasu na bukaw tunandi, woyoo kaŋ Alyasu na nga izʼaroo hunandi kaa kokoyoo do kʼa ŋaaray nga hugoo nda nga faaroo ma willi nga ga. Gehazi nee kokoyoo se: «Ay koyoo, ay kokoyoo, woyoo hunday ne ti woo, izoo kaŋ Alyasu nʼa hunandi mo ne.» 6 Kokoyoo na woyoo hãa. Woyoo nʼa deede a se. Kokoyoo na nga goykaw beeri foo daŋ woyoo bande kaŋ a ma koy haya kul kaŋ ti woyoo wane yeeti woyoo se. Albaha kul kaŋ duwandi faaroo ra za woyoo koy hala hõ mo ma yeetandi a se.

Hazayel na annabi Alyasu kubay

7 Han foo Alyasu koy Damas koyraa ra. Waatoo woo gar Ben-Hadad, Siiri kokoyoo ga wirci. Boroyaŋ nʼa noo alhabar ka nee: «Irkoy boraa kaa ne ra.» 8 Siiri kokoyoo nee Hazayel se: «Haya zaa, ma koy a tee gomni Irkoy boraa se. Ma nee a se kaŋ a ma Abadantaa ibaayoo ceeci wala ay ga tun wircoo woo ra.»

9 Hazayel koy Alyasu do, a na haya zaa Damas koyraa haya henney kul ra ka koy Alyasu gomni nda ey. A na jinawey kul jeeje yoo woytaaci (40) ga. Kaŋ a too, a kay Alyasu jine ka nee a se: «Ni zankaa Ben-Hadad kaŋ ti Siiri kokoyoo kʼay sanba ya kaa ni do ka ni hãa wala nga ga tun wircoo ra kaŋ ra nga goo.» 10 Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Koy nee a se kaŋ šikka sii a ga tun wircoo ra. Amma nda cimi, Abadantaa nka cebe ya ne kaŋ a ga buu.»

11 Dogoo din da, Irkoy boraa moɲey kanji nongu foo, ndumoo si ɲuuti, woo banda ga, a hẽe. 12 Hazayel nee a se: «Macin se agay alfagaa ga hẽe?» Alyasu nʼa zaabi ka nee: «Ay ga hẽe, zama goy futaa kaŋ nʼga kaa kʼa tee Izirayel borey se no ay ga dii a. Nʼga nuune daŋ ngi koyrawey kaŋ kuubandi nda cete ra, nʼga ngi aru soogey wii nda takuba, ka zankey motti, ka woy alhaamidukoyney gundey kottu.» 13 Hazayel nee: «Agay, ni tamoo ti may kaŋ ga haya beerey wey cine tee? Ay manʼti baffoo nda manʼti hanši.» Alyasu nee: «Abadantaa ka cebe ya ne kaŋ ni no ma kaa ka tee Siiri gandaa kokoyoo.»

14 Hazayel hun Alyasu do ka koy nga koyoo do. Nga koyoo nʼa hãa ka nee: «Macin no Alyasu nʼa har ma ne?» A zaabi ka nee: «A bayrandi ya ne kaŋ šikka sii a ra nʼga tun wircoo ra.» 15 Nga subaa ra, Hazayel na gumtaafe foo zaa kʼa sufa hari ra kʼa gum kokoyoo ndumoo ga kʼa hewguba, a buu. Hazayel tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žoram ga Žuda laama

(Taarikey 2to 21.2–20)

16 Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri guwantoo ra Izirayel boŋ, ka gar Žozafat ga tee Žuda gandaa se kokoy, Žoram, Žozafat izʼaroo tee Žuda se kokoy. 17 Jiiri waranza cindi hinka (32) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri yaaha tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 18 A hanga Izirayel kokoyey fondaa, sanda takaa kaŋ Akab hugoo nʼa tee, zama Akab ize woy no a hiiji a, a na goy futu tee Abadantaa jine. 19 Amma Abadantaa mana yadda ka Žuda halaci, nga tamoo Dawda maaganda, zama a nka allaahidu zaa Dawda se kaŋ nga ga naŋ nga hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul.

20 Žoram kokoytaraa waatoo ra, Edom borey ture, i na kokoy gorandi ngi boŋ se ka nee kaŋ ngi si goro Žuda hinoo cire koyne. 21 Žoram nda nga bari torkawey kul koy Sayir koyraa ra. Cijin here a tun ka kaŋ Edom borey ga kʼi wongu, Edom borey na Žoram nda nga bari torka boŋkoyney kuubi kʼi daŋ game. Amma Žoram wongu-izey zuru ka koy ngi do. 22 Za woo ga, Edom borey ture ka hun Žuda hinoo cire hala hõ. Waati follokaa din ra Libna koyraa mo ture.

23 Žoram teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 24 Woo banda ga, Žoram koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Akaziya tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Akaziya ga Žuda laama

(Taarikey 2to 22.1–6)

25 Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra Izirayel boŋ, Žoram izʼaroo Akaziya tee Žuda gandaa se kokoy. 26 Jiiri waranka cindi hinka (22) bara Akaziya se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri foo tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Atali, Izirayel kokoyoo Omri haama no. 27 Akaziya hanga Akab hugoo borey dira takaa bande. A na goy futu tee Abadantaa jine sanda Akab hugoo borey kaŋ ra a koy hiiji.

28 Nga nda Akab izʼaroo Žoram koy Siiri kokoyoo Hazayel wongu Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra. Siiri borey na Žoram maray. 29 Kokoyoo Žoram willi kate Žizreyel ka nongey safar kaŋ Siiri borey nʼi maray a ra Rama koyraa ra waatoo kaŋ a ga Hazayel Siiri kokoyoo tangam. Žuda kokoyoo Akaziya kaŋ ti Žoram izʼaroo koy Akab izʼaroo Žoram guna Žizreyel nga wircoo waati.

9

Žehu goro kokoytaraa ra

1 Han foo annabi Alyasu ciya annabey kondaa borey affoo se ka nee a se: «Ni gamoo haw, ma jii kulbaa woo zaa, ma koy Ramot koyraa ra kaŋ goo Galad gandaa ra. 2 Nda ni too no din, ma Žehu dogoo ceeci, baaboo ti Žozafat, kaagoo ti Nimši. A cee ka hun nga borey ra ka koy nda a hugu ra, ni nda nga hinne. 3 Ma jii kulbaa zaa, ma jiyoo doori boŋoo ga ka nee a se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹Ay ga ni yon ma tee Izirayel se kokoy.› Woo banda ga, ma hugoo miɲoo feeri ka cahã ka zuru ka hun no din.»

4 Zankaaroo kaŋ ti annabi soogaa koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra. 5 Waatoo kaŋ a too no din, a gar kaŋ wongu-izey jineborey goo ma goro. Annabi soogaa nee: «Boŋkoynoo, ay goo nda ma ne šenni.» Žehu nee: «Ir kul ra, may ga ni goo?» A nee: «Ni hunday, boŋkoynoo.»

6 Žehu tun ka huru hugoo ra nda a. Annaboo na jii doori boŋoo ga ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay ga ni yon ka ni tee Abadantaa jamaa Izirayel kokoyoo. 7 Nʼga ni koyoo Akab hugoo borey kul halaci, woo ra ay tam annabey kaŋ Žezabel nʼi wii nda Abadantaa tamey kul kaŋ a nʼi wii, ay gʼi kul wiiyanoo alhakoo kaa a ra. 8 Akab hugoo kul ga kaa ka halaci. Aru kul kaŋ ti Akab boro, a ma tee tam wala borcin, ay gʼi kul kaa Izirayel ra. 9 Hayaa kaŋ ay nʼa tee Nebat izʼaroo Žeroboham hugoo ga, nda Ahiya izʼaroo Bayeša hugoo ga, nga dumoo no ay gʼa tee Akab hugoo ga. 10 Hanšey ga kaa ka Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel faaroo ra. Ba boro si duwandi kʼa fiji.›» Kaŋ annaboo na woo har ka ben, a na hugoo miɲoo feeri ka zuru ka koy.

11 Waatoo kaŋ Žehu koy nga koyoo borey cindey do, i nʼa hãa ka nee: «Baani? Macin se hollokomoo woo kaa ni do?» Žehu nʼi zaabi ka nee: «War hunday ga boraa woo dumoo nda nga šenney bay.» 12 Amma i nee Žehu se: «Taari no, hayaa har ir se kaŋ tee.» Žehu nee: «Aywa, hayaa kaŋ a nʼa har ya ne ti, a nee: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: “Ay ga ni yon ka ni tee Izirayel se kokoy.”›»

13 Woo ga, Žehu nka woo har hinne, i kul cahã ka ngi darbawey kaa kʼi daŋ Žehu cewey cire tintimoo ga. Woo banda ga, i na hilli hẽenandi ka kaati ka nee: «Žehu ti kokoy!»

Žehu hawandifutay Žoram, Izirayel kokoyoo ga

14 Žozafat izʼaroo Žehu, Nimši haamaa hawandifutay Žoram ga. Woo gar, Žoram nda Izirayel wongu-izey kul ga Ramot koyraa lakkal kaŋ goo Galad gandaa ra, Siiri borey kokoyoo Hazayel maaganda. 15 Amma kokoyoo Žoram willi kate Žizireyel ka nongey safar kaŋ Siiri borey nʼi maray waatoo kaŋ a ga Siiri kokoyoo Hazayel tangam. Žehu nee nga cerey cindey se: «Nda war ga baa war mʼay faaba, war boro kul masi fatta koyraa ra ka koy Žizireyel ka hayaa har kaŋ tee.»

16 Woo banda ga, Žehu huru nga bari torkaa ra ka koy Žizireyel, zama Žoram goo no din a ga kani. Žuda kokoyoo Akaziya mo kaa ka Žoram guna. 17 Žizireyel koyraa lakkalkaa kaŋ goo soorohugu kukoo boŋ ga dii Žehu kaŋ goo ma kaa nda jamaa, a nee: «Ay ga dii jama.» Žoram nee a se: «Bari kaarukaw donto a ma koy a kubay kʼa hãa wala baani.» 18 Bari kaarukaa koy Žehu kubay, a nee a se: «Kokoyoo nee kaŋ wala baani no wala?» Žehu nee a se: «Ni baa foo? Kaa ka hanga ay bande.» Koyraa lakkalkaa bayrandi kaŋ dontokaa koy hala i do, a sii ma willi kate.

19 Žoram daŋ kaŋ bari kaarukaw tana ma koy. Nga mo koy i do ka nee i se: «Kokoyoo nee kaŋ wala baani no wala?» Žehu nee nga mo se: «Ni baa foo? Kaa ka hanga ay bande.» 20 Koyraa lakkalkaa yee koyne ka bayrandi kaŋ dontokaa woo mo koy hala i do, a sii ma willi kate. Ngi boŋkoynoo ga torka zurandi ni mma nee Nimši haamaa Žehu, zama a mmʼa zurandi ni mma nee hollokom.

21 Žoram nee: «Wʼay torkaa soolu.» I na nga torkaa soolu. Izirayel kokoyoo Žoram nda Žuda kokoyoo Akaziya, i kul fatta nda ngi torkawey ka koy Žehu kubay. I koy a gar Žizireyel boraa Nabot faaroo ra.

Žehu na Žoram, Izirayel kokoyoo wii

22 Za kaŋ Žoram dii Žehu, a nee a se: «Žehu, baani?» Žehu nee a se: «Taka foo baani? Baani sii no, kullihinne ni ɲaa Žezabel ga izefututaray* nda cerkawtaray boobo tee.» 23 Žoram willi, a zuru, a nee Akaziya se: «Akaziya, hawgay, zanbayan no!»

24 Žehu na nga biraa zaa ka Žoram kar jesey game, biraw-izoo fatta nda binoo here, Žoram daaru ganda nga bari torkaa ra. 25 Žehu nee sooje jalakoynoo kaŋ gʼa lakkal kaŋ ti Bidkar se: «Bukaa zaa, ma koy a warra Žizireyel boraa Nabot faaroo ra, zama nʼga hongu waatoo kaŋ agay nda ni goo torkaa ra nga baabaa Akab bande, Abadantaa nka šelaŋ a ga ka nee: 26 ‹Bi ay dii Nabot nda nga izʼaroo kuroo kaŋ nʼnʼa mun, nga cine no ay gʼa tee ni mo se faari follokaa woo da ra. Agay, Abadantaa kʼa har.›† Woo maaganda se, a zaa kʼa warra faaroo ra, ka sawa nda Abadantaa šennoo.»

Žehu na Akaziya, Izirayel kokoyoo wii

(Taarikey 2to 22.7–9)

27 Waatoo kaŋ Žuda kokoyoo Akaziya dii woo, a zuru ka Bet-Gaŋ koyraa fondaa zaa ka koy. Žehu nʼa gaaray. Žehu kaati ka nee nga borey se: «Wa nga mo kar.» I nʼa kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere.‡ Akaziya zuru ka koy Megido koyraa ra ka buu no din. 28 Nga borey koy a daŋ torka ra ka koy nda a Žerizalem. I nʼa sutura nga saaraa ra nga baabey jere Dawda koyraa ra.

29 Akab izʼaroo Žoram laamaa jiiri woy cindi faantoo (11to) ra, Žoram izʼaroo Akaziya tee Žuda gandaa se kokoy.

Žezabel buuyanoo

30 Woo banda ga, Žehu koy Žizireyel koyraa ra. Kaŋ Žezabel maarʼa, a na fina daŋ nga moɲey ga, a na nga hinbirey hanse ka boori ka kay nga soorohugoo funeetaraa ra, a ga guna. 31 Žehu mma too koyraa miɲoo ga kaŋ Žezabel kaati ka nee: «Baani ka kate ni, Zimri taaga§, ni koyoo wiikaa?» 32 Žehu na boŋoo jer ka funeetaraa guna, a nee: «May bara ay bande? May no?» Kokoyoo goykaw beerey hinka wala hinza fuuni ka Žehu guna ganda. 33 Žehu nee i se: «Wʼa warra ganda ne.» I na Žezabel warra nda funeetaraa ganda, kuroo say cetaa nda baryey ga. Žehu nʼa motti.

34 Žehu huru kokoy hugoo ra, a ŋaa, a haŋ. Woo banda ga, a nee nga borey se: «Wa koy huga nda woy dangantaa woo bukaa, war mʼa sutura, zama kokoy ize no.» 35 I koy nee kaŋ ngi mmʼa sutura, amma i mana haya kul gar a ra kala boŋkurunboo, nda cewey, nda kabetaamey. 36 I willi kate ka hayaa har Žehu se kaŋ ngi dii a. A nee: «Šennoo no kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo Ilyasu, Tišib boraa miɲoo. A nka nee: ‹Hanšey ga kaa ka Žezabel hamoo ŋaa Žizireyel faaroo ra.* 37 Žezabel bukaa ga tee sanda žiibi Žizireyel faaroo ra hala nongu kaŋ ra boro si hin ka nee kaŋ Žezabel no.›»

10

Žehu na Akab hugoo borey kul wii

1 Akab goo nda izʼaru boro woyye (70) kaŋ goo Samari koyraa ra. Žehu na batagayaŋ hantum kaŋ a nʼi sanba Samari, i ma koy i noo Žizireyel koyraa boŋkoyney se, nda boro beerey, nda borey kaŋ ga huga nda Akab izey biiriyanoo. A nka nee batagawey ra: 2 «Aywa, nda batagaa woo too war do, zama war koyoo izʼarey goo war do, nda bari torkawey, nda baryey, nda koyra gaabantaa, nda wongu jinayyaŋ, 3 war koyoo izʼarey kul ra, war ma boro hennaa guna kaŋ ga haya bay, war mʼa gorandi kokoytaraa ra baaboo dogoo ra. Woo banda ga, war ma tangam war koyoo hugoo se.»

4 Kaŋ borey na batagawey wey caw, i hanse ka hunbur, i nee cere se: «Nga ne, nda kokoy hinka mana hin ka kay Žehu jine, ir no ma hin ka kay wala?» 5 Woo ga, kokoyoo hugoo goykey jineboraa, nda koyraa boŋkoynoo, nda boro beerey, nda borey kaŋ ga huga nda Akab izʼarey biiriyanoo sanba ka nee Žehu se: «Ir manʼti kala ni tamey, haya kul kaŋ nʼnʼa har, ir gʼa tee. Ir si boro kul gorandi kokoytaraa ra, haya tee kaŋ kan ma ne.»

6 Žehu yee koyne ka bataga hantum i se ka nee: «Nda war sii kala ay bande, nda war ga haŋajer ay šennoo se, wa arey kaŋ ti war koyoo izʼarey kul boŋey dunbu ka kate ey ya ne Žizireyel koyraa ra suba dimmaa woo da cine ga.» Woo gar, kokoyoo izʼaru woyyaa (70) goo koyraa jineborey do kaŋ gʼi biiri.

7 Waatoo kaŋ i duu batagaa, i na kokoyoo izʼarey dii, i na ngi boro woyyaa (70) jindey kaa, woo banda ga, i na boŋey daŋ kokondayaŋ ra kʼi sanba Žehu se Žizireyel. 8 Dontokaw foo kaa Žehu do ka alhabar daŋ a ra kaŋ ngi kate kokoyoo izey boŋey. Žehu nee: «Wʼi tee kanandi hinka kʼi naŋ koyraa miɲoo ga hala suba subbaahi.» 9 Suba subbaahoo ra, Žehu fatta kate ka kay jamaa kul jine ka nee: «War ga henan hayaa woo ra. Cimi no, agay ka hawandifutay war kokoyoo ga kʼa wii. Amma borey wey kul, may kʼi kar kʼi wii? 10 Woo ga, war ma bay kaŋ šenni kul kaŋ Abadantaa nʼa har Akab hugoo ga si goro a mana tee. Šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda nga tamoo Ilyasu miɲoo, nga no a nʼa tee.» 11 Akab hugoo borey cindey kaŋ goo Žizireyel, Žehu nʼi kul wii. A na mo nga boro beerey, nda nga boro maaney, nda nga sargari juwalkey kul wii, hala nongu kaŋ ra a mana ba boro foo naŋ.

Žehu na Akaziya borey wii

(Taarikey 2to 22.8)

12 Woo banda ga, Žehu tun ka koy Samari koyraa ra. A goo fondaa ra, kaŋ a too Bet-Eked-Kurkey-Wanoo, 13 a dii Žuda kokoyoo Akaziya boroyaŋ no din. A nʼi hãa ka nee: «War ti mayyaŋ?» I zaabi ka nee: «Ir manʼti kala Akaziya boroyaŋ, ir mma doo ka koy kokoyoo izʼarey nda kokoy woyoo izʼarey foo.» 14 Žehu nee nga borey se: «Wʼi dii i ga huna.» I nʼi dii i ga huna ka koy jindey kaa Bet-Eked dayoo jere. I manʼti kala aru woytaaci cindi hinka (42). Žehu mana boro kul naŋ.

Žehu na Žonadab kubay

15 Woo banda ga, Žehu hun no din, a koy sawa nda Rekab izʼaroo Žonadab, nga mo kaa kʼa kubay. Žehu nʼa foo, a nʼa hãa ka nee: «Ni binoo ga henan ya ne sanda takaa kaŋ nda ay binoo ga henan ma ne wala?» Žonadab nee: «Nga no, ay binoo ga henan ma ne.» Žehu nee: «Nda ni binoo ga henan ya ne, ni kaboo daŋ ay kaboo ra.» Žonadab na nga kaboo daŋ kaboo ra. Žehu nʼa žigandi nga bande nga bari torkaa ra 16 ka nee a se: «Ir ma koy, nʼga kaa ka dii hala nongu kaŋ ga ay ga baa Abadantaa.» A nʼa ka koy nga bande torkaa ra. 17 Waatoo kaŋ i too Samari koyraa ra, Akab borey cindey kaŋ cindi Samari, Žehu nʼi kul wii ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har Ilyasu se.

Žehu na borey kaŋ ga tooroo gana kaŋ se i ga nee Bal wii

18 Woo banda ga, Žehu na jamaa kul marga ka nee i se: «Akab na tooroo kaŋ ti Bal gana kayna, amma agay, Žehu, ay gʼa gana gumo. 19 Sohõ wa ciya Bal annabey kul se i ma kaa ne ay do, nda nga ganakey kul, nda nga sargari juwalkey kul, boro kul masi kuma, zama sargari beeri no ay ga yʼa kaa Bal se. Boraa kul kaŋ kuma hundoo si cindi a ra.» Žehu mma goo ma carmay tee hala nga ma duu ka Bal ganakey wii. 20 A nee borey se: «Wa borey cee i ma margari kayante tee Bal maaɲoo ga.» I na borey cee. 21 Žehu na dontokawyaŋ sanba Izirayel gandaa kul ra. Boro kul kaŋ ti Bal ganakaw, i kul kaa, ba boro foo mana cindi kaŋ mana kaa. I kaa ka huru Bal tooru hugoo ra, hugoo too met, kʼa dii za boŋ faa ga hala boŋ faa ga. 22 Boraa kaŋ ti Bal ganakey bankaarawey jineboraa, Žehu nee a se: «Borey kul kaŋ ga Bal gana noo darbay.» Boraa kate darbay i se. 23 Žehu koy Bal tooru hugoo ra, nga nda Rekab izʼaroo Žonadab. A nee Bal ganakey se: «Wa naanay ka bay kaŋ war hinne nda cere no, boro kul masi bara war ra ne kaŋ ga Abadantaa gana, Bal ganakawyaŋ hinne no.»

24 Woo banda ga, i huru sargari kaadogoo ra ka sargari kukuranteyaŋ nda sargari tanayaŋ kaa. Žehu na aru woyyaaha (80) daŋ taray ka nee i se: «Borey wey kaŋ ay nʼi daŋ war kabey ra, boro kaŋ ga affoo zuru, boraa hundoo ga huru dogoo ra.» 25 Waatoo kaŋ i na sargari kukurantey kaa ka ben, Žehu nee lakkalkey nda sooje jalakoyney se: «Wa huru kʼi kar kʼi wii, ba boro foo masi hun a ra.» I huru kʼi wii nda takuba. Lakkalkey nda sooje jalakoyney na ngi bukawey warra taray. Woo banda ga, i huru Bal hugoo kuneheroo ra. 26 I na tondi toorey kaŋ kayandi fattandi Bal hugoo ra kʼi warra nuune ra. 27 Tondoo kaŋ ga Bal biyoo goo, i nʼa kayri, i na nga hugoo mo kayri kʼa tee salanga hala hõ. 28 Takaa woo nda Žehu na Bal ganayanoo benandi Izirayel gandaa ra.

Žehu waati kokorantaa

29 Woo kul, zunubey kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel borey daŋ, Žehu mana fay nda zunubey din. A mana fay nda ka wura tooru yagawey gana kaŋ goo Betel nda Dan koyrawey ra.

30 Abadantaa nee Žehu se: «Nʼna haya tee kaŋ ga henan ay jine, nʼnʼa tee ka boori, hayaa kaŋ ay baa a ma duu Akab hugoo borey, nʼnʼa tee mo, woo se ni izʼarey ga goro Izirayel kokoytaraa ra hala alwadda taacantoo ga.» 31 Amma woo kul, Žehu mana Abadantaa, Izirayel Koyoo ašariyaa dii nda nga binoo kul. A mana fay nda zunubey kaŋ ra Žeroboham na Izirayel borey kaŋandi.

32 Alwaatoo woo no, Abadantaa šintin ka Izirayel gandaa nonguyaŋ noo nga iberey se. Hazayel na Izirayel borey kar nongoo kul here ngi gandaa ra. 33 A na Žurdeŋ isaa waynahunay here kaboo dii, za Aroyer koyraa kaŋ goo Arnoŋ haroo miɲoo ga, maanaa Galad gandaa kul nda Bašaŋ gandaa kaŋ ra Gad borey, nda Rubeŋ borey, nda Manase borey goo.

34 Žehu teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa kul, i hantumandi Izirayel kokoyey taarikey citaaboo ra. 35 Žehu koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura Samari koyraa ra. Nga izʼaroo Žowakaz tee kokoy dogoo ra. 36 Waatoo kaŋ Žehu nʼa tee Izirayel kokoytaraa ra Samari koyraa ra manʼti kala jiiri waranka cindi yaaha (28).

11

Atali na kokoytaraa kom

(Taarikey 2to 22.10–12)

1 Akaziya ɲaa Atali dii kaŋ nga izʼaroo Akaziya buu, woo se a kayandi ka kokoyoo hayrey cindey kul wii. 2 Amma waatoo kaŋ i ga kokoyoo hayrey wii, kokoyoo Žoram ize woyoo Yehošeba kaŋ ti Akaziya woymaa na Akaziya izʼaroo Žowas zaa kʼa kaa nga armey ra. A koy a tugu Abadantaa hugoo kanihugoo ra, nga nda woyoo kaŋ nʼa biiri. Takaa woo nda i nʼa tugu kʼa kaa Atali ra, woo ra a mana wiiyandi. 3 A cindi a ga tugu jiiri iddu, nga nda Yehošeba Abadantaa hugoo ra, ka gar Atali goo ma gandaa laama.

Žowas tee kokoy

(Taarikey 2to 23.1–21)

4 Woo banda ga, jiiri iyyantoo ra, Kari borey lakkalkey jineborey kaŋ goo aru zangu-zangu (100) jine nda lakkalkey, sargari juwalkaa Yoyada nʼi cee ka koy nda ey Abadantaa hugoo ra. A na amaana daŋ nga nda ey game ka nee i se kaŋ i ma žee nga se ne Abadantaa hugoo ra. Woo banda ga, a na kokoyoo izʼaroo cebe i se. 5 A nee i se: «Hayaa ne kaŋ war ga kaa kʼa tee: Hunanzamzaaroo hane, nda war na war goyoo šintin, war kondaa borey zamna hinza affoo ma kokoyoo hugoo lakkal, 6 kondaa borey zamna hinza hinkantoo ga koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Sur lakkal, ihinzantoo ga cindi lakkalkey dumawey ga ka nongoo din miɲoo lakkal. Konday hinzaa woo no ma kokoy hugoo lakkal ka hun cere cire. 7 Konday hinkaa kaŋ cindi kaŋyaŋ si goy hunanzamzaaroo hane, ngi no ma Abadantaa hugoo lakkal kaŋ ra kokoyoo goo. 8 War ma kokoyoo kuubi nongoo kul here, boro foo kul nga wongu jinawey ma bara kaboo ra. Boro kul kaŋ nee kaŋ nga ga too war do ma wiiyandi. Nongu kul kaŋ ra kokoyoo koy, war ma hanga a bande.»

9 Wongu-ize zangu-zangu (100) jineborey na hayaa tee nda takaa kaŋ nda sargari juwalkaa Yoyada nʼa har i se. Boro foo kul na nga borey zaa, wey kaŋ ga goy hunanzamzaaroo hane nda wey kaŋ ga zunbu hunanzamzaaroo hane, i koy sargari juwalkaa Yoyada do. 10 Sargari juwalkaa na lakkalkaw zangu-zangu (100) jineborey noo kokoyoo Dawda yaajey nda korawey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra. 11 Lakkalkey kul kay, ngi wongu jinawey goo kabey ra Abadantaa hugoo kabe gumaa here ka koy hala iwaawaa here, sargari tonadogoo nda Abadantaa hugoo here ka kokoyoo kuubi kʼa bere. 12 Yoyada na kokoyoo izʼaroo ka koy taray ka kokoy fuulaa daŋ boŋoo ra, kʼa noo seedetaraa tiiraa. I nʼa yon kʼa tee kokoy. Borey kobi-kobi ka kaati ka nee: «Kokoyoo kaboo ma gay a ra!»

13 Kaŋ Atali ga maa lakkalkey nda jamaa kaatoo, a koy jamaa do Abadantaa hugoo ra. 14 A goo ma guna kaŋ a ga dii kokoyoo goo ma kay Abadantaa hugoo tintimoo ga ka sawa nda alaadaa. Sooje boŋkoyney nda laati beeri karkey goo kokoyoo jere. Gandaa jamaa kul ga ɲaali. Laati beeri karkey ga laatey kar. Kaŋ Atali dii woo, a na nga darbawey kottu ka kaati, a nee: «Zanbayan ti woo, zanbayan ti woo.»

15 Sargari juwalkaa Yoyada na wongu-ize zangu-zangu (100) jineborey kaŋ goo wongu-ize jamaa jine yaamar ka nee i se: «Wʼa dii kʼa fattandi taray Abadantaa hugoo ra, borey game, boro kaŋ hanga a, war mʼa wii nda takuba.» Sargari juwalkaa nka nee kaŋ a masi wiiyandi Abadantaa hugoo ra. 16 I nʼa dii, i nʼa ka koy kokoyoo hugoo ra nda fondaa kaŋ baryey gʼa zaa, i nʼa wii no din.

17 Sargari juwalkaa Yoyada na amaana daŋ Abadantaa, nda kokoyoo, nda jamaa game hala i ma tee Abadantaa jamaa. A yee koyne ka amaana daŋ kokoyoo nda jamaa game. 18 Gandaa borey kul koy huru Bal tooru hugoo ra kʼa kayri. I na sargari tonadogey, nda assuurawey kayri-kayri hala i ben, i na Bal sargari juwalkaa kaŋ ti Mattaŋ wii sargari tonadogey kaŋ kayri jere. Sargari juwalkaa Yoyada na boroyaŋ daŋ i ma Abadantaa hugoo lakkal.

19 Woo banda ga, a na wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zangu-zangu (100) jine, nda Kari borey, nda lakkalkey cindey, nda gandaa borey kul zaa. I na kokoyoo ka hun Abadantaa hugoo ra ka bisa nda lakkalkey hugoo miɲoo, ka koy nda a kokoy hugoo ra. Waatoo kaŋ i too no din, a goro kokoy gorodogoo ra. 20 Gandaa borey kul yafarhã, koyraa lakkalkanay. Haya kaŋ ti Atali, i nʼa wii nda takuba kokoyoo hugoo ra.

12

Waatoo kaŋ Žowas ga Žuda laama

(Taarikey 2to 24.1–3)

1 Jiiri iyye bara Žowas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. 2 A mana goro fuulaa ra kala kokoyoo Žehu laamaa jiiri iyyantoo ra. A na jiiri woytaaci (40) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Sibiya, a si hun kala Ber-Šeba koyraa ra. 3 Žowas na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine nga hunaroo kul ra, zama sargari juwalkaa Yoyada mmʼa cawandi. 4 Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa ga koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

Žowas na Abadantaa hugoo hanse

(Taarikey 2to 24.4–14)

5 Han foo Žowas nee sargari juwalkey se: «Nzorfu kaaraa kul kaŋ borey ga kate a Abadantaa hugoo ra sanda hayey kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se kaŋ ti: nzorfoo kaŋ ga day ka bar, nda nzorfoo kaŋ na boro sawal ka sawa nda nga hayoo, nda nzorfoo kul kaŋ borey ga kate a nda ngi boŋ Abadantaa hugoo ra, 6 sargari juwalkey mʼi dii, boro foo kul ma nga heroo borey wanoo dii. Nongu kul kaŋ waaru Abadantaa hugoo ra, i mʼa hanse nda a.»

7 Amma Žowas laamaa jiiri waranka cindi hinzantoo (23to) ra, sargari juwalkey mana hugoo waarey hanse. 8 Kokoyoo Žowas na sargari juwalkaa Yoyada nda sargari juwalkey jerey cee ka nee i se: «Macin se war mana Abadantaa hugoo nongey kaŋ waaru hanse? Sohõ nzorfoo kaŋ war gʼa dii war borey ga, war masi yee kʼa dii war boŋ se, amma war mmʼa daŋ hugoo waarey hanseyanoo ra.» 9 Sargari juwalkey yadda kaŋ ngi si yee ka nzorfu dii jamaa ga, ngi si yee ka huga nda hugoo waarey hanseyanoo.

10 Sargari juwalkaa Yoyada na ceesu foo zaa, a na fun kaa a ra kʼa jisi sargari tonadogoo jere, kabe gumaa here, nda boro ga huru Abadantaa hugoo ra. Sargari juwalkey kaŋ ga hugoo jindoo lakkal ga nzorfoo kul kaŋ borey ga kate a Abadantaa hugoo do daŋ ceesoo ra. 11 Nda i dii kaŋ nzorfu boobo huru ceesoo ra, kokoyoo hantumkaa ga kaa, nga nda sargari juwalkaw beeroo, i ga nzorfoo kaŋ katandi Abadantaa hugoo do kabu kʼa daŋ saakey ra. 12 Woo banda ga, i ga nzorfoo kaŋ kabandi noo Abadantaa hugoo goyey jineborey se. I ga Abadantaa hugoo goykawyaŋ kaŋ ti bundu goykey, nda cinakey bana nda a, 13 nda albannawey, nda tondi hoykey. I ga bundu mo day nda a, nda tondi hoyante kaŋ ga Abadantaa hugoo waarey hanse, nda haya kul kaŋ ga hima ka dayandi ka hugoo hanse.

14 Amma nzorfoo kaŋ ga katandi Abadantaa hugoo ra, nzorfoo din si tee haya kaŋ ga taasa beeri, wala huryaw, wala kusu, wala laati beeri, wala mo a ma tee wura wala nzorfu jinay kul kaŋ no hanse Abadantaa hugoo se. 15 I mma nzorfu kaaraa din kul noo goyey jineborey se hala i mʼa ka Abadantaa hugoo hanse. 16 Borey kaŋ se i ga nzorfoo noo hala i ma goykey bana, i si hãandi nda haya kaŋ ra nzorfoo huru, zama i mma goy nda laadirtaray.

17 Amma nzorfoo kaŋ nondi tooɲe sargari nda zunubu sargari se si huru Abadantaa hugoo nooroo jisidogoo ra. Nzorfoo din manʼti kala sargari juwalkey wane.

Žowas laamaa benantaa

(Taarikey 2to 24.23–27)

18 Waatoo woo ra, Siiri gandaa kokoyoo kaŋ ti Hazayel koy Gat koyraa wongu kʼa dii. Woo banda ga, a baa nga ma žigi Žerizalem kʼa tangam. 19 Hayey kul kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se kaŋ nga hayragey kaŋyaŋ ti Žuda kokoyey Žozafat, nda Žoram, nda Akaziya, nda Žuda kokoyoo Žowas nʼi daŋ jere ga Irkoy se nda nga boŋ hayey kaŋ daŋandi jere ga Abadantaa se, nda wuragoo kul kaŋ goo Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra nda kokoyoo hugoo ra, Žowas nʼi kuuna kʼi sanba Siiri kokoyoo Hazayel se. Woo ga, Hazayel mooru Žerizalem.

20 Žowas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 21 Han foo nga borey tun a se kʼa zanba, i marga kʼa kar kʼa wii Bet-Milo, fondaa ga kaŋ ga doo ka koy Silla here. 22 Nga borey kaŋ ti Šimeyat izʼaroo Yozabad, nda Šomer izʼaroo Yehozabad, ngi kʼa kar kʼa wii. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Amasiya tee kokoy dogoo ra.

13

Waatoo kaŋ Žowakaz ga Izirayel laama

1 Žuda kokoyoo Žowas kaŋ ti Akaziya izʼaroo, nga laamaa jiiri waranka cindi hinzantoo (23to) ra, Žehu izʼaroo Žowakaz tee Izirayel se kokoy, a si goro kala Samari koyraa ra. Jiiri woy cindi iyye (17) no a nʼa tee a ga laama. 2 A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel borey kaŋandi zunubu ra, fondaa din da no Žowas nʼa gana, a mana fay nda zunuboo din. 3 Woo ga, Abadantaa futu Izirayel borey ga. A nʼi daŋ Siiri gandaa kokoyoo Hazayel kaboo ra, nda Hazayel izʼaroo Ben-Hadad kaboo ra, kokoyey wey waatoo kul ra.

4 Žowakaz na Abadantaa suurandi ka binoo yaynandi. Abadantaa na haŋajer a se, zama a dii takaa kaŋ nda Siiri kokoyoo ga Izirayel borey zarabi. 5 Woo ga, Abadantaa na Izirayel borey noo boro kaŋ nʼi kaa Siiri borey kabey ra. Woo ga, Izirayel borey goro ngi hukkumey ra sanda cee jinaa takaa. 6 Amma woo kul, Izirayel borey mana fay nda zunuboo kaŋ ra Žeroboham nda nga hugoo borey nʼi kaŋandi. I hanga fondaa din da. Ba bundu tooroo kaŋ se i ga nee Ašera goo nga sinjiyanoo ga Samari.

7 Boro kul mana cindi Žowakaz wongu-izey ra kala bari kaarukaw woyguu (50), nda bari torka woy (10), nda wongu-ize cee dirakaw zenber woy (10.000), zama Siiri kokoyoo nka Žowakaz wongu-ize jamaa cindoo kul wii, a nʼi tee ni mma ma nee labutaasi kaŋ ga boro ga dira.

8 Žowakaz teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 9 Žowakaz koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura Samari koyraa ra. Nga izʼaroo Žowas tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žowas ga Izirayel laama

10 Žuda kokoyoo Žowas laamaa jiiri waranza cindi iyyantoo (37to) ra, Žowakaz izʼaroo Žowas tee Izirayel se kokoy, a si goro kala Samari koyraa ra. A laama jiiri woy cindi iddu (16). 11 A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kul kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel borey kaŋandi zunuboo din ra, a mana fay nda zunuboo din, fondaa din da no a nʼa gana.

12 Žowas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga asajataraa, nda takaa kaŋ nda a na Žuda kokoyoo Amasiya wongu, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 13 Žowas koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura Samari koyraa ra, Izirayel kokoyey cindey jere. Žeroboham goro nga kokoy gorodogoo ra.

Alyasu bayrandi kaŋ Izirayel borey ga Siiri borey wongu ka hin ey

14 Waatoo kaŋ wircoo kaŋ ra Alyasu si fatta duu a, Izirayel kokoyoo doo ka koy a guna, a gunguma a ga ka hẽe, a kaati ka nee: «Ay baabaa, ay baabaa, ni kaŋ a ga hima ni ti Izirayel bari torkawey nda nga bari kaarukey.» 15 Alyasu nee a se: «Koy biraw nda biraw-izeyaŋ ceeci kate.» A koy biraw nda biraw-izeyaŋ ceeci kate a se. 16 Alyasu nee Izirayel kokoyoo se koyne: «Biraa cendi!» Waatoo kaŋ kokoyoo na biraa cendi, Alyasu na nga kabey kanandi kokoyoo kabey ga, 17 a nee a se: «Funeetaraa kaŋ goo waynahunay here feeri.» A nʼa feeri. Alyasu nee a se: «A kar.» A nʼa kar. Alyasu nee: «Woo ti biraw-izoo kaŋ ga Abadantaa zaameyanoo cebe, biraw-izoo no kaŋ ga kaa ka Siiri borey kar. Nʼga Siiri borey kar Afek koyraa ra kʼi halaci.» 18 Alyasu yee koyne ka nee Izirayel kokoyoo se: «Biraw-izey cindey zaa.» A nʼi zaa. Alyasu nee a se: «Laboo kar.» Kokoyoo na laboo kar cee hinza, a kay. 19 Irkoy boraa futu a ga. A nee a se: «Ni nka hima ka kara cee guu wala iddu, woo ra nʼga hin Siiri borey kʼi halaci hala i ma ben. Amma sohõ, nʼsi hin ey kala cee hinza hinne.»

20 Alyasu buu, i nʼa sutura. Jiiri tajoo ra, Mowab gandaa boroyaŋ kaŋ ga koma kaa ka kaŋ Izirayel gandaa ga. 21 Han foo boroyaŋ goo ma bukaw sutura kaŋ komakaw jamaa kaŋ ga kaŋ Izirayel ga ne ma kaa. Kaŋ borey dii ey kul, i na bukaa warra saaraa ra kaŋ ra Alyasu bukaa goo ka zuru. Bukaa tuku Alyasu birey ga, bukaa hundoo yee kate a ra, a tun ka kay nga boŋ ga.

Žowakaz hin Siiri borey

22 Siiri kokoyoo Hazayel na Izirayel borey zarabi gumo kokoyoo Žowakaz waatoo kul ra. 23 Amma Abadantaa hinna i ga, a tamalla i se, a ɲeli i ga nga amaanaa kaŋ goo nga, nda Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba game maaganda. A mana baa nga mʼi halaci, a manʼi moorandi nga hala waatoo woo. 24 Waatoo kaŋ Siiri kokoyoo Hazayel buu, nga izʼaroo Ben-Hadad tee kokoy dogoo ra. 25 Koyrawey kaŋ Hazayel nʼi taa Žowas baabaa Žowakaz kone wongu ra, Žowas na koyrawey din kul taa Hazayel izʼaroo Ben-Hadad kone. Žowas nʼa wongu ka hin a hala cee hinza ka yee ka Izirayel koyrawey taa.

14

Waatoo kaŋ Amasiya ga Žuda laama

(Taarikey 2to 25.1–4, 11–12, 17–28; 26.1–2)

1 Žowakaz izʼaroo Žowas laamaa jiiri hinkantoo ra Izirayel boŋ, Žowas izʼaroo Amasiya tee Žuda gandaa se kokoy. 2 Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yoyadaŋ, Žerizalem wane nda a. 3 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, amma a manʼa tee ka too nga hayragoo Dawda takaa. Takaa hunday kaŋ nga baabaa Žowas nʼa tee no a nʼa tee. 4 Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa ga koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

5 Waatoo kaŋ Amasiya kokoytaraa duu gaabi, nga borey kaŋ na nga baabaa, kokoyoo Žowas kar kʼa wii, a nʼi kar kʼi wii. 6 Amma a mana nga baabaa wiikey izey wii, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Musa ašariyaa tiiraa ra kaŋ ra Abadantaa na yaamar noo ka nee: «Baaba si wiiyandi ize maaganda se, ize si wiiyandi baaba maaganda se. Boro foo kul ga wiiyandi nga boŋ zunuboo maaganda se.»* 7 Kokoyoo Amasiya na Edom borey aru zenber woy (10.000) kar kʼi wii Ciiroo gooroo ra. Wongoo woo waatoo ra, a na Sela koyraa dii, a na maaɲoo bere kʼa tee Yoktel. Maaɲoo woo nda a ga ciyandi hala hõ.

Izirayel kokoyoo Žowas hin Amasiya

(Taarikey 2to 25.17–24)

8 Woo ga, Amasiya na dontokawyaŋ sanba Izirayel kokoyoo Žowas do kaŋ ti Žowakaz izʼaroo, Žehu haamaa ka nee a se kaŋ ngi ma cere kubay ka wongu. 9 Izirayel kokoyoo Žowas donto ka Žuda kokoyoo zaabi ka nee a se: «Han foo, Libaŋ gandaa karjiɲaŋoo daŋ kaŋ i ma nee Libaŋ sedere tuuroo se kaŋ a ma nga ize woyoo noo hiijay nga izʼaroo se. Amma Libaŋ gandaa ganjihooga kaŋ ga bisa na karjiɲaŋoo taama-taama.» 10 Žowas nee koyne: «Cimi no, ni ka hin Edom borey, woo se nʼga bolsay. Cindi nda ni beeraa, ma goro ni do. Macin se nʼga huru bone jine? Nʼga kaŋ, de mo Žuda kul ga kaŋ ni bande.»

11 Amma Amasiya mana haŋajer. Woo ga, Izirayel kokoyoo Žowas koy tangam, nga nda Žuda kokoyoo Amasiya na cere kubay Bet-Šemeš koyraa ra kaŋ ti Žuda gandaa wane. 12 Izirayel borey na Žuda borey wongu ka hin ey. Žuda borey, affoo kul zuru ka koy nga hugoo do. 13 Izirayel kokoyoo Žowas na Žuda kokoyoo Amasiya dii Bet-Šemeš. Amasiya manʼti kala Akaziya izʼaroo Žowas izʼaroo. Woo banda ga, a koy Žerizalem ka koyraa cetaa kayri kʼa dii za Efrayim huru miɲoo ga ka koy hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Kanjoo miɲoo. Nongoo kaŋ a nʼa fun cetaa ra kuuroo manʼti kala kabedaaru zangu taaci (400). 14 A na wuragoo, nda nzorfu kaaraa kul, nda jinawey kul zaa kaŋ goo Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra. A na boroyaŋ mo dii, woo banda ga, a willi Samari koyraa ra.

Amasiya laamaa benantaa

(Taarikey 2to 25.25–28)

15 Žowas teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa, nda wongoo kaŋ a nʼa tee Žuda kokoyoo Amasiya bande, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 16 Žowas koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Samari, Izirayel kokoyey jere. Nga izʼaroo Žeroboham tee kokoy dogoo ra.

17 Žowas izʼaroo Amasiya, Žuda kokoyoo na jiiri woy cindi guu (15) tee Žowakaz izʼaroo Žowas, Izirayel kokoyoo buuroo banda ga. 18 Amasiya teegoyey cindey hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra.

19 Žerizalem ra, boroyaŋ hawandifutay Amasiya ga. A zuru ka koy Lakiš koyraa ra, amma i na boroyaŋ sanba kʼa gaarandi hala Lakiš, i nʼa wii no din. 20 I na nga bukaa zaa kate bariyaŋ ga, i nʼa sutura Žerizalem nga hayragey jere Dawda koyraa ra. 21 Žuda borey kul na Azariya† kaŋ goo nda jiiri woy cindi iddu (16) zaa kʼa gorandi kokoytaraa ra nga baabaa Amasiya dogoo ra. 22 Nga no ka Elat koyraa cin taaga kʼa yeeti Žuda gandaa se kokoyoo Amasiya buuroo banda ga.

Waatoo kaŋ Žeroboham 2to ga Izirayel laama

23 Žowas izʼaroo Amasiya, Žuda kokoyoo laamaa jiiri woy cindi guwantoo (15to) ra, Žowas izʼaroo Žeroboham goro kokoytaraa ra Izirayel boŋ. A si goro kala Samari koyraa ra. Jiiri woytaaci cindi foo (41) no a nʼa tee kokoytaraa ra. 24 A na goy futu tee Abadantaa jine. Zunuboo kul kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham nʼa tee ka Izirayel kaŋandi zunubu ra, a mana fay nda zunuboo din. 25 Nongey kaŋ Izirayel iberey nʼi taa Izirayel kone, nga no ka nongey dii kʼi willi Izirayel se, kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Ganganoo gandaa teekoo‡ do. Woo teendi ka sawa nda Abadantaa, Izirayel Koyoo šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tam annaboo Yunusa, Amitay izʼaroo kaŋ ti Gat-Hefer koyraa boro. 26 Zama Abadantaa dii Izirayel borey binemarayyan beeroo. Boro sii no koyne, tam sii no, borcin sii no ka Izirayel soolam. 27 Ka gar Abadantaa mana kayandi kaŋ nga ga Izirayel maaɲoo tuusu kʼa kaa laboo ga. Woo maaganda se a na Žowas izʼaroo Žeroboham kaboo ka gandaa hallasi.

28 Žeroboham teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda nga wongaaritaraa wongey ra, nda takaa kaŋ nda a na Damas koyraa nda Hamat koyraa kaŋ ti Žuda gandaa wane yeeti Izirayel gandaa se, hayey wey kul hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 29 Žeroboham koy nga hayragey kaŋ ti Izirayel kokoyey cindey gar alaahara. Nga izʼaroo Zakariya tee kokoy dogoo ra.

15

Waatoo kaŋ Azariya ga Žuda laama

(Taarikey 2to 26.3–4, 21–23)

1 Izirayel kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri waranka cindi iyyantoo (27to) ra, Amasiya izʼaroo Azariya tee Žuda gandaa se kokoy. 2 Jiiri woy cindi iddu (16) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi hinka (52) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yekoliya, Žerizalem wane nda a. 3 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Amasiya nʼa tee. 4 Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra.

5 Abadantaa na jiray ka kokoyoo kar, a cindi a ga jiray hala nga buuroo ga. A cindi nga hinne jere ga hugu foo ra. Nga izʼaroo Yotam kaŋ ti kokoy hugoo alwakiiloo ka tee gandaa jamaa jineboraa. 6 Azariya teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 7 Azariya koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Yotam tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Zakariya ga Izirayel laama

8 Žuda gandaa kokoyoo Azariya laamaa jiiri waranza cindi yaahantoo (38to) ra, Žeroboham izʼaroo Zakariya tee Izirayel se kokoy. A si goro kala Samari koyraa ra. Handu iddu no a nʼa tee kokoytaraa ra. 9 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa kaŋ nga hayragey nʼa tee. A mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi. 10 Han foo, Yabeš izʼaroo Šalum hawandifutay Zakariya ga kʼa kar kʼa wii jamaa jine, woo banda ga, a tee kokoy dogoo ra.

11 Zakariya teegoyey cindey hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

12 Woo teendi ka sawa nda šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har Žehu se kaŋ a nee: «Ni izʼarey ga goro Izirayel kokoytaraa ra hala alwadda taacantoo ga.» Woo da ka tee.

Waatoo kaŋ Šalum ga Izirayel laama

13 Yabeš izʼaroo Šalum tee Izirayel se kokoy, Žuda kokoyoo Oziyas laamaa jiiri waranza cindi yaggantoo (39to) ra. A na handu foo tee kokoytaraa ra, a si goro kala Samari koyraa ra. 14 Gadi izʼaroo Menahem hun Tirsa koyraa ra ka kaa Samari ka Yabeš izʼaroo Šalum kar Samari kʼa wii, a tee kokoy dogoo ra.

15 Šalum teegoyey cindey, nda hawandifutaa kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

16 Waatoo kaŋ Menahem huru kokoytaraa ra, a na Tifsa koyraa tangam, a na borey kul wii Tirsa nda Tifsa game. A na Tifsa tangam, zama i mana koyraa ganbey feeri a se. A na woyey kul kaŋ ga tee alhaamidu gundey kottu.

Waatoo kaŋ Menahem ga Izirayel laama

17 Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri waranza cindi yaggantoo (39to) ra, Gadi izʼaroo Menahem tee Izirayel se kokoy. A na jiiri woy (10) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Samari koyraa ra. 18 A na goy futu tee Abadantaa jine. Nga hunaroo kul a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.

19 Asiri kokoyoo Pul* kaa ka gandaa tangam. Menahem nʼa noo nzorfu kaaray ton waranza (30) hala a ma nga faaba nga ma nga kokoytaraa noo gaabi. 20 Menahem mana nzorfoo woo taa kala Izirayel almankoyney kul kone, a na nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50) dii aru foo kul kone kʼa noo Asiri kokoyoo se. Woo banda ga, Asiri kokoyoo willi, a mana cindi gandaa ra.

21 Menahem teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 22 Menahem koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Pekahiya tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Pekahiya ga Izirayel laama

23 Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri woyguwantoo (50to) ra, Menahem izʼaroo Pekahiya tee Izirayel se kokoy. A si goro kala Samari koyraa ra. Jiiri hinka no a nʼa tee kokoytaraa ra. 24 A na goy futu tee Abadantaa jine, a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi. 25 Remaliya izʼaroo Peka kaŋ ti nga sooje jalakoyney affoo hawandifutay a ga. A koy kokoy hugoo ra Samari kʼa wii nga, nda Argob, nda Ariye, woo gar Galad gandaa boro woyguu (50) goo a bande. Takaa woo nda a na Peka wii, a tee kokoy dogoo ra.

26 Pekahiya teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

Waatoo kaŋ Peka ga Izirayel laama

27 Žuda kokoyoo Azariya laamaa jiiri woyguu cindi hinkantoo (52to) ra, Remaliya izʼaroo Peka tee Izirayel se kokoy. A si goro kala Samari koyraa ra. Jiiri waranka (20) no a nʼa tee kokoytaraa ra. 28 A na goy futu tee Abadantaa jine, a mana fay nda zunuboo kaŋ ra Nebat izʼaroo Žeroboham na Izirayel kaŋandi.

29 Izirayel kokoyoo Peka waatoo ra, Asiri gandaa kokoyoo Tiglat-Pileser kaa ka Iyoŋ koyraa, nda Abel-Bet-Maaka koyraa, nda Yanowa koyraa, nda Kedeš koyraa, nda Hasor koyraa, nda Galad nda Galile gandawey, nda Neftali gandaa kul dii. A na borey dii ka koy Asiri. 30 Ela izʼaroo Oze hawandifutay Remaliya izʼaroo Peka ga kʼa kar kʼa wii. A tee kokoy dogoo ra. Woo mana teendi kala Oziyas izʼaroo Yotam laamaa jiiri warankantoo (20to) ra.

31 Peka teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra.

Waatoo kaŋ Yotam ga Žuda laama

(Taarikey 2to 27.1–3, 7–9)

32 Izirayel kokoyoo Remaliya izʼaroo Peka laamaa jiiri hinkantoo ra, Oziyas izʼaroo Yotam tee Žuda gandaa se kokoy. 33 Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yeruša, Sadok ize woy no. 34 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Oziyas nʼa tee. 35 Amma woo kul, a mana tooru ganadogey derandi. Jamaa koy a ga ka sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi tooru ganadogey ra. Yotam ka Abadantaa hugoo Beenehere miɲoo cin.

36 Yotam teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 37 Waatoo woo, Abadantaa šintin ka Siiri kokoyoo Resin nda Remaliya izʼaroo Peka tunandi i ma Žuda gandaa tangam. 38 Yotam koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Akaz tee kokoy dogoo ra.

16

Waatoo kaŋ Akaz ga Žuda laama

(Taarikey 2to 28.1–27)

1 Remaliya izʼaroo Peka laamaa jiiri woy cindi iyyantoo (17to) ra, Yotam izʼaroo Akaz tee Žuda gandaa se kokoy. 2 Jiiri waranka (20) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A mana haya tee kaŋ ga henan Abadantaa, nga Koyoo jine, a mana takaa tee kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee. 3 A mana hanga kala Izirayel kokoyey, a na ba nga izʼaroo ton nuune ra kʼa tee sargari, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa. 4 A ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi toorey ganadogey ra, nda hondey boŋ, nda tuuri firzi kul cire.

5 Waatoo din Siiri kokoyoo Resin nda Izirayel kokoyoo Peka kaŋ ti Remaliya izʼaroo žigi ka koy Žerizalem tangam. I na Akaz kuubi kʼa bere kʼa daŋ game, amma i mana hin ka hin a. 6 Alwaatoo woo ra, Siiri kokoyoo kaŋ ti Resin na Elat koyraa dii kʼa daŋ Siiri hinoo cire. A na Žuda borey gaaray kʼi kaa Elat koyraa ra. Edom boroyaŋ kaa ka goro Elat, i goo a ra hala hõ.

7 Akaz na dontokawyaŋ sanba Asiri kokoyoo Tiglat-Pileser do ka nee a se: «Ay manʼti kala ni tamoo nda ni izʼaroo, kaa kʼay kaa Siiri kokoyoo kaboo ra nda Izirayel kokoyoo kaboo ra, kaŋyaŋ kay ya ne kʼay tangam.» 8 Akaz na nzorfu kaaraa nda wuragoo kaŋ goo Abadantaa hugoo ra nda kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra zaa, a nʼi sanba kʼi tee gomni Asiri kokoyoo se. 9 Asiri kokoyoo yadda a se. Asiri kokoyoo koy Damas koyraa tangam, a nʼa dii, a na koyraa borey dii ka koy nda ey Kir, de a na Resin wii.

10 Kokoyoo Akaz koy Damas ka Asiri kokoyoo Tiglat-Pileser kubay. Kaŋ kokoyoo Akaz dii sargari tonadogoo kaŋ goo Damas, a donto ka nga fasaloo nda nga nongey kul cina takaa har sargari juwalkaa Uriya se. 11 Sargari juwalkaa Uriya na sargari tonadoo foo cin ka sawa nda fasaloo hunday kaŋ kokoyoo Akaz nʼa sanba ka hun Damas. Sargari juwalkaa Uriya nʼa tee hala kokoyoo Akaz ga kaa ka hun Damas. 12 Kokoyoo kaa ka hun Damas, a dii sargari tonadogoo, a kay a jine, a na sargari kaa a boŋ. 13 A na nga sargari kukurantaa nda nga taasu sargaroo dullandi a boŋ, a na nga sargari hari-haroo mun a ga, a na nga alaafiya teendi sargarey kuroo say-say sargari tonadogoo ga. 14 Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ teendi nda alhan kaŋ goo Abadantaa jine, a nʼa kaa dogoo ra hugoo jinoo ra, sargari tonadoo taagaa nda Abadantaa hugoo game, a nʼa daŋ sargari tonadoo taagaa jere hawsa here. 15 Kokoyoo Akaz na sargari juwalkaa Uriya noo yaamaroo woo ka nee: «Subbaahoo sargari kukurantaa, nda alaasaroo taasu sargaroo ton sargari tonadoo beeroo, nda kokoyoo sargari kukurantaa, nda taasu sargaroo, nda gandaa jamaa kul sargari kukurantaa nda nga taasu sargarey nda nga sargari hari-harey, sargari kukurantey kuroo kul nda sargari tanawey kuroo kul say-say a ga. Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ teendi nda alhan, ay ga huga* nda a.»

16 Sargari juwalkaa Uriya na hayaa kul tee nda takaa kaŋ nda kokoyoo Akaz nʼa yaamar. 17 Kokoyoo Akaz na Abadantaa hugoo alhan tafawey kayri kaŋ boŋ torkawey goo kaŋ ga hanfey ga jisa, a nʼi kaa i boŋ. A na alhan hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo» zumandi ka hun hawey boŋ kaŋyaŋ goo a cire, a nʼa jisi nongu ra kaŋ gandaheroo teendi nda tondi. 18 Asiri kokoyoo maaganda a na galliyaa kaŋ cinandi Abadantaa hugoo ra kunehere kaŋ maaɲoo ti hunanzamzaaroo kaa dogoo ra, nga nda tarayhere miɲoo kaŋ nda kokoyoo ga huru.

19 Akaz teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 20 Akaz koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Ezekiyas tee kokoy dogoo ra.

17

Waatoo kaŋ Oze ga Izirayel laama; Samari koyraa diiyanoo

1 Žuda gandaa kokoyoo Akaz laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra, Ela izʼaroo Oze tee Izirayel se kokoy, a si goro kala Samari koyraa ra. A laama jiiri yagga. 2 A na goy futu tee Abadantaa jine, amma a mana too Izirayel kokoyey kaŋ kaa a jine. 3 Asiri kokoyoo kaŋ ti Salmanasar koy Oze tangam, Oze huru nga hinoo cire, a ga alkaasi bana a se. 4 Amma Asiri kokoyoo kaa ka dii kaŋ Oze mmʼa hawandifutay nga ga. Oze nka dontokawyaŋ sanba Misira kokoyoo kaŋ ti So do. Koyne mo Oze mana yee ka jiiri kul alkaasoo bana Asiri kokoyoo se. Asiri kokoyoo na Oze dii kʼa haw kʼa daŋ kasa. 5 Woo banda ga, Asiri kokoyoo na gandaa kul dii, a too Samari jine, a nʼa wanga kʼa daŋ game jiiri hinza. 6 Oze laamaa jiiri yaggantoo ra, Asiri kokoyoo na Samari dii, ka Izirayel borey dii ka koy nda ey Asiri gandaa ra. A nʼi gorandi Haala koyraa ra, nda Habor isaa miɲoo ga kaŋ goo Gozaŋ laamaa ra, nda Med gandaa koyrawey ra.

Addaliloo kaŋ na Izirayel borey ka koy ganji

7 Hayey wey duu Izirayel borey, zama i nka zunubu tee Abadantaa se kaŋ ti ngi Koyoo kaŋ nʼi fattandi Misira gandaa ra, kʼi kaa Misira kokoyoo Firawuuna kaboo ra. I na koy tanayaŋ gana. 8 Gandawey borey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray kʼi kaa Izirayel borey jine, gandawey din alaadawey no i hanga ey nda alaadawey kaŋ Izirayel kokoyey nʼi gorandi. 9 Izirayel borey na hayayaŋ tee Abadantaa, ngi Koyoo ga tuguyan ra kaŋyaŋ si hima ka teendi. I na tooru ganadooyaŋ cin ngi koyrawey kul ra, kʼa dii za soorohugu kukey kaŋ ra i ga kay ka lakkal hala koyrawey kaŋ kuubandi nda cete. 10 I na tondiyaŋ nda Ašera bundu tooruyaŋ kayandi kʼi gana hondu kuku kul boŋ nda tuuri firzi kul cire. 11 I na dugu dullandi tooru ganadogey kul ra sanda jamawey kaŋ Abadantaa nʼi dii ka koy i jine. I na haya futuyaŋ tee kaŋ na Abadantaa futandi. 12 I na toorey gana ka gar kaŋ Abadantaa nka nee i se kaŋ i masʼa tee.

13 Abadantaa na annabey kul nda gunandikey kul ka kašeta Izirayel nda Žuda borey ga ka nee i se: «Wa bere ka hun war fondo laalawey bande, war mʼay yaamarey nda ay hantumey dii ka dira ašariyaa kul bande kaŋ ay nʼa noo war hayragey se, kaŋ ay nʼa noo ay tamey kaŋ ti annabey se i mʼa har war se.» 14 Amma i mana haŋajer. I boŋšenday sanda ngi hayragey kaŋ mana naanay Abadantaa, ngi Koyoo. 15 I na nga hantumey fur, i na amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda ngi hayragey game dunbu. Hoyrawey kaŋ a nʼi daŋ i se, i manʼi dii. I hanga koyyaŋ kaŋ manʼti kala yaada, de mo ngi hundey tee yaada. I hanga gandawey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere bande, ka gar Abadantaa nee kaŋ i masi hanga i bande. 16 I na Abadantaa, ngi Koyoo yaamarey kul naŋ. I na guuru mennandi kʼa tee tooru yagaw hinka, i na Ašera bundu tooru kayandi, i ga sujudu beenaa hayey kul kaŋ ti waynaa, nda handoo, nda handarawey se, i na tooroo kaŋ se i ga nee Bal gana. 17 I na ngi izʼarey nda ngi ize woyey ton nuune ra kʼi tee sargari, i na ngi boŋ noo gunandiyan se, i na ngi boŋ noo kotte se, i na ngi boŋ noo goy futu teeyan se Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi. 18 Woo se Abadantaa hanse ka futu Izirayel ga, a nʼi moorandi nga. Žuda alkabiilaa hinne ka cindi.

19 Amma Žuda borey mo mana Abadantaa, ngi Koyoo yaamarey dii. I mana hanga kala Izirayel borey alaadawey. 20 Woo maaganda se Abadantaa na Izirayel dumoo kul fur, a nʼi kaynandi kʼi daŋ komakawyaŋ kabey ra hala nongu kaŋ ra a nʼi gaaray kʼi moorandi nga.

21 Waatoo kaŋ a na Izirayel borey dunbu kʼi kaa Dawda hugoo borey ra, Izirayel borey na Nebat izʼaroo, Žeroboham tee kokoy, ka gar Žeroboham na Izirayel moorandi Abadantaa kʼa kaŋandi zunubu beeri ra. 22 Zunubey kul kaŋ Žeroboham nʼi tee, Izirayel borey na ngi cine tee, i mana fay nda ey 23 hala nongu kaŋ ra Abadantaa na Izirayel moorandi nga, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har nda nga tam annabey kul miɲey. Abadantaa na Izirayel moorandi nga laboo, a nʼi dii ka koy Asiri gandaa ra kaŋ ra i cindi hala hõ.

Samari borey assiloo

24 Asiri kokoyoo daŋ ka kate Babiloŋ koyraa boroyaŋ, nda Kuta koyraa boroyaŋ, nda Awa koyraa boroyaŋ, nda Hamat koyraa boroyaŋ, nda Sefarbayim koyraa boroyaŋ. A nʼi gorandi Samari gandaa koyrawey ra Izirayel borey dogey ra kaŋ diyandi ka koy. I na Samari gandaa tee ngi mayray, i goro nga koyrawey ra. 25 Waatoo kaŋ i šintin ka goro nongey din ra, i si hunbur Abadantaa. Woo se Abadantaa na ganjihaylayaŋ sanba i ga kaŋyaŋ wiiya i ra. 26 I nee Asiri kokoyoo se: «Gandawey borey kaŋ nʼnʼi zaa kate kʼi gorandi Samari koyrawey ra si gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi bay. A na ganjihaylayaŋ sanba i ga kaŋ nʼi wii, zama i si gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi bay.» 27 Asiri kokoyoo na yaamaroo woo noo ka nee: «Wa sargari juwalkey kaŋ war nʼi dii ka koy no din affoo sanba no din a ma koy goro no din kʼi cawandi gandaa koyoo hantumey kaŋ kayandi.» 28 Sargari juwalkey kaŋ i nʼi dii ka fatta Samari, ngi affoo kaa ka goro Betel koyraa ra kʼi cawandi takaa kaŋ nda boro ga hima ka hunbur Abadantaa.

29 Amma dumi foo kul borey ga ngi boŋ koyey tee. I nʼi daŋ ngi tooru ganadogey hugey ra kaŋ Samari borey nʼi cin. Dumi foo kul borey na woo tee koyrawey ra kaŋ ra i ga goro. 30 Babiloŋ koyraa borey na Sukot-Benot tooru assuuraa tee, Kuta koyraa borey na Nergal tooru assuuraa tee, Hamat koyraa borey na Ašima tooru assuuraa tee, 31 Awit koyraa borey na Nibhaz tooru assuuraa nda Tartak tooru assuuraa tee, Sefarbayim koyraa borey ga ngi izʼarey warra nuune ra kʼi tee sargari Adramelek nda Anamelek se kaŋyaŋ ti Sefarbayim koyey. 32 Woo kul, borey wey kul ga hunbur Abadantaa mo, i na boro dumi kul ngi ra tee sargari juwalkaw tooru ganadogey se kaŋ ga sargari kaa i se tooru ganadogey hugey ra. 33 Woo ra i ga hunbur Abadantaa, amma i ga ngi boŋ koyey mo gana, ka sawa nda gandawey kaŋ ra i nʼi dii ka koy alaadawey.

34 Hala hõ i goo alaada žeeney bande. I si hunbur Abadantaa nda cimi. I si ngi hantumey, nda ngi hantumey kaŋ kayandi, nda ašariyaa, nda yaamaroo dii kaŋ Abadantaa nʼi daŋ Yakuba hayroo se, boraa kaŋ a na maaɲoo daŋ Izirayel. 35 Abadantaa nka amaana daŋ nga nda ey game, a nʼi noo yaamaroo woo ka nee: «War masi hunbur koy tana, war masi sujudu i jine, war masʼi gana, war masi sargari kaa i se. 36 Amma agay, Abadantaa no war ma hunbur agay, agay kaŋ na war fattandi Misira gandaa ra nda ay hini beeroo nda kabe albarkante. Ay jine no war ma sujudu, agay se war ma sargariyaŋ kaa. 37 War ma gaabandi kʼay hantumey, nda ay hantumey kaŋ kayandi, nda agay ašariyaa, nda yaamaroo kaŋ ay nʼi hantum war se ka dira waati kul, war masi hunbur koy tanayaŋ. 38 War masi dirɲa amaanaa kaŋ ay nʼa daŋ agay nda war game, war masi hunbur koy tanayaŋ. 39 Amma agay, Abadantaa, war Koyoo no war ma hunbur a, agay no ma war kaa war iberey kul kabey ra.»*

40 Amma i mana haŋajer, i cindi i ga hanga ngi alaada žeeney bande. 41 Gandawey wey ga hunbur Abadantaa, woo kul, i ga ngi tooru assuurawey gana. Ngi izey nda ngi izey izey mo hala hõ ga takaa follokaa tee kaŋ ngi hayragey nʼa tee.

18

Waatoo kaŋ Ezekiyas ga Žuda laama

(Taarikey 2to 29.1–2; 31.1)

1 Izirayel kokoyoo Oze kaŋ ti Ela izʼaroo laamaa jiiri hinzantoo ra, Akaz izʼaroo Ezekiyas tee Žuda gandaa se kokoy. 2 Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Abi, Zakariya ize woy no. 3 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee. 4 Nga no ka tooru ganadogey say, a na tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi tee tooru kayri, a na bundu tooroo dunbu-dunbu kaŋ se i ga nee Ašera. A na alhan gondoo kaŋ Musa nʼa tee kayri-kayri, zama hala ka kaa waatoo woo Izirayel borey ga dugu dullandi maaɲoo ga: i si nee a se kala Nekuštaŋ. 5 A na nga naanaa daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo ra ka bisa Žuda kokoyey kul kaŋ kaa dumaa ga wala wey kaŋ kaa a jine. 6 A hawa Abadantaa ga, a mana banda bere a se, a na yaamarey dii kaŋ Abadantaa nʼi har Musa se. 7 Abadantaa goo a bande. Goy kul kaŋ a nʼa tee ga boori a ga. A ture Asiri kokoyoo ga, a mana boŋdum a se. 8 Nga no ka Filisti borey kar hala Gaaza nda nga laamaa ra, kʼa dii za soorohugu kukey kaŋ ga i kay ka lakkal hala koyrawey kaŋ kuubandi nda cete.

Samari koyraa diiyanoo hongandiyanoo

(17.3–7)

9 Kokoyoo Ezekiyas laamaa jiiri taacantoo kaŋ ga sawa nda Izirayel kokoyoo Ela izʼaroo Oze laamaa jiiri iyyantoo, Asiri kokoyoo Salmanasar koy Samari koyraa tangam kʼa wanga kʼa daŋ game. 10 Jiiri hinza banda ga, Ezekiyas laamaa jiiri idduwantoo ra, Izirayel kokoyoo Oze laamaa jiiri yaggantoo ra Samari diyandi. 11 Asiri kokoyoo ka Izirayel borey dii ka koy nda ey Asiri kʼi gorandi Haala koyraa ra Habor isaa miɲoo ga kaŋ goo Gozaŋ laamaa ra, nda Med gandaa koyrawey ra. 12 Bonawey wey duu ey, zama i nka mana haŋajer Abadantaa, ngi Koyoo se, i na nga amaanaa dunbu. Hayey kul kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼi yaamar, i mana haŋajer i se, i manʼi ka goy.

Asiri kokoyoo Senakerib na Žuda gandaa wongu

(Ezayi 36.1; Taarikey 2to 32.1)

13 Kokoyoo Ezekiyas laamaa jiiri woy cindi taacantoo (14to) ra, Asiri kokoyoo Senakerib na Žuda koyrawey kaŋ kuubandi nda cete kul wongu, a nʼi dii. 14 Žuda kokoyoo Ezekiyas daŋ ka nee Asiri kokoyoo se kaŋ goo Lakiš koyraa ra: «Ay na zunubu tee, masʼay tangam koyne. Haya kul kaŋ nʼnʼa kayandi yʼa tee, ay gʼa tee.» Woo ga, Asiri kokoyoo kayandi Žuda kokoyoo Ezekiyas ma nzorfu kaaray ton yagga nda wura kilo zangu yagga (900) bana nga se. 15 Ezekiyas na nzorfoo kul kaŋ goo Abadantaa hugoo ra nda kokoy hugoo alman jisidogoo ra zaa kʼi noo a se. 16 Alwaatoo woo ra, Ezekiyas na ba wuragoo kaŋ goo Abadantaa hugoo miɲoo nda nga ganboo carawey ga kaa, maanaa kokoyoo Ezekiyas nkʼi daabu nda wura, a nʼi noo Asiri kokoyoo se.

Senakerib na Žerizalem wanga kʼa daŋ game

(Ezayi 36.2–22; Taarikey 2to 32.9–16)

17 Asiri kokoyoo na nga wongu-izey jineboraa, nda nga goykaw beerey jineboraa, nda nga hugoo goykey jineboraa, nda wongu-ize jama beeri sanba ka hun Lakiš koyraa ra ka koy Žerizalem, kokoyoo Ezekiyas do. I žigi ka koy too Žerizalem. Waatoo kaŋ i žigi ka koy too, i kay beenehere hari margadogoo gootaa do, šiinidaŋkey kaloo fondaa ga. 18 I na kokoyoo cee. Hilkiya izʼaroo Eliyakim kaŋ ti hugoo goykey jineboraa fatta ka kaa i do, nga, nda hantumkaa Šebna, nda Asaf izʼaroo Yowa kaŋ goo kaddaasey gande. 19 Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa nee i se: «War ma nee Ezekiyas se: ‹Kokoy beeroo ka šelaŋ kaŋ ti Asiri kokoyoo ka nee: “Naanay cine foo bara ma ne? 20 Hewoo de bande ni šelaŋ, nʼga hongu kaŋ ni goo nda wongu lakkal nda wongu gaabi? Sohõ, may ra nʼna ni naanaa daŋ kaŋ se nʼga ture ay ga? 21 Misira gandaa ra nʼna ni naanaa daŋ, kakaaru kayraa woo kaŋ boro kul kaŋ dibi a ga, a ga kaboo hay ka fatta. Woo no Misira kokoyoo, Firawuuna ga ti a borey kul se kaŋ ga ngi naanaa daŋ a ra.”› 22 A ga hin ka tee war ma nee ya ne: ‹Abadantaa, ir Koyoo ra ir nʼir naanaa daŋ. Amma manʼti nga nongey kaŋ ra i gʼa gana nda nga sargari tonadogey no Ezekiyas nʼi derandi ka nee Žuda nda Žerizalem se kaŋ i si hima ka sujudu kala sargari tonadogoo woo hinne jine, Žerizalem ra. 23 Sohõ ma waafaku nda ay koyoo, Asiri kokoyoo, ay ga ni noo bari zenber hinka (2.000) hala de ni goo nda i kul se kaarukawyaŋ. 24 Taka foo nda nʼga hin ka goforner gaaray, ba nda ay koyoo goykey kul ikaccaa no? Misira ga nʼga felle haya kaŋ ti torkawey nda ngi baryey. 25 Koyne mo, nʼga hongu manʼti Abadantaa ibaayoo no ya nongoo woo tangam kʼa halaci wala? Abadantaa ka nee ya ne kaŋ ya koy gandaa woo tangam kʼa halaci.›»

26 Hilkiya izʼaroo Eliyakim, nda Šebna, nda Yowa nee Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa se: «Ir gʼa wiri ni ga, ma šelaŋ ir kaŋ ti ni tamey se Siiri šenni ra, zama ir ga maa a ra. Masi šelaŋ ir se nda Žuda šenni, zama jamaa kaŋ goo koyraa cetaa boŋ ga maa ir se.» 27 Amma kokoy hugoo goykey jineboraa nee i se: «Ay koyoo nkʼay sanba ya woo har ni koyoo nda ni hinne se wala? Nʼga hongu borey wey kaŋ ga goro cetaa ga, kaŋ sanda war, i ga ngi wiroo ŋaa, i ga ngi toošoo haŋ sii a ra?»

28 Woo banda ga, kokoy hugoo goykey jineboraa tun nga boŋ ga, a na nga jindoo jer ka kaati ka nee Žuda borey šenni ra: «Wa haŋajer hayaa kaŋ kokoy beeroo nʼa har, Asiri kokoyoo. 29 A nee: ‹War masi naŋ Ezekiyas ma war darga, a si hin ka war kaa ay kaboo ra. 30 War masi naŋ Ezekiyas ma kate war ma war naanaa daŋ Abadantaa ra, nda a nee war se kaŋ šikka sii Abadantaa ga war kaa kabe ra, koyraa woo si kaŋ Asiri kokoyoo kaboo ra.› 31 War masi haŋajer Ezekiyas se, zama Asiri kokoyoo nee: ‹Wa alaafiya tee ay bande, wa fatta ka war boŋ noo ya ne. Nda woo teendi, war affoo kul ga nga alaneb faaroo nda jeejayɲaŋoo izey ŋaa, war affoo kul ga nga dayoo haroo haŋ, 32 hala waati kaŋ ay kaa ka war zaa ka koy nda war ganda ra kaŋ ga hima war gandaa, ganda kaŋ ra taasu nda alaneb hari goo, ŋaayan nda alaneb faari ganda, zaytuɲaa jii nda yuu ganda. Woo ra war ga huna, war si buu.› Adiši war masi haŋajer Ezekiyas se kaŋ ga baa nga ma war derandi ka nee war se kaŋ Abadantaa ga war kaa kabe ra. 33 Gandawey koyey ra, may ka hin ka nga gandaa kaa Asiri kokoyoo kaboo ra? 34 Man Hamat nda Arpad koyey? Man Sefarbayim, nda Hena, nda Iba koyey? I hin ka Samari koyraa kaa ay kaboo ra wala? 35 Adiši, gandawey koyey kul ra, may no ka hin ka ngi gandaa kaa ay kaboo ra, hala Abadantaa ma hin ka Žerizalem kaa ay kaboo ra?»

36 Jamaa dangay, i manʼa zaabi nda baffoo, zama kokoyoo nkʼi yaamar kaŋ i masi tuuru a se. 37 Kokoy hugoo goykey jineboraa kaŋ ti Hilkiya izʼaroo Eliyakim, nda hantumkaa Šebna, nda boraa kaŋ goo kaddaasey gande kaŋ ti Asaf izʼaroo Yowa, bankaaray kottayaŋ goo i ga, i koy Ezekiyas do, i na Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa šennoo har a se.

19

Kokoyoo Ezekiyas na annabi Ezayi lakkaloo ceeci

(Ezayi 37.1–7)

1 Waatoo kaŋ kokoyoo Ezekiyas maa šennoo kaŋ i kate a, a na nga bankaarawey kottu, a na saaku kasa daŋ nga ga, a koy Abadantaa hugoo do. 2 Nga hugoo goykey jineboraa kaŋ ti Eliyakim, nda hantumkaa Šebna, nda sargari juwalkey boro beerey, a nʼi sanba Amots izʼaroo, annabi Ezayi do, i na saaku kasa daŋ ngi ga. 3 I koy nee a se kaŋ Ezekiyas nee: «Hõ manʼti kala binemarayyan, nda zukandiyan, nda kaynandiyan zaari. A ga hima nda woyyaŋ kaŋ ga baa ka hay, amma i sii nda gaabi ka ngi izey daŋ aduɲɲa ra. 4 A ga hin ka tee Abadantaa, ni Koyoo ma maa šenney kul kaŋ Asiri kokoy goykey jineboraa nʼi har kaŋ nga koyoo Asiri kokoyoo nʼa sanba ka Irkoy hunantaa wow. A ga hin ka tee Abadantaa, ni Koyoo mʼa zukandi šenney kaŋ Abadantaa, ni Koyoo maarʼey maaganda. Irkoy ŋaaray wey kaŋ cindi ir ra kaŋ mana buu se.»

5 Kokoyoo Ezekiyas borey na dontaa too Ezayi do. 6 Ezayi nee i se: «Hayaa ne kaŋ war ga koy a har war koyoo se: ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “Masi hunbur šenney kaŋ ni maarʼey, wowey wey kaŋ Asiri kokoyoo borey nʼi har ya ne. 7 Kokoyoo ga kaa ka duu alhabar. Ay ga daŋ binoo ra a ma kayandi ka willi nga gandaa ra, no din ra, ay ga daŋ i mʼa wii nda takuba.”›»

Asiri kokoyoo yee koyne ka Žerizalem hunburandi

(Ezayi 37.8–13; Taarikey 2to 32.1–7)

8 Asiri kokoy hugoo goykey jineboraa maa kaŋ Asiri kokoyoo hun Lakiš koyraa ra ka koy Libna koyraa tangam, no din ra a koy a gar. 9 Woo banda ga, Asiri kokoyoo duu alhabar kaŋ Ecopi kokoyoo kaŋ ti Tirhaka goo ma soolu ka kaa ka nga tangam. Woo ga, a yee koyne ka dontokawyaŋ sanba Ezekiyas do ka nee: 10 «Wa nee Žuda kokoyoo Ezekiyas se: ‹Ni Koyoo kaŋ ra nʼna ni naanaa daŋ masi ni darga ka nee kaŋ Žerizalem si kaŋ Asiri kokoyoo kaboo ra. 11 Ni hunday maa hayey kaŋ Asiri kokoyey nʼi tee gandawey kul se, i nkʼi halaci sõy. De nga no nʼga hongu kaŋ nʼga hun a ra? 12 Koyey kaŋ gandawey gʼi gana kaŋ ay hayragey nʼi halaci, koyey din hin kʼi kaa kabe ra wala, Gozaŋ, nda Karaŋ, nda Resef koyrawey, nda Eden koyraa borey kaŋ goo Telasar koyraa ra? 13 Man Hamat koyraa kokoyoo, nda Arpad koyraa kokoyoo, nda Sefarbayim koyraa kokoyoo, nda Hena koyraa kokoyoo, nda Iba koyraa kokoyoo?›»

Ezekiyas Irkoy ŋaarayyanoo

(Ezayi 37.14–20)

14 Ezekiyas na batagaa taa dontokey kone, a nʼa caw, a koy Abadantaa hugoo ra. A nʼa cebe Abadantaa se. 15 A kay Abadantaa jine kʼa ŋaaray, a nee: «Abadantaa, Izirayel Koyoo kaŋ ga goro almalaykey kaŋ se i ga nee šerib boŋ, ni hinne ti laboo laamawey kul Koyoo, ni ka beenaa nda laboo tee. 16 Abadantaa, ni haŋaa gaaru, ma maa ya ne! Abadantaa, ni moɲey feeri, ma guna! Haŋajer kokoyoo Senakerib šenney se kaŋ a nʼi sanba ka Irkoy hunantaa wow. 17 Cimi no, Abadantaa, kaŋ Asiri kokoyey na jamawey nda ngi gandawey say. 18 De i na ngi koyey warra nuune ra, zama wey din manʼti koy, hayayaŋ no kaŋ kabe kʼi tee, bunduyaŋ nda tondiyaŋ no, woo se i nʼi derandi. 19 Sohõ, Abadantaa, ir Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, mʼir hallasi Senakerib kaboo ra hala laboo kokoy laamawey kul ma bay kaŋ ni hinne, Abadantaa ti Irkoy!»

Ezayi na Abadantaa zaaboo too

(Ezayi 37.21–35)

20 Amots izʼaroo Ezayi daŋ ka nee Ezekiyas se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay maa hayaa kaŋ nʼnʼa ŋaaray ay ga haya kaŋ ti Asiri kokoyoo Senakerib misoo. 21 Hayaa ti woo kaŋ Abadantaa nʼa har a ga, Abadantaa nee:

“Woy-izoo kaŋ ti Siyoŋ koyraa ga ni kaynandi, a ga ni fude,

woy-izoo kaŋ ti Žerizalem ga ni haaru ka nga boŋoo zinji-zinji.

22 May no ni donda? May no nʼnʼa wow?

May ga ni kaati? May no nʼnʼa guna nda dondaceray?

Agay, Izirayel Koy Henanantaa se nʼnʼi tee!

23 Nʼna ni dontokey sanba

ka agay, ni Koyoo wow.

Ni nee: ‘Agay, Senakerib, ay žigi ay bari torkaa boŋ kʼa zurandi,

ay žigi tondi hondey boŋ ka koy hala Libaŋ gandaa gundoo ra,

ka nga sedere bundu kukey nda nga sipres bundu henney dunbu.

Ay ga too nga ganjoo nongu koraa nda nga hawsa tefayantaa ra.

24 Agay, ay na dayyaŋ fanši ka ganda waani hari haŋ.

Ay ga isaa kaŋ se i ga nee Nil kaŋ goo Misira, kabey kul kogandi nda ay cewey.’ ”

25 Ni, Senakerib, nka si bay kaŋ ay na hayey wey kayandi za gayyan?

Za zaman ay nʼi hanse.

Sohõ ay kate nda ey

hala ma koyra gaabanteyaŋ kayri i ma tee saaji.

26 Ngi gorokey yalaafu,

i jijiri, i haw.

I hima nda faarey subey, subu firzi baana,

sanda ažiyoo kaŋ goo soorawey boŋ,

sanda alkama kaŋ kogu za a mana zay ka ben.

27 Ay ga ni gororoo bay,

ay ga ni fattaroo bay, ay ga ni willi kateyanoo bay,

waatoo kaŋ ni futu ay ga mo, ay ga bay.

28 Hayaa kaŋ se ni futu ay ga

ni bolsay šenney huru ay haŋawey ra,

ay gʼay korbaa daŋ ni niiney ra,

ay ga agay aljamoo daŋ ni meefendey ga,

ay ga ni willandi nda fondaa kaŋ nda ni kaa.

29 Ezekiyas, tammaasaa ne kaŋ ay gʼa noo ma ne:

jiiroo woo war ga taasoo kaŋ kaŋ ka zay nda nga boŋ ŋaa,

yeeši mo war ga taasoo kaŋ zay nda nga boŋ ŋaa.

Amma jiiri hinzantoo, wa saya, war ma hegay,

war ma alaneb faariyaŋ tee, war ma izey ŋaa.

30 Borey kaŋ cindi Žuda jamaa ra kaŋ mana buu,

i ga linji tee nda ganda here sanda tuuri,

i ga ize tee nda beene here.

31 Zama borey kaŋ cindi ga tun Žerizalem ra,

Siyoŋ tondi hondoo boŋ boroyaŋ kaŋ cindi i mana buu ga bara.

Woo ti hayaa kaŋ Abadantaa, Aduɲɲakoyoo gʼa tee nga baji beeroo ra.›»

32 Woo maaganda se hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har Asiri kokoyoo ga, a nee:

«A si huru koyraa woo ra, a si biraw kar a ra,

koray sʼa gande, a si labu zuku cetaa ga kʼa tee haya kaŋ ga a ga žigi ka bisa.

33 A si willi kala nda fondaa kaŋ nda a kaa,

a si huru koyraa woo ra, agay Abadantaa ka šelaŋ.

34 Ay ga koyraa woo lakkal kʼa hallasi,

agay hunday maaganda se nda ay tamoo Dawda maaganda se.»

Irkoy na Žerizalem hallasi Senakerib kaboo ra

(Ezayi 37.36–38; Taarikey 2to 32.21–22)

35 Cijinoo woo, Abadantaa almalaykaa fatta ka aru zenber zangu nda zenber woyyaaha cindi guu (185.000) kar Asiri borey kaloo ra. Waatoo kaŋ ra i tun subbaahi biyaa ra, bukawyaŋ goo nongoo kul ra. 36 Woo ga, Asiri kokoyoo Senakerib tun ka willi ka koy goro Niniwe. 37 Han foo a goo ma sujudu nga koyoo Nisrok hugoo ra, nga izʼarey Adramelek nda Sareser nʼa wii nda takuba, i zuru ka koy Ararat gandaa ra. Nga izʼaroo Asar-Hadoŋ tee kokoy dogoo ra.

20

Ezekiyas wircoo nda nga duubaaniyanoo

(Ezayi 38.1–8; Taarikey 2to 32.24)

1 Zamanoo woo ra, Ezekiyas wirci hala nongu kaŋ ra a ga baa ka buu. Amots izʼaroo kaŋ ti annabi Ezayi koy a do ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Ni šenni kokorantey har ni hugoo borey se, zama nʼga buu, nʼsi huna koyne.›» 2 Woo ga, Ezekiyas na nga boŋoo bere cetaa here, a na Abadantaa ŋaaray ka nee: 3 «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, ma hongu kaŋ ay dira ni jine nda laadirtaray nda ay binoo kul, de mo ay na haya tee kaŋ ga kan ma ne!» Woo banda ga, Ezekiyas hanse ka hẽe.

4 Ezayi mana hun batuma beeroo ra kaŋ Abadantaa na šenni har a se ka nee: 5 «Willi ka koy nee Ezekiyas kaŋ ti ay jamaa boŋkoynoo se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa, nga hayraa Dawda Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay maa ni ŋaarayroo, ay dii ni mundawey. Ay ga ni noo baani, ne nda jirbi hinza nʼga koy Abadantaa hugoo ra. 6 Ay ga jiiri woy cindi guu (15) tonton ni aloomuroo ga. Ay ga ni nda koyraa woo kaa Asiri kokoyoo kaboo ra. Ay ga koyraa woo lakkal agay hunday maaganda nda ay tamoo Dawda maaganda.›»

7 Ezayi nee kaŋ i ma jeejay-ize koga gabante zaa kate. I nʼa zaa kate, i nʼa daŋ doroo dogoo ga, Ezekiyas duu baani. 8 Za woo mana tee, Ezekiyas nka nee Ezayi se: «Macin ti tammaasaa kaŋ ga cebe kaŋ Abadantaa gʼay noo baani nda mo kaŋ ne nda jirbi hinza ay ga koy Abadantaa hugoo ra?» 9 Ezayi nʼa zaabi ka nee: «Tammaasaa ne kaŋ Abadantaa gʼa tee ma ne ka hakiikandi kaŋ hayaa ga tee kaŋ nga nʼa har. Ni mma baa biyoo ma koy jine nda ceedaaru woy (10) wala ni mma baa a ma yee banda nda ceedaaru woy (10)?» 10 Ezekiyas nee: «Haya faala ti biyoo ma koy jine nda ceedaaru woy (10). Aywa, ay si baa kala a ma yee banda nda ceedaaru woy (10).» 11 Annabi Ezayi na Abadantaa cee, Abadantaa na biyoo yeeti banda nda ceedaaru woy (10) Akaz hugoo sooro žigidogoo se kaŋ ga a zunbu.

Babiloŋ kokoyoo dontokey kaa Ezekiyas do

(Ezayi 39)

12 Alwaati follokaa din da ra, Babiloŋ kokoyoo Berodak-Baladaŋ* kaŋ ti Baladaŋ izʼaroo, waatoo kaŋ a maa Ezekiyas wircoo, a na bataga nda gomni sanba a se. 13 Ezekiyas na haŋajer dontokey se, a na hayey kul cebe i se kaŋ goo nga hugoo ra, nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda haya hew kaaney, nda turaarey, nda wongu jinawey, nda haya kul kaŋ goo nga alman jisidogey ra. Haya sii no kaŋ Ezekiyas manʼa cebe i se nga hugoo ra nda nga faadaa kul ra.

14 Woo banda ga, annabi Ezayi kaa kokoyoo Ezekiyas do ka nee a se: «Macin no borey wey nʼa har ma ne? Man ra i hun ka kaa ni do?» Ezekiyas zaabi ka nee: «I mana hun kala ganda mooro ra, Babiloŋ.» 15 Ezayi nee koyne: «Macinyaŋ no i dii ey ni hugoo ra?» Ezekiyas zaabi ka nee: «I dii haya kul kaŋ goo ay hugoo ra. Haya sii no agay alman jisidogey ra kaŋ ay manʼa cebe i se.» 16 Ezayi nee Ezekiyas se: «Haŋajer Abadantaa šennoo se, a nee: 17 ‹Hanyaŋ ga kaa kaŋ ra haya kul kaŋ goo ni hugoo ra, nda hayaa kul kaŋ ni hayragey nʼa marga hala ka kaa hõ, i ga koy nda i kul Babiloŋ, haya kul si cindi i ra, Abadantaa ka nee. 18 I ga ni hayroo boroyaŋ kaŋ hun ni hamoo ra zaa, wey kaŋ nʼnʼi hay, i gʼi daasu, i ga koy goy Babiloŋ kokoyoo hugoo ra.›» 19 Ezekiyas na Ezayi zaabi ka nee: «Abadantaa šennoo kaŋ nʼnʼa har ga boori», zama Ezekiyas nka nee nga boŋ se: «Ti agay hunday hunaroo ga baani nda lakkalkanay ga bara wala?»

20 Ezekiyas teegoyey cindey, nda nga wongaaritaraa kul, nda takaa kaŋ nda a na hari margadogoo nda gootaa tee nda ka kate hari koyraa ra, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 21 Ezekiyas koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Manase tee kokoy dogoo ra.

21

Waatoo kaŋ Manase ga Žuda laama

(Taarikey 2to 33.1–10, 18–20)

1 Jiiri woy cindi hinka (12) bara Manase se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi guu (55) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hefsi-Ba. 2 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa. 3 A yee ka tooru ganadogey kayandi kaŋ nga baabaa Ezekiyas nʼi derandi, a na sargari tonadooyaŋ tee Bal se, a na Ašera bundu tooru tee, sanda takaa kaŋ Izirayel kokoyoo Akab nʼa tee, a ga sujudu beenaa hayey kul se kʼi gana. 4 A na sargari tonadoo tanayaŋ cin Abadantaa hugoo ra kaŋ ga Abadantaa nee kaŋ Žerizalem ga nga maaɲoo ga goro.* 5 A na sargari tonadooyaŋ cin beenaa hayey kul se Abadantaa hugoo batuma hinkaa ra. 6 A na nga izoo ton nuune ra kʼa tee sargari, a ga kotte nda gunandiyan tee. A na boroyaŋ daŋ kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, i ga haya har kaŋ ga kaa ka tee. A koy jine ka goy futu tee Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi. 7 Ašera tooru assuuraa kaŋ a nʼa tee, a nʼa daŋ Abadantaa hugoo ra kaŋ ga Abadantaa nee Dawda nda nga izʼaroo Sulaymaana se: «Hugoo woo nda Žerizalem ga kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey kul ra, ngi ga ay gʼay maaɲoo daŋ hala abada. 8 Ay si yee koyne ka Izirayel gaaray kʼa kaa gandaa ra kaŋ ay nʼa noo ngi hayragey se, haya kaŋ no de ti i ma dira yaamarey kul bande kaŋ ay nʼi har i se, ka hanga ašariyaa kul kaŋ ay tamoo Musa nʼa daŋ i se.»† 9 Amma Žuda borey mana maa. Manase nʼi derandi hala nongu kaŋ ra i na haya futu tee ka bisa gandawey kaŋ Abadantaa nʼi halaci Izirayel jine.

10 Woo sabbu se, Abadantaa šelaŋ nda nga tamey miɲey kaŋ ti annabey ka nee: 11 «Zama de Žuda kokoyoo Manase na almuhaley wey tee, zama de a na haya tee kaŋ jaase Amor borey kaŋ kaa a jine, zama de mo a na nga toorey ka Žuda jamaa daŋ zunubu ra, 12 woo se hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Ay ga kate Žerizalem nda Žuda ga bone kaŋ boro kul kaŋ maarʼa ga mee hay. 13 Ay ga Žerizalem halaci sanda takaa kaŋ nda ay na Samari koyraa nda Akab hugoo halaci. Ay ga Žerizalem tuusu sanda takaa kaŋ nda boro ga taasa tuusu, kʼa gum dumaa ga. 14 Borey kaŋ mana buu i cindi ay jamaa ra, ay gʼi warra kʼi kaŋandi ngi iberey kabey ra, ngi iberey gʼi kom ka ngi jinawey kul taa. 15 Ay ga woo tee, zama ay jamaa na goy futu tee ay jine kʼay futandi za hanoo kaŋ ngi hayragey fatta ka hun Misira hala hõ.›»

16 Koyne mo Manase na boro boobo kaŋ mana haya kul tee kuroo mun, hala nongu kaŋ ra Žerizalem boŋ faa ka koy boŋ faa too met nda borey kuroo kaŋ sii zunubey ra kaŋ ra a na Žuda daŋ ka goy futu tee Abadantaa jine.

17 Manase teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, nda zunuboo kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 18 Manase koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga hugoo saddiɲaa ra kaŋ ti Uza saddiɲaa. Nga izʼaroo Amoŋ tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Amoŋ ga Žuda laama

(Taarikey 2to 33.21–25)

19 Jiiri waranka cindi hinka (22) bara Amoŋ se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Mešulemet, Harus, Yotba koyraa boro ize woyoo no. 20 Amoŋ na goy futu tee Abadantaa jine, sanda nga baabaa Manase takaa. 21 Fondaa hunday kaŋ baaboo nʼa zaa no a nʼa zaa, a na toorey gana kaŋ baaboo nʼi gana, a sujudu i se. 22 A na Abadantaa, nga hayragey Koyoo naŋ, de mo a mana dira Abadantaa fondaa bande.

23 Han foo, kokoyoo Amoŋ borey hawandifutay a ga, i nʼa wii nga hugoo ra. 24 Amma gandaa borey na borey kul wii kaŋ hawandifutay kokoyoo Amoŋ ga. Gandaa borey na nga izʼaroo Žoziyas tee kokoy dogoo ra.

25 Amoŋ teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 26 I nʼa sutura nga saaraa ra Uza saddiɲaa ra. Nga izʼaroo Žoziyas tee kokoy dogoo ra.

22

Waatoo kaŋ Žoziyas ga Žuda laama

(Taarikey 2to 34.1–2)

1 Jiiri yaaha bara Žoziyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranza cindi foo (31) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yedida, Adaya, Boskat koyraa boraa ize woyoo no. 2 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, haya kul here a hanga nga baabaa Dawda fondaa. A mana šiiri kabe guma wala iwaawa here.

Sargari juwalkey jineboraa duu ašariyaa tiiraa

(Taarikey 2to 34.8–18)

3 Kokoyoo Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, han foo a na hantumkaa Šafaŋ donto Abadantaa hugoo ra. Šafaŋ baabaa ti Asaliya, Asaliya baabaa ti Mešulam. Žoziyas nee a se: 4 «Koy sargari juwalkey jineboraa Hilkiya do, a ma nzorfu kaaraa kul cere ra hinnaa bay kaŋ borey kate a Abadantaa hugoo ra, wey kaŋ hugoo jindoo lakkalkey duu ey jamaa ga. 5 A ma talfandi borey ga kaŋ ga hima ka Abadantaa hugoo goyey juwal. I mʼa noo Abadantaa hugoo goykey se hala i ma hugoo waarey hanse. 6 I ma goykey bana kaŋ ti kabe goyteerey, nda cinakey, nda albanney. I ma hugu bundu nda tondi hoyante day hugoo hanseyanoo se. 7 Nzorfoo kaŋ nondi i se, boro masʼi hãa nda haya kaŋ ra a huru, zama i mma goy nda laadirtaray.»

8 Woo ga, sargari juwalkey jineboraa Hilkiya nee hantumkaa Šafaŋ se: «Ay duu ašariyaa tiiraa Abadantaa hugoo ra.» Hilkiya na citaaboo noo Šafaŋ se, Šafaŋ nʼa caw. 9 Woo banda ga, hantumkaa Šafaŋ koy kokoyoo do. A filla a se ka nee: «Ni borey na nzorfoo kaŋ goo Abadantaa hugoo ra noo borey se kaŋ kone Abadantaa hugoo goyey alwakiilitaraa goo.» 10 Hantumkaa Šafaŋ nee kokoyoo se koyne: «Sargari juwalkaa Hilkiya nʼay noo citaabu.» Šafaŋ na nga jindoo jer ka citaaboo caw kokoyoo jine.

Žoziyas na boroyaŋ sanba woy annaboo Hulda do

(Taarikey 2to 34.19–28)

11 Waatoo kaŋ kokoyoo maa ašariyaa tiiraa šenney, a na nga bankaarawey kottu. 12 Kokoyoo na yaamaroo woo noo sargari juwalkaa Hilkiya, nda Šafaŋ izʼaroo Ahikam, nda Mikaya izʼaroo, Akbor, nda hantumkaa Šafaŋ, nda kokoyoo goykaa Asaya se ka nee: 13 «Wa koy Abadantaa ibaayoo ceeci ya ne, nda jamaa se, nda Žuda gandaa kul se, citaaboo woo šenney kaŋ duwandi ga, zama Abadantaa futayyanoo ga beeri. A hanse ka futu ir here, zama ir hayragey mana haŋajer citaaboo woo šenney se. I mana dira nda takaa kaŋ nda a hantumandi ir ga.»

14 Sargari juwalkaa Hilkiya, nda Ahikam, nda Akbor, nda Šafaŋ, nda Asaya koy woy annaboo Hulda, Šalum wandoo do. Šalum ti Tikwa izʼaroo, Tikwa ti Harhas izʼaroo. Šalum ti bankaarawey lakkalkaa. Hulda si goro kala Žerizalem, fargandi taagaa ra. I šelaŋ a se. 15 A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee kaŋ war ma nee boraa kaŋ na war sanba ay do se kaŋ 16 hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ nga ga kate bone nongoo woo nda nga gorokey ga, ka sawa nda citaaboo šenney kul kaŋ Žuda kokoyoo nʼi caw. 17 Zama i na nga fur, de i na dugu dullandi koy tanayaŋ se, nda teegoyey kul kaŋ i nʼi tee nʼa futandi, nga futuroo tonton nongoo woo ga, a si ben.» 18 Amma war ma koy nee Žuda kokoyoo se kaŋ na war sanba war ma koy Abadantaa ibaayoo ceeci: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Zama de ni maa šenney kaŋ goo citaaboo woo ra, 19 ni binoo maray, nʼna ni boŋ yeeti ganda Abadantaa jine ka maa hayaa kaŋ ay nʼa har nongoo woo ga nda nga gorokey ga, ay gʼa halaci, a ga laali, zama de nʼna ni bankaarawey kottu, de mo ni hẽe ay jine, agay mo, ay maa, woo ti haya kaŋ Abadantaa nʼa har. 20 Woo se, ay ga naŋ ma koy ni hayragey gar alaahara, nʼga kani nda alaafiya ni saaraa ra, ni moɲey si dii bonaa kaŋ ay ga kate a nongoo woo ga.›» I na zaaboo woo ka koy kokoyoo do.

23

Žoziyas yee koyne ka amaana daŋ nga nda Abadantaa game

(Taarikey 2to 34.29–32)

1 Kokoyoo na dontokawyaŋ sanba i ma Žuda gandaa boro beerey nda Žerizalem boro beerey cee kʼi marga nga do. 2 Woo banda ga, a koy nda nga bande Abadantaa hugoo do, nda Žuda borey kul, nda Žerizalem gorokey kul, nda sargari juwalkey, nda annabey, nda jamaa kul, ikaccey ka koy ibeerey. A na amaanaa citaaboo kaŋ duwandi Abadantaa hugoo ra šenney kul caw i se. 3 Kokoyoo kay tintimoo ga, a na amaanaa taagandi nga nda Abadantaa game ka kayandi ka hanga Abadantaa ka nga yaamarey, nda nga ašariyawey, nda nga hantumey ka dira nda nga binoo kul, nda nga hundoo kul, ka amaanaa šenney goyey tee kaŋ hantumandi citaaboo woo ra. Jamaa kul huru amaanaa ra.

Barmayyan tee Žuda gandaa addinaa ra

(Taarikey 2to 34.3–5)

4 Woo banda ga, kokoyoo Žoziyas na sargari juwalkey jineboraa Hilkiya, nda sargari juwalkey kaŋ goo dumaa ga, nda Abadantaa hugoo jindoo lakkalkey yaamar i ma Abadantaa hugoo jinawey fattandi kaŋ teendi tooroo kaŋ ti Bal, nda tooroo kaŋ ti Ašera, nda beenaa hayey kul se, a nʼi ton Žerizalem se taray kʼi tee boosu, Sedoroŋ gooroo faarey ra, a na boosoo ka koy Betel koyraa ra. 5 A na toorey sargari juwalkey kaa goy kaŋ Žuda kokoyey nʼi daŋ i ma dugu dullandi tooru ganadogey ra, nda Žuda koyrawey ra, nda Žerizalem kuubi-ka-beraa ra. Wey kaŋ ga dugu dullandi Bal, nda waynaa, nda handoo, nda handaraykurey, nda beenaa hayey kul se, a na ngi mo kaa goy. 6 A na Ašera bundoo fattandi Abadantaa hugoo ra ka hun Žerizalem ka koy Sedoroŋ gooroo here, a na nuune daŋ a ra Sederoŋ gooroo ra, a nʼa tee boosu. A na boosoo doori jamaa borey saaraa ga. 7 A na arey kaŋ ga zinaa tee hugey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra kayri, hugey no kaŋ ra woyey ga kaymi bankaarayyaŋ kay Ašera se.

8 A ciya kate Žuda koyrawey sargari juwalkey kul se, a na tooru ganadogey kaŋ ra sargari juwalkey wey ga dugu dullandi žiibandi, kʼa dii za Geba hala Ber-Šeba. A na ganbey* ganadogey kayri kaŋ goo koyraa boŋkoynoo Žozuwe koyraa miɲoo. Nda boro ga huru koyraa ra, i goo koyraa miɲoo se kabe waawa here. 9 Amma woo kul, tooru ganadogey sargari juwalkey si hin ka koy sargari tonadogoo ra ka sargari kaa Abadantaa se Žerizalem, i ga takulawey kaŋ ra dolobiri sii ŋaa ngi armey bande.

10 Kokoyoo na sargari kaadogoo kaŋ se i ga nee Tofet žiibandi kaŋ goo Hinom izʼaroo gooroo ra hala boro kul masi yee koyne ka nga izʼaroo wala nga ize woyoo daŋ nuune ra kʼa tee sargari tooroo se kaŋ ti Molok. 11 Baryey kaŋ Žuda kokoyey nʼi kayandi waynaa ganayanoo se, baryey din sii kala Abadantaa hugoo miɲoo here. Hugey kaŋ goo jere ga, goykaw beeroo Netaŋ-Melek galliyaa jere, a nʼi kayri. A na nuune daŋ bari torkawey ra kaŋ kayandi waynaa ganayanoo se. 12 Kokoyoo na sargari tonadogey kayri kʼi kaa Akaz hugoo ra, sooraa boŋ, sooro batumaa ga, sargari tonadogey no kaŋ Žuda kokoyey nʼi tee. Sargari tonadogey kaŋ Manase nʼi tee Abadantaa hugoo batuma hinkaa ra, a na ngi mo kayri. Waatoo kaŋ a nʼi kayri kʼi kaa no banda ga, a na ngi kayri-kayrey warra Sederoŋ gooroo ra. 13 Kokoyoo na tooru ganadogey žiibandi kaŋ goo Žerizalem tenje Halaciyan† tondi hondoo se kabe guma here, kaŋ Izirayel kokoyoo Sulaymaana nʼa cin Astarte, Sidoŋ borey koy harramantaa se, nda Kemoš, Mowab koy harramantaa se, nda Milkom, Amoŋ borey koy almuhalantaa se. 14 Kokoyoo Žoziyas na tondey kaŋ i nʼi kayandi kayri, a na Ašera bundu toorey dunbu, a na adamize biri ka no din too.

Barmayyan tee Izirayel gandaa addinaa ra

(Taarikey 2to 34.6–7)

15 Haya kaŋ ti sargari tonadogoo kaŋ cindi Betel nda tooru ganadogoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham kaŋ na Izirayel kaŋandi zunubu ra nʼa tee, Žoziyas na sargari tonadogoo woo nda tooru ganadogoo mo kayri. A na tooru ganadogoo ton kʼa tee boosu, a na Ašera bundu tooroo diinandi.

16 Žoziyas ɲeli, de a ga dii saarawey kaŋ goo tondi hondoo boŋ. A daŋ ka birey zaa saarawey ra kʼi ton sargari tonadogoo boŋ. A nʼa žiibandi, ka sawa nda Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Irkoy boraa miɲoo. Woo ti šenniyaŋ kaŋ a nʼi har ka bisa.‡ 17 A nee: «Macin ti tondoo woo kaŋ ga kay, kaŋ ay ga dii a?» Koyraa borey nʼa zaabi ka nee a se: «Irkoy boraa kaŋ hun Žuda saaraa no. A na hayey har ka bisa kaŋ ni ne kʼi tee Betel sargari tonadogoo ga.» 18 Waatoo din, Žoziyas nee: «Wʼa naŋ, boro kul masi tuku nga birey ga.» I na nga birey naŋ, nga nda annaboo kaŋ hun Samari birey.

19 Žoziyas yee koyne ka tooru ganadogey hugey kul kayri Samari koyrawey ra. Izirayel kokoyey nʼi tee, haya no kaŋ na Abadantaa futandi. A na hayaa hunday tee i se kaŋ a nʼa tee Betel koyraa ra. 20 A na tooru ganadogey sargari juwalkey kaŋ goo no din kul jindey kaa sargari tonadogey ga, a na boro biri ton sargari tonadogey boŋ. A willi Žerizalem.

Žuda jamaa na Borcintaraa jingaroo tee

(Taarikey 2to 35.1, 18–19)

21 Kokoyoo na jamaa kul yaamar ka nee: «War kul ma Borcintaraa jingaroo jingar Abadantaa, war Koyoo maaɲoo ga sanda takaa kaŋ nda a hantumandi amaanaa citaaboo woo ra.» 22 Borcintaraa jingaroo woo cine jingar mana bay ka tee za zamanoo kaŋ ra alkaaley ga Izirayel laama hala ka kaa Izirayel kokoyey nda Žuda kokoyey waatey kul ga. 23 Kokoyoo Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, i na Borcintaraa jingaroo woo jingar Abadantaa maaɲoo ga Žerizalem.

Žoziyas laamaa benantaa

(Taarikey 2to 35.20–27; 36.1)

24 Ka tonton, Žoziyas na Žuda gandaa nda Žerizalem koyraa borey kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa nda wey kaŋ ga gunandi halaci, a na assuurawey kul kaŋ i nʼi tee koy, nda toorey, nda koy harramantey kayri hala i ma ašariyaa tiiraa kaŋ sargari juwalkaa Hilkiya duu a Abadantaa hugoo ra šenney beerandi kʼi ka goy.

25 Kokoy mana bay ka tee sanda Žoziyas takaa kaŋ nda nga binoo kul, nda nga hundoo kul, nda nga gaaboo kul yee kate Abadantaa se ka sawa nda woo kul kaŋ Musa ašariyaa nʼa har. Nga dumaa ga, nga cine mana tee.

26 Amma woo kul, Abadantaa mana yee nga futay beeroo se banda, futay beeroo kaŋ a nʼa tee Žuda se, hayaa kul kaŋ Manase nʼa tee kaŋ nʼa futandi maaganda. 27 Abadantaa nee: «Ay ga Žuda mo gaaray kʼa moorandi agay sanda takaa kaŋ ay nʼa tee Izirayel se, ay ga koyraa woo kaŋ ay nʼa suuba kaŋ ti Žerizalem fur, nga nda hugoo kaŋ ga ay nee: ‹Ay maaɲoo goo nongoo woo ra.›§»

28 Žoziyas teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 29 Nga waatoo ra, Firawuuna kaŋ ti Neko kaŋ ti Misira kokoyoo koy Asiri kokoyoo tangam Efrat isaa here. Kokoyoo Žoziyas koy a kubay, amma za Firawuuna moɲoo kara a ga Megido koyraa ra, Firawuuna nʼa wii. 30 Nga borey na nga bukaa daŋ bari torka ra kʼa ka hun Megido ka koy Žerizalem kaŋ ra i nʼa sutura nga saaraa ra. Gandaa jamaa na Žoziyas izʼaroo Žowakaz zaa, i nʼa yon kʼa tee kokoy, a huru nga baabaa dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žowakaz ga Žuda laama

(Taarikey 2to 36.2–4)

31 Jiiri waranka cindi hinza (23) bara Žowakaz se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hamutal, Žeremi, Libna boraa ize woy no. 32 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragey nʼa tee. 33 Firawuuna kaŋ ti Neko nʼa haw Ribla koyraa ra, Hamat gandaa ra hala a masi laama Žerizalem koyne. A na alkaasi daŋ gandaa ga kaŋ ti nzorfu kaaray ton hinza nda wura kilo waranza cindi guu (35).

34 Firawuuna kaŋ ti Neko na Žoziyas izʼaroo Eliyakim tee kokoy nga baabaa Žoziyas dogoo ra. A na maaɲoo barmay kʼa tee Yoyakim. A na Žowakaz zaa nga bande ka koy Misira, a buu no din. 35 Yoyakim na Firawuuna noo nzorfoo nda wuragoo ka sawa nda Firawuuna yaamaroo. Hala a ma hin ka woo tee, a nka gandaa jamaa kul duuraa neeši, ka alkaasi daŋ jamaa foo kul ga ka sawa nda nga almanoo. Woo banda ga, a na nzorfoo nda wuragoo noo Firawuuna Neko se.

Waatoo kaŋ Yoyakim ga Žuda laama

(Taarikey 2to 36.5–8)

36 Jiiri waranka cindi guu (25) bara Yoyakim se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Zebudda, Pedaya, Ruma koyraa boraa ize woyoo no. 37 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragey nʼa tee.

24

1 Yoyakim laamaa waati, Babiloŋ kokoyoo kaŋ ti Nebukanezar koy Žuda gandaa tangam. A na Yoyakim daŋ nga hinoo cire jiiri hinza, woo banda ga, Yoyakim bere Nebukanezar ga ka ture a ga. 2 Babiloŋ borey ra, nda Siiri borey ra, nda Mowab borey ra, nda Amoŋ borey ra, Abadantaa na komakaw jamayaŋ zaa i ra kʼi sanba Yoyakim ga. A nʼi sanba Žuda ga hala nga mʼa derandi ka sawa nda takaa kaŋ Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda nga tamey, annabey miɲey. 3 Woo mana teendi kala Abadantaa hinne yaamaroo ga kaŋ ga baa nga ma Žuda moorandi nga, zunubey kul kaŋ Manase nʼi tee maaganda, 4 nda mo borey kaŋ mana haya kul tee kaŋ a na ngi kurey mun, hala nongu kaŋ ra a na ngi kurey ka Žerizalem too met. Abadantaa si baa nga ma yaafa a se.

5 Yoyakim teegoyey cindey, hayey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. 6 Yoyakim koy nga hayragey gar alaahara. Nga izʼaroo Yoyakin* tee kokoy dogoo ra.

7 Misira kokoyoo mana yee koyne ka fatta nga gandaa ra ka koy tangam, zama Babiloŋ kokoyoo na labu kul kaŋ goo Misira kokoyoo maaɲoo ga dii, kʼa dii za Misira gooroo do hala ka koy Efrat isaa do.

Waatoo kaŋ Yoyakin ga Žuda laama

(Taarikey 2to 36.9–10)

8 Jiiri woy cindi yaaha (18) bara Yoyakin se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Nekušta, Elnataŋ, Žerizalem boro ize woy no. 9 A na goy futu tee Abadantaa jine sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa nʼa tee.

10 Alwaatoo woo, Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar borey žigi ka koy Žerizalem tangam, i nʼa wanga ka koyraa daŋ game. 11 Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar too kate koyraa tenje ka gar nga borey nʼa wanga kʼa daŋ game. 12 Žuda kokoyoo Yoyakin na nga boŋ noo Babiloŋ kokoyoo se, nga nda nga ɲaa, nda nga borey, nda nga boŋkoyney, nda nga goykaw beerey. Babiloŋ kokoyoo nʼa dii ka koy, woo mana teendi kala Babiloŋ kokoyoo laamaa jiiri yaahantoo ga.

13 A na Abadantaa hugoo almanoo kul nda kokoyoo hugoo almanoo zaa ka koy. A na wura jinawey kul kaŋ Izirayel kokoyoo Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo ra kayri, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. 14 A na Žerizalem borey kul dii kʼi ka koy. Wongu-izey jineborey kul nda wongaarey kul kaŋ a nʼi dii ka koy hinnaa ti boro zenber woy (10.000), nda mo kabe goyteerey kul nda garaasey kul. Boro kul mana cindi kala gandaa alfukaarey hinne. 15 A na kokoyoo Yoyakin dii ka koy Babiloŋ, a na kokoyoo ɲaa, nda kokoyoo wandey, nda nga goykaw beerey, nda mo gandaa boŋkoyney dii kʼi ka hun Žerizalem ka koy nda ey Babiloŋ. 16 Babiloŋ kokoyoo na wongu-izey kaŋ hinnaa ti zenber iyye (7.000), nda kabe goyteerey nda garaasey kaŋ hinnaa ti zenber foo (1.000) dii ka koy Babiloŋ. I kul manʼti kala boroyaŋ kaŋ ti wongaariyaŋ wongu ra.

17 Babiloŋ kokoyoo na Yoyakin hasaa kaŋ maaɲoo ti Mataniya tee kokoy dogoo ra, a na maaɲoo bere kʼa tee Sedesiyas.

Waatoo kaŋ Sedesiyas ga Žuda laama

(Taarikey 2to 36.11–12; Žeremi 52.1–3)

18 Jiiri waranka cindi foo (21) bara Sedesiyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Hamutal, Žeremi, Libna boro ize woy no. 19 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ Yoyakim nʼa tee.

20 Woo kul tee Žerizalem nda Žuda ga Abadantaa futuyanoo maaganda, hala nongu kaŋ ra a nʼi moorandi nga. Sedesiyas ture Babiloŋ kokoyoo ga.

25

Nebukanezar na Žerizalem tangam

(Žeremi 39.1–7; 52.4–11)

1 Sedesiyas laamaa jiiri yaggantoo handu woyantoo (10to) zaari woyantoo (10to) ra, Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar nda nga wongu-ize jamaa kul na Žerizalem tangam. A na nga kaloo sinji a tenje, i na cete cin koyraa kuubi-ka-beraa kul bande. 2 Koyraa tee nongu kaŋ i nʼa wanga kʼa daŋ game hala kokoyoo Sedesiyas laamaa jiiri woy cindi faantoo (11to) ga.

3 Heraa hanse ka laala koyraa ra, ŋaayan sii no koyne gandaa borey se. Handu [taacantoo]* jirbi yaggantoo ra, 4 i na fun kaa koyraa cetaa ra. Cijinoo ra, wongu-izey kul na fondaa zaa kaŋ goo cete hinkaa game, kokoyoo saddiɲaa jere, ka gar Babiloŋ borey goo ma koyraa wanga kʼa bere. Kokoyoo na Žurdeŋ isaa ganganoo fondaa zaa ka koy. 5 Amma Babiloŋ borey wongu-ize jamaa na kokoyoo gaarandi, i duu a Žeriko gangani ra, nga wongu-ize jamaa kul nʼa naŋ, i say-say. 6 I na kokoyoo dii kʼa ka koy Ribla koyraa ra Babiloŋ kokoyoo do, i na alhukum zurandi a ga. 7 I na Sedesiyas izʼarey jindey kaa moɲey cire, woo banda ga, Babiloŋ kokoyoo na Sedesiyas moɲey looti. A nʼa haw nda alhan šešeri kʼa ka koy Babiloŋ.

Babiloŋ borey na Žerizalem say, i na nga borey ka koy

(Taarikey 2to 36.17–21; Žeremi 39.8–10; 52.12–30)

8 Nebukanezar kaŋ ti Babiloŋ kokoyoo laamaa jiiri woy cindi yaggantoo ra (19to), handu guwantoo, zaari iyyantoo ga, Nebuzaradaŋ kaŋ ti kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa nda Babiloŋ kokoyoo boro kaa Žerizalem. 9 A na Abadantaa hugoo ton, nda kokoyoo hugoo, nda Žerizalem hugey kul. A na hugu beerey kul ton. 10 Babiloŋ borey wongu-ize jamaa kul kaŋ goo kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa bande na cetaa kayri kaŋ ga Žerizalem kuubi.

11 Nebuzaradaŋ kaŋ ti kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa na jamaa kaŋ cindi dii ka koy Babiloŋ gandaa ra, wey kaŋ cindi koyraa ra, nda wey kaŋ na ngi boŋ noo kokoyoo se. 12 Amma kokoyoo lakkalkaw maanawey jineboraa na gandaa alfukaaruyaŋ naŋ i ma tee alaneb faari goykaw nda beerikaw.

13 Babiloŋ borey na alhan ganjey kaŋ goo Abadantaa hugoo ra, nda torkawey, nda alhan hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo» kayri kaŋ goo Abadantaa hugoo batumaa ra. I na alhanoo ka koy Babiloŋ. 14 I koy nda barmawey mo, nda pelley, nda huryawey, nda potey nda alhan jinawey kaŋ nda goyey ga teendi Abadantaa hugoo ra. 15 Lakkalkaw maanawey jineboraa na dugu canbey, nda kusey kaŋ teendi nda wura nda nzorfu kaaray zaa.

16 Ganji hinkaa, nda hanfi beeroo kaŋ maaɲoo ti «teekoo», nda torkawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo se, alhanoo kaŋ ra jinawey wey kul teendi tiŋaa si hin ka kabandi. 17 Ganji jinaa kayyanoo manʼti kala kabedaaru woy cindi yaaha (18), daabirjoo kaŋ goo a boŋ kaŋ ti alhan, daabirjoo kayyanoo manʼti kala kabedaaru hinza. Daabirjoo din kuubi-ka-beraa ti guuru fun-funante, nda grenad-izeyaŋ, nga kul ti alhan. Takaa follokaa no ganji hinkantoo guuru fun-funantaa se.

18 Lakkalkaw maanawey jineboraa na sargari juwalkey jineboraa Seraya, nda sargari juwalkaw hinkantoo Sofoni, nda Abadantaa hugoo jindoo gardikaw hinzaa dii. 19 A na goykaw beeri kaŋ ti wongu-izey jineboro dii koyraa ra nda kokoyoo boro maana guu kaŋ duwandi koyraa ra, nda hantumkaa kaŋ ti wongu-izey jineboro kaŋ ga hima ka gandaa borey hantum, nda gandaa jamaa boro woydu (60) kaŋ goo koyraa ra. 20 Nebuzaradaŋ kaŋ ti lakkalkaw maanawey jineboraa nʼi dii kʼi ka koy Babiloŋ kokoyoo do Ribla. 21 Babiloŋ kokoyoo nʼi kar kʼi wii Ribla, Hamat gandaa ra. Takaa woo nda i na Žuda dii ka koy kʼa ka moorandi nga laboo.

Gedaliya tee Žuda gandaa se boŋkoyni

(Žeremi 40.7—41.18)

22 Haya kaŋ ti jamaa kaŋ cindi Žuda gandaa ra, wey kaŋ Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar yadda i ma cindi no din, a na Gedaliya tee i se boŋkoyni. Gedaliya baabaa ti Ahikam, Ahikam baabaa ti Šafaŋ. 23 Waatoo kaŋ Žuda wongu-ize margari jineborey kul maa ngi nda ngi arey kaŋ Babiloŋ kokoyoo na Gedaliya tee boŋkoyni, i koy Gedaliya do Mispa koyraa ra. Wongu-izey jineborey manʼti kala Netaniya izʼaroo Yišmayel, nda Kareya izʼaroo Yohanaŋ, nda Tanumet, Netofa boraa izʼaroo Seraya, nda Maaka boraa izʼaroo Yazaniya, ngi nda ngi borey. 24 Gedaliya na allaahidu zaa ngi nda ngi borey se, a nee i se: «War masi hunbur Babiloŋ borey, wa cindi gandaa ra, wa boŋdum Babiloŋ kokoyoo se, war ga duu gomni.»

25 Amma handu iyyantoo ga, Elišama izʼaroo Netaniya, nga izʼaroo Yišmayel kaŋ si hun kala kokoyoo hayroo ra kaa nda aru woy (10). I na Gedaliya kar kʼa wii, nga, nda Žuda borey, nda Babiloŋ borey kaŋ goo a bande Mispa. 26 Woo ga, jamaa kul, za ikaccu hala ibeeri, nda wongu-izey jineborey koy Misira, zama i ga hunbur Babiloŋ borey.

Babiloŋ kokoyoo na alhormo tee Yoyakin se

(Žeremi 52.31–34)

27 Žuda kokoyoo Yoyakin diiyanoo ka koy nda a jiiri waranza cindi iyyantoo (37to) ra, handu woy cindi hinkantoo (12to) ga, jirbi waranka cindi iyyantoo (27to) ga, jiiroo din da ra Ewil-Merodak tee kokoy Babiloŋ se, a na alhormo tee Žuda kokoyoo Yoyakin se kʼa kaa kasaa ra. 28 A šelaŋ a se nda borohennataray, a na taka henna tee a se kʼa beerandi ka bisa kokoyey kaŋ nga nda ey diyandi ka kaa Babiloŋ. 29 A na kasa-ize darbawey kaa a ga. Yoyakin hunaroo cindoo kul ra, a si ŋaa kala Babiloŋ kokoyoo do. 30 Nga hunaroo kul ra, zaari kul, Babiloŋ kokoyoo ga huga nda a kʼa noo haya kul kaŋ ga a ga too.

* 2:9 2.9 annabi hundoo kaŋ goo ni ga, baa hinka ma bara ay ga, almaganaa ti nga no ma huru dogoo ra, Alhukumoo 21.17.

† 2:19 2.19 nga laboo mo si boori, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti nga laboo mo ga woyey gundey hasara.

* 7:18 7.18 Sorro 1na.

† 7:19 7.19 Sorro 2to.

* 9:22 9.22 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

† 9:26 9.26 Kokoyey 1na 21.19.

‡ 9:27 9.27 «Wa nga mo kar.» I nʼa kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere. Ebere šenni ra, almaganaa faa ti «Wa nga mo kar nga bari torkaa ra fondaa ra kaŋ ga žigi ka koy Gur koyraa ra kaŋ goo Ibleyam koyraa jere.»

§ 9:31 9.31 Kokoyey 1na 16.8–20.

* 9:36 9.36 Kokoyey 1na 21.23.

* 14:6 14.6 Alhukumoo 24.16.

† 14:21 14.21 Azariya da se i ga nee Oziyas, Taarikey 2to nda annabey citaabey ra.

‡ 14:25 14.25 Ganganoo gandaa teekoo, teeko Ciiri-ciirantaa no, Žozuwe 3.16.

* 15:19 15.19 Pul da se i ga nee Tiglat-Pilneser, Taarikey 1na 5.26ra nda Tiglat-Pileser, sorro 29to ra.

* 16:15 16.15 huga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti gunandi ka dii haya kaŋ ga kaa ka tee.

* 17:39 17.35–39 Fattaroo 20.3, 5; Alhukumoo 4.23; 5.22; 6.12, 14; Alkaaley 6.10; Samiyel 1na 7.3.

* 20:12 20.12 Berodak-Baladaŋ se i ga nee Merodak-Baladaŋ Ezayi 39.1ra.

* 21:4 21.4 Kokoyey 1na 8.29.

† 21:8 21.7–8 Samiyel 2to 7.8–16; Kokoyey 1na 2.2–4; Taarikey 2to 6.4–6.

* 23:8 23.8 Ebere hantumoo ra, ganbey nda jindaaru toorey kalimawey ga baa ka hima, Sargarey 17.7; Taarikey 2to 11.15.

† 23:13 23.13 Ebere hantumoo ra, Halaciyan nda Zaytuɲaŋeykalimawey ga baa ka hima, Kokoyey 1na 11.7.

‡ 23:16 23.16 Kokoyey 1na 13.2.

§ 23:27 23.27 Kokoyey 1na 8.29.

* 24:6 24.6 Yoyakin da se i ga nee Yekoniya, Taarikey 1na 3.16ra.

* 25:3 25.3 Nda nʼna Žeremi 39.2; 52.6 guna, handu taacantoo no.

Taarikey 1na

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

Taarikey citaabu jinaa

Citaaboo fahamandiroo

Boroyaŋ ga hongu kaŋ sargari juwalkaa Ezra ka Taarikey citaabu jinaa nda ihinkantoo hantum. Izirayel borey kaa ka hun Babiloŋ, nga banda ga, citaabu jinaa woo hantumandi, ka cebe borey se kaŋ boro ma dira ka sawa nda Irkoy yaamarey, nafa goo a ra. Boro ga dii kaŋ Taarikey citaabu jinaa ga hayayaŋ har kaŋ goo Samiyel citaaboo hinkantoo ra.

Haya beeri hinka goo Taarikey citaabu jinaa ra:

Ijinaa ti, a ga Izirayel borey maaɲey har ir se, kʼa zaa za ngi hayragey waati ka koy hala borey dii ka koy nda ey waatoo ra, nda borey kaŋ willi kate Žuda gandaa ra koyne waatoo ga.

Ihinkantoo ti, a ga šelaŋ ir se kokoyoo Dawda nda nga hoyrawey Irkoy hugoo cinayanoo, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey goy takaa ga. Kokoyoo Sulaymaana na Irkoy hugoo cin, amma Dawda ka goyoo hayey soolu hala a ga buu.

Citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje taaci:

1. Izirayel borey hayragey maaɲey (zamna 1na—9to).

2. Kokoyoo Sawul buuyanoo (zamna 10to).

3. Fillawey kaŋ ga šelaŋ kokoyoo Dawda ga (zamna 11to—21to).

4. Irkoy hugoo cinayanoo nda sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey šennoo (zamna 22to—29to).

1

Izirayel borey hayragey maaɲey, kʼa dii za Adama ga ka koy Sem ga

1 Adama ti Set baabaa, Set ti Enoš baabaa, 2 Enoš ti Kenaŋ baabaa, Kenaŋ ti Malalel baabaa, Malalel ti Yered baabaa, 3 Yered ti Henok baabaa, Henok ti Metusala baabaa, Metusala ti Lemek baabaa, 4 Lemek ti Nuhu baabaa, Nuhu ti Sem, nda Šam, nda Žafet baabaa.

5 Žafet izʼarey ti: Gomer, nda Magog, nda Maday, nda Yawaŋ, nda Tubal, nda Mešek, nda Tiras. 6 Gomer izʼarey ti: Aškenaz, nda Difat*, nda Togarma. 7 Yawaŋ izʼarey ti: Eliša, nda Tarsis, nda Kiti borey, nda Rodaŋ borey.

8 Šam izʼarey ti: Kuš, nda Misirayim, nda Put, nda Kanaŋ. 9 Kuš izʼarey ti: Seba, nda Hawila, nda Sabata, nda Raama, nda Sabateka. Raama izʼarey ti: Šeba nda Dedaŋ. 10 Kuš na Namuruz mo hay. Namuruz ti boro jinaa kaŋ tee wongaari laboo ga. 11 Misirayim ti Lud borey hayragoo, nda Anam borey, nda Lehab borey, nda Naftuwa borey, 12 nda Patrus borey, nda Kasalu borey, nda Kaftor borey. Filisti borey mana hun kala Kasalu borey ga. 13 Kanaŋ na Sidoŋ hay, nga ti nga izʼaru jinaa, nga dumaa ga, a na Heti hay. 14 Nga ga Žebus borey, nda Amor borey, nda Girgaši borey, 15 nda Hewi borey, nda Arki borey, nda Sini borey, 16 nda Arwad borey, nda Semar borey, nda Hamat borey hun.

17 Sem izʼarey ti: Elam, nda Ašur, nda Arfazad, nda Lud, nda Aram, nda Utus, nda Hul, nda Geter, nda Mešek. 18 Arfazad na Šela hay, Šela na Eber hay. 19 Eber duu izʼaru hinka. Affoo maaɲoo ti Peleg (maanaa «zamna»), zama nga waatoo ra laboo zamnandi. Armaa maaɲoo ti Yokutaŋ. 20 Yokutaŋ na Almodad hay, nda Šelef, nda Hasarmawet, nda Yera, 21 nda Hadoram, nda Uzal, nda Dikla, 22 nda Ebal, nda Abimayel, nda Šeba, 23 nda Ofir, nda Hawila, nda Yobab. Wey kul manʼti kala Yokutaŋ izʼaruyaŋ.

24 Sem ti Arfazad baabaa, Arfazad ti Šela baabaa, 25 Šela ti Eber baabaa, Eber ti Peleg baabaa, Peleg ti Rehu baabaa, 26 Rehu ti Serug baabaa, Serug ti Nahor baabaa, Nahor ti Tera baabaa, 27 Tera ti Ibirim baabaa, Ibirim kaŋ maaɲoo bere ka tee Ibirahima.

28 Ibirahima izʼarey ti Isiyaka nda Isimayel. 29 Ngi hayrey ne: Isimayel izʼaru jinaa ti Nebayot, nga banda ga, Kedar, nda Adbel, nda Mibsam, 30 nda Mišma, nda Duma, nda Masa, nda Hadad, nda Tema, 31 nda Yetur, nda Nafiš, nda Kedma. Wey ti Isimayel izʼarey.

32 Wahayoo kaŋ Ibirahima nʼa zaa wande, kaŋ ti Ketura, na Zimram hay, nda Yokušaŋ, nda Medaŋ, nda Majaŋ, nda Yišbak, nda Šuwa. Yokušaŋ izʼarey ti Šeba, nda Dedaŋ. 33 Majaŋ izʼarey ti: Efa, nda Efer, nda Hanok, nda Abida, nda Elda. Wey kul ti Ketura izeyaŋ nda nga haamayaŋ.

34 Ibirahima na Isiyaka hay. Isiyaka izʼarey ti: Eso nda Izirayel†. 35 Eso izʼarey ti: Elifaz, nda Rehuwel, nda Yewuš, nda Yalam, nda Kora. 36 Elifaz izʼarey ti: Temaŋ, nda Omar, nda Sefi, nda Gatam, nda Kenaz, nda Timna, nda Amalek. 37 Rehuwel izʼarey ti: Nahat, nda Zera, nda Šamma, nda Miza. 38 Seyir izʼarey ti: Lotaŋ, nda Šobal, nda Siboŋ, nda Ana, nda Dišoŋ, nda Eser, nda Dišaŋ. 39 Lotaŋ izʼarey ti: Hori, nda Homam. Lotaŋ woymaa ti Timna. 40 Šobal izʼarey ti: Aliyaŋ, nda Manahat, nda Ebal, nda Šefi, nda Onam. Siboŋ izʼarey ti: Aya nda Ana. 41 Ana izʼaroo ti Dišoŋ. Dišoŋ izʼarey ti: Hamraŋ, nda Ešbaŋ, nda Yitraŋ, nda Keraŋ. 42 Eser izʼarey ti: Bilhaŋ, nda Zawaŋ, nda Yakaŋ. Dišaŋ izʼarey ti: Utus nda Araŋ.

Edom gandaa kokoyey nda nga alkabiilawey boŋkoyney

(Šintinoo 36.31–43)

43 Za kokoy mana Izirayel borey laama, kokoyey kaŋ laama Edom gandaa ra maaɲey ne: Bewor izʼaroo Bela, nga koyraa maaɲoo ti Dinhaba. 44 Waatoo kaŋ Bela buu, Zera izʼaroo Yobab kaŋ ga hun Bosra huru dogoo ra. 45 Waatoo kaŋ Yobab buu, Hušam huru dogoo ra, a si hun kala Temaŋ borey gandaa ra. 46 Waatoo kaŋ Hušam buu, Bedad izʼaroo Hadad huru dogoo ra. Nga no ka Majaŋ borey kar ka hin ey Mowab gandaa ra. Nga koyraa maaɲoo ti Awit. 47 Waatoo kaŋ Hadad buu, Samla kaŋ ga hun Masreka huru dogoo ra. 48 Waatoo kaŋ Samla buu, Šawul kaŋ ga hun Rehobot Efrat isaa miɲoo ga huru dogoo ra. 49 Waatoo kaŋ Šawul buu, Akbor izʼaroo Bal-Hanaŋ huru dogoo ra. 50 Waatoo kaŋ Bal-Hanaŋ buu, Hadad huru dogoo ra, nga koyraa maaɲoo ti Payi. Wandoo maaɲoo ti Mehetabel. Mehetabel ti Matred ize woy, Matred ti Me-Zahab ize woy.

51 Hadad buuroo banda ga, borey kaŋ tee Edom gandaa boŋkoyney ti: Timna, nda Alwa, nda Yetet, 52 nda Oholibama, nda Ela, nda Pinoŋ, 53 nda Kenaz, nda Temaŋ, nda Mibsar, 54 nda Magdiyel, nda Iram. Wey no ka tee Edom gandaa boŋkoyney.

2

Yakuba izʼaroo Žuda hayroo

1 Izirayel izʼarey ne: Rubeŋ, nda Simewoŋ, nda Lewi, nda Žuda, nda Isakar, nda Zabuloŋ, 2 nda Dan, nda Isufi, nda Benžameŋ, nda Neftali, nda Gad, nda Ašer.

3 Žuda izʼarey ti: Er, nda Onaŋ, nda Šela. Izʼaru hinzaa woo a mana duu ey kala nga Kanaŋ woyoo ga kaŋ ti Šuwa ize woy. Žuda izʼaru jinaa kaŋ ti Er, a tee boro futu Abadantaa jine, woo se Abadantaa nʼa wii. 4 Tamar kaŋ ti Žuda nzura woyoo duu a se Peres nda Zera. Žuda izʼarey kul manʼti kala aru guu. 5 Peres izʼarey manʼti kala Hesiroŋ nda Hamul. 6 Zera izʼarey manʼti kala Zimri, nda Etaŋ, nda Hemaŋ, nda Kalkol, nda Daara. I kul ti aru guu. 7 Karmi izʼaroo ti Akar*. Nga no ka kate bone Izirayel borey ga, zama hayey kaŋ kayandi Irkoy hinne se, ngi ra a zaa. 8 Etaŋ izʼaroo ti Azariya. 9 Izʼarey kaŋ Hesiroŋ duu ey ti Yeramel, nda Ram, nda Kelubay.

10 Ram na Aminadab hay, Aminadab na Nahišoŋ hay, Nahišoŋ ti Žuda borey boŋkoynoo. 11 Nahišoŋ na Salmuni hay, Salmuni na Bowazu hay, 12 Bowazu na Obed hay, Obed na Yišay hay, 13 Yišay na Eliyab hay, nga ti nga izʼaru jinaa, Abinadab ti ihinkantoo, Šimeya ti ihinzantoo, 14 Netaniyel ti itaacantoo, Raday ti igguwantoo, 15 Osem ti idduwantoo, Dawda ti iyyantoo. 16 Ngi woymey ti Seruya nda Abigayel. Seruya izʼarey ti: Abišay, nda Žowab, nda Asayel, ngi kul ti boro hinza. 17 Abigayel na Amasa hay. Amasa baabaa ti Yeter, Yeter manʼti kala Isimayel boro.

18 Hesiroŋ izʼaroo Kaleb duu izʼaruyaŋ nga wandey Azuba nda Yeriyot† ga, izʼarey ti: Yešer, nda Šobab, nda Ardoŋ. 19 Waatoo kaŋ Azuba buu, Kaleb na Efrata hiiji. Efrata duu a se Hur. 20 Hur na Uri hay. Uri na Besalel hay.

21 Woo banda ga, Hesiroŋ koy Galad borey baabaa Makir, ize woyoo mo hiiji. A na woyoo zaa ka gar nga hunday goo jiiri woydu (60) ra. Woyoo woo ka duu a se nga izʼaroo Segub. 22 Segub na Yahir hay. Koyra waranka cindi hinza (23) bara Yahir maaɲoo ga Galad gandaa ra. 23 Amma Gešur borey nda Siiri borey na Yahir koyra buuna-buunawey taa, nda Kenat koyraa nda nga koyra kanbey, i kul cere ra manʼti kala koyra kanbe woydu (60). Borey kaŋ goo koyra kanbey wey ra kul manʼti kala Galad baabaa Makir izey. 24 Waatoo kaŋ Hesroŋ buu Kaleb-Efrata koyraa ra, a gar nga wandoo Abiya ga tee boro hinka, wandoo hay izʼaru, i na maaɲoo daŋ Ašehur. Ašehur woo ka Tekowa koyraa sinji.

25 Hesiroŋ izʼaru jinaa kaŋ ti Yeramel, nga izʼaru jinaa ti Ram, ka Buna kar a ga, nda Oreŋ, nda Osem, nda Ahiya. 26 Yeramel na woy tana zaa, maaɲoo ti Atara. Woyoo woo na Onam hay. 27 Ram, Yeramel izʼaru jinaa, izʼarey ti: Mas, nda Yamin, nda Eker. 28 Onam izʼarey ti: Šamay nda Yada. Šamay izʼarey ti Nadab nda Abišur. 29 Abišur wandoo maaɲoo ti Abihayel. Wandoo woo ka duu a se Ahibaŋ nda Molid. 30 Nadab izʼarey ti: Seled nda Apayim. Seled buu a mana duu izʼaru. 31 Apayim izʼaroo ti Yiši. Yiši izʼaroo ti Šešaŋ. Šešaŋ izʼaroo ti Ahilay. 32 Šamay armaa Yada izʼarey ti: Yeter nda Žonataŋ. Yeter buu a mana duu izʼaru. 33 Žonataŋ izʼarey ti: Pelet nda Zaza. Wey ti Yeramel hayrey.

34 Šešaŋ mana duu izʼaru, ize woyyaŋ de no a duu. Woo gar Šešaŋ goo nda tam kaŋ Misira boro no, maaɲoo ti Yara. 35 Šešaŋ na nga ize woyoo hiijandi nga tamoo Yara se. A duu Yara se izʼaru kaŋ maaɲoo ti Attay. 36 Attay na Nataŋ hay, Nataŋ na Zabad hay, 37 Zabad na Eflal hay, Eflal na Obed hay, 38 Obed na Žehu hay, Žehu na Azariya hay, 39 Azariya na Heles hay, Heles na Eleyasa hay, 40 Eleyasa na Sismay hay, Sismay na Šalum hay, 41 Šalum na Yekamiya hay, Yekamiya na Elišama hay.

42 Yeramel armaa Kaleb izʼarey ti: Meša ti nga izʼaru jinaa, nga ti Zif baabaa, Mareša mo ti Kaleb izʼaru, nga ti Hebroŋ baabaa. 43 Hebroŋ izʼarey ti: Kora, nda Tapuwa, nda Rekem, nda Šema. 44 Šema na Raham hay, Raham ti Yorkeyam baabaa. Rekem na Šammay hay. 45 Šammay izʼaroo ti Mawoŋ, Mawoŋ ti Bet-Sur baabaa. 46 Wahayoo kaŋ Kaleb hiiji a, kaŋ ti Efa, na Haraŋ, nda Mosa, nda Gazez hay. Haraŋ na Gazez hay. 47 Yaday izʼarey ti: Regem, nda Yotam, nda Gešaŋ, nda Pelet, nda Efa, nda Šayaf. 48 Kaleb yee koyne ka wahay foo zaa, maaɲoo ti Maaka, a na Šeber nda Tirhana hay. 49 A na Šayaf mo hay kaŋ ti Madmana baabaa, nda Šewa kaŋ ti Makbena nda Gibeya baabaa. Kaleb ize woyoo maaɲoo ti Aksa.

50 Kaleb hayroo ne ti woo: nga wandoo Efrata izʼaru jinaa ti Hur, Hur izʼarey ti: Šobal kaŋ na Kiryat-Yarim koyraa sinji, 51 nda Salmuni kaŋ na Betelehem koyraa sinji, nda Haref kaŋ na Bet-Gader koyraa sinji. 52 Šobal kaŋ na Kiryat-Yarim sinji, hayroo ti: Harowe borey nda Manahat borey jeroo. 53 Kiryat-Yarim alaayan beerey ti: Yeter borey, nda Put borey, nda Šumat borey, nda Mišra borey. Sora borey nda Eštawol borey mana hun kala ngi ra.

54 Salmuni hayroo ti: Betelehem borey, nda Netofa borey, nda Atrot-Bet-Žowab, nda Manahat borey jeroo, nda Sor borey, 55 nda hantumkey alaayan beerey kaŋ ga goro Yabes kaŋ ti: Tira borey, nda Šima borey, nda Šuka borey. Ngi ti Keni borey, wey kaŋ hun Hamat ga. Hamat da ti Rekab hugoo borey hayragoo.

3

Dawda hayroo

1 Dawda izʼarey kaŋ a duu ey waatoo kaŋ a goo Hebroŋ koyraa ra ne: nga izʼaru jinaa ti Amnoŋ kaŋ a duu a nga Žizireyel koyraa woyoo Ahinowam ga. Ihinkantoo ti Daniyel kaŋ a duu a nga Karmel koyraa woyoo Abigayel ga. 2 Ihinzantoo ti Absalom kaŋ a duu a nga wandoo Maaka ga, Maaka ti Gešur kokoyoo Talmay ize woyoo. Itaacantoo ti Adoniya kaŋ a duu a nga wandoo Hagit ga. 3 Igguwantoo ti Šefatiya kaŋ a duu a Abital ga. Idduwantoo ti Yitreyam kaŋ a duu a nga wandoo Egla ga. 4 Izʼaru idduwaa woo hayandi waatoo kaŋ ra Dawda goo Hebroŋ koyraa ra. Jiiri iyye nda handu iddu no a nʼa tee a ga laama no din. A na jiiri waranza cindi hinza (33) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 5 Izʼarey kaŋ a duu ey Žerizalem koyraa ra ne: Šimeya, nda Šobab, nda Nataŋ, nda Sulaymaana, woo ti izʼaru taaci kaŋ Amiyel ize woyoo Bat-Šuwa duu a se. 6 Dawda na Yibar mo hay, nda Elišuwa, nda Elpelet, 7 nda Noga, nda Nefeg, nda Yafiya, 8 nda Elišama, nda Elyada, nda Elifelet, ngi aru yagga no. 9 I kul ti Dawda izʼaruyaŋ ka tonton nga wahayey izʼarey ga. Tamar ti nga izʼarey woymaa.

10 Sulaymaana izʼaroo ti Roboham, Roboham izʼaroo ti Abiya, Abiya izʼaroo ti Asa, Asa izʼaroo ti Žozafat, 11 Žozafat izʼaroo ti Žoram, Žoram izʼaroo ti Akaziya, Akaziya izʼaroo ti Žowas, 12 Žowas izʼaroo ti Amasiya, Amasiya izʼaroo ti Azariya, Azariya izʼaroo ti Yotam, 13 Yotam izʼaroo ti Akaz, Akaz izʼaroo ti Ezekiyas, Ezekiyas izʼaroo ti Manase, 14 Manase izʼaroo ti Amoŋ, Amoŋ izʼaroo ti Žoziyas. 15 Žoziyas izʼarey ne: nga izʼaru jinaa ti Yohanaŋ, ihinkantoo ti Yoyakim, ihinzantoo ti Sedesiyas, itaacantoo ti Šalum. 16 Yoyakim izʼaroo ti Yekoniya*, Yekoniya izʼaroo ti Sedesiyas.

17 Yekoniya kaŋ diyandi ka koy Babiloŋ, nga izʼarey ne: Šaltiyel, 18 nga bandaa ga, Malkiram, nda Pedaya, nda Šenasar, nda Yekamiya, nda Hošama, nda Nedabiya. 19 Pedaya izʼarey ti: Zorobabel nda Šimeyi. Zorobabel izʼarey ti: Mešulam nda Hananiya, ngi woymaa ti Šelomit. 20 Woo banda ga, a duu Hašuba, nda Ohel, nda Berekiya, nda Hasadiya, nda Yušab-Hesed, aru guu.

21 Hananiya izʼarey ti: Peletiya, nda Yešaya, nda Refaya izʼarey, nda Arnaŋ izʼarey, nda Abadiya izʼarey, nda Šekaniya izʼarey. 22 Šekaniya hayroo ti: Šemaya, nda Hatuš, nda Yigeyal, nda Bariya, nda Neyariya, nda Šafat, aru iddu. 23 Neyariya izʼarey ti: Elyohenay, nda Ezekiyas, nda Azirikam, aru hinza. 24 Elyohenay izʼarey ti: Hodawiya, nda Elyašib, nda Pelaya, nda Akub, nda Yohanaŋ, nda Delaya, nda Anani, aru iyye.

4

Žuda hayroo jerey

1 Žuda izʼarey ti: Peres, nda Hesiroŋ, nda Karmi, nda Hur, nda Šobal. 2 Šobal izʼaroo Reya na Yahat hay. Yahat na Ahumay nda Lahad hay. Ngi ti Sora koyraa borey alaayan beerey.

3 Etam koyraa sinjikey ti: Žizireyel, nda Yišma, nda Yidbaš. Ngi woymaa ti Haselelponi. 4 Penuwel ti Gedor koyraa sinjikaa, Ezer ti Huša koyraa sinjikaa. Boraa kaŋ na Betelehem koyraa sinji kaŋ ti Efrata izʼaru jinaa Hur, nga izʼarey ti wey.

5 Ašehur kaŋ ti Tekowa koyraa sinjikaa, woy hinkaa kaŋ a nʼi zaa ti Heleya nda Naara. 6 Naara na Ahuzam, nda Hefer, nda Temani, nda Ahastari hay. Wey ti Naara izʼarey. 7 Heleya izʼarey ti: Seret, nda Sohar, nda Etnaŋ.

8 Kos na Anub nda Soseba hay. Kos ti Aharhel alaayan beerey hayragoo kaŋ ti Harum izʼaroo.

9 Yabes duu maa ka bisa nga armey jerey. Ɲaŋoo ka maaɲoo daŋ Yabes, a nee kaŋ nga kʼa hay zarabi ra. 10 Yabes na Izirayel Koyoo cee kʼa ŋaaray ka nee: «Albarka daŋ ay ra kʼay laboo boobandi, ka cindi ay bande, kʼay waa bone, kʼay moorandi torro.» Hayaa kaŋ a nʼa ŋaaray, Irkoy nʼa tee a se.

11 Kelub kaŋ ti Šuha armaa na Mehir hay. Mehir ti Eštoŋ baabaa. 12 Eštoŋ na Bet-Rafa, nda Paseya, nda Tehina hay. Tehina ka Nahaš koyraa sinji. Borey wey ti Reka koyraa borey.

13 Kenaz izʼarey ti: Otniyel nda Seraya. Otniyel izʼarey ti Hatat [nda Mewonotay]. 14 Mewonotay ti Ofra baabaa. Seraya ti Žowab baabaa. Nongoo kaŋ se i ga nee Kabe goyteerey gooroo, Žowab ka nongoo din sinji, i manʼti kala kabe goyteeriyaŋ.

15 Yefune izʼaroo Kaleb, izʼarey ti: Iru, nda Ela, nda Nam. Ela ti Kenaz baabaa.

16 Yehalelel izʼarey ti: Zif, nda Zifa, nda Tiriya, nda Azarel.

17 Ezra izʼarey ti: Yeter, nda Mered, nda Efer, nda Yaloŋ. Mered wandey affoo ka Maryama hay, nda Šamay, nda Yišba. Yišba ka Eštemowa koyraa sinji. 18 Woyoo woo kaŋ Mered nʼa hiija a ti Firawuuna ize woyoo kaŋ se i ga nee Bitiya. Nga izʼarey ti wey. Mered na Žuda koyraa boro woy mo hiiji kaŋ na Yered hay, nga ka Gedor koyraa sinji. Woo banda ga, a na Heber hay, nga ka Soko koyraa sinji. Woo banda ga, a na Yekutiyel hay, nga ka Zanowa koyraa sinji.

19 Hodiya wandoo ti Naham woymaa, woyoo woo izʼaru foo ka tee Kela koyraa sinjikaa. Ngi ka tee Garmi borey, affaa tee Eštemowa koyraa sinjikaa, ngi ti Maaka borey.

20 Šimoŋ izʼarey ti: Amnoŋ, nda Rina, nda Ben-Hanaŋ, nda Tiloŋ. Yiši hayroo ti: Zohet, nda Zohet izʼaroo.

21 Žuda izʼaroo Šela, nga izʼarey ti: Er kaŋ na Leka koyraa sinji, nda Lada kaŋ na Mareša koyraa sinji, nda alaayan beerey kaŋ ga šukka baana goy tee Bet-Ašbeya, 22 Yokim borey mo mana hun kala nga ga, nda Kozeba koyraa borey, nda Yowaš koyraa borey, nda Saraf koyraa borey kaŋyaŋ na Mowab gandaa nda Yašubi-Lehem koyraa laama*. Wey ti haya žeenayaŋ. 23 Borey wey, yoonayaŋ no. I si goro kala Netayim nda Gedera koyrawey ra, i cindi no din kokoyoo do ka goy a se.

Simewoŋ hayroo

24 Simewoŋ izʼarey ti: Nemuwel, nda Yamin, nda Yarib, nda Zera, nda Sawul. 25 Sawul izʼaroo ti Šalum, Šalum izʼaroo ti Mibisam, Mibisam izʼaroo ti Mišma. 26 Mišma izʼaroo ti Hamuwel, Hamuwel izʼaroo ti Zakur, Zakur izʼaroo ti Šimeyi. 27 Šimeyi mana duu kala izʼaru woy cindi iddu (16) nda ize woy iddu. Nga armey mana duu izʼaru boobo. Woo se Simewoŋ alaayan beerey mana boobo sanda Žuda borey takaa.

28 I si goro kala Ber-Šeba, nda Molada, nda Hasar-Šuwal, 29 nda Bilha, nda Esem, nda Tolad, 30 nda Betuwel, nda Horma, nda Siklak, 31 nda Bet-Markabot, nda Hasar-Susim, nda Bet-Bireyi, nda Šarayim. Hala ka kaa Dawda kokoytaraa waati, ngi koyrawey ti wey. 32 Ngi koyra kanbey ti Etam, nda Ayin, nda Rimoŋ, nda Token, nda Ašaŋ, i manʼti kala koyra guu, 33 nda koyra kanbey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere ka koy hala Bal. Ngi gorodogey nda ngi taarikey ti wey.

34 Ngi boŋkoyney ti Mešobab, nda Yamlek, nda Amasiya izʼaroo Yoša, 35 nda Žowel, nda Yehu kaŋ baabaa ti Yošibiya, Yošibiya baabaa ti Seraya, Seraya baabaa ti Asiyel, 36 nda Elyohenay, nda Yakoba, nda Yešohaya, nda Asaya, nda Adiyel, nda Yesimiyel, nda Benaya, 37 nda Ziza kaŋ baabaa ti Šifeyi, Šifeyi baabaa ti Aloŋ, Aloŋ baabaa ti Yedaya, Yedaya baabaa ti Šimri, Šimri baabaa ti Šemaya. 38 Borey wey kul kaŋ maaɲey harandi, i kul manʼti kala alaayan beeri boŋyaŋ, ngi hugey borey mo hanse ka boobo. 39 Woo se i koy hala Gedor koyraa miɲoo ga, ka koy too hala gooroo se waynahunay here, ka kurdoo ceeci ngi alman buuney se. 40 I duu kurdoo hennayaŋ, i duu ganda henna yulwante kaŋ ra alaafiya nda baani goo. Šam hayroo boroyaŋ ka cindi ka goro gandaa din ra cee jinaa. 41 Borey wey kaŋ maaɲey ne ka harandi mana koy no din kala Žuda gandaa kokoyoo Ezekiyas waati. I koy no din ka borey hukkumey say, ka Mawoŋ borey wii†, kʼi halaci sõy ka goro dogey ra hala hõ, zama ngi almaney duu kurdoo henna.

42 Simewoŋ boroyaŋ mo koy goro Seyir tondey ra, ngi aru zangu guu (500) no. Pelatiya, nda Neyariya, nda Refaya, nda Yiši izʼaroo Uziyel ti ngi jineborey. 43 Amalek borey cindey kaŋ zuru ka koy goro no din, i nʼi wii, ka goro dogey ra hala hõ.

5

Rubeŋ hayroo

1 Izirayel izʼaru jinaa ti Rubeŋ, amma kaŋ a marga nda nga baabaa alaayanoo ka baaboo kaynandi, woo ka kate izejinawtaraa ma nondi Isufi izʼarey se, Isufi ti Izirayel izʼaroo. Woo ka kate Rubeŋ mana laasaabandi izʼaru jinaa. 2 Žuda tee jineboraa nga armey game, zama boŋkoyni mana hun kala nga hayroo ra, amma izejinawtaraa mana nondi kala Isufi se. 3 Izirayel izʼaru jinaa Rubeŋ izʼarey ti: Hanok, nda Palu, nda Hesroŋ, nda Karmi.

4 Žowel izʼaroo ti Šemaya, Šemaya izʼaroo ti Gog, Gog izʼaroo ti Šimeyi, 5 Šimeyi izʼaroo ti Mika, Mika izʼaroo ti Reya, Reya izʼaroo ti Bal, 6 Bal izʼaroo ti Beera, nga ti Rubeŋ borey boŋkoynoo. Nga no Asiri kokoyoo Tiglat-Pilneser nʼa dii ka koy nda a.

7 Beera armey, alaayan beeri ka koy alaayan beeri, ka sawa nda takaa kaŋ nda i kabandi ka hantumandi ngi taarikoo ra, ijinaa ti Yeyiyel, nga dumaa ga, Zakariya, 8 nga dumaa ga, Bela kaŋ baabaa ti Azaz, Azaz baabaa ti Šema, Šema baabaa ti Žowel. I si goro kala Aroyer ka koy hala Nebo nda Bal-Mewoŋ ra. 9 Waynahunay here, i si goro kala saajoo miɲoo ga, ka koy hala Efrat isaa ga, zama i ga hanse ka bara nda adabba Galad gandaa ra. 10 Sawul waati, i na Hagri borey tangam kʼi wii, ka goro ngi hugey ra Galad gandaa waynahunay kul here.

Gad hayroo

11 Gad izʼarey goro Rubeŋ borey tenje, Bašaŋ gandaa ra, ka koy hala Salka. 12 Ngi boŋkoynoo ti Žowel, nga dumaa ga Šafam, nda Yanay, nda Šafat. I si goro kala Bašaŋ. 13 Ngi armey jerey, hugu ka koy hugu ti Minkaylu, nda Mešulam, nda Šeba, nda Yoray, nda Yakaŋ, nda Ziya, nda Eber, i manʼti kala boro iyye. 14 Wey kul manʼti kala Abihayel izeyaŋ, Abihayel baabaa ti Huri, Huri baabaa ti Yorowa, Yorowa baabaa ti Galad, Galad baabaa ti Minkaylu, Minkaylu baabaa ti Yešišay, Yešišay baabaa ti Yado, Yado baabaa ti Buz, 15 Guni izʼaroo ti Abdiyel, Abdiyel izʼaroo Ahi ti ngi hugoo jineboraa. 16 I mana goro kala Galad gandaa ra, nda Bašaŋ gandaa ra, nda nongey kaŋ goo ngi laamaa ra, nda Šaroŋ koyraa hawsawey kul ra, ka koy hala nongoo din laamaa kaydogoo ga.

17 I kul maaɲey kabandi ka hantumandi taarikey citaaboo ra Žuda kokoyoo Yotam kokoytaraa waati, nda Izirayel kokoyoo Žeroboham waati.

18 Rubeŋ izʼarey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa, wongaariyaŋ goo i ra kaŋyaŋ ga wan koray nda takuba yenje nda biraw karyan. I kul ga wan wongu. I manʼti kala aru zenber woytaaci cindi taaci nda zangu iyye nda woydu (44.760), i soolu tangamyan se. 19 I koy Hagri borey, nda Yetur borey, nda Nafiš borey, nda Nodab borey wongu. 20 Irkoy nʼi faaba kʼi noo hinay Hagri borey nda borey kul kaŋ goo i bande ga, haya kaŋ se wongoo waati, i nka kaati ka Irkoy cee, Irkoy tuuru i se, zama i nka naanay a. 21 I na ngi adabbawey dii, yoo zenber woyguu (50.000), nda alman buuna zenber zangu hinka nda zenber woyguu (250.000), nda farka zenber hinka (2.000), nda boro zenber zangu (100.000) mo. 22 I na boro boobo wii, zama wongoo woo mana hun kala Irkoy do. I goro ngi gorodogey ra. I cindi no din hala waatoo kaŋ ra i nʼi dii ka koy ganda tanayaŋ ra.

Manase hayroo kaŋ goo Žurdeŋ isaa se waynahunay here

23 Manase alkabiila jeraa izʼarey mana goro kala gandaa ra, kʼa dii za Bašaŋ gandaa ka koy Bal-Hermoŋ, nda Senir hala Hermoŋ tondi hondoo do. Ngi borey ga boobo. 24 Ngi hugu boŋey ti: Efer, nda Yiši, nda Eliyel, nda Azriyel, nda Žeremi, nda Hodawiya, nda Yadiyel. I kul manʼti kala wongaariyaŋ kaŋyaŋ duu maa. Hugu boŋyaŋ no.

25 Amma i na ngi hayragey Koyoo hoo, zama gandaa kaŋ Irkoy na nga borey halaci kʼi kaa i jine, wey din koyey no i koy hanga ey kʼi gana ka izefututaray* tee i bande. 26 Woo maaganda se, Asiri kokoyoo kaŋ se i ga nee Pul kaŋ ti Tiglat-Pilneser, Izirayel Koyoo na binoo tusa a ma Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa borey dii ka koy nda ey Haala, nda Habor, nda Hara, nda Gozaŋ isaa miɲoo ga. I cindi nongey wey ra hala hõ.

Lewi hayroo

27 Lewi izʼarey ti: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari. 28 Kehat izʼarey ti: Amram, nda Yisehar, nda Hebroŋ, nda Uziyel. 29 Amram izey ti: Haruna nda Musa, nda Maryama. Haruna izʼarey ti: Nadab, nda Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar. 30 Eleyazar izʼaroo ti Pinehas. Pinehas izʼaroo ti Abišuwa. 31 Abišuwa izʼaroo ti Buki. Buki izʼaroo ti Uzi. 32 Uzi izʼaroo ti Zeraya. Zeraya izʼaroo ti Merayot. 33 Merayot izʼaroo ti Amariya. Amariya izʼaroo ti Ahitub. 34 Ahitub izʼaroo ti Sadok. Sadok izʼaroo ti Ahimas. 35 Ahimas izʼaroo ti Azariya. Azariya izʼaroo ti Yohanaŋ. 36 Yohanaŋ izʼaroo ti Azariya. Azariya ka cindi ka sargari juwalyan goyoo tee Irkoy hugoo ra kaŋ Sulaymaana nʼa cin Žerizalem. 37 Azariya izʼaroo ti Amariya. Amariya izʼaroo ti Ahitub. 38 Ahitub izʼaroo ti Sadok. Sadok izʼaroo ti Šalum. 39 Šalum izʼaroo ti Hilkiya. Hilkiya izʼaroo ti Azariya. 40 Azariya izʼaroo ti Seraya. Seraya izʼaroo ti Yosadak. 41 Alwaatoo kaŋ ra Abadantaa naŋ Nebukanezar ma Žuda borey, nda Žerizalem koyraa borey dii ka koy nga gandaa ra, nga da ra Yosadak diyandi ka koy, nga nda nga borey.

6

Lewi hayroo cindoo

1 Lewi izʼarey ti: Geršom, nda Kehat, nda Merari. 2 Geršom izʼarey maaɲey ne: Libni nda Šimeyi. 3 Kehat izʼarey ti: Amram, nda Yisehar, nda Hebroŋ, nda Uziyel. 4 Merari izʼarey ti: Mahili nda Muši. Wey ti hayragey kaŋ na ngi maaɲey daŋ Lewi borey alaayan beerey ga.

5 Geršom hayroo ne: Geršom izʼaroo ti Libni, Libni izʼaroo ti Yahat, Yahat izʼaroo ti Zimma, 6 Zimma izʼaroo ti Yowa, Yowa izʼaroo ti Iddo, Iddo izʼaroo ti Zera, Zera izʼaroo ti Yewatray.

7 Kehat hayroo ne: Kehat izʼaroo ti Aminadab, Aminadab izʼaroo ti Kora, Kora izʼaroo ti Asir, 8 Asir izʼaroo ti Elkana, Elkana izʼaroo ti Ebiyasaf, Ebiyasaf izʼaroo ti Asir, 9 Asir izʼaroo ti Tahat, Tahat izʼaroo ti Uriyel, Uriyel izʼaroo ti Uziya, Uziya izʼaroo ti Šawul.

10 Elkana izʼarey ti: Amasay, nda Ahimot, 11 nda Elkana. Elkana hayroo ne: Elkana izʼaroo ti Sofay, Sofay izʼaroo ti Nahat, 12 Nahat izʼaroo ti Eliyab, Eliyab izʼaroo ti Yeroham, Yeroham izʼaroo ti Elkana, [Elkana izʼaroo ti Samiyel,] 13 Samiyel hayroo ne: nga izʼaru jinaa ti Žowel, ihinkantoo ti Abiya.

14 Merari hayroo ne: Merari izʼaroo ti Mahili, Mahili izʼaroo ti Libni, Libni izʼaroo ti Šimeyi, Šimeyi izʼaroo ti Uza, 15 Uza izʼaroo ti Šimeya, Šimeya izʼaroo ti Hagiya, Hagiya izʼaroo ti Asaya.

16 Waatoo kaŋ i na amaanaa sundukoo jisi Abadantaa hugoo ra, Dawda na Lewi borey zaa kʼi tee donkey jineborey Abadantaa hugoo ra. 17 Ngi goyoo manʼti kala ka don Irkoy gorodogoo jine kaŋ ti cere kubayyan hukkumoo, hala waatoo kaŋ kokoyoo Sulaymaana na Abadantaa hugoo cin Žerizalem, i goo ngi dogey ra ka hayey tee ka sawa nda woo kaŋ harandi i se.

18 Borey kaŋ ga goyoo din tee, ngi nda ngi izʼarey maaɲey ne: Kehat borey dumoo ra, Hemaŋ ti donkaa, nga baabaa ti Žowel, Žowel baabaa ti Samiyel, 19 Samiyel baabaa ti Elkana, Elkana baabaa ti Yeroham, Yeroham baabaa ti Eliyel, Eliyel baabaa ti Toha, 20 Toha baabaa ti Suf, Suf baabaa ti Elkana, Elkana baabaa ti Mahat, Mahat baabaa ti Amasay, 21 Amasay baabaa ti Elkana, Elkana baabaa ti Žowel, Žowel baabaa ti Azariya, Azariya baabaa ti Sofoni, 22 Sofoni baabaa ti Tahat, Tahat baabaa ti Asir, Asir baabaa ti Ebiyasaf, Ebiyasaf baabaa ti Kora, 23 Kora baabaa ti Yisehar, Yisehar baabaa ti Kehat, Kehat baabaa ti Lewi, Lewi baabaa ti Izirayel.

24 Hemaŋ armaa kaŋ ti Asaf, nga bara Hemaŋ kabe gumaa ga. Asaf baabaa ti Berekiya, Berekiya baabaa ti Šimeya, 25 Šimeya baabaa ti Minkaylu, Minkaylu baabaa ti Baseya, Baseya baabaa ti Malkiya, 26 Malkiya baabaa ti Etni, Etni baabaa ti Zera, Zera baabaa ti Adaya, 27 Adaya baabaa ti Etaŋ, Etaŋ baabaa ti Zimma, Zimma baabaa ti Šimeyi, 28 Šimeyi baabaa ti Yahat, Yahat baabaa ti Geršom, Geršom baabaa ti Lewi.

29 Donkey cindey kaŋ ti Merari borey bara Hemaŋ kabe waawaa ga. Etaŋ ti ngi jineboraa. Etaŋ baabaa ti Kiši, Kiši baabaa ti Abdi, Abdi baabaa ti Maluk. 30 Maluk baabaa ti Hašabiya, Hašabiya baabaa ti Amasiya, Amasiya baabaa ti Hilkiya, 31 Hilkiya baabaa ti Amsi, Amsi baabaa ti Bani, Bani baabaa ti Šemer, 32 Šemer baabaa ti Mahili, Mahili baabaa ti Muši, Muši baabaa ti Merari, Merari baabaa ti Lewi.

33 Lewi hayroo cindoo no ma goyey kul tee Irkoy gorodogoo ra kaŋ ti Irkoy hugoo.

34 Haruna nda nga izʼarey no ma sargarey dullandi sargari kukurantey tonadogoo ra, nda ka dugu dullandi dugu dullandidogoo ra. Ngi no ma goyey kul tee kaŋ ga teendi nongu henanantey ihenanantaa ra, ngi no ma Izirayel borey zunubu tuusuyanoo tee i se ka goyey kul tee ka sawa nda Irkoy tamoo Musa yaamarey. 35 Haruna hayroo ne: Haruna izʼaroo ti Eleyazar, Eleyazar izʼaroo ti Pinehas, Pinehas izʼaroo ti Abišuwa, 36 Abišuwa izʼaroo ti Buki, nga izʼaroo ti Uzi, Uzi izʼaroo ti Zeraya, 37 Zeraya izʼaroo ti Merayot, Merayot izʼaroo ti Amariya, Amariya izʼaroo ti Ahitub, 38 Ahitub izʼaroo ti Sadok, Sadok izʼaroo ti Ahimas.

Koyrawey kaŋ nondi Lewi hayroo se

39 Lewi hayroo gorodogey kaŋ ti ngi koyra buuna-buunawey kaŋ nondi i se gandaa ra ne: Haruna hayroo kaŋ ti Kehat alaayan beeroo, ngi no alkurraa jin ka ngi dogey cebe. 40 I duu Hebroŋ koyraa nda nga hawsawey kaŋ gʼa kuubi kʼa bere Žuda gandaa ra. 41 Amma faarey nda koyra kanbey mana nondi kala Yefune izʼaroo Kaleb se. 42 Woo ga, koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi* kaŋ ti Hebroŋ, nda Libna nda nga hawsawey, nda Yatir nda nga hawsawey, nda Eštemowa nda nga hawsawey, i nondi Haruna nda nga hayroo se, 43 nda Hilen nda nga hawsawey, nda Debir nda nga hawsawey, 44 nda Ašaŋ nda nga hawsawey, nda Bet-Šemeš nda nga hawsawey. 45 Benžameŋ alkabiilaa gandaa ra, Geba nda nga hawsawey, nda Alemet nda nga hawsawey, nda Anatot nda nga hawsawey nondi i se. Ngi koyrawey kul cere ra ti iwoy cindi hinza (13), alaayan beeri foo kul nda nga dogoo.

46 Kehat borey cindey, i duu koyra woy (10) kaŋ alkurra nʼi noo i se. Koyrawey sii kala [Efrayim alkabiilaa gandaa ra, nda Dan alkabiilaa gandaa ra, nda] Manase alkabiila jeraa gandaa ra. 47 Koyra woy cindi hinza (13) ka nondi Geršom borey se, alaayan beeri kul nda nga dogoo, koyrawey sii kala Isakar alkabiilaa gandaa ra, nda Ašer alkabiilaa gandaa ra, nda Neftali alkabiilaa gandaa ra, nda Manase alkabiila jeraa gandaa kaŋ goo Bašaŋ gandaa ra. 48 Alkurraa na Merari borey noo koyra woy cindi hinka (12), alaayan beeri kul nda nga dogoo, koyrawey sii kala Rubeŋ alkabiilaa gandaa ra, nda Gad alkabiilaa gandaa ra, nda Zabuloŋ alkabiilaa gandaa ra. 49 Izirayel borey na koyrawey wey nda ngi hawsawey noo Lewi borey se. 50 Koyrawey wey kaŋ maaɲey harandi, ngi no alkurraa nʼi cebe i ma nondi i se. Koyrawey sii kala Žuda borey alkabiilaa gandaa ra, nda Simewoŋ alkabiilaa gandaa ra, nda Benžameŋ alkabiilaa gandaa ra.

51 Kehat borey alaayan beerey cindoo, koyrawey kaŋ i duu ey sii kala Efrayim alkabiilaa gandaa ra. 52 Koyrawey kaŋ ga boro ga nga boŋ talfi, i na Šekem nda nga hawsawey noo i se, nda Efrayim tondi hondey, nda Gezer nda nga hawsawey, 53 nda Yokmeyam nda nga hawsawey, nda Bet-Horoŋ nda nga hawsawey, 54 nda Ayaloŋ nda nga hawsawey, nda Gat-Rimoŋ nda nga hawsawey. 55 I na noo mo koyrayaŋ Manase alkabiila jeraa gandaa ra, koyrawey ti: Aner nda nga hawsawey, nda Bileyam nda nga hawsawey. Woo kul mana nondi kala Kehat borey alaayan beerey cindoo se.

56 I na Geršom izʼarey noo koyrayaŋ Manase alkabiila jeraa gandaa ra, koyrawey ti: Golaŋ kaŋ goo Bašaŋ gandaa ra, nga nda nga hawsawey, nda Aštarot nda nga hawsawey. 57 I nʼi noo koyra fooyaŋ mo Isakar alkabiilaa gandaa ra. Koyrawey ti Kedeš nda nga hawsawey, nda Daberat nda nga hawsawey, 58 nda Ramot nda nga hawsawey, nda Anem nda nga hawsawey. 59 I nʼi noo koyra fooyaŋ Ašer alkabiilaa gandaa mo ra. Koyrawey ti Mašal nda nga hawsawey, nda Abdoŋ nda nga hawsawey, 60 nda Hukok nda nga hawsawey, nda Rehob nda nga hawsawey. 61 I nʼi noo koyra fooyaŋ Neftali alkabiilaa gandaa ra. Koyrawey ti Kedeš kaŋ goo Galile gandaa ra nda nga hawsawey, nda Hamoŋ nda nga hawsawey, nda Kiryatayim nda nga hawsawey.

62 Lewi hayroo kaŋ cindi kaŋ ti Merari borey, i nʼi noo koyrayaŋ Zabuloŋ alkabiilaa gandaa ra. Koyrawey ti Rimoŋ nda nga hawsawey, nda Tabor nda nga hawsawey. 63 I nʼi noo koyra fooyaŋ mo Žurdeŋ isaa se banda, Žeriko se waynahunay, Rubeŋ alkabiilaa gandaa ra. Koyrawey ti Beser kaŋ goo saajoo ra nga nda nga hawsawey, nda Yahas nda nga hawsawey, 64 nda Kedemot nda nga hawsawey, nda Mefat nda nga hawsawey. 65 I nʼi noo koyra fooyaŋ mo Gad alkabiilaa gandaa ra. Koyrawey ti Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra, nga nda nga hawsawey, nda Mahanayim nda nga hawsawey, 66 nda Hešboŋ nda nga hawsawey, nda Yazer nda nga hawsawey.

7

Isakar hayroo

1 Isakar mana duu kala izʼaru taaci kaŋ ti Tola, nda Puwa, nda Yašub, nda Šimroŋ. 2 Tola izʼarey ti: Uzi, nda Refaya, nda Yeriyel, nda Yamay, nda Yibsam, nda Šemuwel. Arey wey ti Tola hugu boŋey. Dawda waatoo ra, Tola hayroo hinnaa manʼti kala aru zenber waranka cindi hinka nda zangu iddu (22.600), wongaariyaŋ no. 3 Uzi izʼaroo ti Yizrakiya. Yizrakiya izʼarey ti: Minkaylu, nda Abdiyas, nda Žowel, nda Yišiya. I kul manʼti kala hugu boŋ guu. 4 Ngi baabaa hugey borey, wongu-izey kaŋ goo i ra ti aru zenber waranza cindi iddu (36.000), zama ngi woyey nda ngi zankey ga boobo. 5 Isakar hayroo cindoo alaayan beerey kul kaŋ kabandi ka hantumandi manʼti kala wongu-ize zenber woyyaaha cindi iyye (87.000).

Benžameŋ hayroo

6 Benžameŋ mana duu kala izʼaru hinza kaŋ ti Bela, nda Beker, nda Yediyayel. 7 Bela mana duu kala izʼaru guu kaŋ ti Esboŋ, nda Uzi, nda Uziyel, nda Yerimot, nda Iri. Hugu boŋyaŋ no. Ngi mo manʼti kala wongaariyaŋ. Waatoo kaŋ i kabandi ka hantumandi, i tee aru zenber waranka cindi hinka nda waranza cindi taaci (22.034). 8 Beker izʼarey ti: Zemira, nda Yowaš, nda Eliyezer, nda Elyohenay, nda Omri, nda Yeremot, nda Abiya, nda Anatot, nda Alemet. I kul manʼti kala Beker izʼaru. 9 Ngi hugu boŋey hayrey kabandi ka hantumandi, i tee wongaari zenber waranka nda zangu hinka (20.200). 10 Yediyayel izʼaroo ti Bilhaŋ. Bilhaŋ izʼarey ti: Yewuš, nda Benžameŋ, nda Ehud, nda Kenana, nda Zetaŋ, nda Tarsis, nda Ahišahar. 11 I kul ti Yediyayel izʼaru, hugu boŋyaŋ no. I manʼti kala wongaari zenber woy cindi iyye nda zangu hinka (17.200), wongu-izeyaŋ no.

12 Šupim nda Hupim manʼti kala Ir izʼarey. Hušim manʼti kala Aher izʼaru.

Neftali hayroo

13 Neftali izʼarey ti: Yasiyel, nda Guni, nda Yeser, nda Šalum. Bilha ti ngi ɲaa.

Manase hayroo kaŋ goo Žurdeŋ isaa se waynakaŋay here

14 Manase izʼaru ti Asriyel. Wahayoo kaŋ a nʼa zaa, kaŋ ti Siiri boro, nga kʼa hay. Woy follokaa ka Makir mo hay. Makir ti Galad baabaa. 15 Makir na woy zaa Hupim se, ka zaa Šupim se. Makir woymaa maaɲoo ti Maaka. Izʼaru hinkantoo kaŋ Makir duu a maaɲoo ti Selofad. Selofad mana duu kala ize woyyaŋ hinne. 16 Makir wandoo kaŋ ti Maaka, nga mo duu a se izʼaru, ka maaɲoo daŋ Pereš. Pereš armaa maaɲoo ti Šereš. Šereš izʼarey ti Ulam, nda Rekem. 17 Ulam izʼaroo ti Bedaŋ. Wey manʼti kala Galad hayroo. Galad manʼti kala Makir izʼaru, Makir ti Manase izʼaru.

18 Galad woymaa kaŋ ti Moleket, nga ka Išehod, nda Abiyezer, nda Mahila hay. 19 Šemida izʼarey ti: Ahiyaŋ, nda Šekem, nda Liki, nda Aniyam.

Efrayim hayroo

20 Efrayim izʼaroo ti Šutela, Šutela izʼaroo ti Bered, Bered izʼaroo ti Tahat, Tahat izʼaroo ti Elada, Elada izʼaroo ti Tahat, 21 Tahat izʼaroo ti Zabad, Zabad izʼaroo ti Šutela. Amma haya kaŋ ti Ezer nda Elad, Gat koyraa borey kaŋ ti gandaa izey kʼi wii, zama i nka doo ka baa ngi ma koyraa borey adabbawey zay. 22 Ngi baabaa Efrayim na ngi buuroo hẽe waati kuku. Nga borey kaa ka binoo daŋ. 23 Woo banda ga, a marga nda nga wandoo koyne, wandoo tee alhaamidu ka duu izʼaru. I na maaɲoo daŋ Beriya (maanaa «bone»), a nee kaŋ zama nga hugoo goo bone ra. 24 Efrayim ize woyoo ti Šeera. Bet-Heroŋ koyraa kaŋ goo ganda, nda Bet-Heroŋ koyraa kaŋ goo beene, nda Uzeŋ-Šeera koyraa, nga kʼi cin. 25 Nga izʼaroo ti Refa, Refa izʼaroo ti Rešef, Rešef izʼaroo ti Tela, Tela izʼaroo ti Tahaŋ, 26 Tahaŋ izʼaroo ti Ladaŋ, Ladaŋ izʼaroo ti Amihud, Amihud izʼaroo ti Elišama, 27 Elišama izʼaroo ti Nun, Nun izʼaroo ti Žozuwe.

28 Nongoo kaŋ nondi Efrayim borey se a ma tee ngi gorodogoo manʼti kala Betel nda nga koyra kanbey, nda Naraŋ koyraa kaŋ goo waynahunay here, nda Gezer nda nga koyra kanbey kaŋ goo waynakaŋay here, nda Šekem nda nga koyra kanbey, ka koy hala Aya koyraa ra nda nga koyra kanbey.

29 Manase hayroo koyrawey manʼti kala Bet-Šeyaŋ nda nga koyra kanbey, nda Tanak nda nga koyra kanbey, nda Megido nda nga koyra kanbey, nda Dori nda nga koyra kanbey. Izirayel izʼaroo Isufi hayroo goro koyrawey wey ra.

Ašer hayroo

30 Ašer izʼarey ti: Yimna, nda Yišwa, nda Yišwi, nda Beriya. Ngi woymaa ti Sera. 31 Beriya izʼarey ti: Heber nda Malkiyel. Malkiyel ka Birzayit koyraa sinji. 32 Izʼarey kaŋ Heber duu ey ti: Yaflet, nda Šomer, nda Hotam, nda ngi woymaa Šuwa. 33 Yaflet izʼarey ti: Pasak, nda Bimhal, nda Ašwat. Wey ti Yaflet izʼarey. 34 Šemer izʼarey ti: Ahi, nda Roga, nda Hubba, nda Aram. 35 Šemer armaa Helem* izʼarey ti: Sofa, nda Yimna, nda Šeleš, nda Amal. 36 Sofa izʼarey ti: Suwa, nda Harnefer, nda Šuwal, nda Beri, nda Yimra, 37 nda Beser, nda Hod, nda Šamma, nda Šilša, nda Yitraŋ, nda Beera. 38 Yeter izʼarey ti: Yefune, nda Pispa, nda Era.

39 Ula izʼarey ti: Arak, nda Haniyel, nda Risiya.

40 Wey kul ti Ašer izʼaruyaŋ. Hugu boŋyaŋ no. Wongaari gaabikoyni alkadaranteyaŋ no. Jineborey boŋkoyniyaŋ no. Arey kaŋ kabandi ka hantumandi kaŋ ga hin ka koy wongu, i manʼti kala aru zenber waranka cindi iddu (26.000).

8

Benžameŋ hayroo kaŋ goo Žerizalem

1 Benžameŋ duu nga izʼaru jinaa kaŋ ti Bela, ihinkantoo ti Ašibel, ihinzantoo ti Ahara, 2 itaacantoo ti Noha, igguwantoo ti Rafa. 3 Bela duu izʼaruyaŋ kaŋ ti: Adar, nda Gera, nda Abihud, 4 nda Abišuwa, nda Namaŋ, nda Ahowa, 5 nda Gera, nda Šefufaŋ, nda Huram.

6 Ehud hayroo ti woo, ngi ti Geba koyraa borey hugu boŋey. I nʼi dii ka koy nda ey Mahanat koyraa ra. 7 Arey ti Namaŋ, nda Ahiya, nda Gera. Gera kʼi dii ka koy nda ey. Gera izʼarey ti Uza, nda Ahihud.

8 Šaharayim duu izeyaŋ Mowab hawsaa ra, waatoo kaŋ ra a na nga wande hinkaa Hušim nda Baara fay banda ga. 9 A na woy tana zaa kaŋ ti Hodeš, izey kaŋ a duu ey a se ti Yobab, nda Sibiya, nda Meša, nda Malkam, 10 nda Yewus, nda Sakiya, nda Mirma. Wey ti nga izʼarey. Hugu boŋyaŋ no. 11 Nga wandoo Hušim mo duu a se Abitub nda Elpal. 12 Elpal izʼarey ti: Eber, nda Mišam, nda Šemed. Šemed ka Ono koyraa, nda Lod koyraa nda nga koyra kanbey cin.

13 Beriya nda Šema ti Ayaloŋ koyraa borey hugu boŋey. Ngi ka Gat koyraa borey gaaray. 14 Ahiyo, nda Šašak, nda Yeremot, 15 nda Zebadiya, nda Arad, nda Eder, 16 nda Minkaylu, nda Yišpa, nda Yoha, wey ti Beriya izʼarey. 17 Zebadiya, nda Mešulam, nda Hiziki, nda Heber, 18 nda Yišmeray, nda Yiziliya, nda Yobab, wey ti Elpal izʼarey.

19 Yakim, nda Zikiri, nda Zabdi, 20 nda Eliyanay, nda Siletay, nda Eliyel, 21 nda Adaya, nda Beraya, nda Šimrat, wey ti Šimeyi izʼarey.

22 Yišpaŋ, nda Eber, nda Eliyel, 23 nda Abdoŋ, nda Zikiri, nda Hanaŋ, 24 nda Hananiya, nda Elam, nda Antotiya, 25 nda Yifdeya, nda Penuwel, wey ti Šašak izʼarey.

26 Šamšeray, nda Šehariya, nda Ataliya, 27 nda Yarešiya, nda Eliya, nda Zikiri, wey ti Yeroham izʼarey.

28 Arey wey kul ti hugu boŋyaŋ, affoo kul nda borey kaŋ hun a ga, boŋkoyniyaŋ no. I si goro kala Žerizalem.

29 Gabawoŋ koyraa sinjikaa si goro kala no din da Gabawoŋ. Wandoo maaɲoo ti Maaka. 30 Nga izʼaru jinaa maaɲoo ti Abdoŋ, nga izʼarey cindey ti: Sur, nda Kiš, nda Bal, nda Nadab, 31 nda Gedor, nda Ahiyo, nda Zeker, [nda Miklot]. 32 Miklot izʼaroo ti Šimeya. Ngi mo si goro kala Žerizalem. I si goro kala ngi armey jere.

Sawul hayroo

(9.39–44)

33 Ner izʼaroo ti Kiš. Kiš izʼaroo ti Sawul. Sawul izʼarey ti: Žonataŋ, nda Malkišuwa, nda Abinadab, nda Ešbal*. 34 Žonataŋ izʼaroo ti Merib-Bal†, Merib-Bal izʼaroo ti Mika, 35 Mika izʼarey ti: Pitoŋ, nda Melek, nda Tareya, nda Akaz. 36 Akaz izʼaroo ti Yehowada, Yehowada izʼarey ti: Alemet, nda Azmawet, nda Zimri. Zimri izʼaroo ti Mosa. 37 Mosa izʼaroo ti Bineya, Bineya izʼaroo ti Rafa, Rafa izʼaroo ti Eleyasa, Eleyasa izʼaroo ti Asel. 38 Asel mana duu kala izʼaru iddu, ngi maaɲey ti Azirikam, nda Bokru, nda Isimayel, nda Šewariya, nda Abdiyas, nda Hanaŋ. Wey kul ti Asel izʼarey. 39 Asel armaa Ešek, nga izʼaru jinaa ti Ulam, ihinkantoo ti Yewuš, ihinzantoo ti Elifet. 40 Ulam izʼarey manʼti kala wongaari gaabikoyniyaŋ. I ga wan biraw karyan. I duu izʼaru boobo nda haama boobo, ngi hinnaa ti boro zangu nda woyguu (150). Borey wey kul manʼti kala Benžameŋ boroyaŋ.

9

1 Izirayel gandaa borey kul kabandi ka hantumandi Izirayel kokoyey taarikey citaaboo ra, hugu ka koy hugu.

Borey kaŋ willi kate ka goro Žerizalem

Žuda borey laadir jaŋaa sabbu se i diyandi ka koy nda ey Babiloŋ. 2 Boro jinawey kaŋ willi kate ka goro ngi nongey ra ngi koyrawey ra manʼti kala Izirayel borey, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda goykey kaŋ ga goy Irkoy hugoo ra.

3 Žuda hayroo, nda Benžameŋ hayroo, nda Efrayim nda Manase hayroo kaŋyaŋ willi kate ka goro Žerizalem, ngi maaɲey ne ti woo:

4 Žuda hayroo ra, Utay willi kate. Utay hun Amihud ga, Amihud hun Omri ga, Omri hun Imri ga, Imri hun Bani ga. Bani woo sii kala Peres hayroo ra. 5 Šela borey ra, borey kaŋ willi kate ti Asaya nda nga izʼarey. Asaya ti nga baabaa izʼaru jinaa. 6 Zera hayroo ra, Yewuyel ka willi kate. Žuda borey kaŋ willi kate, i kul cere ra manʼti kala aru zangu iddu nda woyyagga (690).

7 Benžameŋ izʼarey ra, Sallu willi kate. Sallu hun Mešulam ga, Mešulam hun Hodawiya ga, Hodawiya hun Senuwa ga. 8 Yibneya kaŋ hun Yeroham ga willi kate. Ela kaŋ hun Uzi ga willi kate, Uzi hun Mikri ga. Mešulam kaŋ hun Šefatiya ga willi kate, Šefatiya hun Rehuwel ga, Rehuwel hun Yibniya ga. 9 Benžameŋ alkabiilaa borey kaŋ willi kate Žerizalem, ka sawa nda ngi alkabiilaa taarikoo, i manʼti kala aru zangu yagga nda woyguu cindi iddu (956). I kul manʼti kala hugu boŋyaŋ, affoo kul nda nga hugoo borey.

10 Sargari juwalkey kaŋ willi kate ti Yedaya, nda Yoyarib, nda Yakin, 11 nda Azariya. Azariya hun Hilkiya ga, Hilkiya hun Mešulam ga, Mešulam hun Sadok ga, Sadok hun Merayot ga, Merayot hun Ahitub. Ahitub ti Irkoy hugoo alwakiiloo. 12 Adaya mo willi kate. Adaya hun Yeroham ga, Yeroham hun Pašehur ga, Pašehur hun Malkiya ga. Masay kaŋ hun Adiyel ga mo willi kate. Adiyel hun Yazera ga, Yazera hun Mešulam ga, Mešulam hun Mešilemit ga, Mešilemit hun Imer ga. 13 Ngi nda sargari juwalkaw jerey kaŋ ti hugu boŋyaŋ manʼti kala aru zenber foo nda zangu iyye nda woydu (1.760). I manʼti kala aru boro kayanteyaŋ. Ngi no ma huga nda Irkoy hugoo goyey.

14 Lewi borey ra, Šemaya willi kate. Šemaya hun Hašub ga, Hašub hun Azirikam ga, Azirikam hun Hašabiya ga. I mana hun Merari borey ga. 15 Bakbakar, nda Hereš, nda Galal, nda Mataniya mo willi kate. Mataniya hun Mika ga, Mika hun Zikri ga, Zikri hun Asaf ga. 16 Abdiyas kaŋ hun Šemaya ga mo willi kate. Šemaya hun Galal ga, Galal hun Yedutun ga. Berekiya kaŋ hun Asa ga mo willi kate. Asa hun Elkana ga. Berekiya woo no ka koy goro Netofa borey koyra kanbey ra.

17 Irkoy hugoo miɲoo lakkalkey kaŋ willi ka kate manʼti kala Šalum, nda Akub, nda Talmoŋ, nda Ahimaŋ, nda ngi armey cindey. Šalum ti ngi jineboraa. 18 Hala ka kaa hõ, ngi no ma Irkoy hugoo waynahunay here miɲoo lakkal, nongoo kaŋ se i ga nee Kokoy Hurudogoo. Ngi ti Lewi borey kaloo miɲey lakkalkey. 19 Šalum hun Kore ga, Kore hun Ebiyasaf ga, Ebiyasaf hun Kora ga. Šalum nda nga baabaa hugoo borey cindey kaŋyaŋ ti Kora borey, ngi goyoo ti Irkoy hukkumoo miɲoo lakkalyanoo, cee jinaa ngi baabey ti Abadantaa jamaa kaloo miɲoo lakkalkey. 20 Cee jinaa, Eleyazar izʼaroo Pineyas ti borey wey boŋkoynoo, zama Abadantaa goo a bande. 21 Zakariya kaŋ ti Mešelemiya izʼaroo ti cere kubayyan hukkumoo miɲoo lakkalkaw.

22 Borey wey kul kaŋ suubandi Irkoy hugoo miɲey lakkalyanoo se manʼti kala aru zangu hinka nda iwoy cindi hinka (212). Ngi maaɲey hantumandi ngi koyrawey ra. Dawda nda gunandikaa Samiyel ka borey wey hayragey gorandi goyoo woo ra hala abada. 23 Ngi nda ngi hayroo goyoo ti ka Irkoy hugoo miɲey lakkal kaŋ ti hukkumoo miɲey.

24 Hugu mee lakkalkey goo caraw taacaa kul ga. Affooyaŋ goo waynahunay here, affooyaŋ goo waynakaŋay here, affooyaŋ goo hawsa here, affooyaŋ goo gurma here. 25 Ngi armey cindey kaŋ willi kate kaŋ goo ngi koyrawey ra, i ga kaa waati fooyaŋ ka goy i bande hala jirbi iyye, 26 zama hugu mee lakkalkaw taaci ti jineboro Lewi borey ra, ngi no ma goy waati kul. Ngi no ma Irkoy hugoo gundoo hugu-izey nda nga almanoo lakkal. 27 I ga hanna ka Irkoy hugoo kuubi-ka-beraa lakkal, zama ngi goyoo ti woo din. Ngi kone hugoo kufaloo goo, i ga hugoo miɲey feeri subbaahi kul.

28 Lewi boroyaŋ mo goo no kaŋ ga Irkoy hugoo jinawey hawgay. I ga jinawey hururoo laasaabu, ka ngi fattaroo mo laasaabu. 29 Affooyaŋ mo ga jinawey hawgay, maanaa nongu henanantaa goy jinay henanantey kul, nda farin hamnoo, nda alaneb hari mooraa, nda jiyoo, nda dugoo, nda haya hew kaaney. 30 Amma sargari juwalkey ra boroyaŋ goo kaŋ ga haya hew kaaney ɲaami cere ra.

31 Sargari alfintawey kaŋ ga haagandi pol ra, Kora boraa kaŋ ti Šalum izʼaru jinaa Matitiya no ma nga goyoo tee. Nga mo ti Lewi boro. 32 Ngi armey kaŋ ti Kehat borey, ngi affooyaŋ no ma takulawey kaŋ ga jisandi Irkoy jine hanse hunanzamzaari ka kaa hunanzamzaari.

33 Donkey kaŋ ti Lewi borey hugu boŋey si goro kala galliyawey ra kaŋ goo Irkoy hugoo batumaa ra. I si goy tana tee, zama i mma goy cijin nda zaari.

34 Wey ti Lewi borey hugu boŋey, affoo kul nda ngi alkabiilaa taarikoo. I si goro kala Žerizalem.

Sawul hugoo borey

(8.29–38)

35 Gabawoŋ koyraa sinjikaa ti Yeyiwel, a si goro kala koyraa ra. Wandoo maaɲoo ti Maaka. 36 Nga izʼaru jinaa maaɲoo ti Abdoŋ, nga izʼarey cindey ti Sur, nda Kiš, nda Bal, nda Ner, nda Nadab, 37 nda Gedor, nda Ahiyo, nda Zakariya, nda Miklot. 38 Miklot izʼaroo ti Šimeyam. Ngi mo si goro kala Žerizalem. I si goro kala ngi armey jere.

39 Ner izʼaroo ti Kiš, Kiš izʼaroo ti Sawul, Sawul izʼarey ti Žonataŋ, nda Malkišuwa, nda Abinadab, nda Ešbal*. 40 Žonataŋ izʼaroo ti Merib-Bal†, Merib-Bal izʼaroo ti Mika. 41 Mika izʼarey ti: Pitoŋ, nda Melek, nda Tareya, [nda Akaz]. 42 Akaz izʼaroo ti Yayera, Yayera izʼarey ti: Alemet, nda Azmawet, nda Zimri. Zimri izʼaroo ti Mosa. 43 Mosa izʼaroo ti Bineya, Bineya izʼaroo ti Refaya, Refaya izʼaroo ti Eleyasa, Eleyasa izʼaroo ti Asel. 44 Asel mana duu kala izʼaru iddu, ngi maaɲey ti Azirikam, nda Bokru, nda Isimayel, nda Šewariya, nda Abdiyas, nda Hanaŋ. Wey ti Asel izʼarey.

10

Sawul buuyanoo

(Samiyel 1na 31.1–13)

1 Filisti borey koy Izirayel wongu. Wongoo ra Izirayel borey zuru Filisti borey jine. I na Izirayel boroyaŋ wii Gilbowa tondi hondoo boŋ. 2 Filisti borey hanse ka Sawul nda nga izʼarey šiita. I na Žonataŋ, nda Abinadab, nda Malkišuwa kaŋyaŋ ti Sawul izʼarey wii. 3 Wongoo hanse ka koron Sawul ga. Birawkarkawyaŋ dii Sawul, a jijiri hunburay se birawkarkey jine. 4 Sawul nee boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa se: «Ni takubaa hoobu mʼay hay nda a kʼay wii, jofolowey wey masi kaa ka hooray ay ra.» Boraa kaŋ ga nga wongu jinawey zaa mana yadda, zama a hanse ka hunbur. Woo ga, Sawul na nga takubaa zaa, a na nga boŋ warra a ga. 5 Boraa kaŋ ga Sawul wongu jinawey zaa, ga dii kaŋ Sawul buu, nga mo na nga boŋ warra nga takubaa ga, a buu. 6 Takaa woo nda Sawul nda nga izʼaru hinzaa, nda nga hugoo borey kul buu cere bande.

7 Waatoo kaŋ Izirayel borey kaŋ ga goro gooroo ra dii kaŋ Izirayel borey zuru, de mo Sawul nda nga izʼarey buu, i na ngi koyrawey naŋ ka zuru. Filisti borey kaa ka goro dogey ra.

8 Subaa ra, Filisti borey kaa ka bukawey hayey kaa i ga, i dii Sawul nda nga izʼarey kaŋyaŋ kaŋ Gilbowa tondi hondoo boŋ. 9 I na Sawul wongu jinawey kaa a ga, i na boŋoo dunbu, i na boŋoo nda wongu jinawey ka koy. Woo banda ga, i koy alhabar kaanaa har Filisti borey gandaa kul ra ngi toorey se nda jamaa se. 10 I na Sawul wongu jinawey daŋ ngi tooru hugoo ra, i na boŋkurunboo kanji tooroo kaŋ se i ga nee Dagoŋ, hugoo ra.

11 Waatoo kaŋ Yabeš koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra, borey kul maa hayaa kul kaŋ Filisti borey nʼa tee Sawul se, 12 woo ga, asajawey kul tun ka koy Sawul bukaa, nda nga izʼarey bukawey zaa ka koy nda ey Yabeš. I na ngi birey fiji Yabeš tuuriɲaa beeroo cire. Woo banda ga, i na jirbi iyye tee i ga meehaw.

13 Laadir jaŋaa kaŋ Sawul nʼa tee Abadantaa se, nga ka kate a buu: A mana yadda ka haŋajer Abadantaa se. A too hala nongu kaŋ ra a koy gunandi boro do kaŋ ga nee kaŋ nga ma bukawey cee kʼi hãa. 14 A mana yadda ka Abadantaa ibaayoo ceeci, woo se Abadantaa naŋ a ma buu ka kokoytaraa noo Yišay izʼaroo Dawda se.

11

Dawda tee Izirayel kul kokoyoo

(Samiyel 2to 5.1–3)

1 Izirayel kul koy cere marga Dawda do, Hebroŋ koyraa ra ka nee a se: «Nga ne, ir manʼti kala ni hamoo nda ni kuroo. 2 Waatoo hunday kaŋ Sawul ga tee kokoy, ni no ma koy nda Izirayel wongudogey ra, ni no mʼi ka kaa. Abadantaa, ni Koyoo nee ma ne: ‹Ni no mʼay jamaa Izirayel kur, ni no ma tee Izirayel se boŋkoyni.›» 3 Woo ga, Izirayel boro beerey kul kaa kokoyoo do Hebroŋ. Dawda na amaana daŋ nga nda i game Hebroŋ, Abadantaa jine. I na Dawda yon kʼa tee Izirayel se kokoy sanda takaa kaŋ nda Samiyel nʼa har ka sawa nda Abadantaa šennoo.

Takaa kaŋ nda Dawda na Žerizalem koyraa dii

(Samiyel 2to 5.6–10)

4 Dawda nda Izirayel kul koy Žerizalem kaŋ ti Žebuz tangam. No din ra Žebuz borey cindi ka bara, ngi no ma goro gandaa ra. 5 Žebuz borey nee Dawda se: «Nʼsi huru ne ra.» Amma Dawda na Siyoŋ nongu gaabantaa dii, maanaa Dawda koyraa. 6 Dawda nka nee wongu-izey se: «Boro jinaa kaŋ ga Žebuz borey kar, ay ga boraa tee wongu-ize jamaa jineboraa.» Seruya izʼaroo Žowab tee boro jinaa kaŋ žigi ka koy kara i ra. A tee wongu-izey jineboraa. 7 Dawda koy goro nongu gaabantaa ra, woo se i na no din maaɲoo daŋ Dawda koyraa. 8 Dawda nʼa windi nda cinari, kʼa dii za Milo dogoo* do ka koy hala koyraa kuubi-ka-beraa. Žowab mo ga koyraa cindoo hanse. 9 Dawda mma koy de a ga duu gaabi ka tonton, zama Abadantaa Aduɲɲakoyoo goo a bande.

Dawda wongaarey

(Samiyel 2to 23.8–39)

10 Dawda wongaarey maaɲey ne ti wey. Ngi nda Izirayel kul kʼa faaba hala a ma goro fuulaa ra, ka gaabi daŋ nga laamaa ra, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har Izirayel borey ga. 11 Dawda wongaarey maaɲey ti: Yašobeyam kaŋ ti Hakmoni izʼaroo, wongaari hinza boŋkoyni no. Nga no ka nga yaajoo ka boro zangu hinza (300) wii wongu folloku ra.

12 Nga banda ga, Eleyazar kaŋ ti Dodo izʼaroo, Dodo manʼti kala Ahoya koyraa boro. Nga mo goo wongaari hinzaa ra. 13 A goo Dawda bande waatoo kaŋ ra Filisti borey koy cere marga Pas-Damim wongoo se. Faari goo no din kaŋ ga too nda orž. Kaŋ Izirayel borey zuru Filisti borey se, 14 i koy kay faaroo din gamoo ra ka Filisti borey tangam ka faaroo kom i ga. Abadantaa nʼi noo i ma hin ey, hinay beeri.

15 Han foo, wongaari waranza (30), aru hinza i ra koy Dawda do, tondey ra kaŋ goo Adulam tondi horboo here, Dawda goo horboo din ra. Woo gar Filisti borey wongu-ize jama goo Refa borey gooroo ra. 16 Dawda goo ma tugu tondi horboo ra. Filisti borey soojey gorodoo goo Betelehem koyraa ra. 17 Harijaw duu Dawda, a nee: «May no ma koy Betelehem koyraa miɲoo ga ka kate ya ne day hari ya haŋ?» 18 Wongaari hinzaa din koy huru Filisti borey kaloo ra nda gaabi ka hari gur Betelehem koyraa miɲoo dayoo ga ka kate a Dawda se. Amma Dawda mana yadda kʼa haŋ. A nʼa mun ganda kʼa kaa sargari hari-hari Abadantaa se. 19 A nee: «Jam, ay Koyoo, ay si woo tee, a ga hima nda borey wey kurey no ay nʼi haŋ, i nka ngi hundey daŋ farratay ra, ka koy haroo woo gur ka kate a ya ne.» A mana yadda ka haroo haŋ. Woo ti hayaa kaŋ wongaari hinzaa nʼa tee.

20 Žowab armaa Abišay, nga ti aru hinzaa din boŋkoynoo. Nga no ka nga yaajoo ka aru zangu hinza (300) wii, nga no ka duu maa boro hinzaa ra. 21 A duu maa aru hinzaa ra. A duu maa ka bisa aru hinkaa. Nga ti ngi jineboraa, amma woo kul, aru hinzaa din kaŋ maaɲey jin ka harandi, nga maaɲoo mana too wey din wanoo.

22 Yoyada izʼaroo Benaya mo manʼti kala wongaari, a na haya booboyaŋ tee. Kabsel boro no. Nga no ka Mowab gandaa wongaari hinkaa wii. Neeži zaari hane nga no ka zunbu day ra ka ganjihayla wii a ra. 23 Nga no mo ka Misira boro wii kaŋ kuuyanoo ga too kabedaaru guu cine. Yaajoo kaŋ goo Misira boraa kaboo ra ga too maalawey kaymi bundoo beeriyan. Amma Benaya, bundu bara a kone. A koy Misira boraa yaajoo taa a kone kʼa wii nda yaaji follokaa. 24 Wey ti hayey kaŋ Yoyada izʼaroo Benaya nʼi tee. A hanse ka duu maa wongaari hinzaa ra. 25 Aru waranzaa (30) din ra, nga no ka duu maa ka bisa i kul, amma wongaari hinzaa din kaŋ maaɲey jin ka harandi, a mana duu maa ka toorʼey. Dawda nʼa tee nga lakkalkaw maanawey jineboraa.

26 Wongu-ize wongaarey cindey ne: Asayel, Žowab armaa, Dodo izʼaroo Elhanaŋ, Betelehem boraa, 27 nda Šamot, Haror boraa, nda Heles, Paloŋ boraa, 28 nda Ira kaŋ ti Ikeš, Tekowa boraa izʼaroo, nda Abiyezer, Anatot boraa, 29 nda Sibekay, Huša boraa, nda Ilay, Ahoya boraa, 30 nda Maharay, Netofa boraa, nda Heled kaŋ ti Bana, Netofa boraa izʼaroo, 31 nda Ribay izʼaroo Ittay kaŋ ti Gibeya koyraa kaŋ ti Benžameŋ borey gandaa wane boraa, nda Benaya, Piratoŋ boraa, 32 nda Huray, Gaš gooroo boraa, nda Abiyel, Ganganoo gandaa boraa, 33 nda Azmawet, Baharum boraa, nda Eliyaba, Šalboŋ boraa, 34 nda Hašem, Gizoŋ boraa izʼarey, nda Žonataŋ kaŋ ti Šage, Harar boraa izʼaroo, 35 nda Ahiyam kaŋ ti Sakar, Harar boraa izʼaroo, nda Elifal, Ur izʼaroo, 36 nda Hefer, Mekarat boraa, nda Ahiya, Paloŋ boraa, 37 nda Hesro, Karmel boraa, nda Naray, Ezbay izʼaroo, 38 nda Žowel, Nataŋ armaa, nda Mibhar, Hagri izʼaroo, 39 nda Selek, Amoŋ boraa, nda Naharay, Berot boraa kaŋ ti Žowab, Seruya izʼaroo wongu jinawey zaakaa, 40 nda Ira, Yeter boraa, nda Gareb, Yeter boraa, 41 nda Uri, Heti boraa, nda Zabad, Ahilay izʼaroo, 42 nda Šiza izʼaroo Adina kaŋ ti Rubeŋ boro, Rubeŋ borey jineboro no. Aru waranza (30) goo a cire, 43 nda Maaka izʼaroo Hanaŋ, nda Žozafat, Mitni boraa, 44 nda Uziya, Aštarot boraa, nda Šama nda Yeyiyel kaŋyaŋ ti Hotam, Aroyer boraa izʼarey, 45 nda Šimri izʼaroo Yediyayel, nda nga armaa Yoha, Tis boraa, 46 nda Eliyel, Mahawi boraa, nda Elnam izʼarey Yeribay nda Yošawiya, nda Yitma, Mowab boraa, 47 nda Eliyel, nda Obed, nda Yasiyel, Soba boraa.

12

Boro jinawey kaŋ hanga Dawda kʼa faaba

1 Zamanoo kaŋ ra Dawda ga tugu Kiš izʼaroo Sawul se, waatoo woo ra, borey kaŋ tun ka koy Dawda do Siklak koyraa ra, ngi maaɲey ne. Wongaarey jerey no kaŋ na Dawda faaba wongoo ra. 2 Biraw karkawyaŋ no, ngi kabe gumey nda iwaawey kul ga hin ka biraw kar, i ga hin ka tondi warra. Ngi nda Sawul kul ti alkabiila follokaa borey kaŋ ti Benžameŋ alkabiilaa. 3 Ngi jineboraa ti Ahiyezer. Nga dumaa ga, Šema izʼaroo Yowaš, Gibeya boraa, nda Yeziyel nda Pelet kaŋyaŋ ti Azmawet izʼarey, nda Beraka, nda Anatot boraa Yehu, 4 nda Yišmaya, Gabawoŋ boraa, wongaari waranzaa (30) affoo no, nga mo ti ngi jineboro foo, 5 nda Žeremi, nda Yahaziyel, nda Yohanaŋ, nda Yozabad, Gedera boraa, 6 nda Eluzay, nda Yerimot, nda Beyaliya, nda Šemariya, nda Šefatiya, Haruf boraa, 7 nda Elkana, nda Yišiya, nda Azarel, nda Yowezer, nda Yašobam, Kora boroyaŋ no, 8 nda Yeroham izʼarey kaŋyaŋ ti Yowela nda Zebadiya, Gedor boroyaŋ no.

9 Gad boroyaŋ mo hun Sawul bande ka hanga Dawda ka koy nga tugudogoo ra saajoo ra. I manʼti kala wongaariyaŋ, goniyaŋ no wongu ra kaŋ kone koray beeri nda yaaji goo. I ga laala ma nee ganjihayla, i ga cahã ma nee jeeriyaŋ kaŋ goo tondi hondey boŋ. 10 Ezer ti ngi jineboraa, ihinkantoo ti Abdiyas, ihinzantoo ti Eliyab, 11 itaacantoo ti Mišmanna, igguwantoo ti Žeremi, 12 idduwantoo ti Attay, iyyantoo ti Eliyel, 13 yaahantoo ti Yohanaŋ, yaggantoo ti Elzabad, 14 iwoyantoo (10to) ti Žeremi, iwoy cindi faantoo (11to) ti Makbanay. 15 Borey wey manʼti kala Gad borey, i kul ti wongu-ize jineboro. Woo kaŋ gaaboo kacca nda i kul, nga hinne ga hin ka aru zangu (100) tangam. Woo kaŋ bisa i kul gaabi, nga hinne ga hin ka aru zenber (1.000) tangam. 16 Wey ti borey kaŋ na Žurdeŋ isaa deŋ ka bisa jiiroo handu jinaa ra waatoo kaŋ isaa jabey kul too nda hari. Ngi no ka gooroo borey kul gaaray, waynahunay nda waynakaŋay here.

17 Benžameŋ boroyaŋ nda Žuda boroyaŋ mo koy Dawda bande nga tugudogoo ra. 18 Dawda fatta ka kay i jine ka šennoo zaa ka nee: «Nda baani se war kaa ay do, kʼay faaba, ir ga tee bine foo. Amma nda ay zanbaroo se war kaa, kʼay dii ka koy ay daŋ agay iberey kabey ra, ka gar ay mana ifutu tee, yala ir baabey Koyoo ma tee ir game seede ka ciiti dunbu ir game.»

19 Kaŋ woo harandi, Irkoy Hundoo zunbu Amasay ga kaŋ ti aru waranzaa (30) jineboraa. A nee:

«Ya Dawda, ir sii kala ni borey ra.

Ya Yišay izʼaroo, ir sii kala ni bande.

Yala alaafiya, alaafiya ma kaa ni ga,

alaafiya ma kaa ni faabakey ga,

zama ni Koyoo ti ni faabakaa.»

Woo banda ga, Dawda yadda i ga, a nʼi daŋ nga wongu-ize jineborey ra.

20 Waatoo kaŋ Dawda koy nda Filisti borey wongudogoo ra ka koy Sawul wongu, waatoo woo, Manase boroyaŋ hanga Dawda bande. Amma Dawda mana Filisti borey faaba wongoo din ra, zama Filisti borey boŋkoyney nka dii cere ka waafaku ka Dawda kaa ngi bande, i nee: «Nda manʼti woo, Dawda masi koy ir zanba wongoo ra ka hanga nga koyoo Sawul bande kʼir daŋ kaboo ra a mʼir wii.» 21 Waatoo kaŋ Dawda willi ka koy Siklak koyraa ra, Manase borey kaŋ hanga a maaɲey ne: Adna, nda Yozabad, nda Yediyayel, nda Minkaylu, nda Yozabad, nda Elihu, nda Siletay. Ngi affoo kul manʼti kala aru zenber foo-foo (1.000) jineboro Manase borey ra. 22 I na Dawda nda nga jamaa faaba, zama i kul manʼti kala wongaariyaŋ. I tee wongu-ize jama jineboro. 23 Zaari kul boroyaŋ ga kaa ka tonton Dawda ga kʼa faaba, hala nga wongu-ize jamaa ma boobo ka tee sanda Irkoy wongu-ize jama.*

Dawda borey kaŋ koy a bande Hebroŋ koyraa ra

24 Borey kaŋ soolu wongoo se, i koy Dawda do Hebroŋ koyraa ra ka kokoytaraa taa Sawul kone kʼa noo Dawda se, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har, borey din maaɲey ne:

25 Žuda borey ra, aru zenber iddu nda zangu yaaha (6.800). Koray beeri nda yaaji goo i kone, i soolu tangamyan se. 26 Simewoŋ borey ra, wongaari zenber iyye nda zangu foo (7.100). I soolu tangamyan se. 27 Lewi borey ra, aru zenber taaci nda zangu iddu (4.600). 28 Yoyada mo goo i bande, a manʼti kala Haruna hayroo boŋkoynoo. Aru zenber hinza nda zangu iyye (3.700) goo a bande. 29 Sadok mo goo no, a manʼti kala aru sooga wongaari. Boŋkoyni waranka cindi hinka (22) hun nga baabaa hugoo ra ka kaa. 30 Benžameŋ borey ra, wey kaŋ ti Sawul mo hugoo boroyaŋ ti aru zenber hinza (3.000), hala ka kaa alwaatoo woo ga, borey wey jere beeroo si goy kala Sawul hugoo borey se. 31 Efrayim borey ra, wongaari zenber waranka nda zangu yaaha (20.800). Arey wey kul hanse ka duu maa wongu ra ngi baabaa hugoo ra. 32 Borey kaŋ maaɲey ciyandi ka suubandi ka hun Manase alkabiila jeraa ra, kʼi daŋ i ma koy Dawda gorandi kokoytaraa ra, i manʼti kala aru zenber woy cindi yaaha (18.000). 33 Isakar borey ra, jineboro zangu hinka (200), ngi bara ngi armey jine ka tee ngi jineborey ka kaa. I kul ga wan ka hayey har kaŋ Izirayel borey ga hima kʼi tee nda waati kaŋ i ga hima kʼi tee. 34 Zabuloŋ borey ra, aru zenber woyguu (50.000), i tenji-tenji cere ga, wongu jinay dumi kul goo i kone. I soolu ka wongu nda ngi biney kul. 35 Neftali borey ra, wongu-ize jineboro aru zenber (1.000). Aru zenber waranza cindi iyye (37.000) goo i bande kaŋ kone koray beeri nda yaaji goo. 36 Dan borey ra, aru zenber waranka cindi yaaha nda zangu iddu (28.600), i tenji-tenji cere ga. 37 Ašer borey ra, aru zenber woytaaci (40.000), i ga hanse ka wan wongu, i tenji-tenji cere ga. 38 Borey kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda kaŋyaŋ ti Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa borey, ngi ra aru zenber zangu nda zenber waranka (120.000) ka kaa. Wongu jinay dumi kul goo i kone.

39 Wongu-izey wey kul soolu wongu se, i tenji-tenji cere ga ka kaa hala Hebroŋ koyraa ra nda ngi biney kul, ka Dawda gorandi kokoytaraa ra Izirayel jamaa kul boŋ. Izirayel borey cindey kul yadda a ga kaŋ i ma Dawda tee kokoy. 40 I cindi Dawda jere jirbi hinza, i ga ŋaa, i ga haŋ, zama ngi borey na ŋaayanyaŋ hanse i se. 41 Ngi taalammey mo kaŋ goo no din ra, ka koy hala Isakar gandaa, nda Zabuloŋ gandaa, nda Neftali gandaa, i kul kate ngi bande ŋaayanyaŋ farkayaŋ, nda yooyaŋ, nda lanbaanayaŋ, nda hawyaŋ boŋ, nda farin, nda jeejay-ize koga gabante, nda alaneb-ize koga gabante, nda alaneb hari moora, nda jii, nda haw boobo, nda feeji boobo, zama Izirayel jamaa ɲaali.

13

Dawda kayandi nga ma koy nda Irkoy sundukoo Žerizalem

(Samiyel 2to 6.1–11)

1 Dawda na wongu-izey jineborey kaŋ goo aru zenber foo-foo (1.000) jine nda wey kaŋ goo zangu foo-foo (100) jine, a na ngi nda boŋkoyney kul cee ka šelaŋ i se. 2 Woo banda ga, a šelaŋ Izirayel jamaa kul se ka nee i se: «Nda war yadda, nda mo haya no kaŋ hun Abadantaa, ir Koyoo do, ir ma dontokaw sanba nongoo kul ra, ir borey jerey do, wey kaŋ goo Izirayel nongu kul kaŋ no, nda mo sargari juwalkey, nda Lewi borey kaŋ goo ngi koyrawey nda ngi hawsawey ra, ir ma ciya i kul se i ma kaa ka kara ir ga. 3 Woo banda ga, ir ma koy kate ir Koyoo sundukoo, zama Sawul waati ir mana huga nda a.»

4 Alžamaa kul waafaku Dawda šennoo ga, zama hayaa kan jamaa kul se. 5 Woo ga, Dawda na Izirayel kul marga, kʼa dii za Šihor isaa kaŋ goo Misira ka koy hala Hamat koyraa miɲoo ga ka koy Irkoy sundukoo zaa Kiryat-Yarim koyraa ra ka kate nda a. 6 Dawda nda Izirayel kul tun ka koy Baala kaŋ ti Kiryat-Yarim koyraa, kaŋ goo Žuda gandaa ra, ka Irkoy Abadantaa sundukoo zaa kate. Abadantaa maaɲoo bara sundukoo ga. Almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib, ihinka goo sundukoo daabirjoo ga. Abadantaa ga goro šerib hinkaa game. 7 I na Irkoy sundukoo jeeje torka taaga foo boŋ, i nʼa ka fatta Abinadab hugoo ra. Uza nda Ahiyo no ma torkaa boy. 8 Dawda nda Izirayel kul ga ngi sahãa kul ka hooray Irkoy jine, i ga don, i ga hooray jinayyaŋ kar kaŋ ti kuntijiyaŋ, nda kurbuyaŋ, nda dunduŋyaŋ, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda laati beeriyaŋ. 9 Waatoo kaŋ i too Kidoŋ taasu kar ganganoo ra, hawey tanši, Uza na nga kaboo šerre ka sundukoo dii. 10 Abadantaa futu Uza ga, a nʼa kar, zama a na nga kaboo šerre ka sundukoo dii. Uza buu no din, Irkoy jine.

11 Takaa kaŋ nda Abadantaa na Uza kar laala kʼa wii mana kan Dawda se. Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Perez-Uza (maanaa «nongoo kaŋ ra Uza karandi laala ka wiiyandi»), maaɲoo woo goo a ga hala hõ zaaroo. 12 Hanoo din, Dawda hunbur Irkoy, a nee: «Taka foo nda ay ga hin ka kate ay do Irkoy sundukoo?» 13 Dawda mana kate sundukoo nga do, Dawda koyraa ra. Woo se a nʼa ka koy boraa kaŋ se i ga nee Obed-Edom kaŋ ti Gat koyraa boro, nga hugoo ra. 14 Irkoy sundukoo cindi handu hinza Obed-Edom do, nga hugoo ra. Abadantaa na albarka daŋ Obed-Edom nda nga hugoo nda nga kabehayaa kul ra.

14

Irkoy na Dawda kokoytaraa tabatandi

(3.5–9; Samiyel 2to 5.11–16)

1 Tir koyraa kokoyoo Hiram na dontokawyaŋ sanba Dawda do nda sedere bunduyaŋ, nda albannayaŋ, nda bundu goykawyaŋ, i ma koy hugu cin Dawda se. 2 Woo ga, Dawda bay kaŋ Abadantaa goo ma nga kokoytaraa tabatandi Izirayel boŋ, a bay mo kaŋ nga kokoytaraa goo ma jer nga jamaa maaganda kaŋ ti Izirayel.

3 Dawda yee koyne ka woy tanayaŋ hiiji Žerizalem koyraa ra, a yee koyne ka duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ. 4 Izʼarey kaŋ a duu ey Žerizalem maaɲey ne: Šamuwa, nda Šobab, nda Nataŋ, nda Sulaymaana, 5 nda Yibar, nda Elišuwa, nda Elipelet, 6 nda Noga, nda Nefeg, nda Yafiya, 7 nda Elišama, nda Beleyada, nda Elifelet.

Dawda hin Filisti borey

(Samiyel 2to 5.17–25)

8 Waatoo kaŋ Filisti borey maa kaŋ Dawda yonandi ka tee Izirayel kul se kokoy, i kul tun ka koy Dawda ceeci kʼa tangam. Waatoo kaŋ Dawda maarʼa, a fatta ka koy i kubay. 9 Filisti borey kaa ka hasaraw beeri tee Refa borey gooroo ra. 10 Dawda na Irkoy ibaayoo ceeci ka nee: «Ay ga hima ka žigi ka Filisti borey wongu wala? Nʼgʼi daŋ ay kaboo ra wala?» Abadantaa nʼa zaabi ka nee: «Koy, zama ay gʼi daŋ ni kaboo ra.»

11 I koy too hala Bal-Perasim, Dawda nʼi kar no din. Woo banda ga, Dawda nee: «Irkoy na fun kaa agay iberey jamaa ra, ay nʼi kar, ni mma nee fun kaŋ hari nʼa kaa.» Woo se i na nongoo din maaɲoo daŋ Bal-Perasim (maanaa «Koyoo kaŋ ga fun kaa»). 12 Filisti borey zuru ka ngi koyey naŋ no din, Dawda nee kaŋ i mʼi ton kʼi tee boosu.

13 Woo banda ga, Filisti borey yee koyne ka kaa ka hasaraw beeri tee Refa borey gooroo ra. 14 Dawda yee koyne ka Irkoy ibaayoo ceeci, Irkoy nee a se: «Masi koy i tangam. Ni mma kuubi ka koy nda ngi banda here, ma kaa nda nongoo kaŋ ra tuuriɲaŋey goo tenje ka kaŋ i ga. 15 Waati kaŋ nʼga maa cee jinde tuuriɲaŋey boŋ, waatoo din ma fatta ka koy i tangam, zama Irkoy no ma fatta ni jine ka Filisti borey kar.» 16 Dawda na hayaa tee kaŋ nda Irkoy nʼa yaamar. I na Filisti borey kar za Gabawoŋ koyraa ra ka koy hala Gezer koyraa ra. 17 Dawda maaɲoo huru gandawey kul ra. Abadantaa na Dawda hunburay beeri daŋ gandawey kul ra.

15

Dawda na Irkoy sundukoo kateyanoo soolu

1 Dawda na huguyaŋ cin nga boŋ se Dawda koyraa ra. A na hukkumoo cin ka nongu soolu kaŋ ra Irkoy sundukoo ga huru. 2 Woo banda ga, Dawda nee: «Boro kul masi Irkoy sundukoo zaa nda manʼti Lewi borey, zama ngi no Abadantaa nʼi suuba i ma nga sundukoo zaa, nda mo i ma goy nga se waati kul.»

3 Dawda na Izirayel kul marga Žerizalem, ngi ma Abadantaa sundukoo zaa ka koy nda a nongoo ra kaŋ nga nʼa hanse a se. 4 Dawda na Haruna hayroo nda Lewi borey mo marga: 5 Kehat hayroo ra, Uriyel kaŋ ti jineboraa nda nga arma zangu nda waranka (120) kaŋ goo a bande. 6 Merari hayroo ra, Asaya kaŋ ti jineboraa nda nga arma zangu hinka nda waranka (220) kaŋ goo a bande. 7 Geršom hayroo ra, Žowel kaŋ ti jineboraa nda nga arma zangu nda waranza (130) kaŋ goo a bande. 8 Elisafaŋ hayroo ra, Šemaya kaŋ ti jineboraa nda nga arma zangu hinka (200) kaŋ goo a bande. 9 Hebroŋ hayroo ra, Eliyel kaŋ ti jineboraa nda nga arma woyyaaha (80) kaŋ goo a bande. 10 Uziyel hayroo ra, Aminadab kaŋ ti jineboraa nda nga arma zangu nda woy cindi hinka (112) kaŋ goo a bande.

11 Dawda na sargari juwalkey Sadok nda Abiyatar cee, nda Lewi borey kaŋ ti Uriyel nda Asaya, nda Žowel, nda Šemaya, nda Eliyel, nda Aminadab. 12 A nee i se: «War ti Lewi borey hugu boŋey, wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, war nda war armey hala war ma koy Abadantaa, Izirayel Koyoo sundukoo zaa ka kate a nongoo kaŋ ay nʼa hanse a se ra. 13 Hayaa kaŋ se war mana kaa kʼa zaa cee jinaa, woo se Abadantaa, ir Koyoo na boro kar kʼa wii ir ra, maanaa ir manʼa zaa ka koy sanda takaa kaŋ nda hantumoo kaŋ kayandi nʼa har.»

14 Woo ga, sargari juwalkey, nda Lewi borey na ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se hala ngi ma koy Abadantaa, Izirayel Koyoo sundukoo zaa kate. 15 Lewi borey na Abadantaa sundukoo zaa nda bunduyaŋ kʼa fur ngi jesey ga, sanda takaa kaŋ nda Musa nʼa har ka sawa nda Abadantaa šennoo.* 16 Dawda nee mo Lewi borey jineborey se kaŋ i ma ngi armayaŋ suuba kaŋyaŋ ma tee donkawyaŋ. I ma hooray jinayyaŋ kaŋ ti kurbuyaŋ, nda kuntijiyaŋ, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, ka farhã beeri wurru tee. 17 Lewi borey na Žowel izʼaroo Hemaŋ suuba, nda nga armey kaŋ ti Berekiya izʼaroo Asaf, nda Kušaya izʼaroo Etaŋ kaŋ goo Merari hayroo ra. 18 I na Lewi boro tanayaŋ mo kaŋ ti hugoo miɲoo lakkalkey tonton i ga. Borey ti Zakariya, nda Ben, nda Yaziyel, nda Šemiramot, nda Yehiyel, nda Unni, nda Eliyab, nda Benaya, nda Maseya, nda Matitiya, nda Elifelehu, nda Mikneya, nda Obed-Edom, nda Yeyiyel. 19 Donkey Hemaŋ, nda Asaf, nda Etaŋ goyoo manʼti kala ka alhan guurey kara-kara cere ga kʼi hẽenandi. 20 Zakariya, nda Aziyel, nda Šemiramot, nda Yehiyel, nda Unni, nda Eliyab, nda Maseya, nda Benaya no ma kurbey hẽeni jinde buuney kar. 21 Amma Matitiya, nda Elifelehu, nda Mikneya, nda Obed-Edom, nda Yeyiyel, nda Azaziya no ma kurbu linji yaahakoyney kar ka doonoo juwal. 22 Kenaniya ti Lewi borey kaŋ ga sundukoo zaa jineboraa, nga no ma zaayanoo lakkal, zama a ga wan nga takaa. 23 Berekiya nda Elkana ti sundukoo lakkalkey. 24 Sargari juwalkey Šebaniya, nda Žošafat, nda Netaniyel, nda Amasay, nda Zakariya, nda Benaya, nda Eliyezer no ma laati beeri kar Abadantaa sundukoo jine ka koy. Obed-Edom nda Yehiya mo ti sundukoo lakkalkawyaŋ.

Irkoy sundukoo too kate Žerizalem

(Samiyel 2to 6.12–19)

25 Woo banda ga, Dawda nda Izirayel boro beerey, nda wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jine, i kul tun ka koy Abadantaa amaanaa sundukoo zaa kʼa kaa Obed-Edom hugoo ra nda ɲaali. 26 Lewi borey hin ka Abadantaa amaanaa sundukoo zaa Irkoy albarkaa ra, woo se i na yaaru kobsi iyye nda gaaru boŋ iyye kaa sargari. 27 Dawda na šukka baana burmusu daŋ, nga nda Lewi borey kaŋ ga sundukoo zaa, nda donkey, nda Kenaniya kaŋ ti donkey jineboraa, ngi mo, bankaaray follokaa bara i ga. Dawda na leŋbeene kaayi-ize daŋ kaŋ ga hima nda sargari juwalkey beene kaayi. 28 Izirayel kul na Abadantaa amaanaa sundukoo zaa kate. Ɲaali kobiyan tee, hilli hẽeni, nda laati beeriyaŋ, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda kurbuyaŋ, nda kuntijiyaŋ mo hẽe.

29 Waatoo kaŋ Abadantaa amaanaa sundukoo ga huru Dawda koyraa ra, Sawul ize woyoo Mikal, Dawda wandoo ga guna nda funeetaraa. A ga dii kokoyoo Dawda ga ɲaali, a ga sar-sar ka gan, woo se Mikal garsaka Dawda se.

16

1 Waatoo kaŋ Izirayel borey koy Irkoy sundukoo zaa kate, i nʼa daŋ hukkumoo kaŋ Dawda nʼa cin a se gundoo ra. I na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa Irkoy jine. 2 Waatoo kaŋ Dawda na sargari kukurantey nda alaafiya teendi sargarey kaa ka ben, a gaara jamaa se Abadantaa maaɲoo ga. 3 Woo banda ga, a na takula foo, nda teenay gabante foo, nda alaneb-ize koga gabante foo noo Izirayel boro foo kul se, woy nda aru.

Lewi borey ga don ka Abadantaa saabu

(Zaburey 105.1–15; 96; 106.1, 47–48)

4 Dawda na Lewi boroyaŋ suuba kʼi daŋ Abadantaa sundukoo goyoo ra, i ma Abadantaa, Izirayel Koyoo šifa, ka albarka tee a se, kʼa saabu. 5 Asaf ti ngi jineboraa, Zakariya goo dumaa ga, nda Yeyiyel, nda Šemiramot, nda Yehiyel, nda Matitiya, nda Eliyab, nda Benaya, nda Obed-Edom, Yeyiyel. Kurbukarkawyaŋ nda kuntijikarkawyaŋ no. Asaf ga guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara hẽenandi. 6 Sargari juwalkey kaŋ ti Benaya, nda Yahaziyel, i na waatoo kul tee i ga laati beeri hẽenandi Irkoy amaanaa sundukoo jine. 7 Hanoo din ti cee jinaa kaŋ Dawda na Asaf nda nga armey daŋ i ma Abadantaa saabu ka nee:

8 Wa Abadantaa saabu, war ma maaɲoo cee!

wa nga teegoyey bayrandi jamawey ra!

9 Wa don a se, wa don kʼa saabu,

wa nga goy kayfantey kul har borey se!

10 Wa fooma nda nga maa henanantaa,

yala borey kaŋ ga Abadantaa ceeci biney ma ɲaali!

11 Wa Abadantaa nda nga gaaboo ceeci,

war ma nga ndumoo ceeci waati kul!

12 Wa hongu haya kayfantey kaŋ a nʼi tee,

nda nga kayfey nda nga miɲoo ciitey,

13 war kaŋ ti Izirayel, nga tamoo hayroo,

war kaŋ ti Yakuba izey kaŋ a nʼi suuba!

14 Nga ti Abadantaa, ir Koyoo,

nga hantumey kaŋ kayandi goo laboo kul ga.

15 War ma hongu nga amaanaa waati kul,

yaamaroo kaŋ a nʼa noo alwadda zenber (1.000) se,

16 woo kaŋ a nʼa daŋ nga nda Ibirahima game,

nda žeeyanoo kaŋ a nʼa tee Isiyaka se.

17 A nʼa kayandi sanda ašariya Yakuba se,

kʼa tee amaana duumante Izirayel se.

18 A nee: «Ay ga kaa ka ni noo Kanaŋ gandaa,

a ma tee war tuboo, a ma tee war wane*.»

19 Alwaatoo din, boro hinna kaccu no,

war si boobo, war goo yawtaray ra no din.

20 I ga yaara gandawey nda cere game,

ka hun ganda foo ra ka koy affoo ra.

21 Amma Irkoy mana naŋ boro kul mʼi šiita,

a citi kokoyyaŋ ga ngi maaganda.

22 A nee: «War masi tuku agay suubantey kaŋ yonandi ga,

war masi albasi tee agay annabey se!»

23 Laboo kul cere ra, ma don Abadantaa se!

Zaari kul war ma alhabaroo har

kaŋ ti nga ti Hallasikaa.

24 Wa nga daržaa har dumey kul game,

wa nga goy kayfantey har gandawey kul ra.

25 Zama Abadantaa ga beeri, a ga hanse ka saabandi,

a ga hunburandi ka bisa koyey kul.

26 Zama jamawey kul koyey manʼti kala taari koyyaŋ,

amma Abadantaa ka beenaa tee.

27 Beeray nda darža manʼti kala nga wane,

hinay nda ɲaali ga duwandi nga gorodogoo ra.

28 Jamawey alaayan beerey, wa beeray nda hini daŋ Abadantaa se,

wʼi daŋ a se!

29 Wa Abadantaa noo nga maaɲoo daržaa,

wa kate gomniyaŋ, wa huru Abadantaa do,

Wa sujudu Abadantaa se kaŋ henanyanoo ga dii garaw.

30 Laboo kul borey ma jijiri Abadantaa jine,

aduɲɲa ga kay nga dogoo ra, a si ɲuuti.

31 Yala beenaa ma ɲaali! Laboo ma farhã

ka bayrandi dumey se ka nee kaŋ Abadantaa ti kokoy,

32 yala teekoo nda haya kul kaŋ goo a ra ma dunduŋ!

Yala hawsaa nda haya kul kaŋ goo a ra ma ɲaali kaati beeri tee!

33 Waatoo din hawsaa tuurey ga kaati nda ɲaali Abadantaa jine,

zama a goo ma kaa ka laboo ciiti.

34 Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

nga borohennataraa si ben abada!

35 Koyne mo war ma nee:

«Ir Hallasikaa Irkoy, ir hallasi!

Ir marga, ir kaa gandawey kabey ra

hala ir ma duu ka ni maa henanantaa saabu,

ka fooma nda ni saabuyanoo.»

36 Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se,

za abada hala abada!

Waatoo din jamaa kul nee: «Amin!» I na Abadantaa saabu.

37 Woo banda ga, Dawda na Asaf nda nga armey naŋ Abadantaa amaanaa sundukoo jine, i ma cindi ka goy sundukoo jine waati kul, zaari kul goyoo kaŋ ga hima ka teendi, i gʼa tee. 38 A na Obed-Edom nda nga arma woydu cindi yaaha (68) kar i ga nda Obed-Edom kaŋ ti Yedutun izʼaroo, nga nda Hosa, ngi ti hugoo miɲoo lakkalkey.

39 Abadantaa gorodogoo kaŋ goo hodaddaa boŋ kaŋ goo Gabawoŋ, Dawda na sargari juwalkaa Sadok nda nga arma sargari juwalkaw cindey daŋ i ma koy no din, 40 hala i ma sargari kukuranteyaŋ kaa waati kul sargari kukurantey tonadogoo ra Abadantaa maaɲoo ga, cijin nda zaari, i ma hayaa kul tee kaŋ hantumandi Abadantaa ašariyaa ra kaŋ nda a na Izirayel yaamar. 41 Hemaŋ nda Yedutun goo borey din ra, ngi nda borey kaŋ suubandi ka maaɲey har, kaŋyaŋ ga cindi ka Abadantaa saabu, nga borohennataraa si ben abada! 42 Hemaŋ nda Yedutun kone laati beeriyaŋ goo, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda hooray jinay cindiyaŋ ga hanga saabuyan dooney bande. Yedutun izʼarey no ma hukkumoo miɲoo lakkal.

43 Woo banda ga, jamaa kul koy ngi hugey do, Dawda willi nga do, a koy gaara nga hugoo borey se.

17

Irkoy na allaahidu zaa Dawda se

(Samiyel 2to 7.1–17)

1 Waatoo kaŋ kokoyoo Dawda goro nga kokoy hugoo ra, han foo a nee annaboo kaŋ maaɲoo ti Nataŋ se: «Guna, ay goo ma goro sedere hugu ra, ka gar Irkoy sundukoo sii kala hukkum cire.» 2 Nataŋ na Dawda zaabi ka nee: «Haya kul kaŋ goo ni binoo ra tee, zama Irkoy goo ni bande.»

3 Amma hanoo din da cijinoo Irkoy na šenni har Nataŋ se ka nee: 4 «Koy hayaa har Dawda, ay tamoo se kaŋ agay, Abadantaa nʼa har, ay nee: ‹Manʼti ni no ma hugu cin ya ne kaŋ ra ay ga goro, 5 zama za hanoo kaŋ ay na Izirayel fattandi Misira gandaa ra hala hõ, ya na goro hugu ra, nongu kul kaŋ ra ay koy, hukkum ti ay gorodogoo. 6 Nongu kul kaŋ ra ay bisa nda Izirayel jamaa, ya na bay ka šelaŋ Izirayel alkaaley affoo se ka nee: “Macin se war mana sedere hugu cin ya ne?” 7 Adiši šelaŋ ay tamoo Dawda se ka hayaa har a se kaŋ agay, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo nʼa har, ay nee: “Agay no ka ni zaa ka hun kurdogoo ra, almaney bande, ka ni tee ay jamaa Izirayel se boŋkoyni.” 8 Nongu kul kaŋ ra ni koy, ay goo ni bande, ay na ni iberey kul halaci ni jine. Ay ga ni maaɲoo beerandi sanda laboo boro beerey maaɲey takaa. 9 Ay ga nongu kayandi Izirayel, ay jamaa se. Ay gʼi gorandi gandaa ra hala i ma duu lakkalkanay, hala boro laaley masi yee kʼi šiita sanda cee jinaa takaa. 10 Za waatoo kaŋ ay na alkaaliyaŋ gorandi ay jamaa kaŋ ti Izirayel boŋ, ay na ni iberey kul daŋ ni cire. Agay, Abadantaa, ay na ni bayrandi mo kaŋ agay no ma hugu* cin ma ne. 11 Waati kaŋ ni zaarey ben, de ni koy ni hayragey jere, ni banda ga, ay ga ni hayroo boro foo tabatandi kokoytaraa ra. 12 Nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga, ay ga nga kokoytaraa tabatandi hala abada. 13 Agay, ay ga tee a se baaba, nga, a ga tee ya ne izʼaru. Ay si ay borohennataraa kaa a bande sanda takaa kaŋ nda kokoyoo kaŋ dogoo ra ni huru kaŋ bande ay nʼay borohennataraa kaa. 14 Ay ga nga gaaboo tabatandi ay jamaa game nda ay laamaa ra waati kul, nga kokoytaraa ga tabatandi hala abada.›»

15 Šenney kul kaŋ Irkoy nʼi har Nataŋ se nda haya kul kaŋ a nʼa bangandi a se, a koy i kul filla Dawda se.

Dawda Irkoy ŋaarayroo

(Samiyel 2to 7.18–29)

16 Woo ga, kokoyoo Dawda koy goro Abadantaa jine ka nee a se: «May ti agay, Irkoy Abadantaa, ay hugoo ti macin kaŋ se nʼgʼay beerandi ka too hala hinnaa woo? 17 Amma Irkoy, woo kaŋ nʼnʼa har, haya kaccu no ma ne, ka nee kaŋ nʼga ni tamoo hugoo beerandi hala waatey kaŋ ga kaa ra. Irkoy Abadantaa, nʼgʼay dii sanda boro kayante. 18 Daržaa woo kaŋ nʼnʼa daŋ agay, ni tamoo Dawda ga, woo banda ga, macin no ay ga hin kʼa har ma ne koyne kaŋ bisa woo? Ni hunday ga ni tamoo bay. 19 Abadantaa, ni mma baa agay, ni tamoo, woo se nʼna haya beerey wey kul tee ka sawa nda ni ibaayoo, ka ni beeraa bayrandi. 20 Abadantaa, ni cine sii no, woo kul kaŋ ir haŋawey maarʼa banda ga, koy sii no kala ni. 21 Ganda tana mma bara laboo ga kaŋ ga hima nda Izirayel, ni jamaa, kaŋ koy tana koy a day kʼa kaa kabe ra a ma tee nga wane? Nʼna haya beeriyaŋ nda teegoy kayfanteyaŋ tee ni maaɲoo beerandiyanoo se. Nʼna ganda tanayaŋ gaaray ni jamaa jine kaŋ nʼnʼa hallasi kʼa kaa Misira. 22 Nʼna Izirayel, ni jamaa daŋ hala i ma tee ni jamaa hala abada, de ni, Abadantaa, ni tee ngi Koyoo. 23 Sohõ Abadantaa, taka tee kaŋ ra ni šennoo kaŋ nʼnʼa har agay, ni tamoo ga, nda ay hugoo ga ma cindi, goy ka sawa nda ni šennoo kaŋ nʼnʼa har. 24 Yala allaahidoo kaŋ nʼnʼa zaa ma tee hala ni maaɲoo ma beerandi hala abada borey ma nee kaŋ Abadantaa, Aduɲɲakoyoo ti Izirayel Koyoo. Yala agay Dawda, ni tamoo hugoo ma tabati ni jine. 25 Zama ni hunday, ay Koyoo, nʼnʼay bayrandi kaŋ nʼga hugu† cin ya ne. Woo maaganda se ay duu bine ka kay ni jine ka ni ŋaaray. 26 Abadantaa, ni ti Irkoy, ni ka gomnoo woo har agay, ni tamoo se. 27 Sohõ ni yadda ka albarka daŋ agay, ni tamoo hugoo ra hala ay hugoo ma cindi ni jine hala abada, zama ni, Abadantaa, haya kaŋ ra nʼna albarka daŋ, hayaa duu albarka hala abada.»

18

Gandawey kaŋ Dawda hin ey

(Samiyel 2to 8.1–14)

1 Woo kaŋ tee banda ga, Dawda koy Filisti borey kar ka hin ey, a nʼi daŋ nga hinoo cire. A na Gat koyraa nda nga koyra kanbey taa i kone. 2 A na Mowab borey mo kar ka hin ey. Mowab borey cindi Dawda hinoo cire, i ga alkaasi bana a se. 3 Waatoo kaŋ Dawda ga koy Efrat isaa borey daŋ nga hinoo cire, a na Soba kokoyoo Hadadezer kar Hamat koyraa here. 4 Dawda na bari torka zenber foo (1.000), nda torka dirandikaw zenber iyye (7.000), nda wongu-ize cee dirakaw zenber waranka (20.000) taa i kone. Baryey kaŋ ga torkawey cendi, a na zangu (100) naŋ, a na cindey kul ceelinjey dunbu-dunbu. 5 Siiri gandaa borey kaŋ goo Damas koyraa ra koy Hadadezer, Soba kokoyoo faaba. Amma woo kul, Dawda na boro zenber waranka cindi hinka (22.000) kar kʼi wii Siiri borey ra. 6 Woo banda ga, Dawda na sooje gorodooyaŋ kaŋ ga juwal gorandi Damas koyraa ra, Siiri borey gandaa ra. Siiri borey yee Dawda hinoo cire, i ga alkaasi bana a se. Nongu kul kaŋ ra Dawda koy, Abadantaa gʼa noo hinay. 7 Dawda na wura korawey kaŋ goo Hadadezer borey kone taa kʼi ka koy Žerizalem. 8 Dawda yee ka alhan boobo-boobo taa Tibat nda Kun koyrawey kone. Koyrawey wey manʼti kala Hadadezer wane. Sulaymaana na hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo», nda ganjey, nda jinawey tee nda alhanoo din.

9 Waatoo kaŋ Hamat kokoyoo kaŋ ti Towu maa kaŋ Dawda na Soba kokoyoo Hadadezer wongu-izey kul kar, 10 a na nga izʼaroo Hadoram sanba kokoyoo Dawda do kʼa foo, kʼa noo nzorfu kaaray jinayyaŋ, nda wura jinayyaŋ, nda alhan jinayyaŋ dumi kul, ka alhanbila daŋ a se kaŋ a na Hadadezer wongu kʼa kar. Zama Hadadezer nda Towu, wongu goo i game. 11 Kokoyoo Dawda na hayey wey kul daŋ jere ga Abadantaa se. A na nzorfoo nda wuragoo kaŋ a nʼi taa dumey kul kone daŋ jere ga Abadantaa se. Dumey manʼti kala Edom borey, nda Mowab borey, nda Amoŋ borey, nda Filisti borey, nda Amalek borey.

12 Seruya izʼaroo kaŋ ti Abišay na Edom borey aru zenber woy cindi yaaha (18.000) kar ka hin ey Ciiroo gooroo ra. 13 A na sooje gorodooyaŋ kaŋ ga juwal gorandi Edom gandaa ra. Edom kul sii kala Dawda hinoo cire. Abadantaa ga Dawda noo a ma hin nongu kul kaŋ ra a koy.

Dawda gandaa jineborey maaɲey

(Samiyel 2to 8.15–18)

14 Dawda laama Izirayel kul boŋ. A ga goy nga jamaa se nda cimi nda šerretaray. 15 Seruya izʼaroo Žowab ti wongu-izey jineboraa. Ahilud izʼaroo Žozafat bara kaddaasey gande. 16 Ahitub izʼaroo Sadok, nda Abiyatar izʼaroo Abimelek ti sargari juwalkey, Šawša ti hantumkaa. 17 Yoyada izʼaroo Benaya ti Keret borey nda Pelet borey boŋkoynoo. Dawda izʼarey ti kokoyoo alwakiili maaney.

19

Amoŋ borey na Dawda dontokey kaynandi

(Samiyel 2to 10.1–5)

1 Waati banda ga, Amoŋ borey kokoyoo kaŋ ti Nahaš buu. Nga izʼaroo tee kokoy dogoo ra. 2 Dawda nee nga boŋ se: «Ay ga goy nda borohennataray Nahaš izʼaroo Hanun se, zama baaboo nka borohennataray tee ya ne.» Woo ga, Dawda na dontokawyaŋ sanba i ma koy baaboo buuroo beraa fondoo tee a se. Waatoo kaŋ Dawda borey too Amoŋ borey gandaa ra Hanun do, i na beraa fondiyanoo tee a se. 3 Amma Amoŋ borey boŋkoyney nee Hanun se: «Ni nka hongu kaŋ Dawda nka ni baabaa beerandi waatoo kaŋ a na boroyaŋ sanba ka beray fondi ma ne? Nʼsi bay kaŋ nga borey nka kaa ni do hala i ma gandaa laasaabu, kʼa monno, kʼa halaci?» 4 Waatoo kaŋ Hanun maa woo, a na Dawda borey dii, a nʼi cebu ka ngi kaayey jere foo dunbu hala ngi centey cire jina, a nʼi taŋ i ma koy. 5 Waatoo kaŋ boroyaŋ koy alhabaroo har Dawda se, a na boro sanba a ma koy i kubay. Dontokey hanse ka kayna. Kokoyoo daŋ i ma nee i se kaŋ i ma cindi Žeriko koyraa ra hala ngi kaabey ma zay jina i ma duu ka willi kate.

Izirayel borey nda Amoŋ borey wongoo Raba koyraa ra

(Samiyel 2to 10.6–19)

6 Amoŋ borey dii kaŋ ngi na ngi boŋ konnandi Dawda se. Woo ga, Hanun nda Amoŋ borey na nzorfu kaaray ton waranza (30) sanba Siiri borey se kaŋ goo Mezopotami, nda Siiri borey kaŋ goo Maaka, nda Siiri borey ra kaŋ goo Soba, a nee kaŋ i ma nga noo bari torkayaŋ nda ngi zurandikey waati se. 7 Amoŋ borey duu torka zenber waranza cindi hinka (32.000) waati se. Maaka nda nga jamaa koy ngi kaloo sinji Medeba, Amoŋ borey mo fatta ngi koyrawey ra ka marga wongoo se.

8 Waatoo kaŋ Dawda maarʼa, a na Žowab sanba i ga nda wongu-ize jamaa kul kaŋ ti wongaariyaŋ. 9 Amoŋ borey fatta ka koy wongu. I na ngi boŋ marga wongoo se Raba koyraa miɲoo ga. Kokoyey kaŋ kaa kʼi faaba koy marga jere ga hawsaa ra. 10 Žowab dii kaŋ nga nka huru yenje hinka game, maanaa jine nda banda. Woo se a na Izirayel wongaarey suuba wongoo se kʼi tenjandi Siiri borey. 11 A na wongu-ize jamaa kaŋ cindi talfi nga armaa Abišay ga kʼa daŋ i jine. I na ngi boŋ marga wongoo se Amoŋ borey tenje. 12 Žowab nee Abišay se: «Nda Siiri borey gaabi nda agay, waatoo din ma kaa kʼay faaba. Nda Amoŋ borey gaabi nda ni, ay ga koy ni faaba. 13 Albarka daŋ ni boŋ ra, ir ma albarka daŋ ir jamaa ra ka wongu ir Koyoo koyrawey se, de mo Abadantaa ma tee haya kaŋ kan a se.» 14 Žowab koy jine, nga nda jamaa kaŋ goo a bande ka Siiri borey tangam, Siiri borey zuru a jine. 15 Waatoo kaŋ Amoŋ borey dii kaŋ Siiri borey zuru, ngi mo zuru hala ngi ma hun Abišay ra kaŋ ti Žowab armaa, i huru koyraa ra. Žowab hun wongoo ra, a koy Žerizalem.

16 Siiri borey dii kaŋ Izirayel borey na ngi kar, i na dontokawyaŋ sanba Siiri borey do kaŋ goo Efrat isaa kabe faa ga i ma kaa ka wongu. Šofak kaŋ ti Hadadezer wongu-izey jineboraa goo jiney ra. 17 Waatoo kaŋ Dawda duu alhabaroo, a na Izirayel kul marga ka Žurdeŋ isaa deŋ ka koy a se jine wongoo maaganda. Dawda na nga wongu-izey soolu ka Siiri borey tenje, Siiri borey mo kaa kʼa tangam. 18 Amma Siiri borey zuru Izirayel borey jine. Dawda na torkakoy zenber iyye (7.000) nda cee dirakaw zenber woytaaci (40.000) wii Siiri borey ra. A na Šofak, ngi wongu-izey jineboraa mo wii. 19 Borey kaŋ goo Hadadezer hinoo cire dii kaŋ Izirayel borey na ngi kar, i na alaafiya daŋ ngi nda Dawda game, i huru nga hinoo cire. Za woo tee, Siiri borey mana yee koyne ka yadda ka Amoŋ borey faaba wongu ra.

20

Izirayel borey na Raba koyraa dii

(Samiyel 2to 11.1; 12.26–31)

1 Jiiri taagaa ra, waatoo kaŋ kokoyey ga doona ka koy wongu, Žowab goo wongu-ize jamaa beeri jine ka koy Amoŋ borey wongu, ka ngi gandaa halaci ka Raba koyraa wanga kʼa daŋ game kʼa dii. Dawda hunday cindi Žerizalem. Žowab na Raba koyraa wongu kʼa halaci. 2 Dawda na ngi kokoyoo kokoy fuulaa kaŋ teendi nda wura kaa boŋoo ra, a gar kaŋ nga tiŋaa bisa kilo waranza (30), tondi hiiri hay šenda goo a ga. I nʼa daŋ Dawda boŋoo ra. A duu alganiima beeri koyraa ra. 3 Haya kaŋ ti jamaa kaŋ goo koyraa ra, a nʼi kaataray. A koy i daŋ waazibi goyyaŋ ra, tuuri dunbuyan, nda tondi hoyyan, nda tuuri zafayan. A na takaa follokaa tee Amoŋ borey koyrawey kul se. Woo banda ga, Dawda nda nga jamaa kul willi Žerizalem.

Izirayel borey hin Filisti borey

(Samiyel 2to 21.18–22)

4 Woo banda ga, wongu foo tun koyne Filisti borey ga Gezer koyraa ra. Wongoo din ra, Huša koyraa boro kaŋ se i ga nee Sibekay na Sipay wii. Sipay manʼti kala Rafa banda-ize. Kaŋ woo teendi, Filisti borey kayna. 5 Wongu foo yee ka tun Filisti borey ga. Wongoo din ra Yahir izʼaroo Elhanaŋ na Goliyat armaa wii kaŋ ti Lahmi, Gat koyraa boro no, nga yaajoo bundoo ga hima nda maalawey kaymi bundoo. 6 Wongu foo yee ka tun Gat. Filisti borey ra, aru foo goo no kaŋ goo nda kayyan, kabe-ize iddu bara kabe foo kul ga, cew-ize iddu goo cee foo kul ga, i kul margantaa ti waranka cindi taaci (24). Nga mo manʼti kala Rafa banda-ize. 7 A ga Izirayel wow, Dawda armaa Šimeya izʼaroo Žonataŋ nʼa wii.

8 Borey wey manʼti kala Rafa banda-izeyaŋ, i si hun kala Gat koyraa ra. Dawda nda nga borey nʼi wii.

21

Dawda na Izirayel jamaa kabuyanoo tee

(Samiyel 2to 24.1–9)

1 Han foo Šaytan tun Izirayel borey se, a na Dawda tusa a ma Izirayel borey kabu. 2 Dawda nee Žowab nda jamaa jineborey se: «Wa koy Izirayel borey kabu, kʼa dii za Ber-Šeba ka koy hala Dan, war ma kaa ka kate ya ne alhabaroo hala ya ngi hinnaa bay.» 3 Žowab na kokoyoo zaabi ka nee: «Yala Abadantaa ma jamaa boobandi cee zangu (100) ka bisa hõ hinnaa. Ay koyoo, ay kokoyoo, i kul manʼti ni tamey wala? Amma macin se ay koyoo ga baa nga ma woo tee? Macin se nʼga Izirayel daŋ tooɲeyan ra?»

4 Amma kokoyoo šelaŋ ka Žowab šennoo kaa. Žowab tun ka koy Izirayel gandaa kul ra, woo banda ga, a willi kate Žerizalem. 5 Žowab na borey hinnaa kaŋ duwandi kabuyanoo ra har Dawda se. Aru miliyoŋ foo nda zenber zangu (1.100.000) kaŋ too wongu bara Izirayel kul ra. Aru zenber zangu taaci nda zenber woyye (470.000) kaŋ too wongu bara Žuda gandaa ra.

6 Žowab mana Lewi borey nda Benžameŋ borey kabu, zama Žowab se kokoyoo šennoo, almuhal no.

Irkoy na Dawda goy futaa alhakoo kaa a ra

(Samiyel 2to 24.10–17)

7 Hayaa kaŋ Dawda nʼa tee manʼti kala ifutu Irkoy jine. Woo maaganda se a na Izirayel borey kar. 8 Dawda nee Irkoy se: «Ay na zunubu beeri tee kaŋ ay na woo tee. Sohõ ay gʼa wiri ni ga, ma agay, ni tamoo layboo yaafa, zama lakkal jaŋay goy beeri ti woo kaŋ ay nʼa tee.»

9 Abadantaa šelaŋ Gad se kaŋ ti Dawda gunandikaa ka nee: 10 «Koy nee Dawda se kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹Ay ga haya futu hinza daŋ ni jine, ma affoo suuba i ra, woo kaŋ nʼnʼa suuba, ay gʼa tee ma ne.›»

11 Gad koy Dawda do ka nee a se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Affoo zaa haya hinzaa woo ra: 12 jiiri hinza heray, wala ni torrokey ma war gaaray, war ga zuru i jine handu hinza, i ga boroyaŋ wii war ra nda takuba, wala mo Abadantaa takubaa ma too war do ka sorfa ma gandaa kar jirbi hinza, kaŋ ra Abadantaa almalayka ga kate hasaraw ma tee Izirayel gandaa kul ra.› Aywa, sohõ miile, ma affoo suuba hala ya koy a har boraa kaŋ nʼay sanba se.» 13 Dawda na Gad zaabi ka nee: «Ay goo binemarayyan beeri ra. He, ay gʼay boŋ daŋ Abadantaa kaboo ra, zama nga tamallawey ga hanse ka beeri. Amma ya si kaŋ adamizey kabey ra.»

14 Abadantaa na sorfa zumandi Izirayel gandaa ga, Izirayel aru boro zenber woyye (70.000) buu. 15 Irkoy na almalayka foo sanba Žerizalem a mʼa halaci. A goo mʼa halaci, Abadantaa dii bonaa, a nimsi nda halaciyanoo woo. A nee almalaykaa kaŋ ga halaciroo tee se: «A wasa, sohõ ni kaboo ma kay.» Woo gar almalaykaa sii kala Žebus boraa Ornaŋ taasu kar ganganoo jere. 16 Dawda na nga boŋoo jer ka guna, a ga dii Abadantaa almalaykaa ga kay beenaa nda laboo game, nga takubaa goo kaboo ra a gʼa šerre Žerizalem ga. Woo ga, Dawda nda jamaa boro beerey na ngi ndumey ka sujudu. Saaku kasayaŋ goo i ga. 17 Dawda nee Irkoy se: «Manʼti agay ka nee kaŋ jamaa ma kabandi wala? Agay no ka zunubu tee, agay ka ifutu tee. Boro yalaafantey wey, macin no i nʼa tee? Abadantaa, ay Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, agay nda ay hugoo kar, amma masi bonaa ka ni jamaa kar.»

Dawda na sargari tonadoo cin Abadantaa se

(Samiyel 2to 24.18–25)

18 Abadantaa almalaykaa nee annabi Gad se kaŋ a ma koy nee Dawda se kaŋ a ma žigi ka koy sargari tonadoo cin Abadantaa se Žebus boraa, Ornaŋ taasu kar ganganoo ra. 19 Dawda žigi ka koy no din ka Abadantaa yaamaroo tee sanda takaa kaŋ nda Gad nʼa har a se. 20 Waatoo kaŋ Ornaŋ kuubi, a dii almalaykaa, woo ga, nga izʼaru taaci kaŋ goo a bande tugu. Woo gar a goo ma alkama kar. 21 Waatoo kaŋ Dawda koy too Ornaŋ jere, kaŋ Ornaŋ na nga boŋoo jer ka Dawda guna, a hun taasu kar ganganoo ra ka nga ndumoo sinji laboo ra ka gunguma Dawda jine. 22 Dawda nee Ornaŋ se: «Ni taasu kar ganganoo naŋ ya ne ya sargari tonadoo cin a ra Abadantaa se, hala albalaawoo kaŋ goo ma jamaa kar ma kay. A neere ya ne ka sawa nda nga alkadaroo.» 23 Ornaŋ na Dawda zaabi ka nee: «A zaa, ay koyoo, ay kokoyoo, ma haya tee a ra kaŋ ni baa. Ay ga ni noo hawey sargari kukurantey se, nda taasu kar bundey, nda bundey kaŋ ga hawey ga hawa, mʼi tee tuuri, ma alkamaa tee taasu sargaroo. Ay gʼi kul noo ma ne.» 24 Amma kokoyoo Dawda nee Ornaŋ se: «Kalaa, kalaa, ay gʼa day ni ga ka nga alkadaroo hunday bana ma ne. Ay si haya kaŋ ti ni wane kaa sargari kukurante Abadantaa se, zama a mana tun ay ga haya kul!»

25 Dawda na Ornaŋ noo wura tamma boŋ zangu iddu (600) taasu kar ganganoo hayoo. 26 Dawda na sargari tonadoo cin Abadantaa se no din, a na sargari kukuranteyaŋ nda alaafiya teendi sargariyaŋ kaa. A na Abadantaa cee. Abadantaa nʼa zaabi ka nuune ka hun beenaa ra kʼa zumandi sargari tonadogoo boŋ. 27 Woo banda ga, Abadantaa šelaŋ almalaykaa se, a na nga takubaa yeeti ɲaŋoo ra.

28 Dawda goo nongoo din ra, za kaŋ a dii Abadantaa na nga ŋaarayroo zaabi Žebus boraa Ornaŋ taasu kar ganganoo ra, a na sargari kaa no din. 29 Waatoo din ra, Abadantaa gorodogoo kaŋ Musa nʼa cin saajoo ra, nda sargari kukurantey tonadogoo sii kala Gabawoŋ hodaddaa ga. 30 Amma Dawda si hin ka koy Irkoy ceeci nongoo din ra, zama takubaa kaŋ goo Abadantaa almalaykaa kaboo ra hanse kʼa hunburandi.

22

1 Woo ka kate Dawda nee: «Ne no ma tee Abadantaa, ir Koyoo hugoo, ne no ma tee Izirayel borey sargari kukurantey tonadogoo.»

Dawda na Abadantaa hugoo cinayanoo soolu

2 Dawda daŋ kaŋ i ma yawey kaŋ goo Izirayel ra cee kʼi marga. Dawda daŋ kaŋ tondi hoykawyaŋ ma tondey hoy hala tondey ma huru Irkoy hugoo cinayanoo ra. 3 Dawda na guuru boobo mo marga kaŋ ga tee hugoo miɲey ganbey se ponti nda diihayey. A na alhan mo marga kʼa boobandi hala nongu kaŋ ra nga tiŋaa si neešandi, 4 nda sedere bundu kaŋ hinnaa si hin ka kabandi, zama Sidoŋ borey nda Tir borey kate sedere bundu boobo Dawda se. 5 Dawda nee nga boŋ se: «Ay izʼaroo Sulaymaana manʼti kala zanka, a mana doona goyey wey dumey, ka gar hugoo woo si cinandi kala Abadantaa se, hugu no kaŋ ga hima ka tee hugu kaŋ ga hanse ka hennay, hugu daržante kaŋ ga harandi gandawey kul ra. Woo se ay ga jinawey wey soolu a se.» Takaa woo nda Dawda na haya boobo soolu kʼi jisi hala a ga buu.

Dawda daŋ Sulaymaana ma Abadantaa hugoo cin

6 Dawda na nga izʼaroo Sulaymaana cee kʼa yaamar ka nee a se kaŋ a ma hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo se. 7 A nee Sulaymaana se: «Ay izoo, ay binoo ra agay hunday ka baa ya hugu cin Abadantaa, ay Koyoo maaɲoo ga. 8 Amma Abadantaa na šenni har ya ne ka nee: ‹Nʼna kuri boobo mun, nʼna wongu beeriyaŋ tee, nʼsi hugu cin ay maaɲoo ga, zama nʼna kuri boobo doori laboo ga ay moɲey cire. 9 Amma nʼga kaa ka duu izʼaru, a ga tee hunanzamante, ay gʼa noo hunanzamay kʼa kaa nga iberey kul ra. Maaɲoo ga daŋandi Sulaymaana*, zama ay ga kaa ka baani nda mooyaynay noo Izirayel borey se nga waatoo ra. 10 Nga no ma hugu cin ay maaɲoo ga. Nga ga tee ay izʼaroo, agay, ay ga tee nga baabaa, ay ga nga kokoytaraa tabatandi Izirayel ra hala abada.› 11 Sohõ ay izoo, yala Abadantaa ma bara ni bande hala ma tee kayante, ma Abadantaa, ni Koyoo hugoo cin, sanda takaa kaŋ nda a nʼa har ni ga. 12 Yala Abadantaa ma ni noo fahamay nda lakkal, hala waati kaŋ a na ni gorandi Izirayel boŋ, ma Abadantaa, ni Koyoo ašariyaa gana. 13 Abadantaa hantumey, nda nga hantumey kaŋ kayandi kaŋ a nʼi noo Musa se a mʼi har Izirayel se, nda ni gaabandi ka dira i bande, woo ra ni teegoyey ga boori. Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee, masi hunbur, masi joote. 14 Guna, ay na fara boobo muɲe ka hayey wey ceeci kʼi jisi Abadantaa hugoo cinayanoo se, hayey ti: wura ton zenber hinza (3.000), nda nzorfu kaaray ton zenber waranza (30.000), haya kaŋ ti alhan nda guuru, ngi tiŋaa si hin ka bayrandi ngi booboyanoo se. Ay na bundu nda tondi soolu, amma ma tonton i ga. 15 Goykaw boobo goo ne ma ne kaŋyaŋ ti: tondi hoykaw, nda wey kaŋ tondi nda bundu caara, nda goykaw dumi kul kaŋyaŋ ti goniyaŋ. 16 Wuragoo, nda nzorfu kaaraa, nda alhanoo nda guuroo hinnaa si hin ka bayrandi. Tun, ma goyoo šintin, yala Abadantaa ma bara ni bande.»

17 Woo banda ga, Dawda nee Izirayel boŋkoyney se kaŋ i ma nga izoo Sulaymaana faaba. 18 A nee i se: «War kay, Abadantaa, war Koyoo nka sii war bande? A mana war noo hunanzamay nongoo kul here wala? Zama a na gandaa woo boroyaŋ daŋ ay kaboo ra, gandaa woo sii kala Abadantaa nda nga jamaa hinoo cire. 19 Sohõ, wa gaabandi ka Abadantaa ceeci nda war biney kul nda war hundey kul. Wa tun ka Abadantaa, war Koyoo nongu henanantaa cin hala war ma duu ka Abadantaa amaanaa sundukoo nda Irkoy nongu henanantaa jinawey daŋ hugoo ra kaŋ ga kaa ka cinandi Abadantaa maaɲoo ga.»

23

Goyey kaŋ nondi Lewi borey se

1 Waatoo kaŋ Dawda žen, a duu aloomur kuku, a na nga izʼaroo Sulaymaana gorandi kokoytaraa ra Izirayel boŋ. 2 A na Izirayel boŋkoyney kul, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey marga.

3 I na Lewi borey kabu, kʼa dii borey kaŋ goo nda jiiri waranza (30) nda ka žigi. Ngi hinnaa tee boro zenber waranza cindi yaaha (38.000). 4 Dawda nee: «Boro zenber waranka cindi taaci (24.000) i ra ma tee Abadantaa hugoo goyoo lakkalkey, boro zenber iddu (6.000) ma tee goy juwalkey nda ciitikey, 5 boro zenber taaci (4.000) ma tee hugu mee lakkalkey, boro zenber taaci (4.000) ma tee Abadantaa hooray dooni jinawey karkey kaŋ ay nʼi hanse Irkoy saabuyanoo se.» 6 Dawda nʼi zamna kʼi tee konday hinza ka sawa nda Lewi izʼaru hinzaa maaɲey kaŋ ti: Geršoŋ, nda Kehat, nda Merari.

7 Geršoŋ borey ti Ladaŋ, nda Šimeyi. 8 Ladaŋ izʼaru jinaa ti Yehiyel, nga dumaa ga, Zetam, nda Žowel, aru hinza. 9 Šimeyi izʼarey ti Šelomit, nda Haziyel, nda Haraŋ, aru hinza. Ngi ti Ladaŋ hugu boŋey. 10 Šimeyi izʼarey cindey ti Yahat, nda Ziza, nda Yewuš, nda Beriya. Ngi ti Šimeyi izʼaru taacaa. 11 Yahat ti izʼaru jinaa, ihinkantoo ti Ziza. Yewuš nda Beriya mana duu izʼaru boobo, woo maaganda se i nʼi kul laasaabu hugu foo, i ga huga nda goy foo.

12 Kehat izʼarey ti Amram, nda Yisehar, nda Hebroŋ, nda Uziyel, aru taaci. 13 Amram izʼarey ti Haruna, nda Musa. Haruna nda nga izʼarey yeetandi jere ga Irkoy se waati kul hala abada, hala i ma huga nda hayey kaŋ ga hanse ka henan, nda ka dugu dullandi Abadantaa jine, nda ka alhaadimay Abadantaa se, nda ka gaara borey se Irkoy maaɲoo ga hala abada. 14 Musa kaŋ ti Irkoy boraa izʼarey kabandi Lewi borey ra. 15 Musa izʼarey ti Geršom nda Eliyezer. 16 Geršom izʼaru jinaa ti Šebuwel. 17 Eliyezer izʼaroo ti Rehabiya, nga dumaa ga, a mana duu izʼaru tana koyne. Amma Rehabiya duu izʼaru boobo-boobo. 18 Yisehar izʼaru jinaa ti Šelomit. 19 Hebroŋ izʼaru jinaa ti Yeriya, ihinkantoo ti Amariya, ihinzantoo ti Yahaziyel, itaacantoo ti Yekamam. 20 Uziyel izʼaru jinaa ti Mika, ihinkantoo ti Yišiya.

21 Merari izʼarey ti Mahili nda Muši. Mahili izʼarey ti Eleyazar nda Kiš. 22 Eleyazar buu a mana duu izʼaru. Ize woyyaŋ de no a duu. Kiš izʼarey kaŋ ti ngi armey ka hiiji ey. 23 Muši izʼarey ti Mahili, nda Eder, nda Yeremot, woo ti izʼaru hinza.

24 Wey ti Lewi izʼarey, affoo kul nda nga hugoo, nda nga hugu boŋey. I kul kabandi ka maaɲey hantum kabuyanoo citaaboo ra. Ngi no ma huga nda Abadantaa hugoo goyey, wey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi. 25 Zama Dawda nka nee: «Abadantaa, Izirayel Koyoo na nga jamaa noo hunanzamay, Abadantaa ga goro Žerizalem hala abada. 26 Woo ga, Lewi borey si yee ka Irkoy gorodogoo nda nga goy jinawey zaa ka yaara.» 27 Lewi borey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, i nʼi kabu ka sawa nda Dawda šenni kokorantey. 28 Ngi goyoo manʼti kala i ma Haruna izʼarey gaa Abadantaa hugoo goyey ra, ka lakkal daŋ batumawey nda hugey kaŋ goo gundey ra, ka hayey kul kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se henanandi, nda ka goy kul kaŋ ti Irkoy hugoo goy. 29 I ga takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine mo tee, farin hamnoo kaŋ ga tee taasu sargaroo, nda furmewey kaŋ ga teendi bila dolobiri, nda hayey kaŋ teendi pol ra, nda farin ŋaayan tanayaŋ, i ga haya kul kaŋ ti neeši jinay beeriyanoo nda kuuyanoo mo lakkal. 30 I ga hima ka cindi ka Abadantaa saabu ka albarka tee a se subbaahi nda alaasar. 31 Ngi no ma sargari kukurantey kaa Abadantaa maaɲoo ga hunanzamzaarey hane, nda handu kayyaney hane, nda jingarey hane Abadantaa jine waati kul kʼa tee ka sawa nda hinnaa kaŋ hantumandi. 32 Ngi mo no ma huga nda cere kubayyan hukkumoo goyoo nda nongu henanantaa goyoo. I ga ngi armey kaŋ ti Haruna izʼarey gaa Irkoy hugoo goyoo ra.

24

Sargari juwalkey kondawey

1 Haruna hayroo zamnandi konday konday. Haruna izʼarey ti Nadab, nda Abihu, nda Eleyazar, nda Itamar. 2 Nadab nda Abihu na ngi baabaa jin ka buu*, ka gar i mana duu ize. Eleyazar nda Itamar no ma sargari juwalyan goyoo tee. 3 Dawda zamanoo ra, Dawda nda Sadok kaŋ hun Eleyazar hayroo ra, nda Ahimelek kaŋ hun Itamar hayroo ra, ngi ka Haruna hayroo zamna kʼa tee boro foo kul nda nga kondaa, ka sawa nda nga goyoo. 4 Woo gar Eleyazar hayrey bisa Itamar hayrey. Woo se Eleyazar hayroo zamnandi ka tee hugu boŋ woy cindi iddu (16), Itamar hayroo tee hugu boŋ yaaha. 5 I nʼi ɲaami cere ra ka alkurra kar kʼi zamna, i mana affoo bisandi affoo, zama nongu henanantaa nda Irkoy hayey jineborey si hun kala Eleyazar hayroo ra nda Itamar hayroo ra.

6 Netaniyel izʼaroo Šemaya kaŋ ti Lewi hugoo boro, ti hantumkaa kaŋ na maaɲey hantum, woo teendi kokoyoo jine, nda boŋkoyney jine, nda sargari juwalkaa Sadok, nda Abiyatar izʼaroo Ahimelek, nda sargari juwalkey hugu boŋey, nda Lewi borey hugu boŋey jine. I na hugu foo zaa Eleyazar hayroo ra, i na hugu foo zaa Itamar hayroo ra.

7 Boro jinaa kaŋ alkurraa nʼa cebe ti Yoyarib,

ihinkantoo ti Yedaya,

8 ihinzantoo ti Harim,

itaacantoo ti Seworim,

9 igguwantoo ti Malkiya,

idduwantoo ti Miyamin,

10 iyyantoo ti Hakos,

yaahantoo ti Abiya,

11 yaggantoo ti Yešuwa,

iwoyantoo (10to) ti Šekaniya,

12 iwoy cindi faantoo (11to) ti Elyašib,

iwoy cindi hinkantoo (12to) ti Yakim,

13 iwoy cindi hinzantoo (13to) ti Hupa,

iwoy cindi taacantoo (14to) ti Yešebab,

14 iwoy cindi guwantoo (15to) ti Bilga,

iwoy cindi idduwantoo (16to) ti Imer,

15 iwoy cindi iyyantoo (17to) ti Hezir,

iwoy cindi yaahantoo (18to) ti Hapisek,

16 iwoy cindi yaggantoo (19to) ti Petakiya,

warankantoo (20to) ti Ezekiyel,

17 waranka cindi faantoo (21to) ti Yakin,

waranka cindi hinkantoo (22to) ti Gamul,

18 waranka cindi hinzantoo (23to) ti Deleya,

waranka cindi taacantoo (24to) ti Maziya.

19 Wey ti ngi kondawey kaŋ ga huru Abadantaa hugoo ra ka goyey tee ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi, kaŋ ay nʼa daŋ i se ngi baabaa Haruna bande, sanda takaa kaŋ nda Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har a se.

Lewi hayroo jineboro cindey

20 Lewi hayroo cindey ne: Amram hayroo ra, Šubayel ti jineboraa. Šubayel hayroo ra, Yediya ti jineboraa. 21 Rehabiya hayroo ra, Yišiya ti jineboraa. 22 Yisehar borey jineboraa ti Šelomit. Šelomit hayroo ra, Yahat ti jineboraa. 23 Hebroŋ hayroo ra, jineboro jinaa ti Yeriya, ihinkantoo ti Amariya, ihinzantoo ti Yahaziyel, itaacantoo ti Yekamam. 24 Uziyel izʼaroo ti Mika. Mika hayroo ra, Šamir ti jineboraa. 25 Mika armaa ti Yišiya. Yišiya hayroo ra, Zakariya ti jineboraa. 26 Merari izʼarey ti Mahili nda Muši, ka tonton nga izʼaroo Yaziya izʼarey ga. 27 Merari izʼaroo Yaziya izʼarey ti Šoham, nda Zakur, nda Ibri. 28 Mahili izʼaroo ti Eleyazar, a mana duu ize. 29 Kiš hayroo ra, Yeramel ti jineboraa. 30 Muši izʼarey ti Mahili, nda Eder, nda Yerimot. Lewi borey hayroo cindey ti wey, affoo kul nda nga alaayaney. 31 Ngi mo sanda ngi armey kaŋ ti Haruna hayroo, i na alkurra kar kokoyoo Dawda jine, nda Sadok, nda Ahimelek, nda sargari juwalkey hugu boŋey, nda Lewi borey hugu boŋey jine. Izʼaru beerey alaayaney nda ikaccey alaayaney, ngi kul hugey borey ga sawa haya kul ra.

25

Donkey kondawey

1 Dawda nda wongu-izey jineborey* na Asaf hayroo boroyaŋ, nda Hemaŋ hayroo boroyaŋ, nda Yedutun hayroo boroyaŋ daŋ jere ga hala i ma annabitaray tee kuntiji karyan, nda kurbu karyan, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara hẽeni bande. Borey kaŋ i nʼi daŋ goyoo woo ra maaɲey ne:

2 Borey kaŋ suubandi Asaf izʼarey ra ti Zakur, nda Isufi, nda Netaniya, nda Asarela, wey ti Asaf izʼarey. Asaf hunday ti ngi jineboraa, kokoyoo yaamaroo ga, a ga annabitaray tee.

3 Borey kaŋ suubandi Yedutun izʼarey ra manʼti kala Yedutun izʼarey kaŋyaŋ ti: Gedaliya, nda Seri, nda Ezayi, nda Šimeyi, nda Hašabiya, nda Matitiya. Ngi boro iddu no. Ngi baabaa Yedutun ti ngi jineboraa. A ga annabitaray tee kuntiji karyaney bande nda ka Abadantaa saabu.

4 Borey kaŋ suubandi Hemaŋ izʼarey ra manʼti kala Hemaŋ izʼarey kaŋyaŋ ti: Bukiya, nda Mataniya, nda Uziyel, nda Šebuwel, nda Yerimot, nda Hananiya, nda Hanani, nda Eliyata, nda Gidalti, nda Romamti-Ezer, nda Yošbekaša, nda Maloti, nda Hotir, nda Mahaziyot. 5 Ngi kul manʼti kala Hemaŋ izʼarey. Hemaŋ manʼti kala kokoyoo gunandikaa. Nga no ma hayey har kaŋ Irkoy nʼi har kokoyoo se ka nga beeraa jer. Irkoy na Hemaŋ noo izʼaru woy cindi taaci (14) nda ize woy hinza.

6 Ngi baabey bara i kul jine ka don Abadantaa hugoo ra. Guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda kurbu, nda kuntiji goo i kone, woo ti goyoo kaŋ i gʼa tee Irkoy hugoo ra. Kokoyoo hunday no ma Asaf, nda Yedutun, nda Hemaŋ goyey har i se. 7 Ngi nda ngi armey cindey kaŋyaŋ ga wan ka don Abadantaa maaɲoo ga, i kul ti bayraykaw, ngi hinnaa manʼti kala aru zangu hinka nda woyyaaha cindi yaaha (288).

8 Alkurra karandi ka boro foo kul bayrandi nga goy miɲoo, ikaccey nda ibeerey, borey kaŋ nin a ra nda wey kaŋ goo ma šintin.

9 Boro jinaa kaŋ ga alkurraa kaŋ Asaf borey ra manʼti kala Isufi.

Boro hinkantoo tee Gedaliya, nga, nda nga armey, nda nga izʼarey ti boro woy cindi hinka (12).

10 Boro hinzantoo tee Zakur, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

11 Boro taacantoo tee Yiseri, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

12 Boro guwantoo tee Netaniya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

13 Boro idduwantoo tee Bukiya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

14 Boro iyyantoo tee Yesarela, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

15 Boro yaahantoo tee Ezayi, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

16 Boro yaggantoo tee Mataniya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

17 Boro woyantoo (10to) tee Šimeyi, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

18 Boro woy cindi faantoo (11to) tee Azarel, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

19 Boro woy cindi hinkantoo (12to) tee Hašabiya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

20 Boro woy cindi hinzantoo (13to) tee Šubayel, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

21 Boro woy cindi taacantoo (14to) tee Matitiya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

22 Boro woy cindi guwantoo (15to) tee Yeremot, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

23 Boro woy cindi idduwantoo (16to) tee Hananiya, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

24 Boro woy cindi iyyantoo (17to) tee Yošbekaša, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

25 Boro woy cindi yaahantoo (18to) tee Hanani, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

26 Boro woy cindi yaggantoo (19to) tee Maloti, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

27 Boro warankantoo (20to) tee Eliyata, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

28 Boro waranka cindi faantoo (21to) tee Hotir, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

29 Boro waranka cindi hinkantoo (22to) tee Gidalti, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

30 Boro waranka cindi hinzantoo (23to) tee Mahaziyot, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

31 Boro waranka cindi taacantoo (24to) tee Romamti-Ezer, nga, nda izʼarey, nda nga armey ti boro woy cindi hinka (12).

26

Abadantaa hugoo miɲey lakkalkey kondawey

1 Abadantaa hugoo miɲey lakkalkey kondawey ne: Mišelemiya sii kala Kora borey kondaa ra, Kore izʼaroo no, Asaf hugoo boro no. 2 Mišelemiya duu izʼaruyaŋ kaŋ ti: Zakariya ti ijinaa, ihinkantoo ti Yediyayel, ihinzantoo ti Zebadiya, itaacantoo ti Yatiniyel, 3 igguwantoo ti Elam, idduwantoo ti Yohanaŋ, iyyantoo ti Elyohenay.

4 Obed-Edom duu izʼaruyaŋ kaŋ ti: Šemaya ti ijinaa, ihinkantoo ti Yozabad, ihinzantoo ti Yowa, itaacantoo ti Sakar, igguwantoo ti Netaniyel, 5 idduwantoo ti Amiyel, iyyantoo ti Isakar, yaahantoo ti Pewuletay. Irkoy nka albarka daŋ Obed-Edom ra, woo se a duu zankey wey. 6 Nga izʼaroo Šemaya duu izʼaruyaŋ, i tee jineboroyaŋ ngi baabaa hayroo ra, zama aru gaabikoyniyaŋ no. 7 Šemaya izʼarey ti Otni, nda Refayel, nda Obed, nda Elzabad, nda ngi armey cindey kaŋ ti Elihu, nda Semakiya, ngi mo ti gaabikoyniyaŋ. 8 Obed-Edom hayrey wey kul, ngi, nda ngi izʼarey, nda ngi armey kul ti boro hennayaŋ, i goo nda gaabi goy se. Ngi aru woydu cindi hinka (62) no.

9 Mišelemiya goo nda izʼaru nda arma gaabikoyniyaŋ. Ngi aru woy cindi yaaha (18) no.

10 Hosa kaŋ ti Merari hayroo, nga mo duu izʼaruyaŋ. Izʼaroo kaŋ ti Šimri tee cindey jineboraa, ka gar manʼti nga ti izʼaru jinaa. Baaboo kʼa tee jineboro. 11 Hilkiya ti ihinkantoo, Tebaliya tee ihinzantoo, Zakariya tee itaacantoo. Hosa izʼarey nda nga armey kul cere ra manʼti kala aru woy cindi hinza (13).

12 Abadantaa hugoo miɲey lakkalkey kondawey wey jineborey ga goy Abadantaa hugoo ra sanda takaa kaŋ ngi armey gʼa tee. 13 I na alkurra kar zankey nda boro beerey game, hugu ka koy hugu ka boro foo kul noo huru miɲoo kaŋ a ga hima kʼa lakkal.

14 Alkurraa kaŋ Šelemiya ga, nga no ma huru miɲoo kaŋ goo waynahunay here lakkal. Nga izʼaroo Zakariya alkurraa nʼa noo hawsa here miɲoo. Hoyraykaw no kaŋ goo nda lakkal. 15 Obed-Edom duu gurma here miɲoo. Nga izʼarey tee mangasawey lakkalkey. 16 Šupim nda Hosa duu waynakaŋay here miɲoo nda miɲoo kaŋ se i ga nee Šaleket, kaŋ ga hondoo fondaa tenje.

Kondawey wey kaŋ ga lakkal daŋ, ngi zamna takaa ne: 17 Lewi borey aru iddu no ma waynahunay here miɲoo lakkal zaari kul. Aru taaci ga hawsa here miɲoo lakkal zaari kul. Aru taaci ga gurma here miɲoo lakkal zaari kul. Aru taaci kaŋ i nʼi tee ihinka-hinka ga mangasawey lakkal. 18 Waynakaŋay here, aru taaci ga huru miɲoo lakkal kaŋ goo fondaa jere, aru hinka ga hugoo kaŋ ga lafa a ga lakkal.

19 Wey ti huru miɲey lakkalkey kondawey. Kora nda Merari hayrey no.

Goy cere-cerantey kaŋ talfandi Lewi borey cindey ga

20 Lewi boroyaŋ mo goo no kaŋ ga Irkoy hugoo almanoo nda hayey kaŋ jisandi jere ga Irkoy se lakkal, Ahiya goo borey din ra. 21 Ladaŋ hayroo borey kaŋ goo Geršoŋ alkabiilaa ra, hugoo boŋey ti Yehiyeli, 22 nda nga izʼarey kaŋyaŋ ti Zetam nda nga armaa Žowel. Ngi ga Abadantaa hugoo almanoo ga talfi. 23 Amram borey, nda Yisehar borey, nda Hebroŋ borey, nda Uziyel borey se, 24 almanoo talfikey jineboraa ti Šebuwel kaŋ ga hun Musa izʼaroo Geršom hayroo ra. 25 Nga armey ti Eliyezer hayroo. Eliyezer izʼaroo ti Rehabiya, Rehabiya izʼaroo ti Ezayi, Ezayi izʼaroo ti Yoram, Yoram izʼaroo ti Zikri, Zikri izʼaroo ti Šelomit. 26 Kokoyoo Dawda nda hugu boŋey, wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jine, nda wey kaŋ goo wongu-ize zangu foo-foo (100) jine, nda almanoo kaŋ wongu-ize boŋkoyney nʼa yeeti jere ga Abadantaa se, Šelomit din nda armey ti almanoo kul jineborey. 27 Alganiimaa kaŋ i duu a wongoo ra, i kaa a ra kʼa yeeti jere ga Abadantaa hugoo saajawyanoo se. 28 Haya kul kaŋ gunandikaa kaŋ ti Samiyel, nda Kiš izʼaroo Sawul, nda Ner izʼaroo Abner, nda Seruya izʼaroo Žowab nʼi yeeti jere ga, Šelomit nda nga armey ti hayey din kul lakkalkey.

29 Yisehar borey ra, Kenaniya nda nga izʼarey ti Izirayel almušakkawey hansekaa, i tee goy juwalkawyaŋ nda alkaaliyaŋ.

30 Hebroŋ borey ra, Hašabiya nda nga armey kaŋyaŋ ti boro hennayaŋ, ngi no ma Abadantaa goyey, nda kokoyoo goyey lakkal Izirayel ra, Žurdeŋ isaa se ne da here, waynakaŋay here. I manʼti kala aru zenber foo nda zangu iyye (1.700). 31 Haya kaŋ ti Hebroŋ borey, Yeriya ti ngi jineboraa, ka sawa nda ngi hayragey hayroo taarikoo. Dawda laamaa jiiri woytaacantoo (40to), i na maaɲey guna taarikoo ra, i gar kaŋ aru gaabikoyniyaŋ goo Hebroŋ borey ra Yazer koyraa ra, Galad laamaa ra. 32 Yeriya borey manʼti kala aru boro henna zenber hinka nda zangu iyye (2.700) kaŋyaŋ ti hugu boŋyaŋ. Kokoyoo Dawda nʼi daŋ Rubeŋ borey, nda Gad borey, nda Manase alkabiila jeraa boŋ hala i ma Irkoy goyey kul nda kokoyoo goyey hanse.

27

Wongu-izey kanandi takaa

1 Izirayel borey hugu boŋey nda wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jine, nda wey kaŋ goo zangu foo-foo (100) jine, nda ngi goy juwalkey kaŋ ga kokoyoo faaba wongu-ize jama kondawey almuraadey kul ra, ngi maaɲey ti wey. Ngi kondawey mma goy handu foo-foo ka hun cere cire. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara konday foo kul ra. 2 Zabdiyel izʼaroo Yašobeyam ti konday jinaa jineboraa, ngi no ma goy handu jinaa ra. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra. 3 Peres hayroo boro no.

Wongu-izey kaŋ ga hima ka goy handu jinaa ra, nga bara wongu-ize jamaa din kul jine.

4 Kondaa kaŋ ga hima ka goy handu hinkantoo ra, Ahoya boraa Doday ti kondaa din jineboro jinaa. Miklot ti kondaa jineboro hinkantoo. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

5 Wongu-ize jamaa hinzantoo jineboraa ti sargari juwalkaa Yoyada izʼaroo Benaya, nga ti ngi boŋkoynoo. Ngi no ma goy handu hinzantoo ra. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra. 6 Benaya woo maaɲoo goo wongaari waranzaa (30) ra. Nga ti aru waranzaa (30) jineboraa mo. Nga izʼaroo Amizabad mo goo wongu-izey kondaa ra.

7 Jineboro taacantoo kaŋ goo handu taacantoo kondaa jine manʼti kala Žowab armaa Asayel*. Nga izʼaroo Zebadiya bara dumaa ga. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

8 Jineboro guwantoo kaŋ goo handu guwantoo kondaa jine manʼti kala Šamehut kaŋ ti Yizra koyraa boro. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

9 Jineboro idduwantoo kaŋ goo handu idduwantoo kondaa jine manʼti kala Ikeš izʼaroo Ira, Tekowa koyraa boro no. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

10 Jineboro iyyantoo kaŋ goo handu iyyantoo kondaa jine manʼti kala Heles. Paloŋ koyraa boro no, a si hun kala Efrayim borey ra. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

11 Jineboro yaahantoo kaŋ goo handu yaahantoo kondaa jine manʼti kala Sibekay kaŋ ti Huša koyraa boro. Zera boro no. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

12 Jineboro yaggantoo kaŋ goo handu yaggantoo kondaa jine manʼti kala Abiyezer kaŋ ti Anatot koyraa boro. Benžameŋ alkabiilaa boro no. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

13 Jineboro woyantoo (10to) kaŋ goo handu woyantoo (10to) kondaa jine manʼti kala Maharay, a si hun kala Netofa koyraa ra. Zera boro no. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

14 Jineboro woy cindi faantoo (11to) kaŋ goo handu woy cindi faantoo (11to) kondaa jine manʼti kala Benaya, a si hun kala Piratoŋ koyraa ra. A si hun kala Efrayim borey ra. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

15 Jineboro woy cindi hinkantoo (12to) kaŋ goo handu woy cindi hinkantoo (12to) kondaa jine manʼti kala Helday, a si hun kala Netofa koyraa ra. Otniyel boro no. Aru zenber waranka cindi taaci (24.000) bara nga kondaa ra.

Izirayel alkabiilawey boŋkoyney

16 Izirayel alkabiilawey boŋkoyney ne:

Rubeŋ borey boŋkoynoo ti Zikri izʼaroo Eliyezer.

Simewoŋ borey boŋkoynoo ti Maaka izʼaroo Šefatiya.

17 Lewi borey boŋkoynoo ti Kemuwel izʼaroo Hašabiya.

Haruna borey boŋkoynoo ti Sadok.

18 Žuda borey boŋkoynoo ti Elihu. Dawda arma no.

Isakar borey boŋkoynoo ti Minkaylu izʼaroo Omri.

19 Zabuloŋ borey boŋkoynoo ti Abdiyas izʼaroo Yišmaya.

Neftali borey boŋkoynoo ti Azriyel izʼaroo Yerimot.

20 Efrayim borey boŋkoynoo ti Azaziya izʼaroo Oze.

Manase alkabiila jeraa borey boŋkoynoo ti Pedaya izʼaroo Žowel.

21 Manase alkabiila jeraa kaŋ goo Galad gandaa ra, ngi borey boŋkoynoo ti Zakariya izʼaroo Iddo.

Benžameŋ borey boŋkoynoo ti Abner izʼaroo Yasiyel.

22 Dan borey boŋkoynoo ti Yeroham izʼaroo Azarel.

Wey ti Izirayel alkabiilawey boŋkoyney. 23 Zankaaru kul kaŋ mana bisa jiiri waranka (20), Dawda manʼa kabu, zama Abadantaa nka nee kaŋ nga ga Izirayel borey boobandi sanda beenaa handarawey.† 24 Seruya izʼaroo Žowab na kabuyanoo šintin, amma a manʼa benandi, zama Irkoy nka futu Izirayel ga kabuyanoo woo maaganda. Kabuyanoo woo ra borey hinna kokorantaa mana hantumandi kokoyoo Dawda taarikey citaaboo ra.

Kokoyoo almanoo jineborey

25 Adiyel izʼaroo Azmawet ti jineboraa kaŋ ga huga nda kokoyoo almanoo. Almanoo kaŋ goo saajoo mangasawey ra, nda koyrawey ra, nda koyra kanbey ra, nda soorohugu kukey ra, Uziya izʼaroo Žonataŋ ti jineboraa kaŋ ga huga nda almanoo din. 26 Goykey kaŋ ga beeri faarey ra, Kelub izʼaroo Ezri ti ngi jineboraa. 27 Rama koyraa boro Šimeyi ti jineboraa kaŋ ga huga nda alaneb faarey. Alaneb hari moora jisantey kaŋ goo alaneb faarey mangasawey ra, Šefam koyraa boro Zabdi ti goyey jineboraa. 28 Zaytuɲaŋey, nda jeejayɲaŋey kaŋ goo hondey gandaa here ra, Geder koyraa boro Bal-Hanaŋ ti jineboraa kaŋ ga huga nda tuurey wey. Yowaš ti jineboraa kaŋ ga huga nda jii jisantey. 29 Saroŋ koyraa boro Šitray ti jineboraa kaŋ ga huga nda hawey kaŋ ga kur Saroŋ kurdogey ra. Adilay izʼaroo Šafat ti jineboraa kaŋ ga huga nda hawey kaŋ goo goorey ra. 30 Obil kaŋ ti Isimayel boro ti jineboraa kaŋ ga huga nda yoowey. Meronot koyraa boro Yedaya ti jineboraa kaŋ ga huga nda farka woyey. 31 Hagri boro Yaziz ti jineboraa kaŋ ga huga nda adabba buuney. Borey wey kul ti jineboro kaŋ ga huga nda kokoyoo Dawda kabe almanoo.

Dawda goykaw maaney

32 Žonataŋ kaŋ ti Dawda baabaa armaa ti kokoyoo hoyraykaa, boro lakkalkoyni no, kokoyoo hantumkaa no. Hakmoni izʼaroo Yehiyel ga kokoyoo izey cawandi. 33 Ahitofel mo manʼti kala kokoyoo hoyraykaw. Arki boraa Hušay ti kokoyoo cere kaana. 34 Benaya izʼaroo Yoyada ka huru Ahitofel dogoo ra, nga nda Abiyatar. Žowab ti wongu-ize jamaa jineboraa.

28

Dawda cebe kaaray kaŋ Sulaymaana no ma Irkoy hugoo cin

1 Dawda na Izirayel jamaa boŋkoyney kul marga Žerizalem kaŋ ti alkabiilawey jineborey, nda kokoyoo goykey kondawey jineborey, nda wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jine, nda wongu-ize jineborey kaŋ goo zangu foo-foo (100) jine, nda jineborey kaŋ ga huga nda almanoo, nda jineborey kaŋ ga huga nda kokoyoo nda nga izʼarey adabba kur, nda goykaw beerey, nda wongu-izey gaabikoyney, nda wongaarey kul. 2 Kokoyoo Dawda tun ka kay nga cewey ga ka nee i se: «Agʼarmey, ay jamaa, wa haŋajer ya ne. Ay goo nda anniya ka hugu cin kaŋ ga tee nongoo kaŋ ra Abadantaa amaanaa sundukoo ga jisandi kaŋ ti ir Koyoo cee-jisidogoo. Ya nka soolu yʼa cin. 3 Amma Irkoy nee ya ne: ‹Manʼti ni no ma hugu cin ay maaɲoo ga, zama ni manʼti kala wongu-ize, nʼna kuri mun.› 4 Abadantaa, Izirayel Koyoo kʼay suuba ay baabaa hugoo borey kul ra kʼay tee Izirayel kokoyoo hala abada. A nka Žuda alkabiilaa suuba kʼa tee boŋkoyni. Woo banda ga, a nʼay baabaa hugoo suuba Žuda borey ra. Ay kan a se ay baabaa izʼarey ra, woo se a nʼay tee Izirayel kul se kokoy. 5 Abadantaa nʼay noo mo ize boobo, amma ay izʼarey kul ra, a nʼay izoo Sulaymaana suuba kʼa gorandi Abadantaa kokoytaraa ra Izirayel boŋ. 6 A nee ya ne: ‹Ni izʼaroo Sulaymaana no ma hugu nda nga batumawey cin ya ne, zama ya nkʼa suuba kʼa tee ay izʼaroo, agay, ay ga tee a se baaba.* 7 Nda a gaabandi ka dira ay yaamarey nda ay hantumey kaŋ kayandi bande sanda takaa kaŋ a gʼa tee hõ, ay ga nga kokoytaraa tabatandi hala abada.› 8 Adiši, sohõ Izirayel kul jine, nga kaŋ ti Abadantaa jamaa ir Koyoo jine kaŋ ga haŋadaŋ ir se, ay ga war bayrandi kaŋ war ma Abadantaa, war Koyoo yaamarey kul dii, war mʼi ka goy, hala ganda hennaa woo ma tee war wane, war izey kaŋ ga kaa war dumawey ga, war ga tubu abadante naŋ i se. 9 Haya kaŋ ti ni, ay izʼaroo Sulaymaana, nʼga hima ka ni baabaa Koyoo bay ka boori, mʼa gana nda ni binoo kul nda anniya henna, zama Abadantaa ga borey kul biney neeši, haya kul kaŋ goo boro lakkaloo ra, a gʼa bay. Nda nʼnʼa ceeci, a ga naŋ ma duu nga, amma nda nʼnʼa naŋ, nga mo ga wanji ni ga hala abada. 10 Nʼga hima ka bay sohõ kaŋ Abadantaa ka ni suuba hala ma hugu cin kaŋ ga tee nga nongu henanantaa. Woo ga, ma albarka daŋ ni boŋ ra ka goy.»

Dawda na Sulaymaana noo Abadantaa hugoo fasaloo

11 Dawda na Abadantaa hugoo šiifaa nda hugey fasaloo noo nga izʼaroo Sulaymaana se, nda nga almanoo jisidogey, nda nga soorohugey hugu-izey, nda nga hugoo gundoo hugu-izey, nda Irkoy sundukoo hugoo. 12 Haya kul kaŋ goo lakkaloo ra Abadantaa hugoo here: haya kaŋ ti batumawey kaŋ goo jeroo ga, nda Abadantaa almanoo jisidogey, nda haya henanantey jisidogoo, a nʼi kul fasaloo tee kʼa noo a se. 13 A na sargari juwalkey nda Lewi borey kondawey har a se, nda goy kul kaŋ ga hima ka tee Abadantaa hugoo ra, nda Abadantaa hugoo goyey jinawey kul. 14 Haya kul kaŋ hansandi nda wura, a ma tee goy kul kaŋ se a hansandi, a na ngi tiŋaa alkadaroo har a se. Haya kul kaŋ hansandi nda nzorfu kaaray, a ma tee goy kul kaŋ se a hansandi, a na nga tiŋaa alkadaroo har a se. 15 Fitilla gorodogey kaŋ teendi nda wura nda ngi wura fitillawey, a na ngi tiŋaa alkadaroo har a se. Fitilla gorodoo foo kul nda nga fitillawey, a na nga wuragoo tiŋaa alkadaroo har a se. Fitilla gorodogey kaŋ teendi nda nzorfu kaaray foo kul nda nga fitillawey, a na nga nzorfu kaaraa tiŋaa alkadaroo har a se ka sawa nda fitilla gorodoo foo kul nda nga goyoo, 16 takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine taabaley affoo kul wuragoo tiŋaa alkadaroo, nda nzorfu kaaray taabaley tiŋaa alkadaroo, 17 nda furšeti beerey, nda kusey, nda gullawey kaŋ teendi nda wura alhakiika, nda tuwey kaŋ teendi nda wura, i kul wuragoo tiŋaa alkadaroo, nda affoo kul nzorfu kaaraa tiŋaa alkadaroo, 18 nda dugu dullandidogoo kaŋ teendi wura alhakiika ra tiŋaa alkadaroo. A na torkaa kaŋ a ga hima kʼa tee, nda almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib kaŋ teendi nda wura, i ga ngi fatawey daaru Abadantaa amaanaa sundukoo boŋ kʼa daabu fasaloo har a se.

19 Dawda nee: «Abadantaa hunday kaboo ka hayey wey hantum, hala goy kul kaŋ ga teendi ma teendi ka sawa nda woo kul kaŋ a nʼa bayrandi ya ne.» 20 Dawda yee ka nee koyne nga izoo Sulaymaana se: «Ma albarka daŋ ni boŋ ra, ma bine tee ka goy. Masi hunbur, ni binoo masi dunbu, zama Irkoy Abadantaa kaŋ ti ay Koyoo goo ni bande, a si ni fur, a si ni yala, hala Abadantaa hugoo goyoo kul ma tee ka ben. 21 Sohõ sargari juwalkey, nda Lewi borey kondawey ne ti woo, i soolu goy kul se kaŋ ga teendi Abadantaa hugoo ra. Ni jeroo ga mo, goykawyaŋ goo no kaŋ ga ni gaa, anniya hennakoyniyaŋ, i ga wan goy dumi kul, nda boŋkoyniyaŋ, nda jamaa kul. Haya kul kaŋ nʼnʼa har, i gʼa tee.»

29

Borey kabuzaamaa Abadantaa hugoo cinayanoo se

1 Kokoyoo Dawda nee jamaa kul se: «Ay izʼaroo Sulaymaana kaŋ hinne no Abadantaa nʼa suuba, zanka no, a mana doona goyey wey dumey, ka gar goy beeri ti woo, zama hugu beeroo woo manʼti adamize hugu no, Irkoy Abadantaa wane nda a. 2 Ay nʼay hinagoo kul tee ka Irkoy hugoo jinawey soolu: wura, goyey kaŋ ga hima ka teendi nda wura se, nda nzorfu kaaray, goyey kaŋ ga hima ka tee nda nzorfu se, nda alhan, goyey kaŋ ga hima ka tee nda alhan se, nda guuru bibi, goyey kaŋ ga hima ka tee nda guuru bibi se, nda bundu, goyey kaŋ ga hima ka tee nda bundu se, nda oniks tondi, nda taalam tondi, nda tondi caarante dumi kul, nda tondi hay šenda dumi kul, nda tondi kaaray boobo. 3 Ka tonton woo kul ga, Irkoy hugoo bajoo maaganda se, agay hunday almanoo, wura nda nzorfu kaaray, ay gʼa noo ay Koyoo hugoo cinayanoo se ka tonton hayey cindey kul ga kaŋ ay nʼi soolu nongu henanantaa maaganda. 4 Ay ga Ofir gandaa wura ton zangu (100) noo, nda nzorfu kaaray alhakiika ton zangu hinka nda woyguu (250), ka hugu-izey cetewey daabu, 5 wura, goyey kaŋ ga hima ka teendi nda wura se, nda nzorfu kaaray, goyey kaŋ ga hima ka tee nda nzorfu se, nda goyey se kaŋ kabe goyteerey ga hima kʼi tee. Aywa, may no ma baa nga ma nga kabehayaa noo nda nga boŋ, nda nga anniyaa kul Abadantaa maaɲoo ga?»

6 Hugu boŋey, nda Izirayel alkabiilawey jineborey, nda wongu-izey jineborey kaŋ goo wongu-ize zenber foo-foo (1.000) jine, nda wongu-izey jineborey kaŋ goo zangu foo-foo (100) jine, nda kokoyoo goykaw-izey jineborey, i na ngi kabe almanoo noo nda ngi boŋ. 7 I na wura ton zangu nda woyye (170) noo, nda wura tamma boŋ zenber woy (10.000), nda haya kaŋ bisa nzorfu kaaray ton zangu hinza (300), nda alhan kaŋ ga too ton zangu iddu (600) cine, nda guuru bibi haya kaŋ ga too ton zenber hinza (3.000) nda haya. 8 Borey kaŋ goo nda tondi hay šenda kate ey kʼi jisi Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra. Yehiyel kaŋ ti Geršoŋ boro, nga ti alman talfikaa. 9 Hayey kul kaŋ jamaa nʼi noo nda ngi boŋ, biney ɲaali, zama i nka hayey wey noo nda ngi boŋ ka ngi biney kul noo Abadantaa se. Kokoyoo Dawda mo binoo hanse ka ɲaali.

Dawda Irkoy ŋaarayroo

10 Dawda na albarka daŋ Abadantaa se jamaa kul jine, Dawda nee: «Ir ga albarka daŋ ma ne waati kul hala abada, Abadantaa, ir baabaa Izirayel Koyoo, 11 Abadantaa, jeeray, nda hini, nda darža, nda annuura, nda beeray manʼti kala ni wane, zama haya kul kaŋ goo beenaa ra nda laboo ga, i kul ti ni wane Abadantaa. Kokoytaray mo ti ni wane, Abadantaa. Ni goo haya kul boŋ. 12 Alman nda darža si hun kala ni do, ni bara haya kul boŋ. Gaabi nda hini sii kala ni kaboo ra, ni kaboo mo no ma haya kul jer, nga no ma gaabi noo. 13 Sohõ ir Koyoo, ir ga albarka tee ma ne ka ni saabu ni maaɲoo daržaa se, 14 zama may ti agay, koyne mo ay jamaa ti may hala nongu kaŋ ra ir ma hin ka haya kaa kʼa noo ma ne nda takaa woo? Haya kul si hun kala ni do, woo kaŋ ir nʼa noo ma ne, ni hunday kaboo kʼa noo ir se. 15 Yawyaŋ ti ir ni jine, ir manʼti kala bisakawyaŋ, sanda ir baabey kul takaa. Aduɲɲa ra, ir zaarey manʼti kala tuuri bii, naata sii no. 16 Abadantaa, ir Koyoo, ni kaboo ra alman beeroo woo kul hun kaŋ ir nʼa soolu hala ir ma hugu cin ma ne ni maa henanantaa ga. Haya kul manʼti kala ni wane. 17 Ay Koyoo, ay ga bay kaŋ ni no ma boro binoo neeši, de mo bine šerrante no ma kan ma ne. Woo maaganda se ay na hayaa woo kul noo ma ne nda ay boŋ nda bine šerrante, agay mo ga ɲaali sohõ kaŋ ay ga dii ni jamaa kaŋ goo ne mo ga ngi kabehayaa noo nda ngi boŋ. 18 Abadantaa, Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Izirayel Koyoo, naŋ anniya hennaa woo nda lakkaloo woo ma cindi ni borey biney ra waati kul, ma biney daŋ ni here. 19 Naŋ ay izʼaroo Sulaymaana ma ni yaamarey, nda ni seedetarawey, nda ni hantumey gana, a ma dira i kul bande nda nga binoo kul, a ma hugu beeroo cin kaŋ se ay na hayey soolu.»

Sulaymaana goro kokoytaraa ra

20 Dawda nee jamaa kul se: «Wa albarka daŋ Abadantaa, war Koyoo se.» Woo ga, jamaa kul na albarka daŋ Abadantaa, ngi baabey Koyoo se. I gunguma ka sujudu Abadantaa nda kokoyoo jine. 21 Subaa ra, i na sargari kaa, i na sargari kukurante kaa Abadantaa se. Sargarey ti: Yaaru kobsi zenber foo (1.000), gaaru boŋ zenber foo (1.000), feeji-ize boŋ zenber foo (1.000), affoo kul nda nga sargari hari-haroo. I na sargari tana booboyaŋ kaa Izirayel kul se. 22 Hanoo woo, i ŋaa, i haŋ Abadantaa jine nda ɲaali beeri. I na Dawda izʼaroo Sulaymaana gorandi kokoytaraa ra nga cee hinkantoo, i nʼa yon Abadantaa jine kʼa tee boŋkoyni. I na Sadok mo yon kʼa tee sargari juwalkaw. 23 Sulaymaana goro Abadantaa kokoy gorodogoo boŋ, ka tee kokoy nga baabaa Dawda dogoo ra. Kokoytaraa boori a ga. Izirayel kul ga haŋajer a se. 24 Boŋkoyney, nda wongaarey, nda ba kokoyoo Dawda izʼarey cindey kul mo ga ngi boŋ yeeti ganda kokoyoo Sulaymaana se. 25 Abadantaa na beeray beeri daŋ Sulaymaana ga, a nʼa noo jeeray Izirayel kul jine. Kokoyey kaŋ goro a jine ka bisa Izirayel kokoytaraa ra, Abadantaa na nga kokoytaraa ra noo addawla ka bisa i kul.

Kokoyoo Dawda buuroo

26 Yišay izʼaroo Dawda na Izirayel kul laama. 27 A na jiiri woytaaci (40) tee a ga tee Izirayel se kokoy. A na jiiri iyye tee a ga goro Hebroŋ ka laama, a na jiiri waranza cindi hinza (33) tee a ga goro Žerizalem ka laama. 28 A buu žeenay henna ra, a duu aloomur boobo, nda alman nda beeray. Nga izʼaroo Sulaymaana tee kokoy dogoo ra.

29 Kokoyoo Dawda taarikey, za šintinoo ga hala benantaa ga, i hantumandi gunandikaa Samiyel taarikey ra, nda annabi Nataŋ taarikey ra, nda gunandikaa Gad taarikey ra. 30 Nga kokoytaraa waatoo hayey kul, nda nga hinoo, nda haya kul kaŋ tee a ga nda Izirayel gandaa ga, nda hayey kaŋ teendi ganda cindey kokoytarawey ga, i hantumandi i ra.

* 1:6 1.6 Difat, hantum fooyaŋ ga nee Rifat, Šintinoo 10.3.

† 1:34 1.34 Izirayel da ti Yakuba.

* 2:7 2.7 Akar da se i ga nee Akaŋ Žozuwe 7.1ra.

† 2:18 2.18 nga wandey Azuba nda Yeriyot, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti nga wandoo Azuba kaŋ maa faa ti Yeriyot.

* 3:16 3.16 Yekoniya da se i ga nee Yoyakin, Kokoyey 2to 24.6, 8–17ra.

* 4:22 4.22 kaŋyaŋ na Mowab gandaa nda Yašubi-Lehem koyraa laama, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti kaŋyaŋ, za i mana willi ka koy goro Lehem koyraa ra, i na Mowab gandaa woyyaŋ zaa.

† 4:41 4.41 hukkumey say, ka Mawoŋ borey wii, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hukkumey nda ngi gorodogey kayri.

* 5:25 5.25 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 6:42 6.42 Kabuyaney 35.9–34.

* 7:35 7.35 Helem da se i ga nee Hotamsorro 32to ra

* 8:33 8.33 Ešbal da se i ga nee Iš-Bošet Samiyel 2to 2.8ra.

† 8:34 8.34 Merib-Bal da se i ga nee Mefibošet Samiyel 2to 4.4ra.

* 9:39 9.39 Zamnaa 8.33.

† 9:40 9.40 Zamnaa 8.34.

* 11:8 11.8 Milo dogoo maanaa ti i nʼa too nda labu.

* 12:23 12.23 ma boobo ka tee sanda Irkoy wongu-ize jama, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hanse ka boobo.

* 15:15 15.15 Fattaroo 25.13–14.

* 16:18 16.16–18 Šintinoo 12.7; 26.3; 28.13.

* 17:10 17.10 hugu ne ra manʼti kala ka duu izeyaŋ.

† 17:25 17.25 Sorro 10to.

* 22:9 22.9 Ebere hantumoo ra, Sulaymaana nda baani, kalimawey ga baa ka hima.

* 24:2 24.2 Sargarey 10.1–2.

* 25:1 25.1 wongu-izey jineborey, hantum fooyaŋ ga nee Irkoy hugoo goykey jineborey, zamnaa 26.26.

* 27:7 27.7 Samiyel 2to 2.18.

† 27:23 27.23 Šintinoo 15.5; 22.17; 26.4.

* 28:6 28.6 Zamnaa 22.10.

Taarikey 2to

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

Taarikey citaabu hinkantoo

Citaaboo fahamandiroo

Sanda takaa kaŋ nda a harandi Taarikey citaabu jinaa fahamandiroo ra, boroyaŋ ga hongu kaŋ sargari juwalkaa Ezra ka Taarikey citaabu jinaa nda ihinkantoo hantum.

Taarikey citaabu hinkantoo woo ga šelaŋ kokoyoo Dawda izʼaroo Sulaymaana laamaa waatoo ga, nda Žeroboham, nda Roboham ga. A ga šelaŋ Žuda kokoyey ga. Ir ga dii mo kaŋ Babiloŋ borey kaa ka Žerizalem tangam, kʼa halaci, ka Žuda borey dii ka koy nda ey Babiloŋ. Woo banda ga, kokoyoo Sirus kaa ka Žerizalem borey kaa kabe ra kʼi ka willi Žerizalem.

Taarikey citaabu hinkantoo woo gʼir cebe kaŋ kokoyoo Ezekiyas, nda kokoyoo Žoziyas tee kokoy hennayaŋ, zama i dira Abadantaa fondaa bande, i na Irkoy hunburay daŋ jamaa biney ra. Ngi waatoo ra gomni huru gandaa ra.

Citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje hinka:

1. Kokoyoo Dawda izʼaroo Sulaymaana laamaa (zamna 1na—9to)

2. Žuda kokoyey laamaa ka koy hala waatoo ga kaŋ Nebukanezar na Žerizalem dii nda Babiloŋ koyyanoo (zamna 10to—36to)

1

Sulaymaana na lakkal ceeci Irkoy ga kaŋ nda nga ga laama

(Kokoyey 1na 3.4–15)

1 Dawda izʼaroo Sulaymaana laamaa duu gaabi. Abadantaa, nga Koyoo goo a bande, de mo a hanse ka Sulaymaana jer.

2 Sulaymaana cee ka šelaŋ Izirayel kul se, wongu-ize jineborey kaŋ goo aru zenber foo-foo (1.000) jine nda wey kaŋ goo aru zangu foo-foo (100) jine se, nda alkaaley se, nda Izirayel alwakiiley kul se kaŋyaŋ ti Izirayel hugu boŋey se. 3 Sulaymaana koy, nga nda margaroo woo kul sargari kaadogoo ra kaŋ goo Gabawoŋ koyraa ra, zama no din no Irkoy cere kubayyan hukkumoo goo kaŋ Abadantaa tamoo Musa nʼa tee saajoo ra.

4 Amma Abadantaa sundukoo, Dawda nʼa ka hun Kiryat-Yarim ka koy nda a nongoo ra kaŋ a nʼa hanse a se, a nka hukkum cin a se Žerizalem. 5 Hur izʼaroo Uri, nga izʼaroo Besalel, sargari tonadogoo kaŋ a nʼa tee nda alhan kaŋ goo no din, a nʼa daŋ Abadantaa gorodogoo jine. No din no Sulaymaana nda jamaa ga Abadantaa ceeci. 6 Sulaymaana koy alhan sargari tonadogoo ra, Abadantaa jine cere kubayyan hukkumoo do, a na adabba boŋ zenber (1.000) kaa sargari kukurante. 7 Hanoo din cijinoo hunday, Irkoy na nga boŋ cebe Sulaymaana se, a nee a se: «Hayaa wiri ay ga kaŋ ni baa, ay gʼa noo ma ne.» 8 Sulaymaana na Irkoy zaabi ka nee: «Ni ka borohennataray beeri tee ay baabaa Dawda se, nʼnʼay gorandi kokoytaraa ra dogoo ra. 9 Sohõ Irkoy Abadantaa, yala ni šennoo kaŋ nʼnʼa har ay baabaa Dawda se ma tabati, zama ni kʼay gorandi kokoytaraa ra jama boŋ kaŋ ga boobo sanda labutaasi gurunbey. 10 Adisi ay noo lakkal nda bayray hala ya takaa bay kaŋ nda ay ga dira jamaa woo jine. Nda manʼti woo, may no ma hin ka ni jamaa beeroo juwal?»

11 Irkoy nee Sulaymaana se: «Zama de woo ti hayaa kaŋ goo ni binoo ra, mana alman wiri, wala arzaka, wala darža, wala ni iberey buuroo, mana ba aloomur wiri, lakkal nda bayray no nʼnʼi wiri hala ma duu kʼay jamaa juwal kaŋ se ay na ni tee kokoy. 12 Woo ga, nʼga duu lakkal nda bayray. Ay ga ni noo alman mo, nda arzaka, nda darža. Kokoyey kaŋ kaa ni jine nda wey kaŋ ga kaa ni dumaa ga, i si duu ni wanoo cinaa.» 13 Sulaymaana hun sargari kaadogoo ra kaŋ goo Gabawoŋ, a hun nongoo kaŋ ra cere kubayyan hukkumoo goo ka kaa Žerizalem, a goro ka Izirayel laama.

Sulaymaana almanoo nda nga daržaa

(Kokoyey 1na 10.26–29; Taarikey 2to 9.25–28)

14 Sulaymaana na bari torkayaŋ nda bari kaarukawyaŋ marga, torka zenber foo nda zangu taaci (1.400) bara a se, nda bari kaarukaw zenber woy cindi hinka (12.000). A na affooyaŋ gorandi koyrawey ra kaŋ ra nga torkawey goo, a na jerey jisi nga jere Žerizalem. 15 Kokoyoo na nzorfu kaaray nda wura boobandi Žerizalem ni mma nee labu. Sedere tuurey mo boobo gandaa ra, sanda takaa kaŋ nda jeejayɲaŋey goo hondey gandaa here ra. 16 Sulaymaana baryey si hun a se kala Misira gandaa nda Silisi gandaa ra. Kokoyoo maamalakey no ma koy i day Silisi ka kate ey. 17 I ga kate torkayaŋ nda bariyaŋ, torka foo kul hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu iddu (600), bari foo hayoo manʼti kala nzorfu kaaray tamma zangu nda woyguu (150). Maamalakey ga kate mo bariyaŋ kʼi neere Heti borey kokoyey se nda Siiri borey kokoyey se.

Sulaymaana na Irkoy hugoo cinaroo soolu

(Kokoyey 1na 5.15–32; 7.13–14)

18 Sulaymaana yaamar kaŋ ngi ma hugu cin Abadantaa maaɲoo ga nda ka kokoy hugu cin nga hunday se.

2

1 Sulaymaana na boro zenber woyye (70.000) zaa kaŋ ga jinay jere, nda boro zenber woyyaaha (80.000) kaŋ ga tondi hoy tondi hondoo ra, nda boro zenber hinza nda zangu iddu (3.600) kaŋ gʼi lakkal.

2 Sulaymaana daŋ i ma nee Tir koyraa kokoyoo Hiram se: «Hayaa tee ya ne kaŋ nʼnʼa tee ay baabaa Dawda se kaŋ se nʼna sedere bundu sanba hala a ma hugu cin kaŋ ra a ga goro. 3 Agay, ay ga hugu cin ay Koyoo, Abadantaa maaɲoo ga, hugoo woo ga yeetandi jere ga a se ka dugu hew kaanayaŋ dullandi Abadantaa jine, waati kul ka takula jisi a jine, ka sargari kukuranteyaŋ kaa a se subbaahi nda alaasar, nda hunanzamzaarey hane, nda handu kayyaney hane, nda jingarey kaŋ ga tee ir Koyoo, Abadantaa maaɲoo ga. Wey ti hayayaŋ kaŋ Abadantaa nʼi kayandi Izirayel se hala abada. 4 Hugoo kaŋ ay gʼa cin ga hima ka beeri, zama ir Koyoo bisa koyey kul. 5 Amma may bara nda hini ka hugu cin a se, zama beenawey nda ngi beeriyanoo kul si hin kʼa zaa? Adiši agay ti may ka hugu cin a se, nda manʼti ka dugu dullandi a jine? 6 Sohõ, aru sanba ya ne kaŋ ga tee goni wura goyyan ra, nda nzorfu kaaray, nda alhan, nda guuru bibi, nda ka šiini ciray henna daŋ, nda šilli ciray zaram, nda ibula, nda kaŋ ga wan ka haya žeeri. A ga goy ay kabe goyteerey bande, wey kaŋ ay baabaa Dawda nʼi zaa kaŋ goo ay do Žuda gandaa ra nda wey kaŋ goo Žerizalem. 7 Sedere bundu, nda sipres bundu, nda santal bundu sanba ya ne ka hun Libaŋ. Agay, ay ga bay kaŋ ni borey ga wan Libaŋ bundu dunbuyan. Ay borey ga hanga ni borey. 8 I ma bundu boobo soolu ya ne, zama hugoo kaŋ ay gʼa cin beeriyanoo ga kayfandi. 9 Ni borey kaŋ ga tuurey dunbu, ay gʼi noo alkama durante ton zenber iddu (6.000), nda orž ton zenber iddu (6.000), nda alaneb hari moora liitar zenber zangu yaaha (800.000), nda jii liitar zenber zangu yaaha (800.000).»

10 Tir kokoyoo Hiram na bataga hantum Sulaymaana se kʼa zaabi, a nee: «Abadantaa mma baa nga jamaa, woo se a na ni tee i se kokoy.» 11 Hiram yee koyne ka nee: «Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ na beenaa nda laboo tee, zama a na izʼaru kaŋ goo nda lakkal, nda fahamay, nda bayray noo Dawda se kaŋ ga hugu cin Abadantaa se, ka kokoy hugu cin nga boŋ se. 12 Sohõ da ay ga goykaw goni, lakkalkoyni sanba ma ne, maaɲoo ti Huram-Abi, 13 ɲaŋoo manʼti kala Dan alkabiilaa foo izewoy, baaboo ti Tir boro. A ga wan wura nda nzorfu kaaray goyyan, nda alhan, nda guuru bibi, nda tondi nda bundu, a ga wan šiini ciray henna nda ibula daŋyan, nda šukka baana nda šilli ciray goyyan. A ga wan haya žeeriyan dumi kul, goy kul kaŋ nondi a se, a ga wan kʼa tee nga nda ni kabe goyteerey, nda wey kaŋ cindi ay koyoo, ni baabaa Dawda bande. 14 Sohõ ni, ay koyoo ma alkama, nda orž, nda jii, nda alaneb hari mooro kaŋ nʼnʼa har sanba ni tamey se. 15 De ir, ir ga Libaŋ bundu kaŋ ga too ma ne dunbu, ir gʼi fur teekoo ra kʼi doyandi kʼi sanba hala Žafa koyraa ra. Woo banda ga, ni, nʼgʼi ka žigi ka koy Žerizalem.»

16 Sulaymaana na yawey kul kabu kaŋ goo Izirayel gandaa ra, wey kaŋ nga baabaa Dawda nʼi kabu. I tee boro zenber zangu nda zenber woyguu cindi hinza nda zangu iddu (153.600). 17 A na boro zenber woyye (70.000) kayandi jinay jereyan se, nda boro zenber woyyaaha (80.000) kaŋ ga tondi hoy tondi hondoo ra, nda boro zenber hinza nda zangu iddu (3.600) kaŋ ga goyey lakkal, i ga jamaa goyandi.

3

Irkoy hugoo cinayanoo

(Kokoyey 1na 6.1–38)

1 Kokoyoo Sulaymaana šintin ka Abadantaa hugoo cin Žerizalem, Moriya tondi hondoo boŋ, nongoo kaŋ ra Abadantaa bangay nga baabaa Dawda se, nongoo no kaŋ Dawda nʼa hanse Žebus boraa Ornaŋ taasu kar ganganoo ra. 2 A mana šintin ka hugoo cin kala nga laamaa jiiri taacantoo, handu hinkantoo, jirbi hinkantoo hane.

3 Asaasoo kaŋ ra Sulaymaana na Irkoy hugoo cin manʼti kala: kabedaaru woydu (60) kuuyan, neešiyan žeenaa kabedaaruyanoo no, nda kabedaaru waranka (20) hayyan. 4 Šiifaa kaŋ goo hugu beeroo jine goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan, nga nda Irkoy hugoo hayyanoo ga sawa, nga kayyanoo ti kabedaaru zangu nda waranka (120). A na gundoo daabu nda wura alhakiika. 5 A na hugu beeroo gundoo daabu nda sipres bundu, a nʼa daabu nda wura alhakiika, a na teenayɲaayaŋ nda šešeriyaŋ daŋ a ga. 6 A na hugoo gundoo taalam nda tondi hay šendayaŋ. Wuragoo mana hun kala Parwayim gandaa ra. 7 A na hugoo garbundey, nda miɲey, nda nga cetewey, nda nga ganbey daabu nda wura, a na almalaykayaŋ kaŋ se i ga nee šerib žeeri cetewey ga.

8 Woo banda ga, a na nongu henanantey ihenanantaa hugoo tee. Kuuroo manʼti kala kabedaaru waranka (20), nga nda hugoo hayyanoo ga sawa, nga hayyanoo mo ti kabedaaru waranka (20). A nʼa daabu nda wura alhakiika ton waranka (20). 9 Wura pontey tiŋaa ti garam zangu iddu (600). A na soorohugu-izey mo daabu nda wura.

10 Nongu henanantey ihenanantaa hugoo ra, a na almalayka hinka kaŋ se i ga nee šerib kaŋ hansandi nda guuru mennante daŋ i ra, a nʼi daabu nda wura. 11 Šeribey fatawey cere ra goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan. Šerib jinaa fataa kuuroo kaŋ ti kabedaaru guu kuuyan ga tuku hugoo cetaa ga, fataa faa kuuroo kaŋ ti kabedaaru guu kuuyan ga tuku šerib faa fataa ga. 12 Šerib hinkantoo fataa kuuroo kaŋ ti kabedaaru guu kuuyan ga tuku hugoo cetaa ga, fataa faa kuuroo kaŋ ti kabedaaru guu kuuyan ga tuku šerib jinaa fataa ga. 13 Šeribey wey fatawey ga feera, ngi kuuroo ti kabedaaru waranka (20). I mma kay ngi cewey ga, ngi ndumey goo hugoo here. 14 A na rido tee nda šukka bula, nda iciray henna, nda šilli ciray zaram, nda šukka baana. Nga banda ga, a na šeribey daŋ a ga.

Irkoy hugoo alhan ganjey nda sargari tonadogoo

(Kokoyey 1na 7.15–22)

15 A na ganji hinka tee kaŋ goo nda kabedaaru waranza cindi guu (35) kayyan Irkoy hugoo jine heroo ra, ka daabirji daŋ boŋey ga kaŋ goo nda kabedaaru guu. 16 A na šešeriyaŋ tee sanda wey kaŋ cindi kunehere hugoo ra, a nʼi daŋ ganjey boŋey boŋ, a na grenad-ize zangu (100) tee kaŋ a nʼi daŋ šešerey ga. 17 A na ganjey kayandi Irkoy hugoo jine, affoo goo kabe guma here, affaa kabe waawa here, kabe gumaa here wanoo a na maaɲoo daŋ Yakin (maanaa «Irkoy ga tabati»), kabe waawaa here wanoo a na maaɲoo daŋ Bowazu (maanaa «Irkoy goo nda hinay»).

4

1 Sulaymaana na sargari tonadoo tee nda alhan, a goo nda kabedaaru waranka (20) kuuyan, hayyanoo ti kabedaaru waranka (20), nga kayyanoo ti kabedaaru woy (10).

Alhan hanfi beeroo nda alhan taasawey

(Kokoyey 1na 7.23–26)

2 Woo banda ga, Hiram na alhan mennante doori mul ra ka hanfi beeri tee, maaɲoo ti «teekoo». Boŋ faa ka koy boŋ faa ga ti kabedaaru woy (10), nga kunturoo kul mma gunguti, nga kayyanoo ti kabedaaru guu, nga kuubi-ka-beraa ti kabedaaru waranza (30). 3 Hanfoo miɲoo cire a na hawyaŋ tee kʼi daŋ kuubi-ka-beraa kul bande kʼa taalam, kabedaaru foo kul ize woy (10) goo a ga. Hawey goo sorro hinka ra, ngi nda alhan hanfoo kul ka karandi guuru follokaa ra. 4 Hanfoo gorandi alhan haw woy cindi hinka (12) boŋ, ihinza ga hawsa here tenje, ihinza ga waynakaŋay here tenje, ihinza ga gurma here tenje, ihinza ga waynahunay here tenje, hanfoo goo i boŋ, ngi kul dumawey ga koy kunehere. 5 Hanfoo meefendoo wargayanoo ti kabetaami foo. Miɲoo teendi sanda hari haŋpoti mee, nga assuuraa ma nee kutukurya. Liitar zenber zangu nda zenber waranka (120.000) cine no a ga zaa. 6 A na hanfi woy (10) tee, a na igguu daŋ kabe guma here, igguu iwaawa here, i ma tee ɲumaydoo, sargari kukurantaa jinawey no ma ɲumandi a ra. Hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo» teendi hala sargari juwalkey ma ɲumay a ra.

Irkoy hugoo guuru jinawey

(Kokoyey 1na 7.40–51)

7 Sulaymaana na fitilla gorodoo woy (10) tee nda wura, ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi ngi here, a nʼi jisi Irkoy hugoo ra, igguu kabe guma here, igguu iwaawa here. 8 A na taabal woy (10) tee kʼi jisi Irkoy hugoo ra, igguu kabe guma here, igguu iwaawa here. A na wura kusu zangu (100) mo tee. 9 A na sargari juwalkey batumaa nda batuma beeroo tee, a na batumaa miɲey tee, a na ganbey daabu nda alhan. 10 A na hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo» gorandi Irkoy hugoo se kabe guma here, waynahunay ka koy gurma kaboo tenje.

11 Huram na boosu kaa jinawey, nda pelley, nda kusey tee. Takaa woo nda a na goyey benandi kaŋ a nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Irkoy hugoo ra, goyey ti: 12 ganji hinka, nda ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ, nda guuru fun-funante hinkaa kaŋ ga ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 13 nda grenad-ize zangu taaci (400) guuru fun-funante hinkaa se, grenad-ize sorro hinka guuru fun-funante foo kul se, ka ganji daabirji hinkaa kaŋ goo ganji hinkaa boŋ daabu, 14 a na torkawey tee, a na hanfey tee kaŋ goo torkawey boŋ, 15 nda hanfi beeroo kaŋ se i ga nee «teekoo», nda haw woy cindi hinkaa (12) kaŋ goo a cire, 16 boosu kaa jinawey, nda pelley, nda furšeti beerey. Jinawey wey kul kaŋ Huram-Abi nʼi tee kokoyoo Sulaymaana se Abadantaa hugoo se mana teendi nda kala alhan yutta. 17 Žurdeŋ isaa gooroo ra kokoyoo nʼi mennandi, laboo tafayyanoo ga, Sukot koyraa nda Sereda koyraa game. 18 Sulaymaana na jinawey kul tee, ngi booboyanoo se boro si hin ka alhanoo tiŋaa hinnaa bay. 19 Sulaymaana na Irkoy hugoo jinawey kul tee mo: sargari tonadogoo kaŋ teendi nda wura, nda taabaley kaŋ ga i ga takulawey kaŋ jisandi Irkoy se daŋ, 20 nda fitilla gorodogey kaŋ teendi nda wura alhakiika nda wura fitillawey kaŋ i ga hima kʼi diinandi ka sawa nda woo kaŋ harandi kunehere hugoo miɲoo jine, 21 nda kutukurya biyey, nda fitillawey, nda kanbey kaŋ ga fitilla zaara boosoo dunbu, i kul ti wura alhakiika, 22 nda huryawey, nda kusey, nda potey, nda dugu canbey, i kul teendi nda wura alhakiika. Hugoo kunehere miɲey, nongu henanantey ihenanantaa ganbey nda Irkoy hugoo miɲey mana teendi nda kala wura.

5

1 Takaa woo nda goyey kul kaŋ Sulaymaana nʼi tee Abadantaa hugoo se ben. Sulaymaana kate jinawey kaŋ nga baabaa Dawda nʼi daŋ jere ga Abadantaa se kaŋ ti nzorfu kaaray, nda wura, nda jinawey jerey. A nʼi jisi Irkoy hugoo alman jisidogey ra.

Sulaymaana na amaanaa sundukoo jisi Irkoy hugoo ra

(Kokoyey 1na 8.1–13)

2 Alwaatoo woo ra, kokoyoo Sulaymaana na Izirayel boro beerey kaŋ ti alkabiilawey boŋkoyney, nda Izirayel borey hugu boŋey marga Žerizalem, i ma kaa ka Abadantaa amaanaa sundukoo zaa ka hun Dawda koyraa ra kaŋ ti Siyoŋ kʼa ka žigi ka koy hala Irkoy hugoo ra. 3 Izirayel arey kul kaa ka marga kokoyoo do jingaroo* se, a si tee kala handu iyyantoo ra. 4 Izirayel boro beerey kul kaa, Lewi borey na sundukoo jere. 5 I na sundukoo ka koy, nda cere kubayyan hukkumoo, nda jinay henanantey kul kaŋ goo hukkumoo ra. Sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey kʼi zaa ka koy Irkoy hugoo ra. 6 Kokoyoo Sulaymaana nda Izirayel jamaa kul kaŋ goo a jere, i kul goo sundukoo jine, i ga alman buuna nda ibeeri kaa sargari, ngi booboyanoo se boro si hin kʼi kabu ka ngi hinnaa bay.

7 Sargari juwalkey koy nda Abadantaa amaanaa sundukoo kʼa jisi nga dogoo ra, Irkoy hugoo kuneheroo ra, nongu henanantey ihenanantaa ra, almalaykey kaŋ se i ga nee šerib fatawey cire. 8 Šeribey nka ngi fatawey daaru sundukoo jisidogoo boŋ. Ngi fatawey ga sundukoo nda bundey kaŋ gʼa zaa kul daabu. 9 Bundey ga kuu, boro si dii ey nda manʼti boŋey hinne, nda boro goo kunehere hugoo miɲoo ga, nongoo kaŋ ra sundukoo goo, amma boro si hin ka bara taray ka dii ey. Sundukoo goo no din hala hõ. 10 Haya kul sii sundukoo ra nda manʼti walha hinkaa hinne kaŋ Musa nʼi daŋ a ra Horeb tondi hondoo boŋ waatoo kaŋ Abadantaa na amaana daŋ nga nda Izirayel borey game, waatoo kaŋ i fatta Misira.

11 Sargari juwalkey fatta nongu henanantaa ra. I kul na ngi boŋ yeeti jere ga Irkoy se, bila konday fay-fayyan. 12 Lewi borey kul kaŋ ti doonikawyaŋ, Asaf, nda Hemaŋ, nda Yedutun, nda ngi izʼarey, nda ngi armey, i kul, šukka baana bankaaray goo i ga, i goo sargari tonadogoo waynahunay caraa here. Guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda kurbuyaŋ, nda kuntijiyaŋ goo i kone, de mo sargari juwalkaw boro zangu nda waranka (120) kaŋ ga laati beeri kar goo jere ga. 13 Waatoo kaŋ laati beeri karkey, nda donkey jindey marga ka tee affoo ka Abadantaa saabu ka albarka daŋ a se, i na jinde jer ka ngi laati beerey hẽenandi, nda guurey kaŋ ga kara-kara, nda hooray jinawey jerey kar ka Abadantaa saabu ka nee:

«Nda cimi, Abadantaa ga boori,

nga borohennataraa si ben abada!»†

Alwaatoo din da ra, Abadantaa hugoo too met nda duula. 14 Sargari juwalkey mana hin ka goy koyne duulaa sabbu se, zama Abadantaa daržaa na Irkoy hugoo too met.

6

1 Waatoo din Sulaymaana nee: «Abadantaa, ni ka nee kaŋ nʼsi goro kala kubay bibi tik ra. 2 Aywa, agay, ay na hugu henna alhakiika cin ma ne kaŋ ga tee ni gorodogoo, nʼga goro a ra hala abada.»

Sulaymaana šenney Irkoy hugoo ga

(Kokoyey 1na 8.14–21)

3 Kokoyoo bere Izirayel margaroo here ka gaara i kul se. Izirayel margaroo kul goo ma kay. 4 A nee: «Ay ga albarka daŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo se kaŋ šelaŋ nda nga miɲoo ay baabaa Dawda se, nga kabey na hayaa tee kaŋ a nʼa har ka nee: 5 ‹Za hanoo kaŋ ay nʼay jamaa fattandi Misira gandaa ra, ay mana koyra suuba Izirayel alkabiila kul koyra ra kaŋ ma hugu cin hala ay maaɲoo ma bara a ga, ay mana boro suuba a ma tee Izirayel, ay jamaa se jinehun. 6 Amma ay na Žerizalem suuba hala ay maaɲoo ma bara a ga, de mo ay na Dawda suuba hala a ma tee Izirayel, ay jamaa se jinehun.› 7 A goo ay baabaa Dawda binoo ra nga ma hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 8 Amma Abadantaa nee ay baabaa Dawda se: ‹Zama a goo ni binoo ra ma hugu cin ay maaɲoo ga, haya henna no kaŋ goo ni binoo ra. 9 Amma manʼti ni no ma hugoo cin. Ni izʼaroo, woo kaŋ hun ni hamoo ra, nga no ma hugoo cin ay maaɲoo ga.›» 10 Sulaymaana yee koyne ka nee: «Abadantaa na hayaa tee kaŋ a nʼa har. Ay huru ay baabaa Dawda dogoo ra ka goro kokoytaraa ra Izirayel jamaa boŋ sanda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. Ay na hugoo cin Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 11 Ay na sundukoo kaŋ ra Abadantaa amaanaa šenney goo jisi a ra, amaanaa kaŋ a nʼa daŋ nga nda Izirayel game.»

Sulaymaana Irkoy ŋaarayroo

(Kokoyey 1na 8.22–53)

12 Sulaymaana kay Abadantaa sargari tonadogoo jine ka Izirayel margaroo kul tenje. A na nga kabey jer. 13 Sulaymaana na tintim foo tee nda alhan, a nʼa daŋ batumaa gamoo ra, nga kuuroo ti kabedaaru guu, nga hayyanoo kabedaaru guu, nga kayyanoo kabedaaru hinza. A kay a boŋ, a sonbu kanjey ga Izirayel margaroo kul tenje, a na nga kabey jer beenaa here, 14 a nee: «Ya Abadantaa, Izirayel Koyoo, koy kul sii no sanda ni cine beenaa ra wala laboo ga. Ni tamey kaŋ ga ni fondaa gana nda ngi binoo kul, nʼga amaanaa too kaŋ goo ni nda ey game ka borohennataray tee i se. 15 Woo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se, woo kaŋ ni hunday miɲoo nʼa har, ni hunday kaboo nʼa tee hõ. 16 Sohõ Abadantaa, Izirayel Koyoo, hayaa tee kaŋ nʼnʼa har ni tamoo, ay baabaa Dawda se ka nee: ‹Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga goro Izirayel borey kokoy gorodogoo ra ay jine, nda de ni izʼarey na lakkal daŋ ngi dira takaa se kʼay ašariyaa gana sanda takaa kaŋ nda ni dira ay jine.› 17 Sohõ Abadantaa, Izirayel Koyoo, yala šennoo kaŋ nʼnʼa har ni tamoo Dawda se ma tabati.

18 Amma nda cimi, Irkoy ga kaa ka goro laboo ga adamizey bande wala? Beenawey nda ngi beeriyanoo kul si hin ka ni zaa, soko hugoo woo kaŋ ay nʼa cin. 19 Woo kul, Abadantaa, ay Koyoo, haŋajer ni tamoo ŋaarayroo nda suurandiyanoo se, ma maa wurroo nda ŋaarayroo kaŋ agay, ni tamoo gʼa tee ma ne. 20 Yala ni moɲey ma bara hugoo woo ga cijin nda zaari kʼa hawgay, nongoo kaŋ ga ni nee kaŋ nʼga ni maaɲoo daŋ. Haŋajer ni tamoo ŋaarayroo se kaŋ a gʼa tee ne ra. 21 Haŋajer ni tamoo nda ni jamaa Izirayel suurandiyaney se waati kaŋ i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray. Haŋajer ir se za beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ir se, ma yaafa ir se.

22 Boro kaŋ duu nga cinaa ga zunubu, de i nee kaŋ boraa ma žee, nda a kaa ni sargari tonadogoo jere žeeyanoo se hugoo woo ra, 23 ma haŋajer i se za beenaa ra ka misoo woo guna, ma goy ka ni tamey ciiti ka tooɲekaa banandi ka nga goy futaa kaŋandi a boŋ, ka šerrantaa henanandi ka sawa nda nga šerreyanoo.

24 Nda iberiyaŋ na Izirayel, ni jamaa kar, zama Izirayel na zunubu tee ni ga, nda i yee kate ni ga ka ni maaɲoo beerandi, ka ni ŋaaray ka ni suurandi hugoo woo ra, 25 ma haŋajer i se za beenaa ra, ma ni jamaa Izirayel zunuboo yaafa. Mʼi willi kate gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ngi nda ngi baabey se.

26 Nda beenaa daaba, de ncirɲi si kaŋ, zama i na zunubu tee ma ne, nda i bere nongoo woo here ka ni ŋaaray, ka ni maaɲoo beerandi, ka ngi zunuboo naŋ ka kaa ni ga, zama nʼnʼi taabandi, 27 ma haŋajer i se beenaa ra, ma ni tamey kaŋ ti ni jamaa Izirayel zunuboo yaafa. Ma fondo hennaa cebe i se kaŋ i ga hima kʼa gana, ni gandaa kaŋ nʼnʼa noo ni jamaa se sanda tubu noo ncirɲi.

28 Nda heray kaa gandaa ra, wala sorfa, wala kogay, wala ka dumari-izey funbandi, wala ndoo, wala ndoo-ize, wala nda iberiyaŋ kaa ka ni jamaa wanga kʼa daŋ game kʼa dii nga gandaa koyrawey ra, nda dori dumi kul kaŋ no, wala wirci dumi kul kaŋ no, 29 nda ni jamaa Izirayel boro foo wala ni jamaa kul na nga doroo nda nga bonaa bay, nda a na ni ŋaaray ka ni suurandi, nda a na nga kabey jer hugoo woo here ka ni ŋaaray, 30 ma haŋajer a se za beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Ma yaafa, ma boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo, zama nʼga bine bay, nda cimi, ni hinne no ma adamize bine bay. 31 Nda woo teendi, i ga hunbur ni, i ga ni fondaa gana jirbey kul kaŋ i gʼi tee gandaa ra kaŋ nʼnʼa noo ir baabey se.

32 Taka follokaa no yawoo se kaŋ manʼti ni jamaa Izirayel boro. Nda a kaa ka hun nongu mooro ra ni maa beeroo, nda ni kabe gaabantaa hinoo sabbu se, nda a bere hugoo woo here ka ni ŋaaray, 33 ma haŋajer a se za beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo. Haya kul kaŋ nda a na ni ŋaaray, mʼa tee a se hala laboo kul jamawey ma ni maaɲoo bay, ka hunbur ni sanda takaa kaŋ nda ni jamaa Izirayel ga hunbur ni, i ma bay mo kaŋ hugoo woo kaŋ ay nʼa cin, ni maaɲoo no ma ciyandi a ga.

34 Waati kaŋ ni jamaa fatta ka koy nga iberey wongu, a ma tee nongu kul kaŋ ra nʼnʼi sanba, nda i bere koyraa woo here kaŋ nʼnʼa suuba nda hugoo here kaŋ ay nʼa cin ni maaɲoo ga, nda i na ni ŋaaray, 35 za beenaa ra, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyanoo se ka ngi almuraadoo hanse.

36 Nda i na zunubu tee ma ne, zama boro sii no kaŋ si zunubu tee, nda ni futu i ga kʼi daŋ ngi iberey kabey ra kaŋ hin ey, ka koy nda ey ngi gandaa ra kʼi daŋ tamtaray, a ma tee ganda mooro wala imaana, 37 i diyandi ka koy nda ey gandaa kaŋ no ra, nda no din ra i na lakkal barmay, nda i tuubi ka ni suurandi tamtaraa gandaa ra ka nee: ‹Ir na zunubu tee, ir na laybu tee, ir na goy futu tee›, 38 gandaa kaŋ ra i koy nda ey kʼi daŋ tamtaray ra, nda i tuubi ka kaa ni ga nda ngi binoo kul, nda ngi hundoo kul, ka bere gandaa here, gandaa kaŋ nʼnʼa noo ngi baabey se, de mo i bere koyraa here, koyraa kaŋ nʼnʼa suuba, ka bere hugoo here kaŋ ay nʼa cin ma ne, ka ni ŋaaray, 39 za beenaa ra kaŋ ti ni gorodogoo, haŋajer ngi ŋaarayroo nda ngi suurandiyaney se ka ngi almuraadoo hanse. Yaafa ni jamaa se kaŋ na zunubu tee ma ne.

40 Sohõ ay Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, ma ɲeli, de mo ma haŋajer ŋaarayroo se kaŋ ga teendi nongoo woo ra.

41 Sohõ Irkoy Abadantaa, tun ma kaa ni hunanzamdogoo ra,

ni nda sundukoo kaŋ ga ni gaaboo cebe!

Yala ni sargari juwalkey, Irkoy Abadantaa,

ni hallasiroo ma tee i se bankaaray.

Yala ni ganakey ma ɲaali nda ni borohennataraa.

42 Irkoy Abadantaa, masi ni suubantaa kaŋ yonandi fur!

Hongu kaŋ Dawda, ni tamoo goy nda laadirtaray*!»

7

Sargarey kaŋyaŋ kaandi Abadantaa se

(Kokoyey 1na 8.62–66)

1 Waatoo kaŋ Sulaymaana na Irkoy ŋaaray ka ben, nuune zunbu ka hun beenaa ra ka sargari kukurantaa nda sargari tanayaŋ ton, Abadantaa daržaa na hugoo too. 2 Sargari juwalkey mana hin ka huru Abadantaa hugoo ra, zama Abadantaa daržaa na Abadantaa hugoo too. 3 Izirayel borey kul dii nuunaa ga zunbu nda Abadantaa daržaa hugoo boŋ. I kanjezor tondi daarantey ga, i na ndumey sinji laboo ra ka sujudu ka Abadantaa beerandi ka nee:

«Nda cimi, Abadantaa ga boori,

nga borohennataraa si ben abada.»

4 Kokoyoo Sulaymaana nda jamaa kul na sargari kaa Abadantaa se. 5 Sargarey kaŋ kokoyoo Sulaymaana nʼi kaa Abadantaa se manʼti kala haw kobsi zenber waranka cindi hinka (22.000), feejey nda hanciney cere ra mana tee kala alman boŋ zenber zangu nda zenber waranka (120.000). Takaa woo no kokoyoo nda jamaa kul nʼa tee ka Irkoy hugoo goyoo feeriyanoo tee. 6 Sargari juwalkey goo ngi goydogoo ra. Lewi borey kone Abadantaa hooray jinawey goo kaŋ kokoyoo Dawda nʼi tee Abadantaa saabuyanoo se. Kalimawey ne kaŋ Dawda gʼi har waatoo kaŋ a ga hooray jinawey kar, a mma nee: «Nga kaŋ borohennataraa si ben abada.» Sargari juwalkey ga laati beeriyaŋ hẽenandi ngi tenje, Izirayel kul goo ma kay. 7 Sulaymaana na batumaa gamoo kaŋ goo Abadantaa hugoo jine daŋ jere ga Abadantaa se, a na sargari kukurantey nda alaafiya teendi sargarey maaney kaa no din, zama alhan sargari tonadogoo kaŋ Sulaymaana nʼa tee si hin ka sargari kukurantey zaa, nda taasu sargarey, nda maaney.

8 Alwaatoo din, Sulaymaana na Tendewey jingaroo tee jirbi iyye, nga nda Izirayel kul. Kʼa dii za Hamat koyraa miɲoo ga hala Misira gooroo do, alžama kaŋ ga hanse ka beeri kaa ka margari tee. 9 Jirbi yaahantoo hane, i na margari kayante tee. I na jirbi iyye tee i ga sargari tonadogoo talfiyanoo Irkoy ga jingaroo tee, i na jirbi iyye tana tee i ga Tendewey jingaroo tee. 10 Handu iyyantoo jirbi waranka cindi hinzantoo (23to) hane, Sulaymaana na jamaa kul sallama. I ga ɲaali, biney ga kan nda haya henney kaŋ Abadantaa nʼi tee Dawda, nda Sulaymaana, nda nga jamaa Izirayel se.

Abadantaa yee koyne ka nga boŋ cebe Sulaymaana se

(Kokoyey 1na 9.1–9; Taarikey 2to 1.7–12)

11 Takaa woo nda Sulaymaana na Abadantaa hugoo nda kokoyoo hugoo cin ka ben. Hayaa kul kaŋ a nʼa zaa nga binoo ra Abadantaa hugoo se nda nga boŋ hugoo se, a nʼi kul tee ka boori. 12 Woo banda ga, Abadantaa na nga boŋ bangandi Sulaymaana se cijin here, a nee a se: «Ay maa ni ŋaarayroo, ay na hugoo woo suuba hala i ma sargari kaa ya ne a ra.» 13 Nda ay na beenaa daabu ncirɲi masi yee ka kara, nda ay na ndoowey daŋ i ma gandaa hegaa ŋaa, wala ay na sorfa sanba ay jamaa ga, 14 nda ay jamaa kaŋ ga ay maaɲoo ga ciya na nga boŋ yeeti ganda, i nʼay ŋaaray, i na agay ndumoo ceeci, nda i yee ngi teegoy futawey se banda, agay, ay ga maa i se za beenaa kaŋ ra ay goo, ay ga ngi zunuboo yaafa, ay ga ngi gandaa noo baani. 15 Hõ banda ga, ay moɲey ga feera, ay ga haŋajer ŋaarayroo se kaŋ teendi ne ra. 16 Sohõ ay na hugoo woo suuba, kʼa daŋ jere ga hala ay maaɲoo ma bara a ga hala abada, waati kul ay gʼa lakkal, ay binoo goo a se. 17 Ni, nda ni dira ay jine sanda takaa kaŋ nda ni baabaa Dawda dira ay jine ka hayaa tee nda takaa hunday kaŋ nda ay na ni yaamar, nda nʼnʼay hantumey nda ay hantumey kaŋ kayandi dii, 18 ay ga ni kokoytaraa tabatandi ka sawa nda woo kaŋ goo agay nda ni baabaa Dawda game waatoo kaŋ ay nee: «Nʼsi jaŋ ni hayroo ra boro kaŋ ga Izirayel borey juwal.» 19 Amma nda war mooru ay ga, war nʼay hantumey nda ay yaamarey naŋ kaŋ ay nʼi daŋ war jine, nda war koy koy tanayaŋ gana ka sujudu i se, 20 ay ga war dogu ka war kaa ay laboo ga kaŋ ay nʼa noo war se, hugoo woo kaŋ ay nʼa daŋ jere ga kʼa kayandi ay maaɲoo se, ay ga wanji a, a ga tee yaasayhaya nda haarayhaya dumey kul game. 21 Hugu daržantaa woo kayriroo, boro kul kaŋ kaa ka bisa a jere, boraa gʼa guna nda kayfi ka nee: «Macin se Abadantaa na takaa woo tee gandaa woo nda hugoo woo se?» 22 Borey ga zaabi ka nee: «I nka banda bere Abadantaa se, ngi baabey Koyoo kaŋ nʼi fattandi Misira gandaa ra. I koy hanga koy tanayaŋ ka sujudu i se kʼi gana. Woo se a kate i ga bonaa woo kul.»

8

Goy tanayaŋ kaŋ Sulaymaana nʼi tee

(Kokoyey 1na 9.10–28)

1 Jiiri waranka (20) no Sulaymaana nʼa tee ka Abadantaa hugoo nda nga boŋ hugoo cinayanoo benandi. 2 A na koyrawey cin koyne kaŋ Hiram nʼi noo a se, a na Izirayel boroyaŋ gorandi i ra.

3 Woo banda ga, Sulaymaana koy Hamat-Soba koyraa tangam ka hin a. 4 A na Tadmor cin koyne kaŋ goo saajoo ra, nga nda koyrawey kul kaŋ ra a ga jinay fanji kaŋ a nʼi cin Hamat. 5 A na Bet-Horoŋ kaŋ goo beene nda Bet-Horoŋ kaŋ goo ganda cin koyne, koyra gaabanteyaŋ no kaŋ kuubandi nda cete, ganbuyaŋ kaŋ ga kufalandi goo i ga. 6 A na Balat mo cin koyne, nda nga koyrawey kul kaŋ ra a ga jinay fanji, nda koyrawey kul kaŋ ra nga bari torkawey nda nga baryey goo. Cinari kul kaŋ a ga baa nga mʼa tee, a nʼi kul tee Žerizalem, nda Libaŋ, nda gandaa kul kaŋ goo nga hinoo cire.

7 Dumiyaŋ cindi gandaa ra kaŋ ti Heti borey, nda Amor borey, nda Ferezi borey, nda Hewi borey, nda Žebus borey, i manʼti Izirayel gandaa boro. 8 Dumey wey hayroo ra, boroyaŋ ka cindi gandaa ra, wey kaŋ Izirayel borey manʼi halaci. Wey din no Sulaymaana nʼi daŋ waazibi goyyan ra, i cindi woo da ra hala hõ. 9 Amma Sulaymaana mana Izirayel boro kul tee tam nga goyoo se. A nʼi tee wongu-ize, a na affooyaŋ tee nga wongu-izey jineborey, ka affooyaŋ tee nga bari torkawey jineborey, ka affooyaŋ tee nga baryey jineborey. 10 Kokoyoo Sulaymaana goykaw jineborey hinnaa ti zangu hinka nda woyguu (250), ngi no ma jamaa hawgay.

11 Haya kaŋ ti Firawuuna ize woyoo, Sulaymaana nʼa kaa Dawda koyraa ra kʼa ka koy hugoo kaŋ a nʼa cin a se ra, zama a nka nee: «Ay wande si hima ka goro Izirayel kokoyoo Dawda hugoo ra, zama nongey kaŋ ra Abadantaa sundukoo goo nka yeetandi jere ga Irkoy se.»

12 Waatoo din Sulaymaana na sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa se Abadantaa sargari tonadogoo ga, woo kaŋ a nʼa cin šiifaa se jine. 13 A ga sargarey kaa ka sawa nda zaari kul yaamaroo, ka sawa nda Musa yaamaroo hunanzamzaarey here, handu kayyaney se, nda jiiroo jingar hinzaa ra kaŋ ti: Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo, nda Jirbiiyyewey jingaroo, nda Tendewey jingaroo. 14 Ka sawa nda ašariyaa kaŋ nga baabaa Dawda nʼa gorandi, a na sargari juwalkey kondawey daŋ ngi goyey ra, a na Lewi borey daŋ ngi goyey ra ka Irkoy saabu ka huru sargari juwalkey jine zaari kul goyoo ra, nda mo hugu mee lakkalkey kaŋ i nʼi daŋ hugu mee foo kul ga ka sawa nga kondaa. Zama woo ti Irkoy boraa Dawda yaamaroo. 15 Sargari juwalkey nda Lewi borey mana hibi yaamarey kaŋ kokoyoo Dawda nʼi noo i se, ba haya kaŋ ti alman jisidogey.

16 Takaa woo nda Sulaymaana na nga goyey kul tee ka ben, kʼa dii za hanoo kaŋ a na Abadantaa hugoo asaasoo tee hala nga benyanoo ga. Abadantaa hugoo tee ka ben ka boori.

17 Woo banda ga, Sulaymaana koy Esiyoŋ-Geber nda Elat koyrawey ra, Kakaarey teekoo miɲoo ga, Edom gandaa ra. 18 Hiram na harihiiyaŋ nda boroyaŋ kaŋ ti goniyaŋ harihii zurandiyan ra sanba Sulaymaana se. Ngi nda Sulaymaana goykey too Ofir gandaa ra, i na wura kaŋ bisa ton woy cindi guu (15) zaa no din ka koy nda ey kokoyoo Sulaymaana do.

9

Šeba kokoy woyoo kaa ka Sulaymaana foo

(Kokoyey 1na 10.1–13)

1 Šeba gandaa kokoy woyoo maa maaɲoo kaŋ Sulaymaana duu a, a kaa Žerizalem kʼa sii kʼa hãa ka dii nga lakkaloo. Kokoy woyoo kaa, nga nda jama beeri kaŋ goo a bande, nda yooyaŋ kaŋ ga haya hew kaanayaŋ, nda wura boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ ga jeeje. A kaa Sulaymaana do ka šelaŋ a bande haya kul ga kaŋ goo nga binoo ra. 2 Haya kul kaŋ nda a na Sulaymaana hãa, Sulaymaana nʼa kul zaabi. Nga hãayaney kul ra, affoo sii no kaŋ šendi Sulaymaana se kaŋ a mana nga zaaboo noo. 3 Šeba kokoy woyoo dii Sulaymaana lakkaloo, kokoy hugoo kaŋ a nʼa cin mo a dii a, 4 nda ŋaahayey kaŋ gorandi, nda nga borey gorodogey, a dii mo goykey goy takaa nda ngi bankaarawey, nda borey kaŋ ga huga nda nga haŋhayaa, nda ngi bankaarawey, a dii mo tintimey kaŋ nda boro ga žigi Abadantaa hugoo ra. Waatoo kaŋ a dii woo kul, a kayfi, a gaaya. 5 Woo ga, a nee kokoyoo se: «Waatoo kaŋ ay goo ay gandaa ra, woo kaŋ ay maarʼa ni goyey ga nda ni lakkaloo ga, cimi no. 6 Ay mana naanay woo kaŋ ga harandi, kala agay hunday kaa ka dii a nda ay moɲey. Nda cimi, woo kaŋ harandi ya ne ni ga si too ba jeroo. Woo kaŋ ay maarʼa, ni lakkaloo beeriyanoo bisa a pew. 7 Ni borey nda ni tamey maakaani, zama i goo ni jere waati kul ka maa ni lakkal šenney. 8 Albarka ma bara Abadantaa, ni Koyoo se, kaŋ ni kan a se, a na ni gorandi nga kokoytaraa ra, zama ni Koyoo ga baa Izirayel, a ga baa nga ma nga laamaa gorandi hala abada. A na ni tee kokoy i boŋ hala ma goy nda cimi nda šerretaray.»

9 Woo banda ga, Šeba kokoy woyoo na Sulaymaana beerandi kʼa noo wura ton hinza nda jere, nda haya hew kaanayaŋ boobo-boobo, nda tondi hay šendayaŋ. Haya hew kaanaa hinnaa kaŋ a nʼa noo Sulaymaana se, boro kul mana bay kʼa noo a se.

10 Koyne mo Hiram borey nda Sulaymaana borey kaŋ koy Ofir gandaa ra ka wura ceeci, i kate ngi bande mo santal bundu hay šenda nda tondi hay šendayaŋ. 11 Kaŋ i too kate, kokoyoo na santal bundey ka Abadantaa hugoo hurudogoo nda kokoyoo hugoo wanoo hanse, a na kuntijiyaŋ nda kurbuyaŋ tee donkey se. Boro mana bay ka dii wey cine Žuda gandaa ra.

12 Haya kul kaŋ Šeba kokoy woyoo bagʼa kʼa hãa, kokoyoo Sulaymaana nʼi kul noo a se, woo kaŋ a nʼa noo a se bisa woo kaŋ a kate a kokoyoo se. Woo banda ga, nga nda nga borey willi ka koy ngi gandaa ra.

Sulaymaana almanoo nda nga daržaa

(Kokoyey 1na 10.14–29)

13 Wuragoo kaŋ Sulaymaana ga duu a jiiri foo kul ra manʼti kala wura ton waranka (20) 14 kaŋ sii hayaa ra kaŋ a ga duu a maamalakey nda neerekey ga, nda wuragoo nda nzorfu kaaraa kaŋ Arabi gandaa kokoyey kul, nda gandaa gofornerey ga kate ey.

15 Kokoyoo Sulaymaana na koray beeri zangu hinka (200) tee, affoo kul, a manʼa kar kala nda wura kilo iddu cine, 16 nda koray kaccu zangu hinza (300), affoo kul, a nʼa kar nda wura kilo hinza cine. Kokoyoo nʼi daŋ hugoo ra kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa».

17 Kokoyoo na kokoy gorodoo beeri tee nda tarkunday hiɲe, a nʼa daabu nda wura alhakiika. 18 Kokoy gorodogoo goo nda tintim ize iddu, cee-jisidoo goo a jine kaŋ teendi nda wura kaŋ ga hawa, kabeyaŋ goo kokoy gorodogoo caraw hinka bande, ganjihayla hinka ga kay kabey jere. 19 Ganjihayla woy cindi hinka (12) goo tintim idduwaa caraw hinkaa bande. Kokoy gorodogoo din cine mana bay ka teendi kokoytaray kul se.

20 Kokoyoo Sulaymaana haŋpotey kul manʼti kala wura. Nga hugoo kaŋ se i ga nee «Libaŋ hawsa guzubaa» ŋaa jinawey kul mana teendi kala wura alhakiika ra. Haya kul sii i ra kaŋ teendi nda nzorfu kaaray, zama Sulaymaana waatoo ra nzorfu manʼti baffoo. 21 Kokoyoo goo nda harihii beeriyaŋ kaŋ ga koy nda Hiram borey Tarsis koyraa ra. Jiiri hinza kul harihii beerey ga kate wura, nda nzorfu kaaray, nda tarkunday hiɲe, nda foono, nda ciraw dumi henna.

22 Kokoyoo Sulaymaana duu maa ka bisa laboo kokoyey kul, nga almanoo nda nga lakkaloo maaganda. 23 Aduɲɲa kokoyey kul ga ceeci ka dii Sulaymaana hala lakkaloo kaŋ Irkoy nʼa noo a se, ngi ma maa a se. 24 Ngi affoo kul ga kate nga gomnoo kʼa noo a se, jinayyaŋ kaŋ teendi nzorfu kaaray, nda wura ra, nda bankaarayyaŋ, nda wongu jinayyaŋ, nda haya hew kaanayaŋ, nda bariyaŋ, nda lanbaanayaŋ. Jiiri ka kaa jiiri, takaa woo no.

25 Kali zenber taaci (4.000) kaŋ ra bari hawdoo nda bari torka goo, nda bari torka zurandikaw zenber woy cindi hinka (12.000) bara Sulaymaana se, a nʼi daŋ koyrawey ra kaŋ ra nga bari torkawey goo nda Žerizalem ra, kokoyoo jere. 26 A goo kokoyey kul boŋ, kʼa dii za Efrat isaa ga hala Filisti borey gandaa hala Misira hirroo ga. 27 Kokoyoo na nzorfu kaaray boobandi Žerizalem ni mma nee labu. Sedere tuurey mo boobo gandaa ra, sanda takaa kaŋ nda jeejayɲaŋey goo hondey gandaa here ra. 28 Sulaymaana baryey si hun a se kala Misira gandaa nda gandawey jerey kul ra.

Sulaymaana buuyanoo

(Kokoyey 1na 11.41–43)

29 Sulaymaana teegoyey cindey, ngi šintinoo nda benantaa hantumandi annabi Nataŋ teegoyey fillaa ra, nda Ahiya, Silo boraa annabi šenney ra, nda gunandikaa Yedo bangandirey citaaboo ra kaŋ ga šelaŋ mo Nebat, Žeroboham izʼaroo ga. 30 Jiiri woytaaci (40) no Sulaymaana nʼa tee kokoytaraa ra, a goo Izirayel gandaa kul boŋ. A si goro kala Žerizalem. 31 Woo banda ga, Sulaymaana koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabaa Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Roboham tee kokoy dogoo ra.

10

Roboham mana haŋajer Izirayel jamaa se

(Kokoyey 1na 12.1–15)

1 Roboham koy Šekem koyraa ra, zama Izirayel kul nka koy no din kʼa tee kokoy. 2 Waatoo kaŋ Nebat izʼaroo Žeroboham maa šennoo, a gar a goo Misira, zama a nka zuru kokoyoo Sulaymaana se ka koy tugu no din, Žeroboham kaa ka hun Misira. 3 I koy a cee a ma kaa. Žeroboham nda Izirayel kul ka koy šelaŋ Roboham se ka nee: 4 «Ni baabaa hanse ka jeraw fur ir boŋ. Kaa ir se gaabi goyoo ra nda jeraw beeroo ra kaŋ ra ni baabaa nʼir daŋ, woo ra ir ga alhaadimay ma ne.» 5 Roboham nee i se: «Wa koy jina, ne nda jirbi hinza war ma willi kate ay do.» Borey tun ka koy.

6 Boro beerey kaŋ ti gandaa jineborey waatoo kaŋ Roboham baabaa Sulaymaana ga huna, kokoyoo Roboham nʼi hãa ka nee: «Macin ti hoyraa kaŋ war gʼa noo ya ne kaŋ nda ay ga jamaa woo zaabi?» 7 I šelaŋ a se ka nee: «Nda nʼna borohennataray tee jamaa woo se kʼi kubay kubayyan henna, ka šelaŋ i se henna, i ga tee ni tamey waati kul.»

8 Amma Roboham wanji boro beerey hoyraa ga kaŋ i nʼa noo a se. Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa kaŋ goo a jere, a nʼi hãa. 9 A nee i se: «Macin ti war hoyraa? Macin nda ir ga hima ka borey wey zaabi? I nee kaŋ jeraw beeroo kaŋ ay baabaa nʼa daŋ ngi ga, ya kaa a ra.» 10 Aru soogey kaŋ ti nga alwaddaa šelaŋ a se ka nee: «Borey wey kaŋ ga nee ma ne kaŋ ni baabaa na jeraw beeri fur ngi boŋ, ni, ma kaa a ra, koy nee i se kaŋ ni kabe-ize koddaa bisa ni baabaa centoo wargayan. 11 Ay baabaa na jeraw beeri daŋ war ga, agay, ay ga tonton jeraa ga. Ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.»

12 Jirbi hinzantoo hane Žeroboham nda Izirayel jamaa kul koy Roboham do, sanda takaa kaŋ nda kokoyoo nʼa har, a nka nee kaŋ jirbi hinza banda ga, i ma willi kate nga do. 13 Hoyraa kaŋ boro beerey nʼa noo kokoyoo se, kokoyoo Roboham wanji a ga. A na borey zaabi nda šenni šendayaŋ. 14 Hoyraa kaŋ aru soogey nʼa noo a se, nga no a nʼa har jamaa se ka nee: «Ay ga jeraw beeri daŋ war ga, agay, ay ga tonton war se a ga, ay baabaa na war gooji nda barzuyaŋ, agay, ay ga war gooji nda dontonyaŋ.» 15 Woo ga, kokoyoo mana haŋajer jamaa se. Nda cimi, woo kul mana hun kala Irkoy do, hala šennoo kaŋ Abadantaa nʼa har nda Silo boraa Ahiya miɲoo kʼa ka too Nebat izʼaroo Žeroboham do ma tabati.

Izirayel kokoytaraa zamna

(Kokoyey 1na 12.16–25)

16 Waatoo kaŋ Izirayel kul dii kaŋ kokoyoo mana haŋajer ngi se, i nee kokoyoo se:

«Macin baa bara ir se Dawda do?

Tubuhaya sii ir se Yišay izʼaroo do.

Izirayel borey, boro foo kul ma koy nga do,

ni, Dawda hayroo, ni hunday ma lakkal daŋ ni hugoo se.»

A tee takaa din da, Izirayel borey kul koy ngi do. 17 Haya kaŋ ti Izirayel borey kaŋ goo Žuda koyrawey ra, Roboham nʼi laama. 18 Kokoyoo Roboham na Hadoram kaŋ ti waazibi goyey jineboraa donto. Amma Izirayel borey nʼa warra nda tondi, a buu. Kokoyoo Roboham cahã ka žigi bari torka boŋ ka zuru ka koy Žerizalem. 19 Takaa woo nda Izirayel ture Dawda hugoo borey ga hala hõ.

11

1 Waatoo kaŋ Roboham too Žerizalem, a na Žuda hugoo borey nda Benžameŋ alkabiilaa marga. A na wongaari boro zenber zangu nda zenber woyyaaha (180.000) zaa i ra hala i ma koy Izirayel wongu ka gandaa kul daŋ Roboham kokoytaraa cire. 2 Amma Abadantaa na šenni har Irkoy boraa Šemaya se ka nee: 3 «Nee Sulaymaana izʼaroo Roboham se kaŋ ti Žuda kokoyoo, nda Izirayel borey kul kaŋ goo Žuda nda Benžameŋ gandawey ra se: 4 ‹Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: “War masi žigi ka koy war armey wongu de. Wa willi, war affoo kul ma koy nga hugoo do, zama hayaa woo mana hun kala agay hunday do.”›» Aywa, i na haŋajer Abadantaa se, i willi ka koy ngi do, i mana Žeroboham tangam.

Roboham na koyrawey noo gaabi

5 Roboham goro Žerizalem, a na ceteyaŋ cin koyrayaŋ se Žuda gandaa ra kʼi noo gaabi. 6 A na Betelehem, nda Etam, nda Tekowa, 7 nda Bet-Sur, nda Soko, nda Adulam, 8 nda Gat, nda Mareša, nda Zif, 9 nda Adorayim, nda Lakiš, nda Azeka, 10 nda Sora, nda Ayaloŋ, nda Hebroŋ cetewey noo gaabi. Koyrayaŋ no kaŋ kuubandi nda cete kaŋ goo Žuda nda Benžameŋ gandawey ra. 11 A tonton ngi cetewey gaaboo ga, a na boŋkoyniyaŋ gorandi i ra, a na attam, nda jii, nda alaneb hari moora fanjidooyaŋ tee i ra. 12 Koyrawey wey affoo kul, a na koray beeriyaŋ nda yaajiyaŋ daŋ a ra. A hanse kʼi noo gaabi. Žuda nda Benžameŋ gandawey ti nga wane.

Sargari juwalkey nda Lewi borey hanga Roboham bande

13 Sargari juwalkey nda Lewi borey kaŋ goo Izirayel kul ra kaa ka hun ngi laamawey kul ra ka hanga Roboham bande. 14 Lewi borey na ngi dogey nda kabehayey naŋ ka koy Žuda nda Žerizalem, zama Žeroboham nda nga izʼarey nʼi ganji i ma ngi sargari juwalyan goyoo tee Abadantaa se. 15 Žeroboham ka boroyaŋ zaa kʼi tee sargari juwalkaw ngi tooru ganadogey ra ka taari koyey kaŋ ti hancinyaŋ nda yagawyaŋ kaŋ a nʼi tee gana. 16 Izirayel alkabiilawey kul ra boroyaŋ kaŋyaŋ kayandi ka Abadantaa, Izirayel Koyoo gana kaa ngi bande Žerizalem ka sargari kaa Abadantaa, ngi baabey Koyoo se. 17 I na Žuda kokoytaraa faaba, i na Sulaymaana izʼaroo Roboham kokoytaraa noo gaabi, zama jiiri hinza i hanga Dawda nda Sulaymaana fondaa.

Roboham alaayaney

18 Roboham na Yerimot ize woyoo Mahalat hiiji. Yerimot manʼti kala Dawda izʼaru kaŋ a duu a nga wandoo Abihayel ga, Abihayel manʼti kala Yišay izʼaroo Eliyab ize woyoo. 19 A duu a se izʼaruyaŋ kaŋ ti: Yewuš, nda Šemariya, nda Zaham. 20 Nga banda ga, Roboham na Absalom ize woyoo hiiji kaŋ ti Maaka. Woyoo woo ka duu a se Abiya, nda Attay, nda Ziza, nda Šelomit. 21 Roboham baa Absalom ize woyoo Maaka ka bisa nga wandey kul nda nga wahayey, ka gar a na wande woy cindi yaaha (18) nda wahay woydu (60) zaa. A duu izʼaru waranka cindi yaaha (28) nda ize woy woydu (60). 22 Roboham na izʼaroo kaŋ a duu a Maaka ga daŋ jine kʼa tee nga armey jineboraa nda ngi boŋkoynoo, zama nga no, a baa nga mʼa gorandi kokoytaraa ra. 23 A duu lakkal ka nga izey kul zamna-zamna Žuda nda Benžameŋ gandawey koyrawey kul ra kaŋ kuubandi nda cete. A na hunay boobo noo i se, a nʼi noo wande boobo.

12

Misira kokoyoo Šišak koy Žuda gandaa tangam

(Kokoyey 1na 14.25–28)

1 Waatoo kaŋ Roboham laamaa tabati, de mo nga hunday duu hinay, a na Abadantaa ašariyaa naŋ, Izirayel kul nʼa naŋ a bande. 2 Roboham laamaa jiiri guwantoo ra, Misira kokoyoo Šišak žigi ka koy Žerizalem tangam. Woo teendi, zama Izirayel borey na Abadantaa tooɲe. 3 Šišak mana tangam nda kala bari torka zenber foo nda zangu hinka (1.200) nda bari zurandikaw zenber woydu (60.000). A kaa ka hun Misira nda jamaa kaŋ si kabandi, kaŋyaŋ ti Libi boroyaŋ, nda Suk boroyaŋ, nda Ecopi boroyaŋ. 4 A na Žuda koyrawey kaŋ kuubandi nda cete dii, a too kate Žerizalem. 5 Aywa, annabi Šemaya koy Roboham nda Žuda boŋkoyney do kaŋ zuru ka koy Žerizalem ka cere gar no din waatoo kaŋ Šišak goo ma man kate. A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹War, war nʼay naŋ, agay mo ga war naŋ Šišak kaboo ra.›»

6 Izirayel boŋkoyney nda kokoyoo na ngi boŋ yeeti ganda, i nee: «Abadantaa ga šerre.» 7 Waatoo kaŋ Abadantaa dii kaŋ i na ngi boŋ yeeti ganda, a na šenni har Šemaya se ka nee: «I na ngi boŋ yeeti ganda, ay sʼi halaci, ne nda kayna ay gʼi noo fondo i ma mulay. Ay futuroo si kaŋ Žerizalem ga ka Šišak kʼa halaci. 8 Amma woo kul, i ga tee nga baɲɲey, woo ra i ga dii hayaa kaŋ goo boro ma goy ya ne nda boro ma goy gandawey kokoyey se game.»

9 Misira kokoyoo Šišak koy Žerizalem tangam. A na Abadantaa hugoo almanoo nda kokoyoo hugoo almanoo zaa. A na hayaa kul zaa. Korawey kaŋ Sulaymaana nʼi tee nda wura, a nʼi zaa. 10 Kokoyoo Roboham na alhan korayyaŋ tee dogey ra kʼi talfi lakkalkey jineborey ga kaŋ ga kokoyoo hugoo miɲoo lakkal. 11 Waati kul kaŋ kokoyoo koy huru Abadantaa hugoo ra, nga lakkalkey na korawey zaa ngi bande ka koy, woo banda ga, i gʼi ka willi lakkalkey hugoo do.

12 Zama Roboham na nga boŋ yeeti ganda, Abadantaa futuroo hun a bande, a manʼa halaci hala a ma ben pat. Haya hennayaŋ cindi koyne Žuda gandaa ra.

Roboham kokoytaraa waatoo benantaa

(Kokoyey 1na 14.21–24, 29–31)

13 Kokoyoo Roboham tabati Žerizalem ra, a koy a ga ka laama. Jiiri woytaaci cindi foo (41) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iyye (17) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem, koyraa kaŋ Abadantaa nʼa suuba Izirayel alkabiilawey koyrawey kul ra ka nga maaɲoo daŋ a ga. Ɲaŋoo maaɲoo manʼti kala Naama, Amoŋ boro no. 14 Roboham na goy futu tee, zama a mana nga binoo ka Abadantaa ibaayoo ceeci.

15 Roboham teegoyey, ngi šintinoo nda benantaa hantumandi annabi Šemaya nda gunandikaa Iddo kissawey ra. Waati kul wongu goo Roboham nda Žeroboham game. 16 Woo banda ga, Roboham koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga baabey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Abiya tee kokoy dogoo ra.

13

Waatoo kaŋ Abiyam ga Žuda laama

(Kokoyey 1na 15.1–8)

1 Kokoyoo Žeroboham laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, Abiya tee Žuda gandaa se kokoy. 2 A na jiiri hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Mikaya, Uriyel, Gibeya boraa ize woy no. Wongu goo Abiya nda Žeroboham game.

3 Abiya kaa ka wongu, nga nda wongu-ize wongaariyaŋ, aru kabe kaana suubante boro zenber zangu taaci (400.000). Žeroboham na nga wongu-ize wongaari boro zenber zangu yaaha (800.000) marga jama-jama, i kul ti aru kabe kaana suubanteyaŋ. 4 Abiya žigi Semarayim tondi hondoo ga kaŋ goo Efrayim tondi hondey ra, a nee: «Wa haŋadaŋ ya ne, Žeroboham nda Izirayel kul! 5 War nka si bay kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nka Dawda noo Izirayel kokoytaraa hala abada nda amaana ciiri-ciirante* nga nda nga izʼarey se? 6 Amma Dawda izʼaroo Sulaymaana, nga tamoo Žeroboham kaŋ ti Nebat izʼaroo tun ka ture nga koyoo ga. 7 Boro yaadayaŋ, maanaa boro yaamuyaŋ kaa ka marga a do ka kay Sulaymaana izʼaroo Roboham se. Roboham ga zanka, a sii nda gaabi ka kay i se. 8 Sohõ war ga nee kaŋ war goo nda gaabi ka kay Abadantaa kokoytaraa kaŋ goo Dawda izʼarey kabey ra se, zama war manʼti kala jama beeri, wura yagawey goo war kone kaŋ Žeroboham nʼi kar war se hala i ma tee war koyey. 9 War mana Abadantaa sargari juwalkawyaŋ gaaray kaŋ ti Haruna izʼarey nda Lewi borey, war mana sargari juwalkawyaŋ tee war boŋ se sanda gandawey jerey jamawey cine wala? Boro kul kaŋ kaa nda yagaw foo nda gaaru iyye hala a ma huru sargari juwalkawtaray, boraa ga tee sargari juwalkaw, ka gar a ga goy hayayaŋ se kaŋ manʼti koy. 10 Haya kaŋ ir gʼa bay manʼti kala Abadantaa ti ir Koyoo, de mo ir manʼa naŋ, sargari juwalkey kaŋ ga Abadantaa goyoo tee ti Haruna izʼarey, nda Lewi borey, i ga ngi goyoo tee. 11 Subbaahi kul nda cijin kul i ga sargari kukuranteyaŋ nda dugu hew kaanayaŋ dullandi Abadantaa se. Ir ga takulaa kanandi taabaloo kaŋ ga henan ga, cijin kul ir ga fitillawey diinandi kaŋ goo wura fitilla gorodogey ga, zama ir ga gaabandi Abadantaa, ir Koyoo goyoo ma tee. Amma war, war nʼa naŋ. 12 Irkoy ti ir boŋkoynoo, sargari juwalkey goo ir bande, de laati beeriyaŋ goo ir kone kʼi hẽenandi ka war tangam. Izirayel borey, war masi wongu Abadantaa, war baabey Koyoo bande, zama war si duu a ga hinay.»

13 Žeroboham na nga borey jere foo sanba i ma monno-monno Žuda borey se banda. Nga nda nga borey jere faa goo Žuda borey tenje, woo ra i na Žuda borey daŋ game. 14 Žuda borey ɲeli, i dii kaŋ ngi diyandi jine nda banda. I kaati ka Abadantaa cee, sargari juwalkey ga laati beerey kar. 15 Žuda borey na kuwwa kar, Žuda borey kuwwaa ga, Irkoy na Žeroboham nda Izirayel kul kar Abiya nda Žuda jine. 16 Izirayel borey zuru ka hun Žuda ra, Irkoy nʼi daŋ Žuda borey kabey ra. 17 Abiya nda nga borey hin ey hinay beeri, Izirayel aru kabe kaana boro zenber zangu guu (500.000) maray ka kaŋ ka buu. 18 Waatoo din Izirayel borey kayna, Žuda borey duu gaabi, zama i nka ngi boŋ wakkal Abadantaa, ngi baabey Koyoo ga. 19 Abiya na Žeroboham gaarandi ka koyrayaŋ taa a kone kaŋ ti: Betel, nda nga koyra kanbey, nda Yešana nda nga koyra kanbey, nda Efroŋ nda nga koyra kanbey.

20 Žeroboham mana yee koyne ka duu gaabi Abiya waati. Woo banda ga, Abadantaa nʼa kar, a buu. 21 Amma Abiya duu gaabi. A hiiji woy woy cindi taaci (14), a duu izʼaru waranka cindi hinka (22) nda ize woy woy cindi iddu (16).

22 Abiya teegoyey cindey, nda nga dira takaa, nda woo kaŋ a nʼa har, i hantumandi annabi Iddo kissawey citaaboo ra. 23 Abiya koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Asa tee kokoy dogoo ra. Asa laama waati gandaa lakkalkanay jiiri woy (10).

14

Waatoo kaŋ Asa ga Žuda laama

(Kokoyey 1na 15.9–11)

1 Asa na hayayaŋ tee kaŋ ga boori, i ga henan Abadantaa, nga Koyoo jine. 2 A na koy waaney tooru ganadogey nda sargari kaadogey kayri, a na tondi kayantey say, a na Ašera bundu toorey dunbu. 3 A nee Žuda borey se kaŋ i ma Abadantaa, ngi baabey Koyoo ceeci, i ma ašariyaa nda yaamarey ka dira. 4 Žuda koyrawey kul ra, a na tooru ganadogey, nda dugu dullandidogey kul kayri. Nga laamaa waati lakkalkanay tee. 5 A na koyrayaŋ kaŋ kuubandi nda cete cin Žuda ra, gandaa lakkalkanay, jiirey din ra wongu mana kaa a ga, zama Abadantaa nʼa noo hunanzamay. 6 A nee Žuda se: «Ir ma koyrawey wey cin, ir mʼi kuubi nda cete, nda soorohugu kukuyaŋ, nda ganbuyaŋ kaŋ ga kufalyaŋ goo. Gandaa goo ir jine, zama ir nka Abadantaa, ir Koyoo ceeci, ir nʼa ceeci, a nʼir noo hunanzamay nongoo kul here.» I cina, i feeri.

7 Asa wongu-izey manʼti kala Žuda aru zenber zangu hinza (300.000) kaŋ kone koray beeri nda yaaji goo, nda Benžameŋ boro zenber zangu hinka nda zenber woyyaaha (280.000) kaŋ kone koray kaccu goo, i ga wan biraw karyan, maanaa i kul manʼti kala wongaariyaŋ. 8 Ecopi boraa Zera fatta ka koy i tangam nda wongu-ize jama boro miliyoŋ foo (1.000.000) nda bari torka zangu hinza (300), a man hala Mareša. 9 Asa fatta kʼa kubay, i marga jama-jama Sefata gooroo ra, Mareša jeroo ga. 10 Asa na Abadantaa, nga Koyoo cee, a nee: «Abadantaa, ni no ma hin ka yalaafante faaba, takaa din da ni no ma hin ka gaabikoyni faaba. Abadantaa, ir Koyoo, ir faaba, zama ni ga ir ga felle, ni maaɲoo sabbu se ir fatta ka kaa ka jamaa woo tangam. Abadantaa, ni ti ir Koyoo, masi naŋ adamize ma hin ni.» 11 Abadantaa na Ecopi borey kar Asa nda Žuda borey se, Ecopi borey zuru. 12 Asa nda nga jamaa nʼi gaarandi hala Gerar, Ecopi borey mana hin ka ngi boŋ hallasi, i halacandi Abadantaa nda nga wongu-ize jamaa jine. I na alganiima beeri ka koy. 13 I na Gerar koyra kanbey kul wongu, zama Abadantaa nka hunburay daŋ biney ra, i na koyrawey kul hayey kom, woo gar haya boobo goo koyrawey din ra. 14 I na adabba kaley say, i na alman buuna boobo nda yoo ka koy. Woo banda ga, i willi Žerizalem.

15

Asa na alkawlu daŋ nga nda Abadantaa game

(Kokoyey 1na 15.12–15)

1 Irkoy Hundoo zunbu Obed izʼaroo Azariya ga. 2 A fatta ka Asa kubay ka nee a se: «Asa, nda Žuda borey kul, nda Benžameŋ borey, wa haŋajer ya ne! Abadantaa goo war bande nda war goo a bande. Nda war gʼa ceeci, a ga naŋ war ma duu nga, nda war nʼa fur, a ga war fur. 3 Waati kuku tee kaŋ Irkoy kaŋ ti cimikoynoo sii Izirayel, sargari juwalkaw kaŋ ga cawandi sii no, ašariyaa sii no. 4 Amma ngi binemaraa ra i willi kate Abadantaa, Izirayel Koyoo ga, i nʼa ceeci, a naŋ i ma duu nga. 5 Alwaatey din ra, alaafiya nda lakkalkanay sii boro kul se naarumay ra, zama lakkaltunay beeri zunbu gandaa borey kul ga. 6 Ganda foo ga ganda foo kar, koyra foo ga koyra foo kar, zama Irkoy na lakkaltunay dumi kul zumandi i ga. 7 Amma war, wa albarka daŋ war boŋ ra, war biney masi hun, zama war teegoyey ga duu alhaku.»

8 Waatoo kaŋ Asa maa annabi [Azariya,] Obed [izʼaroo] šenney, a duu bine ka haya harramantey derandi Žuda nda Benžameŋ gandawey kul ra, nda koyrawey kaŋ a nʼi dii Efrayim tondi hondey koyrawey ra. A na Abadantaa sargari tonadogoo hanse kaŋ goo Abadantaa šiifaa jine. 9 A na Žuda borey kul, nda Benžameŋ borey, nda Efrayim borey marga, nda Manase borey nda Simewoŋ boro taabušantey kaŋ goo i ra. Waatoo kaŋ i dii kaŋ Abadantaa, nga Koyoo goo a bande, Izirayel boro boobo hanga a. 10 I marga Žerizalem Asa laamaa jiiri woy cindi guwantoo (15to) handu hinzantoo ra. 11 Hanoo din, alganiimaa kaŋ i kate a ra, i na adabba beeri kobsi zangu iyye (700) nda alman buuna boŋ zenber iyye (7.000) kaa sargari Abadantaa se. 12 I na amaana zaa kaŋ ngi ga hawa Abadantaa, ngi baabey Koyoo ga nda ngi biney kul nda ngi hundey kul. 13 Boro kul kaŋ si Abadantaa, Izirayel Koyoo ceeci ga hima ka wiiyandi, boro beeri wala ikaccu no, aru wala woy no. 14 I na ngi jindey jer ka alkawlu zaa Abadantaa se nda kobiyan, nda laati beeri nda hilli hẽeniyan. 15 Žuda kul ɲaali nda alkawloo woo, zama ngi biney kul nda i nʼa zaa, ngi anniyaa kul nda i na Abadantaa ceeci, nga mo naŋ i ma duu nga. Abadantaa nʼi noo hunanzamay nongoo kul here.

16 Haya kaŋ ti Maaka, kokoyoo Asa ɲaa, a na kokoy ɲaataraa fuulaa kaa a ga, zama a nka haya harramante kaŋ ti tooru tee Ašera maaɲoo ga. Asa na nga haya harramantaa kayri kʼa tee hamni, a koy a ton Sederoŋ gooroo ra. 17 Amma tooru ganadogey mana ben Izirayel ra, ba kaŋ se Asa hunaroo kul ra a hanga Irkoy nda nga binoo kul. 18 A kate Irkoy hugoo ra hayey kaŋ nga baabaa nʼi daŋ jere ga, nda hayey kaŋ nga hunday nʼi daŋ jere ga, nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda jinay dumiyaŋ. 19 Wongu mana yee koyne ka tee hala Asa laamaa jiiri waranza cindi guwantoo (35to) ra.

16

Wongu huru Asa nda Izirayel kokoyoo Bayeša game

(Kokoyey 1na 15.16–22)

1 Asa laamaa jiiri waranza cindi idduwantoo (36to) ra, Izirayel kokoyoo Bayeša koy Žuda gandaa tangam. A na ceteyaŋ cin Rama se hala boro masi duu ka huru ka fatta Žuda kokoyoo Asa do. 2 Asa na nzorfu kaaray nda wura kaŋ goo Abadantaa hugoo alman jisidogoo ra nda almanoo kaŋ goo kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra fattandi, a daŋ ka nee Siiri kokoyoo Ben-Hadad se kaŋ si goro kala Damas koyraa ra: 3 «Amaana ma huru agay nda ni game sanda takaa kaŋ nda a goo ay baabaa nda ni baabaa game. Guna, ay ga nzorfu kaaray nda wura sanba ma ne. Woo ga, ma koy amaanaa hasara kaŋ goo ni nda Izirayel kokoyoo Bayeša game, woo ra a ga mooru ay ga.» 4 Ben-Hadad yadda kokoyoo Asa šennoo. A na nga wongu-izey jineborey sanba i ma koy Izirayel koyrawey tangam. I na Iyoŋ, nda Dan, nda Abel-Mayim koyrawey, nda Neftali gandaa koyrawey jinay fanjidogey kul kar. 5 Waatoo kaŋ Bayeša maarʼa, a fay nda ka Rama koyraa cetewey cin, a na goyey kayandi. 6 Woo ga, kokoyoo Asa na Žuda borey kul dii, a na tondey kaŋ nda Bayeša ga Rama cin, nda bundey zaa ka Geba nda Mispa koyrawey cin.

Asa na gunandikaa Hanani daŋ kasu

7 Waatoo woo, gunandikaa Hanani koy Žuda kokoyoo Asa do, a nee a se: «Haya kaŋ se nʼna ni boŋ felle Siiri kokoyoo ga, mana ni boŋ felle Abadantaa, ni Koyoo ga, woo maaganda se Siiri kokoyoo wongu-ize jamaa hun ni ra. 8 Ecopi borey nda Libi borey mana marga ka tee wongu-ize jamaa gaabante, nda bari torkayaŋ nda bari kaarukawyaŋ boobo-boobo wala? Woo kul, Abadantaa nʼi daŋ ni kaboo ra, zama nʼna ni boŋ felle a ga. 9 Zama Abadantaa moɲey ga aduɲɲa kul yaara ka guna borey kaŋ ga nga gana nda ngi biney kul, hala nga mʼi faaba. Woo ra nʼna lakkal jaŋante goy tee. Hõ banda ga, nʼsi fay nda wongu.» 10 Asa futu gunandikaa ga, a nʼa daŋ kasu, zama a futu a ga šennoo kaŋ a nʼa har se. Alwaatoo woo, Asa na boro tanayaŋ šiita jamaa ra.

Asa laamaa benantaa

(Kokoyey 1na 15.23–24)

11 Asa teegoyey, ngi šintinoo nda benantaa hantumandi Žuda nda Izirayel kokoyey taarikey citaaboo ra. 12 Asa laamaa jiiri waranza cindi yaggantoo (39to) ra, wirci kaŋ hanse ka laala nʼa dii nda cewey, woo kul, ba nga wircoo waati a mana Abadantaa ceeci, safarkey do a koy. 13 Asa koy nga hayragey gar alaahara. A buu nga laamaa jiiri woytaaci cindi faantoo (41to) ra. 14 I nʼa sutura saaraa ra kaŋ a nʼa kaa nga boŋ maaɲoo ga Dawda koyraa ra. I nʼa kanandi nongu ra kaŋ ra turaari hew kaanayaŋ goo nda turaari ɲaamanteyaŋ kaŋ turaari hansekey nʼi tee. I na nuune beeri diinandi maaɲoo ga.

17

Žozafat laamaa waatoo nda nga laadirtaraa Irkoy here

1 Žozafat tee kokoy nga baabaa Asa dogoo ra. A na albarka daŋ nga boŋ ra ka Izirayel borey wongu*. 2 A na wongu-ize jama daŋ Žuda koyrawey kul kaŋ kuubandi nda cete ra, ka wongu-ize jineboroyaŋ gorandi Žuda gandaa ra, nda Efrayim koyrawey ra kaŋ nga baabaa Asa nʼi dii. 3 Abadantaa goo Žozafat bande, zama a nka hanga fondo jina-jinawey bande kaŋ bande nga baabaa Dawda hanga ey, a mana toorey kaŋ se i ga neeBal gana, 4 amma a nka nga baabaa Koyoo ceeci, a hanga nga yaamarey kaŋ manʼti hayaa kaŋ Izirayel nʼa tee. 5 Abadantaa na nga laamaa tabatandi kaboo ra, Žuda borey kul ga kate gomniyaŋ Žozafat se. A duu alman beeri nda addawla beeri. 6 A na Abadantaa fondawey gana nda nga binoo kul, de mo a na tooru ganadogey nda Ašera bundu toorey kul derandi Žuda gandaa ra.

7 Žozafat laamaa jiiri hinzantoo ra, a na nga boŋkoyney Ben-Hayel, nda Abdiyas, nda Zakariya, nda Netaniyel, nda Mikaya sanba i ma koy Žuda gandaa koyrawey ra ka cawandi. 8 A na Lewi boroyaŋ sanba i bande kaŋyaŋ ti Šemaya, nda Netaniya, nda Zebadiya, nda Asayel, nda Šemiramot, nda Žonataŋ, nda Adoniya, nda Tobiya, nda Tob-Adoniya, nda mo sargari juwalkey Elišama nda Žoram. 9 I na Žuda borey cawandi Abadantaa ašariyaa tiiraa kaŋ goo i kone. I na Žuda koyrawey kul dira i ga jamaa cawandi.

Žozafat duu gaabi beeri

10 Gandawey laamawey kul kaŋ ga Žuda gandaa kuubi kʼa bere, Abadantaa hunburay nʼi kar, i mana Žozafat wongu. 11 Filisti boroyaŋ kate Žozafat se gomniyaŋ nda ka nooru bana a se alkaasi. Laarabey mo kate a se alman buuna, nda gaaru boŋ zenber iyye nda zangu iyye (7.700), nda jindaaru boŋ zenber iyye nda zangu iyye (7.700). 12 Žozafat mma koy de a ga tonton ka jer beene. A na wongu huguyaŋ nda koyrayaŋ kaŋ ra jinay ga fanji cin Žuda gandaa ra. 13 A na jinay boobo fanji waatey kaŋ ga kaa se Žuda koyrawey ra, nda wongu-izeyaŋ, nda wongaariyaŋ Žerizalem ra. 14 I kabandi hugu ka koy hugu, ngi hinnaa ti: Žuda alkabiilaa ra, wongu-ize jamawey jineboraa ti Adna, wongaari boro zenber zangu hinza (300.000) goo a bande. 15 Nga jere Yohanaŋ goo kaŋ bande aru zenber zangu hinka nda zenber woyyaaha (280.000) goo, nga ti ngi jineboraa. 16 Nga mo jere Zikri izʼaroo Amasiya goo kaŋ na nga boŋ noo Abadantaa se, wongaari zenber zangu hinka (200.000) goo a bande. 17 Benžameŋ alkabiilaa ra, Elyada, wongaari no, aru zenber zangu hinka (200.000) kaŋ kone biraw nda koray goo, goo a bande, 18 nga jere Yozabad goo, aru zenber zangu nda zenber woyyaaha (180.000) kaŋ kone wongu jinay goo, goo a bande. 19 Wey ti borey kaŋ goo kokoyoo goyoo ra, bila wey kaŋ kokoyoo nʼi gorandi Žuda koyrawey kul ra kaŋ kuubandi nda cete.

18

Žozafat tee Izirayel kokoyoo Akab bande affoo

(Kokoyey 1na 22.1–4)

1 Žozafat duu alman boobo nda addawla beeri. A na hiijay daŋ nga hugoo nda Akab hugoo game. 2 Jiiri kaynayaŋ banda ga, a koy Akab do Samari. Akab na alman buuna, nda alman beeri boobo wii nga nda jamaa se kaŋ goo a bande. Woo banda ga, a nʼa tusa ngi ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam. 3 Izirayel kokoyoo Akab nee Žuda kokoyoo Žozafat se: «Nʼga hanga ay bande ka koy Ramot wongu Galad ra wala?» Žozafat nee a se: «Agay nda ni manʼti kala sanda affoo, ay jamaa nda ni jamaa manʼti kala sanda affoo, ay ga koy ni bande ka wongu.»

Miše nda Izirayel annabey cindey mana kay haya foo ga

(Kokoyey 1na 22.5–28)

4 Žozafat nee Izirayel kokoyoo se: «Ay gʼa wiri ni ga, ma Abadantaa hoyraa wiri jina.» 5 Izirayel kokoyoo na annabey marga, i ga too boro zangu taaci (400). A nʼi hãa ka nee: «Ir ma koy Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ya si koy?» Annabey nee: «Žigi ka koy, Irkoy ga koyraa daŋ ni kaŋ ti kokoyoo kaboo ra.» 6 Amma Žozafat nee: «Abadantaa annabi kul sii no koyne kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci wala?» 7 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Aru folloku ka cindi kaŋ nda ir ga hin ka Abadantaa ibaayoo ceeci, amma agay, ay ga konna a, zama a si haya henna baffoo har ay ga, waati kul ifutu de no a gʼa har. Yimla izʼaroo Miše no.» Žozafat nee: «Kokoyoo, masi woo har.» 8 Izirayel kokoyoo na goykaw beeri foo cee ka nee a se: «Cahã ka Yimla izʼaroo Miše ceeci kate.»

9 Woo gar Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat, affoo kul goo ma goro nga kokoy gorodogoo ra, kokoy darbawey goo jindey ra, i si goro kala farroo kaŋ goo Samari koyraa miɲoo ga. Annabey kul ga annabitaray tee jiney ra. 10 Kenana izʼaroo Sedesiyas na guuru hilliyaŋ tee, a nee: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee: ‹Nʼga Siiri borey tuti nda hilley hala i ma halaci ka ben.›» 11 Annabey jerey kul na šenni follokaa har ka nee: «Koy Ramot, Galad gandaa ra, nʼga hin ey, Abadantaa ga koyraa daŋ kokoyoo kaboo ra.»

12 Dontokaa kaŋ koy Miše cee, nee Miše se: «Annabey kul yadda ka tee mee foo ka ihenna har kokoyoo se. Ay gʼa wiri ni ga, ma naŋ ni šennoo nda ngi wanoo ma tee affoo, ma ihenna har.» 13 Amma Miše nee: «Ay ga žee nda Abadantaa kaŋ ga huna maaɲoo, woo kaŋ ay Koyoo gʼa har hinne no ay gʼa har.»

14 Waatoo kaŋ Miše too kokoyoo do, kokoyoo nee a se: «Miše, ir ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra wongu wala ya si koy?» Miše nee: «Wa koy, war ga zaame, i ga kaŋ war kabey ra.» 15 Amma kokoyoo nee a se: «Cee marje no ay ga ni žeendi hala ma cimoo hinne har ya ne Abadantaa maaɲoo ga?» 16 Woo ga, Miše nee:

«Ay dii Izirayel borey kul ga say-say tondi hondey boŋ

ma nee alman kur kaŋ sii nda kurkaw.

Woo se Abadantaa nee:

‹Borey wey sii nda jineboro,

boro foo kul ma koy nda baani nga hugoo do.›»

17 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ya na nee ma ne kaŋ a si haya henna kul har ay ga, ifutu de no a gʼa har.» 18 Miše yee ka nee: «Aywa, wa haŋajer Abadantaa šennoo se. Ay dii Abadantaa a ga goro nga kokoy gorodogoo ra, beenaa hayey kul ga kay a jere, kabe gumaa nda iwaawaa ga. 19 Abadantaa nee: ‹May no ma Izirayel kokoyoo Akab fafagay hala a ma koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam, de mo a ga wiiyandi?› Beenaa hayey, affoo kul na nga wanoo har. 20 I goo woo da ra kaŋ hundi foo fatta ka kaa ka kay Abadantaa jine ka nee: ‹Ay gʼa fafagay.› Abadantaa nʼa hãa ka nee: ‹Taka foo no nʼgʼa tee?› 21 A nee: ‹Ay ga fatta ka tee hundi kaŋ ga taari daŋ nga annabey kul miɲey ra.› Abadantaa nee: ‹Šikka sii a ra, nʼgʼa fafagay, nʼga hin, fatta ka koy a tee.›» 22 Miše nee koyne: «Aywa, takaa woo da ka tee, sohõ Abadantaa na hundi kaŋ ga taari šenni har daŋ ni annabey miɲey ra, zama Abadantaa ka bone kayandi ma ne.»

23 Kenana izʼaroo Sedesiyas man Miše kʼa kar garboo ga ka nee: «Fondo foo nda Abadantaa Hundoo fatta ay ra ka koy šelaŋ ma ne?» 24 Miše nee: «Nʼga kaa ka dii a han kaŋ ni koy tugu hugu ka koy hugu ra.» 25 Izirayel kokoyoo nee: «Wa Miše dii ka koy nda a koyraa goforneroo Amoŋ nda kokoyoo izʼaroo Yowaš do. 26 War ma nee: ‹Kokoyoo nee: “Wa aroo woo daŋ kasaa ra, war ma cindi kʼa noo ŋaayan kayna nda hari kayna hala waati kaŋ ra ay willi kate nda baani.”›» 27 Amma Miše nee: «Nda ni willi kate nda baani, adiši Abadantaa mana šelaŋ nda ay miɲoo.» Miše yee koyne ka nee: «Jamaa, war kul ma maa.»

Kokoyoo Akab buu wongoo ra

(Kokoyey 1na 22.29–40)

28 Izirayel kokoyoo nda Žuda kokoyoo Žozafat koy Ramot koyraa kaŋ goo Galad gandaa ra tangam. 29 Izirayel kokoyoo nee Žozafat se: «Ay gʼay boŋ bere ka koy wongoo ra. Ni, ma ni kokoy bankaarawey daŋ.» Woo ga, Izirayel kokoyoo na nga boŋ bere, i koy wongoo ra. 30 Siiri kokoyoo na nga bari torka boŋkoyney yaamar kaŋ i masi boro kaccu wala boro beeri tangam nda manʼti Izirayel kokoyoo hinne. 31 Waatoo kaŋ torka boŋkoyney dii Žozafat, i nee: «Izirayel kokoyoo no.» I nʼa kuubi kʼa bere kʼa tangam, amma Žozafat kaati ka ciya, Abadantaa nʼa soolam. Irkoy nʼi moorandi Žozafat. 32 Torka boŋkoyney dii kaŋ manʼti Izirayel kokoyoo no, i mooru a ga.

33 Waatoo woo, aru foo na nga biraa cetaw, a koy duu Izirayel kokoyoo, a nʼa kar koraa nongu feerante ra. Kokoyoo nee torka zurandikaa se: «Bere kʼay ka fatta wongoo ra, zama ay maray.» 34 Hanoo woo, wongoo hanse ka koron hala nongu kaŋ ra Izirayel kokoyoo mma kay torkaa ra ka Siiri borey tangam hala aluulaa ra, a faati waynaa kaŋyanoo waati.

19

Žozafat na alkaaliyaŋ gorandi Žuda ra

1 Žozafat, Žuda gandaa kokoyoo willi kate nga hugoo do Žerizalem nda baani nda alaafiya. 2 Žehu, gunandikaa Hanani izʼaroo fatta kʼa kubay ka nee kokoyoo Žozafat se: «Boro futu ga hima ka faabandi wala? Nʼga baa borey kaŋ ga konna Abadantaa wala? Woo maaganda se Abadantaa futuroo ga kaŋ ni ga. 3 Amma woo kul, nʼna haya henna fooyaŋ tee, zama nʼna Ašera bundu toorey derandi gandaa ra, de mo nʼna Irkoy ceeci nda ni binoo kul.»

4 Žozafat cindi Žerizalem. Woo banda ga, a tun ka naaru ka gandaa dira za Ber-Šeba hala Efrayim tondi hondey ra, a nʼi yeetandi Abadantaa ga kaŋ ti ngi baabey Koyoo. 5 A na alkaaliyaŋ gorandi gandaa ra, Žuda koyrawey kul kaŋ kuubandi nda cete, koyra foo kul ra. 6 A nee alkaaley se: «War ma lakkal daŋ war goy takaa se, manʼti adamizeyaŋ se war ga ciiti, Abadantaa se war ga ciiti kaŋ goo war bande waati kaŋ war ga ciiti. 7 Sohõ, yala Abadantaa hunburaa ma bara war ra, wa hawgay, wa lakkal daŋ war dira takaa se, zama Abadantaa, ir Koyoo si baa haya kaŋ si šerre, a si baa ka borey bisandi cere, a si baa sufuray taayan.» 8 Takaa din da Žerizalem ra, Žozafat na Lewi boroyaŋ gorandi, nda sargari juwalkawyaŋ, nda Izirayel borey hugu boŋyaŋ kaŋyaŋ ma ciiti dunbu Abadantaa maaɲoo ga. I si goro kala Žerizalem. 9 A nʼi yaamar ka nee i se: «War ma goy nda Abadantaa hunburaa, nda laadirtaray, nda bine foo. 10 Waati kul kaŋ war armey kaŋ goo ngi koyrawey ra kate war do ciiti kaŋ ti boro wiiyan šenni, wala ašariya šenni, wala yaamar šenni, wala hantumey šenni, wala hantumey kaŋ kayandi šenni, war ma kašeta i ga hala i masi kaa ka Abadantaa tooɲe, hala nga futuroo masi kaŋ war nda war armey boŋ. Takaa woo no war mʼa tee, woo ra taali sii war ga. 11 Sargari juwalkey jineboraa Amariya ga tee war boŋkoynoo Abadantaa šenni kul kaŋ no ra. Isimayel izʼaroo Zebadiya, Žuda hugoo borey boŋkoynoo ga tee war jineboraa kokoyoo šenni kul kaŋ no ra. Lewi borey goo war jine sanda goy juwalkaw. Wa albarka daŋ war boŋ ra war ma goy, de mo yala Abadantaa ma bara boraa bande kaŋ ga goy henna tee.»

20

Žuda gandaa tangamandi, ŋaarayroo kaŋ Žozafat nʼa tee

1 Woo banda ga, Mowab borey nda Amoŋ borey nda Mawoŋ borey kaŋ kara i ga kaa ka Žozafat tangam. 2 Boroyaŋ kaa ka nee Žozafat se: «Alžama beeri goo ma kaa ni ga ka hun teekoo boŋ faa ga za Siiri gandaa ra, de mo i goo Hasasoŋ-Tamar, maanaa En-Gedi.»

3 Žozafat hunbur, a kayandi nga ma Abadantaa ceeci. A daŋ kaŋ Žuda gandaa kul ma meehaw. 4 Žuda borey marga ka Abadantaa faabaroo ceeci, borey hun Žuda koyrawey kul ra ka kaa ka Abadantaa ceeci. 5 Žozafat kay Žuda borey margaroo nda Žerizalem borey margaroo game Abadantaa hugoo ra, batuma taagaa jine. 6 A nee: «Abadantaa, ir baabey Koyoo, manʼti ni ti Irkoy kaŋ goo beenaa ra, manʼti ni no ni hinoo goo gandawey laamawey kul boŋ wala? Gaabi nda hini sii kala ni kaboo ra, boro kul si hin ka kay ni jine. 7 Manʼti ni ti ir Koyoo kaŋ na gandaa woo borey gaaray Izirayel, ni jamaa jine, ka gandaa woo noo hala abada ni ceroo Ibirahima hayroo se? 8 I goro a ra, i na nongu henanante cin a ra ma ne ni maaɲoo ga ka nee: 9 ‹Nda haya futu duu ir, a ma tee takuba, wala ciiti, wala sorfa, wala heray, ir kay hugoo woo jine, ni jine, zama ni maaɲoo goo hugoo woo ga. Ir binemaraa ra ir ga kaati ka ni cee, nʼga haŋajer ir se, nʼgʼir hallasi.› 10 Sohõ guna, Amoŋ borey, nda Mowab borey, nda borey kaŋ goo Seyir gandaa tondi hondey ra, kaŋyaŋ ra mana yadda Izirayel ma huru waatoo kaŋ a kaa ka hun Misira gandaa ra, i bere nda nongu tana ka bisa, i manʼi halaci. 11 Amma ngi, hayaa kaŋ nda i gʼir bana hõ manʼti kala kʼir gaaray kʼir kaa laboo ga kaŋ nʼnʼa noo ir se. 12 Ir Koyoo, nʼsi ni ciitoo kaŋandi i boŋ wala? Zama ir sii nda gaabi jamaa beeroo woo jine kaŋ ga kaa ir ga, ir si bay haya kaŋ no ir mʼa tee. Ir moɲey sii kala ni ga.» 13 Žuda borey kul ga kay Abadantaa jine, ngi nda ngi alaayaney, nda ngi wandey, nda ngi izey.

Abadantaa na Žuda borey zaamandi

14 Abadantaa Hundoo zunbu Yahaziyel ga margaroo game, baaboo manʼti kala Zakariya, Zakariya baabaa ti Benaya, Benaya baabaa ti Yeyiyel, Yeyiyel baabaa ti Mataniya. Lewi boro no kaŋ si hun kala Asaf hayroo ra. 15 Yahaziyel nee: «Žuda borey kul, nda Žerizalem borey, nda ni, kokoyoo Žozafat, war ma haŋajer. Hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, Abadantaa nee: ‹War masi hunbur, war masi jijiri alžamaa beeroo woo jine, zama manʼti war wongoo no, Abadantaa wongoo no. 16 Suba war ma zunbu ka koy i tangam, i goo ma žigi ka kaa nda Tisit žigidogoo, war gʼi gar gooroo miɲoo ga, Yeruwel saajoo tenje. 17 Manʼti war no ma wongu, wa lanba no din. Žuda borey nda Žerizalem borey, wa kay war cewey ga, war ma dii takaa kaŋ nda Abadantaa ga war kaa kabe ra. War masi hunbur, war masi jijiri. Suba war ma koy i tangam, Abadantaa goo war bande.›»

18 Žozafat na nga ndumoo sinji laboo ra, de Žuda borey kul, nda Žerizalem borey kul kaŋ Abadantaa jine ka sujudu a se. 19 Lewi borey kaŋ mana hun kala Kehat borey izʼarey ra nda Kora borey izʼarey ra tun ka hanse ka jinde jer ka Abadantaa, Izirayel Koyoo saabu.

20 I tun subbaahi biya ka koy Tekowa saajoo ra. Waatoo kaŋ i ga koy, Žozafat tun ka kay, a nee: «Wa haŋajer ya ne, Žuda borey nda Žerizalem borey, wa war naanaa daŋ Abadantaa, war Koyoo ra, de war ga kay. Wa war naanaa daŋ nga annabey ra, de war ga zaame.»

21 Woo banda ga, a goro ka šelaŋ nga nda jamaa, a na doonikawyaŋ kayandi Abadantaa se kaŋ gʼa saabu nga daržaa henanyanoo se, i ga fatta wongu-izey jine, i ga nee: «Wa Abadantaa saabu, nga borohennataraa si ben abada.» 22 Waatoo kaŋ borey šintin ka kaati nda ɲaali nda dooniyaŋ, Abadantaa na zanbaguusu tee Amoŋ borey se, nda Mowab borey, nda borey kaŋ goo Seyir tondi hondey ra kaŋ kaa ka Žuda tangam, Abadantaa nʼi kar. 23 Amoŋ borey, nda Mowab borey na Seyir tondi hondey borey tangam kʼi halaci sõy kʼi benandi. Waatoo kaŋ i benandi nda Seyir gandaa borey, i bere cere ga ka cere wii. 24 Waatoo kaŋ Žuda borey too nongoo ra kaŋ ra boro ga hin ka dii saajoo, i na ngi iberey jamaa heroo guna, i si dii haya kul kala bukaw kaŋ goo ganda, ba boro foo mana cindi. 25 Žozafat nda nga jamaa kaa ka alganiimaa zaa, i na haya booboyaŋ, nda bukawyaŋ*, nda jinay alkadaranteyaŋ gar. Za i ga zaa hala nongu kaŋ ra i mana hin kʼa kul ka koy. I na jirbi hinza tee i ga alganiimaa zaa, zama a ga boobo.

26 Jirbi taacantoo hane, i na cere marga Beraka gooroo ra, i na albarka daŋ Abadantaa se, woo se hala hõ zaaroo i ga nee nongoo din se Beraka gooroo (maanaa «Albarka daŋyanoo gooroo»). 27 Žuda nda Žerizalem arey kul kaŋ Žozafat goo i jine willi Žerizalem nda ɲaali, zama Abadantaa nkʼi ɲaalandi ngi iberey ga. 28 I huru Žerizalem nda tubalyaŋ, nda kuntijiyaŋ, nda laati beeriyaŋ ka koy hala Abadantaa hugoo ra.

29 Irkoy hunburaa zunbu gandawey laamawey kul ga waatoo kaŋ i maa kaŋ Abadantaa na Izirayel iberey kar. 30 Žozafat kokoytaraa duu lakkalkanay, nga Koyoo nʼa noo hunanzamay nongoo kul here.

Žozafat laamaa benantaa

(Kokoyey 1na 22.41–51)

31 Žozafat tee Žuda gandaa se kokoy, jiiri waranza cindi guu (35) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi guu (25) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Azuba. Šili ize woy no. 32 A na nga baabaa Asa fondaa gana haya kul ra, a mana šiiri nongu kul here, haya kaŋ ga henan no a nʼa tee Abadantaa jine. 33 Amma woo kul, tooru ganadogey mana hun no. Jamaa biney mana hawa Abadantaa, ngi hayragey Koyoo ga. 34 Žozafat teegoyey cindey, ngi šintinoo nda ngi benantaa hantumandi Hanani izʼaroo Žehu fillaa ra kaŋ goo Izirayel kokoyey citaaboo ra.

35 Woo banda ga, Žuda kokoyoo Žozafat tee affoo Izirayel kokoyoo bande kaŋ ti Akaziya kaŋ ga boro laala goy tee. 36 A tee a bande affoo ka harihii beeriyaŋ tee kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra, i mana harihiyey wey tee kala Esiyoŋ-Geber. 37 Amma Dodowa izʼaroo, Eliyezer kaŋ si hun kala Mareša šelaŋ Žozafat se nda annabitaray, a nee: «Zama ni tee affoo Akaziya bande, Abadantaa ga ni goyey hasara.» Harihiyey kayri, i mana hin ka koy Tarsis.

21

1 Woo banda ga, Žozafat koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Žoram tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Žoram ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 8.16–24)

2 Žoram goo nda armayaŋ, i manʼti kala Žozafat izʼarey kaŋyaŋ ti: Azariya, nda Yehiyel, nda Zakariya, nda Azariyahu, nda Minkaylu, nda Šefatiya. Wey kul manʼti kala Žozafat, Izirayel kokoyoo izʼarey. 3 Ngi baabaa nʼi noo haya booboyaŋ kaŋ ti wura, nda nzorfu kaaray, nda gomni beeriyaŋ kaŋyaŋ ra Žuda koyrayaŋ kaŋ kuubandi nda cete, amma a mana laamaa naŋ kala Žoram se, zama nga ti izʼaru jinaa.

4 Waatoo kaŋ Žoram goro kokoytaraa ra nga baabaa dogoo ra, de mo nga laamaa tabati, a na takuba ka nga armey kul wii nda Izirayel jineboro fooyaŋ mo. 5 Jiiri waranza cindi hinka (32) bara Žoram se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri yaaha tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 6 A hanga Izirayel kokoyey fondaa, sanda takaa kaŋ Akab hugoo nʼa tee, zama Akab ize woy no a hiiji a, a na goy futu tee Abadantaa jine. 7 Amma Abadantaa mana yadda ka Dawda hugoo borey halaci, amaanaa kaŋ goo nga nda Dawda game maaganda, zama mo a nee kaŋ nga ga naŋ nga hayroo boro ma cindi kokoytaraa ra waati kul.

8 Žoram kokoytaraa waatoo ra, Edom borey ture, i na kokoy gorandi ngi boŋ se ka nee kaŋ ngi si goro Žuda hinoo cire koyne. 9 Žoram tun ka koy nga nda wongu-ize jineborey nda ngi bari torkawey. Cijin here a tun ka kaŋ Edom borey ga kʼi wongu, amma Edom borey na Žoram nda nga bari torka boŋkoyney kuubi kʼi daŋ game. 10 Za woo ga, Edom borey ture ka hun Žuda hinoo cire hala hõ. Waati follokaa din ra Libna koyraa mo ture nga laamaa ga, zama a nka Abadantaa, nga baabey Koyoo fur. 11 Žoram na ba tooru ganadooyaŋ tee Žuda tondi hondey boŋ. A na Žerizalem borey daŋ i ma izefututaray* tee koy tanayaŋ bande, a na Žuda borey mo tusa kʼi daŋ haya follokaa ra.

12 Žoram duu bataga kaŋ hun a se annabi Ilyasu do, batagaa nee kaŋ hayaa ne kaŋ Abadantaa kaŋ ti Dawda ni baabaa Koyoo nʼa har, a nee: «Hayaa kaŋ se mana ni baabaa Žozafat fondaa gana, mana Žuda kokoyoo Asa fondaa gana, 13 amma Izirayel kokoyey fondaa no nʼna gana, nʼna Žuda borey nda Žerizalem borey daŋ i ma izefututaray tee koy tanayaŋ bande, sanda Akab hugoo takaa, koyne mo nʼna ni armey wii kaŋyaŋ ti ni baabaa izey hunday, kaŋyaŋ takaa baa ni takaa. 14 Woo maaganda se, Abadantaa ga bone beeri ka ni jamaa kar, nda ni izʼarey, nda ni wandey, nda ni kabehayey. 15 Haya kaŋ ti ni, a ga wirci laala ka ni kar, teeli wirci kaŋ zaari kul a mma koy de a ga tonton hala nongu kaŋ ra ni teeley ga doori ka hun ni gundoo ra.»

16 Abadantaa na konnay daŋ Filisti borey nda Laarabey kaŋyaŋ ti Ecopi borey taalammayaŋ biney ra Žoram here. 17 I na Žuda tangam, i huru nda gaabi, de i na haya kul kaŋ ti jinay kaŋ goo kokoyoo hugoo ra zaa, ba nga izʼarey nda nga wandey goo a ra, izʼaru kul mana cindi a se kala Žowakaz, nga ize koddaa. 18 Woo kul banda ga, Abadantaa nʼa kar nda teeli wirci kaŋ si duu baani. 19 Zaari kul wircoo mma tonton. Nga jiiri hinkantoo benantaa ra, Žoram teeley fatta gundoo ra doroo gaaboo se. A buu hottay futu ra. Nga jamaa mana nuune diinandi a se kʼa beerandi, sanda takaa kaŋ i nʼa tee nga hayragey se.

20 Jiiri waranza cindi hinka (32) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri yaaha tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A buu, boro kul mana nimsi nda nga buuroo. I nʼa sutura Dawda koyraa ra, amma manʼti kokoyey saarawey ra.

22

Waatoo kaŋ Akaziya ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 8.25–29; 9.27–29)

1 Žerizalem borey na Žoram izʼaru kaccaa Akaziya tee kokoy dogoo ra, zama wongu-ize jamaa kaŋ huru Laarabey bande kaloo ra na ibeerey kul wii. Takaa woo nda Žoram, izʼaroo Akaziya tee Žuda kokoyoo. 2 Jiiri woytaaci cindi hinka (42)* bara Akaziya se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri foo tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Atali, Izirayel kokoyoo Omri haama no. 3 Akaziya mo hanga Akab hugoo borey dira takaa bande, zama ɲaŋoo nʼa noo hoyray laalayaŋ. 4 A na goy futu tee Abadantaa jine sanda Akab hugoo borey takaa kaŋ baaboo buuroo banda ga, a na hoyraykawyaŋ zaa nga dereyanoo se. 5 Ngi hoyraa ga, Akaziya nda Akab izʼaroo Žoram kaŋ ti Izirayel kokoyoo koy Siiri kokoyoo Hazayel wongu Ramot kaŋ goo Galad gandaa ra. Siiri borey na Žoram maray. 6 Kokoyoo Žoram willi kate Žizreyel ka nongey safar kaŋ i nʼi maray a ra Rama koyraa ra waatoo kaŋ a ga Hazayel Siiri kokoyoo tangam. Žuda kokoyoo Akaziya kaŋ ti Žoram izʼaroo koy Akab izʼaroo Žoram guna Žizreyel nga wircoo waati.

Žuda kokoyoo Akaziya buuroo

7 Irkoy ka taka tee kaŋ ra Akaziya ma naaru ka koy Žoram do, ka woo tee a se nga ajaloo. Waatoo kaŋ a too a do, a fatta nga nda Žoram ka koy Nimši izʼaroo, Žehu tangam kaŋ Abadantaa nʼa yon a ma tee kokoy a ma Akab hugoo halaci. 8 Kaŋ Žehu nda Akab hugoo borey si cere zaa, a duu Žuda boŋkoyney nda Akaziya armey izʼarey kaŋ ka goy Akaziya se, a na hundey kaa. 9 A na Akaziya ceeci, i nʼa dii Samari koyraa ra kaŋ ra a goo ma tugu. I kate nda a Žehu do, i nʼa wii. Woo banda ga, i nʼa sutura, zama i nee kaŋ Žozafat kaŋ hanga Abadantaa nda nga binoo kul, haamaa no. Boro kul mana cindi Akaziya hugoo ra kaŋ ga hin ka laama.

Atali na kokoytaraa kom

(Kokoyey 2to 11.1–3)

10 Akaziya ɲaa Atali dii kaŋ nga izʼaroo Akaziya buu, woo se a kayandi ka Žuda kokoyoo hugoo hayrey cindey kul wii. 11 Amma waatoo kaŋ i ga kokoyoo hayrey wii, kokoyoo Žoram ize woyoo Yehošebat kaŋ ti Akaziya woymaa na Akaziya izʼaroo Žowas zaa kʼa tugu, kʼa kaa nga armey ra. A koy a tugu, nga nda woyoo kaŋ nʼa biiri kanihugoo ra. Takaa woo nda Yehošebat nʼa tugu kʼa kaa Atali ra kaŋ mana duu a kʼa wii. Sargari juwalkaa Yoyada wandoo kaŋ ti Yehošebat kokoyoo ize woy, Akaziya woyme no. 12 A cindi a ga tugu i bande jiiri iddu Irkoy hugoo ra ka gar Atali goo ma gandaa laama.

23

Žowas tee kokoy

(Kokoyey 2to 11.4–20)

1 Woo banda ga, jiiri iyyantoo ra, Yoyada duu gaabi, a na amaana daŋ nga nda wongu-ize jineborey game kaŋ goo aru zangu-zangu (100) jine. I manʼti kala Yeroham izʼaroo Azariya, nda Yohanaŋ izʼaroo Isimayel, nda Obed izʼaroo Azariya, nda Adaya izʼaroo Maseya, nda Zikri izʼaroo Elišafat. 2 I na Žuda gandaa yaara ka Lewi borey kaŋ goo Žuda koyrawey kul ra nda Izirayel hugu boŋey kul marga. I too kate Žerizalem, 3 margaroo kul na amaana daŋ ngi nda kokoyoo game Irkoy hugoo ra. Yoyada nee: «Kokoyoo izʼaroo ga tee kokoy ka sawa nda hayaa kaŋ Abadantaa nʼa har Dawda izʼarey ga. 4 Hayaa ne kaŋ war ga kaa kʼa tee: Hunanzamzaaroo hane, nda sargari juwalkey nda Lewi borey na ngi goyoo šintin, war kondaa borey zamna hinza affoo ma hugoo miɲoo lakkal, 5 kondaa borey zamna hinza hinkantoo ga kokoyoo hugoo lakkal, ihinzantoo ga koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Yesod lakkal. Jamaa kul ma kaa Abadantaa hugoo batumawey ra. 6 Boro kul masi huru Abadantaa hugoo ra, nda manʼti sargari juwalkey nda Lewi borey hinne kaŋ ga goy no din. I ga hin ka huru, zama i ga henan. Jamaa kul ga hima ka Abadantaa yaamarey beerandi. 7 Lewi borey ma kokoyoo kuubi nongoo kul here, boro foo kul nga wongu jinawey ma bara kaboo ra. Boro kul kaŋ nee nga ga huru hugoo ra ma wiiyandi. Nongu kul kaŋ ra kokoyoo koy, war ma hanga a bande.»

8 Lewi borey nda Žuda kul na hayaa tee nda takaa kaŋ nda sargari juwalkaa Yoyada nʼa har i se. Boro foo kul na nga borey zaa, wey kaŋ ga goy hunanzamzaaroo hane nda wey kaŋ ga zunbu hunanzamzaaroo hane, sargari juwalkaa Yoyada mana konday kul naŋ a masi goy. 9 Sargari juwalkaa Yoyada na lakkalkaw zangu-zangu (100) jineborey noo kokoyoo Dawda yaajey, nda koray kaccey, nda ibeerey kaŋ goo Irkoy hugoo ra. 10 A na jamaa kul kayandi no din, ngi wongu jinawey goo kabey ra Irkoy hugoo kabe gumaa here ka koy hala iwaawaa here, sargari tonadogoo nda Irkoy hugoo here ka kokoyoo kuubi kʼa bere. 11 I na kokoyoo izʼaroo ka koy taray, i na kokoy fuulaa daŋ boŋoo ra, kʼa noo seedetaraa tiiraa. Yoyada nda nga izʼarey nʼa yon kʼa tee kokoy. Borey kobi-kobi ka kaati ka nee: «Kokoyoo kaboo ma gay a ra!»

12 Kaŋ Atali ga maa jamaa nda lakkalkey kaatoo kaŋ ga kokoyoo saabu, a koy jamaa do Abadantaa hugoo ra. 13 A goo ma guna kaŋ a ga dii kokoyoo goo ma kay Abadantaa hugoo miɲoo tintimoo ga. Sooje boŋkoyney nda laati beeri karkey goo kokoyoo jere. Gandaa jamaa kul ga ɲaali. Laati beeri karkey ga laatey kar, donkey goo i jine Irkoy saabuyanoo se, ngi nda ngi hooray jinawey. Kaŋ Atali dii woo, a na nga darbawey kottu, a nee: «Zanbayan ti woo, zanbayan ti woo.» 14 Sargari juwalkaa Yoyada na wongu-ize zangu-zangu (100) jineborey kaŋ goo wongu-ize jamaa jine fattandi, a nee i se: «Wʼa dii kʼa fattandi taray Abadantaa hugoo ra, borey game, boro kaŋ hanga a ma wiiyandi nda takuba.» Sargari juwalkaa nka nee kaŋ i masʼa wii Abadantaa hugoo ra. 15 I nʼa dii, i nʼa ka koy hala kokoyoo hugoo miɲoo do kaŋ se i ga nee Baryey hugoo miɲoo, no din ra i nʼa wii.

16 Sargari juwalkaa Yoyada na amaana daŋ nga, nda jamaa kul, nda kokoyoo game hala i ma tee Abadantaa jamaa. 17 Borey kul koy huru Bal tooru hugoo ra kʼa kayri. I na sargari tonadogey, nda assuurawey kayri-kayri, i na Bal sargari juwalkaa kaŋ ti Mattaŋ wii sargari tonadogey kaŋ kayri jere. 18 Yoyada na Abadantaa hugoo lakkalyanoo talfi sargari juwalkey kaŋ ti Lewi borey ga, kaŋ Dawda nʼi tee kondayyaŋ Abadantaa hugoo ra hala i ma sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa se, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Musa ašariyaa ra, nda ɲaali nda dooniyaŋ ka sawa nda Dawda yaamarey. 19 A na boroyaŋ daŋ Abadantaa hugoo miɲey ga kaŋ gʼi lakkal, woo ra boro kul si huru a ra kaŋ ga žiibi haya kul kaŋ no se.

20 Woo banda ga, a na wongu-ize jineborey kaŋ goo wongu-ize zangu-zangu (100) jine, nda jamaa boro kayantey, nda jamaa boŋkoyney, nda gandaa borey kul zaa. A na kokoyoo ka hun Abadantaa hugoo ra. I too kate kokoyoo hugoo do ka huru nda hugoo miɲoo kaŋ se i ga nee Beenehere miɲoo, i na kokoyoo gorandi kokoy gorodogoo ra. 21 Gandaa borey kul yafarhã, koyraa lakkalkanay. Haya kaŋ ti Atali, i nʼa wii nda takuba.

24

Žowas na Abadantaa hugoo hanse

(Kokoyey 2to 12.1–7)

1 Jiiri iyye bara Žowas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woytaaci (40) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Sibiya, a si hun kala Ber-Šeba koyraa ra. 2 Žowas na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine sargari juwalkaa Yoyada hunaroo kul ra. 3 Yoyada na wande hinkaa hiijandi Žowas se. A duu izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ.

4 Woo ga, Žowas nʼa zaa nga binoo ra nga ma Abadantaa hugoo hanse. 5 A na sargari juwalkey nda Lewi borey marga, a nee i se: «Wa fatta ka koy Žuda koyrawey ra ka nooru dii Izirayel borey kul ga hala Irkoy hugoo ma hansandi jiiri ka kaa jiiri. War ma cahã muraadoo woo ra.» Amma Lewi borey mana cahã. 6 Woo ga, Kokoyoo na sargari juwalkey jineboraa Yoyada cee ka nee a se: «Macin se mana nee Lewi borey se kaŋ i ma nooroo dii kate Žuda nda Žerizalem borey ga kaŋ Musa, Abadantaa tamoo nʼa daŋ Izirayel borey margaroo ga cere kubayyan hukkumoo se? 7 Zama woy laalaa din kaŋ ti Atali nda nga borey na Irkoy hugoo hasara, i na Abadantaa hugoo jinay henanantey kul zaa kʼi ka goy Balyaŋ se.»

8 Woo ra kokoyoo daŋ kaŋ i ma sunduku tee, i mʼa jisi Abadantaa hugoo miɲoo tarayhere. 9 I fee Žuda nda Žerizalem ra kaŋ borey ma kate nooroo kaŋ Musa, Irkoy tamoo nʼa daŋ Izirayel borey ga saajoo ra. 10 Boŋkoyney kul nda jamaa kul ɲaali, i kate nooru kʼa daŋ sundukoo ra hala nongu kaŋ ra a too met. 11 Waati kaŋ borey dii kaŋ nooroo boobo sundukoo ra, de Lewi borey ga sundukoo zaa ka koy nda a hala kokoyoo do hala a mʼa guna, kokoyoo hantumkaa, nda sargari juwalkey jineboraa goykaa ka kaa ka nooroo zaa sundukoo ra. Woo banda ga, i ga sundukoo willi dogoo ra. Woo no i gʼa tee zaari kul, i na nooru boobo marga. 12 Kokoyoo nda Yoyada nʼa noo borey se kaŋ ga Abadantaa hugoo goyey tee. I ga tondi hoykawyaŋ nda bundu goykawyaŋ zaa goy hala i ma Abadantaa hugoo hanse. I na guuru nda alhan goykawyaŋ mo zaa Abadantaa hugoo hanseyanoo se. 13 Borey kaŋ ga hima ka goyoo tee na goyoo zaa kʼa šintin, ngi ka kate goyoo koy jine. I na Irkoy hugoo yeeti nga takaa ga, i nʼa noo gaabi.

14 Waatoo kaŋ i na goyoo benandi, i koy nda nooroo kaŋ cindi kokoyoo nda Yoyada jine. I nʼa ka jinayyaŋ tee Abadantaa hugoo se, nda goyoo se, nda sargari kukurantey se, nda potiyaŋ, nda wura nda nzorfu kaaray jinayyaŋ. Yoyada hunaroo kul ra, waati kul sargari kukuranteyaŋ ga kaandi Abadantaa hugoo ra.

Žowas tee laadir jaŋante Irkoy here

15 Yoyada žen, a duu aloomur kuku. Jiiri zangu nda waranza (130) bara a se waatoo kaŋ a ga buu. 16 I nʼa sutura kokoyey jere Dawda koyraa ra, zama a nka goy henna tee Izirayel se, nda Irkoy se, nda nga hugoo se.

17 Waatoo kaŋ Yoyada buu, Žuda boŋkoyney kaa ka sujudu kokoyoo jine. Kokoyoo na haŋajer i se. 18 I na Abadantaa, ngi baabey Koyoo hugoo naŋ, i koy Ašera bundu toorey nda toorey gana. Abadantaa futuyanoo kaŋ Žuda nda Žerizalem boŋ, zama i nka tooɲe. 19 Abadantaa na annabiyaŋ sanba i ga hala i ma yee kate nga ga. Annabey koy lakkaley zumandi, amma i mana haŋajer. 20 Irkoy Hundoo zunbu Yoyada izʼaroo Zakariya ga, a koy jamaa do ka nee i se: «Hayaa ne kaŋ Irkoy nʼa har, a nee: ‹Macin se war ga Abadantaa yaamarey hoo? War si koy jine, zama war nka Abadantaa naŋ, nga mo ga war naŋ.›»

21 I hawandifutay a ga, kokoyoo yaamaroo ga, i nʼa warra nda tondi kʼa wii Abadantaa hugoo batumaa ra. 22 Kokoyoo Žowas dirɲa borohennataraa kaŋ Zakariya baabaa Yoyada nʼa cebe nga se. A na Yoyada izʼaroo wii. Waatoo kaŋ Zakariya ga buu, a nee: «Yala Abadantaa ma dii, a ma alhaku bana.»

Žowas laamaa benantaa

(Kokoyey 2to 12.18–22)

23 Jiiri taagaa ra, Siiri wongu-ize jamaa koy Žowas tangam. I kaa Žuda gandaa ra nda Žerizalem ra. I na jamaa jineborey kul halaci, i na ngi alganiimaa kul sanba Damas kokoyoo se. 24 Siiri wongu-ize jamaa kaa nda aru hinna kaccu, woo kul, Abadantaa naŋ i ma hin wongu-ize tana jamaa beeri, zama i nka Abadantaa, ngi baabaa Koyoo naŋ. Takaa woo nda i na ciitoo kaŋandi Žowas boŋ. 25 Waatoo kaŋ i koy, i nʼa naŋ a ga maray, nga borey hawandifutay a ga sargari juwalkaa Yoyada izʼaroo kuroo maaganda. I nʼa wii nga daaroo boŋ, a buu. I nʼa sutura Dawda koyraa ra, amma manʼti kokoyey saarawey ra. 26 Borey kaŋ hawandifutay a ga ti: Amoŋ boraa Šimeyat izʼaroo Zabad nda Mowab woy boraa Šimrit izʼaroo Yehozabad.

27 Haya kaŋ ti Žowas izʼarey, nda hantumey šenni boobo kaŋ harandi a ga, nda hanseyaney kaŋ teendi Irkoy hugoo ra, woo hantumandi kokoyey citaabey hantumey ra. Nga izʼaroo Amasiya tee kokoy dogoo ra.

25

Waatoo kaŋ Amasiya ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 14.1–7)

1 Jiiri waranka cindi guu (25) bara Amasiya se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yoyadaŋ, Žerizalem wane nda a. 2 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, amma binoo kul mana hanga Abadantaa bande.

3 Waatoo kaŋ Amasiya kokoytaraa duu gaabi, nga borey kaŋ na nga baabaa, kokoyoo Žowas kar kʼa wii, a nʼi wii. 4 Amma a mana ngi izey wii, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ašariyaa kaŋ ti Musa citaaboo ra kaŋ ra Abadantaa na yaamar noo ka nee: «Baaba si buu ize maaganda se, ize si buu baaba maaganda se. Boro foo kul mma buu nga boŋ zunuboo maaganda se.»* 5 Amasiya na Žuda borey marga, a nʼi kanandi hugu nda hugu, nda jineboro kaŋ goo boro zenber foo-foo (1.000) jine, nda wey kaŋ goo boro zangu foo-foo (100) jine Žuda nda Benžameŋ kul ra. A na borey kabu kʼa dii boro kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi, a duu boro zenber zangu hinza (300.000) kaŋ ga wan wongu, i ga wan yaaji karyan, nda koray beeri diiyan. 6 A na Izirayel wongaari boro zenber zangu (100.000) zaa kaŋ a nʼi bana nzorfu kaaray ton hinza cine. 7 Irkoy boro foo kaa a do ka nee: «He kokoyoo, Izirayel wongu-izey masi hanga ni, zama Abadantaa sii Izirayel bande, a sii Efrayim borey kul bande. 8 Nda nʼnʼi ka koy ni bande, ba kaŋ se gaabi goo ni ra, Irkoy ga ni kaŋandi ni iberey jine, zama Irkoy goo nda hinay ka boro faaba, a goo nda hinay ka boro kaŋandi.» 9 Amasiya nee Irkoy boraa se: «Adiši de nzorfu kaaray ton hinza cine kaŋ ay nʼa noo Izirayel wongu-ize jamaa se?» Irkoy boraa zaabi ka nee: «Abadantaa ga hin ka ni noo haya kaŋ bisa a.» 10 Woo ga, Amasiya na wongu-ize jamaa kaŋ kaa ka hun Efrayim kaa nga banda. A nʼi sanba ngi do. Borey hanse ka futu Žuda ga, i willi ngi do nda futay beeri.

11 Amasiya na bine daŋ nga boŋ ra, a huru nga jamaa jine ka koy. A koy Ciiroo gooroo ra, a na boro zenber woy (10.000) wii Seyir gandaa borey ra. 12 Žuda borey na boro zenber woy (10.000) dii i ra i ga huna, i koy nda ey tondi beeri foo boŋoo ga. I nʼi warra ka hun tondoo din boŋ, i kul motti.

13 Amma wongu-ize jamaa kaŋ Amasiya mana yadda i ma hanga nga bande wongoo ra koy kaŋ Žuda koyrawey boŋ, kʼa dii za Samari hala Bet-Horoŋ. I na boro zenber hinza (3.000) wii, i duu alganiima beeri. 14 Waatoo kaŋ Amasiya willi kate ka hun nongoo kaŋ ra a hin Edom borey, a kate Seyir borey koyey kʼi tee nga boŋ koyey, a ga sujudu i jine, a ga dugu dullandi i se. 15 Woo ga, Abadantaa futu Amasiya ga, a na annabi sanba a do, a nee a se: «Macin se nʼna jamaa woo koyey ceeci, ka gar i mana hin ka ngi jamaa kaa ni kaboo ra?» 16 A goo ma šelaŋ a se kaŋ Amasiya nee a se: «Ir ka ni tee kokoyoo hoyraykaa wala? Dangay nda nʼsi baa i ma ni wii!» Annaboo na nga šennoo timmandi ka nee: «Ay ga bay kaŋ Irkoy nka kayandi nga ma ni halaci, zama nʼna woo tee, de mo mana haŋajer ay hoyraa se.»

Izirayel kokoyoo Žowas hin Amasiya

(Kokoyey 2to 14.8–14)

17 Žuda kokoyoo Amasiya hoyraykey yaamarey ga, a na dontokawyaŋ sanba Izirayel kokoyoo Žowas do kaŋ ti Žowakaz izʼaroo, Žehu haamaa ka nee a se kaŋ ngi ma cere kubay ka wongu. 18 Izirayel kokoyoo Žowas donto ka Žuda kokoyoo zaabi ka nee a se: «Han foo, Libaŋ gandaa karjiɲaŋoo daŋ kaŋ i ma nee Libaŋ sedere tuuroo se kaŋ a ma nga ize woyoo noo hiijay nga izʼaroo se. Amma Libaŋ gandaa ganjihooga kaŋ ga bisa na karjiɲaŋoo taama-taama.» 19 Žowas nee koyne: «Ni ka hin Edom borey, woo se nʼga bolsay, nʼga ni boŋ šifa. Sohõ goro ni do. Macin se nʼga huru bone jine? Nʼga kaŋ, de mo Žuda kul ga kaŋ ni bande.»

20 Amma Amasiya mana haŋajer, zama hayaa woo mana hun kala Irkoy do kaŋ ga baa i ma kaŋ, haya kaŋ se i na Edom koyey ceeci. 21 Woo ga, Izirayel kokoyoo Žowas koy tangam, nga nda Žuda kokoyoo Amasiya na cere kubay Bet-Šemeš koyraa ra kaŋ ti Žuda gandaa wane. 22 Izirayel borey na Žuda borey wongu ka hin ey. Žuda borey, affoo kul zuru ka koy nga hugoo do. 23 Izirayel kokoyoo Žowas na Žuda kokoyoo Amasiya dii Bet-Šemeš. Amasiya manʼti kala Žowas izʼaroo Žowakaz izʼaroo. Woo banda ga, a nʼa ka koy Žerizalem ka koyraa cetaa kayri kʼa dii za Efrayim huru miɲoo ga ka koy hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Kanjoo miɲoo ga. Nongoo kaŋ a nʼa fun cetaa ra kuuroo manʼti kala kabedaaru zangu taaci (400). 24 A na wuragoo nda nzorfu kaaraa kul, nda jinawey kul zaa kaŋ goo Irkoy hugoo ra, nda Obed-Edom do, nda kokoyoo hugoo alman jisidogoo ra. A na boroyaŋ mo dii, woo banda ga, a willi Samari koyraa ra.

Amasiya laamaa benantaa

(Kokoyey 2to 14.15–20)

25 Žowas izʼaroo Amasiya, Žuda kokoyoo na jiiri woy cindi guu (15) tee Žowakaz izʼaroo Žowas, Izirayel kokoyoo buuroo banda ga. 26 Amasiya teegoyey cindey, ngi šintinoo nda benantaa hantumandi Žuda nda Izirayel kokoyey teegoyey citaaboo ra. 27 Za kaŋ Amasiya mooru Abadantaa ga, boroyaŋ hawandifutay a ga Žerizalem. A zuru ka koy Lakiš koyraa ra, amma i na boroyaŋ sanba kʼa gaarandi hala Lakiš, i nʼa wii no din. 28 I na nga bukaa zaa kate bariyaŋ ga, i nʼa sutura nga hayragey jere Žuda koyraa ra.

26

Waatoo kaŋ Oziyas ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 14.21–22; 15.1–3)

1 Žuda gandaa jamaa kul na Oziyas* kaŋ goo nda jiiri woy cindi iddu (16) zaa kʼa tee kokoy nga baabaa Amasiya dogoo ra. 2 Nga no ka Elat koyraa cin taaga kʼa yeeti Žuda gandaa se kokoyoo Amasiya buuroo banda ga.

3 Jiiri woy cindi iddu (16) bara Oziyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi hinka (52) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yekoliya, Žerizalem wane nda a. 4 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Amasiya nʼa tee.

Oziyas jin a ga laadir, a kokor ka tee laadir jaŋante Irkoy here

5 Oziyas na Irkoy ceeci waatoo kaŋ ra Zakariya ga huna kaŋ nʼa waanandi a ma hunbur Irkoy†. Waatoo kaŋ a goo Abadantaa bande, Irkoy na albarka daŋ a ra.

6 Oziyas koy Filisti borey wongu, a na Gat koyraa cetaa kayri, nda Yabne koyraa cetaa, nda Ašdod koyraa cetaa. A na koyrayaŋ cin Ašdod laamaa ra nda Filisti borey gandaa ra. 7 Irkoy nʼa hallasi Filisti borey ra, nda Laarabey ra kaŋ ga goro Gur-Bal, nda Mawoŋ borey ra. 8 Amoŋ borey‡ ga alkaasi bana Oziyas se, nga maaɲoo koy hala Misira hirrey ga, zama a duu gaabi, a hanse ka jerandi. 9 A na soorohugu kukuyaŋ cin Žerizalem ra koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Kanjoo miɲoo, nda miɲoo kaŋ se i ga nee Gooroo miɲoo, nda nongoo kaŋ ra cetaa ga kanje tee, a na cete cin i se. 10 A na soorohugu kukuyaŋ cin saajoo ra ka day boobo fanši, zama a goo nda adabba boobo hondey gandaa here nda ganganoo ra, nda beerikawyaŋ, nda alaneb faari goykawyaŋ tondi hondey ra, nda Karmel koyraa here, zama a ga baa faari goyyan.

11 Oziyas goo nda wongu-izeyaŋ kaŋ ga wan wongu. Nda i ga koy wongu ra, i si koy nda kala kanandi-kanandi kaŋ kabandi ka sawa nda kabuyanoo kaŋ hantumkaa Yehiyel nda goy juwalkaa Maseya nʼa tee. Kokoyoo goykaw beeri foo kaŋ ti Hananiya ti ngi jineboraa. 12 Wongaarey hugu boŋey hinnaa manʼti kala boro zenber hinka nda zangu iddu (2.600). 13 Wongu-ize jamaa boro zenber zangu hinza nda zenber iyye nda zangu guu (307.500) kaŋyaŋ ti wongaari beeriyaŋ goo i cire, i ga kokoyoo faaba iberoo ra. 14 Oziyas na nga wongu-ize jamaa kul noo korayyaŋ, nda yaajiyaŋ, nda guuru fuulayaŋ, nda guuru darbayyaŋ, nda birawyaŋ, nda fizza tondiyaŋ. 15 A na maršinyaŋ tee Žerizalem ra, i nʼi daŋ soorohugey boŋ, nda cetaa kanjey ra hala i ma biraw-ize kar, nda ka tondi beeri warra. Maaɲoo koy nongu mooro ra, zama a duu faabari cere-ceranteyaŋ hala a ma duu ka duu gaabi.

16 Amma waatoo kaŋ a duu gaabi, binoo beeri hala nongu kaŋ ra a halaci. A na haya tee Abadantaa, nga Koyoo se kaŋ si teendi ka huru Abadantaa hugoo ra ka dugu dullandi dugu dullandidogoo ra. 17 Sargari juwalkaa Azariya huru dumaa ga, nga nda Abadantaa sargari juwalkaw woyyaaha (80), aruyaŋ no kaŋ goo nda gaabi. 18 I kay kokoyoo Oziyas se ka nee a se: «Manʼti ni, Oziyas no ma hima ka dugu dullandi Abadantaa se, sargari juwalkey, Haruna izʼarey kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se no ma hima kʼa tee. Fatta nongu henanantaa ra, zama nʼna haya tee kaŋ si teendi, goyoo woo si ni beerandi Abadantaa, ir Koyoo jine.»

19 Oziyas futu, dugu canbu foo goo kaboo ra ka dugu dullandi. Kaŋ a futu sargari juwalkey ga, jiray bangay teɲaa ga sargari juwalkey jiney ra Abadantaa hugoo ra, dugu dullandidogoo jeroo ra. 20 Sargari juwalkey jineboraa Azariya nda sargari juwalkey jerey kul bere kʼa guna, i dii kaŋ jiray bara teɲaa ga. I cahã kʼa kaataray, de mo nga hunday cahã ka fatta, zama Abadantaa nkʼa kar nda jiray.

Oziyas laamaa benantaa

(Kokoyey 2to 15.5–7)

21 Kokoyoo Oziyas cindi a ga jiray hala nga buuroo ga. Kaŋ a ga jiray, a cindi nga hinne jere ga hugu foo ra. A si hin ka huru Abadantaa hugoo ra koyne. Nga izʼaroo Yotam kaŋ ti kokoy hugoo alwakiiloo ka tee gandaa jamaa jineboraa. 22 Oziyas teegoyey cindey, ngi šintinoo nda benantaa, Amots izʼaroo, annabi Ezayi kʼi hantum. 23 Oziyas koy nga hayragey gar alaahara. I nʼa sutura nga hayragey jere faaroo ra kaŋ goo kokoyey saarawey ra, zama jiray bara a ga. Nga izʼaroo Yotam tee kokoy dogoo ra.

27

Waatoo kaŋ Yotam ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 15.32–38)

1 Jiiri waranka cindi guu (25) bara Yotam se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Yeruša, Sadok ize woy no. 2 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga baabaa Oziyas nʼa tee. Amma woo kul, a mana huru Abadantaa hugoo ra, jamaa attabiyaa si boori.

3 Yotam no ka Abadantaa hugoo Beenehere miɲoo cin. A na cinayan boobo tee fargandoo kaŋ maaɲoo ti Ofel cetaa boŋ. 4 A na koyrayaŋ cin Žuda tondi hondey ra, nda wongu huguyaŋ, nda soorohugu kukuyaŋ hawsawey ra.

5 A na Amoŋ borey kokoyoo wongu, a hin a. Jiiroo din Amoŋ borey na nzorfu kaaray ton hinza, nda alkama ton zenber hinza (3.000), nda orž ton zenber hinza (3.000) alkaasi bana a se. Woo ti hayaa kaŋ Amoŋ borey nʼa tee. Hinna follokaa no i nʼa bana a se jiiri hinkantoo, nda ihinzantoo. 6 Yotam gaaboo beeri, zama a ga dira nda šerretaray Abadantaa, nga Koyoo jine.

7 Yotam teegoyey cindey, nda nga wongey kul, nda goyey kul kaŋ a nʼi tee, i hantumandi Izirayel nda Žuda kokoyey citaaboo ra. 8 Jiiri waranka cindi guu (25) bara a se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 9 Yotam koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Dawda koyraa ra. Nga izʼaroo Akaz tee kokoy dogoo ra.

28

Waatoo kaŋ Akaz ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 16.1–6)

1 Jiiri waranka (20) bara Akaz se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi iddu (16) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A mana haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, a mana takaa tee kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee. 2 A mana hanga kala Izirayel kokoyey, hala nongu kaŋ ra a na guuru mennandi kʼa tee toorey se kaŋ ti Balyaŋ. 3 A na dugu dullandi Hinom izʼaroo gooroo ra, a na nga izʼarey ton nuunaa ra kʼi tee sargari, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa. 4 A ga sargariyaŋ kaa, ka dugu dullandi toorey ganadogey ra, nda hondey boŋ, nda tuuri firzi kul cire.

5 Abadantaa, nga Koyoo nʼa kaŋandi Siiri kokoyoo kaboo ra, Siiri borey nʼa kar, i na nga boro boobo dii kʼi tee baɲɲayaŋ kaŋ i nʼi ka koy Damas koyraa ra. A kaŋ Izirayel kokoyoo mo kaboo ra kaŋ na mursay beeri tee a se. 6 Remaliya izʼaroo Peka na aru zenber zangu nda zenber waranka (120.000) kaŋyaŋ kul ti wongaariyaŋ wii zaari folloku ra Žuda gandaa ra, zama i nka Abadantaa, ngi baabey Koyoo naŋ. 7 Zikri kaŋ ti Efrayim boro wongaari na kokoyoo izʼaroo Maseya wii, nda Azirikam kaŋ ti kokoyoo hugoo goykey jineboraa, nda Elkana kaŋ ga kaa kokoyoo dumaa ga. 8 Izirayel borey na boro zenber zangu hinka (200.000) dii ngi baaba-izey ra ka koy i tee baɲɲayaŋ. Woyyaŋ, nda izʼaruyaŋ, nda ize woyyaŋ no, i na alganiima boobo dii i ga. I koy nda alganiimaa Samari koyraa ra.

9 Nongoo din ra Abadantaa annabi goo kaŋ maaɲoo ti Obed. A fatta ka koy wongu-ize jamaa kaŋ ne ka kaa Samari kubay. A nee i se: «Abadantaa, war baabey Koyoo futu Žuda borey ga, a nʼi daŋ war kabey ra, war nʼi halaci nda futay kaŋ too hala beenaa ra. 10 Sohõ war nee kaŋ war ga Žuda nda Žerizalem izey daŋ war cire kʼi tee war baɲɲey nda war koŋŋey. Ni bay war hunday tooɲe Abadantaa, war Koyoo jine? 11 Sohõ, wa haŋajer ya ne, wa war armey kaŋ war nʼi tee baɲɲa yeeti ngi do, zama Abadantaa futuyan beeroo si kaŋ kala war ga.»

12 Boroyaŋ Efrayim borey jineborey ra kaŋ ti Yohanaŋ izʼaroo Azariya, nda Mešilemot izʼaroo Berekiya, nda Šalum izʼaroo Ezekiyas, nda Hadlay izʼaroo Amasa tun borey se kaŋ willi kate ka hun wongoo ra. 13 I nee i se: «War masi baɲɲey daŋ ne ra, kʼir tooɲandi Abadantaa jine, war mma baa ir zunubey nda ir tooɲewey ma tonton wala? Ir na tooɲe booboyaŋ tee ka ben, futay laala goo ma kaŋ Izirayel boŋ.» 14 Woo ga, wongu-izey na baɲɲey nda alganiimaa naŋ boŋkoyney nda margaroo kul jine. 15 Borey kaŋ i nʼi cee nda ngi maaɲey tun ka baɲɲey dii, i na alganiimaa ka borey kul bankaaray kaŋ goo gaa koonu noo darbayyaŋ nda taamiyaŋ, i nʼi ŋandi kʼi haŋandi, i na ngi dorey safar. I na borey kul kaŋ si hin ka dira zaa farkayaŋ boŋ ka koy nda ey Žeriko koyraa ra kaŋ se i ga nee Teenayɲaŋey koyraa, ngi armey jerey ga. Woo banda ga, i willi Samari.

Akaz na faaba ceeci Asiri kokoyoo ga

(Kokoyey 2to 16.7–20)

16 Alwaatoo woo ra, kokoyoo Akaz na dontokawyaŋ sanba Asiri kokoyey do a ma nga faaba. 17 Edom borey yee koyne ka kaa, i na Žuda gandaa kar, i na boroyaŋ dii ka koy nda ey. 18 Filisti borey kaa ka kaŋ hondey gandaa nda Negew saajoo kaŋ goo Žuda gandaa ra koyrawey boŋ, i na Bet-Šemeš, nda Ayaloŋ, nda Gederot, nda Soko nda nga koyra kanbey, nda Timna nda nga koyra kanbey, nda Gimzo nda nga koyra kanbey dii, i goro nongey din ra. 19 Zama Abadantaa nka Žuda kaynandi Izirayel kokoyoo Akaz maaganda kaŋ na Žuda gandaa tee forba, de mo a na haya beeri tee Abadantaa se kaŋ si teendi.

20 Asiri kokoyoo kaŋ ti Tilgat-Pilneser* koy Akaz tangam, a nʼa dii sanda nga iberoo, a mana kabe daŋ a se. 21 Ba kaŋ se Akaz nka Abadantaa hugoo, nda kokoyoo hugoo, nda boŋkoyney hayayaŋ zaa kʼi noo Asiri kokoyoo se, amma woo kul mana haya kul hanse a se. 22 Ba nga binemarayyanoo ra, kokoyoo Akaz koy a ga ka haya tee Abadantaa se kaŋ si teendi. 23 A na sargari kaa Damas koyraa koyey se kaŋyaŋ kate nga kaŋyanoo. A nee: «Siiri koyey gʼi faaba, ay ga sargari kaa i se hala i ma kaa kʼay faaba.» Amma koyey wey tee nga nda Izirayel kul kaŋyanoo. 24 Akaz na Irkoy hugoo jinawey marga jina a nʼi halaci. A na Abadantaa hugoo miɲey daabu, a na sargari tonadooyaŋ tee Žerizalem nongey kul ra kaŋ ga lolawey ga cere kubay. 25 A na tooru ganadooyaŋ tee Žuda koyra foo kul ra hala nga ma duu ka dugu sargari kaa koy tanayaŋ se. Takaa woo nda, a na Abadantaa, nga hayragey Koyoo futandi.

26 Akaz teegoyey cindey, hayey kaŋ a nʼi tee, ngi šintinoo nda benantaa hantumandi Žuda nda Izirayel kokoyey citaaboo ra. 27 Akaz koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Žerizalem koyraa ra, i manʼa daŋ Izirayel kokoyey saarawey ra. Nga izʼaroo Ezekiyas tee kokoy dogoo ra.

29

Waatoo kaŋ Ezekiyas ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 18.1–4)

1 Ezekiyas huru kokoytaraa ra waatoo kaŋ a goo nda jiiri waranka cindi guu (25). A na jiiri waranka cindi yagga (29) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. Ɲaŋoo maaɲoo ti Abiya, Zakariya ize woy no. 2 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, sanda takaa hunday kaŋ nga hayragoo Dawda nʼa tee.

Irkoy hugoo henanandiyanoo

3 Ezekiyas laamaa jiiri jinaa, handu jinaa ra, a na Abadantaa hugoo miɲey feeri kʼi hanse. 4 A kate sargari juwalkey nda Lewi borey, a nʼi marga waynahunay farroo ra. 5 A nee i se: «Wa haŋajer ya ne, Lewi borey! Wa war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, wa Abadantaa, war baabey Koyoo hugoo daŋ jere ga a se, war ma žiibi kul moorandi nongu henanantaa. 6 Zama ir hayragey tooɲe, i na goy futu tee Abadantaa, ir Koyoo jine, i nʼa naŋ, i na ngi ndumey kaa Abadantaa gorodogoo here, i na banda bere a se. 7 I na ba šiifaa ganbey daabu, i na fitillawey wii, i mana dugu wala sargari kukurante kaa sargari nongu henanantaa ra Izirayel Koyoo se. 8 Woo se Abadantaa futuroo kaŋ Žuda nda Žerizalem boŋ, a nʼi tee hunburhaya, nda jitandihaya, nda almunkarhaya, sanda takaa kaŋ nda war goo ma dii a hõ. 9 Woo maaganda se, takuba nʼir baabey wii, de ir izʼarey, nda ir ize woyey, nda ir woyey goo baɲɲataray. 10 Sohõ ay goo nda anniya ka amaana daŋ agay nda Abadantaa, Izirayel Koyoo game, hala nga futay beeroo ma mooru ir. 11 Sohõ ay izey, war masi yala. War no Abadantaa na war suuba hala war ma kay nga jine ka goy nga se, ka tee nga goykey nda ka dugu dullandi a se.»

12 Woo ga, Lewi borey kaŋ tun ka kaa ne ti woo: Amasay izʼaroo Mahat, nda Azariya izʼaroo Jowel, wey ti Kehat borey izʼarey. Merari borey ra, Abdi izʼaroo Kiš, nda Yehalelel izʼaroo Azariya. Geršoŋ borey ra, Zimma izʼaroo Yowa, Yowa izʼaroo Eden. 13 Elisafaŋ borey ra, Šimri nda Yeyiyel. Asaf borey ra, Zakariya nda Mataniya. 14 Hemaŋ borey ra, Yehiyel nda Šimeyi. Yedutun borey ra, Šemaya nda Uziyel.

15 I na Lewi hayroo cindoo marga, i na ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se, i koy Abadantaa hugoo henanandi, sanda takaa kaŋ nda kokoyoo yaamaroo nʼa har, ka sawa nda Abadantaa šennoo. 16 Sargari juwalkey huru Abadantaa hugoo kunehere kʼa henanandi. Žiibi kul kaŋ i nʼa gar Abadantaa hugoo ra ka koy hala Abadantaa hugoo batumaa ra, i nʼi fattandi. Lewi borey gʼi dii ka koy nda ey taray Sederoŋ gooroo ra. 17 I na Abadantaa hugoo henanandiyanoo šintin handu jinaa zaari jinaa ra. Handoo jirbi yaahantoo hane i huru Abadantaa šiifaa ra, de i na jirbi yaaha tee Abadantaa hugoo henanandiyanoo ra. Handu jinaa jirbi woy cindi idduwantoo (16to) ra i benandi.

18 Woo banda ga, i koy huru kokoyoo Ezekiyas do ka nee: «Ir na Abadantaa hugoo kul henanandi, sargari kukurantey tonadogoo nda nga jinawey kul, nda taabaloo kaŋ ga takulawey ga jisandi Irkoy jine nda nga jinawey kul. 19 Ir na jinawey kul henanandi kaŋ kokoyoo Akaz nʼi žiibandi nda nga laadir jaŋaa nga laamaa waati, i goo Abadantaa sargari tonadogoo jine.»

Irkoy hugoo goyoo yee ka gorandi dogoo ra

20 Kokoyoo Ezekiyas biya ka tun, a na koyraa boŋkoyney marga, a žigi ka koy Abadantaa hugoo do. 21 I koy nda ngi bande zunubu sargaroo se yaaru kobsi iyye, nda gaaru boŋ iyye, nda feeji-ize boŋ iyye, nda jindaaru iyye. I nʼi noo kokoyoo hugoo maaɲoo ga, nda Abadantaa hugoo, nda Žuda maaɲoo ga. Kokoyoo nee Haruna izʼarey kaŋ ti sargari juwalkey se kaŋ i mʼi kaa sargari Abadantaa sargari tonadogoo boŋ. 22 Sargari juwalkey na hawey koosu ka ngi kurey zaa kʼi say-say sargari tonadogoo ga, i na gaarey koosu ka ngi kurey say-say sargari tonadogoo ga. I na feeji-izey koosu ka ngi kurey say-say sargari tonadogoo ga. 23 Woo banda ga, i na zunubu sargaroo jindaarey manandi kokoyoo jine nda margaroo jine, i na ngi kabey fur a boŋ. 24 Sargari juwalkey nʼi koosu, i na ngi kuroo daŋ sargari tonadogoo ga zunubu sargaroo se hala ngi ma zunubu tuusuyanoo tee Izirayel kul se. Zama kokoyoo nka daŋ kaŋ sargari kukurantaa nda zunubu sargaroo mana hun kala Izirayel kul se.

25 Kokoyoo na Lewi borey gorandi Abadantaa hugoo ra nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda kurbuyaŋ, nda kuntijiyaŋ ka sawa nda Dawda yaamaroo, nda kokoyoo gunandikaa Gad, nda annabi Nataŋ. Abadantaa na yaamar noo kaŋ nga annabey nʼa ka too borey do. 26 Lewi borey koy ngi dogey ra, ngi nda Dawda hooray jinawey, laati beerey goo sargari juwalkey kone. 27 Ezekiyas na yaamar noo kaŋ i ma sargari kukurantaa kaa sargari tonadogoo ga. Waatoo kaŋ i na sargari kukurantaa šintin, nga da ra Abadantaa dooney šintin nda laati beerey, nda Dawda, Izirayel kokoyoo hooray jinawey kaŋ ga hẽe i bande. 28 Margaroo kul sujudu, i ga don, i ga laati beerey hẽenandi hala waatoo kaŋ sargari kukurantaa ben. 29 Waatoo kaŋ i na sargari kukurantaa kaa ka ben, kokoyoo nda boro kul kaŋ goo a bande na kanjezor, i sujudu. 30 Woo banda ga, kokoyoo Ezekiyas nda boŋkoyney nee Lewi borey se kaŋ i ma Abadantaa saabu nda Dawda nda gunandikaa Asaf šenney. I nʼa saabu nda ɲaali, i gunguma, de i sujudu.

31 Waatoo din Ezekiyas na šennoo zaa ka nee: «Sohõ kaŋ war yeetandi jere ga Abadantaa se, wa man kate, war ma kate albarka daŋyan sargariyaŋ nda sargari tanayaŋ Abadantaa hugoo ra.» Margaroo kate albarka daŋyan sargariyaŋ nda sargari tanayaŋ, de mo borey kul kaŋ ti kabe doona kate sargari kukuranteyaŋ. 32 Sargari kukurantey hinnaa kaŋ margaroo kate ey manʼti kala adabba beeri kobsi woyye (70), nda gaaru boŋ zangu (100), nda feeji-ize boŋ zangu hinka (200), i kul manʼti kala sargari kukuranteyaŋ Abadantaa maaɲoo ga. 33 I yee ka sargari kaa koyne kaŋ ti adabba beeri kobsi zangu iddu (600) nda adabba kaccu boŋ zenber hinza (3.000). 34 Amma sargari juwalkey hinnaa ga hanse ka kacca ka sargari kukurantey wey kul fooru. Ngi armey kaŋ ti Lewi borey na kabe daŋ i se hala goyoo ben, hala mo sargari juwalkey jerey ma yeetandi jere ga Irkoy se, zama a goo Lewi borey biney ra ngi ma ngi boŋ yeeti jere ga ka bisa sargari juwalkey. 35 Sargari kukurante boobo goo no nda alaafiya teendi sargari maaniyaŋ, nda sargari hari-harey sargari kukurantey se.

Takaa woo nda Abadantaa hugoo goyoo gorandi dogoo ra. 36 Ezekiyas nda jamaa kul ɲaali nda kaŋ Abadantaa na hayaa kul hanse jamaa se, zama a kul ka teendi nda cahãyan.

30

Ezekiyas na Izirayel borey kul cee Borcintaraa jingaroo se

1 Ezekiyas na dontokawyaŋ sanba Izirayel nda Žuda gandawey kul ra. A na batagayaŋ mo hantum kʼi sanba Efrayim nda Manase borey se hala i ma kaa Abadantaa hugoo do Žerizalem ka Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. 2 Kokoyoo, nda nga gandaa boŋkoyney, nda margaroo kul kaŋ goo Žerizalem kayandi ngi ma Borcintaraa jingaroo tee handu hinkantoo ra, 3 zama i si hin ka jingaroo tee nga waatoo ra, haya kaŋ se sargari juwalkaw boobo mana ngi boŋ henanandi, de mo jamaa mana marga Žerizalem jina. 4 Hayaa woo, kokoyoo yadda a ga, margaroo kul yadda a ga. 5 I kayandi kaŋ ngi ma wurru daŋ Izirayel kul ra kʼa dii za Ber-Šeba hala Dan, hala borey ma kaa Žerizalem ka Borcintaraa jingaroo tee Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga. Zama a gay borey si jingaroo tee sanda takaa kaŋ nda a hantumandi.

6 Kokoyoo nda boŋkoyney batagawey kaŋ i nʼi hantum, dontokey koy nda ey Izirayel nda Žuda kul ra. Ka sawa nda kokoyoo yaamaroo, i nee: «Izirayel borey, wa willi kate Abadantaa ga kaŋ ti Ibirahima, nda Isiyaka, nda Izirayel Koyoo hala nga mo ma willi kate war ga kaŋ cindi, war kaŋ hun Asiri kokoyey kabey ra. 7 War masi hima nda war baabey nda war armey kaŋ na Abadantaa, ngi baabey Koyoo tooɲe, de a nʼi noo halaciyan se, sanda takaa kaŋ war ga dii a. 8 Sohõ, war masi hiɲešenday sanda war baabey. Wa war boŋ noo Abadantaa se, wa kaa nga nongu henanantaa ra kaŋ a nʼa yeeti jere ga hala abada, war ma goy Abadantaa, war Koyoo se hala nga futay beeroo ma hun war ga. 9 Nda war yee kate Abadantaa ga, borey kaŋ na war armey nda war izey dii ka koy baɲɲataray ga tamalla i se, de i ga kaa ka willi kate gandaa woo ra, zama Abadantaa, war Koyoo ti anneemakoyoo kaŋ ga alhormo tee, nda war yee kate a ga, a si wanji war se.»

10 Dontokey koy koyra nda koyra ra Efrayim nda Manase gandawey ra ka koy hala Zabuloŋ alkabiilaa do. Amma borey mmʼi haaru, i gʼi ɲooɲo. 11 Woo kul, Aser, nda Manase, nda Zabuloŋ boroyaŋ na ngi boŋ yeeti ganda, i kaa Žerizalem. 12 Žuda borey mo, Irkoy daŋ kaŋ biney ma tee affoo hala i ma kokoyoo nda boŋkoyney yaamaroo tee ka sawa nda Abadantaa šennoo.

Izirayel borey na Borcintaraa jingaroo tee

13 Alžama beeri na cere marga Žerizalem handu hinkantoo ra ka Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo tee. A tee margari beeri. 14 I na sargari tonadogey kul kaŋ goo Žerizalem kayri-kayri, i na dugu dullandidogey kayri-kayri kʼi warra Sederoŋ gooroo ra. 15 Woo banda ga, i na Borcintaraa jingaroo feeji-izoo koosu handu hinkantoo jirbi woy cindi taacantoo (14to) hane. Sargari juwalkey nda Lewi borey haw, i na ngi boŋ yeeti jere ga Irkoy se. I na sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa hugoo ra. 16 I goo waati kul dogoo ra ka sawa nda ngi hantumoo kaŋ kayandi nda Irkoy boraa Musa ašariyaa. Sargari juwalkey ga kuroo say-say kaŋ Lewi borey gʼa noo i se. 17 Kaŋ margaroo ra boro boobo goo no kaŋ mana ngi boŋ yeeti jere ga Irkoy se, woo se Lewi borey daŋandi ngi ma Borcintaraa jingaroo feeji-izoo koosu borey se kaŋ si henan, hala i ma ngi boŋ yeeti jere ga Abadantaa se. 18 Zama jamaa jere beeroo, maanaa Efrayim, nda Manase, nda Isakar, nda Zabuloŋ boro booboyaŋ mana ngi boŋ henanandi. I na feejoo ŋaa, ka gar i mana hanga takaa kaŋ nda a hantumandi. Woo se Ezekiyas na Irkoy ŋaaray i se ka nee: «Yala Abadantaa kaŋ ga boori ma zunubu tuusuyanoo tee 19 borey kul se kaŋ ga Irkoy Abadantaa, ngi baabey Koyoo ceeci nda ngi biney kul, ba nda boraa mana nga boŋ henanandi ka sawa nda nongu henanantaa henanandiyanoo.» 20 Abadantaa na haŋajer Ezekiyas se, a na jamaa soolam.

21 Takaa woo nda Izirayel borey kaŋ goo Žerizalem na Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo tee jirbi iyye nda ɲaali beeri. Zaari ka kaa zaari Lewi borey nda sargari juwalkey ga Abadantaa saabu nda hooray jinawey kaŋ goo nda gaabi Abadantaa maaɲoo ga. 22 Ezekiyas šelaŋ Lewi borey kul se ka biney daŋ, wey kaŋ ga Abadantaa hayey guna soobay. I na jingaroo sargarey ŋaa jirbi iyye ka alaafiya teendi sargariyaŋ kaa ka Abadantaa, ngi baabey Koyoo saabu. 23 Margaroo kul waafaku ka kayandi ka jingaroo tee jirbi iyye koyne. I nʼa tee nda ɲaali jirbi iyye. 24 Zama Žuda kokoyoo Ezekiyas na yaaru kobsi zenber foo (1.000), nda alman buuna boŋ zenber iyye (7.000) noo margaroo se. Boŋkoyney na yaaru kobsi zenber foo (1.000), nda alman buuna boŋ zenber woy (10.000) noo jamaa se. Sargari juwalkaw booboyaŋ na ngi boŋ yeeti jere ga Irkoy se. 25 Žuda margaroo kul, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda margaroo kul kaŋ kaa ka hun Izirayel, nda yawey kaŋ hun Izirayel gandaa ra wala wey kaŋ ga goro Žuda goo ɲaali ra. 26 Ɲaali beeri tee Žerizalem. Za Izirayel kokoyoo Dawda izʼaroo Sulaymaana waati, woo cine mana bay ka tee Žerizalem ra. 27 Sargari juwalkey kaŋ ti Lewi boro tun ka gaara jamaa se. Ngi gaararoo taandi. Ngi ŋaarayroo too hala Irkoy gorodoo henanantaa ra kaŋ ti beenaa.

31

Ezekiyas na Abadantaa hugoo goyey soolu

1 Waatoo kaŋ jingaroo hoorawey kul ben, Izirayel borey kul kaŋ yahadar no din, i kul koy Žuda koyrawey ra. I na tondey kaŋ i nʼi kayandi kʼi tee tooru kayri, i na Ašera bundu toorey kayri, i na Žuda kul nda Benžameŋ, nda Efrayim nda Manase gandawey tooru ganadogey nda sargari tonadogey kayri hala i ben. Woo banda ga, Izirayel borey kul willi kate ngi koyrawey ra, boro foo kul koy nga dogoo ra.

2 Ezekiyas na sargari juwalkaw nda Lewi borey kondawey gorandi ka sawa nda ngi kondawey, boro foo kul ka sawa nda nga goyoo, sargari juwalkaw nda Lewi boro sargari kukurantey nda alaafiya teendi sargarey se, ka goyoo tee, nda albarka daŋyan, nda saabuyan Abadantaa hugoo batumawey miɲey ga. 3 Kokoyoo na haya kaa nga almanoo ra kʼa noo hala a ma tee sargari kukurante: subbaahoo wanoo nda alaasaroo wanoo, nda sargari kukurante hunanzamzaarey se, nda handu kayyaney hane se, nda jingarey se, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Abadantaa ašariyaa ra.

4 A nee jamaa se kaŋ ti Žerizalem borey kaŋ i ma sargari juwalkey nda Lewi borey bagaa kaa, hala i ma hawa Abadantaa ašariyaa ga. 5 Waatoo kaŋ borey kul maa šennoo woo, Izirayel borey na ngi faarey hegaa ize jina-jinawey kaŋ ti alkama, nda alaneb hari, nda jii, nda yuu boobo noo. I kate mo hayey wey kul azakkaa nda booboyan. 6 Takaa din da, Izirayel borey nda Žuda borey kaŋ ga goro Žuda koyrawey ra na adabba beeroo nda ibuunaa azakkaa noo, nda haya henanantey kaŋ yeetandi jere ga Abadantaa, ngi Koyoo se azakkaa, i nʼi tee kanandi kanandiyaŋ. 7 I šintin ka kanandey tee handu hinzantoo ra, i nʼi benandi handu iyyantoo ra. 8 Ezekiyas nda boŋkoyney kaa ka kanandey guna, i na albarka daŋ Abadantaa nda nga jamaa Izirayel se.

9 Ezekiyas na sargari juwalkey nda Lewi borey hãa haya kaŋ ti kanandey. 10 Woo ga, sargari juwalkey jineboraa Azariya kaŋ ti Sadok hugoo boro nee a se: «Za borey šintin ka kaa ngi kabehayey ra ka kate ey Abadantaa hugoo ra, ŋaayan duwandi ka kungu hala iboobo cindi, zama Abadantaa na albarka daŋ nga jamaa ra. Woo kaŋ cindi ti woo ma zuku cere ga.»

11 Ezekiyas daŋ kaŋ i ma galliyayaŋ soolu Abadantaa hugoo ra. I nʼi soolu. 12 Borey ga kate woo kaŋ i na kaa ngi kabehayaa ra, nda azakkaa, nda haya henanantey jerey nda laadirtaray. Lewi boraa Konaniya, nga ti boŋkoynoo, nda nga armaa Šimeyi kaŋ ga kara a ga sanda boro hinkantoo ka huga nda jinawey. 13 Yehiyel, nda Azaziya, nda Nahat, nda Asayel, nda Yerimot, nda Yozabad, nda Eliyel, nda Yismakiya, nda Mahat, nda Benaya ti goyey korošikey, Konaniya nda nga armaa Šimeyi ti ngi kul jineborey. Kokoyoo Ezekiyas nda Irkoy hugoo jineboraa Azariya yaamaroo ga takaa woo teendi. 14 Lewi boraa Kore kaŋ ti Yimna izʼaroo ti waynahunay hugoo miɲoo lakkalkaa, nga no ma hayey dii kaŋ borey gʼi noo nda ngi boŋ Irkoy se, nda hayey kaŋ borey gʼi kaa Abadantaa se, nda hayey kaŋ ga hanse ka henan, nga no mʼi zamna. 15 Eden, nda Minyamin, nda Yešuwa, nda Šemaya, nda Amariya, nda Šekaniya ti boroyaŋ kaŋ goo sargari juwalkey koyrawey ra, i gʼa faaba ka hayey zamna ngi armey game nda laadirtaray, boro beeri ka koy zanka, boro foo kul nda nga kondaa. 16 I na borey kul kaŋ hantumandi noo baa, maanaa arey kaŋ goo nda jiiri hinza ka žigi, nda borey kul kaŋ ga huru Abadantaa hugoo ra zaari kul ka goy ka sawa nda ngi goymiɲoo nda ngi kondaa, 17 nda sargari juwalkey kaŋ hantumandi ka sawa nda ngi baabaa hugoo, nda Lewi borey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi hantumandi ka sawa nda ngi goymiɲoo, nda ngi kondaa. 18 I hantumandi, ngi, nda ngi alaayaney, nda ngi wandey, nda ngi izʼarey, nda ngi ize woyey, maanaa margaroo kul, zama i nka ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se hayey kaŋ yeetandi jere ga se. 19 Haya kaŋ ti Haruna izʼarey kaŋ ti sargari juwalkey, kaŋyaŋ ga goro ngi koyrawey hawsawey ra, koyraa foo kul ra aruyaŋ ciyandi nda ngi maaɲey i ma sargari juwalkey, nda Lewi borey kul kaŋ hantumandi noo ngi bagawey.

20 Woo ti hayaa kaŋ Ezekiyas nʼa tee Žuda kul ra. A ga goy nda taka borya, nda šerretaray, nda laadirtaray Abadantaa, nga Koyoo jine. 21 Goyoo kul kaŋ a nʼa tee Abadantaa hugoo goyoo ra, nda ašariyaa se, nda yaamaroo se, nda ka nga Koyoo ceeci, a nʼa tee nda nga binoo kul, goyey boori a ga.

32

Asiri kokoyoo Senakerib na Žuda gandaa wongu

(Kokoyey 2to 18.13; Ezayi 36.6)

1 Ezekiyas teegoy laadirantey banda ga, Asiri kokoyoo Senakerib kaa, a huru Žuda gandaa ra, a na koyrawey kaŋ kuubandi nda cete kuubi kʼi daŋ game, a ga baa nga ma huru nda gaabi. 2 Waatoo kaŋ Ezekiyas ga dii kaŋ Senakerib kaa, de a soolu nga ma Žerizalem tangam, 3 a na nga gandaa boŋkoyney nda wongaarey lakkaley ceeci hala nga ma hari hundogey kaŋ goo koyraa se taray lutu, i waafaku nda nga šennoo. 4 Boro alžama beeri marga, i na hari hundogey kul lutu, ba gooroo haroo kaŋ goo gandaa gamoo ra. I nee: «Macin se Asiri kokoyey ga kaa ka hari boobo gar ne?»

5 Ezekiyas duu gaabi, a na cetaa kul cin taaga kaŋ ra funyaŋ goo, a tonton soorohugu kukey ga kʼi jer, a na cete tana cin koyraa cetaa dumaa ga, a na Milo dogoo* mo hanse Dawda koyraa ra. A na wongu jinay nda koray boobo hanse. 6 A na wongu-ize jineborey gorandi jamaa ga, a nʼi marga nga jere koyraa miɲoo farroo ra. A šelaŋ i se ka biney daŋ ka nee: 7 «Wa albarka daŋ war boŋ ra, war ma bine tee, war masi jijiri, Asiri kokoyoo nda jamaa kul kaŋ goo a bande masi war biney dunbu, zama gaaboo kaŋ goo ir bande bisa gaaboo kaŋ goo a bande. 8 Nga, adamize gaabi bara a bande, amma Abadantaa, ir Koyoo bara ir bande, a ga kaa kʼir faaba, a ga wongu ir se.» Woo ga, jamaa na Žuda kokoyoo Ezekiyas šenney dii.

Senakerib na Žerizalem wanga kʼa daŋ game

(Kokoyey 2to 18.17–37; Ezayi 36.2–22)

9 Woo banda ga, Asiri kokoyoo Senakerib na nga borey sanba Žerizalem, ka gar a goo Lakiš koyraa tenje, nga nda nga wongu-ize jamaa kul. A nʼi sanba Žuda kokoyoo Ezekiyas do nda Žuda borey kul do kaŋ goo Žerizalem i ma nee i se: 10 «Asiri kokoyoo Senakerib nee: ‹Macin ga war ga felle kaŋ se war ga goro Žerizalem kaŋ ga baa ka diyandi? 11 Ni bay Ezekiyas no ma war derandi hala heray nda jaw ma war wii, woo se a ga nee: “Abadantaa, ir Koyoo gʼir kaa Asiri kokoyoo kaboo ra.” 12 Manʼti nga, Ezekiyas ka nongey kaŋ ra i ga Abadantaa gana nda nga sargari tonadogey derandi, manʼti nga ka nee Žuda nda Žerizalem se kaŋ i si hima ka sujudu kala sargari tonadoo folloku jine kaŋ ti woo kaŋ ga i ga hima ka dugu dullandi? 13 War nka si hayaa bay kaŋ agay nda ay baabey nʼa tee gandawey jamawey kul se? Gandawey wey koyey hin ka ngi gandawey kaa ay kaboo ra wala? 14 Adiši, gandawey wey kul kaŋ ay baabey nʼi halaci, ngi koyey ra, may no ka hin ka nga jamaa kaa ay kaboo ra, hala war mo war Koyoo ma hin ka war kaa ay kaboo ra? 15 Sohõ Ezekiyas masi war darga. A masi war daŋ takaa woo ra. War masi naanay a. Zama ganda sii no, laama sii no kaŋ koyoo hin ka nga jamaa kaa ay kaboo ra wala ay baabey kabey ra, soko war Koyoo ma war kaa ay kaboo ra.›» 16 Senakerib borey koy a ga ka šenni futu har Irkoy Abadantaa ga nda nga tamoo Ezekiyas ga.

Senakerib na Abadantaa wow

(Kokoyey 2to 19.14–19; Ezayi 37.14–20)

17 Senakerib na bataga hantum ka Abadantaa, Izirayel Koyoo wow ka nee: «Takaa kaŋ nda gandawey koyey mana ngi jamaa kaa ay kaboo ra, takaa din da Ezekiyas Koyoo si nga jamaa kaa ay kaboo ra.»

18 Senakerib dontokey na jinde jer ka kaati ka šelaŋ Žuda borey šenni ra hala ngi ma duu ka Žerizalem jamaa hunburandi kaŋ goo cetaa ga hala ngi ma koyraa dii. 19 I ga šelaŋ Žerizalem Koyoo ga sanda laboo jamawey jerey koyey ga kaŋyaŋ adamize kaboo kʼi tee.

Irkoy na Žerizalem hallasi; Senakerib buuyanoo

(Kokoyey 2to 19.15, 35–37; Ezayi 37.15, 36–38)

20 Kokoyoo Ezekiyas nda annabi Amots izʼaroo Ezayi na Irkoy ŋaaray misoo woo se, i kaati beenaa here. 21 Woo ga, Abadantaa na almalayka sanba kaloo ra kaŋ na Asiri kokoyoo wongaarey, nda boŋkoyney, nda wongu-ize jineborey kul wii. Kokoyoo willi nga gandaa ra nda haawi. A huru nga koyoo hugoo ra, no din ra nga ize gundey nʼa wii nda takuba.

22 Takaa woo nda Abadantaa na Ezekiyas nda Žerizalem borey hallasi kʼi kaa Asiri kokoyoo Senakerib kaboo ra, nda ngi iberey kul ra, kʼi noo hunanzamay nongoo kul here. 23 Boro booboyaŋ kate hayayaŋ Abadantaa se Žerizalem, nda gomni beeriyaŋ Žuda kokoyoo Ezekiyas se kaŋ za alwaatoo woo gandawey kul gʼa beerandi.

Ezekiyas laamaa benyanoo

(Kokoyey 2to 20.1–21; Ezayi 38.1–8; 39)

24 Zamanoo woo ra, Ezekiyas wirci hala nongu kaŋ ra a ga baa ka buu. A na Abadantaa ŋaaray, a nʼa zaabi, a nʼa cebe tammaasa. 25 Amma Ezekiyas mana gomni hennaa bay kaŋ Irkoy nʼa tee a se, a na binebeeray. Woo ga, Irkoy futuroo kaŋ nga, nda Žuda, nda Žerizalem ga. 26 Amma Ezekiyas, ba kaŋ se a na binebeeray, a na nga boŋ yeeti ganda, nga nda Žerizalem borey, woo ra Abadantaa futayyanoo mana kaŋ i ga Ezekiyas hunaroo ra.

27 Ezekiyas duu alman boobo nda darža. A na alman jisidooyaŋ tee kaŋ ra a ga nzorfu kaaray, nda wura, nda tondi hay šendayaŋ, nda jii hew kaanayaŋ, nda korayyaŋ, nda jinay alkadarantey kul daŋ. 28 A na jinay fanjidooyaŋ cin kaŋ ra a ga nga alkamaa hegaa, nda alaneb haroo, nda jiyoo daŋ. A na kaliyaŋ tee nga adabba kur dumi kul se. 29 A na koyrayaŋ cin, a duu adabba buuna nda ibeeri kuryaŋ, zama Irkoy nʼa noo arzaka boobo.

30 Nga, Ezekiyas da ka Gihoŋ hari hundogoo beene moɲoo daabu kʼa fattandi nda ganda a ma koy Dawda koyraa dangay kaboo here. Goyey kul kaŋ Ezekiyas nʼi tee, i kul boori. 31 Amma woo kul, kayfoo kaŋ tee nga gandaa ra, waatoo kaŋ Babiloŋ boŋkoyney na dontokawyaŋ sanba a do kʼa hãa nda kayfoo, waatoo din ra Irkoy hun a bande kʼa sii hala nga ma dii hayaa kul kaŋ goo binoo ra.

32 Ezekiyas teegoyey cindey nda nga laadirtaraa kaŋ a nʼa tee, i hantumandi Amots izʼaroo, annabi Ezayi citaaboo ra kaŋ ra nga bangandiroo goo nda Žuda nda Izirayel kokoyey citaabey ra. 33 Ezekiyas koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura Dawda izʼarey saarawey se beene. Žuda kul nda Žerizalem borey na nga buuyanoo beerandi. Nga izʼaroo Manase tee kokoy dogoo ra.

33

Waatoo kaŋ Manase ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 21.1–18)

1 Jiiri woy cindi hinka (12) bara Manase se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woyguu cindi guu (55) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 2 A na goy futu tee Abadantaa jine, sanda almuhaley kaŋ jamawey kaŋ Abadantaa nʼi gaaray Izirayel borey jine nʼi tee ka bisa. 3 A yee ka tooru ganadogey kayandi kaŋ nga baabaa Ezekiyas nʼi kayri, a na sargari tonadooyaŋ tee Balyaŋ se, a na Ašera bundu tooruyaŋ tee, a ga sujudu beenaa hayey kul se kʼi gana. 4 A na sargari tonadoo tanayaŋ cin Abadantaa hugoo ra kaŋ ga Abadantaa nee kaŋ Žerizalem ga nga maaɲoo ga goro hala abada.* 5 A na sargari tonadooyaŋ cin beenaa hayey kul se Abadantaa hugoo batuma hinkaa ra. 6 A na nga izey ton nuune ra kʼi tee sargari Hinom izʼaroo gooroo ra, a ga kotte, nda gunandiyan, nda cerkawtaray tee. A na boroyaŋ daŋ kaŋ ga bukawey cee kʼi hãa, i ga haya har kaŋ ga kaa ka tee. A koy jine ka goy futu tee Abadantaa jine kaŋ nʼa futandi. 7 A na tooroo assuuraa daŋ Irkoy hugoo ra kaŋ ga Irkoy nee Dawda nda nga izʼaroo Sulaymaana se: «Hugoo woo nda Žerizalem ga kaŋ ay nʼa suuba Izirayel alkabiilawey kul ra, ngi ga ay gʼay maaɲoo daŋ hala abada. 8 Ay si yee koyne ka Izirayel moorandi kʼa kaa gandaa ra kaŋ ay nʼa kayandi war hayragey se, haya kaŋ no de ti i ma dira yaamarey kul bande kaŋ ay nʼi har i se, ka sawa nda ašariyaa, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi kaŋ ay nʼi daŋ i se Musa bande.»† 9 Amma Manase na Žuda borey, nda Žerizalem borey derandi hala nongu kaŋ ra i na haya futu tee ka bisa gandawey kaŋ Abadantaa nʼi halaci Izirayel jine.

10 Abadantaa šelaŋ Manase nda nga jamaa se, amma i mana haŋajer. 11 Woo ga, Abadantaa na Asiri kokoyoo wongu-izey jineborey taŋ i ga, i na guuruyaŋ daŋ Manase ga, i nʼa haw, nda alhan guuru šešeriyaŋ ka koy nda a Babiloŋ. 12 Waatoo kaŋ binoo maray, a ceeci ka Abadantaa, nga Koyoo binoo yaynandi, a hanse ka nga boŋ yeeti ganda Abadantaa, nga baabey Koyoo jine. 13 A na Abadantaa ŋaaray, a nʼa zaabi, a na haŋajer nga ŋaarayroo se, a kate a Žerizalem nga kokoytaraa ra. Manase bay kaŋ Abadantaa ti Koy.

14 Woo banda ga, a na cete cin Dawda koyraa cetaa dumaa ga, Gihoŋ hari hundogoo waynahunay kaboo here, kʼa dii za gooroo do hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Hamiisawey miɲoo do. Cetaa ga fargandoo kaŋ maaɲoo ti Ofel kuubi kʼa bere, a hanse kʼa jer hala beene. A na wongu-ize jineboro daŋ Žuda koyrawey kaŋ kuubandi nda cete kul ra. 15 A na koy waaney nda tooru assuuraa kaa Abadantaa hugoo ra, nda sargari tonadogey kul kaŋ a nʼi cin Abadantaa hugoo tondi hondoo boŋ nda Žerizalem ra. A nʼi kul warra koyraa se taray. 16 A na Abadantaa sargari tonadogoo cin taaga, a na alaafiya teendi sargari nda albarka daŋyan sargari kaa a boŋ, a nee Žuda borey se kaŋ i ma Abadantaa, Izirayel Koyoo gana. 17 Jamaa koy a ga ka sargari kaa tooru ganadogey ra, amma i sʼi kaa kala Abadantaa, ngi Koyoo maaɲoo ga.

18 Manase teegoyey cindey, nga Irkoy ŋaarayroo, nda šenney kaŋ gunandikey nʼi har a se Abadantaa, Izirayel Koyoo maaɲoo ga, i hantumandi Izirayel kokoyey teegoyey ra. 19 Nga Irkoy ŋaarayroo, nda takaa kaŋ nda Irkoy na haŋajer a se, nda zunuboo nda nga laadir jaŋaa, nda nongey kaŋ ra a na tooru ganadogey cin ka Ašera bundu toorey nda tooru assuurawey daŋ waatoo kaŋ a mana nga boŋ yeeti ganda, wey hantumandi Hozay citaaboo ra. 20 Manase koy nga hayragey gar alaahara, i nʼa sutura nga do. Nga izʼaroo Amoŋ tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Amoŋ ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 21.19–26)

21 Jiiri waranka cindi hinka (22) bara Amoŋ se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri hinka tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 22 Amoŋ na goy futu tee Abadantaa jine, sanda nga baabaa Manase takaa. A na sargari kaa tooru assuurawey kul se kaŋ nga baabaa Manase nʼi tee kʼi gana. 23 A mana nga boŋ yeeti ganda Abadantaa jine, sanda takaa kaŋ nda nga baabaa Manase na nga boŋ yeeti ganda. Amma nga, Amoŋ hanse ka laybu tee. 24 Han foo, nga borey hawandifutay a ga, i nʼa wii nga hugoo ra. 25 Amma gandaa borey na borey kul wii kaŋ hawandifutay kokoyoo Amoŋ ga. Gandaa borey na nga izʼaroo Žoziyas tee kokoy dogoo ra.

34

Waatoo kaŋ Žoziyas ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 22.1–2; 23.4–20)

1 Jiiri yaaha bara Žoziyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri waranza cindi foo (31) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 2 A na haya tee kaŋ ga henan Abadantaa jine, a hanga nga baabaa Dawda fondaa. A mana šiiri kabe guma wala iwaawa here.

3 Nga laamaa jiiri yaahantoo ra, ka gar a ga zanka, a šintin ka Irkoy, nga baabaa Dawda Koyoo ceeci. Nga laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra, a na Žuda, nda Žerizalem henanandi ka tooru ganadogey, nda Ašera bundu toorey, nda tooru assuurawey, nda toorey kaŋ teendi nda guuru mennante kaa i ra. 4 Žoziyas jinoo ra, i na Balyaŋ sargari tonadogey kayri, Žoziyas na dugu dullandidogey kaŋ goo i se beene kayri, a na Ašera bundu toorey, nda tooru assuurawey, nda toorey kaŋ teendi nda guuru mennante kayri kʼi tee hamni, a na ngi hamnoo say-say borey kaŋ ga sargari kaa i se saarawey ga. 5 A na sargari juwalkey birey ton ngi sargari tonadogey boŋ. Takaa woo nda a na Žuda nda Žerizalem henanandi.

6 A koy Manase, nda Efrayim, nda Simewoŋ gandawey koyrawey ra ka koy hala Neftali gandaa koyrawey ra nda ngi gaa žeeney kul kaŋ gʼi kuubi kʼi bere. 7 A na sargari tonadogey kayri, a na Ašera bundu toorey nda tooru assuurawey tee hamni. A na dugu dullandidogey kul kayri kaŋ goo Izirayel gandaa ra. Woo banda ga, a willi Žerizalem.

Sargari juwalkey jineboraa duu ašariyaa tiiraa

(Kokoyey 2to 22.3–10)

8 Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, a goo gandaa nda Abadantaa hugoo henanandiyanoo ga, a na Asaliya izʼaroo Šafaŋ, nda koyraa boŋkoynoo Maseya, nda Žowakaz izʼaroo Yowa kaŋ goo kaddaasey gande sanba i ma koy Abadantaa, nga Koyoo hugoo hanse. 9 I koy sargari juwalkey jineboraa Hilkiya do ka nzorfu kaaraa noo a se kaŋ katandi Abadantaa hugoo ra, kaŋ Lewi borey kaŋ ti hugoo jindoo lakkalkey nʼa dii Manase borey, nda Efrayim borey, nda Izirayel cindoo kul ga, nda Žuda borey nda Benžameŋ borey ga. Woo banda ga, i willi kate Žerizalem. 10 I nʼa talfi borey ga kaŋ ga hima ka Abadantaa hugoo goyey juwal. I nʼa noo Abadantaa hugoo goykey se, wey kaŋ ga Abadantaa hugoo hanse. 11 I na nzorfoo talfi kabe goyteerey nda cinakey se i ma tondi hoyante day nda hugu bundu, nda ka hugey cin kaŋ Žuda kokoyey nʼi kayri. 12 Borey wey ga ngi goyoo tee nda laadirtaray. Lewi borey kaŋ hun Merari hayroo ra Yahat nda Abdiyas ti ngi jineborey, Kehat borey ra Zakariya nda Mešulam no ma goyey lakkal. Lewi borey wey kul ti donkaw hennayaŋ. 13 I ga huga nda jerekey, i ga borey kul hawgay kaŋ ga goy, goy dumi kul kaŋ ga tee. Lewi boro tanayaŋ goo no, nda hantumkawyaŋ, nda goy juwalkawyaŋ, nda hugu mee lakkalkawyaŋ.

14 Waatoo kaŋ i na nzorfu kaaray kaŋ katandi Abadantaa hugoo ra fattandi, sargari juwalkaa Hilkiya dii Abadantaa ašariyaa tiiraa kaŋ a nʼa sanba Musa bande. 15 Woo ga, Hilkiya na šennoo zaa ka nee hantumkaa Šafaŋ se: «Ay duu ašariyaa tiiraa Abadantaa hugoo ra.» Hilkiya na citaaboo noo Šafaŋ se. 16 Šafaŋ kate citaaboo kokoyoo se, a filla a se mo ka nee: «Ni borey goo ma hayaa kul tee kaŋ talfandi i ga.» 17 I na nzorfoo kaŋ goo Abadantaa hugoo ra noo goyoo jineborey nda borey se kaŋ ga goyoo tee. 18 Hantumkaa Šafaŋ nee kokoyoo se koyne: «Sargari juwalkaa Hilkiya nʼay noo citaabu.» Šafaŋ na jinde jer ka citaaboo caw kokoyoo jine.

Žoziyas na boroyaŋ sanba woy annaboo Hulda do

(Kokoyey 2to 22.11–20)

19 Waatoo kaŋ kokoyoo maa ašariyaa citaaboo šenney, a na nga bankaarawey kottu. 20 Kokoyoo na yaamaroo woo noo Hilkiya, nda Šafaŋ izʼaroo Ahikam, nda Mika izʼaroo Abdoŋ, nda hantumkaa Šafaŋ, nda kokoyoo goykaa Asaya se ka nee: 21 «Wa koy Abadantaa ibaayoo ceeci agay, nda borey kaŋ cindi Izirayel nda Žuda gandaa kul se, citaaboo woo šenney kaŋ duwandi ga, zama Abadantaa futayyanoo ga beeri. A hanse ka futu ir here, zama ir hayragey mana lakkal daŋ nga šenney se. I mana dira nda takaa kaŋ nda a hantumandi citaaboo ra.»

22 Hilkiya nda borey kaŋ kokoyoo nʼi sanba koy woy annaboo Hulda, Šalum wandoo do. Šalum ti Tokahat izʼaroo, Tokahat ti Hasra izʼaroo. Šalum ti bankaarawey lakkalkaa. Hulda si goro kala Žerizalem, fargandi taagaa ra. I šelaŋ a se hayaa kaŋ huru ngi game ga. 23 A nee i se: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee kaŋ war ma nee boraa kaŋ na war sanba ay do se kaŋ 24 hayaa ne kaŋ Abadantaa nʼa har, a nee kaŋ nga ga kate bone nongoo woo nda nga gorokey ga, ka sawa nda dangayaney kul kaŋ hantumandi citaaboo ra kaŋ cawandi Žuda kokoyoo jine. 25 Zama i na nga fur, de i na dugu dullandi koy tanayaŋ se, nda teegoyey kul kaŋ i nʼi tee nʼa futandi, nga futuroo tonton nongoo woo ga, a si ben.» 26 Amma war ma koy nee Žuda kokoyoo se kaŋ na war sanba war ma koy Abadantaa ibaayoo ceeci: «Hayaa ne kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa har, a nee: ‹Zama de ni maa šenney kaŋ goo citaaboo woo ra, 27 ni binoo maray, nʼna ni boŋ yeeti ganda Irkoy jine ka maa nga šenney kaŋ ay nʼa har nongoo woo ga nda nga gorokey ga, zama de nʼna ni boŋ yeeti ganda, de nʼna ni bankaarawey kottu, de mo ni hẽe ay jine, agay mo, ay maa, woo ti haya kaŋ Abadantaa nʼa har. 28 Ay ga naŋ ma koy ni hayragey gar alaahara, nʼga kani nda alaafiya ni saaraa ra, ni moɲey si dii bonaa kaŋ ay ga kate a nongoo woo nda nga gorokey ga.›» I na zaaboo woo ka koy kokoyoo do.

Žoziyas yee koyne ka amaana daŋ nga nda Abadantaa game

(Kokoyey 2to 22.20—23.3)

29 Kokoyoo na Žuda gandaa boro beerey nda Žerizalem boro beerey cee kʼi marga. 30 Woo banda ga, a koy Abadantaa hugoo do, nga, nda Žuda borey kul, nda Žerizalem gorokey kul, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda jamaa kul, ikaccey ka koy ibeerey. A na amaanaa citaaboo kaŋ duwandi Abadantaa hugoo ra šenney kul caw i se. 31 Kokoyoo tun ka kay nga boŋ ga, a na amaanaa taagandi nga nda Abadantaa game ka kayandi ka hanga Abadantaa ka nga yaamarey, nda nga ašariyawey, nda nga hantumey ka dira nda nga binoo kul, nda nga hundoo kul, ka amaanaa šenney dii kaŋ hantumandi citaaboo woo ra. 32 Woo banda ga, kokoyoo na allaahidu follokaa zaa Žerizalem borey, nda Benžameŋ gandaa borey se. Žerizalem borey goy ka sawa nda Irkoy, ngi baabey Koyoo amaanaa. 33 Hayey kaŋ ti almuhal kaŋ hun gandawey kul ra kaŋ ti Izirayel borey wane, Žoziyas nʼi kul fattandi gandaa ra. Borey kul kaŋ goo Izirayel a nʼi gaabi i ma Abadantaa, ngi Koyoo gana. Nga hunaroo kul ra, i mana mooru Abadantaa, ngi baabey Koyoo.

35

Žoziyas na Borcintaraa jingaroo tee

(Kokoyey 2to 23.21–23)

1 Žoziyas na Borcintaraa jingaroo tee Žerizalem Abadantaa maaɲoo ga, i na Borcintaraa feejoo wii handu jinaa jirbi woy cindi taacantoo (14to) ra. 2 A na sargari juwalkey gorandi ngi goyoo ra, a na biney daŋ i ma Abadantaa hugoo goyoo tee. 3 A šelaŋ Lewi borey se kaŋ ga Izirayel kul cawandi kaŋyaŋ yeetandi jere ga Abadantaa se, a nee: «Wa sunduku henanantaa jisi hugoo ra kaŋ Izirayel kokoyoo, Dawda izʼaroo Sulaymaana nʼa cin. War si yee kʼa zaa war jesey ga. Sohõ, wa goy Abadantaa, war Koyoo nda nga jamaa Izirayel se. 4 Wa hugey zamna i ma tee konday konday, ka sawa nda yaamar hantumantey kaŋ Izirayel kokoyoo Dawda nda nga izʼaroo Sulaymaana nʼi har. 5 War ma cindi nongu henanantaa ra, ka sawa nda war armey hugey, jamaa borey kanandi takaa nda Lewi borey hugey zamnarey. 6 War ma Borcintaraa jingaroo feejoo koosu, war ma war boŋ daŋ jere ga Irkoy se, war mʼa hina war armey se ka sawa nda šennoo kaŋ nda Abadantaa na Musa kʼi yaamar.»

7 Žoziyas na jamaa borey noo adabba buuna, maanaa feeji-ize nda hancin-ize Borcintaraa jingaroo se, borey kul kaŋ goo no din, ngi hinnaa manʼti kala boro zenber waranza (30.000) nda adabba beeri kobsi zenber hinza (3.000), a mana hun kala kokoyoo almanoo ra. 8 Jamaa boŋkoyney na adabbayaŋ noo nda ngi boŋ jamaa se, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey se. Irkoy hugoo jineborey Hilkiya, nda Zakariya, nda Yehiyel na adabba buuna boŋ zenber hinka nda zangu iddu (2.600) noo sargari juwalkey se Borcintaraa jingaroo sargarey se, nda adabba beeri kobsi zangu hinza (300). 9 Konaniya, nda Šemaya, nda Netaniyel, nda ngi armey Hašabiya, nda Yeyiyel, nda Yozabad kaŋyaŋ ti Lewi borey boŋkoyney na adabba buuna boŋ zenber guu (5.000) nda adabba beeri kobsi zangu guu (500) noo Lewi borey se Borcintaraa jingaroo sargarey se. 10 Goyoo sooluroo teendi, sargari juwalkey ga kay ngi dogey ra, Lewi borey goo ngi kondawey ra ka sawa nda kokoyoo yaamaroo. 11 I na Borcintaraa jingaroo feejoo koosu. Kuroo nondi sargari juwalkey se, i nʼa say-say, Lewi borey na almaney fooru. 12 I na sargari kukurantey jisi jere ga kʼi noo jamaa hugey borey se, hala i mʼi too Abadantaa do, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Musa citaaboo ra*, takaa follokaa no i nʼa tee adabba beerey se. 13 I na Borcintaraa jingaroo feejoo ton nuune ra ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi, i na haya henanantey hina kusuyaŋ ra, nda barmayaŋ ra, nda polyaŋ ra, i cahã kʼa zamna jamaa borey se. 14 Woo banda ga, Lewi borey na ngi nda sargari juwalkey wanoo soolu, zama sargari juwalkey kaŋyaŋ ti Haruna izʼarey mma bara goyoo ra hala cijinoo ra, i ga sargari kukurantey nda maaney kaa sargari. Woo ka kate Lewi borey na ngi nda sargari juwalkey kaŋyaŋ ti Haruna izʼarey wanoo soolu. 15 Donkey kaŋyaŋ ti Asaf izʼarey goo ngi goyoo ra, ka sawa nda Dawda, nda Asaf, nda Hemaŋ, nda Yedutun kaŋ ti kokoyoo gunandikaa yaamaroo. Hugu mee lakkalkey goo hugu mee foo kul ga. I mana ngi goyoo naŋ, zama ngi armey, Lewi borey na ngi wanoo soolu. 16 Takaa woo nda hanoo din i na Abadantaa goyoo kul tee ka Borcintaraa jingaroo tee, ka sargari kukurantey kaa Abadantaa sargari tonadogoo boŋ, ka sawa nda kokoyoo Žoziyas yaamaroo.

17 Izirayel borey kaŋ goo no din na Borcintaraa jingaroo tee waatoo woo ra, i na Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo tee jirbi iyye. 18 Borcintaraa jingaroo woo cine jingar mana bay ka tee Izirayel ra za annabi Samiyel waatey ga. Izirayel kokoy kul mana bay ka Borcintaraa jingaroo woo dumoo tee kaŋ Žoziyas, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda Žuda kul, nda Izirayel borey kaŋ goo no din, nda Žerizalem borey nʼa tee. 19 Žoziyas laamaa jiiri woy cindi yaahantoo (18to) ra, i na Borcintaraa jingaroo woo jingar Abadantaa maaɲoo ga.

Žoziyas laamaa benantaa

(Kokoyey 2to 23.28–30)

20 Woo kul banda ga, waatoo kaŋ Žoziyas na Abadantaa hugoo hanse ka ben, Misira kokoyoo Neko koy Karkemiš wongu Efrat isaa ga. Žoziyas fatta kʼa kubay. 21 Neko na boroyaŋ sanba a do i ma nee a se: «Macin no nʼga bagʼa ay ga, Žuda kokoyoo? Manʼti ni no ay ga ni tangam hõ. Hugu tana bande ay goo ma wongu. Irkoy nʼay bayrandi kaŋ ya cahã. Masi kay Irkoy se kaŋ goo ay bande, a masi koy ni halaci.» 22 Amma Žoziyas mana fay nda a, a na nga boŋ bere kʼa tangam, a mana Neko šenney daŋ assal kaŋ hun Irkoy miɲoo ra. A kaa kʼa tangam Megido gooroo ra. 23 Birawkarkawyaŋ na biraw ka kokoyoo Žoziyas kar, kokoyoo nee nga borey se: «Wʼay ka koy, zama ay hanse ka maray.» 24 Nga borey nʼa kaa nga bari torkaa ra kʼa daŋ nga torka hinkantoo ra kʼa ka koy Žerizalem. A buu, i nʼa sutura nga baabey saarawey ra. Žuda kul nda Žerizalem kul na Žoziyas buuroo beraa gorandi.

25 Žeremi na buuyan hẽeni dooni dunbu Žoziyas se, donkaw arey nda donkaw woyey kul šelaŋ Žoziyas ga ngi buuyan hẽeni dooney ra hala hõ. I nʼa tee alaada Izirayel ra. Dooney wey hantumandi binehẽeni dooni citaaboo ra.

26 Žoziyas teegoyey cindey, nda nga laadirtaraa kaŋ a nʼa tee, ka sawa nda woo kaŋ hantumandi Abadantaa ašariyaa ra, 27 ngi šintinoo nda benantaa hantumandi Izirayel nda Žuda kokoyey citaaboo ra.

36

Waatoo kaŋ Žowakaz ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 23.30–35)

1 Gandaa jamaa na Žoziyas izʼaroo Žowakaz zaa, i nʼa tee kokoy baaboo dogoo ra Žerizalem. 2 Jiiri waranka cindi hinza (23) bara Žowakaz se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 3 Misira kokoyoo nʼa kaa fuulaa ra Žerizalem, a na alkaasi daŋ gandaa ga kaŋ ti nzorfu kaaray ton hinza nda wura kilo waranza cindi guu (35). 4 Misira kokoyoo na Yowašaz armaa Eliyakim tee Žuda nda Žerizalem se kokoy. A na maaɲoo barmay kʼa tee Yoyakim. Neko na nga armaa Žowakaz zaa nga bande ka koy nda a Misira.

Waatoo kaŋ Yoyakim ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 23.36—24.7)

5 Jiiri waranka cindi guu (25) bara Yoyakim se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A na goy futu tee Abadantaa, nga Koyoo jine. 6 Babiloŋ kokoyoo kaŋ ti Nebukanezar koy a tangam. A nʼa haw nda alhan šešeriyaŋ ka kate nda a Babiloŋ. 7 Nebukanezar zaa mo Abadantaa hugoo jinawey ra ka koy nda ey Babiloŋ, a nʼi daŋ nga kokoy hugoo ra no din.

8 Yoyakim teegoyey cindey, hayey kaŋ ti almuhal kaŋ a nʼi tee, nda hayey kaŋ duu a, i hantumandi Izirayel nda Žuda kokoyey teegoyey citaaboo ra. Nga izʼaroo Yoyakin tee kokoy dogoo ra.

Waatoo kaŋ Yoyakin ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 24.8–17)

9 Jiiri yaaha* bara Yoyakin se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na handu hinza nda jirbi woy (10) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. A na goy futu tee Abadantaa jine. 10 Jiiri taagaa ra, kokoyoo Nebukanezar na boroyaŋ sanba i ma kate a Babiloŋ nga nda Abadantaa hugoo jinay alkadaranteyaŋ. A na Yoyakim armaa, Sedesiyas tee Žuda nda Žerizalem se kokoy.

Waatoo kaŋ Sedesiyas ga Žuda laama

(Kokoyey 2to 24.18—25.7; Žeremi 39.1–7; 52.1–11)

11 Jiiri waranka cindi foo (21) bara Sedesiyas se waatoo kaŋ a ga huru kokoytaraa ra. A na jiiri woy cindi foo (11) tee kokoytaraa ra, a si goro kala Žerizalem. 12 A na goy futu tee Abadantaa, nga Koyoo jine. A mana nga boŋ yeeti ganda annabi Žeremi se kaŋ ga šelaŋ Abadantaa maaɲoo ga.

13 A ture ba kokoyoo Nebukanezar ga kaŋ nʼa žeendi Irkoy maaɲoo ga. A na boŋšenday, a na nga binoo šendandi, a mana yadda ka willi Abadantaa, Izirayel Koyoo ga. 14 Sargari juwalkey jineborey kul nda jamaa na goy futu boobo tee, ka hayey kaŋ ti almuhal tee kaŋ gandawey gʼi tee. I na Abadantaa hugoo žiibandi, woo kaŋ a nʼa yeeti jere ga Žerizalem.

15 Abadantaa, ngi baabey Koyoo na diyawyaŋ sanba i ga cee booboyaŋ, zama a tamalla nga jamaa nda nga gorodogoo se. 16 Amma i na Irkoy diyawey ɲooɲo, i si Irkoy šenney daŋ assal, i ga nga annabey fude, hala nongu kaŋ ra Abadantaa futayyanoo kaŋ nga jamaa ga, faabayan sii i se koyne.

Babiloŋ borey na Žerizalem say, i na nga borey ka koy

(Kokoyey 2to 25.8–21; Žeremi 39.8–10; 52.12–27)

17 Woo ga, Abadantaa na Babiloŋ borey kokoyoo taŋ i ra. A na ngi soogey wii nda takuba ngi nongu henanantaa hugoo ra. A mana zankaaru naŋ, a mana zankawoy naŋ, a mana aru žeena naŋ, a mana hinbiri kaaray naŋ. A nʼi kul kaŋandi kaboo ra. 18 A na Irkoy hugoo jinawey kul ka koy Babiloŋ, ikaccu nda ibeeri, nda Abadantaa hugoo almaney, nda kokoyoo almanoo, nda nga gandaa boŋkoyney almanoo. 19 I na Irkoy hugoo ton kʼa tee boosu, i na Žerizalem cetaa kayri, i na nuune daŋ nga kokoy hugey kul ra, i na jinay alkadarantey kul hasara. 20 Borey kaŋ takuba manʼi wii, a nʼi dii ka koy nda ey Babiloŋ. I cindi nga nda nga izʼarey hinoo cire hala ka koy Pers borey laamaa waatoo ga. 21 Takaa woo teendi hala Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Žeremi miɲoo ma tabati. A nka nee: «Gandaa ga furandi jiiri woyye (70) hala nga hunanzamzaarey ma bisa, hala hunanzamzaarey kaŋ i manʼi kayandi ma banandi.»†

Sirus daŋ kaŋ Abadantaa hugoo ma cinandi taaga

(Ezra 1.1–3)

22 Pers gandaa kokoyoo Sirus laamaa jiiri jinaa ra, hala Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Žeremi miɲoo ma tabati‡, Abadantaa na lakkal foo daŋ Pers kokoyoo Sirus binoo ra. Woo se Sirus na šenni har kʼa hantum nga laamaa kul se, a nee: 23 «Agay Sirus, Pers kokoyoo no ka nee: ‹Abadantaa, beenaa Koyoo nʼay noo laboo kokoy laamawey kul, a daŋ kaŋ ya hugu cin taaga nga se Žerizalem, Žuda gandaa ra. War ra, mayyaŋ ti borey kaŋ goo nga jamaa ra? Yala nga Koyoo ma bara a bande, boraa ma tun ka koy.›»

* 5:3 5.3 Jingaroo woo manʼti kala Tendewey jingaroo, Sargarey 23.33–43.

† 5:13 5.13 Taarikey 1na 16.34.

* 6:42 6.42 Hongu kaŋ Dawda, ni tamoo goy nda laadirtaray, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Hongu borohennataraa kaŋ nʼnʼa cebe ni tamoo, Dawda se.

* 13:5 13.5 Woo ti amaana kaŋ si hin ka tun, Sargarey 2.13; Kabuyaney 18.19.

* 17:1 17.1 A na albarka daŋ nga boŋ ra ka Izirayel borey wongu, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti A na nga laamaa tabatandi Izirayel boŋ.

* 20:25 20.25 bukawyaŋ, citaabu berandikaw fooyaŋ ga nee adabba buunayaŋ.

* 21:11 21.11 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 22:2 22.2 woytaaci cindi hinka (42), citaabu berandikaw fooyaŋ ga nee waranka cindi hinka (22), Kokoyey 1na 8.26 guna.

* 25:4 25.4 Alhukumoo 24.16.

* 26:1 26.1 Oziyas da se i ga nee Azariya, Kokoyey 2to 14.21ra.

† 26:5 26.5 nʼa waanandi a ma hunbur Irkoy, hantum fooyaŋ ga nee ga faham Irkoy bangayyaney.

‡ 26:8 26.8 Amoŋ borey, citaabu berandikaw fooyaŋ ga nee Mawoŋ borey.

* 28:20 28.20 Tilgat-Pilneser da se i ga nee Tiglat-Pileser, Kokoyey 2to 16.7ra.

* 32:5 32.5 Milo dogoo maanaa ti i nʼa too nda labu.

* 33:4 33.4 Kokoyey 1na 8.29.

† 33:8 33.7–8 Samiyel 2to 7.8–16; Kokoyey 1na 2.2–4; Taarikey 2to 6.4–6.

* 35:12 35.12 Sargarey 1.3; Kabuyaney 28.19.

* 36:9 36.9 yaaha, hantum fooyaŋ ra nda Kokoyey 2to 24.8ra i mma nee woy cindi yaaha (18).

† 36:21 36.21 Sargarey 26.34, 43; Žeremi 25.11; 29.10.

‡ 36:22 36.22 Sorro 21; Žeremi 29.10.

Ezra

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Ezra citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Ezra citaaboo nda citaaboo kaŋ goo dumaa ga kaŋ ti Nehemi, cee jina, i kul manʼti kala citaabu folloku kaŋyaŋ sohõ i zamnandi ihinka. Ezra citaaboo, Ezra hunday ti nga hantumkaa. A si šelaŋ kala waatoo ga kaŋ ra Pers gandaa kokoyey hinoo goo Alyahuudey gandawey ga.

Babiloŋ borey na Žerizalem kayri kʼa say, i na Žuda gandaa kayandi. I na jamaa jere foo dii ka koy nda ey kʼi daŋ tamtaray. Woo ga, Žuda borey na jiiri boobo tee tamtaray ra Babiloŋ gandaa ra. Jiiroo kaŋ ra Pers kokoyoo Sirus na Babiloŋ dii, jiiri foo jiiroo din banda ga, a na jamaa kaŋ goo tamtaray naŋ i ma willi ngi gandaa ra.

Ezra citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje hinka:

Nongu jinaa ga borey willi kateyanoo har ir se nda Abadantaa hugoo cinayanoo (zamna 1na—6to).

Nongu hinkantoo ga takaa har ir se kaŋ nda Ezra kaa Žerizalem (zamna 7to—10to).

Citaaboo woo muraadoo ti kʼir cawandi kaŋ haya kul kaŋ Irkoy nʼa har, a gʼa tee. Irkoy na allaahidu zaa kaŋ nga ga yaafa nga jamaa se, kʼi willandi ngi gandaa ra, a na allaahidoo woo too. Abadantaa hugoo nafaa ga beeri, zama nga ra nga jamaa ga marga kʼa saabu kʼa ŋaaray. Haya kul kaŋ Abadantaa na nga allaahidoo zaa, a gʼa too.

1

Sirus daŋ kaŋ Abadantaa hugoo ma cinandi taaga

(Taarikey 2to 36.22–23)

1 Pers gandaa kokoyoo Sirus laamaa jiiri jinaa ra, hala Abadantaa šennoo kaŋ a nʼa har nda Žeremi miɲoo ma tabati, Abadantaa na lakkal foo daŋ Pers kokoyoo Sirus binoo ra. Woo se Sirus na šenni har kʼa hantum nga laamaa kul se, a nee: 2 «Agay Sirus, Pers kokoyoo no ka nee: ‹Abadantaa, beenaa Koyoo nʼay noo laboo kokoy laamawey kul, a daŋ kaŋ ya hugu cin taaga nga se Žerizalem, Žuda gandaa ra. 3 War ra, mayyaŋ ti borey kaŋ goo nga jamaa ra? Yala nga Koyoo ma bara a bande. Boraa ma žigi ka koy Žerizalem, Žuda ra ka Abadantaa, Izirayel Koyoo hugoo cin, Koyoo no kaŋ goo Žerizalem. 4 Borey kul kaŋ cindi, nongu kul kaŋ ra i goo ma goro yawtaray ra, nongoo din borey mʼi noo nzorfu kaaray, nda wura, nda jinayyaŋ nda adabbayaŋ, nda gomniyaŋ kaŋ i gʼi noo nda ngi boŋ Irkoy hugoo se kaŋ goo Žerizalem.›»

5 Kaŋ woo teendi, Žuda hugu boŋey, nda Benžameŋ hugu boŋey, nda sargari juwalkey nda Lewi borey, nda borey kul kaŋ Irkoy na lakkal daŋ biney ra tun ka žigi ka koy Abadantaa hugoo cin taaga kaŋ goo Žerizalem. 6 Ngi taalammey kate i se faabari, nzorfu kaaray jinayyaŋ, nda wura jinayyaŋ, nda alman, nda adabba nda gomni beeriyaŋ kaŋ sii hayey ra kaŋ i gʼi noo nda ngi boŋ.

7 Kokoyoo Sirus na Abadantaa hugoo jinawey fattandi kaŋ Nebukanezar nʼi zaa Žerizalem kʼi jisi nga koyey hugoo ra. 8 Pers gandaa kokoyoo Sirus na nga alman talfikaa Mitredat sanba a ma koy jinawey fattandi kʼi kabu kʼi noo Žuda boŋkoynoo Šešbasar se. 9 Jinawey hinnaa ne: wura taasa waranza (30), nda nzorfu kaaray taasa zenber foo (1.000), huryaw waranka cindi yagga (29), 10 nda wura tuu waranza (30), nda nzorfu kaaray tuu tana zangu taaci nda iwoy (410), nda jinay tana zenber foo (1.000). 11 Wura nda nzorfu kaaray jinawey kul hinnaa ti zenber guu nda zangu taaci (5.400)*. Šešbasar koy nda jinawey kul waatoo kaŋ borey kaŋ diyandi ka koy goo ma hun Babiloŋ ka willi ka koy Žerizalem.

2

Žuda borey kaŋ willi kate ngi gandaa ra

(Nehemi 7)

1 Gandaa zamnaroo kaŋ ti Žuda, nga borey kaŋ Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar nʼi dii ka koy nda ey Babiloŋ, borey din hun tamtaray, wey kaŋ willi kate i ra Žerizalem, nda wey kaŋ koy Žuda gandaa ra ti wey. Boro foo kul goro nga koyraa ra. 2 I willi kate Zorobabel bande, nda Yešuwa, nda Nehemiya, nda Seraya, nda Relaya, nda Mardoše, nda Bilšaŋ, nda Mispar, nda Bigway, nda Rehum, nda Baana. Izirayel jamaa arey hinnaa ne ti woo:

3 Paroš hayroo hinnaa ti: boro zenber hinka nda zangu nda woyye cindi hinka (2.172).

4 Šefatiya hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda woyye cindi hinka (372).

5 Ara hayroo hinnaa ti: boro zangu iyye nda woyye cindi guu (775).

6 Pahat-Mowab borey kaŋ hun Yešuwa nda Žowab hayroo ra hinnaa ti: boro zenber hinka nda zangu yaaha nda iwoy cindi hinka (2.812).

7 Elam hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woyguu cindi taaci (1.254).

8 Zattu hayroo hinnaa ti: boro zangu yagga nda woytaaci cindi guu (945).

9 Zakkay hayroo hinnaa ti: boro zangu iyye nda woydu (760).

10 Bani hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woytaaci cindi hinka (642).

11 Bebay hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda waranka cindi hinza (623).

12 Azgad hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda waranka cindi hinka (1.222)

13 Adonikam hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woydu cindi iddu (666).

14 Bigway hayroo hinnaa ti: boro zenber hinka nda woyguu cindi iddu (2.056).

15 Adin hayroo hinnaa ti: boro zangu taaci nda woyguu cindi taaci (454).

16 Ater hayroo kaŋ hun Yezekiyas ga hinnaa ti: boro woyyagga cindi yaaha (98).

17 Besay hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda waranka cindi hinza (323).

18 Yora hayroo hinnaa ti: boro zangu nda iwoy cindi hinka (112).

19 Hašum hayroo hinnaa ti: boro zangu hinka nda waranka cindi hinza (223).

20 Gibbar hayroo hinnaa ti: boro woyyagga cindi guu (95).

21 Betelehem koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi hinza (123).

22 Netofa koyraa borey hinnaa ti: boro woyguu cindi iddu (56).

23 Anatot koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi yaaha (128).

24 Azmawet koyraa borey hinnaa ti: boro woytaaci cindi hinka (42).

25 Kiryat-Arim, nda Kefira, nda Berot koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iyye nda woytaaci cindi hinza (743).

26 Rama nda Geba koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iddu nda waranka cindi foo (621).

27 Mikmas koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi hinka (122).

28 Betel nda Ayi koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu hinka nda waranka cindi hinza (223).

29 Nebo koyraa borey hinnaa ti: boro woyguu cindi hinka (52).

30 Magbiš koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda woyguu cindi iddu (156).

31 Elam faa hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woyguu cindi taaci (1.254).

32 Harim hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda waranka (320).

33 Lod, nda Hadid, nda Ono koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iyye nda waranka cindi guu (725).

34 Žeriko koyraa borey hinnaa ti: boro zangu hinza nda woytaaci cindi guu (345).

35 Sena koyraa borey hinnaa ti: boro zenber hinza nda zangu iddu nda waranza (3.630).

36 Sargari juwalkey ra, wey kaŋ ti Yedaya hayroo kaŋ hun Yešuwa ga hinnaa ti: boro zangu yagga nda woyye cindi hinza (973).

37 Imer hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda woyguu cindi hinka (1.052).

38 Pašehur hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woytaaci cindi iyye (1.247).

39 Harim hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda iwoy cindi iyye (1.017).

40 Lewi borey ra, wey kaŋ ti Yešuwa nda Kadmiyel hayrey kaŋ hun Hodawiya hugoo borey ga hinnaa ti: boro woyye cindi taaci (74).

41 Donkey ra, Asaf hayroo hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi yaaha (128).

42 Hugu mee lakkalkey ra, Šalum hayroo, nda Ater hayroo, nda Talmoŋ hayroo, nda Akub hayroo, nda Hatita hayroo, nda Šobay hayroo, ngi hayrey kul cere ra hinnaa ti: boro zangu nda waranza cindi yagga (139).

43 Irkoy hugoo goykey ti: Siha hayroo, nda Hasufa hayroo, nda Tabawot hayroo, 44 nda Keros hayroo, nda Siyaha hayroo, nda Padoŋ hayroo, 45 nda Lebana hayroo, nda Hagaba hayroo, nda Akub hayroo, 46 nda Hagab hayroo, nda Šamlay hayroo, nda Hanaŋ hayroo, 47 nda Gidel hayroo, nda Gahar hayroo, nda Reya hayroo, 48 nda Resin hayroo, nda Nekoda hayroo, nda Gazam hayroo, 49 nda Uza hayroo, nda Paseya hayroo, nda Besay hayroo, 50 nda Asna hayroo, nda Mewunim hayroo, nda Nefušim hayroo, 51 nda Bakbuk hayroo, nda Hakufa hayroo, nda Harhur hayroo, 52 nda Baslut hayroo, nda Mehida hayroo, nda Harša hayroo, 53 nda Barkos hayroo, nda Sisera hayroo, nda Tama hayroo, 54 nda Nesiya hayroo, nda Hatifa hayroo.

55 Sulaymaana goykey hayrey ti: Sotay hayroo, nda Soferet hayroo, nda Peruda hayroo, 56 nda Yaala hayroo, nda Darkoŋ hayroo, nda Gidel hayroo, 57 nda Šefatiya hayroo, nda Hatil hayroo, nda Pokeret-Sebayim hayroo, nda Ami hayroo.

58 Irkoy hugoo goykey nda Sulaymaana goykey hayroo kul cere ra manʼti kala boro zangu hinza nda woyyagga cindi hinka (392).

59 Borey ne kaŋ kaa ka hun Tel-Mela, nda Tel-Harša, nda Kerub-Adan, nda Imer, i mana hin ka ngi hugey borey har, i mana hin ka ngi assiloo har ka cebe kaŋ Izirayel boroyaŋ ti ngi. 60 I manʼti kala Delaya hayroo, nda Tobiya hayroo, nda Nekoda hayroo, i kul cere ra manʼti kala boro zangu iddu nda woyguu cindi hinka (652).

61 Sargari juwalkey hayroo mo ra, boroyaŋ mana hin ka ngi assiloo har, borey ti: Hobaya hayroo, nda Hakos hayroo, nda Barzilay hayroo. Barzilay ka hiiji Galad boraa Barzilay ize woyey ra, woo se ngi maaɲoo huru a ga. 62 I na ngi taarikey ceeci kaŋ ga borey har kaŋ ga i hun, amma i mana duu ey. I nʼi dii boroyaŋ kaŋ ga žiibi, i si yee koyne ka hin ka sargari juwalyan goyoo tee. 63 Goforneroo nee i se kaŋ i masi hayey ŋaa kaŋ ga hanse ka henan hala sargari juwalkaw ma kaa kaŋ ga alkurraa goy jinawey kaŋ ti Urim nda Tumim ka gunandi ka dii.

64 Jamaa kul cere ra manʼti kala boro zenber woytaaci cindi hinka nda zangu hinza nda woydu (42.360) 65 kaŋ ra ngi baɲɲey nda ngi koŋŋey sii, kaŋyaŋ ti boro zenber iyye nda zangu hinza nda waranza cindi iyye (7.337). Donkaw aru boro nda woy boro zangu hinka (200) goo i ra. 66 I goo nda bari zangu iyye nda waranza cindi iddu (736), nda lanbaana zangu hinka nda woytaaci cindi guu (245), 67 nda yoo zangu taaci nda waranza cindi guu (435), nda farka zenber iddu nda zangu iyye nda waranka (6.720).

68 Hugu boŋ fooyaŋ, waatoo kaŋ i too Abadantaa hugoo do Žerizalem, i na gomniyaŋ kaa nda ngi boŋ Irkoy hugoo se, hala a ma cinandi nga nongu jinaa kaŋ ra a cindi ra. 69 I na ngi hinagoo noo hala hugoo ma cinandi, wura tamma boŋ zenber woydu cindi foo (61.000), nda nzorfu kaaray kilo zenber hinka nda zangu guu (2.500), nda sargari juwalkaw bankaaray zangu (100).

70 Sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda jamaa jere foo, nda donkey, nda hugu mee lakkalkey, nda Irkoy hugoo goykey koy goro ngi koyrawey ra. Takaa woo nda Izirayel kul goro ngi koyrawey ra.

3

I na sargari tonadogoo cin taaga

1 Waatoo kaŋ handu iyyantoo ga too, woo gar Izirayel borey goo ngi koyrawey ra. Jamaa koy marga Žerizalem sanda boro folloku. 2 Yosadak izʼaroo Yešuwa, nda nga armey kaŋ ti sargari juwalkey, nda Šaltiyel izʼaroo Zorobabel, nda nga armey tun ka Izirayel Koyoo sargari tonadogoo cin taaga ka sargari kukuranteyaŋ kaa a boŋ, ka sawa nda woo kaŋ hantumandi Musa, Irkoy boraa ašariyaa ra.* 3 Takaa kul kaŋ nda gandawey jamawey gʼi hunburandi, i na sargari tonadogoo cin nga dogoo ra, i na sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga, subbaahoo nda alaasaroo sargari kukurantey. 4 I na Tendewey jingaroo tee sanda takaa kaŋ nda a hantumandi, zaari ka kaa zaari i ga sargari kukuranteyaŋ kaa ka sawa nda zaari kul hinnaa kaŋ kayandi.† 5 Woo banda ga, i na zaari kul sargari kukurantaa kaa, nda handu taagaa sargari kukurantey, nda jingarey kul kaŋ ga yeetandi jere ga Abadantaa se sargari kukurantey, nda sargarey kaŋ borey gʼi kaa nda ngi boŋ Abadantaa maaɲoo ga waney. 6 Za handu iyyantoo zaari jinaa, i šintin ka sargari kukuranteyaŋ kaa Abadantaa maaɲoo ga. Amma woo gar Abadantaa hugoo asaasey mana teendi jina.

I šintin ka Irkoy hugoo kaŋ kayri cin taaga

7 I na nooru noo tondi hoykey se, nda bundu goykey se, nda ŋaayan, nda haŋhaya, nda jii Sidoŋ borey nda Tir borey se, hala i ma kate sedere bundu ka hun Libaŋ gandaa ra ka koy nda a teekoo bande hala Žafa koyraa ra, ka sawa nda Pers kokoyoo Sirus yaamaroo. 8 Kaŋ i kaa Irkoy hugoo do Žerizalem jiiri hinkantoo, handu hinkantoo ra, Šaltiyel izʼaroo Zorobabel, nda Yosadak izʼaroo Yešuwa, nda ngi armey cindey kaŋ ti sargari juwalkey nda Lewi borey, nda borey kul kaŋ willi kate ka hun tamtaray ka kaa Žerizalem na goyoo šintin, kʼa dii za Lewi borey kaŋ goo nda jiiri waranka (20) nda ka žigi daŋ i ma Abadantaa hugoo goyey hawgay. 9 Yešuwa, nda nga izʼarey, nda nga armey, nda Kadmiyel, nda Binuwi nda Hodawiya‡, nda Henadad izʼarey, nda ngi izʼarey, nda ngi armey kaŋyaŋ ti Lewi borey, i kul kayandi ka tee affoo ka Irkoy hugoo goykey hawgay.

10 Waatoo kaŋ cinakey na Abadantaa hugoo asaasey tee, i kate sargari juwalkey, ngi sargari juwalkaw darbawey goo i ga, nda laati beeriyaŋ, nda Asaf izʼarey, Lewi borey, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, hala ngi ma Abadantaa saabu ka sawa nda Izirayel kokoyoo Dawda yaamarey. 11 I ga Abadantaa saabu kʼa beerandi ka don cere bande ka nee: «Nda cimi Abadantaa ga boori, nga borohennataraa Izirayel here si ben abada.» Woo banda ga, jamaa ga ɲaali ka hoolo beeri tee ka Abadantaa saabu, zama Abadantaa hugoo asaasey teendi.

12 Boro booboyaŋ sargari juwalkey ra, nda Lewi borey, nda hugu boŋey kaŋ dii Irkoy hugu jinaa ga jinde jer ka hẽe waatoo kaŋ i ga hugoo asaasoo tee jiney ra. Amma boro booboyaŋ ga ngi jindey jer, i ga ɲaali. 13 Jamaa si hin ka ɲaaloo kaatiroo nda hẽeney fay, zama jamaa ga ɲaali ka kaati beeri tee kaŋ boro ga maarʼa nongu mooro ra.

4

Abadantaa hugoo cinaroo kay

1 Žuda nda Benžameŋ iberey maa kaŋ borey kaŋ willi kate goo ma hugu cin taaga Abadantaa, Izirayel Koyoo se. 2 I koy Zorobabel nda Izirayel hugu boŋey do, i nee i se: «Ir ga war gaa ka cina, zama sanda war takaa, ir mo ga war Koyoo gana. Za Asiri kokoyoo Asar-Hadoŋ kaŋ kate ir ne ra waati ir ga sargari kaa Irkoy maaɲoo ga.»

3 Amma Zorobabel, nda Yešuwa, nda Izirayel hugu boŋey cindey nʼi zaabi ka nee: «Ir nda war si hin ka marga ka hugu cin ir Koyoo se. Ir hinne ga hugu cin Abadantaa, Izirayel Koyoo se, sanda takaa kaŋ nda Pers kokoyoo Sirus nʼir yaamar.»

4 Gandaa din borey na Žuda borey gaahamey wii i ga, kʼi hunburandi hala i masi cina. 5 I na hinoo boroyaŋ sufuray ka ngi goyoo hasara. I na woo tee Pers kokoyoo Sirus laamaa waatoo kul ra ka koy hala Pers kokoyoo, Dariyus laamaa waati.

Batagaa kaŋ sanbandi kokoyoo Artaserses se

6 Kokoyoo Serses laamaa waatoo šintinoo ga, Žuda nda Žerizalem borey iberey hantum ka daŋ i ga. 7 Artaserses waatoo ra, Bišlam, nda Mitredat, nda Tabeyel, nda ngi cerey jerey na batagaa hantum Pers kokoyoo Artaserses se. Batagaa berandi Aram šenni ra, a hantumandi Aram abacaa ra.

8 Goforneroo Rehum, nda hantumkaa Šimšay ka batagaa woo hantum Artaserses se Žerizalem ga. I nee a ra:

9 «Goforneroo Rehum, nda hantumkaa Šimšay, nda ngi cerey jerey, nda Din borey, nda Arfarsatak borey, nda Tarpel borey, nda Afaras borey*, nda Erek borey, nda Babiloŋ borey, nda Sus borey, nda Deha borey, nda Elam borey, 10 nda jamawey jerey kaŋ boro beeroo Asnapar nʼi ka koy kʼi gorandi Samari koyrawey ra nda Efrat isaa waynakaŋay heroo ra, ir kul ka batagaa woo hantum.»

11 Batagaa cinaa kaŋ i nʼa sanba kokoyoo Artaserses se ne, i nee: «Ir, ni tamey, Efrat isaa waynakaŋay heroo borey ka batagaa woo hantum ma ne.

12 Kokoyoo ma bay kaŋ Alyahuudey kaŋ hun ni do ka kaa ir do Žerizalem na koyra turante laalaa cin, i na cetewey cin ka asaasey hanse. 13 Adiši, kokoyoo ma bay kaŋ nda koyraa cinandi koyne, nda nga cetewey hansandi, i si yee koyne ka saala, wala alkaasi, wala bisayan nooru bana ma ne, kokoroo ti kokoyoo wane nda mursaa. 14 Woo se ir kaŋ ir meehunaa si hun kokoyoo hugoo ra, de mo ir si hin ka dii kokoyoo kaynandiyan, ir ga alhabaroo woo noo ni kaŋ ti kokoyoo se 15 hala ma ceeci ni baabey taarikoo ra. Nda nʼna taarikoo din guna, nʼga dii kaŋ koyraa woo manʼti kala koyraa turante kaŋ ga kokoyey nda gandawey farandi, zama turanteyaŋ no za gayyan. Woo ti hayaa kaŋ se koyraa woo kayrandi. 16 Ir ga baa ir ma bayrandi kokoyoo se kaŋ nda koyraa woo cinandi, cetewey kayandi, nda woo teendi, ma bay nʼsi haya kul may Efrat isaa waynakaŋay here ga koyne.»

Kokoyoo Artaserses zaaboo

17 Zaaboo ne kaŋ kokoyoo nʼa sanba, a nee: «Goforneroo Rehum, nda hantumkaa Šimšay, nda ngi cerey jerey kaŋ ga goro Samari koyraa ra nda Efrat isaa waynakaŋay heroo ra, ir ga war baani hãa.

18 Batagaa kaŋ war nʼa sanba ir se, a cawandi boryo ay jine. 19 Ay na yaamar noo i ma ceeci, i gar kaŋ koyraa woo za zaman koyra no kaŋ ga kokoy gandu, i ga murti, i ga ture. 20 Kokoy gaabanteyaŋ bay ka bara Žerizalem kaŋ ga Efrat isaa waynakaŋay here kaboo kul laama, borey ga saala, nda alkaasi, nda bisayan nooru bana i se. 21 Woo ga, wa yaamar noo borey wey goyey ma kay, koyraa woo masi cinandi hala waati kaŋ ay na yaamar noo. 22 Wa hawgay, war masi hayaa woo yala, hayaa masi kaa ka tonton kokoyey mursaa ga.»

23 Za kaŋ kokoyoo Artaserses batagaa cawandi goforneroo Rehum, nda hantumkaa Šimšay, nda ngi cerey jine, i cahã ka koy Žerizalem Alyahuudey do ka kabekunafutay ka ngi goyey kayandi nda gaabi.

24 Kaŋ woo teendi, Irkoy hugoo goyey kay Žerizalem ra, i kay hala Pers kokoyoo Dariyus laamaa jiiri hinkantoo ga.

5

Abadantaa hugoo cinayanoo šintin koyne

1 Annabi Aže nda Iddo izʼaroo kaŋ ti annabi Zakariya šelaŋ Alyahuudey se kaŋ goo Žuda nda Žerizalem Izirayel Koyoo maaɲoo ga kaŋ gʼi laama. 2 Woo ga, Šaltiyel izʼaroo Zorobabel, nda Yosadak izʼaroo Yešuwa šintin ka Irkoy hugoo cin koyne Žerizalem. Irkoy annabey mo goo i bande gʼi gaa.

3 Alwaati follokaa din da ra, Efrat isaa waynakaŋay here kaboo goforneroo Tatnay, nda Šetar-Boznay, nda ngi cerey kaa ka nee i se: «May ka war yaamar war ma hugoo woo cin, ka cetewey kayandi? 4 Wʼir noo borey kaŋ ga hugoo cin maaɲey.»

5 Amma ngi Koyoo ga lakkal daŋ Alyahuudey boro beerey se. I mana ngi goyey kayandi hala i na alhabar daŋ Dariyus ra ka nga zaaboo batu šennoo woo here.

Gofornerey na bataga sanba Dariyus se

6 Efrat isaa waynakaŋay here kaboo goforneroo Tatnay, nda Šetar-Boznay, nda nga cerey komandaŋey kaŋ goo Efrat isaa waynakaŋay here kaboo here ka batagaa woo hantum kʼa sanba kokoyoo Dariyus se. 7 Batagaa ra i nee: «Kokoyoo Dariyus, baani ma kaa ni ga!

8 Kokoyoo ma bay kaŋ ir koy Žuda gandaa ra, Irkoy beeroo hugoo do. I goo mʼa cin nda tondi hoyanteyaŋ, ka bunduyaŋ daŋ cetewey ra. Goyoo ga teendi ka boori, a ga koy jine kabey ra. 9 Ir na boro beerey hãa, ir nee i se kaŋ wala may kʼi yaamar i ma hugoo woo cin, ka cetewey kayandi. 10 Ir nʼi hãa mo nda ngi maaɲey hala ir ma duu kʼi bayrandi ma ne, ka borey kaŋ goo jine maaɲey hantum. 11 Zaaboo ne kaŋ i nʼa noo ir se, i nee: ‹Ir manʼti kala Irkoy kaŋ ti beenaa nda laboo Koyoo tamey, de ir ga hugoo cin koyne kaŋ bay ka bara jiiri gayyan ra, Izirayel kokoy beeri nʼa cin kʼa benandi. 12 Waatoo banda ga, kaŋ ir baabey na beenaa Koyoo futandi, a nʼi kaŋandi Kalde boraa, Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar kaboo ra, a na hugoo woo kayri, a na jamaa dii ka koy nda ey Babiloŋ. 13 Amma Babiloŋ kokoyoo Sirus jiiri jinaa, a na yaamar noo Irkoy hugoo ma cinandi taaga. 14 Ba wura nda nzorfu kaaray jinawey kaŋ Nebukanezar nʼi zaa Irkoy hugoo ra Žerizalem ka koy nda ey Babiloŋ ngi irkoy hugoo ra, kokoyoo Sirus nʼi fattandi ngi irkoy hugoo ra kʼi noo aru foo se kaŋ maaɲoo ti Šešbasar kaŋ a nʼa tee goforner. 15 A nee a se kaŋ a ma koy nda jinawey wey kʼi jisi Irkoy hugoo ra Žerizalem, Irkoy hugoo ma yee koyne ka cinandi nga doo žeenaa ra.› 16 Šešbasar din kaa, a na Irkoy hugoo asaasey tee kaŋ goo Žerizalem. Za waatoo din a ga cinandi, amma a mana ben. 17 Sohõ kokoyoo, nda a ga tee ma ne, i ma ceeci kokoyoo alman jisihugoo ra Babiloŋ ka dii wala kokoyoo Sirus na yaamar noo Irkoy hugoo woo ma cinandi Žerizalem. Woo banda ga, kokoyoo ma nga ibaayoo har ir se.»

6

Kokoyoo Dariyus zaaboo

1 Kokoyoo Dariyus na yaamar noo i ma koy hugoo ra kaŋ ra kaddaasey ga jisa Babiloŋ ka ceeci ka dii. 2 I koy Akmeta koyraa kaŋ kuubandi nda cete kaŋ goo Med gandaa ra, i na citaabu kunkunante kaŋ ga hantum goo gar kaŋ ga šenni ga hantum kaŋ nee:

3 «Kokoyoo Sirus laamaa jiiri jinaa, kokoyoo Sirus na yaamaroo woo noo, a nee: ‹Irkoy hugoo kaŋ goo Žerizalem ma cinandi hala a ma tee nongu kaŋ ra sargarey ga hun, a ma tee nongu kaŋ goo nda asaasu gaabanteyaŋ. Nga kayyanoo ma tee kabedaaru woydu (60), nga hayyanoo ma tee kabedaaru woydu (60), 4 nda tondi hoyanteyaŋ sorro hinza nda bundu taaga sorro foo. Kokoyoo hugoo no ma ngi hayoo bana. 5 Koyne mo Irkoy hugoo wura nda nzorfu kaaray jinawey kaŋ Nebukanezar nʼi kaa Žerizalem Irkoy hugoo ra ka koy nda ey Babiloŋ ga yee katandi Žerizalem Irkoy hugoo ra kʼi jisi nongoo kaŋ ra i cindi, Irkoy hugoo ra. Ngi affoo kul, i mʼi jisi Irkoy hugoo ra.›»

6 «Sohõ, Tatnay, Efrat isaa waynakaŋay here kaboo goforneroo, nda Šetar-Boznay, nda war cerey komandaŋey kaŋ goo Efrat isaa waynakaŋay here kaboo ga, wa yee jere ga. 7 Wa naŋ Irkoy hugoo woo goyey ma koy a ga ka tee. Alyahuudey goforneroo nda Alyahuudey boro beerey mʼa cin nga doo žeenaa ra. 8 Yaamaroo ne kaŋ ay gʼa noo haya kaŋ ti woo kaŋ war ga hima kʼa tee Alyahuudey boro beerey wey here hala Irkoy hugoo woo ma cinandi: kokoyoo almanoo kaŋ ti alkaasey kaŋ Efrat isaa waynakaŋay here kaboo gʼi bana ga nondi borey se nda nga takaa hala hugoo ma cinandi bila i ma kay. 9 Haya kaŋ ga i ga too sargari kukurantey kaŋ ga kaandi beenaa Koyoo se kaŋ ti yaaruyaŋ, nda gaaruyaŋ nda feeji-izeyaŋ, nda alkama, nda ciiri, nda alaneb hari mooro nda jii ga nondi i se zaari ka kaa zaari bila yalayan, ka sawa nda woo kaŋ sargari juwalkey kaŋ goo Žerizalem nʼa har, 10 hala i ma sargari hew kaanayaŋ kaa kaŋ ga kan beenaa Koyoo se, de mo i ma Irkoy ŋaaray kokoyoo nda nga izey hunaroo se. 11 Yaamaroo ne kaŋ ay gʼa noo boro kul se kaŋ na šennoo woo hoo: i ga garbundu foo kaa nga hugoo ra kʼa deeji a ga kʼa kar, ka nga hugoo kayri kʼa tee zuku. 12 Yala Koyoo kaŋ ga nga maaɲoo daŋ no din ga ma kokoy kul, nda jamaa kul halaci kaŋ ga ceeci ka yaamaroo woo hoo, ka Abadantaa hugoo woo kayri kaŋ goo Žerizalem. Agay Dariyus ka yaamaroo woo noo. A ma teendi nda takaa kaŋ nda ay nʼa har.»

13 Woo ga, Efrat isaa waynakaŋay here kaboo goforneroo Tatnay, nda Šetar-Boznay, nda ngi cerey hanga kokoyoo Dariyus yaamaroo nda fondaa.

Irkoy hugoo feeriyanoo jingaroo

14 Alyahuudey boro beerey na Irkoy hugoo cin ka boori, ka sawa nda annabi Aže šennoo, nda Iddo izʼaroo Zakariya. I na hugoo cin ka timme ka sawa nda Izirayel Koyoo yaamaroo, nda ka sawa nda Sirus, nda Dariyus, nda Pers kokoyoo Artaserses yaamaroo. 15 Hugoo woo cinandi ka ben Adar handoo jirbi hinzantoo hane, kokoyoo Dariyus laamaa jiiri idduwantoo ra. 16 Izirayel borey, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate na Irkoy hugoo feeriyanoo jingaroo tee nda ɲaali. 17 I na yaaru kobsi zangu (100), nda gaaru boŋ zangu hinka (200), nda feeji-ize boŋ zangu taaci (400) kaa Irkoy hugoo feeriyanoo se, nda jindaaru boŋ woy cindi hinka (12) Izirayel borey kul zunubu sargaroo se, ka sawa nda Izirayel alkabiilawey hinnaa. 18 I na sargari juwalkawyaŋ daŋ ka sawa nda ngi zamnarey, nda Lewi borey ka sawa nda ngi kondawey Irkoy goyoo se Žerizalem, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Musa citaaboo ra*.

Alyahuudey na Borcintaraa jingaroo tee

19 Borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate na Borcintaraa jingaroo tee handu jinaa jirbi woy cindi taacantoo (14to) hane. 20 Sargari juwalkey nda Lewi borey na ngi boŋ henanandi cere bande, i kul henan. I na Borcintaraa feejoo koosu borey kul kaŋ willi kate se, nda ngi armey sargari juwalkey se, nda ngi boŋ se. 21 Izirayel borey kaŋ willi kate na feejoo ŋaa, ngi nda borey kul kaŋ na ngi boŋ moorandi gandaa jamawey žiiboo ga, ka kara i ga ka Abadantaa, Izirayel Koyoo ceeci. 22 I na Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo tee nda ɲaali jirbi iyye, zama Abadantaa nka biney kaanandi ka Asiri kokoyoo binoo gooji i se kʼi faaba Irkoy, Izirayel Koyoo hugoo cinaroo ra.

7

Ezra naaru ka koy Žerizalem

1 Hayey wey banda ga, Pers kokoyoo Artaserses laamaa waatoo ra Seraya izʼaroo Ezra kaa. Seraya baabaa ti Azariya, Azariya baabaa ti Hilkiya, 2 Hilkiya baabaa ti Šalum, Šalum baabaa ti Sadok, Sadok baabaa ti Ahitub, 3 Ahitub baabaa ti Amariya, Amariya baabaa ti Azariya, Azariya baabaa ti Merayot, 4 Merayot baabaa ti Zeraya, Zeraya baabaa ti Uzi, Uzi baabaa ti Buki, 5 Buki baabaa ti Abišuwa, Abišuwa baabaa ti Pinehas, Pinehas baabaa ti Eleyazar, Eleyazar baabaa ti sargari juwalkey jineboraa Haruna.

6 Ezra din mana hun kala Babiloŋ. Citaaboo baykaw no kaŋ ti goni Musa ašariyaa here kaŋ Abadantaa, Izirayel Koyoo nʼa noo. Haya kul kaŋ a nʼa wiri, kokoyoo gʼa noo a se, zama Abadantaa, nga Koyoo albarkaa goo a ga. 7 Boroyaŋ Izirayel borey ra, nda sargari juwalkey ra, nda Lewi borey ra, nda donkey ra, nda hugu mee lakkalkey ra, nda Irkoy hugoo goykey ra žigi ka koy Žerizalem, kokoyoo Artaserses laamaa jiiri iyyantoo ra. 8 Ezra too kate Žerizalem kokoyoo laamaa jiiri iyyantoo, handu guwantoo ra. 9 A kayandi ka naaru ka hun Babiloŋ handu jinaa zaari jinaa, a too kate Žerizalem handu guwantoo zaari jinaa, zama nga Koyoo albarkaa goo a ga. 10 Ezra nka nga binoo daŋ ka Abadantaa ašariyaa caw ka dira a bande, ka Izirayel waanandi hantumey nda hantumey kaŋ kayandi ganayanoo.

Goyey kaŋ kokoyoo Artaserses nʼi talfi Ezra ga

11 Batagaa ne kaŋ kokoyoo Artaserses nʼa hantum kʼa noo sargari juwalkaa nda Citaaboo baykaa Ezra se kaŋ ti goni Abadantaa yaamarey nda hantumey kaŋ a nʼi noo Izirayel se here, a nee:

12 «Kokoyey kokoyoo Artaserses ka hantum sargari juwalkaa Ezra se kaŋ ti Citaaboo baykaw, goni no beenaa Koyoo ašariyaa here…

13 Yaamaroo ne kaŋ ay gʼa noo: haya kul kaŋ ti Izirayel jamaa boro, nda nga sargari juwalkey, nda Lewi borey kaŋ goo ay laamaa ra, de i ga yadda ka koy Žerizalem, i ma koy ni bande. 14 Kokoyoo nda nga hoyraykaw iyyaa ka ni sanba ka Žuda nda Žerizalem lawre ka sawa nda ni Koyoo ašariyaa kaŋ goo ni kaboo ra. 15 Nda mo ka kate nzorfu kaaraa nda wuragoo kaŋ kokoyoo nda nga hoyraykey nʼa noo nda ngi boŋ Izirayel Koyoo se kaŋ gorodogoo goo Žerizalem. 16 Ma kate nzorfoo nda wuragoo kaŋ nʼga duu a Babiloŋ gandaa kul ra, nda hayey kaŋ jamaa nda sargari juwalkey nʼi noo nda ngi boŋ Koyoo hugoo se kaŋ goo Žerizalem. 17 Woo ga, ma yaaruyaŋ, nda gaaruyaŋ, nda feeji-izeyaŋ day nda nzorfoo woo, ngi nda ngi taasu sargarey, nda ngi sargari hari-harey, mʼi kaa war Koyoo hugoo sargari tonadogoo boŋ kaŋ goo Žerizalem. 18 Haya kaŋ ni nda ni armey dii kaŋ a ga boori kʼa tee nzorfoo nda wuragoo cindoo se, war mʼa tee, a ma sawa nda war Koyoo ibaayoo. 19 Jinawey kaŋ i nʼi noo ma ne ni Koyoo hugoo goyoo se, mʼi jisi Žerizalem Koyoo jine ka timme. 20 Haya kaŋ ti almušakkawey jerey, hayey kaŋ nʼgʼi kaa ni Koyoo hugoo se, mʼi kaa kokoyoo hugoo almanoo jisidogoo ra.

21 Agay, kokoyoo Artaserses, ay ga yaamar noo Efrat isaa waynakaŋay here kaboo borey kul kaŋ ga nooru ga talfi i ma hayaa kul tee kaŋ sargari juwalkaa nda citaaboo baykaa Ezra kaŋ ti goni beenaa Koyoo ašariyaa here nʼa wiri i ga. 22 I mʼa noo haya kaŋ ga too nzorfu kaaray ton hinza, nda alkama ton waranza (30), nda alaneb hari mooro liitar zenber taaci (4.000), nda jii liitar zenber taaci (4.000), nda ciiri kaŋ ga wasa. 23 Haya kul kaŋ beenaa Koyoo nʼa yaamar ma teendi nda takaa din hunday beenaa Koyoo hugoo se, hala futuroo masi kaŋ kokoyoo laamaa nda nga izey boŋ. 24 Koyne mo ir ga war bayrandi kaŋ saala, wala alkaasi, wala bisayan nooru masi diyandi sargari juwalkaw kul ga, nda Lewi borey ga, nda donkey ga, nda hugu mee lakkalkey ga, nda Irkoy hugoo woo tamey nda nga goykey ga.

25 De mo ni, Ezra, ka sawa nda Irkoy lakkaloo kaŋ goo ma ne, ma alkaaliyaŋ nda ciitikawyaŋ gorandi kaŋ ga ciiti Efrat isaa waynakaŋay here kaboo jamaa kul se, maanaa borey kul kaŋ ga ni Koyoo ašariyaa bay. Mʼi bayrandi borey se kaŋ sʼi bay. 26 Borey kul kaŋ mana ni Koyoo ašariyaa nda kokoyoo ašariyaa dii nda fondaa, boraa ga zukandi ka buu, wala i mʼa gaaray, wala i ma alhaku daŋ a ga, wala i mʼa daŋ kasu.»

Ezra na albarka daŋ Irkoy se

27 Ezra nee: «Albarka ma bara Abadantaa, ir baabey Koyoo se kaŋ daŋ kokoyoo binoo ra a ma beeray beeroo woo daŋ Abadantaa hugoo ga kaŋ goo Žerizalem. 28 A nʼay noo alhormo kokoyoo, nda nga hoyraykey, nda nga boŋkoyney do. Abadantaa, ay Koyoo albarkaa kaŋ goo ay ga nʼay noo gaabi, ay na boŋkoyniyaŋ marga Izirayel ra hala i ma koy ay bande.»

8

Ezra hangasiney

1 Hugu boŋey kaŋ kaa ka hun agay, Ezra bande Babiloŋ kokoyoo Artaserses laamaa waatoo ra maaɲey ne ka sawa nda ngi assiley: 2 Pinehas hayroo ra, Geršom. Itamar hayroo ra, Daniyel. Dawda hayroo ra, Hatuš, 3 Šekaniya hayroo no. Paroš hayroo ra, Zakariya, aru boro zangu nda woyguu (150) goo a bande kaŋ hantumandi. 4 Pahat-Mowab hayroo ra, Zeraya izʼaroo Elyohenay, aru boro zangu hinka (200) goo a bande. 5 Zattu hayroo ra, Yahaziyel izʼaroo Šekaniya, aru boro zangu hinza (300) goo a bande. 6 Adin hayroo ra, Yonataŋ izʼaroo Ebed, aru boro woyguu (50) goo a bande. 7 Elam hayroo ra, Ataliya izʼaroo Ezayi, aru boro woyye (70) goo a bande. 8 Šefatiya hayroo ra, Minkaylu izʼaroo Zebadiya, aru boro woyyaaha (80) goo a bande. 9 Žowab hayroo ra, Yehiyel izʼaroo Abdiyas, aru boro zangu hinka nda iwoy cindi yaaha (218) goo a bande. 10 Bani hayroo ra, Yosifya izʼaroo Šelomit, aru boro zangu nda woydu (160) goo a bande. 11 Bebay hayroo ra, Bebay izʼaroo Zakariya, aru boro waranka cindi yaaha (28) goo a bande. 12 Azgad hayroo ra, Hakataŋ izʼaroo Yohanaŋ, aru boro zangu nda iwoy (110) goo a bande. 13 Adonikam hayroo ra, boro kokorantey ti Elifelet, nda Yehiyel, nda Šemaya, aru boro woydu (60) goo i bande. 14 Bigway hayroo ra, Utay nda Zakur, aru boro woyye (70) goo i bande.

Žerizalem naarumaa sooluyanoo

15 Ay nʼi marga isaa jere kaŋ ga dandi ka koy Ahawa isaa here, ir goro no din jirbi hinza, ay na jamaa nda sargari juwalkey guna, ya na dii i ra Lewi boro kul. 16 Ay daŋ ka ciya boŋkoyney se kaŋ ti Eliyezer, nda Ariyel, nda Šemaya, nda Elnataŋ, nda Yarib, nda Elnataŋ, nda Nataŋ, nda Zakariya, nda Mešulam, nda cawandikey Yoyarib nda Elnataŋ. 17 Ay nʼi noo yaamar haya kaŋ ti Iddo here kaŋ ga tee boŋkoyni Kasifiya koyraa se, ay na šenney daŋ miɲey ra kaŋ i ga hima kʼi har Iddo nda nga armey, Irkoy hugoo goykey se kaŋ goo Kasifiya, hala i ma kate ir se goykawyaŋ ir Koyoo hugoo se. 18 De mo kaŋ ir Koyoo albarkaa goo ir ga, i kate ir se aru lakkalkoyni kaŋ ti Lewi boro, Mahili hayroo ra, Izirayel boro, maaɲoo ti Šerebiya, nga, nda nga izey, nda nga armey, ngi hinnaa ti boro woy cindi yaaha (18). 19 Hašabiya nda Ezayi kaŋyaŋ goo Merari hayroo ra, nga, nda nga armey, nda nga izey hinnaa ti boro waranka (20). 20 I kate mo Irkoy hugoo goykaw boro zangu hinka nda waranka (220), borey kaŋ Dawda nda nga goykaw jineborey nʼi daŋ i ma Lewi borey gaa ngi goyey ra hayrey no. I kul maaɲey nka hantumandi.

21 No din, Ahawa isaa miɲoo ga, ay kayandi ir ma meehaw kʼir boŋ yeeti ganda ir Koyoo jine, hala ir mʼa ŋaaray a mʼir, nda ir hugoo borey kul, nda ir kabehayey kul faaba ir ma naaru bila ifutu. 22 A tee ya ne haawi ya wiri kokoyoo ga, a mʼir noo soojeyaŋ nda bari kaarukawyaŋ kaŋ gʼir faaba fondaa ra ir iberey ra, zama ir nka nee kokoyoo se: «Ir Koyoo albarkaa goo boro kul ga kaŋ gʼa ceeci, amma nga gaaboo nda nga futuroo goo boro kul ga kaŋ nʼa fur.» 23 Woo maaganda se ir meehaw kʼir Koyoo ceeci hayaa woo ra, a nʼir ŋaarayroo taa.

24 Ay na boro woy cindi hinka (12) zaa sargari juwalkey jineborey ra kaŋ ti: Šerebiya, nda Hašabiya, nda boro woy (10) ngi armey ra. 25 Nzorfu kaaraa, nda wuragoo, nda jinawey kaŋ kokoyoo, nda nga hoyraykey, nda nga gandaa boŋkoyney, nda Izirayel borey kul kaŋ goo no din nʼi kaa kʼi noo ir Koyoo hugoo se, ay nʼi neeši kʼi noo i se. 26 Ay na nzorfu ton waranka (20), nda nzorfu jinay ton hinza, nda wura ton hinza, 27 nda wura tuu waranka (20) kaŋ ga too wura tamma boŋ zenber foo (1.000), nda alhan henna jinay hinka kaŋyaŋ alkadaroo ga too wura neeši kʼi noo i se. 28 Ay nee i se: «War manʼti kala boroyaŋ kaŋ yeetandi jere ga Abadantaa se, jinawey wey yeetandi jere ga a se, nzorfoo nda wuragoo woo ti sargari kaŋ i nʼa kaa nda ngi boŋ Abadantaa, war baabey Koyoo se. 29 War ma hawgay, war ma hayey wey lakkal hala waati kaŋ ra war nʼi neeši sargari juwalkey jineboraa, nda Lewi borey, nda Izirayel borey hugu boŋey jine Žerizalem, Abadantaa hugoo galliyawey ra.»

30 Sargari juwalkey, nda Lewi borey na nzorfoo, nda wuragoo, nda jinawey kaŋ neešandi zaa, i kate ey Žerizalem, ir Koyoo hugoo ra.

Ezra nda nga hangasiney too Žerizalem

31 Ir hun Ahawa isaa do ka koy Žerizalem, handu jinaa jirbi woy cindi hinkantoo (12to). Ir Koyoo albarkaa goo ir ga, a nʼir hallasi iberoo torrowey nda kumsawey ra fondaa ra. 32 Waatoo kaŋ ir too Žerizalem, ir na jirbi hinza tee ir ga hunanzam no din. 33 Jirbi taacantoo ra, i na nzorfoo, nda wuragoo, nda jinawey neeši ir Koyoo hugoo ra kʼi noo Uri izʼaroo Meremot se. Pinehas izʼaroo Eleyazar goo a bande. Lewi borey, Yešuwa izʼaroo Yozabad, nda Binuwi izʼaroo Nowadiya goo i bande. 34 Hayaa kul kabandi ka neešandi, waatoo din i na ngi tiŋaa hinnaa kul hantum. 35 Borey kaŋ kaa ka hun tamtaraa ra, wey kaŋ i nʼi dii ka koy na sargari kukuranteyaŋ kaa Izirayel Koyoo se, i manʼti kala yaaru kobsi woy cindi hinka (12) Izirayel kul se, nda gaaru boŋ woyyagga cindi iddu (96), nda feeji-ize boŋ woyye cindi iyye (77), jindaaru boŋ woy cindi hinka (12) zunubu sargaroo se, i kul manʼti kala sargari kukurante Abadantaa maaɲoo ga. 36 I na kokoyoo yaamarey noo kokoyoo hinoo borey, nda Efrat isaa waynakaŋay here kaboo gofornerey se. Wey no ma jamaa nda Irkoy hugoo gaa.

9

Alyahuudu boobo na woy yaw hiiji

1 Hayey kaŋ tee banda ga, jamaa boŋkoyney kaa ay do ka nee ya ne: «Izirayel jamaa, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey mana fay nda ganda tanawey jamawey nda ngi hayey kaŋ ti almuhal, i ga Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Ferezi borey, nda Žebus borey, nda Amoŋ borey, nda Mowab borey, nda Misira borey, nda Amor borey guna ka tee. 2 I zaa ngi ize woyey ra kʼi hiiji, i na ngi izʼarey mo hiijandi i ra, i na jamaa henanantaa birji ganda tanawey jamawey ra. Boŋkoyney nda alkaaley ti boro jina-jinawey kaŋ na laadir jaŋaa woo tee.»

3 Waatoo kaŋ ay maa woo, ay nʼay bankaaraa nda ay burmusoo kottu, ay nʼay boŋ hinbirey nda ay kaaboo hinbirey dogu kʼi kaa, ay goro, ay alaabiina. 4 Ay jeroo ga, borey kul marga kaŋ ga hunbur Izirayel Koyoo šennoo, borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ ga willi laadir jaŋaa maaganda. Ay cindi ay ga goro ganda nda alaabiina hala dimmaa kaŋ ga almaaroo sargaroo ga hun.

Ezra na Irkoy ŋaaray laadir jaŋantey se

5 Almaaroo sargaroo hunyanoo ga, ay tun nda ay binemaraa, agay nda ay darbaa nda ay burmusu kottey, ay nʼay kanjey sonbu, ay nʼay kabey šerre Abadantaa, ay Koyoo here. 6 Ay nee: «Ay haw, ay Koyoo, ay si hin kʼay boŋoo jer ni, ay Koyoo here, ir laybey boobo hala i bisa ir boŋey ga, ir tooɲerey boobo ka too hala beenaa ra. 7 Za ir baabey waati hala hõ ir na laybu beeriyaŋ tee, de mo ir zunubey maaganda se, ir, nda ir kokoyey, nda ir sargari juwalkey, daŋandi gandawey kokoyey kabey ra, ir nondi buuyan, nda tamtaray, nda kayriyan, nda haawi se, sanda takaa kaŋ nda a goo mʼa tee hõ. 8 Ka gar a mana gay kaŋ ir Koyoo, Abadantaa na alhormo tee ir se kʼir boroyaŋ kaa kabe ra, ka doo tee ir se nga nongu henanantaa ra, ir Koyoo nʼir moɲey annuurandi, a nʼir noo ir ma hunsar waati kayna ir tamtaraa ra. 9 Zama ir manʼti kala tamyaŋ, amma ir Koyoo manʼir naŋ ir tamtaraa ra. A nʼir noo alhormo Pers kokoyey do, kʼir noo ir ma huna, hala ir mʼir Koyoo hugoo kayandi, ir ma kayrey hanse, kʼir noo ceteyaŋ Žuda nda Žerizalem.

10 Sohõ ir Koyoo, macin no ir gʼa har woo banda ga? Ir na ni yaamarey naŋ, 11 wey kaŋ nʼnʼi daŋ ir se nda ni tamey kaŋ ti annabey ka nee: ‹Gandaa kaŋ ra war ga huru kʼa mayray manʼti kala ganda žiibi kaŋ gandawey jamawey nʼa žiibandi nda ngi almuhaley kʼa too za boŋ faa ga hala boŋ faa ga. 12 Adiši, war masi war ize woyey noo ngi izʼarey se, war masi ngi ize woyey zaa war izʼarey se. War masi huzun nda ngi alaafiyaa nda ngi gomnoo hala abada. Woo ra war ga duu gaabi, war ga gandaa haya henney ŋaa, war gʼa naŋ sanda tubu war izey se hala abada.› 13 Haya kul kaŋ duu ir goy futawey nda ir tooɲe beerey maaganda, ba kaŋ se ni, ir Koyoo manʼir zukandi ka sawa nda ir laybey, sohõ nʼna boroyaŋ naŋ kaŋ mana buu. 14 Ir mma yee ka šintin ka ni yaamarey hoo, ka hiiji ka marga nda jamawey wey nda ngi hayey kaŋ ti almuhal wala? Nʼsi futu ir ga hala nongu kaŋ ra nʼgʼir wii, hala nongu kaŋ ra ba boro foo si cindi wala? 15 Abadantaa, Izirayel Koyoo, nʼga šerre, zama ir manʼti kala boroyaŋ kaŋ cindi kaŋ mana buu, woo se takaa woo ga tee hõ. Ir ne, ne ra ni jine, ir nda ir laybey, ka gar ir si hima ka kay ni jine.»

10

Alyahuudey na woy yawey naŋ

1 Waatoo kaŋ Ezra ga hẽe a ga nga boŋoo sinji Abadantaa hugoo tenje ka Irkoy ŋaaray, a ga nga zunubey har kaaray, Izirayel borey jama kaŋ ga hanse ka beeri, aru, nda woy, nda zanka kaa ka marga a jere, jamaa ga mundi beeriyaŋ doori. 2 Yehiyel izʼaroo Šekaniya kaŋ si hun kala Elam hayroo ra nee Ezra se: «Ir, ir na laybu beeri tee ir Koyoo ga ka hiija woy yawyaŋ gandaa jamawey ra. Amma woo kul, tammahã goo Izirayel se hala hõ. 3 Sohõ ir ma amaana daŋ ir nda ir Koyoo game ka woyey wey kul naŋ ngi nda ngi izey, ka sawa nda ay Koyoo yaamaroo, nda borey kaŋ ga jijiri ir Koyoo yaamaroo se. Ir ma goy ka sawa nda ašariyaa. 4 Tun ka kay, zama hayaa si jeesi kala ni ga. Ir goo ni bande. Bine tee, ma goy.»

5 Ezra tun ka kay, a na sargari juwalkey jineborey kaŋ ti Lewi borey, nda Izirayel kul žeendi kaŋ i ma hayaa tee kaŋ harandi, i žee. 6 Woo banda ga, Ezra hun Abadantaa hugoo tenje, a koy Elyašib izʼaroo Yohanaŋ galliyaa ra. A cindi no din, a si haya ŋaa, a si haya haŋ, zama a goo binemarayyan ra laadir jaŋawey kaŋ borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate nʼi tee maaganda.

7 I na feeyan daŋ Žuda nda Žerizalem ra kaŋ borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate ma marga Žerizalem. 8 I na har ka sawa nda boŋkoyney nda boro beerey yaamaroo kaŋ boro kul kaŋ mana kaa ne nda jirbi hinza, boraa jinawey kul ga diyandi, de mo a ga hun borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate margaroo ra.

9 Jirbi hinza banda ga, Žuda nda Benžameŋ arey kul marga Žerizalem. Woo mana teendi kala handu yaggantoo jirbi warankantoo (20to) ra. Jamaa kul ga goro Irkoy hugoo farroo ra, i ga jijiri hayaa woo maaganda, nda ncirɲoo maaganda se. 10 Sargari juwalkaa Ezra tun nga boŋ ga, a nee i se: «War, war tooɲe ka hiija woy yawyaŋ, de mo war tonton Izirayel tooɲewey ga. 11 Sohõ wa yadda war zunubey ga Abadantaa, war baabey Koyoo jine, war ma nga ibaayoo tee. Wa mooru gandaa jamawey nda woy yawey.»

12 Margaroo kul na jinde jer ka zaabi ka nee: «A boori, ir ga hima ka hayaa tee kaŋ nʼnʼa har.» 13 Amma jamaa ga boobo, ncirɲi waati no, ir si hin ka cindi taraa ra, koyne mo manʼti zaari foo wala ihinka goy ti woo, zama ir boro boobo goo tooɲaa woo ra. 14 Ir boŋkoyney ma cindi ne ka kay margaroo maaɲoo ga, ir gʼa wiri ni ga, borey kul kaŋ goo ir koyrawey ra kaŋyaŋ hiija woy yawyaŋ ga kaa waatoo kaŋ kayandi ga, ngi, nda boro beerey, nda koyra kul ciitikey, hala waati kaŋ ra ir Koyoo futuroo hun ir ga hayaa woo here.

15 Asayel izʼaroo Yonataŋ nda Tikwa izʼaroo Yakziya hinne ka mana yadda šennoo woo ga. Mešulam nda Lewi boraa Šabtay tonton i ga. 16 Amma borey kaŋ diyandi ka koy kaŋ willi kate na hayaa tee kaŋ harandi. Sargari juwalkaa Ezra na hugu boŋey, hugu ka koy hugu, a na affoo kul cee nda maaɲoo kʼi daŋ jere ga. Handu woyantoo (10to) jirbi jinaa i goro ka takaa guna. 17 Handu jinaa jirbi jinaa, arey kaŋ hiija woy yawyaŋ, i na ngi takaa guna ka ben.

Arey kaŋ hiija woy yaw maaɲey

18 Sargari juwalkey hayrey ra, borey ne kaŋ hiija woy yawyaŋ: Maseya, nda Eliyezer, nda Yarib, nda Gedaliya ti Yosadak izʼaroo Yešuwa hayroo nda nga armey hayroo. 19 I na ngi jindey noo kaŋ ngi ga ngi wandey naŋ, ngi ga gaaru kaa tooɲe sargari.

20 Imer hayroo ra, Hanani, nda Zebadiya, 21 Harim hayroo ra, Maseya, nda Eliya, nda Šemaya, nda Yehiyel nda Oziyas, 22 Pašehur hayroo ra, Elyohenay, nda Maseya, nda Isimayel, nda Netaniyel, nda Yozabad, nda Eleyasa.

23 Lewi borey ra, Yozabad, nda Šimeyi, nda Kelaya kaŋ se i ga nee mo Kelita, nda Petakiya, nda Žuda, nda Eliyezer.

24 Donkey ra, Elyašib. Hugu mee lakkalkey ra, Šalum, nda Telem, nda Uri.

25 Izirayel borey cindey ra, Paroš hayroo ra, Ramiya, nda Yiziya, nda Malkiya, nda Miyamin, nda Eleyazar, nda Malkiya, nda Benaya.

26 Elam hayroo ra, Mataniya, nda Zakariya, nda Yehiyel, nda Abdi, nda Yeremot, nda Eliya.

27 Zattu hayroo ra, Elyohenay, nda Elyašib, nda Mataniya, nda Yeremot, nda Zabad, nda Aziza.

28 Bebay hayroo ra, Yohanaŋ, nda Hananiya, nda Zabay, nda Atlay.

29 Bani hayroo ra, Mešulam, nda Maluk, nda Adaya, nda Yašub, nda Šewal, nda Yeremot.

30 Pahat-Mowab hayroo ra, Adna, nda Kelal, nda Benaya, nda Maseya, nda Mataniya, nda Besalel, nda Binuwi, nda Manase.

31 Harim hayroo ra, Eliyezer, nda Yišiya, nda Malkiya, nda Šemaya, nda Simewoŋ, 32 nda Benžameŋ, nda Maluk, nda Šemariya.

33 Hašum hayroo ra, Matnay, nda Matata, nda Zabad, nda Elifelet, nda Yeremay, nda Manase, nda Šimeyi.

34 Bani hayroo ra, Maaday, nda Amram, nda Uwel, 35 nda Benaya, nda Bediya, nda Keluhi, 36 nda Waniya, nda Meremot, nda Elyašib, 37 nda Mataniya, nda Matnay, nda Yasay, 38 nda Bani, nda Binuwi, nda Šimeyi, 39 nda Šelemiya, nda Nataŋ, nda Adaya, 40 nda Maknadebay, nda Šašay, nda Šaray, 41 nda Azarel, nda Šelemiya, nda Šemariya, 42 nda Šalum, nda Amariya, nda Isufi.

43 Nebo hayroo ra, Yehiyel, nda Matitiya, nda Zabad, nda Zebina, nda Yaday, nda Žowel nda Benaya.

44 Wey kul ti boroyaŋ kaŋ na woy yawyaŋ zaa, affooyaŋ i ra duu i ga izeyaŋ.

* 1:11 1.11 Hinnawey kaŋ harandi sorro 9to nda 10to ra, cere ra ngi hinnaa si too woo. A ga hin ka tee hayey nka mana fillandi ka ben.

* 3:2 3.2 Fattaroo 27.1–2; Taarikey 2to 4.1.

† 3:4 3.4 Sargarey 23.34; Kabuyaney 29.12–38

‡ 3:9 3.9 Binuwi nda Hodawiya, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti nga izʼarey kaŋ ti Žuda boroyaŋ.

* 4:9 4.9 nda Din borey, nda Arfarsatak borey, nda Tarpel borey, nda Afaras borey, Aram šenni ra, almaganaa faa ti kaŋ ti alkaaley, nda boŋkoyney, nda goykaw beerey, nda jineborey.

* 6:18 6.18 Kabuyaney 3.6.

Nehemi

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Nehemi citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Nehemi citaaboo woo mma denja Ezra citaaboo ga, cee jinaa i manʼti kala citaaboo folloku. Nehemi ka citaaboo woo kaŋ ga maaɲoo goo hantum.

Nehemi manʼti kala sargari juwalkaa Ezra waatoo boro. Nehemi manʼti kala Artaserses, Pers kokoyoo goykaw beeri, kokoyoo nʼa noo fondo a ma koy Žerizalem koyraa ra ka miseyaŋ hanse. Kaŋ a too no din, ba kaŋ a mana kan boroyaŋ se, boro booboyaŋ yadda a ga kʼa faaba ka Žerizalem cetaa hanse. A goo Ezra jeroo ga waatoo kaŋ Ezra ga Irkoy ašariyaa tiiraa caw.

Citaaboo woo ga jamaa bine šendaa cebe ir se. A ga Irkoy booriyanoo nda nga hinnaroo nga jamaa se cebe ir se.

Nehemi citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje taaci:

1. Nehemi kaa ka Žerizalem koyraa guna (zamna 1na—2to).

2. Koyraa cetaa cinayanoo (zamna 3to—7to).

3. Ezra na Irkoy ašariyaa tiiraa caw jamaa se (zamna 8to—10to).

4. Nehemi na jamaa cawandi kʼi daŋ fondo henna ga (zamna 11to—13to).

1

Nehemi duu Žerizalem koyraa alhabar

1 Hakaliya izʼaroo Nehemi šenney fillaa ti woo. Artaserses laamaa jiiri warankantoo (20to), Kislewu handoo ra, a gar kaŋ ay goo koyra kaŋ kuubandi nda cete ra kaŋ ti Sus. 2 Agay armey affoo kaŋ ti Hanani, nga nda boroyaŋ hun Žuda gandaa ra ka kaa. Alyahuudey kaŋ mana buu tamtaraa ra, ay nʼi hãa nda ngi alhabar, nda Žerizalem alhabar. 3 I nee ya ne: «Borey kaŋ mana buu tamtaraa ra kaŋyaŋ goo ma huna gandaa zamnaroo ra kaŋ ti Žuda ra goo binemarayyaŋ beeri ra nda kaynayan ra, kayriyaŋ goo Žerizalem cetaa ra, i na nuune ka nga ganbey ton.»

Nehemi na Irkoy ŋaaray Alyahuudey se

4 Waatoo kaŋ ay maa šenney wey, ay goro ka hẽe. Ay na jirbiyaŋ tee ay binoo ga maray, ay ga meehaw, ay ga beenaa Koyoo ŋaaray. 5 Ay nee: «Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, nʼga beeri, hunburhaya ti ni, ni kaŋ ga amaana too, nʼga laadir borey se kaŋ ga baa ni, wey kaŋ ga ni yaamarey dii. 6 Ay ga ni suurandi, ma haŋajer ya ne, ma lakkal daŋ ya ne ka maa ŋaarayroo kaŋ ay gʼa tee ma ne, agay, ni tamoo. Ay goo ma ŋaaray ni jine hõ, cijin nda zaari, Izirayel borey se, ni tamey, ka Izirayel borey zunubey har kaaray, zunubey kaŋ ir nʼi tee ma ne. Agay mo nda agay alaayaney, ir na zunubu tee. 7 Ir na goy futu-futu tee ma ne, ir mana hanga yaamarey, nda hantumey, nda hantumey kaŋ kayandi kaŋ nʼnʼi noo ni tamoo Musa se. 8 Ay gʼa wiri ni ga, ma hongu šennoo kaŋ nʼnʼa noo Musa, ni tamoo se, ni nee: ‹Waati kaŋ war na fondaa naŋ, ay ga war say-say jamawey ra. 9 Amma nda war yee kate ay ga, nda war nʼay yaamarey dii, war nʼi ka dira, woo ga, ba nda war ga mooru, war goo aduɲɲa boŋ faa ga, ay ga war marga, ay ga kate war nongoo ra kaŋ ay nʼa suuba kʼay maaɲoo gorandi a ra.› 10 Ni tamey no, ni jamaa kaŋ nʼnʼa feeri nda ni hini beeroo nda ni kabe gaabantaa. 11 Ay Koyoo, ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer agay, ni tamoo ŋaarayroo se nda ni tamey kaŋ ga baa ngi ma hunbur ni maaɲoo ŋaarayroo se. Ay noo hõ ya hayaa tee kaŋ agay, ni tamoo ga baa yʼa tee, daŋ aroo woo binoo ra a ma tamalla ya ne.»

Alwaatoo woo gar kaŋ ay si huga nda kala kokoyoo haŋhayey.

2

Pers kokoyoo na Nehemi noo fondo a ma koy Žerizalem

1 Kokoyoo Artaserses laamaa jiiri warankantoo (20to), Nisaŋ handoo ra, alaneb hari mooraa goo kokoyoo jinoo ra, ay na alaneb haroo zaa kʼa noo a se. Agay ndumoo mana bay ka huru cere ra a jine ka too hanoo woo. 2 Kokoyoo nee ya ne: «Macin se ni ndumoo si feeri, ka gar nʼsi wirci? Kala binemarayyan no.» Ay hanse ka hunbur, 3 ay na kokoyoo zaabi ka nee: «Yala kokoyoo ma duu aloomur! Macin se agay ndumoo si huru cere ra, ka gar koyraa kaŋ ra ay baabey saarawey goo kayri, nuune na ganbey diinandi?» 4 Kokoyoo nee ya ne: «Sohõ, macin no nʼga baa?» Ay na beenaa Koyoo ŋaaray. 5 Woo banda ga, ay na kokoyoo zaabi ka nee: «Nda a tee kokoyoo se, nda agay, ni tamoo duu ni do alhormo, ay sanba ya koy Žuda gandaa ra, koyraa kaŋ ra ay baabey saarawey goo, hala yʼa cin taaga.»

6 Kokoyoo kaŋ jeroo ga kokoy woyoo goo ma goro nee ya ne: «Waati marje no nʼgʼa tee ni diraa ra? Waati foo no nʼga willi kate?» A kan kokoyoo se nga mʼay naŋ ya koy, ay ga waatoo har a se kaŋ ay gʼa tee. 7 Woo banda ga, ay nee kokoyoo se: «Nda a tee kokoyoo se, ay ma duu batagayaŋ Efrat isaa waynakaŋay here kaboo gofornerey se hala i mʼay naŋ ya bisa ka koy Žuda. 8 Ya duu bataga kokoyoo hawsaa lakkalkaa kaŋ ti Asaf se hala a mʼay noo bundu wongu hugoo ganbey se, hugoo jeroo ga, nda koyraa cetaa se, nda hugoo kaŋ ra ay ga koy.» Kokoyoo nʼa tee ya ne, zama ay Koyoo albarkaa goo ay ga.

9 Ay koy Efrat isaa waynakaŋay here kaboo gofornerey do, ay nʼi noo kokoyoo batagawey. Woo gar, kokoyoo nka wongu-ize jineboroyaŋ nda bari kaarukawyaŋ daŋ ay bande.

10 Waatoo kaŋ Horoŋ boraa Sanbalat, nda Amoŋ borey goykaa Tobiya maa šennoo, i hanse ka dor kaŋ boro ma kaa Izirayel borey gomnoo se.

Nehemi koy cetaa takaa lawre

11 Ay too Žerizalem, ay na jirbi hinza tee no din. 12 Woo banda ga, ay tun cijinoo ra, agay nda aruyaŋ bila nda ay ma haya kul har borey se hayaa ra kaŋ ay Koyoo nʼa daŋ ay binoo ra yʼa tee Žerizalem se. Adabba tana sii ay bande nda manʼti woo kaŋ ga ay ga kaaru. 13 Cijinoo ra, ay fatta nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Gooroo miɲoo, ka koy Dragoŋoo haroo tenje, ka koy koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Birjoo miɲoo here ka Žerizalem cetewey lawre kaŋ ra kayriyaŋ goo nda nga ganbey kaŋ nuune nʼi diinandi. 14 Ay bisa nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Harey miɲoo here nda kokoyoo bangoo here, amma kaarumaa kaŋ boŋ ay goo mana duu bisadoo. 15 Cijin here ay žigi ka koy gooroo here ka cetaa lawre. Woo banda ga, ay ga huru nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Gooroo miɲoo jina, ay yee ka willi.

16 Alkaaley si bay nongu kaŋ ra ay koy, i si bay haya kaŋ no ay goo mʼa tee. Hala sohõ ya na haya kul har Alyahuudey se, ya na haya har sargari juwalkey se, ya nʼa har borciney se, ya nʼa har alkaaley se, ya nʼa har borey cindey se kaŋ ga kaa ka huga nda goyey. 17 Ay nee i se: «War ga dii bonaa kaŋ ra ir goo. Žerizalem tee gaa žeena, nuune na ganbey diinandi. Wa kaa, ir ma Žerizalem cetaa cin koyne, nga ra haawi ga hun ir ga.» 18 Ay na takaa har i se kaŋ nda ay Koyoo albarkaa goo ay bande, nda šenney kaŋ kokoyoo nʼi har ya ne. I nee: «Ir ma tun ka cina!» I na bine tee ka goy hennaa woo tee.

19 Waatoo kaŋ Horoŋ boraa Sanbalat, nda Amoŋ boraa Tobiya kaŋ ti goykaw, nda Laaraboo Gešem maa šennoo, i nʼir fude, i nʼir dondaceray. I nee: «Macin no war ga tee ne ra? Kokoyoo ga war ga ture wala?» 20 Ay nʼi zaabi ka nee: «Beenaa Koyoo hunday no mʼir goyoo boryandi. Ir, nga tamey, ir ma tun ka cina, amma war, war sii nda baa Žerizalem, war sii nda hini Žerizalem, war maaɲey si ciyandi Žerizalem.»

3

Alyahuudey na Žerizalem cetaa cin taaga

1 Sargari juwalkey jineboraa Elyašib nda nga arma sargari juwalkey šintin ka koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Feejey huru miɲoo cin taaga. I nʼa daŋ jere ga Irkoy se ka ganbey carawey daŋ. I nʼa daŋ jere ga Irkoy se, kʼa dii za soorohugu kukoo kaŋ se i ga nee Boro Zangu (100) soorohugu kukoo do hala soorohugu kukoo do kaŋ se i ga nee Hananeyel soorohugu kukoo. 2 Nga jeroo ga, Žeriko arey cina. Nga jeroo ga, Imri izʼaroo Zakur mo cina. 3 Sena izʼarey na koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Hamiisawey huru miɲoo cin. I nʼa daabandi nda bunduyaŋ, ka nga ganboo carawey, nda bundey kaŋ gʼa daabu kufaley daŋ a ga. 4 Ngi jerey ga, Hakos izʼaroo Uri, nga izʼaroo Meremot ga goy. Ngi jerey ga, Mešezabel izʼaroo Berekiya, nga izʼaroo Mešulam ga goy. Ngi jerey ga, Bana izʼaroo Sadok ga goy. 5 Ngi jerey ga, Tekowa borey ga goy, amma ngi boro kayantey mana yadda ka boŋdum goyoo jineborey se.

6 Paseya izʼaroo Yoyada, nda Besodiya izʼaroo Mešulam na koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Yešana huru miɲoo hanse. I nʼa daabandi ka nga ganboo carawey, nda bundey kaŋ gʼa daabu kufaley daŋ a ga. 7 Ngi jerey ga, Gabawoŋ boraa Melatiya, nda Meronot boraa Yadoŋ nda Gabawoŋ nda Mispa arey ga goy ka Efrat isaa waynakaŋay here kaboo goforneroo hugoo cin. 8 Ngi jerey ga, Haraya izʼaroo Uziyel kaŋ goo wurakarkey ra ga goy. Nga jeroo ga, Hananiya kaŋ goo jii hew kaana hansekey ra ga goy. I na Žerizalem hanse hala cete tefaa do. 9 Ngi jerey ga, Hur izʼaroo Refaya kaŋ ti Žerizalem laamaa jere foo boŋkoynoo ga goy. 10 Nga jeroo ga, Harumaf izʼaroo Yedaya ga goy nga hugoo tenje. Nga jeroo ga, Hašabneya izʼaroo Hatuš ga goy. 11 Harim izʼaroo Malkiya nda Pahat-Mowab izʼaroo Hašub na cetaa nongu tana hanse nda soorohugu kukoo kaŋ se i ga nee Alforoney soorohugu kukoo. 12 Ngi jerey ga, Ha-Loheš izʼaroo Šalum kaŋ ti Žerizalem laamaa jere faa boŋkoynoo, nga nda nga ize woyey ga goy. 13 Hanun nda Zanowa gorokey na koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Gooroo miɲoo hanse. I nʼa cin taaga ka nga ganboo carawey, nda bundey kaŋ gʼa daabu kufaley daŋ a ga. Ka tonton, i na kabedaaru mee zenber foo (1.000) cin cetaa ra ka koy hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Birjoo miɲoo do. 14 Rekab izʼaroo Malkiya kaŋ ti Bet-Kerem koyraa laamaa boŋkoynoo na Birjoo miɲoo hanse. A nʼa cin ka nga ganboo carawey, nda bundey kaŋ gʼa daabu kufaley daŋ a ga.

15 Kol-Hoze izʼaroo Šalum kaŋ ti Mispa koyraa laamaa boŋkoynoo na koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Hari Hundogoo miɲoo hanse. A nʼa cin taaga, a nʼa gum ka nga ganboo carawey, nda bundey kaŋ gʼa daabu kufaley daŋ a ga. A yee koyne ka cetaa cin kaŋ goo Silowe haroo jeroo kaŋ goo kokoyoo saddiɲaa nda tintimey game kaŋ ga zunbu ka hun Dawda koyraa ra. 16 Nga dumaa ga, Azbuk izʼaroo Nehemi kaŋ ti Bet-Sur koyraa laamaa jere faa boŋkoynoo ga goy hala Dawda saarawey tenje ka koy hala bangoo kaŋ teendi nda kabe do, ka koy hala wongaarey hugoo do. 17 Nga dumaa ga, Lewi borey ga goy, Bani izʼaroo Rehum. Nga jeroo ga, Hašabiya kaŋ ti Kela koyraa laamaa jere faa boŋkoynoo ga goy nga laamaa se. 18 Nga dumaa ga, ngi armey Henadad izʼaroo Binuwi kaŋ ti Kela koyraa jere faa boŋkoynoo ga goy. 19 Nga jeroo ga, Yešuwa izʼaroo Ezer kaŋ ti Mispa boŋkoynoo na nongu tana hanse kaŋ ga žigi ka koy wongu jinawey do, nongoo no kaŋ ra cetaa ga kanje tee. 20 Nga dumaa ga, Zabay izʼaroo Baruk gaabandi ka nongu tana hanse, kʼa dii za kanjoo ga hala sargari juwalkey jineboraa Elyašib hugoo miɲoo ga. 21 Nga dumaa ga, Hakos izʼaroo Uri, nga izʼaroo Meremot na nongu tana hanse, kʼa dii za Elyašib hugoo miɲoo do hala Elyašib hugoo se banda.

22 Nga dumaa ga, sargari juwalkey kaŋ goo koyraa laamaa ra ga goy. 23 Ngi dumaa ga, Benžameŋ nda Hašub ga goy ngi hugoo tenje. Ngi dumaa ga, Ananiya izʼaroo Maseya, nga izʼaroo Azariya ga goy nga hugoo jeroo ga. 24 Nga dumaa ga, Henadad izʼaroo Binuwi na nongu tana hanse, kʼa dii za Azariya hugoo kanjoo ga hala nongoo kaŋ ra cetaa ka kanje tee. 25 Uzay izʼaroo Palal ga goy hugoo kanjoo tenje nda soorohugu kukoo kaŋ goo kokoy hugoo jine, lakkalkey hugoo jere. Nga dumaa ga, Paroš izʼaroo Pedaya. 26 Irkoy hugoo goykey kaŋ goo fargandoo ra kaŋ ga jer kaŋ maaɲoo ti Ofel ga goy hala koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Harey miɲoo tenje waynahunay here nda soorohugu kukoo kaŋ ga jer do. 27 Nga dumaa ga, Tekowa borey na nongu tana hanse, kʼa dii za soorohugu kukoo kaŋ ga jer tenje ka koy hala Ofel cetaa do.

28 Koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Baryey huru miɲoo se beene, sargari juwalkey affoo kul ga goy nga hugoo miɲoo ga. 29 Ngi dumaa ga, Imer izʼaroo Sadok ga goy nga hugoo tenje ga. Nga dumaa ga, Šekaniya izʼaroo Šemaya kaŋ ti koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Waynahunay here miɲoo lakkalkaa ga goy. 30 Nga dumaa ga, Šelemiya izʼaroo Hananiya nda Salaf izʼaru idduwantoo Hanun na cetaa nongu tana hanse. Ngi dumaa ga, Berekiya izʼaroo Mešulam ga goy nga hugu-izoo tenje. 31 Nga dumaa ga, Malkiya kaŋ goo wurakarkey ra ga goy hala Irkoy hugoo goykey hugoo do nda maamalakey hugoo do kaŋ ga Mifkad hugoo tenje ka koy hala hugu-izoo do kaŋ goo soorohugoo ra, cetaa kanjoo ga. 32 Wurakarkey nda maamalakey ga goy soorohugoo hugu-izoo kaŋ goo kanjoo ga ka koy koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Feejey huru miɲoo ga.

Alyahuudey iberey ga baa ngi ma goyey kayandi

33 Waatoo kaŋ Sanbalat maa kaŋ ir goo ma cetaa cin taaga, a futu, a hanse ka dor. A na Alyahuudey fude. 34 A šelaŋ nga armey nda Samari wongu-izey jine ka nee: «Macin no Alyahuudu boro yalaafantey wey gʼa tee? I mma ngi koyraa cin koyne wala? I mma sargari kaa a ra wala? I ga hongu ngi gʼa benandi sohõ da wala? I ga hin ka tondiyaŋ tunandi kaŋ goo labu cire kaŋ tonandi wala?» 35 Amoŋ boraa Tobiya goo jeroo ga, a nee: «I ma cina de! Nda nzungu žigi ngi tondi cetaa ga, a gʼa kaŋandi.»

Nehemi Irkoy ŋaarayroo

36 Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ir Koyoo, haŋajer ir se, zama ir kayna! Ngi haawoo kaŋandi boŋey boŋ, i ma ngi hayey taa ka koy nda ey ganda waani ra kʼi tee baɲɲa. 37 Masi ngi laybey tugu, ngi zunubey masi tuusandi ni do, zama i na cinakey tooɲe.» 38 Ir na cetaa cin koyne, cetaa cinandi hala nga kayyanoo gamoo ga. Jamaa na goyoo woo zaa ngi biney ra.

4

Sanbalat kayandi nga ma Alyahuudey wongu

1 Amma waatoo kaŋ Sanbalat, nda Tobiya, nda Laarabey, nda Amoŋ borey, nda Ašdod borey maa kaŋ Žerizalem cetewey hanseyanoo ga koy nda jine, de mo funey šintin ka lutandi, i hanse ka futu. 2 I kul marga ka hawandifutay ka koy Žerizalem tangam ka hasaraw tee a se. 3 Amma ir nʼir Koyoo ŋaaray, de ngi maaganda se ir na lakkalkawyaŋ daŋ kaŋ gʼi hawgay cijin nda zaari. 4 Woo kul, Žuda borey nee: «Jinay jerekey jaŋandi, tondi kayri-kayrey ga boobo. Ir, ir si hin ka cetaa cin.» 5 Ir nkuwawey nee: «I si haya kul bay, i si dii haya kul hala ir ma zunbu i game, ir gʼi wii, woo ga, ir ga goyoo kayandi.»

Nehemi na nga borey noo wongu jinayyaŋ

6 Alyahuudey kaŋ ga goro ir iberey jere kaa ka alhabar daŋ ir ra cee woy (10). I nee ir se: «Nongu kul kaŋ here nda war bere, i ga kaŋ ir ga.» 7 Woo se nongey kaŋ ra cetaa ga dunbay, ay na boroyaŋ daŋ nongey din ra nda cetaa banda ga, ay nʼi daŋ hugu-hugu, ngi, nda ngi takubawey, nda ngi yaajey, nda ngi birawey. 8 Waatoo kaŋ ay nʼi guna, ay man borciney, nda alkaaley, nda jamaa cindoo, ay nee i se: «War masi hunbur ey. Wa hongu war Koyoo kaŋ ga beeri, a ga hunburandi. Wa tangam war armey, nda war izʼarey, nda war ize woyey, nda war wandey, nda war hugey se.»

9 Waatoo kaŋ ir iberey maa kaŋ ir duu alhabar kaŋ Irkoy na ngi addibaarawey hasara, ir kul yee cetaa do, boro foo kul koy nga goyoo ra. 10 Za hanoo din, ay goykey jere faa goo goyoo ga, jere faa ga yaajey, nda korawey, nda birawey, nda guuru darbawey dii. Boŋkoyney ga Žuda borey kul hawgay. 11 Borey kaŋ ga cetaa cin nda wey kaŋ ga jinawey zaa ga kabe foo ka goy, kabe foo wongu jinay goo a ra. 12 Cinakey boro foo kul nga takubaa goo centoo ga, i ga cina. Boraa kaŋ ga hilloo hẽenandi ga kay ay jere. 13 Ay nee borciney, nda alkaaley, nda jamaa cindoo se: «Goy boobo cindi cetaa ra, goyoo ra ir ga say-say, ir ga mooru cere. 14 Nongu kul kaŋ ra war goo, nda war maa hilloo jindoo, war ma kaa ka marga ir jere, ir Koyoo ga wongu ir se.»

15 Takaa woo nda ir koy a ga goyoo ra, ir jere faa yaaji goo kabey ra za waynaa hunyanoo ga hala ka koy handarawey fattaroo ga. 16 Alwaati follokaa din da ra, ay nee jamaa se: «Boro foo kul nda nga goykaa ma cijinoo tee Žerizalem, cijinoo ra i ga lakkal ir se, zaaroo ra i ga goy.» 17 Agay, nda agʼarmey, nda ay goykey, nda lakkalkey kaŋ goo ay bande, ir affoo kul mana nga bankaarawey kaa. Boro kul haya sii a kone kala nga wongu jinaa nda hari.

5

Nehemi na Alyahuudey šerretaray jaŋaa benandi

1 Waati foo, jamaa arey nda ngi wandey hanse ka hayayaŋ har ngi arma Alyahuudu cindey takaa ga. 2 Affooyaŋ ga nee: «Ir, nda ir izʼarey, nda ir ize woyey, ir ga boobo, ir ga hima ka duu taasu ka ŋaa ka huna.» 3 Affooyaŋ mo ga nee: «Ir nʼir faarey, nda ir alaneb faarey, nda ir hugey daŋ tolme hala ir ma duu ka duu taasu heraa waatoo ra.» 4 Affooyaŋ ga nee: «Hala ir ma duu ka alkaasoo bana kokoyoo se kala ir nʼir faarey nda ir alaneb faarey noo jina ir ma duu ka duu garaw. 5 Ka gar ir nda ir armey kul ti ham follokaa, ir izey nda ngi izey kul ti affoo. Woo kul, ir ga hima kʼir izʼarey nda ir ize woyey noo i se baɲɲa. Ir ize woy boobo tee koŋŋa ka ben. Haya kul sii ir kone, ir faarey nda ir alaneb faarey tee boro fooyaŋ wane.»

6 Waatoo kaŋ ay maa ngi hẽenoo nda šenney wey, ay hanse ka futu. 7 Ay kayandi ay binoo ra ya borciney nda alkaaley teje. Ay nee i se: «Macin se war ga garaw war armey se ka arriba ceeci a ga? Ay na margari beeri tee ngi misoo ga.» 8 Ay nee i se: «Ir, ir nʼir arma Alyahuudey kaŋ neerandi ka tee tamyaŋ gandawey ra, kullihinne ir ga hin, ir nʼi kaa kabe ra. Sohõ war, war ga war armey neere, de mo war sʼi neere kala ir jamaa borey se!» I dangay, i mana hin ka haya kul har. 9 Woo banda ga, ay nee: «Woo kaŋ war gʼa tee si boori. War mma hima ka huna ir Koyoo hunburay ra, gandawey kaŋ ti ir iberey masi koy ir kaynandi. 10 Agay mo, nda ay armey, nda ay tamey, ir na nooru nda taasu garaw i se. Ay gʼa wiri war ga, ir ma garaa naŋ i se. 11 Ay gʼa wiri war ga, war ma ngi faarey, nda ngi alaneb faarey, nda ngi zaytuɲaŋey, nda ngi hugey yeeti i ga hõ hunday, nda arribaa kaŋ war nʼa daŋ nooroo, nda taasoo, nda alaneb haroo nda jiyoo ga kʼa taa i kone.» 12 I zaabi ka nee: «Ir gʼi yeeti, ir si haya kul wiri i ga, ir ga hayaa tee kaŋ nʼnʼa har.» Woo ga, ay na sargari juwalkey cee, ay nʼi žeendi i ma hayaa tee kaŋ i nʼa har. 13 Koyne mo, ay nʼay bankaaraa kokobu ka nee: «Boro kul kaŋ mana hayaa tee kaŋ a nʼa har, Irkoy mʼa kokobu kʼa kaa nga hugoo nda nga goyoo nafaa ra sanda takaa woo, takaa din da nda aroo woo ma kokobandi ka kaŋandi koonay ra.» Margaroo kul nee: «Amin!» I na Abadantaa saabu. Jamaa na hayaa tee kaŋ i nʼa har.

14 Za hanoo kaŋ kokoyoo yaamar ya tee goforner Žuda gandaa ra, za kokoyoo Artaserses jiiri warankantoo (20to) hala nga jiiri waranza cindi hinkantoo (32to) ga, jiiri woy cindi hinka (12), a ma tee agay wala ay hugey borey mana huna nda ŋaahayaa kaŋ ga nondi gofornerey se. 15 Goforner jinawey kaŋ kaa ay jine ga hanse ka jamaa farandi ka ŋaayan, nda alaneb hari mooro, nda nzorfu kaaray tamma boŋ woytaaci (40) dii i ga, ba ngi tamey ga ngi boŋ tee boŋkoyni jamaa se. Amma agay, Irkoy hunburay se ya na woo tee. 16 Ka tonton ay goy cetaa woo cinaroo ra. Ir mana faari day, de mo ay goykey kul cere ra goo goyoo ra. 17 Alyahuudey ra, alkaaley kaŋ ga ŋaa ay do manʼti kala boro zangu nda woyguu (150) kaŋ ra borey sii kaŋ ga hun gandawey kaŋ ga taalamma ir ga. 18 Zaari kul, haw foo, nda feeji suubante iddu, nda cirawyaŋ no ma koosandi ay hugoo ra. Jirbi woy (10) kul i ga alaneb hari mooro boobo hanse kaŋ ga wasa. Amma woo kul, borey kaŋ ga hima ka goforneroo noo haya, ya nʼa wiri i ga, zama goyoo ga hanse ka tiŋ jamaa se.

19 Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, hongu agay henna hayey kul kaŋ ay nʼi tee jamaa woo se maaganda!»

6

Alyahuudey iberey yee koyne ka tun i se

1 Waatoo kaŋ Sanbalat, nda Tobiya, nda Laaraboo Gešem, nda ir iberey jerey maa kaŋ ay na cetaa cin, de mo ba waaru foo mana cindi a ra, woo gar ya na ganbey lefewey daŋ. 2 Sanbalat nda Gešem na dontokaw sanba ay do ka nee ya ne kaŋ ya kaa ir ma cere kubay Keferim, Ono gooroo ra. I nka soolu ngi ma ifutu tee ya ne. 3 Ay na dontokawyaŋ sanba kaŋ ma koy nee i se kaŋ goy boobo goo ya ne, ay si hin ka doo ka koy no din. Nda ay nʼa naŋ ka doo ka koy i do, goyey ga kay.

4 Cee taaci i ga donto ka haya follokaa wiri ay ga, ay na zaabi follokaa har i se. 5 Cee guwantoo Sanbalat na batagaa kaŋ ra alhabar follokaa goo daŋ nga tamoo kaboo ra a ma kate a ay do. 6 A nka nee nga hantumoo ra: «A goo ma harandi dumey nda cere game, Gešem mo gʼa har, šennoo ti ni nda Alyahuudey, war mma baa war ma ture, woo maaganda se ni goo ma cetaa cin. Miimandaa woo ra, i nee kaŋ ni ka nee kaŋ ni mma baa ma tee kokoy. 7 I nee kaŋ nʼna ba annabiyaŋ daŋ kaŋ ma šelaŋ Žerizalem ka nee: ‹Kokoy bangay Žuda laamaa ra.› Miimandawey wey cine kokoyoo ga maarʼey. Adiši kaa ir ma šelaŋ.» 8 Ay daŋ ka nee a se: «Miimandawey wey kaŋ nʼgʼi har mana tee, ni no mʼi kaa ni boŋoo ra.» 9 Borey wey kul ga baa ngi mʼir hunburandi, i ga nee kaŋ ir biney ga kaa ka hun, goyoo si teendi.

Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Sohõ ay Koyoo, bine daŋ ay ra.»

10 Ay koy Mehetabel izʼaroo Delaya, nga izʼaroo Šemaya do. A ga daaba hugoo ra, a nee: «Ir ma koy cere kubay Abadantaa hugoo ra, hugoo gundoo ra, ir ma miɲey daabu ir ga, zama i mma kaa ka ni wii, cijinoo ra i ga kaa ka ni wii.» 11 Ay zaabi ka nee: «Ay cine aru ga zuru wala? May ti ay cine aroo kaŋ ga huru Irkoy hugoo ra de a ma huna? Ay si huru.»

12 Ay bay kaŋ manʼti Irkoy kʼa sanba. Sanbalat nda Tobiya nkʼa day, woo se a ga annabi šenni har ay ga. 13 I nkʼa day hala ya duu ka hunbur, ya hanga ngi šenney ka zunubu tee. Woo ra ay maaɲoo ga futu, i gʼay haawandi.

14 Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, hongu Tobiya nda Sanbalat, mʼi bana ka sawa nda ngi teegoyey. Ma hongu annabi woyoo Nowadiya nda annabey jerey kaŋ ga baa ngi mʼay hunburandi.»

15 Cetaa ben Elul handoo jirbi waranka cindi guwantoo (25to) ra. Jirbi woyguu cindi hinka (52) no goyoo nʼa tee hala a ga ben. 16 Waatoo kaŋ ir iberey kul maarʼa, gandawey kul kaŋ gʼir kuubi kʼir bere hunbur, de i hanse ka haw, i hakiika ka bay kaŋ goyoo, ir Koyoo kʼa tee.

17 Alwaatoo woo, Žuda gandaa borciney na bataga booboyaŋ sanba Tobiya se, i ga duu Tobiya mo batagawey. 18 Žuda boro boobo alkawlu goo ngi nda a game, zama a manʼti kala Ara izʼaroo Šekina nzura. Nga izʼaroo Yohanaŋ na Berekiya izʼaroo Mešulam ize woyoo hiiji. 19 I ga nga teegoy henney har a jine, i ga koy nda a se ay šenney. Tobiya ga batagayaŋ sanba kʼay hunburandi.

7

Takawey kaŋ nda Žerizalem ga lakkalandi

1 Waatoo kaŋ cetaa cinandi ka ben, de ay na ganbey carawey daŋ, i na koyraa miɲey lakkalkey, nda donkey, nda Lewi borey daŋ ngi dogey ra. 2 Ay na yaamar noo agʼarmaa Hanani se nda Hananiya se. Hananiya ti Žerizalem tondi hugoo jineboraa, boro no kaŋ bisa boro boobo, zama a ga laadir, a ga hunbur Irkoy. 3 Ay nee i se: «Žerizalem ganbey si feera nda waynaa mana koron, i ga ganbey daabu kʼi kufal waatoo kaŋ lakkalkey goo no. Žerizalem borey ra, i ma lakkalkawyaŋ kaa koyraa se, boro foo kul nga dogoo ra nda nga hugoo tenje.»

Žuda borey kaŋ willi kate ngi gandaa ra

(Ezra 2)

4 Koyraa ga tafay, a ga hay, amma alžama boobo sii a ra, hugey mana cinandi taaga. 5 Ay Koyoo daŋ ay binoo ra ya borciney, nda alkaaley, nda jamaa marga kʼi hantum. Ay na taarikoo citaaboo gar kaŋ ra boro jinawey kaŋ koy maaɲey goo, hantumoo kaŋ ay dii a, a ra ti: 6 «Gandaa zamnaroo kaŋ ti Žuda, nga borey kaŋ Babiloŋ kokoyoo Nebukanezar nʼi dii ka koy nda ey, borey din hun tamtaray, wey kaŋ willi kate i ra Žerizalem, nda wey kaŋ koy Žuda gandaa ra ti wey. Boro foo kul goro nga koyraa ra. 7 I willi kate Zorobabel bande, nda Yešuwa, nda Nehemiya, nda Azariya, nda Ramiya, nda Nahamani, nda Mardoše, nda Bilšaŋ, nda Misperet, nda Bigway, nda Nehum, nda Baana. Izirayel jamaa arey hinnaa ne ti woo:

8 Paroš hayroo hinnaa ti: boro zenber hinka nda zangu nda woyye cindi hinka (2.172).

9 Šefatiya hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda woyye cindi hinka (372).

10 Ara hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woyguu cindi hinka (652).

11 Pahat-Mowab borey kaŋ hun Yešuwa nda Žowab hayroo ra hinnaa ti: boro zenber hinka nda zangu yaaha nda iwoy cindi yaaha (2.818).

12 Elam hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woyguu cindi taaci (1.254).

13 Zattu hayroo hinnaa ti: boro zangu yaaha nda woytaaci cindi guu (845).

14 Zakkay hayroo hinnaa ti: boro zangu iyye nda woydu (760).

15 Binuwi hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woytaaci cindi yaaha (648).

16 Bebay hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda waranka cindi yaaha (628).

17 Azgad hayroo hinnaa ti: boro zenber hinka nda zangu hinza nda waranka cindi hinka (2.322).

18 Adonikam hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woydu cindi iyye (667).

19 Bigway hayroo hinnaa ti: boro zenber hinka nda woydu cindi iyye (2.067).

20 Adin hayroo hinnaa ti: boro zangu iddu nda woyguu cindi guu (655).

21 Ater hayroo kaŋ hun Ezekiyas ga hinnaa ti: boro woyyagga cindi yaaha (98).

22 Hašum hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda waranka cindi yaaha (328).

23 Besay hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda waranka cindi taaci (324).

24 Harif hayroo hinnaa ti: boro zangu nda iwoy cindi hinka (112).

25 Gabawoŋ koyraa borey hinnaa ti: boro woyyagga cindi guu (95).

26 Betelehem koyraa borey nda Netofa koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda woyyaaha cindi yaaha (188).

27 Anatot koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi yaaha (128).

28 Bet-Azmawet koyraa borey hinnaa ti: boro woytaaci cindi hinka (42).

29 Kiryat-Yarim, nda Kefira, nda Berot koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iyye nda woytaaci cindi hinza (743).

30 Rama nda Geba koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iddu nda waranka cindi foo (621).

31 Mikmas koyraa borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi hinka (122).

32 Betel nda Ayi koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu nda waranka cindi hinza (123).

33 Nebo faa koyraa borey hinnaa ti: boro woyguu cindi hinka (52).

34 Elam faa hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woyguu cindi taaci (1.254).

35 Harim hayroo hinnaa ti: boro zangu hinza nda waranka (320).

36 Žeriko koyraa borey hinnaa ti: boro zangu hinza nda woytaaci cindi guu (345).

37 Lod, nda Hadid, nda Ono koyrawey borey hinnaa ti: boro zangu iyye nda waranka cindi foo (721).

38 Sena koyraa borey hinnaa ti: boro zenber hinza nda zangu yagga nda waranza (3.930).

39 Sargari juwalkey ra, wey kaŋ ti Yedaya hayroo kaŋ hun Yešuwa ga hinnaa ti: boro zangu yagga nda woyye cindi hinza (973).

40 Imer hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda woyguu cindi hinka (1.052).

41 Pašehur hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda zangu hinka nda woytaaci cindi iyye (1.247).

42 Harim hayroo hinnaa ti: boro zenber foo nda iwoy cindi iyye (1.017).

43 Lewi borey ra, wey kaŋ ti Yešuwa hayroo, i hun Kadmiyel ga kaŋyaŋ hun Hodewa hugoo borey ga hinnaa ti: boro woyye cindi taaci (74).

44 Donkey ra, Asaf hayroo hinnaa ti: boro zangu nda woytaaci cindi yaaha (148). 45 Hugu mee lakkalkey ra, Šalum hayroo, nda Ater hayroo, nda Talmoŋ hayroo, nda Akub hayroo, nda Hatita hayroo, nda Šobay hayroo hinnaa ti: boro zangu nda waranza cindi yaaha (138).

46 Irkoy hugoo goykey ti: Siha hayroo, nda Hasufa hayroo, nda Tabawot hayroo, 47 nda Keros hayroo, nda Siya hayroo, nda Padoŋ hayroo, 48 nda Lebana hayroo, nda Hagaba hayroo, nda Šalmay hayroo, 49 nda Hanaŋ hayroo, nda Gidel hayroo, nda Gahar hayroo, 50 nda Reya hayroo, nda Resin hayroo, nda Nekoda hayroo, 51 nda Gazam hayroo, nda Uza hayroo, nda Paseya hayroo, 52 nda Besay hayroo, nda Mewunim hayroo, nda Nefušim hayroo, 53 nda Bakbuk hayroo, nda Hakufa hayroo, nda Harhur hayroo, 54 nda Beslit hayroo, nda Mehida hayroo, nda Harša hayroo, 55 nda Barkos hayroo, nda Sisera hayroo, nda Tama hayroo, 56 nda Nesiya hayroo, nda Hatifa hayroo.

57 Sulaymaana goykey hayrey ti: Sotay hayroo, nda Soferet hayroo, nda Perida hayroo, 58 nda Yaala hayroo, nda Darkoŋ hayroo, nda Gidel hayroo, 59 nda Šefatiya hayroo, nda Hatil hayroo, nda Pokeret-Sebayim hayroo, nda Amoŋ hayroo. 60 Irkoy hugoo goykey nda Sulaymaana goykey hayroo kul cere ra manʼti kala boro zangu hinza nda woyyagga cindi hinka (392).

61 Borey ne kaŋ kaa ka hun Tel-Mela, nda Tel-Harša, nda Kerub-Adoŋ, nda Imer, i mana hin ka ngi hugey borey har, i mana hin ka ngi assiloo har ka cebe kaŋ Izirayel boroyaŋ ti ngi. 62 I manʼti kala Delaya hayroo, nda Tobiya hayroo, nda Nekoda hayroo, i kul cere ra manʼti kala boro zangu iddu nda woytaaci cindi hinka (642).

63 Sargari juwalkey mo ra, boroyaŋ mana hin ka ngi assiloo har, borey ti: Hobaya hayroo, nda Hakos hayroo, nda Barzilay hayroo. Barzilay ka hiiji Galad boraa Barzilay ize woyey ra, woo se ngi maaɲoo huru a ga. 64 I na ngi taarikey ceeci kaŋ ga borey har kaŋ ga i hun, amma i mana duu ey. I nʼi dii boroyaŋ kaŋ ga žiibi, i si yee koyne ka hin ka sargari juwalyan goyoo tee. 65 Goforneroo nee i se kaŋ i masi hayey ŋaa kaŋ hanse ka henan hala sargari juwalkaw ma kaa kaŋ ga alkurraa goy jinawey kaŋ ti Urim nda Tumim ka gunandi ka dii.

66 Jamaa kul cere ra manʼti kala boro zenber woytaaci cindi hinka nda zangu hinza nda woydu (42.360) 67 kaŋ ra ngi baɲɲey nda ngi koŋŋey sii, kaŋyaŋ ti boro zenber iyye nda zangu hinza nda waranza cindi iyye (7.337). Donkaw aru boro nda woy boro zangu hinka nda woytaaci cindi guu (245) goo i ra. 68 I goo nda yoo zangu taaci nda waranza cindi guu (435) nda farka zenber iddu nda zangu iyye nda waranka (6.720). 69 Hugu boŋ fooyaŋ na faabari noo goyey se. Goforneroo na wura tamma boŋ zenber foo (1.000), nda kusu woyguu (50), nda sargari juwalkaw bankaaray zangu guu nda waranza (530) noo. 70 Hayey kaŋ hugu boŋey nʼi noo goyey se ti wura tamma boŋ zenber waranka (20.000) nda nzorfu kaaray kilo zenber foo nda zangu (1.100). 71 Jamaa cindoo na wura tamma boŋ zenber waranka (20.000) nda nzorfu kaaray kilo zenber foo (1.000), nda sargari juwalkaw bankaaray woydu cindi iyye (67) noo.

72 Sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda hugu mee lakkalkey, nda donkey, nda jamaa jere foo, nda Irkoy hugoo goykey, nda Izirayel kul koy goro ngi koyrawey ra.»

Waatoo kaŋ jiiroo handu iyyantoo too, Izirayel borey goro ngi koyrawey ra.

8

Ezra na ašariyaa tiiraa caw jamaa kul jine

1 Jamaa kul marga sanda boro folloku farroo ra kaŋ goo koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Harey miɲoo ga. I nee Ezra kaŋ ti citaaboo baykaw alfa se a ma kate Musa ašariyaa tiiraa, ašariyaa kaŋ Abadantaa nʼa noo Izirayel se. 2 Sargari juwalkaa Ezra kate ašariyaa tiiraa margaroo kul jine, arey, nda woyey, nda boro kul kaŋ ga hin ka faham hayaa kaŋ ga cawandi se. Handu iyyantoo jirbi jinaa no. 3 A na tiiraa caw za subbaahi hala zaarikayaa ra, farroo ra kaŋ ga koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Harey miɲoo tenje, arey, nda woyey, nda boro kul kaŋ ga hin ka faham hayaa kaŋ ga cawandi se jine. Jamaa kul na haŋa kayandi ašariyaa tiiraa kaŋ ga cawandi se.

4 Citaaboo baykaw alfagaa Ezra ga kay bundu tintim boŋ kaŋ i nʼa hanse batoo woo se. Nga jeroo ga, kabe gumaa here Matitiya, nda Šema, nda Anaya, nda Uri, nda Hilkiya, nda Maseya goo, nga kabe waawaa here Pedaya, nda Minkaylu, nda Malkiya, nda Hašum, nda Hašbadana, nda Zakariya, nda Mešulam goo. 5 Ezra na tiiraa feeri jamaa kul jine, a goo jamaa kul se beene, waatoo kaŋ a nʼa feeri gar jamaa kul ga kay. 6 Ezra na albarka tee Abadantaa, Koy beeroo se, jamaa kul na ngi kabey jer ka zaabi ka nee: «Amin! Amin!» I gunguma ka ngi ndumey ka sujudu laboo ra Abadantaa jine. 7 Waatoo din Yešuwa, nda Bani, nda Šerebiya, nda Yamin, nda Akub, nda Šabtay, nda Hodiya, nda Maseya, nda Kelita, nda Azariya, nda Yozabad, nda Hanaŋ, nda Pelaya kaŋ ti Lewi borey kaŋ ga ašariyaa fahamandi jamaa se, jamaa ga kay ngi boŋ ga. 8 I ga Irkoy ašariyaa tiiraa caw nda fondaa, woo kaŋ i nʼa caw i ga maanaa har hala borey ma faham hayaa kaŋ cawandi se.

9 Jamaa kul hẽe kaŋ i maa ašariyaa šenney. Woo ga, goforneroo Nehemi, nda sargari juwalkaa kaŋ ti citaaboo baykaw alfagaa Ezra, nda Lewi borey kaŋ ga jamaa cawandi, i nee jamaa kul se: «Hõ manʼti kala zaari kaŋ yeetandi jere ga war Koyoo Abadantaa maaɲoo ga, war ndumey masi huru cere ra, war masi hẽe.» 10 A nee i se koyne: «Wa koy, war ma ham naasayaŋ ŋaa, war ma haŋhaya kaanayaŋ haŋ, war ma sanba borey se kaŋ sii nda haya kaŋ i gʼa hina. Hõ manʼti kala zaari kaŋ yeetandi jere ga ir Koyoo maaɲoo ga. War biney masi hẽe, zama Abadantaa ɲaaloo ti war gaaboo.» 11 Lewi borey na borey kul dangayandi ka nee i se: «Wa dangay, zama hõ manʼti kala zaari kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se, war biney masi hẽe.»

12 Jamaa kul koy ŋaa ka haŋ, ka borey noo ŋaayan, i na hooray beeri tee, zama i faham šenney se kaŋ harandi i se.

Tendewey jingaroo

13 Zaari hinkantoo hane, jamaa kul hugu boŋey, nda sargari juwalkey, nda Lewi borey na cere marga citaaboo baykaw alfagaa Ezra jere ka faham ašariyaa šennoo se. 14 I dii kaŋ a hantumandi ašariyaa ra kaŋ Abadantaa na Musa kʼi yaamar, kaŋ Izirayel borey si hima ka goro kala tendeyaŋ ra handu iyyantoo jingaroo* ra, 15 de mo šenni ne kaŋ i ga hima kʼa har koyrawey kul ra nda Žerizalem ra ka nee: «Wa fatta ka koy tondi hondoo ra, war ma kate zaytuɲaa kabeyaŋ, nda ganji zaytuɲaa kabeyaŋ, nda mirtɲaa kabeyaŋ, nda teenayɲaa sarbayyaŋ, nda tuuri guzuba kabeyaŋ ka tendeyaŋ tee sanda takaa kaŋ nda a hantumandi.»†

16 Jamaa fatta ka koy kate ey. I na tendeyaŋ tee, boro foo kul gʼa tee nga hugoo sooraa boŋ wala batumaa ra, nda Irkoy hugoo batumawey ra, nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Harey miɲoo farroo ra, nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Efrayim miɲoo farrey ra. 17 Jamaa kul, borey kaŋ willi kate ka hun tamtaraa ra na tendeyaŋ tee, i goro tendewey wey ra. Za Nun izʼaroo Žozuwe waati hala ka kaa hanoo din Izirayel borey mana bay ka woo cine tee, hooray beeriyaŋ teendi. 18 Zaari kul, zaari jinaa ka koy ikokorantaa Irkoy ašariyaa tiiraa ga cawandi. I na jingaroo tee jirbi iyye, jirbi yaahantoo hane i na margari kayante tee ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi.

9

Izirayel borey na ngi zunubey har kaaray

1 Handu follokaa jirbi waranka cindi taacantoo (24to) ra, Izirayel borey marga ka saaku kasa nda labu daŋ ngi ga ka meehaw. 2 Izirayel borey hayroo na ngi boŋ fay nda yawey, i koy kay ka ngi zunubey nda ngi baabey laybey har kaaray. 3 Waatoo kaŋ i kaa ka kay ngi kaydogey ra, i na guuru hinza cine tee i ga Abadantaa, ngi Koyoo ašariyaa tiiraa caw. I yee ka guuru hinza cine tee i ga ngi zunubey har, i ga sujudu Abadantaa, ngi Koyoo jine.

4 Yešuwa, nda Bani, nda Kadmiyel, nda Šebaniya, nda Bunni, nda Šerebiya, nda Bani, nda Kenani žigi ka koy Lewi borey dogoo ra ka jinde jer ka kaati ka Abadantaa, ngi Koyoo cee.

Lewi borey Irkoy ŋaarayroo

5 Lewi borey Yešuwa, nda Kadmiyel, nda Bani, nda Hašabneya, nda Šebaniya, nda Šerebiya, nda Hodiya, nda Šebaniya, nda Petakiya nee:

«Wa tun ka war Koyoo Abadantaa saabu abada hala abada.

Abadantaa, ni maa daržantaa ma saabandi

kaŋ bisa saabuyan kul nda beeray kul!

6 Ni hinne ti Abadantaa.

Ni ka beenaa tee,

ka beenaa beenaa nda nga hayey kul kaŋ goo a ra,

nda laboo nda haya kul kaŋ goo a boŋ,

teekowey nda haya kul kaŋ goo i ra tee.

Ni no ka hundi daŋ wey kul ra,

haya kul kaŋ goo beenaa ra ga sujudu ma ne.

7 Ni ti Abadantaa, Irkoy kaŋ na Ibirim suuba,

kaŋ nʼa fattandi Ur koyraa kaŋ goo Kalde gandaa ra,

de nʼna maaɲoo daŋ Ibirahima.

8 Ni dii kaŋ a ga laadir,

nʼna amaana daŋ ni nda a game,

ka nga hayroo noo gandaa

kaŋ ti Kanaŋ borey, nda Heti borey, nda Amor borey,

nda Ferezi borey, nda Žebuz borey, nda Girgaši borey wane.

Hayaa kaŋ nʼnʼa har, nʼnʼa tee, zama nʼga šerre.

9 Ni dii ir hayragey zaraboo Misira,

de mo ni maa ngi wurroo Kakaarey teekoo jere.

10 Nʼna tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee,

ka Firawuuna nda nga borey gande,

nda nga gandaa jamaa kul,

zama nʼga kabekunafutaa bay kaŋ i nʼa tee ir hayragey se.

Nʼna ni maaɲoo kaataray,

woo se a ga bara hala hõ.

11 Nʼna teekoo fersi ihinka Izirayel borey jine,

de i bisa teekoo game a ga kogu.

Nʼna borey kaŋ gʼi gaarandi warra hari guusey ra,

ma nee tondi kaŋ kaŋ hari guusa ra.

12 Nʼna duula kaŋ ga kay i jine kʼi gongu zaari here,

nʼna nuune kaŋ ga kay i jine cijin here ka ngi fondaa noo gaay

kaŋ i ga hima kʼa zaa.

13 Ni zunbu Sinay tondi hondoo boŋ,

ni goo beenaa ra ka šelaŋ i se,

nʼna hantum šerranteyaŋ kaŋ kayandi dunbu i se nda ašariya cimikoyniyaŋ,

nda hantumyaŋ, nda yaamar hennayaŋ.

14 Nʼnʼi bayrandi ni hunanzamzaari henanantaa,

de mo nʼna yaamaryaŋ, nda hantumyaŋ, nda ašariya daŋ i se

ni tamoo Musa bande.

15 Waatoo kaŋ i heray,

nʼnʼi noo ŋaayan kaŋ hun beenaa ra waatoo kaŋ i jaw,

nʼna hari fattandi i se tondoo ra,

ni nee i se i ma huru ka gandaa mayray

kaŋ nʼna kabe jer ka žee kaŋ nʼgʼa noo i se.

16 Amma ngi nda ir hayragey bolsay, i boŋšenday.

I mana haŋajer ni yaamarey se.

17 I wanji ka maa,

i mana hongu kayfey kaŋ nʼnʼi tee i se.

I boŋšenday, ngi tureyanoo ra

i na boŋkoyni tee ngi boŋ se ka willi ngi tamtaraa ra Misira.

Amma ni manʼti kala Koy kaŋ ga yaafa,

kaŋ ga alhormo tee, a ga tamalla,

nʼsi cahã ka futu, ni borohennataraa ga beeri,

manʼi naŋ.

18 Ba waatoo kaŋ i na guuru mennandi kʼa tee yagaw

ka nee: ‹Ni Koyoo ne,

woo kaŋ na ni fattandi Misira!›*

I hanse ka ni tooɲe.

19 Amma ni, ni hinnari beeroo ra,

manʼi fur saajoo ra.

Duulaa kaŋ ga kay mana fay nda kʼi gongu zaari here

nda nuunaa kaŋ ga kay cijin here ngi diraa ra,

ka ngi fondaa noo gaay kaŋ i ga hima kʼa zaa.

20 Nʼna ni Hundi hennaa kʼi noo fahamay,

mana ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man ganji i se i mʼa ŋaa,

nʼnʼi noo hari waatoo kaŋ i jaw.

21 Jiiri woytaaci (40) haya kul kaŋ ga i ga too saajoo ra

nʼnʼa noo i se.

Haya kul manʼi kuma,

ngi bankaarawey mana žen,

ngi cewey mana funsu.

22 Nʼna laamayaŋ nda jamayaŋ kaŋandi kabey ra

kʼi noo labey hirrey.

I na Hešboŋ gandaa kaŋ ti kokoyoo Sihoŋ wane,

nda Bašaŋ gandaa kaŋ ti kokoyoo Og wane

daŋ ngi mayray ra.

23 Nʼna ngi hayroo goorandi sanda beenaa handarawey

kʼi daŋ gandaa ra

kaŋ ni nee ngi baabey se kaŋ i ma koy a mayray.

24 Ngi hayroo huru gandaa ra, i nʼa mayray,

nʼna gandaa gorokey, Kanaŋ borey kayna i jine,

nʼnʼi daŋ kabey ra,

ngi kokoyey nda gandaa jamawey,

hala i ma haya tee i se kaŋ i baa.

25 I na koyrayaŋ kaŋ kuubandi nda cete dii nda labu hennayaŋ,

huguyaŋ huru ngi mayraa ra kaŋ ga too nda haya henna dumi kul,

day fanšanteyaŋ, nda alaneb faari, nda zaytuɲaa,

nda tuuri boobo kaŋ izey ga ŋandi.

I ŋaa hala i kungu, i na gaaham tee,

i huna kaani ra ni borohennataray beeroo ra.

26 Amma i ture, i tun ma ne.

I na banda bere ni ašariyaa se,

i na ni annabey wii kaŋ gʼi teje i ma willi ni ga,

i hanse ka ni tooɲe.

27 Woo ga, nʼnʼi kaŋandi ngi torrokey kabey ra kaŋ nʼi šiita.

Amma ngi binemaraa waati i kaati ka ni cee,

nʼna haŋajer i se beenaa ra,

ni hinnari beeroo ra nʼnʼi noo hallasikawyaŋ

kaŋ nʼi feeri kʼi kaa ngi iberey kabey ra.

28 Waatoo kaŋ i duu hunanzamay, i yee koyne ka ifutu tee ni jine.

Woo ga, nʼnʼi naŋ ngi iberey kabey ra kaŋyaŋ na gaabi daŋ i ga.

I yee koyne ka kaati ka ni cee,

ni, nʼna haŋajer i se beenaa ra,

ni tamallayan beeroo ra cee boobo nʼnʼi feeri.

29 Nʼnʼi teje hala i ma willi kate ni ašariyaa ga,

amma i na binebeeray,

i mana haŋajer ni yaamarey se,

i na zunubu tee ni hantumey kaŋ kayandi ga,

ka gar boro kaŋ gʼi ka dira,

ga hin ka huna nda ey,

i tee turante nda hiɲešenda,

i mana haŋajer.

30 Jiiri boobo nʼnʼi suuri,

nʼna ni Hundoo ka ni annabey ka teje i ga,

amma i mana maa.

Woo ga, nʼnʼi kaŋandi gandawey jamawey kabe ra.

31 Ni tamallayan beeroo ra manʼi halaci,

manʼi fur,

zama ni manʼti kala Koy kaŋ ga hinna a ga tamalla.

32 Sohõ ir Koyoo, Irkoy beeroo, Hinikoyoo kaŋ ti hunburhaya,

ni kaŋ ga amaana too, kaŋ ga borohennataray tee,

zaraboo kaŋ duu ir, nda ir kokoyey, nda ir boŋkoyney, nda ir sargari juwalkey, nda ir annabey, nda ir baabey, nda ni jamaa kul

za Asiri kokoyey waati hala hõ,

masʼa guna sanda haya kaccu.

33 Nʼga henan hayaa kul ra kaŋ duu ir,

zama nʼga goy nda cimi,

ir, ir na goy futu tee.

34 Ir kokoyey, nda ir boŋkoyney, nda ir sargari juwalkey, nda ir baabey mana ni ašariyaa ka dira,

i mana lakkal daŋ ni seedetarawey se kaŋ nda ni teje i ga.

35 Ba kaŋ i goo ngi laamaa ra,

ba kaŋ nʼnʼi noo gomni beeri,

ganda beeri hennaa ra kaŋ nʼnʼa daŋ i jine,

i mana alhaadimay ma ne,

i mana willi ngi goy futawey se bande.

36 Hõ baɲɲayaŋ ti ir!

Gandaa kaŋ nʼnʼa noo ir baabey se

hala i ma nga tuuri-izey ŋaa, i ma daame nda nga gomnoo,

ir manʼti kala baɲɲayaŋ a ra!

37 Nga hegay beeroo manʼti kala kokoyey wane

kaŋ nʼnʼi daŋ ir boŋ ir zunubey maaganda.

Ir nda ir almaney goo i cire kʼir tee woo kaŋ kan i se,

ir goo binemarayyan beeri ra!»

10

Jamaa kayandi ngi ma dira ašariyaa bande

1 Hayey wey kul maaganda, ir na allaahidu šenda zaa kʼa hantum. Ir jineborey, nda Lewi borey, nda ir sargari juwalkey na ngi tammaasaa daŋ kaddaasoo ga. 2 Borey kaŋ tammaasawey goo kaddaasoo ga maaɲey ne: Hakaliya izʼaroo Nehemi kaŋ ti goforneroo, nda Sedesiyas, 3 nda Seraya, nda Azariya, nda Žeremi, 4 nda Pašehur, nda Amariya, nda Malkiya, 5 nda Hatuš, nda Šebaniya, nda Maluk, 6 nda Harim, nda Meremot, nda Abdiyas, 7 nda Daniyel, nda Ginetoŋ, nda Baruk, 8 nda Mešulam, nda Abiya, nda Miyamin, 9 nda Maziya, nda Bilgay, nda Šemaya, wey ti sargari juwalkey.

10 Lewi borey ti: Azaniya izʼaroo Yešuwa, nda Binuwi kaŋ ti Henadad boro, nda Kadmiyel, 11 nda ngi armey Šebaniya, nda Hodiya, nda Kelita, nda Pelaya, nda Hanaŋ, 12 nda Miše, nda Rehob, nda Hašabiya, 13 nda Zakur, nda Šerebiya, nda Šebaniya, 14 nda Hodiya, nda Bani, nda Beninu.

15 Jamaa boŋkoyney ti: Paroš, nda Pahat-Mowab, nda Elam, nda Zattu, nda Bani, 16 nda Bunni, nda Azgad, nda Bebay, 17 nda Adoniya, nda Bigway, nda Adin, 18 nda Ater, nda Ezekiyas, nda Azur, 19 nda Hodiya, nda Hašum, nda Besay, 20 nda Harif, nda Anatot, nda Nebay, 21 nda Magpiyaš, nda Mešulam, nda Hezir, 22 nda Mešezabel, nda Sadok, nda Yaduwa, 23 nda Pelatiya, nda Hanaŋ, nda Anaya, 24 nda Oze, nda Hananiya, nda Hašub, 25 nda Ha-Loheš, nda Pilha, nda Šobek, 26 nda Rehum, nda Hašabna, nda Maseya, 27 nda Ahiya, nda Hanaŋ, nda Anaŋ, 28 nda Maluk, nda Harim, nda Baana.

29 Izirayel borey cindey, maanaa sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda hugu mee lakkalkey, nda donkey, nda Irkoy hugoo goykey, nda borey kul kaŋ na ngi boŋ fay gandawey jamawey ga ka dira nda Irkoy ašariyaa, ngi nda ngi wandey, nda ngi izʼarey, nda ngi ize woyey, nda borey kaŋ ga hin ka faham 30 tonton ngi armey ga kaŋ ti ngi jineborey. I žee ka allaahidu zaa kaŋ ngi ga dira nda Irkoy ašariyaa kaŋ a nʼa noo i se Musa, Irkoy tamoo bande. I nee kaŋ ngi ga Abadantaa, ir Koyoo yaamarey, nda nga hantumey kaŋ kayandi, nda nga hantumey kul dii kʼi ka dira.

31 I nee: «Ir ga allaahidu zaa kaŋ ir sʼir ize woyey noo hiijay gandaa jamawey borey se, ir si ngi ize woyey zaa kʼi noo ir izʼarey se hiijay. 32 Hunanzamzaari, nda zaari henanante, nda gandaa jamawey kate maamalahaya, nda attam wala haya kul kaŋ no, ir si haya kul day. Jiiri iyye ka kaa jiiri iyye ir ga laboo naŋ a ma hunanzam, ir ga garawkoyney garaw dumi kul yaafa. 33 Ir ga kayandi kʼa tee alaada kaŋ jiiri kul ir ga nzorfu kaaray tamma foo kaŋ ti garam taaci noo Abadantaa hugoo goyoo alhaadimaa se, 34 nda takulawey kaŋ ga jisandi, nda taasu sargaroo kaŋ ga hun waati kul, nda sargari kukurantaa kaŋ ga hun waati kul, nda hunanzamzaarey, nda handu kayyaney, nda jingarey cere kubayyaney, nda sargari henanantey, nda zunubu sargarey kaŋ ga zunubu tuusu Izirayel nda ir Koyoo hugoo goyoo kul se. 35 Ir, sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda jamaa cindoo na alkurra kar ka bay hugu kaŋ ga hima ka kate tuuri ir Koyoo hugoo se. Jiiri ka kaa jiiri, waatoo kaŋ kayandi ga ir ga kate tuuroo ka sargarey ton Abadantaa, ir Koyoo sargari tonadogoo boŋ, ka sawa nda woo kaŋ ašariyaa nʼa har. 36 Jiiri kul mo ir kayandi ka kate Abadantaa hugoo ra ir laboo hegaa ize jina-jinawey nda ir tuuri-ize kul jina-jinawey. 37 Ir ga kate ir gunde jinawey nda ir adabbawey hay jinawey ka sawa nda woo kaŋ ašariyaa nʼa har. Ir ga kate ir haw-ize jina-jinawey, nda ir alman buuna ize jina-jinawey ir Koyoo hugoo ra. Ir gʼi noo sargari juwalkaa se kaŋ ga goy ir Koyoo hugoo ra. 38 Ir ga kate i se mo baa jinaa ir farin hennaa ra, nda ir tuuri-ize sargarey ra, nda alaneb hari ra, nda jii ra, ir gʼi jisi hugu-izey ra kaŋ goo ir Koyoo hugoo gundoo ra. Ir ga kate ir duuraa azakkaa Lewi borey se. Lewi borey hunday no ma koy azakkaa woo dii koyrawey kul kaŋ ra ir ga goy. 39 Sargari juwalkaa kaŋ ti Haruna izʼaru ga hanga Lewi borey waati kaŋ i ga koy azakkaa dii. Lewi borey ga kate azakkaa azakkaa kʼa ka koy ir Koyoo hugoo alman jisidogoo hugu-izey ra. 40 Zama Izirayel borey ga kate hugu-izey din ra alkamaa, nda alaneb haroo, nda jiyoo kaŋ i gʼa kaa sanda baa. No din ra jinay henanantey goo, no din ra sargari juwalkey kaŋ ga goy, nda hugu mee lakkalkey, nda donkey goo.

Woo ra ir sʼir Koyoo hugoo naŋ.»

11

Alyahuudey kaŋ willi kate ka goro Žerizalem

1 Jamaa jineborey kaa ka goro Žerizalem koyraa ra. Jamaa cindoo na alkurra kar ka boro woy (10) kul boro foo zaa kaŋ ma kaa ka goro Žerizalem koyra henanantaa ra. Boro yaggaa ga hin ka goro koyrawey cindey ra. 2 Jamaa na albarka daŋ borey kul se kaŋ yadda ka kaa ka goro nda ngi boŋ Žerizalem.

3 Gandaa zamnaroo boŋkoyney kaŋ kaa ka goro Žerizalem ne: Izirayel borey cindey, sargari juwalkey, nda Lewi borey, nda Irkoy hugoo goykey, Sulaymaana goykey hayrey cindi Žuda gandaa koyrawey ra, boro kul nga hugoo ra. 4 Žuda boroyaŋ nda Benžameŋ boroyaŋ kaa ka goro Žerizalem. Žuda borey ti: Ataya kaŋ baabaa ti Oziyas, Oziyas baabaa ti Zakariya, Zakariya baabaa ti Amariya, Amariya baabaa ti Šefatiya, Šefatiya baabaa ti Mahalalel, Peres hayroo boroyaŋ no, 5 nda Maseya kaŋ baabaa ti Baruk, Baruk baabaa ti Kol-Hoze, Kol-Hoze baabaa ti Hazaya, Hazaya baabaa ti Adaya, Adaya baabaa ti Yoyarib, Yoyarib baabaa ti Zakariya, Zakariya baabaa ti Šiloni. 6 Peres hayroo kaŋ goro Žerizalem, i kul cere ra hinnaa manʼti kala aru alkadarante boro zangu taaci nda woydu cindi yaaha (468).

7 Benžameŋ borey ti: Sallu, Sallu baabaa ti Mešulam, Mešulam baabaa ti Yowed, Yowed baabaa ti Pedaya, Pedaya baabaa ti Kolaya, Kolaya baabaa ti Maseya, Maseya baabaa ti Itiyel, Itiyel baabaa ti Ezayi, 8 nga dumaa ga, Gabay nda Salay, i kul cere ra manʼti kala boro zangu yagga nda waranka cindi yaaha (928). 9 Žowel kaŋ baabaa ti Zikri ti ngi alwakiiloo, nda Žuda kaŋ baabaa ti Senuwa ti koyraa alwakiili hinkantoo.

10 Sargari juwalkey ti: Yedaya kaŋ baabaa ti Yoyarib, nda Yakin, 11 nda Seraya kaŋ baabaa ti Hilkiya, Hilkiya baabaa ti Mešulam, Mešulam baabaa ti Sadok, Sadok baabaa ti Merayot, Merayot baabaa ti Ahitub, nga ti Irkoy hugoo boŋkoynoo, 12 nda ngi armey kaŋ ga goy hugoo ra. I kul cere ra manʼti kala boro zangu yaaha nda waranka cindi hinka (822), nda Adaya kaŋ baabaa ti Yeroham, Yeroham baabaa ti Pelaliya, Pelaliya baabaa ti Amsi, Amsi baabaa ti Zakariya, Zakariya baabaa ti Pašehur, Pašehur baabaa ti Malkiya, 13 nda nga armey kaŋyaŋ ti hugu boŋyaŋ, i kul cere ra manʼti kala boro zangu hinka nda woytaaci cindi hinka (242), nda Amasay kaŋ baabaa ti Azarel, Azarel baabaa ti Azay, Azay baabaa ti Mešilemot, Mešilemot baabaa ti Imer, 14 nda ngi armey kaŋyaŋ ti boro alkadaranteyaŋ, i kul cere ra manʼti kala boro zangu nda waranka cindi yaaha (128). Ngi alwakiiloo ti Zabdiyel kaŋ baabaa ti Hagedolim.

15 Lewi borey ti: Šemaya kaŋ baabaa ti Hašub, Hašub baabaa ti Azirikam, Azirikam baabaa ti Hašabiya, Hašabiya baabaa ti Bunni, 16 nda Šabtay, nda Yozabad kaŋ Lewi borey jineborey ra, ngi ga Irkoy hugoo tarayhere goyey ga talfandi 17 nda Mataniya kaŋ baabaa ti Miše, Miše baabaa ti Zabdi, Zabdi baabaa ti Asaf, nga ti donkey jineboraa kaŋ ga dooney nda Irkoy ŋaarayroo juwal, nda Bakbukiya kaŋ ti nga armey ra boŋkoyni hinkantoo, nda Abda kaŋ baabaa ti Šamuwa, Šamuwa baabaa ti Galal, Galal baabaa ti Yedutun. 18 Lewi borey kaŋ kaa ka goro koyra henanantaa ra, i kul cere ra manʼti kala boro zangu hinka nda woyyaaha cindi taaci (284). 19 Hugu mee lakkalkey ti: Akub, nda Talmoŋ, nda ngi armey, hugu mee lakkalkey no, i kul cere ra manʼti kala boro zangu nda woyye cindi hinka (172).

20 Izirayel borey cindey, maanaa sargari juwalkey nda Lewi borey koy goro Žuda koyrawey kul ra, boro foo kul nga dogoo ra. 21 Irkoy hugoo goykey koy goro fargandoo kaŋ maaɲoo ti Ofel ra. Siha nda Gišpa ti ngi boŋkoyney.

22 Lewi borey kaŋ goo Žerizalem, ngi boŋkoyney ti Uzi, Uzi baabaa ti Bani, Bani baabaa ti Hašabiya, Hašabiya baabaa ti Mataniya, Mataniya baabaa ti Mika. A si hun kala Asaf hayroo ra kaŋ ti donkey kaŋ ga huga nda Irkoy hugoo goyey. 23 Donkey ga hima ka boŋdum kokoyoo yaamaroo se kaŋ a gʼa noo i se zaari ka kaa zaari.

24 Mešezabel izʼaroo Petakiya kaŋ ti Žuda izʼaroo Zera hayroo boro, nga no kokoyoo nʼa daŋ a ma Izirayel almušakkawey kul hanse kaŋ kaa kokoyoo do.

Alyahuudey kaŋ goo Žerizalem se taray

25 Žuda boro fooyaŋ koy goro koyra kanbey nda nongey kaŋ goo ngi laamaa ra. I koy goro Kiryat-Arba nda nga koyra kanbey ra, nda Diboŋ nda nga koyra kanbey, nda Yekabsel nda nga koyra kanbey, 26 nda Yešuwa, nda Molada, nda Bet-Pelet, 27 nda Hasar-Šuwal, nda Ber-Šeba nda nga koyra kanbey, 28 nda Siklak, nda Mekona nda nga koyra kanbey, 29 nda En-Rimoŋ, nda Sora, nda Yarmut, 30 nda Zanowa, nda Adulam nda nga koyra kanbey, nda Lakiš nda nongey kaŋ goo nga laamaa ra, nda Azeka nda nga koyra kanbey. I koy goro kʼa dii za Ber-Šeba hala Hinom gooroo do. 31 Benžameŋ mo borey koy goro Geba, nda Mikmas, nda Aya, nda Betel nda nga koyra kanbey, 32 nda Anatot, nda Nob, nda Ananiya, 33 nda Hasor, nda Rama, nda Gitayim, 34 nda Hadid, nda Seboyim, nda Nebalat, 35 nda Lod, nda Ono, nda gooroo kaŋ se i ga nee Kabe Goykey gooroo. 36 Lewi borey kaŋ goo Žuda gandaa ra, boroyaŋ i ra kara Benžameŋ borey ga.

12

Sargari juwalkey nda Lewi borey kaŋ kaa ka hun Babiloŋ

1 Sargari juwalkey nda Lewi borey kaŋ willi kate Šaltiyel izʼaroo Zorobabel nda Yešuwa bande ne: Seraya, nda Žeremi, nda Ezra, 2 nda Amariya, nda Maluk, nda Hatuš, 3 nda Šekaniya, nda Rehum, nda Meremot, 4 nda Iddo, nda Ginetoy, nda Abiya, 5 nda Miyamin, nda Madiya, nda Bilga, 6 nda Šemaya, nda Yoyarib, nda Yedaya, 7 nda Sallu, nda Amok, nda Hilkiya, nda Yedaya. Wey ti sargari juwalkey nda ngi arma boŋkoyney jerey Yešuwa waati. 8 Lewi borey ti: Yešuwa, nda Binuwi, nda Kadmiyel, nda Šerebiya, nda Žuda, nda Mataniya. Nga nda nga armey no ma saabuyan dooney juwal. 9 Bakbukiya, nda Unni, nda ngi armey kaŋ ga kay i tenje kʼi zaabi.

10 Yešuwa ka Yoyakim hay, Yoyakim na Elyašib hay, Elyašib na Yoyada hay, 11 Yoyada na Žonataŋ hay, Žonataŋ na Yaduwa hay.

12 Yoyakim waatoo ra, sargari juwalkey nda hugu boŋey ne: Seraya hugoo, Meraya ti hugu boŋoo, Žeremi hugoo, Hananiya ti hugu boŋoo, 13 Ezra hugoo, Mešulam ti hugu boŋoo, Amariya hugoo, Yohanaŋ ti hugu boŋoo, 14 Meliku hugoo, Yonataŋ ti hugu boŋoo, Šebaniya hugoo, Isufi ti hugu boŋoo, 15 Harim hugoo, Adna ti hugu boŋoo, Merayot hugoo, Helkay ti hugu boŋoo. 16 Iddo hugoo, Zakariya ti hugu boŋoo, Ginetoŋ hugoo, Mešulam ti hugu boŋoo, 17 Abiya hugoo, Zikri ti hugu boŋoo, Minyamin hugoo nda Mowadiya hugoo, Piltay ti hugu boŋoo*, 18 Bilga hugoo, Šamuwa ti hugu boŋoo, Šemaya hugoo, Žonataŋ ti hugu boŋoo, 19 Yoyarib hugoo, Matnay ti hugu boŋoo, Yedaya hugoo, Uzi ti hugu boŋoo, 20 Salay hugoo, Kalay ti hugu boŋoo, Amok hugoo, Eber ti hugu boŋoo, 21 Hilkiya hugoo, Hašabiya ti hugu boŋoo, Yedaya hugoo, Netaniyel ti hugu boŋoo.

22 Elyašib, nda Yoyada, nda Yohanaŋ, nda Yaduwa waati no i na Lewi borey hantum sanda hugu boŋ, woo teendi hala Pers kokoyoo Dariyus waati.

23 Lewi borey hugu boŋey hantumandi taarikey citaaboo ra hala Elyašib izʼaroo Yohanaŋ waati.

24 Lewi borey boŋkoyney ti Kadmiyel izʼarey Hašabiya, nda Šerebiya, nda Yešuwa nda ngi armey kaŋ gʼi tenje ka saabu nda albarka daŋyan dooni konday konday ka sawa nda Dawda, Irkoy boraa yaamaroo.

25 Mataniya, nda Bakbukiya, nda Abdiyas, nda Mešulam, nda Talmoŋ, nda Akub ti jinay jisidogey hugey miɲey kaŋ goo Irkoy hugoo miɲey jere lakkalkey. 26 Wey ti borey kaŋ cindi ka goy Yoyakim waati kaŋ ti Yešuwa izʼaru, Yešuwa ti Yosadak izʼaru, nda goforneroo Nehemi waati, nda sargari juwalkaw nda citaaboo baykaw alfagaa Ezra waati.

Cetaa talfiyanoo Irkoy ga jingaroo

27 Jingaroo kaŋ tee Žerizalem koyraa cetaa talfiyanoo Irkoy ga maaganda, woo se i koy nongu kul kaŋ ra Lewi borey goo kʼi cee i ma kaa Žerizalem hala ngi ma jingaroo tee ɲaali ra nda saabuyaŋ, nda dooniyaŋ, nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara, nda kurbuyaŋ, nda kuntijiyaŋ. 28 Donkey marga, i hun Žerizalem nda koyrawey kaŋ goo nga laamaa ra, nda Netofa koyra kanbey, 29 nda Bet-Gilgal, nda Geba nda Azmawet laamawey, zama donkey nka huguyaŋ cin ngi boŋ se Žerizalem koyra kanbey ra. 30 Sargari juwalkey nda Lewi borey na ngi boŋ henanandi, i na jamaa henanandi, i na koyraa miɲey nda cetaa henanandi.

31 Woo banda ga, ay na Žuda boŋkoyney žigandi cetaa ga, ay na donkaw margari beeri hinka tee. Margari jinaa dira cetaa boŋ kabe guma here ka koy koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Birjoo miɲoo here. 32 Ngi dumawey ga, Hošaya nda Žuda boŋkoyney jere faa ga dira, 33 nda Azariya, nda Ezra, nda Mešulam, 34 nda Žuda, nda Benžameŋ, nda Šemaya nda Žeremi, 35 nda sargari juwalkey izʼarey nda ngi laati beerey: Zakariya baabaa ti Yonataŋ, Yonataŋ baabaa ti Šemaya, Šemaya baabaa ti Mataniya, Mataniya baabaa ti Mikaya, Mikaya baabaa ti Zakur, Zakur baabaa ti Asaf, 36 nda nga armey Šemaya, nda Azarel, nda Milalay, nda Gilalay, nda Mahay, nda Netaniyel, nda Žuda, nda Hanani. Irkoy boraa Dawda hooray jinawey goo i kone, citaaboo baykaw alfagaa Ezra goo jiney ra. 37 Waatoo kaŋ i too koyraa miɲoo ga kaŋ se i ga nee Hari Hundogoo miɲoo, i žigi tintimey ga ka koy Dawda koyraa ra. I žigi cetaa ga, i goo Dawda kokoy hugoo se beene, woo banda ga, i koy hala koyraa miɲoo ga kaŋ se i ga nee Harey miɲoo kaŋ goo Dawda koyraa se waynahunay.

38 Margari hinkantoo koy kabe waawa here. Agay nda boŋkoyney jere foo goo i se banda cetaa boŋ. Ir koy soorohugu kukoo kaŋ se i ga nee Alforoney soorohugu kukoo se beene ka koy hala cete tafaa do. 39 Ir koy bisa nda koyraa miɲoo kaŋ se i ga nee Efrayim miɲoo se beene here, ka bisa koyraa miɲoo ga kaŋ se i ga nee Yešana huru miɲoo, ka koy koyraa miɲoo do kaŋ se i ga nee Hamiisawey huru miɲoo, ka bisa nda soorohugu kukoo kaŋ se i ga nee Hananeyel soorohugu kukoo nda soorohugu kukoo kaŋ se i ga nee Boro Zangu (100) soorohugu kukoo ka koy hala koyraa miɲoo do kaŋ se i ga nee Feejey huru miɲoo. Ir koy kay koyraa miɲoo ga kaŋ se i ga nee Lakkalkey huru miɲoo. 40 Donkey margari hinkaa koy kay Irkoy hugoo ra. Agay mo takaa din da nda alkaaley kaŋ goo ay bande, 41 nda sargari juwalkey Eliyakim, nda Maseya, nda Minyamin, nda Mikaya, nda Elyohenay, nda Zakariya, nda Hananiya, nda laati beeriyaŋ, 42 nda Maseya, nda Šemaya, nda Eleyazar, nda Uzi, nda Yohanaŋ, nda Malkiya, nda Elam, nda Ezer. Donkey ga don, Yizrakiya ti ngi jineboraa.

43 Hanoo din borey na sargari boobo kaa, i ɲaali, zama Irkoy ka hanse kʼi ɲaalandi. Woyey nda zankey mo ɲaali, boro ga maa Žerizalem ɲaaloo nongu mooro ra.

Sargari juwalkey nda Lewi borey bagaa

44 Alwaatoo woo ra i na boroyaŋ daŋ kaŋ ga hugey lakkal kaŋ ga tee mangasa kaŋ ra hayey goo kaŋ ga nondi sargari juwalkey nda Lewi borey se. I ga hegaa ize jina-jinawey nda azakkaa dii koyrawey faarey ga, baayaŋ no kaŋ ašariyaa nʼi kayandi sargari juwalkey nda Lewi borey se, zama Žuda borey ga ɲaali kaŋ sargari juwalkey nda Lewi borey goo ngi goyey ra. 45 I ga ngi Koyoo goyoo nda henanandiyanoo tee. Donkey nda hugu mee lakkalkey mo ga ngi goyoo tee ka sawa nda Dawda nda nga izʼaroo Sulaymaana yaamaroo. 46 Za Dawda nda Asaf waatoo ra donkey jineborey goo no, nda dooniyaŋ kaŋ nda i ga Irkoy saabu. 47 Zorobabel waati nda Nehemi waati, Izirayel kul ga bagawey kaa kaŋ donkey nda hugu mee lakkalkey ga hima ka duu ey. I ga baa cere-cerantey mo noo Lewi borey se, de Lewi borey ga baa cere-cerantey noo Haruna izʼarey se.

13

Izirayel borey na ngi boŋ fay nda alkabiilawey cindey

1 Alwaati follokaa din da ra, kaŋ Musa ašariyaa tiiraa goo ma cawandi jamaa se, i dii a ra kaŋ Amoŋ borey nda Mowab borey, abada i si huru Irkoy jamaa margaroo ra*, 2 zama i mana kaa ka Izirayel borey kubay nda ŋaayan nda hari, nda mo zama i na Balam sufuray hala a mʼi danga, amma ir Koyoo na dangaroo bere kʼa tee albarka.† 3 Waatoo kaŋ borey maa ašariyaa, Izirayel na ngi boŋ fay nda jamaa dumi-dumey kul kaŋ goo i ra.

4 Za woo mana tee, sargari juwalkaa Elyašib kaŋ ti Tobiya boro, kaŋ ga huga nda ir Koyoo hugoo galliyawey, 5 a na galliya foo hanse Tobiya se kaŋ ra taasu sargarey cindi, nda dugey, nda jinawey, nda azakkaa kaŋ ga hun alkamaa, nda alaneb hari, nda jiyoo ra. Hayey no kaŋ ga hima ka nondi Lewi borey, nda donkey, nda hugu mee lakkalkey se, nda hayey kaŋ ga diyandi sargari juwalkey se.

6 Ay sii Žerizalem waatoo kaŋ ra woo ga teendi, zama ya nka koy kokoyoo jeroo ga, Babiloŋ kokoyoo Artaserses laamaa jiiri waranza cindi hinkantoo (32to) ra. Waati banda ga, ay nʼa wiri kokoyoo ga 7 a ma naŋ ya willi kate Žerizalem, waatoo din no ay dii haya laalaa kaŋ Elyašib nʼa tee ka Tobiya noo galliya Irkoy hugoo batumaa ra. 8 A hanse kʼay dor. Hugu jinay kul kaŋ ti Tobiya wane, ay nʼa warra taray. 9 Ay nee kaŋ i ma galliyawey henanandi, ay na Irkoy hugoo jinawey yeeti i ra, nda taasu sargarey, nda dugey.

10 Ay maa mo kaŋ Lewi borey bagaa mana nondi i se, de mo Lewi borey nda donkey kaŋ ga huga nda goyoo, affoo kul zuru ka koy nga faaroo ra. 11 Ay citi alkaaley ga ka nee: «Macin se Irkoy hugoo furandi?» Ay na Lewi borey nda donkey marga kʼi daŋ ngi goyoo ra. 12 Woo ga, Žuda borey kul kate alkamaa, nda alaneb haroo, nda jiyoo azakkaa mangasawey ra. 13 Ay na mangasawey talfi sargari juwalkaa Šelemiya, nda hantumkaa Sadok, nda Lewi boro kaŋ ti Pedaya ga, ay na Hanaŋ daŋ kaŋ gʼi gaa. Hanaŋ ti Zakur izʼaroo, Zakur ti Mataniya izʼaroo. Boroyaŋ no kaŋ ga naanay goo. Ngi no i nʼi daŋ i ma hayey zamna ngi armey game.

14 Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, hongu agay woo maaganda se, masi hayaa tuusu kaŋ ay nʼa tee nda laadirtaray ay Koyoo hugoo nda nga goyey se.»

15 Alwaati follokaa din da ra, ay dii Žuda gandaa ra boroyaŋ kaŋ ga alaneb musay ka haroo kaa a ra hunanzamzaaroo hane, i ga jeeni kanandiyaŋ zaa kʼi jeeje farkey boŋ, nda alaneb hari moora, nda alaneb-izeyaŋ, nda jeejay izeyaŋ, nda jeejeyaŋ dumi kul, i kate ey Žerizalem hunanzamzaaroo hane. Ay nʼi teje hanoo kaŋ i ga kaa ka ŋaahayey maamala. 16 Tir boroyaŋ mo goo no kaŋ kaa ka goro Žerizalem, i ga kate hamiisa nda maamala jinay dumi kul kaŋ i gʼi neere hunanzamzaaroo hane Žuda borey se Žerizalem. 17 Ay citi Žuda gandaa borciney ga, ay nee i se: «Macin ti goy futaa woo kaŋ war nʼa tee ka hunanzamzaaroo kaynandi?» 18 Manʼti takaa woo da no war baabey nʼa tee? Ir Koyoo ka kate ir nda koyraa woo ga bonawey wey kul. De war, war ga tonton nga futuroo ga Izirayel ga ka hunanzamzaaroo kaynandi.

19 Za kubaa zunbu Žerizalem ganbey ga za hunanzamzaaroo mana kaa, ay nee kaŋ i ma ganbey daabu, ay nee koyne kaŋ i masʼi feeri kala hunanzamzaaroo banda ga. Ay nʼay tamyaŋ kayandi koyraa miɲey ga hala jinay masi huru no din hunanzamzaaroo hane. 20 Woo ga, maamalakey nda jinay dumi kul neerekey na cijin foo hala cijin hinka tee i ga kani Žerizalem se taray. 21 Ay nʼi gagay ka nee i se: «Macin se war na cijinoo tee cetaa jeroo ga?» Nda war yee koyne ka woo tee, ay ga gaabi cebe war se. Za waatoo woo i mana yee koyne ka kaa Žerizalem hunanzamzaaroo hane. 22 Ay nee Lewi borey se kaŋ i ma ngi boŋ henanandi ka kaa ka hugoo miɲey lakkal ka hunanzamzaaroo tee haya kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se.

Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, woo mo se ma hongu agay, ma hinna ay ga ka sawa nda ni borohennataray beeroo.»

23 Alwaatey din mo ra, ay dii Žuda boroyaŋ kaŋ na Ašdod woyyaŋ, nda Amoŋ woyyaŋ, nda Mowab woyyaŋ hiiji. 24 Ngi izey jere faa ga Ašdod boro šenni šelaŋ, i ga wan šenni tana nda šenni tanayaŋ, amma i si wan Alyahuudu šenni. 25 Ay citi i ga, ay nʼi danga. Ay na affooyaŋ kar, ay na affooyaŋ hinbirey dogu. Ay nee i ma žee nda Irkoy ka nee: «War si war ize woyey nda war izʼarey noo i se hiijay, war si ngi ize woyey nda ngi izʼarey zaa hiijay. 26 Manʼti woo da cine se Izirayel kokoyoo Sulaymaana kaŋ zunubu ra wala? Ganda boobaa woo kul ra Sulaymaana cine mana tee, nga Koyoo ga bagʼa, de Irkoy nʼa tee Izirayel kul se kokoy, amma woo kul, woy yawey na nga mo kaŋandi zunubu ra. 27 Nga no ir maa kaŋ war na goy laalaa woo cine tee ka laadir jaŋay tee ir Koyoo ga ka hiija woy yawyaŋ.» 28 Sargari juwalkey jineboraa Elyašib izʼaroo Yoyada, nga izʼaru foo ti Horoŋ boraa Sanbalat nzuraa. Woo maaganda se ay nʼa gaaray kʼa moorandi agay.

29 Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, hongu ey, zama i na sargari juwalyanoo nda nga amaanaa‡ nda Lewi borey amaanaa žiibandi.»

30 Ay nʼi henanandi ka yaw kul kaa i game, ay na sargari juwalkey nda Lewi borey daŋ ngi goyoo ra, affoo kul nda nga dogoo. 31 Tuurey kaŋ ga nondi sargari, ay na ngi mo ašariyaa gorandi ka ngi waatey kayandi, ay na taka follokaa tee tuuri-izey se.

Ay na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Koyoo, hongu agay henna, ma gomni tee ya ne!»

* 8:14 8.14 Tendewey jingaroo no.

† 8:15 8.15Sargarey 23.33–43; Alhukumoo 16.13–15.

* 9:18 9.18 Fattaroo 32.4–8

* 12:17 12.17 Minyamin hugoo nda Mowadiya hugoo, Piltay ti hugu boŋoo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Minyamin hugoo,[…] ti hugu boŋoo, Mowadiya hugoo, Piltay ti hugu boŋoo.

* 13:1 13.1 Alhukumoo 23.4–6.

† 13:2 13.2 Kabuyaney 22.1–6; Alhukumoo 23.3–5.

‡ 13:29 13.29 Kabuyaney 25.12–13; Malaki 2.4–11.

Ester

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Ester citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Ester citaaboo woo ga takaa filla kaŋ nda Alyahuudu jamaa hin ka hallasi boro ra kaŋ nee kaŋ kala nga mʼi halaci kʼi benandi laboo ga. Fillaa mana teendi kala waati ra kaŋ Pers borey hinoo goo ganda booboyaŋ ga, kʼa dii za Endu gandaa ra hala Ecopi gandaa ra. Woo gar, Alyahuudu boobo, waaniwaani hugey kaŋ diyandi ka koy Babiloŋ mana willi kate waatoo kaŋ Babiloŋ hinoo kaŋ. Alyahuudey wey, waafakay jaŋay huru ngi nda jamawey kaŋ game i ga huna, zama i mma dira nda ngi ašariyawey nda ngi alaadawey kaŋyaŋ ngi nda jamawey cindey waney manʼti affoo. Haman kaŋ ti kokoyoo Serses hinoo boro hinkantoo nda Alyahuudoo Mardoše yenjaa gʼa cebe kaaray.

Kokoyoo Serses na Ester hiiji. Haman kaŋ ti gandaa boŋkoyni baa nga ma Alyahuudey kul halaci kʼi benandi Pers gandaa ra. Ester nda Mardoše tee sabbu kʼi hallasi. Haya beeroo woo kaŋ Irkoy nʼa tee Alyahuudey se zamanoo din ra, Alyahuudey ga hongu a, hala hõ i ga nga jingaroo tee.

Ba nda Irkoy maaɲoo mana harandi citaaboo woo ra, ir ga dii hayaa beeroo kaŋ a nʼa tee nga jamaa se. Ngi iberey tun i se, ngi Koyoo nʼi hallasi.

Ester citaaboo woo ga hin ka zamnandi kanje taaci:

1. Takaa kaŋ nda Ester tee kokoy woy (zamna 1na—2to)

2. Hawandifutaa kaŋ Haman nʼa tee Alyahuudey ga (zamna 3to—5to)

3. Kokoyoo bay Haman zanbayanoo ga (zamna 6to—7to)

4. Alyahuudey hin ngi iberey (zamna 8to—10to)

1

Kokoyoo Serses na hoyandi tee

1 Fillaa woo hayey mana teendi kala kokoyoo Serses waati, nga no ma laama kʼa dii za Endu gandaa ka koy hala Ecopi gandaa ra, laamaa zamnari zangu nda waranka cindi iyye bara i ra (127). 2 Waatoo woo ra, kokoyoo Serses goro kokoytaraa ra koyraa kaŋ kuubandi nda cete ra kaŋ ti Sus. 3 Nga laamaa jiiri hinzantoo ra, a na hoyandi tee nga gandaa boŋkoyney nda nga borey kul se. Pers gandaa wongu-izey, nda Med gandaa wongu-izey mo goo i ra nda gandaa zamnarey boro kayantey nda gofornerey. 4 A nka woo tee hala nga ma nga almankoynitaraa, nda nga kokoytaraa daržaa, nda nga hini jerantaa cebe i se. Hooraa tee zaari boobo, a na jirbi zangu nda woyyaaha (180) tee. 5 Waatoo kaŋ hooraa ben, borey kaŋ goo Sus koyraa ra, kokoyoo na hoyandi tana tee i kul se, boro beerey nda boro kaccey se. Woo mana teendi kala kokoy hugoo saddiɲaa farroo ra jirbi iyye. 6 I na nongoo hanse hala a boori, i na leŋ šukka kaaray nda bula, i na šukka baana karfuyaŋ nda šukka ciray henna, nda nzorfu kaaray korbayyaŋ tenji-tenji cere ga kʼi haw ganjiyaŋ ga kaŋ teendi nda tondi hay šenda. Kargawey mana teendi kala nda wura nda nzorfu kaaray kaŋyaŋ i nʼi kanandi kʼi tee caaray, nda tondi hay šenda, nda jingam nerante nda tondi bibi hay šenda. 7 Haŋhayey ga nondi borey se wura poti dumi-dumiyaŋ ra, kokoy hugoo alaneb hari mooraa ga tee hari ka kokoyoo kabedoonaa cebe. 8 Boro kul ga haŋ woo kaŋ kan a se. Kokoyoo bayrandi nga hugoo goykaw beerey se kaŋ i ma boro foo kul noo woo kaŋ a ga baa. 9 Kokoy woyoo Wasti mo na hoyandi tee, a manʼa tee kala woyey se kokoyoo Serses hugoo ra.

Wasti mana boŋdum kokoyoo se

10 Hoyandoo jirbi iyyantoo hane, woo gar kaŋ kokoyoo Serses binoo ɲaali alaneb hari mooraa maaganda, a nee nga goykaw beeri iyyaa kaŋ daasandi se kaŋ ti Mehumaŋ, nda Bizta, nda Harbona, nda Bigta, nda Abagta, nda Zetar, nda Karkas 11 kaŋ i ma koy kate kokoy woyoo Wasti, nga nda nga kokoy fuulaa. A nka baa nga ma nga booroo cebe jamaa nda boŋkoyney se, zama a ga boori. 12 Amma kaŋ goykey na kokoyoo dontaa har kokoy woyoo Wasti se, Wasti wanji ka kaa. Kokoyoo hanse ka futu futay laala. 13 Woo ga, kokoyoo šelaŋ lakkalkoyney se kaŋ ga alaadawey bay. Zama kokoyoo almuraadu kul si koy kala borey do kaŋ ga ašariyaa nda fondawey bay. 14 Lakkalkoyney kaŋ ga hanse ka man kokoyoo ti Karšena, nda Šetar, nda Admata, nda Tarsis, nda Meres, nda Marsena, nda Memukaŋ. Wey ti Pers gandaa nda Med gandaa borey boŋkoyni iyyaa kaŋ goo jine laamaa ra. 15 Kokoyoo nʼi hãa wala macin no ašariyaa nee kaŋ boro ga hima kʼa tee kokoy woyoo Wasti se kaŋ mana boŋdum kokoyoo Serses yaamaroo se kaŋ goykey nʼa har a se.

16 Kokoyoo nda boŋkoyney jine Memukaŋ nee: «Layboo kaŋ kokoy woyoo Wasti nʼa tee, manʼti kokoyoo hinne se a nʼa tee, a manʼa tee kala gandaa boŋkoyney kul se nda jamawey kul kaŋ goo kokoyoo Serses laamaa zamnarey kul ra. 17 Zama kokoy woyoo wanjiroo, woyey kul ga kaa ka maarʼa, woo ga kate i ma ngi kurɲey kaynandi ka nee kaŋ kokoyoo Serses hunday na kokoy woyoo Wasti cee a ma kaa nga do, amma a mana kaa. 18 Hõ, nda Pers gandaa nda Med gandaa boŋkoyni woyey maa kokoy woyoo wanjiroo woo, ngi mo ga takaa follokaa tee kokoyoo gandaa boŋkoyney kul se, ngi kaynandiyanoo ga kate ngi kurɲey biney ma tun. 19 Kokoyoo, nda ni baa, nʼga hin ka yaamar fattandi kaŋ ga tee ašariya kaŋ si tun, a ma hantumandi Pers nda Med borey ašariyaa ra kaŋ Wasti masi yee koyne ka kaa kokoyoo Serses do. Kokoyoo ga kokoy woytaraa noo nga hangasine foo se kaŋ bagʼa. 20 Nda yaamaroo woo kaŋ kokoyoo nʼa har bayrandi laamaa kul ra, laama no kaŋ ga hanse ka beeri, woyey kul ga ngi kurɲey beerandi, za ibeeri hala ikaccu.»

21 Šennoo woo kan kokoyoo nda nga boŋkoyney se, kokoyoo na hayaa tee kaŋ Memukaŋ nʼa har. 22 A na batagayaŋ sanba kokoyoo laamaa zamnarey kul ra, gandaa zamnari foo kul a na nga bataga hantum nga abacaa ra, a na bataga sanba jamaa foo kul se ngi boŋ meešennoo ra kaŋ aru kul ma tee nga hugoo boŋkoynoo de mo a ma wan nga dumoo šennoo.

2

Ester tee kokoy woy

1 Hayey wey banda ga, kokoyoo Serses futayyanoo zunbu. A hongu Wasti, hayaa kaŋ a nʼa tee nda hayaa kaŋ kayandi a se nga misoo ra. 2 Woo ga, borey kaŋ ga goy kokoyoo hugoo ra nee kokoyoo se: «Naŋ i ma woy soogo kaŋ si aru bay a ga boori ceeci kokoyoo se. 3 Kokoyoo ma korošikawyaŋ daŋ nga laamaa zamnarey kul ra. Woy soogo kaŋ ga boori, kaŋ si aru bay, i ma kate i kul kokoyoo hugoo ra, woyey hugoo ra, koyraa kaŋ kuubandi nda cete ra kaŋ ti Sus. Woyey hugoo goykaa kaŋ ti Hege, aru no kaŋ daasandi, nga ti boraa kaŋ ga kokoyoo woyey lakkal, nga no ma woy soogey lakkal. Haya kul kaŋ ga kate i ma boori, a gʼa noo i se. 4 Woy soogaa kaŋ kan ni kaŋ ti kokoyoo se ma tee kokoy woy Wasti dogoo ra.» Šennoo woo kan kokoyoo se, nga ka tee da. 5 Alyahuudu aru foo goo Sus koyraa ra, maaɲoo ti Mardoše, baaboo maaɲoo ti Yahir, Yahir baabaa ti Šimeyi, Šimeyi baabaa ti Kiš kaŋ si hun kala Benžameŋ alkabiilaa ra. 6 A goo borey ra kaŋ Nebukanezar, Babiloŋ kokoyoo nʼi ka hun Žerizalem kʼi dii ka koy, nga nda Yekoniya, Žuda gandaa kokoyoo. 7 Mardoše ka Hadasa biiri, Hadasa da no i gʼa cee nda Ester, nga hasaa ize woy no. Ester ɲaŋoo nda baaboo kul si huna. Woy soogo no kaŋ goo nda kunturu henna a ga boori. Ɲaŋoo nda baaboo buuroo banda ga, Mardoše kʼa biiri. 8 Waatoo kaŋ kokoyoo yaamaroo šennoo fatta, i na woy soogo boobo marga Sus koyraa ra, i mana talfandi kala Hege ga. Woo ra i koy nda Ester kokoyoo hugoo do kʼa talfi Hege ga kaŋ ti woyey lakkalkaa.

9 Woy soogaa kan Hege se, a hanse ka huga nda a. Haya kul kaŋ ga hin ka kate a ma boori, a nʼa noo a se nda nga ŋaahayaa nda koŋŋa iyye kaŋ i nʼi suuba kokoyoo hugoo ra. A na Ester nda nga koŋŋey daŋ woyey nongey kul ihenna ra. 10 Ester mana dumoo kaŋ ga a hun nda nga alkabiilaa har a se, zama Mardoše nka nee a se kaŋ a masʼi har. 11 Zaari kul Mardoše ga koy yaara woyey hugoo batumaa here ka dii taka kaŋ ga Ester goo, nda takaa kaŋ nda i gʼa dii.

12 Woy soogo foo kul nda a na handu woy cindi hinka (12) tee, a ga koy kokoyoo Serses do, woo ti diidaa kaŋ kayandi woyey hanseyanoo se hala i ga koy kokoyoo do. Ngi saajawyanoo se i ga handu iddu tee i ga jiyoo kaŋ ti mir yon nda handu iddu i ga haya hew kaanayaŋ nda woy jiiyaŋ daŋ ngi ga. 13 Waati foo woy soogaa waatoo too kaŋ ga a ga hima ka koy kokoyoo do, haya kul kaŋ a nʼa wiri i ga, i nʼa noo a se hala a mʼa ka hun woyey hugoo do ka koy kokoyoo hugoo do. 14 Cijinoo ra a ga koy, subbaahoo ra a ga koy woy hugu tana ra ka talfandi Šašgaz ga, aru no kaŋ daasandi kaŋ ga kokoyoo wahayey lakkal. Woy soogaa si yee koyne ka koy kokoyoo do nda manʼti kokoyoo nkʼa cee nda maaɲoo a ma kaa nga do. 15 Ester manʼti kala Mardoše hasaa, Abihayel ize woyoo, Mardoše ka Ester biiri. Waatoo kaŋ ra Ester waatoo too ka koy kokoyoo do, Ester na Hege kaŋ daasandi, kaŋ ga huga nda kokoyoo woyey hugoo hãa nda haya kul kaŋ nga ga hima kʼa zaa nga bande. Ester kan borey kul se kaŋ dii a. 16 I na Ester ka koy kokoyoo Serses do kokoy hugoo ra nga laamaa jiiri iyyantoo handu woyantoo (10to), maanaa Tebet handoo ra. 17 Kokoyoo baa Ester ka bisa woyey cindey kul, Ester kan a se, nga takaa kan a se ka bisa woy soogey kul kaŋ si aru bay. Woo ga, a na kokoy fuulaa daŋ boŋoo ga, a nʼa tee kokoy woy Wasti dogoo ra. 18 Kokoyoo na hoyandi beeri tee nga gandaa boŋkoyney kul se nda nga borey kul se, Ester hoyandoo no. A kumandi gandaa zamnarey se ngi alkaasoo hayoo ra, a nʼi noo gomniyaŋ kaŋ ga kokoyoo kabedoonaa cebe.

19 I yee koyne cee hinkantoo ka woy soogey kaŋ si aru bay marga, woo gar Mardoše goo ma goro kokoyoo hugoo miɲoo ga. 20 Hala sohõ Ester mana dumoo har kaŋ ga nga hun, a mana nga alkabiilaa har sanda takaa kaŋ nda Mardoše nʼa har a se waatoo kaŋ a gʼa biiri.

Mardoše bay hawandifutaa ga kaŋ ga baa ka tee

21 Han foo Mardoše goo ma goro kokoyoo hugoo miɲoo ga, kokoyoo goykaw hinka kaŋ daasandi kaŋyaŋ ti Bigtaŋ nda Tereš kaŋ goo borey ra kaŋ ga hugoo jindoo lakkal hanse ka futu, i baa ngi ma kokoyoo Serses wii tuguyan ra. 22 Mardoše bay i ga, a na alhabaroo bayrandi Ester se, Ester nʼa too kokoyoo do Mardoše maaɲoo ga. 23 Kokoyoo ceeci ka dii wala cimi no, a gar cimi no. I na aru hinkaa deeji bundu ga kʼi wii. I nʼa hantum taarikey citaaboo ra kokoyoo jinoo ra.

3

Yenje huru Haman nda Mardoše game

1 Hayey wey banda ga, Kokoyoo Serses na Hamedata kaŋ ti Agag boro izʼaroo Haman beerandi. A nʼa jer kʼa gorandi nga gandaa boŋkoyney kul boŋ. 2 Kokoyoo borey kul kaŋ goo kokoyoo hugoo miɲoo ga gunguma ka sonbu Haman jine, zama yaamar no kaŋ kokoyoo nʼa noo. Amma Mardoše mana gunguma ka sonbu. 3 Kokoyoo borey kaŋ goo kokoyoo hugoo miɲoo ga nee Mardoše se: «Macin se nʼga kokoyoo yaamaroo hoo?» 4 Waati kul i ga woo har a se, amma a si haŋajer i se. Woo ga, i nʼa har Haman se ka dii wala Mardoše ga cindi nga hayaa kaŋ a nʼa har ga, zama a nka nee i se kaŋ Alyahuudu ti nga. 5 Haman dii kaŋ Mardoše si gunguma ka sonbu nga jine, Haman too nda futay. 6 I nʼa bayrandi kaŋ Mardoše manʼti kala Alyahuudu. Woo se a nee nga boŋ se kaŋ Mardoše hinne si nga dukuroo kaa. A na taka ceeci ka Mardoše dumoo kul tuusu, maanaa Alyahuudey kul kaŋ goo Serses laamaa ra. 7 Jiiroo handu jinaa kaŋ ti Nisaŋ handoo, kokoyoo Serses laamaa jiiri woy cindi hinkantoo (12to) ra, Haman na alkurraa kar kaŋ se i ga nee Pur ka dii wala zaari foo nda handu foo no ma boori hayey kaŋ nga ga baa kʼi tee i se. Alkurraa kaŋ handu woy cindi hinkantoo (12to) ga kaŋ ti Adar.

Haman soolu nga ma Alyahuudey tuusu kʼi benandi

8 Haman nee kokoyoo Serses se: «Dumi foo goo ni gandaa kul bande, ni laamaa zamnarey kul ra. Ngi yaamarey nda dumi kul wanoo si hima, i si boŋdum kokoyoo yaamar kul se. Nʼsi hima ka borey wey naŋ yaada, nafaw sii ma ne a ra. 9 Nda ni baa, kokoyoo, ma yaamar hantum kʼa fattandi kaŋ ga nee kaŋ i mʼi halaci kʼi tuusu. Nda woo teendi, ay ga nzorfu kaaray ton zangu hinza (300) noo borey se kaŋ ga kokoyoo goyey juwal i mʼi jisi kokoyoo alman jisidogoo ra.» 10 Kokoyoo na nga korbaa kaŋ ga nga tammaasaa goo kaa kʼa noo Haman se kaŋ ti Hamedata izʼaroo, Agag boro no, Alyahuudey torrokaa no. 11 Kokoyoo nee Haman se: «Gaabu nzorfu kaaraa ga. Haya kaŋ kan ma ne mʼa tee dumoo din se.»

12 Jiiroo handu jinaa zaari woy cindi hinzantoo (13to) ra, i na kokoyoo hantumkey cee. I na Haman yaamaroo kul hantum kʼa sanba kokoyoo hinoo borey se, nda laamaa zamnari foo kul goforneroo se, nda jama foo kul boŋkoyney se. I nʼa hantum laamaa zamnari foo kul se nga abacaa ra, jamaa foo kul nga boŋ meešennoo ra. I manʼa hantum kala kokoyoo Serses maaɲoo ga ka nga tammaasaa daŋ a ga. 13 Dontokawyaŋ na batagawey ka koy kokoyoo laamaa zamnarey kul ra, ka nee kaŋ i ma Alyahuudey kul halaci, kʼi wii kʼi tuusu, kʼa dii za aru sooga hala aru žeena, nda zanka, nda woy, woo kul ma teendi zaari folloku ra, handu woy cindi hinkantoo (12to) zaari woy cindi hinzantoo (13to) ra, maanaa Adar handoo ra. I ma ngi almanoo taa sanda alganiima. 14 Batagaa berandi foo ga hima ka koy laamaa zamnari foo kul ra sanda yaamar jamaa kul se hala i ma soolu zaaroo din se. 15 Kokoyoo šennoo ga, dontokey cahã ka fatta. Yaamaroo harandi koyraa kaŋ kuubandi nda cete ra kaŋ ti Sus. Kokoyoo nda Haman goro ka haŋ, woo gar Sus koyraa borey lakkaley ɲaami.

4

Mardoše nʼa wiri Ester ga, a ma Alyahuudey faaba

1 Waatoo kaŋ Mardoše maa hayaa kul kaŋ teendi, a na nga bankaarawey kottu, a na saaku kasa daŋ nga ga ka boosu gum nga ga ka fatta ka koy koyraa gamoo ra, a ga jinde jer ka hanse ka yooyo. 2 A koy hala kokoyoo hugoo miɲoo tenje, zama boro kaŋ ga saaku goo si hima ka too kokoyoo hugoo miɲoo ga. 3 Laamaa zamnari foo kul kaŋ ra kokoyoo yaamaroo šennoo too, a tee Alyahuudey se binemarayyan beeri, i meehaw, i ga hẽe, i ga yooyo, iboobo kani saaku kasa ga nda boosu ra.

4 Koŋŋey nda arey kaŋ daasandi kaŋ ga goy Ester se kaa a do ka alhabar tee a se. Ester binoo hanse ka dunbu. A na bankaarayyaŋ sanba Mardoše se hala a ma saakoo kaa ka bankaarawey daŋ. Amma Mardoše mana yadda. 5 Woo ga, Ester ciya Hatak se kaŋ ti arey kaŋ daasandi kaŋ ga goy a se affoo. A nʼa yaamar a ma koy Mardoše do ka bay macin ka tee, macin ti addaliloo. 6 Hatak fatta ka koy Mardoše do koyraa farroo ra kokoyoo hugoo miɲoo tenje. 7 Mardoše na hayaa kul kaŋ i nʼa tee nga se har a se, nda mo nzorfu kaaraa hinnaa hunday kaŋ Haman na nga allaahidoo zaa kaŋ nga gʼa daŋ kokoyoo alman jisidogoo ra hala Alyahuudey ma duu ka tuusandi ka dere. 8 Yaamaroo kaŋ hantumandi kaŋ fatta Sus koyraa ra, Alyahuudey halaciyanoo se, a na nga mo noo a se hala a ma koy a cebe Ester se ka alhabar daŋ a ra. Mardoše nka daŋ Ester ma koy kokoyoo do ka alhormo wiri a ga kʼa suurandi nga dumoo se. 9 Hatak koy Mardoše šenney too Ester do. 10 Ester na Hatak donto a ma koy nee Mardoše se: 11 «Kokoyoo borey, nda nga laamaa zamnarey borey ga bay kaŋ ašariya goo no kaŋ ti boro kul kaŋ no, a ma tee aru wala woy kaŋ koy kokoyoo kunehere batumaa ra, ka gar i manʼa cee, boraa ga wiiyandi, nda manʼti kokoyoo ka nga kokoytaraa goboo kaŋ ti wura šerre a se. Haya kaŋ ti agay, ay jirbi waranza (30) kaŋ ay mana ciyandi ka koy kokoyoo do.» 12 I na Ester šenney har Mardoše se. 13 Mardoše nʼi noo zaabi i ma koy a har Ester se ka nee: «Masi hongu kaŋ ni hinne ga hallasi Alyahuudey kul ra, zama ni goo kokoyoo hugoo ra. 14 Nda mana haya kul har hayaa woo ra, Alyahuudey hallasiroo nda ngi feeriyanoo ga hun i se nongu foo here, woo ga, ni nda ni baabaa hugoo ga dere. Koyne mo may no ma bay wala manʼti waatoo woo da se ni tee kokoy woy?» 15 Ester daŋ ka Mardoše zaabi ka nee: 16 «Koy Alyahuudey kul marga kaŋ goo Sus koyraa ra. War ma meehaw ya ne, cijin nda zaari war masi ŋaa, war masi haŋ hala jirbi hinza. Agay mo nda ay koŋŋey ga meehaw. Nda woo teendi, ay ga koy kokoyoo do, ba nda ay si hima ka koy ašariyaa maaganda. Nda ay ga hima ka wiiyandi, ya wiiyandi.» 17 Mardoše koy, a nʼa tee nda takaa hunday kaŋ nda Ester nʼa har a se.

5

Ester na kokoyoo nda Haman hoyandi

1 Jirbi hinzantoo ga, Ester na nga kokoy woy darbawey daŋ nga ga ka koy kokoyoo hugoo kunehere batumaa ra, kokoyoo hugoo tenje. Woo gar kokoyoo goo ma goro nga kokoy gorodogoo ra kokoy hugoo ra ka hugoo miɲoo tenje. 2 Waatoo kaŋ kokoyoo dii Ester a ga kay batumaa ra, a kan a se. Kokoyoo na nga kokoytaraa goboo kaŋ ti wura šerre Ester se. Ester man ka tuku goboo boŋoo do.

3 Kokoyoo nee a se: «Macin ka tee, kokoy woyoo Ester? Macin no nʼga baa? Ba nda kokoytaraa jere faa no, ay gʼa noo ma ne.» 4 Ester nʼa zaabi ka nee: «Nda kokoyoo yadda, ŋaahayaa kaŋ ay nʼa hanse ma ne, kokoyoo, hõ ni nda Haman ma kaa cere bande ka ŋaa.» 5 Kokoyoo nee: «Wa cahã ka koy ciya Haman se hala ir ma hayaa tee kaŋ Ester nʼa har.» Kokoyoo nda Haman kaa Ester hoyandoo ra. 6 Alaneb hari mooro haŋyanoo waati kokoyoo nee Ester se: «Aywa, macin no nʼga baa? Nʼga duu a. Macin no nʼgʼa wiri? Ba nda kokoytaraa jere faa no, nʼga duu a.» 7 Ester zaabi ka nee: «Hayaa kaŋ ay ga baa yʼa wiri ti: 8 nda ay duu kokoyoo do alhormo, nda a ga tee kokoyoo se a ma yadda hayaa ga kaŋ ay gʼa har, kokoyoo nda Haman ma kaa hoyandoo ra kaŋ ay gʼa tee war se, nda woo tee, suba, hayaa kaŋ kokoyoo nʼa har, ay gʼa tee.»

Haman hawandifutay Mardoše ga

9 Hanoo woo, Haman fatta nda ɲaali nda binekaanay. Dogoo din da Haman dii Mardoše kokoyoo hugoo miɲoo ga. Mardoše mana tun, a mana hunbur a jine. Woo ga, Haman hanse ka futu Mardoše se. 10 Amma a na nga boŋ dii, a koy nga hugoo do. A donto ka ciya nga cerey nda nga wandoo Zereš se i ma kaa. 11 Haman filla i se haya kaŋ ti alman beeroo kaŋ goo nga se, nda izʼarey hinnaa, nda takaa kul kaŋ nda kokoyoo na nga jer boŋkoyney nda kokoyoo borey kul jine. 12 A nee i se: «A mana ben, agay hinne nda kokoyoo no kokoy woyoo nʼir cee hoyandoo ra. Suba mo, agay nda kokoyoo no a nʼir cee nga do. 13 Amma woo kul manʼti baffoo ya ne kullihinne ay ga dii Alyahuudoo woo ga goro kokoyoo hugoo miɲoo ga.» 14 Nga wandoo Zereš nda nga cerey kul nee a se kaŋ hayaa kaŋ a ga hima kʼa tee manʼti kala ka bundu kuku kaŋ goo nda kabe daaru woyguu (50) tee, de suba a ma nee kokoyoo se kaŋ a ma Mardoše deeji bundoo ga. Woo ga, a ma koy nda ɲaali hoyandoo dogoo ra. Šennoo woo kan Haman se. A na bundoo tee.

6

Kokoyoo na Mardoše beerandi

1 Cijinoo din kokoyoo mana hin ka jirbi, a nee kaŋ i ma kate nga se tiiraa kaŋ ra hayey kaŋ teendi zaari kul ga hantumandi, i kate a kʼa caw a se. 2 I dii kaŋ a hantumandi tiiraa din ra kaŋ Mardoše na aru hinkaa kaŋ daasandi kaŋyaŋ ti Bigtaŋ nda Tereš fatawandi. Ngi no ma hugoo jindoo lakkal, i nka baa ngi ma kokoyoo Serses wii tuguyan ra. 3 Kokoyoo nee: «Macin ti jeeraa nda beeraa kaŋ i nʼa daŋ Mardoše ga woo maaganda se?» Kokoyoo goykaw aru soogey nee a se: «Haya kul mana teendi a se.» 4 Kokoyoo nee: «May bara batumaa ra?» A gar Haman no ka too kate kokoyoo taray batumaa ra hala nga mʼa wiri kokoyoo ga, a ma Mardoše deeji bundu kukoo ga kaŋ nga nʼa hanse a se. 5 Kokoyoo goykey nee: «Haman bara batumaa ra.» Kokoyoo nee: «A ma huru!» 6 Haman huru, kokoyoo nee a se: «Nda kokoyoo ga baa nga ma boro beerandi, macin no a ga hima kʼa tee a se?» Haman nee nga boŋ se: «May no kokoyoo ga baa nga mʼa beerandi nda manʼti agay?» 7 Haman nee kokoyoo se: «Nda kokoyoo ga baa nga ma boro beerandi, 8 i mma hima ka kokoyoo bankaaray kaŋ kokoyoo nʼa daŋ ka bisa, daŋ a ga, kʼa noo bari kaŋ ga kokoyoo kaaru ka bisa, kokoy fuulaa huru baryoo boŋoo ra ka bisa. 9 Kokoy bankaaraa nda baryoo, i mʼi daŋ boŋkoyni foo kaboo ra. Nda bankaaraa huru boraa kaŋ kokoyoo ga baa nga mʼa beerandi jindoo ra, i mʼa kaarandi baryoo ga, i mʼa ka yaara koyraa farroo ra, i ma kaati jinoo ra ka nee: ‹Woo si teendi kala boro se kaŋ kokoyoo ga baa nga mʼa beerandi!›»

10 Kokoyoo nee Haman se: «Cahã, bankaaraa nda baryoo zaa nda takaa kaŋ nda nʼnʼa har, mʼa tee Alyahuudoo Mardoše se kaŋ goo ma goro kokoyoo hugoo miɲoo ga. Hayey kul kaŋ nʼnʼi har, ba affoo masi kuma.» 11 Haman na kokoyoo bankaaraa zaa, a na baryoo dii, a na bankaaraa daŋ Mardoše jindoo ra, a nʼa kaarandi baryoo ga kʼa ka yaara koyraa farroo ra. A ga kaati jinoo ra, a ga nee: «Woo si teendi kala boro se kaŋ kokoyoo ga baa nga mʼa beerandi!» 12 Woo banda ga, Mardoše willi kokoyoo hugoo miɲoo ga, Haman zuru ka koy nga hugoo do nda binehẽeni, boŋoo ga guma haawi se. 13 Haman koy hayaa kul kaŋ duu nga filla nga wandoo Zereš nda nga cerey kul se. Nga hoyraykey nda nga wandoo Zereš nee a se: «Mardoše woo kaŋ jine ni šintin ka haw nda Alyahuudu no, nʼsi hin a se haya kul, a ben ma ne a here.» 14 I goo ma šelaŋ a se da kaŋ arey kaŋ daasu kaŋ ga goy kokoyoo se ne ma kaa. I na Haman cahãndi ngi ma koy hoyandoo ra kaŋ Ester nʼa tee.

7

Haman kaynandiyanoo nda nga buuroo

1 Kokoyoo nda Haman too kate kokoy woyoo Ester hoyandoo ra. 2 Zaari hinkantoo ra, waatoo kaŋ kokoyoo ga alaneb hari mooraa haŋ, a nee Ester se: «Macin no nʼga baa, kokoy woyoo Ester? Nʼga duu a! Macin no nʼgʼa wiri? Ba nda kokoytaraa jere faa no, nʼga duu a.» 3 Kokoy woyoo Ester zaabi ka nee: «Nda ay duu ni do alhormo, kokoyoo, nda a tee ma ne, ay si baa kala mʼay hundoo hallasi, ay gʼa wiri mo, mʼay dumoo hallasi! 4 Zama agay nda ay dumoo nka neerandi, i ga baa ngi mʼir halaci kʼir tuusu kʼir benandi! Nda a gar ir nka neerandi sanda baɲɲa nda koŋŋa, ay si haya kul har, zama ir zaraboo si too kokoyoo farawoo.» 5 Kokoyoo Serses šelaŋ ka nee kokoy woyoo Ester se: «May no? Man boraa kaŋ yadda ka hamaaninaa woo tee?» 6 Ester nee: «Ir torrokaa, ir iberoo manʼti kala Haman, boro laalaa woo!» Woo ga, Haman jijiri nda hunburay kokoyoo nda kokoy woyoo jine. 7 Kokoyoo too nda futay, a hun hoyandidogoo ra, a koy kokoy hugoo saddiɲaa ra. Haman cindi no din a ga kokoy woyoo Ester suurandi a ma nga hundoo naŋ nga ra, zama a dii kaŋ kokoyoo na bone kayandi nga se. 8 Kokoyoo hun saddiɲaa ra ka willi kate hoyandoo dogoo ra waatoo hunday kaŋ Haman goo ma nga boŋ warra kargaa ga kaŋ boŋ Ester goo. Kokoyoo nee: «Koyne mo ni mma kaŋ kokoy woyoo ga ay jinoo ra, ay hugoo ra!» Harfey wey mana hun kokoyoo miɲoo ra ka ben kaŋ i na Haman moɲey haw. 9 Woo ga, kokoyoo jine, Harbona, arey kaŋ daasu affoo nee: «Bundu kukoo hunday goo no kaŋ Haman nʼa hanse nga do Mardoše se kaŋ šelaŋ kokoyoo gomnoo se. Bundu kukoo kuuroo ti kabedaaru woyguu (50).» Kokoyoo nee kaŋ i ma Haman deeji a ga. 10 I na Haman deeji bundoo ga kaŋ a nʼa hanse Mardoše se. Woo ra kokoyoo futayyanoo zunbu.

8

1 Han follokaa din da ra, kokoyoo Serses na Haman, Alyahuudey torrokaa hugoo noo kokoy woyoo Ester se. Mardoše kaa kokoyoo do, zama Ester na hayaa har kokoyoo se kaŋ Mardoše ga ti a nga se. 2 Woo ga, kokoyoo na nga korbaa kaŋ ga nga tammaasaa goo kaa kaŋ a nʼa taa Haman kone, a nʼa noo Mardoše se. Ester mo na Mardoše tee Haman hugoo jineboraa.

Ašariyaa kaŋ kokoyoo nʼa fattandi Alyahuudey gomnoo se

3 Woo banda ga, Ester šelaŋ kokoyoo se koyne, a kaŋ cewey cire, a ga hẽe, a gʼa suurandi kaŋ goy futaa nda hawandifutaa kaŋ Agag boraa Haman nʼi kayandi nga mʼi tee Alyahuudey se, kokoyoo mʼi hasara. 4 Kokoyoo na nga kokoytaraa goboo kaŋ ti wura guuroo šerre Ester se. Ester tun nga boŋ ga ka kay kokoyoo jine. 5 A nee: «Nda a kan kokoyoo se, nda ay duu ni do alhormo, nda a ga tee ma ne, nda ay ga kan kokoyoo se, Hamedata izʼaroo Haman kaŋ ti Agag boro, hawandifutaa kaŋ a nʼa hantum Alyahuudey ga ka nee kaŋ i kul ma halacandi kokoyoo laamaa zamnarey kul ra, kokoyoo ma hantum ka hantumoo din kaa. 6 Taka foo nda ay ga hin ka dii bone ga kaŋ ay dumoo ga? Taka foo nda ay ga hin ka dii ay borey ga dere?»

7 Kokoyoo Serses nee kokoy woyoo Ester nda Alyahuudoo Mardoše se: «Ay na Ester noo Haman hugoo, nga a deejandi bundu kuku ga, zama a baa nga ma Alyahuudey halaci. 8 Sohõ, kokoyoo maaɲoo ga, war hunday ma hantum haya kaŋ kan war se Alyahuudey se, war ma kokoyoo tammaasaa daŋ a ga. Zama hantum kaŋ teendi kokoyoo maaɲoo ga, de nga tammaasaa goo a ga, hantumoo din si hin ka tun.»

9 Waatoo din da ra, i na kokoyoo hantumkey cee i ma kaa jiiroo handu hinzantoo kaŋ ti Siwaŋ handoo, jirbi waranka cindi hinzantoo (23to) ra. Haya kul kaŋ Mardoše nʼa har, i gʼa hantum Alyahuudey se, nda hinoo borey, nda gofornerey, nda boŋkoyney kaŋ goo kokoyoo laamaa zamnari zangu nda waranka cindi iyyaa (127) ra se, kʼa dii Endu ka koy Ecopi. Laama zamnari foo kul wanoo i nʼa hantum nda nga abacaa nda nga boŋ meešennoo ra. I na Alyahuudey mo wanoo hantum ngi abacaa nda ngi boŋ meešennoo ra. 10 I na batagawey hantum kokoyoo Serses maaɲoo ga, i na kokoyoo tammaasaa daŋ i ga, i nʼi noo dontokawyaŋ se i ma koy nda ey bariyaŋ ga, i mana žigi kala kokoyoo bari cahãnteyaŋ boŋ ka koy. 11 Batagawey ra, i daŋ kaŋ kokoyoo nee kaŋ koyra foo kul ra Alyahuudey ga hin ka marga ka wongu ka ngi boŋ hallasi. A nee kaŋ dumi kul wala laamaa zamnari kul kaŋ borey kaa kʼi wongu, Alyahuudey ga hin kʼi kar kʼi halaci hala i ma ben. I ga hin ka ngi iberey woyey nda izey wii, ka ngi kabehayey zaa. 12 Yaamaroo woo, zaari folloku no a ga tee, kokoyoo Serses laamaa zamnarey kul ra, handu woy cindi hinkantoo (12to) kaŋ ti Adar handoo jirbi woy cindi hinzantoo (13to) ra. 13 Hantumoo ga hima ka koy laamaa zamnari foo kul ra, a ma tee ašariya, dumey kul ma maarʼa, kaŋ Alyahuudey ga soolu hanoo din ka ngi boŋ faasa ngi iberey ra. 14 Dontokey kaŋ kaaru kokoyoo bari cahãntey ga, i cahã ka fatta ka koy nda takaa kaŋ kokoyoo nʼa har. I na yaamaroo har koyraa kaŋ kuubandi nda cete mo ra kaŋ ti Sus.

15 Mardoše hun kokoyoo do. Kokoy bankaaray kaŋ teendi nda šukka bula nda leŋ kaaray goo jindoo ra, wura kokoy fuula beeri goo boŋoo ra, burmusu kaŋ teendi nda šukka baana nda iciray henna goo a ga. Sus koyraa kul goo ɲaali beeri ra, i yafarhã. 16 Alyahuudey goo ɲaali nda binekaanay ra, i yafarhã, i duu beeray. 17 Laamaa zamnari foo kul, nda koyra foo kul, nda nongu kul kaŋ ra kokoyoo yaamaroo šennoo too, a tee Alyahuudey se ɲaali nda yafarhã, nda hoyandi nda jingar. Alyahuudey hunburay se, gandaa jamawey ra, boro boobo na ngi boŋ tee Alyahuudu.

9

Alyahuudey hin ngi iberey

1 Jiiroo handu woy cindi hinkantoo (12to) kaŋ ti Adar handoo, nga jirbi woy cindi hinzantoo (13to) ra, šennoo kaŋ kokoyoo nʼa hantum, hanoo din no a ga šintin ka goy. Hanoo din, Alyahuudey iberey mma hongu kaŋ ngi ga duu i ga hinay, amma hayaa bere. Alyahuudey no ka hin borey kaŋ ga konna ey. 2 Alyahuudey koyrawey ra, kokoyoo Serses laamaa zamnarey kul ra Alyahuudey na cere marga ka kaŋ borey ga kaŋ ga baa ngi mʼi halaci. Amma boro kul mana hin ka kay jiney ra, zama dumey kul borey nka hunbur Alyahuudey. 3 Laamaa zamnarey boŋkoyney kul, nda hinoo borey, nda gofornerey, nda borey kaŋ ga huga nda kokoyoo almušakkawey na Alyahuudey faaba, zama i kul hunbur Mardoše. 4 Mardoše tee boro kayante kokoyoo hugoo ra. Nga maaɲoo goo laamaa zamnarey kul ra, zama boro no kaŋ mma koy de a ga duu gaabi.

5 Woo ga, Alyahuudey na ngi iberey kul kar nda takuba, i nʼi wii, i nʼi derandi. I na haya kaŋ kan i se tee borey se kaŋ ga konna ey. 6 Sus koyraa kaŋ kuubandi nda cete ra, Alyahuudey na aru boro zangu guu (500) halaci kʼi wii. 7 I na Paršandata, nda Dalfoŋ, nda Aspata mo wii, 8 nda Porata, nda Adaliya, nda Aridata, 9 nda Parmašta, nda Arizay, nda Ariday, nda Wayezata. 10 Wey ti Hamedata izʼaroo Haman, Alyahuudey torrokaa, izʼaru woyaa (10). Amma i mana too alganiimaa do.

11 Zaari follokaa din da ra, boro hinnaa kaŋ buu Sus, alhabaroo too kokoyoo do. 12 Kokoyoo nee kokoy woyoo Ester se: «Sus koyraa ra, Alyahuudey wiiya, i na boro zangu guu (500) halaci nda Haman izʼaru woyaa (10). May no ma bay haya kaŋ no i nʼa tee laamaa zamnari jerey ra! Macin no nʼga baa? Nʼga duu a. Macin no nʼga wiri koyne? Nʼga duu a.» 13 Ester nee: «Nda kokoyoo yadda, woo kaŋ Sus Alyahuudey nʼa tee hõ, i ma nga cine tee suba, de mo i ma Haman izʼaru woyaa (10) deeji bundu kuku ga.» 14 Kokoyoo nee kaŋ i mʼa tee. Yaamaroo feendi Sus, i na Haman izʼaru woyaa (10) deeji. 15 Sus Alyahuudey na cere marga Adar handoo jirbi woy cindi taacantoo (14to) ra, i na boro zangu hinza (300) wii. Amma i mana too alganiimaa do.

16 Alyahuudey cindey kaŋ goo kokoyoo laamaa zamnari jerey ra, ngi mo na cere marga ka ngi iberey wongu, ka ngi hundey hallasi, ka duu ngi boŋ. I na boro zenber woyye cindi guu (75.000) wii borey ra kaŋ ga konna ey. Amma i mana too alganiimaa do. 17 Woo mana teendi kala Adar handoo jirbi woy cindi hinzantoo (13to) ra. Jirbi woy cindi taacantoo (14to) i hunanzam, i nʼa tee hoyandi nda ɲaali zaari. 18 Haya kaŋ ti Sus koyraa Alyahuudey, i na cere marga handoo jirbi woy cindi hinzantoo (13to) nda woy cindi taacantoo (14to) hane. Handoo jirbi woy cindi guwantoo (15to) hane i hunanzam, i nʼa tee hoyandi nda ɲaali zaari. 19 Woo maaganda se, Alyahuudey kaŋ goo saajoo ra, nda wey kaŋ goo koyrawey ra kaŋ sii nda cete ga Adar handoo jirbi woy cindi taacantoo (14to) tee ɲaali zaari, nda hoyandi nda jingar kaŋ ra boro ga gomni sanba nga ceroo se.

Zaari kayandi ka tee jingar

20 Mardoše na woo hantum batagayaŋ ra kaŋ a nʼi sanba Alyahuudey kul se kokoyoo Serses laamaa zamnarey kul ra, imaaney nda imoorey. 21 A nee i se kaŋ jiiri kul i ma Adar handoo jirbi woy cindi taacantoo (14to) nda nga jirbi woy cindi guwantoo (15to) kayandi kʼi tee jingar zaari, 22 zama zaarey wey cine ra, Alyahuudey duu ngi boŋ ngi iberey ra. Handoo woo ra, ngi binehẽenoo bere ka tee ɲaali, ngi bonaa bere ka tee ɲaali zaari. A nee i se kaŋ i ma haney din kayandi kʼi tee hoyandi zaari, nda ɲaali zaari, nda ka gomni tee cere se, ka talkey gaakasinay. 23 Woo kaŋ Mardoše nʼa har, Alyahuudey nʼa tee nda takaa din da. Hoyandoo kaŋ i šintin kʼa tee, tee alaada.

24 Hamedata izʼaroo Haman kaŋ ti Agag boro, kaŋ ti mo Alyahuudey kul torrokaa, kaŋ kayandi nga ma Alyahuudey kul tuusu, a na Pur cetaw, maanaa ka alkurra kar ka gunandi ka dii, ka Alyahuudey lakkaley tunandi kʼi halaci. 25 Amma waatoo kaŋ šennoo too kokoyoo do, a hantum ka nee kaŋ hawandifutaa kaŋ a nʼa kayandi Alyahuudey se ma zunbu a boŋ! I nʼa deeji bundu kukoo ga, nga nda nga izʼarey. 26 Woo maaganda se, i ga nee haney din se «Purim» kaŋ si hun kala Pur kalimaa ra (maanaa «alkurra»). Hayaa kul kaŋ hantumandi batagaa woo ra maaganda se, nda woo kaŋ i dii a, nda woo kaŋ duu ey, 27 Alyahuudey nʼa kayandi kʼa tee alaada kaŋ si tun ngi hayroo se nda borey kaŋ ga tonton i ga se. Jiiri kul i ga zaari hinkaa woo jingar ka sawa nda hantumoo nda waatoo kaŋ kayandi i se. 28 Zaarey wey ga tee hongandihaya, ka tee jingar alwadda ka kaa alwadda, alaayan beeri foo kul ra, nda laamaa zamnari foo kul ra, nda koyra foo kul ra. Purim zaarey wey manʼti kala haya kaŋ si ben Alyahuudey do, jingaroo si dere ngi haroo nda cere game.

29 Kokoy woyoo Ester kaŋ ti Abihayel ize woy nda Alyahuudoo Mardoše na ngi hinoo kul daŋ ka Purim bataga hinkantoo kayandi kʼa noo gaabi. 30 I na batagawey wey kaŋ ra alaafiya šenni nda lakkalkanay šenni goo sanba Alyahuudey kul se kaŋ goo kokoyoo Serses laamaa zamnari zangu nda waranka cindi iyyaa (127) ra. 31 A na yaamar noo Alyahuudey se kaŋ i ma Purim jingaroo tee alwaatoo kaŋ Alyahuudoo Mardoše nda kokoy woyoo Ester nʼa kayandi ra. Yaamaroo woo teendi ngi nda ngi hayroo se, waatey kaŋ i ga meehaw, i goo binemarayyan ra. 32 Ester yaamaroo woo ga Purim jingaroo kayandiroo hakiikandi, i nʼa hantum tiiraa woo ra kʼa jisi.

10

Mardoše duu hinay beeri

1 Kokoyoo Serses na alkaasi daŋ nga gandaa borey ga nda jamaa kaŋ goo teekoo gungey ra. 2 Serses teegoy gaabantey nda nga wongaaritaraa fillaa, nda takaa kaŋ nda a na Mardoše noo beeray, wey kul hantumandi Med nda Pers kokoyey teegoyey citaaboo ra. 3 Zama Alyahuudoo Mardoše tee boraa kaŋ ga kaa kokoyoo dumaa ga nga hinoo ra. Nga ti Alyahuudey kul boro beeroo. Nga armey jamaa ga bagʼa. A ga baa nga jamaa gomnoo, a ga goy hala nga dumoo kul ma duu alaafiya.

Ayuba

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Ayuba citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Ayuba citaaboo, Ayuba kaŋ ti boro šerrante laadirante kissaa no a gʼa filla. Amma Irkoy yadda bone beeriyaŋ ma kaŋ a ga. Ayuba cere hinza kaa a do, i na jirbi iyye tee i mana hin ka šelaŋ a se binemarayyan maaganda. Woo banda ga, Ayuba na šennoo zaa ka šelaŋ hayaa kaŋ duu nga ga, a nimsi nda haya kaŋ se nga huru aduɲɲa ra.

Citaaboo jere beeroo kul si šelaŋ kala boyraa kaŋ huru Ayuba nda nga cere hinzaa game kaŋ ti Elifaz, nda Bildad, nda Sofar. Elifaz ga šelaŋ, Ayuba gʼa zaabi. Bildad ga šelaŋ, Ayuba gʼa zaabi. Sofar ga šelaŋ, Ayuba gʼa zaabi. I baa ngi ma Ayuba hakiikandi kaŋ boro kul si zarabi nda manʼti ifutu no a nʼa tee. I nee kaŋ Ayuba ga zarabi, zama a nka goy futu tee. Amma Ayuba ga bayrandi kaŋ nga ga henan.

Citaaboo ra, takaa kul kaŋ nda Ayuba zarabi, a torro, amma woo kul ra, Ayuba mana zunubu tee.

Woo banda ga, boro tana ga šelaŋ kaŋ se i ga nee Elihu, a gay a ga šelaŋ. A bayrandi kaŋ Irkoy ga boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo. A nee kaŋ a ga tee waati ra boro šerrante ma zarabi, zama Irkoy ga nga tamey sii, a gʼi jarraba, kʼi aladabu.

Citaaboo benantaa ra, Irkoy ga Ayuba zaabi. Irkoy na Ayuba noo cimi nga cerey ga. Irkoy nʼa noo hayey kul kaŋ dere a se cine beeriyaŋ kaŋ ti: gaaham baani, nda ize, nda alman.

1

Ayuba diray taka hennaa

1 Aru foo cindi Utus gandaa ra kaŋ maaɲoo ti Ayuba. Aroo woo manʼti kala boro kaŋ ga laadir a ga šerre, a ga hunbur Irkoy, a ga nga boŋ moorandi ifutu. 2 A goo nda izʼaru iyye nda ize woy hinza. 3 A goo nda adabba kur, alman buuna boŋ zenber iyye (7.000), nda yoo zenber hinza (3.000), nda haw hinka-hinka kobsi zangu guu (500), nda farka woy zangu guu (500), nda tam boobo. Borey kul kaŋ goo waynahunay here aroo woo goo nda beeray ka bisa i kul.

4 Izʼarey ga cere marga ka hoyandi cere do affoo-foo, i ga ngi woyme hinzaa cee i ma kaa ka ŋaa ka haŋ ngi bande. 5 Waati kaŋ hoyandey zaarey bisa, Ayuba ga nga zankey cee kate kʼi henanandi. A mma tun subbaahi biya ka sargari kukurante kaa ngi affoo kul se, zama a mma nee nga boŋ se kaŋ a ga hin ka tee kaŋ nga izey na zunubu tee ngi biney ra ka albarka tee Irkoy se. Takaa woo no Ayuba gʼa tee waati kul.

Ayuba siiyan jinaa

6 Han foo Irkoy izʼarey kaa Abadantaa do margari ra, Šaytan mo huru i ra ka kaa margaroo ra. 7 Abadantaa nee Šaytan se: «Man ra ni hun?» Šaytan na Abadantaa zaabi ka nee: «Ya nka koy laboo windi ka yaara.» 8 Abadantaa nee Šaytan se: «Ni dii ay tamoo Ayuba wala? Nga cine sii laboo ga, aru no kaŋ ga laadir a ga šerre. A ga hunbur Irkoy, a ga nga boŋ moorandi ifutu.» 9 Šaytan na Abadantaa zaabi ka nee: «Yaada se Ayuba ga hunbur Irkoy wala? 10 Manʼti ni no ka nga, nda nga hugoo borey, nda haya kul kaŋ goo maaɲoo ga kali kʼi sutura wala? Nʼna albarka daŋ nga kabe goyoo ra, nga almaney goo gandaa kul ra. 11 Ay gʼa wiri ni ga, ni kaboo too a do, ma tuku haya kul kaŋ ti nga wane ga, sohõ da a ga ni wow kaaray.» 12 Abadantaa nee Šaytan se: «Aywa, ay na ni noo hinay haya kul kaŋ ti nga wane ga, amma ni kaboo masi tuku nga hunday ga.» Woo ga, Šaytan hun Abadantaa do.

13 Han foo, kaŋ Ayuba izʼarey nda nga ize woyey goo ma ŋaa i ga alaneb hari mooro haŋ ngi armey kul ibeeroo do, 14 boro foo kate alhabar Ayuba se ka nee a se: «Hawey mma goo ma beeri, farkey goo ma kur jerey ga, 15 Šeba gandaa boroyaŋ kaa ka kaŋ i ga, i na adabbawey dii ka koy nda ey, i na tamey wii nda takuba. Agay hinne no ka yena ka kaa ka alhabaroo har ma ne.»

16 A mma goo ma šelaŋ da kaŋ boro tana kaa ka nee: «Irkoy nuune kaŋ ka hun beenaa ra, a na almaney nda tamey ton kʼi wii. Agay hinne no ka yena ka kaa ka alhabaroo har ma ne.»

17 A mma goo ma šelaŋ da kaŋ boro tana kaa ka nee: «Kalde boroyaŋ kaŋ marga ka tee kanandi hinza, i kaŋ yoowey ga kʼi kom, i na tamey wii nda takuba. Agay hinne no ka yena ka kaa ka alhabaroo har ma ne.»

18 A mma goo ma šelaŋ da kaŋ boro tana kaa ka nee: «Ni izʼarey nda ni ize woyey mma ŋaa, i ga alaneb hari mooro haŋ ngi armey kul ibeeroo do, 19 kaŋ hew beeri kaa ka hun saajoo se banda, a na hugoo kanje taacaa kar, a kaŋ soogey boŋ, i buu. Agay hinne no ka yena ka kaa ka alhabaroo har ma ne.»

20 Woo ga, Ayuba tun nga boŋ ga, a na nga burmusoo kottu, a na nga boŋoo cebu, woo banda ga, a kaŋ laboo ra ka sujudu, 21 a nee: «Gaa koonu nda ay fatta ay ɲaa gundoo ra, ay gaa koonoo nda ay ga koy. Abadantaa ka noo, Abadantaa ka taa, albarka ma bara Abadantaa maaɲoo ga!»

22 Woo kul ra, Ayuba mana zunubu tee, a mana haya laala kul har Irkoy se.

2

Ayuba siiyan hinkantoo

1 Han foo Irkoy izʼarey kaa Abadantaa do margari ra, Šaytan mo huru i ra ka kaa margaroo ra Abadantaa do. 2 Abadantaa nee Šaytan se: «Man ra ni hun?» Šaytan na Abadantaa zaabi ka nee: «Ya nka koy laboo windi ka yaara.» 3 Abadantaa nee Šaytan se: «Ni dii ay tamoo Ayuba wala? Nga cine sii laboo ga, aru no kaŋ ga laadir a ga šerre. A ga hunbur Irkoy, a ga nga boŋ moorandi ifutu. A cindi nga laadirtaraa ga, nga no nʼgʼay tusa yʼa halaci bila addalil.» 4 Šaytan na Abadantaa zaabi ka nee: «Kuuru no ma kuuru bana! Haya kul kaŋ goo adamize se a gʼa noo hala nga hundoo ma cindi nga ra. 5 Amma ay gʼa wiri ni ga, ni kaboo taŋ ka tuku nga birey nda nga hamoo ga, sohõ da a ga ni wow kaaray!» 6 Abadantaa nee Šaytan se: «Aywa, ay na ni noo hinay a ga, amma masi too hundoo do.»

7 Woo ga, Šaytan hun Abadantaa do. A na Ayuba kar nda gaaham futta laalayaŋ kaŋ fatta kunturoo kul ga, kʼa dii za ceetaamey ga hala boŋgaasoo ga. 8 Ayuba na canbu kayra zaa ka koy goro boosu ra ka nga boŋ žiiri nda canboo.

9 Ayuba wandoo nee a se: «Ni goo ni laadirtaraa ga hala hõ! Irkoy wow ma buu!» 10 Amma Ayuba nee: «Nʼga šelaŋ sanda boro saama! Ir ga duu gomni Irkoy do, nga no ir si duu a do ifutu?» Woo kul ra, zunubu mana hun Ayuba deenoo ga.

Ayuba cere hinzaa kaa a do

11 Ayuba cere aru hinza maa bonaa kul kaŋ duu a, affoo kul hun nga do ka kaa: Elifaz kaŋ ga hun Temaŋ koyraa ra, nda Bildad kaŋ ga hun Šuwa koyraa ra, nda Sofar kaŋ ga hun Naama koyraa ra. I waafaku ka koy a do ka ngi binemaraa cebe a se, ka binoo daŋ. 12 I goo nongu mooro ra kaŋ i na ngi boŋey jer ka Ayuba honnay, i manʼa bay, i hẽe ka mundi doori. I na ngi burmusey kottu, i na labu zaa kʼa warra beene ngi boŋey boŋ. 13 I goro Ayuba bande laboo ra ka zaari iyye nda cijin iyye tee, boro kul mana ba kalima foo har a se, zama i ga dii takaa kaŋ nda a ga hanse ka maray.

3

Ayuba na nga hayandiroo hanoo danga

1 Woo banda ga, Ayuba na šennoo zaa ka nga hayandiroo hanoo danga. 2 Ayuba na šennoo zaa ka nee:

3 «Zaaroo ma halaci kaŋ ra ay hayandi,

cijinoo ma halaci kaŋ ra i nee: ‹Zankaaru gunde zandi!›

4 Hanoo din ma tee kubay!

Irkoy kaŋ goo beenaa ra masi fuuni a ga!

Gaay masi dii a ra!

5 Kubay biboo nda buuyan biyoo mʼa tee nga wane,

duula ma bara a boŋ kʼa daabu,

zaaroo ma tee kubay kʼa hunburandi!

6 Kubaa ma koy nda cijinoo din!

Yala a masi ɲaali jiiroo zaarey jerey bande,

yala a masi kabandi handey zaarey ra!

7 Nhuu, cijinoo din ma tee cijin gun,

yala ɲaali hoolo masi teendi a ra!

8 Yala zaarey dangakey mʼa danga,

ngi kaŋ ga soolu ka hari dragoŋoo tunandi!

9 Yala nga alfazaroo handarawey ma tee kubay!

Yala a ma gaay tammahã, amma a si kaa!

Yala a masi dii moo booyan!

10 Zama a mana gundoo daabu kaŋ ra ay hun,

hala ya si dii bonaa woo.

11 Macin se ya na buu ay ɲaa gundoo ra?

Macin se ay hundoo mana hun waatoo kaŋ ay ga fatta gundoo ra?

12 Macin se kanjeyaŋ duwandi kʼay zaa

macin se fafayaŋ duwandi kʼay naanandi?

13 Nda manʼti woo, hõ gar ay kani, ay ga lakkalkanay,

ay ga jirbi, ay ga hunanzam,

14 agay, nda kokoyey, nda aduɲɲa hoyraykey

kaŋyaŋ ga cinari kayranteyaŋ cin taaga ngi boŋ se,

15 nda boŋkoyney kaŋyaŋ goo nda wura,

de mo i ga ngi hugey too nda nzorfu kaaray.

16 Wala ya tee boro kaŋ si bara

sanda zanka kaŋ mana hayandi nda hundi kaŋ goo laboo cire,

sanda zanka kaŋ mana bay ka dii gaayoo.

17 No din ra boro laala ga fay nda boro farandiyan,

no din ra borey ga hunanzam kaŋ fara i sii nda gaabi.

18 Kasa-izey kul goo lakkalkanay ra,

i si yee ka maa ngi torrokaa jindoo.

19 Boro beerey nda ikaccey goo no din,

baɲɲaa feeri ka hun nga koyoo hinoo cire.

20 Macin se Irkoy ga naŋ boro zarabante ma hayandi?

Macin se a ga naŋ boro kaŋ ga dor ma huru aduɲɲa ra?

21 I ga buuyan batu, amma a si kaa,

i gʼa ceeci ka bisa alman.

22 I ga ɲaali ka yafarhã

nda a gar i nka huru saaraa ra!

23 Macin se boro kaŋ si bay nongu kaŋ ra a ga koy,

Irkoy gʼa šiita nongu kul here?

24 Ay gurzugaa huru ay ŋaayanoo dogoo ra,

ay kaatoo ga doo sanda hari.

25 Hayaa kaŋ ay ga hanse ka hunbur a, nga no ma duu agay,

hayaa kaŋ se ay jijiri no ma duu agay.

26 Lakkalkanay, nda alaafiya, nda hunanzamay sii ya ne,

zarabiyan no mʼay zaa ka kay.»

4

Elifaz na šennoo zaa

1 Elifaz kaŋ ti Temaŋ boraa na šennoo zaa ka nee:

2 «Nda boro ceeci ka šelaŋ, a ga ni dor wala?

Amma may no ma hin ka goro a mana šelaŋ?

3 Nʼna boro boobo hoyray,

nʼna kabey kaŋ fara noo gaabi,

4 Ni šenney na boro kaŋ ga baa ka kaŋ kayandi,

nʼna kanjey kaŋ taabu noo gaabi.

5 Sohõ kaŋ a too ni do nʼga binehunay.

Sohõ kaŋ woo tuku ni ga, nʼga zalba!

6 Ni Irkoy hunburaa si tee ni naanaa wala?

Ni laadirtaraa si tee ni naataa wala?

7 Ay gʼa wiri ni ga, ma hongu,

may ti boraa kaŋ ga henan kaŋ halaci?

Wala boro šerranteyaŋ kaŋyaŋ dere?

8 Woo kaŋ ay dii a manʼti kala

borey kaŋ ga ifutu beeri ka bone say,

i ga ngi hegaa tee.

9 Irkoy hunsaroo gʼi tuusu,

nga futaa hewoo gʼi halaci.

10 A ga ganjihaylaa nda ganjihoogaa kaatoo benandi,

a ga ganjihayla soogaa hiɲey kayri.

11 Ŋaayan jaŋay ga ganjihayla wii,

ganjihayla woyoo hayroo ga say.

12 Šenni ciinayandi ya ne,

ay haŋaa maa ciinaa.

13 Waati kaŋ cijin here lakkal ɲaamirey ra

bangandirey ga teendi,

waati kaŋ ra jirbi koma duu adamizey,

14 waatoo din hunburay nda jijiriyan duu agay,

ay birey kul ka jijiri.

15 Hew bisa ay ndumoo jine,

ay gaahamoo hinbirey kay.

16 Boro foo goo no,

ay si nga alhaaloo bay,

kunturu goo ay moɲey cire.

Ay maa jinde baana kaŋ ga nee:

17 ‹Adamize ga hin ka šerre ka bisa Irkoy wala?

Boro ga hin ka henan ka bisa boraa kaŋ nʼa tee wala?

18 Nda Irkoy si naanay nga tamey,

nda a ga dii laybuyaŋ nga almalaykey ra,

19 soko borey kaŋ goo labu huguyaŋ ra,

ngi kaŋ ngi asaasey sii kala labutaasi ra.

I ga mottandi sanda dusu.

20 Za subbaahi hala cijinoo ra i gʼi tee hamni,

i ga dere hala abada, boro kul si bay i ga.

21 Ngi tendaa karfoo dunbu,

i ga buu i sii nda lakkal.›»

5

1 «Aywa, kaati ka ciya!

Boro goo no kaŋ ga tuuru ma ne wala?

Boro henanantey ra, affoo se nʼga šelaŋ?

2 Zama binetunay ga saama wii,

canseyan no ma lakkal jaŋante wii.

3 Ay dii saamaa goro ka boori,

amma dogoo din da ay na nga gorodogoo danga. Ay nee:

4 ‹Yala nga izey ma jaŋ faabayan kul!

Yala i ma motti koyraa miɲoo* ga,

de mo boro kul masʼi faaba!

5 Yala heraykoyni ma nga hegaa gon,

a mʼa zaa hala karjey ga!

Yala nga almanoo ma kaŋ kumsay ra†!›

6 Bone si hun labutaasoo ra,

farayan si bagu laboo cire.

7 Adamize mana hayandi kala farayan se,

sanda takaa kaŋ nda nuune ga sar.

8 Nda a gar agay ti ni, ay ga Irkoy ceeci,

Irkoy ga ay gʼay misoo hẽe.

9 A ga haya beeriyaŋ tee kaŋ si fahamandi,

a ga kayfiyaŋ tee kaŋ si kabandi.

10 A ga ncirɲi taŋ laboo ga,

a ga hari sanba faarey ra.

11 A ga borey jer kaŋ goo ganda,

borey kaŋ biney hasara no ma hallasi.

12 A ga hiilantey anniya futawey hasara,

kabey si hin ka teegoy boryo tee.

13 A ga lakkalkoyney dii nda ngi boŋ carmaa,

boro šiirantey hoyraa ga cahã ka hasara.

14 I ga sawa nda kubay zaari kaaray ra,

i ga dadaba zaarikay ni mma nee kaŋ cijinoo no.

15 Amma a ga talkaa hallasi takuba ra kaŋ ga hun miɲey ra,

nda gaabikoynoo kaboo ra.

16 Naata goo jaŋante se,

šerretaray jaŋay miɲoo ga daaba.

17 Woo ga, boraa duu gomni kaŋ Irkoy ga aladabu,

masi Hini-kul-koyoo hoyraa fur!

18 Nga no ma boro maray, a gʼa safar.

A ga kara, kabey ga kate baani.

19 Zarabiyaŋ ga hin ka duu ni cee iddu, amma a ga ni hallasi,

cee iyye bonaa si duu ni.

20 Heray waati, a ga ni hallasi buuyan ra,

wongu waati, a ga ni hallasi takuba ra.

21 Nʼga hallasi maahasaraw ra,

bone waati, nʼsi hunbur.

22 Nʼga haaru bone nda heray waati ra,

nʼsi hunbur ganjihoogawey.

23 Amaana ga huru ni nda faarey tondey game,

alaafiya goo ni nda ganjihoogawey game.

24 Nʼga dii baani ni gorodogoo ra,

nʼga dii ni dogoo, haya kul si ni kuma.

25 Nʼga dii ni hayrey kaŋ ga boobo,

ni izey ga boobo sanda laboo suboo.

26 Žeenay banda ga, nʼga huru saaraa ra,

sanda waati kaŋ i ga jeeney hurandi.

27 Nga ne, ir ceeci ka hayey wey guna.

Haŋajer i se, ma duu i ra nafaw!»

6

Ayuba na Elifaz zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «He, nda a gar ay binemaraa mma hin ka neešandi,

nda a gar ay albalaawoo mma hin ka huru neeši jinay ra,

3 nʼga gar kaŋ a tiŋ nda teekoo labutaasoo,

woo se ay šenney si ben.

4 Zama Hini-kul-koyoo biraw-izey nʼay hay,

ay hundoo ga ngi naajoo haŋ,

Irkoy gaabi hunburantey kaa ay ga.

5 Ganjifarka ga hẽe, ka gar a goo dumari firzoo game?

Haw ga booro, ka gar nga suboo goo a jine?

6 Boro ga ŋaayan tara ŋaa bila ciiri?

Tenbe goo guuri baali kaaraa ra?

7 Hayaa kaŋ ay si bagʼa,

nga ka tee ay ŋaahayaa, ba nda a si boori!

8 He! Nda ay ŋaarayroo nka yakubar,

nda a gar Irkoy nkʼay naataa too!

9 Nda Irkoy ga kayandi kʼay motti,

a ma nga kaboo šerre ka tuku ay ga kʼay benandi!

10 Woo ra ay ga duu bineyaynay,

ay ga sar nda ɲaali, ba nda ay ga dor nda nongoo kul here,

zama ya na Boro Henanantaa šenney yankar.

11 Man ay gaaboo hala ya batu?

Macin no ay hunaroo benantaa ga tiya hala ya suuri?

12 Ay gaaboo, tondi gaabi no wala?

Ay gaahamoo, alhan no wala?

13 Ya mma bara nda gaakasine wala?

Faabari mma bara ya ne koyne wala?

14 Boro kaŋ zarabi ga hima ka duu nga ceroo borohennataraa,

ba nda a nka fay nda Hini-kul-koyoo hunburaa.*

15 Ay armey nʼay zanba sanda gooru,

sanda gooru kaŋ kogu.

16 Ngi harey ga ɲaami nda garey,

garoo ga haroo boobandi.

17 Amma konnoo waati i ga kogu,

konnoo gʼi kogandi ngi dogey ra.

18 Yoowey šetteyaŋ ga ngi fondaa naŋ,

i ga žigi saajoo ra ka dere.

19 Tema gandaa yoowey šettewey na ngi moɲey kanji i ga,

Šeba gandaa naarumaykey ga tammahã i ga.

20 Amma i haw kaŋ i naanay ey,

waatoo kaŋ i too kate, biney hasara.

21 Woo ti haya kaŋ war ga tiya ya ne sohõ,

war dii bonaa, war hunbur!

22 Ya nka nee kaŋ war ma zaa war almanoo ra

kʼa noo ya ne wala?

23 Ya nka nee kaŋ war mʼay kaa torrokaa kaboo ra,

kʼay kaa ay boro binekogawey kabey ra wala?

24 Wa war lakkaloo har ya ne, ay ga dangay,

wa hayaa fahamandi ya ne kaŋ ra ay firka!

25 Šenni šerrantey si boro kul maray!

Macin nda war šenney ga hima?

26 Ay šenney ga war ga šelaŋ,

boro kaŋ tammahãa hun šenney wala?

27 War ga yadda ka alkurra kar alyatim ga,

war ga war ceroo neere!

28 Sohõ, agay no war mʼay tenje kʼay guna!

Ya mma taari war se wala?

29 Ay gʼa wiri war ga, wa yee kate banda,

war masi šerretaray jaŋay tee,

wa yee kate, ay laadirtaraa goo no hala sohõ.

30 Šerretaray jaŋay goo ay deenoo ga wala?

Ay miɲoo nka si hin ka ifutu bay?»

7

1 «Wongu-izetaray manʼti adamize wane laboo ga wala?

Nga hunaroo manʼti kala sanda goykaw kaŋ ga banandi wala?

2 Takaa kaŋ nda baɲɲa ga kunfa bii se,

takaa kaŋ nda goykaw ga nga banaa batu,

3 takaa din da ay na handuyaŋ binemarayyan tee,

ay bagaa ti jirbiyaŋ torro.

4 Waati kaŋ ay ga kani, ay ga nee:

‹Waati foo no ay ga tun?›

Cijinoo ga kuu,

ay ga bere-bere hala alfazar.

5 Nooni goo ay gaahamoo ga sanda darbay,

futta koga goo a ga kaŋ ga hima nda labu.

Ay kuuroo ga kottu-kottu, a ga hinni tee.

6 Ay zaarey ga cahã nda maale gonboo,

i ga ben bila naata.

7 Hongu kaŋ ay hunaroo manʼti kala hunsar,

ay moɲey si dii gomni koyne.

8 Moɲoo kaŋ ga dii agay si dii agay koyne,

ni moɲey gʼay ceeci, amma ay si bara.

9 Duulaa ga menne, a koy,

takaa din da boro kaŋ zunbu alaahara si willi kate koyne.

10 A si yee koyne ka kaa nga do,

nongoo kaŋ ra a cindi ka goro sʼa bay koyne.

11 Woo maaganda se ay si dangay,

ay binemaraa ra ay ga šelaŋ,

ay dooraa ra ay gʼay hottayyanoo cebe.

12 Teeko ti agay wala teekoo adabba laala,

kaŋ se nʼga lakkalkawyaŋ gorandi ay ga?

13 Nda ay nee kaŋ ay daaroo gʼay binoo yaynandi,

ay kanihayaa gʼay dooraa benandi,

14 waatoo din no nʼgʼay hunburandi nda handiriyaŋ,

nʼgʼay binoo dunbu nda bangandiyaŋ.

15 Ay baa a ma kootandi,

buuyan baa ya ne birey wey!

16 Ay tun a ga, ay si huna hala abada.

Ay naŋ, ay zaarey manʼti kala dullu.

17 Macin ti adamize,

hala ma hanse kʼa guna,

hala ma miile a ga,

18 hala ma huga nda a zaari kul,

hala mʼa sii waati kul?

19 Hala waati foo no nʼga ni moɲey kaa ay ga?

Nʼsʼay naŋ yʼay tufaa gon wala?

20 Nda zunubu no ay nʼa tee,

macin no ay nʼa tee ma ne, adamizey hawgaykaa?

Macin se agay no nʼnʼay guna kʼay dii?

Ya nka tee ma ne jeraw wala?

21 Macin se nʼsʼay tooɲaa yaafa ya ne,

kʼay layboo naŋ ya ne?

Zama sohõ, ay ga koy kani laboo cire,

nʼgʼay ceeci, amma ay sii no.»

8

Bildad na šennoo zaa

1 Bildad, Šuwa boraa na šennoo zaa ka nee:

2 «Hala waati foo no nʼga fay nda šenney wey dumey,

hala waati foo no ni miɲoo ga fay nda šenni yaada?

3 Irkoy ga ciiti barmay wala?

Hini-kul-koyoo ga šerretaray barmay wala?

4 Nda ni izey nka zunubu tee a ga,

a nʼi banandi ngi alhakoo.

5 Amma ni, nda nʼga Irkoy ceeci,

nda nʼga Hini-kul-koyoo ŋaaray,

6 nda taali kul sii ni ga, nʼga henan,

a si gay a mana ɲeli ni ga

ka ni noo gorodogoo kaŋ nda nʼga hima.

7 Ni cee jinaa takaa ga tee haya kaccu

ni kokoroo takaa se.

8 Ay gʼa wiri ni ga,

zamanoo kaŋ bisa borey hãa,

goyey kaŋ ni baabey nʼi tee guna.

9 Zama ir hayandi a mana gay,

ir si haya kul bay,

aduɲɲa ra, ir zaarey manʼti kala tuuri bii.

10 Ngi, i si ni cawandi wala? I gʼa har ma ne,

i ga šenniyaŋ kaa ngi lakkaley ra ka nee:

11 ‹Kakaaru ga zay bila batakara bangu wala?

Burgu ga zay bila hari wala?

12 Waati kaŋ a ga boosu, bila nda a ma dunbandi,

a ga cahã ka kogu ka bisa subey kul.›

13 Woo no ma tee borey kul ga kaŋ ga dirɲa Irkoy,

boro kaŋ si hunbur Irkoy naataa ga dere.

14 Hayaa kaŋ ga a ga felle ga say,

a ga hima nda tataaru hugu ga nga naanaa goo.

15 A ga dee nga hugoo ga, amma a si kay,

a ga ciddim a ga, amma a sii nda gaabi.

16 A ga hima nda tuuri kaŋ ga too nda hari waynaa cire,

a ga nga kabey feeri saddiɲaa ra,

17 nga linjey ga miti hala tondey ra,

a ga huru hala tondey kunehere.

18 Nda a dogandi ka hun nga dogoo ra,

nga dogoo gʼa yankar ka nee: ‹Ya na bay ka dii ni!›

19 Woo no ma tee borey kokoroo gomnoo,

dumari tanayaŋ ga tun dogey ra.

20 Abada, Irkoy si boro laadirante fur,

a si goy futu teekey faaba.

21 Ne nda kayna a ga ni miɲoo too nda haaray,

a ga ni meetuwey ɲaalandi.

22 Borey kaŋ ga konna ni ga too nda haawi,

boro laaley gorodogey ga dere.»

9

Ayuba na Bildad zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Cimi no, ay ga bay kaŋ takaa woo da no,

taka foo nda boro ga hin ka tee šerrante Irkoy jine?

3 Boro kaŋ ga ciiti Irkoy bande,

ba nda a nʼa cee, cee zenber (1.000) foo,

a si tuuru a se ba cee foo*.

4 Lakkalkoyni no, nga gaaboo ga sahã,

may no mʼa gande,

a ma fatta nda baani?

5 Nga kaŋ ga tondi hondey kaa dogey ra bila nda i ma bay,

nga futuroo ra a gʼi gum.

6 A ga laboo zinji-zinji nga asaasoo ga,

nga ganjey jijiri.

7 A ga šelaŋ waynaa se, waynaa si fatta,

a ga tammaasa daŋ handarawey ga.

8 Nga hinne no ma beenaa daaru,

a ga dira teekoo bondawey ga.

9 Nga no ka hawsa handarawey tee,

nda kaydiyaa waati handarawey,

nda konnoo waati handarawey,

nda gurma handarawey.

10 A ga haya beeriyaŋ tee kaŋ si fahamandi,

a ga kayfiyaŋ tee kaŋ si kabandi.

11 A ga bisa ay jere, ay si dii a,

a menne, ya na bay.

12 May no ma hin ka haya taa kaŋ a nʼa dii?

May no ma nee a se: ‹Macin no nʼgʼa tee?›

13 Irkoy si nga boŋ futuroo gagay,

teekoo adabba laalawey† ga hima ka ngi boŋ yeeti ganda a jine.

14 De agay, taka foo nda ay ga hin ka tuuru a se?

Šenni foo no ay gʼa suuba ka tuuru a se?

15 Ba nda ay tee šerrante

ay si hin kʼa zaabi.

Ay ga hima kʼay ciitikaa suurandi.

16 Nda ay nʼa cee, a tuuru ya ne,

ay mana hongu wala a ga haŋajer ay šennoo se,

17 nga kaŋ ga burbusu kʼay motti bila addalil,

bila addalil a ga tonton ay dorey ga,

18 a si naŋ ya hunsar,

takaa kaŋ nda a gʼay too nda hottayyaŋ.

19 Nda gaabi no, nga ti hinoo.

Nda ciiti no, a ga nee: ‹May no ma kay ya ne?›

20 Ba nda ya mma šerre, ay miɲoo gʼay zukandi,

ba nda ay ga laadir, ay miɲoo ga nee kaŋ ay tooɲe.

21 Ay ga laadir wala? Ay si huga nda ay boŋ.

Ay konna ay hunayanoo.

22 Woo kul, ay si kula!

Woo se ay ga nee:

‹A ga laadirantaa nda boro laalaa kul halaci.›

23 Ba nda bone kaa ka kaŋ borey boŋ kʼi wii,

Irkoy ga haaru siiyanoo ra kaŋ ga kaa borey kaŋ mana haya kul tee ga.

24 Nda ganda naŋandi boro laaley kabey ra,

a ga gandaa ciitikey moɲey daabu.

Nda manʼti nga no, adiši may no?

25 Ay zaarey cahã nda zurukaw,

i ga zuru, ka gar i mana dii gomni.

26 Ngi diraa ga cahã sanda kakaaru hii,

sanda algabu kaŋ ga zunbu ham ga.

27 Nda ay nee: ‹Ay ga baa ya dirɲa ay doorawey,

kʼay binemarayyanoo naŋ ka gaabi daŋ ay boŋ ra›,

28 ay farayanoo nʼay hunburandi.

Ay ga bay kaŋ nʼsʼay dii boro kaŋ mana haya kul tee.

29 Agay ti boro laalaa!

Macin se ay gʼay boŋ farandi yaada?

30 Ba nda ay ɲumay neeži hari ra,

ba nda ay nʼay kabey ɲumay soso ra,

31 nʼgʼay warra žiibi guusoo ra,

ba ay bankaarawey ga konna agay.

32 Zama manʼti adamize no sanda agay

hala ya tuuru a se,

hala ir ma duu ka ciiti.

33 Waafakandikaw sii ir game

kaŋ ga hin ka kabe deke ir boro hinkaa ga.

34 A ma nga goboo moorandi agay,

a masʼay binoo dunbu nda nga hunburaa!

35 Woo ga, ay ga šelaŋ, ay si hunbur a.

Amma zama manʼti woo no,

ay ga cindi agay hinne nda ay boŋ.»

10

1 «Ay binoo hun hunayan se!

Sohõ ay ga naŋ ay dooraa ma koy a ga,

ay hundoo hottayyanoo ra ay ga šelaŋ.

2 Ay nee Irkoy se: ‹Masʼay zukandi!

Hayaa bayrandi ya ne kaŋ se nʼgʼay tee taali teekaw!›

3 Ni do a ga boori mʼay šiita wala?

Kʼay faraa bagaa fur,

ka boro laaley goyey faaba ka boori wala?

4 Ni moɲey nda adamizey moɲey ga hima wala?

Nʼga dii takaa kaŋ nda boro ga dii wala?

5 Ni zaarey ga hima nda boro zaarey,

ni jiirey ga hima nda adamize jiirey,

6 hala mʼay layboo ceeci,

hala mʼay zunuboo bay wala?

7 Nʼga bay mo kaŋ ay mana haya kul tee,

boro kul si hin ka haya kaa ni kaboo ra.

8 Ni kabey kʼay hanse, ngi kʼay kul tee,

amma nʼgʼay halaci.

9 Ay gʼa wiri ni ga kaŋ ma hongu

kaŋ manʼay cin nda kala sanda labudiini,

ni mma baa mʼay yeeti laboo ra wala?

10 Manʼti ni nkʼay soogu sanda waa?

Manʼti ni nkʼay kanandi sanda gaši?

11 Nʼna kuuru nda ham daŋ ay ga,

nʼnʼay tee nda biri nda linji.

12 Nʼnʼay noo hundi nʼna borohennataray tee ya ne,

nʼnʼay hunaroo lakkal.

13 Amma woo kaŋ goo ni binoo ra ne,

ay ga hayaa bay kaŋ goo ni lakkaloo ra:

14 Nda ay na zunubu tee, nʼga dii agay,

ay layboo ra, nʼsʼay dii boro kaŋ mana haya kul tee.

15 Nda ay na goy futu tee, woo ti bone!

Nda ay ga šerre, ay si yadda kʼay boŋoo jer,

ay ga hanse ka haw nda ay nʼay dooraa guna.

16 Nda ay kay ay boŋ ga, nʼgʼay gaaray sanda ganjihayla,

nʼga kayfiyaŋ tee ay ga koyne,

17 nʼga seede taagayaŋ daŋ ay jine,

ni futuroo ay here mma tonton,

wongu-ize jamayaŋ ga kaa jama jama kʼay dii.

18 Macin se nʼnʼay kaa ay ɲaa gundoo ra?

Nda manʼti woo, ay ga dere, moo kul si dii agay.

19 Ay ga tee sanda boro kaŋ mana bay ka bara,

ay ɲaa gundoo ra ay ga zandi ka koy saaraa ra.

20 Zaari boobo nka cindi ya ne wala?

Ay naŋ, fay nda agay,

hala ya hin ka duu bine kayna,

21 hala ay ga koy nongoo kaŋ ra

ay si yee koyne ka willi kate,

kubay biboo nda buuyan biyoo gandaa ra,

22 kubay komaa gandaa ra,

buuyan biyoo kaŋ ra fondo sii,

kaŋ ra gaayoo ga hima nda kubaa.»

11

Sofar na šennoo zaa

1 Sofar, Naama boraa zaabi ka nee:

2 «Šenni boobaa woo si duu zaabi wala?

Boro ma wan šenni ga wasa ka nga boŋ henanandi wala?

3 Ni šenni yaadawey ga borey dangayandi wala?

Nʼga borey kašikaši bila nda borey ma ni haawandi wala?

4 Ni nee: ‹Cimi no ay gʼa har,

ay ga henan ni jine.›

5 He! Nda a gar Irkoy mma baa nga ma šelaŋ,

nda a gar a nka nga miɲoo feeri ni jine,

6 nda a gar a nka nga lakkaloo sirrey har ma ne

kaŋ ga bisa lakkal,

waati din nʼga bay kaŋ Irkoy ga moo daabu

ni laybey jerey ga.

7 Nʼga hin ka Irkoy sirrey bay,

ka Hini-kul-koyoo kaŋ tee ka timme bay wala?

8 Haya no kaŋ goo beene ka bisa beenaa,

macin no nʼgʼa tee?

A guusu nda alaahara,

macin no nʼgʼa bay?

9 Nda nʼnʼa neeši, a kuu nda laboo,

a tafay nda teekoo.

10 Nda a ga bisa, nda a ga daaba,

nda a ga ciya, may no mʼa ganji?

11 Zama a ga furkey bay,

a ga dii ifutu bila a mʼa ceeci.*

12 Boro saama si duu lakkal

kala han kaŋ ganjifarka na adamize daŋ aduɲɲa ra.

13 Ni, nda nʼna ni binoo šerrandi

ka ni kabey šerre a here,

14 nda nʼna ni kabey moorandi ifutu,

nda mana naŋ šerretaray jaŋay ma cindi ni gorodogoo ra,

15 woo ga, nʼga ni ndumoo jer bila haawi,

nʼga gaabi, nʼsi hunbur.

16 Nʼga dirɲa ni zaraboo,

nʼga hongu a sanda hari kaŋ dandi.

17 Ni hunaroo ga nere ka bisa zaarikay waynaa,

ni kubaa ga tee sanda subbaahi gaayoo.

18 Ni goo baani ra, zama naata goo no,

ni haawoo banda ga, nʼga goro alaafiya ra.

19 Nʼga kani, boro kul si ni zaa ka kay,

boro boobo ga meekaanay ma ne ka alhormo ceeci ni ga.

20 Amma boro laaley ga fara nda faaba ceeciyan,

tugudoo sii i se,

ngi tammahã manʼti kala hundi hunyan.»

12

Ayuba na Sofar zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Nda cimi, boro kul si too war,

nda war buu, lakkal buu!

3 Agay mo, ay goo nda lakkal sanda war,

war mana bisa agay nda haya kul.

May ka si wey cine bay?

4 Ay tee ay cerey se haarayhaya,

agay kaŋ ga Irkoy ŋaaray hala a mʼay zaabi,

boro šerrantaa, laadirantaa ti ngi haarayhayaa!

5 Borey kaŋ goo gomni ra

mma gurzugantey kaynandi,

woo ti borey kaŋ cewey ga tanši bagaa.

6 Goy futu teekey gorodogey goo baani ra,

borey kaŋ ga Irkoy futandi goo lakkalkanay ra,

kaŋyaŋ si koy bay kala ngi boŋ.

7 Ay gʼa wiri ni ga, ma adabbawey hãa, i ga ni cawandi,

beenaa cirawey hãa, i gʼa har ma ne.

8 Šelaŋ laboo se, a ga ni cawandi;

teekoo hamiisawey ga filla ma ne.

9 May ka si bay i ra

kaŋ Abadantaa kaboo ka woo kul tee?

10 Adamizey kul hunaroo sii kala kaboo ra,

nga no ma gaaham kul noo hundi.

11 Haŋa si šenney kaa cere ra,

takaa kaŋ nda deene ga ŋaayan tenbaa bay wala?

12 Aru žeeney bara nda lakkal,

aloomur kuku ga fahamay noo.

13 Irkoy kone lakkal nda hini goo,

nga wane hoyray nda fahamay.

14 Nda a kayra, boro si hin ka cina,

nda a na boro daabu, a si hin ka feerandi.

15 Nda a na haroo dii, nongoo ga kogu,

nda a nʼa taŋ, laboo ga gumandi.

16 Nga kone gaabi nda lakkal goo,

borey kaŋ dere nda borey kaŋ ga borey derandi,

i kul ti nga wane.

17 A ga kokoy hoyraykey dirandi cee koonu,

ka ciitikey lakkaley ɲaami.

18 A ga kokoyey hinoo taa i kone*,

a ga gamahaw daŋ centey ga.

19 A ga sargari juwalkey naŋ cee koonu,

a ga hini gaabantey say.

20 A ga šennoo taa šenni bayraykey kone,

a ga lakkal taa aru žeeney kone.

21 A ga boŋkoyney kaynandi,

a ga hinikoyey gamahawey dunbu.

22 A ga kubay komantey cebe,

a ga buuyan biyoo daŋ gaayoo ra.

23 A ga gandawey noo gaabi, a gʼi derandi,

a ga gandawey yulwandi, a gʼi moorandi.

24 A ga cimoo taa gandawey boŋkoyney kone,

a ga fondo kul derandi i ga,

25 i ga dadaba kubaa ra bila gaay,

a gʼi ka bere-bere sanda boroyaŋ kaŋ suu.»

13

1 «Nga ne, woo kul, ay moɲey dii a,

ay haŋawey maarʼa, ay faham.

2 Hayaa kaŋ se war ga haya bay, agay da gʼa bay,

war mana bisa agay nda haya kul.

3 Amma agay, ay ga šelaŋ Hini-kul-koyoo se,

ay ga baa yʼay boŋ faasa Irkoy jine.

4 Zama war, war manʼti kala taariharkawyaŋ,

war kul manʼti kala taari safarikawyaŋ.

5 He! Nda a gar war nka dangay!

Woo ra war ga tee lakkalkoyni.

6 Ay gʼa wiri war ga, wa haŋajer

ay ga faasa ay boŋ se,

wa lakkal daŋ ay miɲoo šenney se.

7 War mma hongu kaŋ war mma Irkoy faaba

waati kaŋ war ga taari?

8 Nga bande war goo

ka šelaŋ kʼa noo cimi wala?

9 Nda a na war fisi-fisi, a ga kan war se wala?

Wala war mmʼa darga

takaa kaŋ nda boro ga adamize darga?

10 Šikka sii a ra, a ga war zukandi,

nda war ga borey daŋ cere jine tuguyan ra.

11 Irkoy beeriyanoo si war hunburandi wala?

Nga hunburaa si kaŋ war boŋ wala?

12 War šenney manʼti kala boosu,

war zaabey manʼti kala labudiini cete.

13 Wa dangay, wʼay naŋ!

Ay ga šelaŋ, haya kul kaŋ no.

14 Agay ne, ay ga soolu haya kul se,

ay gʼay hundoo daŋ farrati ra.

15 Ba nda a gʼay wii, ay ga wakkal a ga.

Ay gʼay misoo har a se.

16 Takaa woo gʼay hallasi,

zama boro kaŋ si hunbur Irkoy si kay a jine.

17 Wa haŋajer, wa haŋajer ay šenney se,

Wa war haŋawey feeri ka maa ay šenney.

18 Wa naŋ yʼay cimoo har,

ay ga bay kaŋ agay bara nda cimi.

19 May no ma hin kʼay wurru?

Za sohõ da, ay ga dangay, ay hundoo ga hun.

20 Ay noo haya hinka hinne,

de ay si tugu ma ne:

21 ni kaboo moorandi ay ga,

masʼay jijirandi nda ni hunburaa,

22 woo banda ga, ma ciya, ay ga tuuru,

wala ay ga šelaŋ, nʼgʼay zaabi.

23 Marje ti ay laybey nda ay zunubey hinnaa?

Tureyanoo nda zunuboo kaŋ goo ay ga har ya ne.

24 Macin se nʼga ni ndumoo bere ya ne, nʼgʼay dii sanda ni iberoo?

25 Nʼga baa ma fita kaŋ hewoo nʼa zaa jijirandi wala?

Nʼga baa ma subu koga gaarandi wala?

26 Zama nga haya hottayaŋ hantum ay ga,

nʼgʼay banandi ay soogataray zunubey.

27 Nʼgʼay cewey gaala nda bundu,

nʼgʼay ɲuutirey kul hawgay,

nʼgʼay cee diraa kabu.

28 Ka gar ay gaahamoo funbu sanda bundu,

sanda bankaaray kaŋ dusey nʼa ŋaa.»

14

1 «Woy boro ka adamize hay,

nga aloomuroo ga kacca, a ga too nda alhuzun.

2 A ga boosu sanda kutukurya, a ga kogu.

A ga zuru sanda tuuri bii, a si kay.

3 Nga ga ni moɲey goo.

Nʼga ciiti daŋ agay nda ni game.

4 May no ma hin ka haya henanante kaa ižiibaa ra?

A sii no.

5 Adamize aloomuroo goo nda kaydoo,

ni no ma nga handey hinnaa bay,

nʼna kaydoo daŋ a se kaŋ ga a si hin ka bisa.

6 Ni moɲey kaa a ga, ma fay nda a,

hala a ma nga hunaroo benandi alaafiya ra,

sanda goykaw kaŋ ga nga zaaroo banaa batu.

7 Naata goo tuuri se,

nda i nʼa dunbu, a ga zay,

dunbudogoo ga tun koyne.

8 Ba nda nga linjoo žen laboo cire,

ba nda nga kunturoo buu laboo ra,

9 hari kayna gʼa zayandi,

a ga kabeyaŋ tee sanda tuuri kaccu.

10 Nda boro buu, nga gaaboo ben,

adamize hundoo ga hun, man ra a goo?

11 Teekoo haroo ga kay,

isawey ga zunbu, i ga kogu.

12 Takaa woo da, adamize ga kani, a si tun koyne.

Kullihinne beenaa ga bara, a si tun,

a si tunandi ka hun jirboo ra.

13 He! Nda i nkʼay tugu alaahara,

kʼay tugu hala ni futuroo ga yay,

nda a gar ni nka waati daŋ kaŋ ra nʼga hongu agay!

14 Nda a gar nda boro buu a mma hin ka yee ka huna,

zaari kul goyey ra ay ga batu,

hala waati kaŋ boro huru ay dogoo ra.

15 Mʼay cee, agay, ay ga tuuru ma ne,

nʼga baa ma dii hayaa kaŋ ni kaboo nʼa tee.

16 Sohõ, nʼgʼay cee diraa kabu,

nʼsi yee koyne kʼay zunubey guna.

17 Ay tureyanoo ga hawandi saaku ra,

nʼgʼay laybey daabu.

18 Amma tondi hondu ga kaŋ ka kayri,

tondi ga hun dogoo ra.

19 Haroo ga tondey ŋaa,

ncirɲi beeri ga koy nda labutaasoo,

takaa din da, nʼga adamize naataa derandi.

20 Nʼgʼa kaŋandi hala abada, a ga koy,

nʼga nga ndumoo bere, nʼgʼa taŋ a ma koy.

21 Nga izʼarey ga beeray bay wala, a si bay.

I kaynandi, a si dii a.

22 Nga gaahamoo no ma maa nga doroo,

nga boŋ bonaa no ma binoo maray.»

15

Cee hinkantoo kaŋ Elifaz na šennoo zaa

1 Elifaz, Temaŋ boraa zaabi ka nee:

2 «Lakkalkoyni ga šelaŋ nda bayray kaŋ ti hew wala?

A ga nga boŋ too nda dandi hewoo?

3 A ga nga boŋ faasa nda šenni yaadayaŋ,

nda kalimayaŋ kaŋ sii nda addalil?

4 Ni, nʼga Irkoy hunburaa tee yaada,

nʼga miileyaney kaŋ boro gʼi tee Irkoy ga ganji.

5 Zama ni laybey no ma ni daŋ šenney wey ra,

nʼna hiilantey deene šennoo dumoo zaa.

6 Ni miɲoo no ma ni zukandi, manʼti agay no.

Ni meešennoo no ma ni dii.

7 Ni ti boro jinaa kaŋ hayandi wala?

Ni nka hondey jin ka hay wala?

8 Ni nka maa Irkoy sirroo wala?

Ni nka lakkal dii ni hinne se wala?

9 Macin no nʼgʼa bay kaŋ ir sʼa bay?

Macin fahamay bara ma ne kaŋ sii ir se?

10 Hinbiri kaarayyaŋ nda aru žeenayaŋ goo ir ra,

i bisa ni baabaa jiiri.

11 Irkoy bineyaynandiroo,

nda šenney kaŋ i gʼi har ma ne nda hennayroo

mana ni wasa wala?

12 Macin se ni binoo no ma ni juwal?

Macin se ni moɲey ga miti?

13 Irkoy here nʼga ni futuroo bere

ka šenney wey dumey har wala?

14 Macin ti adamize hala a ma henan?

Nda boro kaŋ woy nʼa hay, a ma tee šerrante?

15 Nda Irkoy si naanay nga boro henanantey,

nda beenaa si henan a jine,

16 soko boro harramante kaŋ ga šiiri-šiiri,

adamize kaŋ ga šerretaray jaŋay haŋ

sanda takaa kaŋ nda boro ga hari haŋ.

17 Haŋajer ya ne, ay ga ni fahamandi!

Ay ga hayaa filla ma ne kaŋ ay dii a,

18 woo kaŋ lakkalkoyney nʼa har,

woo kaŋ hun baabey do, woo kaŋ i manʼa tugu.

19 Ngi hinne se gandaa nondi,

yaw mana bisa i ra.

20 Boro laala goo zarabi ra nga hunaroo kul ra,

jiiri hinna kaccu ka kayandi boro binekogawey se.

21 Kaati kaŋ ga hunburandi ga hẽe haŋawey ra,

ba alaafiya waati kayrakaw ga kaŋ a ga.

22 A si hongu kaŋ nga ga willi ka hun kubaa ra,

takuba ga nga batu.

23 A ga yaara ka ŋaayan ceeci, man ra a ga duu a?

A ga bay kaŋ kubaa zaaroo man.

24 Binemarayyan nda kankamyan gʼa jijirandi.

I gʼa šiita sanda kokoy kaŋ soolu ka tangam.

25 Zama a nka nga kaboo šerre Irkoy ga,

a nka kay Hini-kul-koyoo se,

26 A boŋšenday ka kaa Irkoy ga,

a ga tugu nga koraa tafayroo ra.

27 Ndumoo ga too nda maani,

carawey ga too nda maani.

28 Amma a si goro kala koyra kayranteyaŋ ra,

huguyaŋ ra kaŋ ra boro sii,

kaŋyaŋ ga baa ka kaŋ.

29 A si yee ka tee alman, nga almanoo si gay,

nga mayraa si yee ka laboo too.

30 A si hin ka hun kubaa ra,

Nuunawey ga nga fitawey kogandi,

Irkoy meehewoo kaŋ funsandi gʼa gaaray.

31 A masi nga naanaa daŋ zanbayan ra,

zama takaa din, nga banaa ti zanbayan.

32 Woo ga tee za nga aloomuroo mana ben,

nga tuuri kaboo si yee ka firzi.

33 A ga tee sanda alanebɲaa kaŋ ize ganey ga kaŋ,

sanda zaytuɲaa kaŋ kutukuryey ga kaŋ ka hun a ga.

34 Borey kaŋ si hunbur Irkoy jamaa ga ben,

nuune ga borey kaŋ ga sufuray taa gorodogey ton.

35 I ga bone gunde zaa,

i ga šerretaray jaŋay hay,

ka zanbayan biiri ngi biney ra.»

16

Cee hinkantoo kaŋ Ayuba na Elifaz zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Ay maa hayey wey dumi boobo ka bisa,

war kul manʼti kala bineyaynandikaw laalayaŋ.

3 Waati foo no war ga fay nda

ka šenni yaadayaŋ har ya ne?

Cin no ma ni farandi

kaŋ se nʼgʼay zaabi nda takaa woo?

4 Nda a gar war bara ay dogoo ra,

ay ga hin ka šelaŋ war se nda takaa woo da,

ay ga šenniyaŋ hanse war se,

ay gʼay boŋoo zinji-zinji ka war fude.

5 Ay gʼay šenney ka war biney daŋ,

ay si fay nda ay ga šelaŋ ka war doroo yaynandi.

6 Amma nda ay ga šelaŋ, ay doroo si ben,

nda ay dangay, a ga ben wala?

7 Sohõ Irkoy nʼay farandi.

‹Nʼna borey kul kaŋ gʼay kuubi ka bere halaci.

8 Nʼnʼay kuuru-kuurandi,

woo ga tee ay ga seede.

Ay ɲomyanoo gʼay wurru

ka tee ay ga seede.›

9 Irkoy futu hala a nʼay say,

a na hiɲe kaama ay ga.

Agay iberoo ga moo bakam ay ra.

10 I na ngi miɲey hay haaa ay ga,

i nʼay kar agay ndumoo ga kʼay wow,

i ga marga ay ga.

11 Irkoy nʼay daŋ boro laalayaŋ kabey ra,

a nʼay kaŋandi boro yaadayaŋ kabey ra.

12 Ay cindi alaafiya ra, a nʼay guzuguzu,

A nʼay dii nda ay jinde banda kʼay halaci.

A nʼay tee haya kaŋ nga biraw-izey ga ceeci kʼa kar.

13 A deeši ka kaa ay ga nda nongu kul here.

A nʼay dumay-ɲaa-guurey fun ka bisa,

a mana haya kul naŋ,

a na tayoo kaŋ goo ay tasaa ga mun laboo ra.

14 A nʼay kul fun-fun,

a zuru ka kaŋ ay ga sanda wongu-ize.

15 Ay na saaku kasa taa kʼa kʼay kuuroo daabu,

ay nʼay teɲaa miti laboo ra.

16 Hẽeni se agay ndumoo ciray,

ay moo guna ga hima nda buuyan biyoo.

17 Ka gar ay kabey mana ifutu tee,

ay Irkoy ŋaarayroo ga henan.

18 ‹Laboo, masʼay kuroo daabu!›

Ay kaatoo masi hewgubandi!

19 Za sohõ da, ay goo nda seede beenaa ra,

cimi no, ay goo nda seede kaŋ ga tuuru ay maaɲoo ga beene.

20 Ay cerey ga haaru ay ra,

Irkoy here ay mundawey ga doo

21 hala a ma ciiti nga nda adamize game,

sanda adamize kaŋ ga faasa nga cinaa se.

22 Zama agay aloomuroo goo ma ben,

ay ga fondo zaa kaŋ nda ay si willi kate koyne.»

17

1 «Ay si hunsar boryo,

agay aloomuroo goo ma ben,

saaraa de ka cindi ya ne.

2 Ɲooɲokawyaŋ gʼay kuubi kʼay bere,

Ngi wowey si naŋ ay moɲey ma daaba ka jirbi.

3 Irkoy, ay gʼa wiri ni ga, ma tolme jisi ni do ya ne,

zama may no ma kay ya ne nda manʼti ni.

4 Nʼna ngi biney daabu i masi faham,

woo se nʼsi naŋ i ma hin.

5 A ga hima nda boro kaŋ na nga cerey hoyandi,

ka gar izey ga heray.

6 I nʼay tee boro kaŋ i gʼa haaru,

ay tee boro kaŋ i tufa ndumoo ga.

7 Ay moogunaa žabu dooray se,

ay kunturoo kul ga hima nda tuuri bii.

8 Boro šerrantey ga kayfi nda ay misoo,

boro kaŋ mana ifutu tee ga tun borey kaŋ si hunbur Irkoy se.

9 Boro laadirantaa ga durkutu ka cindi nga fondaa ga,

boro kabe henanantey gaaboo ga tonton.

10 Ay gʼa wiri war ga, war kul ma yee ka šintin,

amma war ra, ay si dii lakkalkoyni kul!

11 Agay aloomuroo ben,

hayey kaŋ ay nee ay gʼi tee

nda hayey kaŋ ay binoo ga bagʼey hasara.

12 I ga nee kaŋ cijinoo ti zaaroo,

kaŋ gaayoo man waatoo kaŋ kubaa goo ne.

13 Nongoo kaŋ ay gʼa tammahã,

manʼti nga ti alaahara?

Kubaa ti ay kanidogoo.

14 Ay ga kaati guusoo ga ka nee:

‹Ni ti ay baabaa!› Ay nee noonoo se:

‹Ay ɲaa, ay woymaa!›

15 Man ay naataa?

May no ma hin ka dii ay naataa?

16 A ga zunbu ka koy alaahara ganboo do,

waati kaŋ ir koy hunanzam cere bande laboo ra.»

18

Cee hinkantoo kaŋ Bildad na šennoo zaa

1 Bildad, Šuwa boraa zaabi ka nee:

2 «Hala waati foo no war ga fay nda šenney wey?

Wa miile, ir ma šelaŋ.

3 Macin se war gʼir dii sanda adabbayaŋ?

Macin se war se saamayaŋ ti ir?

4 Ayuba, nʼga ni boŋ maray nda ni futuroo,

ni maaganda se laboo ga naŋandi wala?

Ni se tondi ga hun dogoo ra?

5 Boro laala gaayoo ga ben,

nuunaa kaŋ ga gaay tee a ra ga ben.

6 Gaayoo ga tee kubay nga gorodogoo ra,

nga fitillaa ga buu a boŋ.

7 Gaaboo kaŋ nda a ga dira, diraa ga kaa ka yay,

nga boŋ hayey no mʼa kaŋandi.

8 Zama cewey gʼa cahãndi ka huru sankay ra,

kumsaa moɲey ra a ga dira,

9 Ceekoroo nda kumsaa gʼa dii,

lamtaa karfey gʼa dii.

10 Karfoo kaŋ gʼa batu ga tugu laboo cire,

kumsaa hirrandi nga fondaa ga.

11 Nongoo kul here hunburay ga kaŋ a boŋ,

a ga hanga a cee nda cee.

12 Heraa na nga gaaboo kaccandi,

bone goo jeroo ga.

13 Kuuroo nonguyaŋ ka ŋandi,

wirci kaŋ ga wiiya ga nga nongey ŋaa.

14 I nʼa cendi ka hun gorodogoo ra kaŋ ga a ga tammahã,

i nʼa ka koy bone kokoyoo do.

15 Nʼga hin ka cindi nga hugoo ra,

zama a sʼa may koyne,

i ga ganjibaali say-say nga gorodogoo ra.

16 Nga linjey ga kogu laboo cire,

nga fitawey ka suugu beenehere.

17 Borey si yee koyne ka hongu a gandaa ra,

Maaɲoo si yee ka fatta.

18 I nʼa kaa gaayoo ra ka koy kubaa ra,

I gʼa gaaray a ma hun aduɲɲa ra.

19 A sii nda hayraa, a sii nda hayyaŋ nga jamaa ra,

boro hunante sii nongoo kaŋ ra a taabuši.

20 Waynakaŋay borey ga alaabiina nda woo kaŋ duu a,

Waynahunay borey ga too nda hunburay.

21 Woo ti hayaa kaŋ duu boro laaley hugey,

woo ti borey kaŋ si Irkoy bay dogoo.»

19

Cee hinkantoo kaŋ Ayuba na Bildad zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Hala waati foo no war ga koy a ga kʼay hundoo maray,

kʼay motti nda war šenney?

3 Nga ne, cee woy (10) war gʼay wow,

a si war haawandi kʼay torro wala?

4 Nda cimi no kaŋ ya nka dere,

ay dereroo ga kaŋ ay boŋ.

5 Nda cimi no kaŋ war nka tun ya ne,

nda ay siiyanoo se war ga kaŋ ay ga,

6 war ma bay kaŋ Irkoy no mʼay laazaaba,

kʼay didiji nga filijoo ra.

7 Nda ay kaati ka ciya kaŋ ay torro,

boro kul sʼay zaabi.

Nda ay ciya ka faaba ceeci, ay si duu cimi.

8 A na fondaa daabu ya ne, ay si hin koyne ka bisa,

a nʼay fondaa kubayandi.

9 A nʼay daržaa kaa ay ga,

a na fuulaa kaa ay boŋoo ra.

10 A gʼay kayri nongoo kul here, ay ga koy,

a nʼay tammahãa dogu sanda tuuri.

11 A futu ay ga,

a nʼay dii sanda nga nkuwawey affoo.

12 Nga wongu-ize jamawey ga kaa cere bande,

i na fondo tee ka kaa hala ay do,

i na ngi kaloo gorandi kʼay gorodogoo kuubi kʼa bere.

13 A na agay armey moorandi agay,

borey kaŋ gʼay bay mo gʼay guna sanda boro kaŋ i sʼa bay.

14 Ay boro maanay nʼay naŋ,

borey kaŋ gʼay bay dirɲa agay.

15 Ay hugoo yawey nda ay koŋŋey

gʼay dii sanda yaw,

ngi se ay manʼti kala boro kaŋ i sʼa bay.

16 Ay gʼay tamoo cee, a si tuuru ya ne,

ay ga hima kʼa suurandi nda ay miɲoo.

17 Ay wandoo si hin ay meehewoo,

ay ize gundey gʼay hesu.

18 Ba zankayaŋ gʼay kaynandi,

nda ay tun, i ga šelaŋ ay ga.

19 Borey kaŋ ga ay gʼay sirrey talfi nʼay harram.

Borey kaŋ ay ga bagʼey bere ay ga.

20 Ay birey denja ay kuuroo nda ay hamoo ga,

haya kul mana cindi ya ne kala ay kuuroo nda ay hiɲey.

21 Ay cerey, war, wa alhormo tee ya ne, wa alhormo tee ya ne,

zama Irkoy kaboo too ay do!

22 Macin se war ga hanga agay sanda takaa kaŋ Irkoy gʼa tee?

Ay hamoo mana war kungu wala?

23 He! Nda a gar ay šenney mma hantumandi,

nda a gar i nka žeerandi citaabu ra!

24 Nda a gar i nka žeerandi tondi ra

nda guuru nda badila ka cindi waati kul!

25 Agay, ay ga bay kaŋ ay faasakaa ga huna,

de mo kokoray ra a ga tun laboo ga ka nga boŋ cebe.

26 Ay kuuroo halaciroo banda ga,

ba ay hamoo ra ay ga kaa ka dii Irkoy.

27 Agay, ay ga kaa ka dii a,

ay moɲey ga kaa ka dii a, manʼti boro tana,

ay teeley ga zarga ay gundoo ra.

28 Waati kaŋ war nee: ‹Taka foo nda ir gʼa gaaray?

War ga hongu kaŋ haya futaa woo goo ay ra.›

29 Aywa, war hunday ma hunbur takuba,

zama takubaa ti zukandoo kaŋ ga agay alhakoo bana,

woo ra war ga bay kaŋ ciiti ga bara.»

20

Cee hinkantoo kaŋ Sofar na šenni zaa

1 Sofar, Naama boraa zaabi ka nee:

2 «Woo se ay lakkaloo gʼay tuti ya šelaŋ,

hayey kaŋ goo ay do maaganda.

3 Ay ga maa citey kaŋ gʼay wow,

ay lakkaloo gʼay noo zaabi ka tuuru war se.

4 Nʼsi bay kaŋ za waati kul,

za adamize gorandi laboo ga,

5 boro futawey ɲaali kaatoo si kuu,

boro kaŋ si hunbur Irkoy ɲaaloo si gay.

6 Nda a kuu ka too hala beenaa,

nda boŋoo jer hala duulawey ra,

7 a ga dere hala abada sanda nga žiiboo,

borey kaŋ cindi ka dii a ga nee: ‹Man ra a goo?›

8 A ga dere sanda handiri,

boro si yee koyne ka dii a,

i gʼa gaaray sanda bangayyan kaŋ teendi cijin here.

9 Moɲey kaŋ ga dii a si yee koyne ka dii a,

nongoo kaŋ ra a ga goro si yee ka dii a.

10 Nga izʼarey ga hima ka talkey bana,

nga hunday ka hima ka nga almanoo willi.

11 Gaahamoo saabu sanda zanka,

amma a huru a bande laboo cire.

12 Nda ifutu ga kan miɲoo ra,

nda a gʼa tugu deenoo cire,

13 nda a nʼa dii, a manʼa naŋ,

nda a nʼa dii nga dankaa ra,

14 nga ŋaahayaa ga barmay teeley ra,

a ga tee gundoo ra firsaw naaji.

15 Almanoo kaŋ a nʼa gon, a gʼa yeeri,

Irkoy gʼa kaa gundoo ra.

16 A ga firsaw naajoo sunsum,

gandakarfu deene gʼa wii.

17 A si yee ka dii gooruyaŋ kaŋ ra hari goo,

nda yuu, nda waahoonu isawey.

18 A ga hayaa willi kaŋ a duu a, a sʼa dii,

a si yee koyne ka nga maamalaa albahaa ŋaa.

19 Zama a na talkey motti kʼi naŋ,

a na hugu kayri kaŋ a si yee kʼa cin.

20 A mana wasa nga haya bajoo ra,

nga almaney si hallasi.

21 Haya kul si hallasi nga ŋaayan bajoo ra,

woo se nga gomnoo si kuu.

22 Nga alman boobaa game binemarayyan ga duu a,

bonawey kul gʼa kar.

23 Ka gar a goo ma nga boŋ kungandi,

Irkoy ga nga futuroo warra a ga,

a gʼa doori nga hamoo ga.

24 Nda a zuru ka hun guuru wongu jinayyaŋ cire,

alhan biraw gʼa hay.

25 Nda a gʼa hoobu kʼa kaa nga dumaa ga,

ka guuru mee kaanaa kaa nga tasaa ra,

binedunbay ga zunbu a boŋ.

26 Kubawey kul margandi nga almanoo se,

nuune kaŋ boro manʼa diinandi gʼa wii,

woo kaŋ ga cindi nga gorodogoo ra ga ton.

27 Beenaa ga nga layboo cebe kaaray,

laboo ga tun a se.

28 Nga hugoo hayey ga tuusandi,

i ga dere Irkoy futuroo hane.

29 Woo ti bagaa kaŋ Irkoy gʼa kayandi boro futu se,

woo no Irkoy gʼa kayandi a se sanda tubuhaya.»

21

Cee hinkantoo kaŋ Ayuba na Sofar zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Wa haŋajer ka boori ay šenney se,

wa woo de tee ya ne ay binoo ma yay.

3 Wa naŋ ya šelaŋ,

nda ay šelaŋ, nʼga hin kʼay ɲooɲo.

4 Agay, adamize no ay gʼa wurru wala?

Adiši, macin se ay ga suuri?

5 Wa bere kʼay guna, war ga kayfi,

wa war kabey daŋ war miɲey ga.

6 Nda ay hongu a, ay ga hunbur,

ay gaahamoo ga jijiri.

7 Macin se boro futu ga huna?

Macin se i ga žen, ngi gaaboo ga tonton?

8 Ngi hayroo gaaboo ga tabati i bande i jine,

Ngi haamawey gaaboo ga tabati moɲey cire.

9 Ngi hugey goo alaafiya ra, hunburay si duu ey,

Irkoy goboo sʼi kar.

10 Nga yaaroo ga gooru, baffoo si duu a,

nga hawoo ga hay, gundoo si hasara.

11 Ngi zankey ga zuru-zuru sanda alman-izeyaŋ,

ngi izey ga hooray taka kaŋ nda i baa.

12 I ga don dunduŋey nda kuntijey bande,

laatey hẽeney gʼi ɲaalandi.

13 Ngi hunaroo ga ben gomni ra,

dogoo din da i ga zunbu alaahara.

14 Ka gar i mma nee Irkoy se: ‹Hibi ir ga,

ir si baa ir ma ni fondawey bay.

15 Macin ti Hini-kul-koyoo hala ir mʼa gana?

Macin no nga ŋaarayroo gʼa hanse ir se?›

16 Šikka sii ngi gomnoo sii kabey ra,

yala boro futu hoyraa ma mooru agay!

17 Amma waati boobo boro futu mma dii fitillaa ga buu wala?

Bone mma zunbu i ga

hala Irkoy mʼi noo ngi bagaa nga futuroo ra wala?

18 Yala i ma hima nda subu kaŋ hewoo gʼa zaa,

sanda kokoši kaŋ hew beeri gʼa zaa.

19 A harandi kaŋ zukandoo kaŋ nda boro futu ga hima,

Irkoy gʼa jisi izey se.

A mma hima ka banandi nga hunday ra, woo ra moɲey ga hay.

20 Moɲey ga hima ka dii nga bonaa,

nga ga Hini-kul-koyoo futuroo ga hima ka zunbu.

21 Macin no nga hugoo ga kate a se nga dumaa ga,

waati kaŋ nga aloomur kaccaa too nga kaydogoo ga?

22 May no ma hin ka Irkoy noo fahamay,

nga kaŋ ga boro jerantey ciiti?

23 Boro fooyaŋ ga buu nda ngi gaaboo,

i si alhuzun, biney ga kan,

24 i ga naasu, i ga warga,

ngi birey ga too nda londi.

25 Boro tanayaŋ ga buu nda binedooray,

bila nda i ma gomni taba.

26 Cere bande i ga kani laboo cire,

nooney goo i se nongoo kul here.

27 Guna, ay ga war miilewey bay,

nda war anniyawey kaŋ nda war gʼay tooɲe.

28 War ga nee: ‹Man boraa kaŋ ga gaabi daŋ borey ga hugoo?

Man hugoo kaŋ ra boro futawey cindi?›

29 War mana bisakey hãa wala?

War mana yadda ngi seedetarawey ga wala?

30 Bone zaari hane, boro futu ga hallasi,

futay zaari hane, haya si duu a.

31 May ma yadda ka kay a jine ka nga takaa har a se?

May no ma nga teegoyey bana a ra?

32 I koy nda a saarawey ra,

i ga nga saaraa hawgay.

33 Gooroo labudiinoo ga ban a se,

borey kul goo dumaa ga,

boroyaŋ kaŋ si kabandi kaa a jine.

34 War bineyaynandi šenney si haya kul hanse ya ne!

Hayaa kaŋ cindi war zaabey ra ti zanbayaŋ.»

22

Cee hinzantoo kaŋ Elifaz na šennoo zaa

1 Elifaz, Temaŋ boraa zaabi ka nee:

2 «Adamize ga hin ka haya nafa Irkoy se wala?

Boro lakkalkoyni si haya nafa kala nga boŋ se.*

3 Macin no ni šerretaraa gʼa hanse Hini-kul-koyoo se?

Macin no a ga duu a ni dira taka laadirantaa ra?

4 Kaŋ se nʼga hunbur a se, a ga ni zarabi,

a ga ciiti ni bande wala?

5 Manʼti ni borolaalataraa nka beeri wala?

Ni laybey si kabandi wala?

6 Nʼna alman dii ni armaa ga bila addalil,

nʼna bankaarawey kaa borey ga kʼi naŋ gaa koonu.

7 Jawkoynoo, manʼa noo hari,

heraykoynoo, manʼa noo ŋaayan.

8 Gandaa sii kala gaabikoynoo kaboo ra,

borey kaŋ a baa no ma goro a ra.

9 Nʼna woyey kaŋ kurɲey buu naŋ kabe kooney,

nʼna alyatimey gaaboo kayri.

10 Woo se kumsay ga ni kuubi ka ni bere,

de nʼga hunbur dogoo din da.

11 Adiši, nʼsi dii kubaa,

nda hari boobaa kaŋ ga ni daabu wala?

12 Irkoy nka sii beene, beenaa ra?

Guna takaa kaŋ nda handarawey ga mooru!

13 De nʼga nee: ‹Macin no Irkoy gʼa bay?

A ga hin ka ciiti duula bibi tik ra?

14 Duulawey manʼti kala sirri a se, a si dii haya kul,

waati kaŋ a ga beenaa kuubi kʼa bere.›

15 Aywa, ni mma baa ma cindi fondo jinaa ga,

woo kaŋ boro laaley nʼa gana?

16 I nʼi dii za waatoo mana too,

ngi asaasey ga hima nda isa kaŋ ga mun.

17 I nee Irkoy se: ‹Hibi ir ga!›

Macin no Hini-kul-koyoo ga hin kʼa tee i se?

18 Ka gar nga no ka ngi hugey too nda gomni.

Amma boro futu hoyraa ma mooru ay ga!

19 Šerrantey ga dii a, i ga ɲaali,

borey kaŋ mana ifutu kul tee gʼi ɲooɲo ka nee:

20 ‹Boraa kaŋ gʼir gandu mana dere wala?

Nuunaa mana ngi hayey ŋaa wala?›

21 Ay gʼa wiri ni ga, ma waafaku nda Irkoy,

nʼga duu alaafiyaa,

woo ra woo kaŋ nʼga kaa ka ti a ga boori.

22 Ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer nga cawandoo se,

de ma nga šenney daŋ ni binoo ra.

23 Nda ni willi kate Hini-kul-koyoo ga,

nʼga yee ni takaa žeenaa ga,

nda nʼga ifutu moorandi ni gorodogoo.

24 Wuragoo warra laboo ra,

Ofir gandaa wuragoo fur gooroo tondey ra,

25 woo ra Hini-kul-koyoo ga tee ni wuragoo,

a ga tee ma ne nzorfu kaaray boobo.

26 Woo ra nʼga duu ɲaali Hini-kul-koyoo ra,

nʼga ni ndumoo jer Irkoy here.

27 Nʼgʼa suurandi, a ga maa ma ne,

nʼga ni meefurey kaa.

28 Nda nʼna haya kayandi, a ga tee,

gaay ga bangay ni fondawey ga.

29 Nda boroyaŋ kaŋ, nʼga nee:

‹Wa tun ka kay†,

Irkoy ga boraa jer kaŋ na nga boŋ yeeti ganda.›

30 Ba boraa kaŋ na goy futu tee, a gʼa feeri,

a gʼa feeri ni kabe henanantey sabbu se.»

23

Cee hinzantoo kaŋ Ayuba na Elifaz zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Ba hõ ay dukuroo mma tee tureyan,

ay kaboo gʼay marayyanoo hunguši.

3 He! Nda ya mma bay nongu kaŋ ra ay ga duu a,

nda ya mma hin ka too nongoo kaŋ ra a goo!

4 Ay gʼay misoo hẽe a ga,

ay gʼay miɲoo too nda šenni.

5 Ay ga šenney bay kaŋ nda a gʼay zaabi,

ay ga faham hayaa kaŋ a gʼa har ya ne.

6 A ga nga gaaboo kul daŋ kʼay wurru wala?

Kalaa, a mmʼay lakkal de.

7 Boro šerrante goo no din kaŋ ga šelaŋ a bande,

woo ra ay ga hun ay ciitikaa ra hala abada.

8 Amma nda ay koy waynahunay, a sii no,

waynakaŋay here ay si dii a.

9 Kaboo mma šiita hawsa here, ay si dii a,

a mma tugu gurma here, ay si bay.

10 Ka gar, a ga fondaa bay kaŋ ga ay goo,

nda a nʼay sii, ay ga henan sanda wura.

11 Ay cewey hanga nga cee dogey,

ay hanga nga fondaa, ay mana šiiri.

12 Ya na hibi nga miɲoo yaamarey ga,

ay na nga miɲoo šenney dii ka bisa ay boŋ waney.

13 Amma nga, a si bere,

may no ma hin kʼa tunandi?

Haya kaŋ a baa no a gʼa tee.

14 Hayaa kaŋ a na kayandi ay here, a gʼa tee,

wey cine booboyaŋ goo no.

15 Woo se ay lakkaloo ga tun a jine,

nda ay miile, ay ga hunbur a.

16 Irkoy kʼay binoo kaa,

Hini-kul-koyoo nʼay hunburandi.

17 Amma manʼti kubawey no mʼay halaci,

manʼti kubay komaa no kaŋ gʼay daabu.»

24

1 «Macin se Hini-kul-koyoo si waati kayandi ciitiyan se?

Macin se borey kaŋ gʼa bay si dii haney din?

2 Boroyaŋ ga ngi faarey kanjey silbawey hibi kʼi tonton,

i ga alman kur zay kʼi kur ngi boŋ se.

3 I ga alyatimey farkawey dii ka koy,

i ga woyey kaŋ kurɲey buu hawoo dii tolme.

4 I ga alfukaarey kaa fondaa ga,

gandaa talkey kul ga tugu.

5 Sanda ganjifarka kaŋ goo saajoo ra,

i ga koy goy za alfazar ka ŋaayan ceeci,

ganganoo ra i ga duu ŋaayan ngi izey se.

6 I ga subey dunbu hawsaa ra,

i ga boro futawey alaneb-izey kurma-kurma,

7 I ga cijinoo tee gaa koonu bila bankaaray,

i sii nda gum taafe hargoo se.

8 Tondi hondey ncirɲey nʼi tayandi,

i sii nda tugudoo, i mma ngi boŋ naagu tondey ga.

9 Boroyaŋ ga alyatimoo hoobu kʼa taa ɲaŋoo kone,

i ga talkaa almaney dii tolme.

10 I ga dira gaa koonu bila bankaaray,

i ga heray, i ga jeeniyaŋ jere.

11 I ga jii tee zaytuɲaŋey jere,

i ga alaneb-ize hari kaa, amma i ga jaw.

12 Koyraa ra borey kaŋ ga buu ga yooyo,

borey kaŋ maray ga hẽe, i ga kaati ka faaba ceeci,

amma a mana tee Irkoy se haya kul.

13 Boroyaŋ no kaŋ ture gaayoo ga,

i si nga fondawey bay,

i si cindi nga fondawey ra.

14 Boro wiikaw ga tun waati kaŋ gaayoo bangay,

a ga talkaa nda alfukaaroo wii.

Cijin here a ga hima nda zay.

15 Zinateeri ga almaaroo monno,

a ga nee: ‹Boro kul si dii agay.›

A ga sanfiti gum nga ndumoo ga.

16 Kubaa ra, i ga hugey kayri ka huru i ra,

zaaroo ra, i ga ngi boŋ daabu hugu ra,

i si gaayoo bay.

17 Ngi kul se, subbaahi manʼti kala buuyan biyoo,

i ga buuyan biyoo torraa bay.

18 War ga nee kaŋ haroo ga koy nda boro futu nda gaabi,

laaliyan ti nga bagaa laboo ga,

a si yee ka alaneb faarey fondaa zaa.

19 Sanda takaa kaŋ nda kogay

nda konnoo ga neeži hari kogandi,

takaa din da alaahara ga zunubantey derandi.

20 Gundoo kaŋ ra a hun dirɲa a,

nooney ga maakaani a ra.

Šerretaray jaŋay ka kayri sanda tuuri.

21 Woy gun do a ga koy, woy kaŋ sii nda ize,

a si gomni tee woy kaŋ kurɲoo buu se.

22 Amma Irkoy ga nga gaaboo ka gaabikoyney kar.

Nda a tun, boro si yee ka tammahã hunayan ra.

23 A gʼa naŋ, a ga hongu nga goo alaafiya ra,

amma moɲey goo ngi fondawey ga.

24 Boro laaley ga jerandi waati kayna, woo banda ga, i ga dere.

I ga kaŋ sanda takaa kaŋ nda tuuri fita ga kaŋ,

i ga dunbandi sanda jeeniyaŋ.

25 Manʼti woo no wala, may no ma hin kʼay taarandi?

May no ma hin kʼay šenney kakaw.»

25

Cee hinzantoo kaŋ Bildad na šennoo zaa

1 Bildad, Šuwa boraa zaabi ka nee:

2 «Irkoy bara nda hini kaŋ ga hunburandi,

a ga alaafiya gorandi beenaa ra.

3 Nga wongu jamawey mma hin ka kabandi wala?

May do nga gaayoo si too?

4 Taka foo nda adamize ga hin ka tee šerrante Irkoy jine?

Taka foo nda boro kaŋ woy nʼa hay ga henan?

5 Handoo hunday si kaaray,

handarawey si henan a jine,

6 soko boro kaŋ manʼti kala nooni,

nda adamize kaŋ manʼti kala nooni-ize!»

26

Cee hinzantoo kaŋ Ayuba na Bildad zaabi

1 Ayuba zaabi ka nee:

2 «Nʼga wan ka yalaafante faaba,

nʼga wan ka kabe kaŋ sii nda gaabi faaba!

3 Nʼga wan ka boro hoyray kaŋ sii nda lakkal,

nʼga cebe kaŋ ni goo nda lakkal beeri!

4 May ga ni goo?

May ka šenney wey daŋ ni miɲoo ra?

5 Bukawey ga jijiri

teekoo cire nda borey kaŋ goo a ra.

6 Nga do alaahara sii nda sirri,

guusu futaa sii nda daabirji.

7 A ga hawsa here beenaa daaru koonu boŋ,

a ga laboo deeji koonu ga.

8 A ga harey daabu nga duulawey ra,

duulawey si say ngi tiŋaa cire.

9 A ga nga kokoy gorodogoo gunaroo* daabu,

ka nga duulaa daaru a ga.

10 A na haya kaŋ ga kuubi ka bere žeeri haroo ga,

ka koy hala gaayoo nda kubaa kaydogoo ga.

11 Beenaa ganjey ga jijiri,

i ga hunbur nda a kašeta i ga.

12 Nga gaaboo nda a ga teekoo boosandi,

nga lakkaloo nda a ga teekoo adabba laalaa† motti.

13 Nga miɲoo hewoo ga beenaa nerandi,

kaboo ga gondoo kaŋ zuru hay.

14 Aywa, woo ti nga goyey kul ikaccaa.

Macin ti ŋuunuŋuunuyanoo kaŋ ir ga maarʼa?

May no ma faham nga hinoo jiŋjiŋyanoo se?»

27

1 Ayuba yee koyne ka tonton nga šennoo ga ka nee:

2 «Ay ga žee nda Irkoy kaŋ ga huna maaɲoo

kaŋ nʼay cimoo taa ay kone,

nga kaŋ ti Hini-kul-koyoo kaŋ nʼay hundoo torro.

3 Kullihinne ay ga hunsar,

kullihinne Irkoy hunsaroo goo ay niiney ra,

4 šenni laala si hun ay miɲoo ra,

ay deenoo si zanba.

5 Abada ay si war noo cimi!

Hala ay buuyanoo ga ay sʼay laadirtaraa naŋ.

6 Ay ga gaabandi ay šerretaraa ga, ay si kaa a ra,

ay binoo sʼay zukandi ba cee foo.

7 Yala agay iberoo ma diyandi boro laala,

boro kaŋ kay ya ne ma diyandi boro kaŋ si šerre!

8 Macin ti naataa kaŋ goo boro se kaŋ si hunbur Irkoy

waati kaŋ Irkoy na hundoo karfoo dunbu,

waati kaŋ a na hundoo kaa?

9 Waati kaŋ bone kaa a ga,

Irkoy ga maa nga kaatey wala?

10 A ga Hini-kul-koyoo tee nga bajoo,

A ga Irkoy cee waati kul wala?

11 Ay ga war cawandi haya kaŋ ti Irkoy hinoo,

ay si Hini-kul-koyoo hayey tugu war se.

12 Nga ne, war hunday kul dii ey henna,

macin se war ga war boŋ derandi šenni yaadayaŋ ra?

13 Woo ti bagaa kaŋ Irkoy nʼa jisi boro laaley se,

woo ti tubuhayaa kaŋ boro binekogawey ga duu a Hini-kul-koyoo do.

14 Ba nda a goo nda ize booboyaŋ, takuba wane nda ey,

nga hayroo si kungu.

15 Borey kaŋ ga cindi dumaa ga, buuyan gʼi fiji,

bila nda wandey kaŋ i buu kʼi naŋ mʼi hẽe.

16 Nda a na nzorfu kaaray marga sanda labu,

ka bankaaray zuku cere ga sanda labudiini,

17 nga no kʼi zuku cere ga,

boro šerrantaa no mʼi daŋ,

boro henanantaa no ma duu nzorfoo.

18 Hugoo kaŋ a nʼa cin ga hima nda nooni hugu,

a ga hima nda tende kaŋ gardikaw gʼa cin nga boŋ se.

19 A ga kani nda almankoynitaray, haya kul si duu nga almanoo,

a ga nga moɲey hay, alman kul sii no!

20 Balaawu ga kaŋ a ga sanda ncirɲi,

hewkur gʼa zaa cijinoo ra.

21 Dandi hewoo gʼa zaa ka koy,

a gʼa dogu laala kʼa kaa nga gorodogoo ra.

22 I gʼa kar, i si hinna a se,

a si hun a ra, kala a ma zuru.

23 I ga kobi nga bonaa maaganda se,

nongu kul kaŋ ra a koy, borey ga wisi ka haaru a ra.»

28

1 «Cimi no, nongu goo no kaŋ ra nzorfu kaaray ga hun,

nda nongu kaŋ ra wura ga ɲumay ka henan,

2 Guuru bibi si hun kala laboo ra,

tondi mennante ga alhan noo.

3 Kubawey ga ben,

i ga laboo fanši ka koy guusu kuku ra

hala tondey kaŋ ga tugu buuyan biyoo ra.

4 I ga guusu fanši kaŋ ga mooru borey gorodogoo,

nongu ra kaŋ ra cee si duu jisidoo,

i nka deeja, i ga zinji-zinji adamizey se nongu mooro.

5 Laboo kaŋ ra meehunay ga hun gandaheroo

bere-bere sanda nuune ka duu a.

6 Safir tondi si duwandi kala laboo tondey ra,

no din ra wura hamni ga duwandi.

7 Ciraw kaŋ ga hoo si fondaa bay,

algabu biboo moɲey si dii a.

8 Ganjihooga kaŋ ga zankam mana too no din,

ganjihayla mana bay ka bisa nda no din.

9 Adamize ga kaŋ tondi ga,

a ga tondi hondey bere hala ngi linjey ga.

10 A ga guusu kaa tondey ra kʼa tee hari bisadoo,

moɲey ga dii haya kayante dumi kul.

11 A ga haroo kayandi hala a masi dandi,

a ga haya tugantey fatawandi.

12 Amma man ra lakkal ga duwandi?

Man ra fahamay doo goo?

13 Adamize si alkadaroo bay,

a si duwandi hundikoyney laboo ga.

14 Guusu beeroo nee: ‹A sii ay ra.›

Teekoo nee: ‹A sii ay do.›

15 Ba wura alhakiika sʼa noo boro se,

nzorfu kaaray si duu a.

16 A si hin ka neešandi Ofir gandaa wura bande,

oniks tondi hay šenda si duu a,

safir tondi hay šenda si duu a.

17 Wura wala diji si hin ka deedandi a ga,

a si hin ka barmayandi nda wura alhakiika jinay.

18 Hiiri caadante nda murmur si hin ka kay a jine,

lakkal hayoo bisa alyakuutu.

19 Topaz tondi kaŋ hun Ecopi gandaa ra

si hin ka deedandi a ga,

wura alhakiika si toorʼa alkadar.

20 Man ra lakkal ga hun?

Man ra fahamay dogoo goo?

21 A tugandi hundikoyni kul se,

a daabandi beenaa cirawey se.

22 Guusu futaa nda buuyanoo šelaŋ ka nee:

‹Ir haŋawey maa nga šennoo.›

23 Irkoy no ma lakkal fondaa bay,

nga no ma dogoo bay,

24 zama nga no ma dii hala laboo kaydogoo ga,

a ga dii haya kul kaŋ goo beenaa cire.

25 Nga no ka hewoo hinoo daŋ,

nga no ma harey neeši.

26 Waati kaŋ a na yaamar noo ncirɲoo se,

ka fondo tee meli nda jiŋjiŋyan se,

27 waatoo din a dii lakkal, a nʼa deede,

a nʼa laasaabu, a nʼa noo alkadar.

28 Woo banda ga, a nee adamize se:

‹Ka hunbur war Koyoo, woo ti lakkal,

ka mooru ifutu, woo ti fahamay!›»

29

1 Ayuba yee koyne ka tonton nga šennoo ga ka nee:

2 «Hay, nda a gar ba ya mma hin ka yee ay handu bisantey takaa ga,

jirbey kaŋ Irkoy gʼay lakkal,

3 waatey kaŋ ra a ga nga fitillaa diinandi ay boŋoo boŋ

nga gaayoo ra ay ga dira kubaa ra!

4 Takaa kaŋ ay cindi ka ti a waatoo kaŋ ay tee aru,

waatoo din Irkoy ceretaraa gʼay hugoo lakkal.

5 Waatoo din Hini-kul-koyoo goo ay bande,

ay zankaarey gʼay kuubi ka bere.

6 Waatoo din jii nda waa ga tee ay do sanda hari.

7 Waatoo din ay fatta ka koy koyraa miɲoo ga

de ay gʼay gorodogoo tee farroo ra.

8 Nda aru soogey dii agay, i ga tugu,

aru žeeney ga tun ka kay.

9 Boŋkoyney ga ngi šenney kayandi

de i ga ngi kabey daŋ ngi miɲey ga.

10 Boro beerey ga dangay,

ngi deeney ga denji dankawey ga.

11 Waatoo din boro kaŋ ga maa ay jindoo

ga nee kaŋ ay duu gomni,

moo kaŋ dii agay ga seedetaray tee ay ga.

12 Zama talka kaŋ ga kaati ka faaba ceeci,

ay ga nga tilasoo kaa a ga,

alyatim kaŋ sii nda faabakaw, ay gʼa faaba.

13 Boro kaŋ ga baa ka buu ga gaara ya ne,

ay ga woyoo kaŋ kurɲoo buu binoo ɲaalandi.

14 Ay si daabu nda kala šerretaray, ay bankaaraa no.

Ay cimoo ti ay burmusoo nda ay fatalaa.

15 Ay tee moo danaa se,

nda cee bongey se.

16 Ay tee talkey se baaba,

borey kaŋ ay sʼi bay, ay ga ngi misoo guna.

17 Ay ga borey kaŋ si šerre warkandawey kayri

ka hamoo kaa hiɲey ra.

18 Ay ga nee ay boŋ se kaŋ ay ga buu ay hugoo ra,

agay aloomuroo hinnaa ga too labutaasi gurunbey.

19 Ay linjey ga koy haroo here,

harandaŋoo ga cijinoo tee ay fitawey ga.

20 Waati kul ay ga duu darža taaga

ay biraa ga duu gaabi ay kaboo ra.

21 Waatoo din borey gʼay batu ka haŋajer ya ne,

i ga dangay ka maa ay hoyraa.

22 Ay šenney si kakawandi,

ay meešenney zunbu borey ga

sanda ncirɲi kaŋ ga loti laboo ga.

23 I gʼay batu sanda takaa kaŋ nda boro ga ncirɲi batu,

i ga miɲey hay sanda boro kaŋ ga ncirɲi jinaa ga kaŋ.

24 Ay haaraa ga tee i se boŋhaway,

haya kul sʼay ganji agay ndumoo ma feeri i se.

25 Ay tee i se jineboro

ka fondaa cebe i se kaŋ bande i ga hima ka dira,

ay ga goro i game sanda kokoy kaŋ goo nga wongu-izey gamey ra,

sanda boro kaŋ ga borey kaŋ biney ga hẽe biney yaynandi.»

30

1 «Amma sohõ, boroyaŋ kaŋ ay žen ey ga haaru ay ra,

ngi kaŋ ay cindi ka donda baabey

kʼi daŋ ay alman kurey hanšey ra.

2 Macin no ngi kabey gaaboo gʼa hanse ya ne?

Ngi albarkaa koy.

3 Jaŋay nda heray gʼi yalaafandi,

i ga ŋaayan ceeci labu kogaa ra

kaŋ ti nongu kogaa kaŋ ra hari sii kaŋ naŋandi za gayyan.

4 I ga saajoo fita ciiri-ciirante kaa tuuri kaccey ra kʼa ŋaa,

de mo ŋaayan sii no nda manʼti saabawey linjey.

5 I gʼi gaaray kʼi kaa adamizey ra,

i ga kaati i ga sanda zay.

6 I ga koy goro goorey tondey ra,

labu guusey nda tondi guusey ra.

7 I ga hẽe tuuri kaccey gamey ra,

i ga marga karjiɲaŋey cire.

8 Boro yaada izeyaŋ no,

boroyaŋ no kaŋ sii nda beeray.

I nʼi kar kʼi gaaray gandaa ra.

9 Sohõ, agay ti ngi doonoo,

i nʼay tee hoorayhaya.

10 I ga konna agay, i ga hibi ay ga,

i si fay nda ka tufa agay ndumoo ga.

11 Zama Irkoy kʼay biraa yorkandi,

haya kul si borey wey dii.

12 Boro laaley wey tun ka kay ya ne kʼay cewey tuti,

i ga guusuyaŋ fanši ay jine hala ya kaŋ i ra,

13 I ga fondo dunbu ay ga kʼay halaciroo ceeci,

ngi kaŋ boro kul sʼi faaba.

14 I na fun beeri kaa cetaa ra ka kaa ay ga,

i ga koy, i ga kaa sanda nongu kaŋ say ra.

15 Hunburay beeri kaŋ ay ga,

ay beeraa koy sanda subu kaŋ hewoo nʼa zaa.

Faaba kul dere ya ne sanda duula kaŋ bisa.

16 Sohõ, agay aloomuroo goo ma ben,

binekankamay zaariyaŋ nʼay dii.

17 Cijin here, farayanoo ga too hala ay birey do,

dorey kaŋ gʼay ŋaa si hunanzam.

18 Irkoy nʼay bankaaraa cendi kʼa dii nda gaabi,

a nʼay šiita nda ay burmusoo.

19 A nʼay warra batakaraa ra,

ay ga hima nda labu nda boosu.

20 Ay ga kaati ka faaba ceeci ni ga, amma nʼsi tuuru ya ne,

ay ga kay ay boŋ ga hala ma lakkal daŋ ya ne.

21 Ni bere ka binebibay ay ga,

nʼgʼay tangam nda ni kaboo gaaboo.

22 Nʼga hewoo kʼay zaa, kʼay bere,

nʼnʼay derandi hewkuroo ra.

23 Ay ga bay, ni mma mʼay ka koy buuyan ga

kaŋ ti nongoo kaŋ ra hundikoyney kul ga koy.

24 Boro kaŋ goo ma halaci si nga kabey šerre wala?

Boro kaŋ goo bone ra si kaati ka faabayan ceeci wala?

25 Ya na hẽe borey se kaŋ goo waati šenda ra wala?

Ay binoo mana maray talkaa se wala?

26 Ay ga gomni tammahã,

amma laalay ka kaa,

ay ga gaay batu,

amma kubay ka kaa.

27 Ay binoo si fay nda hẽeni,

binemarayyan zaarey gum ay ga.

28 Ay gaahamoo bibi, amma manʼti waynaa no,

ay ga tun borey margaroo ra ka faabayan ceeci.

29 Ay tee nzoŋawey armaa,

taatagawey hangasinoo.

30 Ay kuuroo ga bibi ay ga,

gaaham konnoo gʼay birey ton.

31 Ay kuntijoo si hẽe de kala buuyan dooney se,

ay laatoo si kara de kala hẽeni donkey se.»

31

1 «Amaana no ay daŋ agay nda ay moɲey game

kaŋ ay sʼay moɲey kanji

woy soogo ra kaŋ si aru bay kʼa boonay.

2 Nda manʼti woo, macin ti bagaa kaŋ Irkoy kaŋ goo beenaa ra gʼa jisi ya ne?

Macin ti tuboo kaŋ Hini-kul-koyoo gʼa sanba ya ne ka hun beenaa ra?

3 Bone si kaŋ boro laaley ga wala?

Balaawu si kaŋ goy futu teekey ga wala?

4 Irkoy si dii ay dira takaa wala?

A sʼay cee diraa kul kabu wala?

5 Ay ga doona ka taari wala?

Ay ga cahã ka zanba wala?

6 Irkoy mʼay neeši nda neešihaya cimi!

Woo ra a ga dii kaŋ ay ga laadir.

7 Nda ay cewey šiiri ka hun fondaa ga,

nda ay binoo hanga ay moɲey alhawaa bande,

nda teegoy laala nʼay kabey žiibandi,

8 yala boro tana ma haya ŋaa kaŋ ay nʼa duma,

wala ay faaroo ma dogandi ka hun laboo ra!

9 Nda ay binoo nka hanga woy waani,

de ay nʼay taalammaa hugoo miɲoo monno,

10 yala ay wandoo ma tam goy tee boro tana se,

de aru tanayaŋ ma kani nda a!

11 Nda woo tee, ay na laybu haawinte tee,

almuhal kaŋ ciitikey gʼa zukandi.

12 Agay almuhaloo tee sanda nuune

kaŋ gʼay diinandi hala guusu futaa ra,

ka haya kul kaŋ ay duu a halaci.

13 Kakaw kaŋ huru

agay nda ay tamoo wala ay koŋŋaa game,

zama ya na ngi alhakoo guna,

14 nda Irkoy na šennoo din tunandi, macin no ay ga nee?

Nda a nʼay hãa, macin nda ay gʼa zaabi?

15 Koy follokaa no kaŋ nʼir kul tee,

agay nda ngi kul ir ɲaa gundoo ra.

16 Ya nka wanji yalaafante ŋaarayroo,

wala ka woy kaŋ kurɲoo buu naŋ a gay a ga batu, ya nʼa faaba wala?

17 Ya nkʼay ŋaahayaa ŋaa agay foo

bila nda ya alyatimoo bagaa kaa wala?

18 Za ay zankataray ya nka tee i se

sanda baaba kaŋ jeroo ga i ga goro,

za ay huru aduɲɲa ra, ay ga lakkal daŋ woy kaŋ kurɲoo buu se.

19 Nda ya nka dii alfukaaru kaŋ sii nda bankaaray,

wala talka kaŋ sii nda gumtaafe, ay nʼi naŋ

20 bila nda ay mʼi noo ay feejey haaboo gumtaafe

kaŋ nda i ga gum,

i ga gaara ya ne wala?

21 Nda ay kaboo bay ka too alyatim do,

zama ciitikey ti ay cerey,

22 yala ay jesoo ma hun ay dumaa ga,

ay kabe hankoroo ma kayri!

23 Zama ay ga hunbur Irkoy bonaa,

ay si hin ka haya tee nga kokoytaraa jine.

24 Ya nkʼay naanaa daŋ wura ra,

ya nka nee wura alhakiika se: ‹Ay ga wakkal ni ga›, wala?

25 Ya nka fooma nda agʼarzakaa,

nda almanoo kaŋ ay kabey nʼi noo ya ne wala?

26 Nda ay na waynaa gaayoo nereroo guna,

de ay na handoo guna kaŋ ga dira nga daržaa ra,

27 ay binoo nkʼay derandi tuguyan ra,

kʼay kaboo daŋ ay miɲoo ga kʼi summu wala?

28 Nda ay na woo tee, nga mo laybu no kaŋ ga hima nda ciiti,

ay na Koyoo kaŋ goo beenaa ra zanba!

29 Ya nka ɲaali nda agay iberoo bonaa wala?

Ya nka yafarhã, zama ifutu duu a wala?

30 Ya na yadda ay miɲoo ma zunubu tee,

kʼa danga hala a ma buu!

31 Borey kaŋ goo ay hugoo ra mma nee:

‹May bara ni hugoo ra kaŋ mana kungu ham?›

32 Ya na bay ka naŋ yaw ma kani lolaa ra,

ay hugoo miɲoo ga hay dirakey se.

33 Ya nkʼay hooyaney tugu sanda takaa kaŋ Adama bay kʼa tee* wala?

Ya nkʼay layboo tugu ay ziibaa ra wala?

34 Ya mma hunbur jamaa miɲey,

wala ay borey mʼay fur,

ya mma tee suk, ay si fatta nda hugoo miɲoo wala?

35 Jalla, nda a gar boro goo no kaŋ ga haŋajer ya ne!

Woo ti ay šenni kokorantaa.

Yala Hini-kul-koyoo mʼay zaabi!

Torceyanoo kaŋ agay nkuwaa nʼa tee ya ne,

36 ay gʼa fur ay jesoo ga,

ay gʼa daŋ sanda kokoy fuula.

37 Ay gʼay teegoyey kul laasaaboo tee a bande.

Ay ga man a sanda boŋkoyni.

38 Nda a gar ay faaroo nka kaati ay ga,

de nga nda nga nonguyaŋ na munday doori ay sabbu se,

39 ya nka nga hegaa ŋaa kaŋ ya nʼa bana,

ka nga koyey tammahãa kaa wala?

40 Yala karji ma zay ya ne alkama dogoo ra,

subu futu ma zay ya ne oržoo dogoo ra!»

Ne ga Ayuba šenney ben.

32

Elihu futuroo

1 Ayuba cere hinzaa fay nda kʼa zaabi, zama Ayuba do boro šerrante ti nga. 2 Waatoo woo, Barakel kaŋ ti Buz alkabiilaa boro, kaŋ si hun kala Ram alaayan beeroo ra, nga izʼaroo Elihu hanse ka futu. A hanse ka futu Ayuba ga, zama Ayuba ga nga boŋ dii šerrante Irkoy jine. 3 A futu Ayuba cere hinzaa ga, zama i mana hin ka yee ka duu zaabi, amma woo kul, i nee kaŋ Ayuba tooɲe. 4 I kul žen Elihu, woo se Elihu batu jina ka duu ka šennoo zaa ka šelaŋ Ayuba se. 5 Waatoo kaŋ Elihu bay zaabi sii i kone, a futu.

Elihu na šennoo zaa

6 Barakel kaŋ ti Buz boro, nga izʼaroo Elihu na šennoo zaa ka nee:

«Aru sooga ti agay, war manʼti kala boro žeenayaŋ,

woo se ay jijiri, ay hunbur

kʼay bayhayaa daŋ war jine.

7 Ya nka nee ay boŋ se: ‹Boro žeeney ma šelaŋ,

ngi jiirey booboyanoo ga kate i ma lakkal cawandi.›

8 Amma nda cimi, hundoo kaŋ goo adamize ra,

manʼti kala Hini-kul-koyoo hunsaroo kaŋ ga adamize noo fahamay.

9 Ka duu jiiri boobo si boro noo lakkal,

manʼti boro žeeney no ma šerretaray bay.

10 Woo se ay ga nee kaŋ ma haŋajer ya ne,

agay mo gʼay bayraa cebe ma ne.

11 Aywa, ay na war šenney batu,

ay na haŋajer war lakkaloo se,

war ma šelaŋ hala war ma too war šenney kaydogoo ga.

12 Ay na lakkal daŋ war se,

amma war affoo kul mana hin ka Ayuba kakaw,

boro kul mana nga šenney zaabi.

13 Woo kul, war masi nee: ‹Ir duu lakkal:

Irkoy hinne no ma hin ka cebe a se kaŋ a dere, manʼti boro!›

14 Manʼti agay se Ayuba šelaŋ,

adiši ay sʼa zaabi nda war šenney dumi.

15 Miɲey daaba, i mana šelaŋ koyne,

šenni sii miɲey ra!

16 Yʼi batu, zama i si šelaŋ,

zama i kay, i si šelaŋ koyne wala?

17 Woo ra agay mo, ay ga šennoo zaa,

agay mo gʼay bayraa cebe.

18 Zama šenni boobo goo ay do,

ay hundoo gʼay gaabi ya šelaŋ

19 A ga tee ya ne sanda alaneb hari mooro

kaŋ ga zarga ay gundoo ra,

sanda hunbar taagayaŋ kaŋ ga baa ka bagu.

20 Ay ga šelaŋ hala ya duu ka hunsar,

ay gʼay miɲoo feeri ka zaabi.

21 Ay si borey daŋ cere jine,

ay si adamize kul zanzaŋ.

22 Zama ay si wan boro zanzaŋyan,

nda ay nʼa tee, ay Takakaa gʼay derandi nda cahãyan.»

33

1 «Sohõ, Ayuba, ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer ay šenney se,

haŋa kayandi ay šenney kul se!

2 Guna, ay gʼay miɲoo feeri,

ay deenoo ga šelaŋ ay miɲoo ra,

3 Šerretaraa kaŋ goo ay binoo ra nda ay ga šenney wey har,

bayray henanante no kaŋ ay miɲoo gʼa har.

4 Irkoy Hundoo kʼay tee,

Hini-kul-koyoo miɲoo hunsaroo kʼay hunandi.

5 Nda nʼga hin, ay zaabi,

soolu ka kay ay jine!

6 Nga ne, Irkoy do, agay nda ni kul ga sawa,

agay hunday mana hun kala labudiini ra.

7 Woo ra nʼsi hima ka hunbur agay ka ni binoo dunbu,

ay hinoo si hin ka ni šiita.

8 Amma ni šelaŋ ay jine,

ay maa ni šenney.

9 Ni nee: ‹Ay ga henan, ya na ifutu tee,

ay binoo ga henan, laybu sii ay ga.

10 Woo kul, Irkoy goo ma kobay ceeci ay ga,

a gʼay dii nga iberoo.

11 A gʼay cewey gaala nda bundu,

a gʼay dira takaa kul koroši.›

12 Ay ga ni bayrandi kaŋ woo ra ni sii nda cimi,

zama Irkoy bisa adamize.

13 Macin se nʼga yenje wiri a ga,

kaŋ se a si ni šenney zaabi se wala?

14 Irkoy ga šelaŋ boro se nda takaa woo hõ,

suba a ga šelaŋ boro se nda taka tana foo,

amma boro si haŋajer.

15 Handiri ra, cijin here bangayyan ra,

waati kaŋ jirbi koma na adamize dii,

ka gar i ga kani ngi daaroo boŋ:

16 waatoo din a ga borey haŋawey feeri kʼi bayrandi

kʼi cawandi henna,

17 hala nga ma adamize moorandi nga teegoy laaley

ka boro hallasi bolsay ra,

18 hala nga mʼa hallasi saaraa guusoo ga,

yaaji masi nga hunaroo halaci.

19 Koyne mo Irkoy ga boro gooji

nga wircoo daaroo boŋ,

gurzugay si ben gaahamoo ra.

20 Ŋaayan kul mma tar a se,

ba ŋaayaney kaŋ ga hanse ka kan.

21 A ga ɲom ka gaahamoo kul kaa a ga,

birey kaŋ boro si dii ey, sohõ boro ga dii ey.

22 Nga hundoo ga man saaraa guusoo,

nga hunaroo goo hundi diikey kabey ra.

23 Amma nda almalayka kaŋ ti waafakandikaw goo a jere,

almalayka foo almalaykaa zenber (1.000) game

kaŋ ga adamize cebe haya kaŋ a ga hima kʼa tee,

24 a ga alhormo tee a se, ka nee Irkoy se:

‹A hallasi, a masi zunbu saaraa guusoo ra!

Zama ay duu haya kaŋ ay gʼa bana kʼa feeri.›

25 Waatoo din gaahamoo ga tee sanda zanka gaaham,

a ga tee sanda nga soogataraa waatoo.

26 A ga Irkoy suurandi, a ga alhormo tee a se,

a ga koy kay a jine nda ɲaali.

Irkoy ga boraa willi nga šerretaraa dogoo ra.

27 A ga don adamizey jine ka nee:

‹Ay na zunubu tee, ay na haya šerrantaa šiirandi,

ya na duu zukandoo kaŋ nda ay ga hima.

28 Irkoy nʼay soolam, ka gar ya nka hima ka zunbu saaraa guusoo ra,

sohõ ay ga huna ka dii gaayoo koyne!›

29 Nga ne, woo kul Irkoy gʼa tee adamize se,

a gʼa tee cee hinka, cee hinza.

30 Takaa woo nda a ga adamize hundoo hallasi saaraa guusoo ra,

ka baahunantey gaayoo daŋ a ga.

31 Aywa, Ayuba, haŋajer ya ne!

Dangay, agay no ma šelaŋ!

32 Nda šenni goo ni do, tuuru ya ne!

Šelaŋ, zama ay ga baa ma duu cimi.

33 Nda manʼti woo, adiši haŋajer ya ne!

Dangay, ay ga lakkal cawandi ma ne!»

34

Cee hinkantoo kaŋ Elihu na šennoo zaa

1 Elihu tonton nga šennoo ga ka nee:

2 «Lakkalkoyney, wa haŋajer ay šenney se!

War kaŋ goo nda bayray,

wa war haŋawey kayandi hayaa kaŋ ay gʼa har se!

3 Takaa kaŋ nda mee ga maa ŋaayan tenbaa,

takaa din da haŋa ga šenney kaa cere ra.

4 Woo ga, ir ma hayaa suuba ir boŋ se kaŋ ti cimi,

cere bande ir ma hayaa bay kaŋ ga boori.

5 Zama Ayuba ka nee kaŋ nga ga henan,

amma Irkoy na nga cimoo taa nga kone.

6 Nga goo nda cimi, a na nga tee taariharkaw,

nga ga henan, a na nga maray ka nga wii.

7 Boro mma goo no kaŋ ga hima nda Ayuba

kaŋ ga ɲooɲoyan haŋ sanda hari,

8 a goo borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee margaroo ra,

a ga dira boro laaley bande?

9 Zama a nee: ‹A si baffoo hanse adamize se

a ma ceeci ka kan Irkoy se.›

10 Woo se adamize lakkalkoyney, wa haŋajer ya ne!

Irkoy nda goy futu ga mooru cere.

Hini-kul-koyoo nda šerre jaŋay ga mooru cere.

11 A ga adamize bana ka sawa nda nga teegoyey,

a ga boro foo kul dii nda nga dira takaa.

12 Nda cimi, Irkoy si ifutu tee,

abada Hini-kul-koyoo si ciiti šiirandi.

13 May ka laboo talfi a ga?

May ka aduɲɲa daŋ kaboo ra?

14 Nda a gar Irkoy si hongu kala nga boŋ hinne,

nda a kate nga ga nga Hundoo nda nga hunsaroo,

15 hayey kul hundey ga hun cere bande,

adamize ga yee laboo ra.

16 Nda ni goo nda lakkal, haŋajer woo se,

ma lakkal daŋ ay šenney se!

17 Boro kaŋ ga konnay cimi ga hin ka laama wala?

Nʼga Boro Šerrante zukandi kaŋ ti Hinikoyoo wala?

18 Nga hinne no ma nee kokoy se: ‹Furku›,

ka nee boŋkoyney se: ‹Boro laala›.

19 A si boŋkoyni ndumoo guna,

a si almankoyni daŋ talka jine,

zama nga kabey ka ngi boro hinkaa kul taka.

20 I ga buu dogoo din da,

cijin bine jama ga tun ka ture,

woo banda ga, i ga dere.

Gaabikoyni ga hibandi bila boro kabe ma too a do.

21 Zama Irkoy ga dii adamize fondawey,

a ga nga cee diraa kul laasaabu.

22 Kubay biboo nda buuyan biyoo kul sii no

kaŋ ra borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee ga hin ka tugu.

23 A si too Irkoy ma adamize koroši waati kuku jina

ka duu kʼa ciiti.

24 A ga hinikoyey kayri bila a ma ceeniine diray tee,

a ga boro daŋ dogey ra,

25 zama a ga ngi teegoyey bay.

Cijin folloku a gʼi bere kʼi motti.

26 A gʼi kar borey jine

sanda boro laalayaŋ.

27 Zama i nka fay nda kʼa gana,

de i mana faham nga fondawey kul se.

28 I na yalaafante hẽenoo ka too a do,

a ga maa zarabantey hẽenoo.

29 Nda Irkoy na alaafiya noo, may no ma Irkoy zukandi woo se?

Nda a na nga ndumoo tugu, may ma hin ka dii a?

Gandawey wala adamizey,

30 a si baa boro kaŋ si hunbur Irkoy mʼi laama,

a masi tee kumsay jamaa se.

31 Nda boro nee Irkoy se:

‹Ay nʼay zukandoo muɲe, ay si yee koyne ka ifutu tee.

32 Haya kaŋ ay si dii a, a cebe ya ne,

nda ay na laybu tee, ay sʼa filla koyne›,

33 Irkoy mma boro bana ka sawa nda boraa ibaayoo wala?

Ni ka si yadda a ga.

Ni no ma suuba, manʼti agay no!

Aywa, hayaa har kaŋ nʼgʼa bay!

34 Adamize lakkalkoyney

nda boro fahamantey kaŋ ga haŋajer ya ne ga nee ya ne:

35 ‹Ayuba si haya bay kaŋ nga gʼa har,

nga šenney sii nda addalil.

36 Ayuba ma siyandi hala kaydogoo ga,

zama a ga šelaŋ sanda boro laala!

37 A ga tureyan tee ka tonton nga zunuboo ga,

a ga kobi nda foomayan ir game,

a ga šenni boobo har Irkoy ga.›»

35

Cee hinzantoo kaŋ Elihu na šennoo zaa

1 Elihu na šennoo zaa ka nee:

2 «Nʼga hongu ni goo nda cimi ka nee: ‹Ay ga šerre ka bisa Irkoy.›

3 Zama ni nee Irkoy se: ‹Man ni nafaa ya si zunubu tee,

macin no a gʼa hanse ya ne?›

4 Agay no ma ni zaabi,

ni nda ni cerey kaŋ goo ni bande.

5 Beenaa honnay, guna!

Duulawey guna, takaa kaŋ nda i ga mooru ni ga.

6 Nda nʼna zunubu tee, cin no nʼgʼa hasara a se?

Nda ni hooyaney boobo, macin ti tooɲaa kaŋ nʼnʼa tee a se?

7 Nda boro šerrante ti ni, macin ti nafaa kaŋ ga hun a se ni do?

Macin no a ga duu a ni ga?

8 Ni borolaalataraa si hin ka haya hasara kala ni cine se,

šerretaraa si haya hanse kala adamize se.

9 Borey ga kaati ngi kankamyan boobey se,

borey ga faabayan ceeci

ka ngi kaa boŋkoyney hini futaa cire.

10 Amma boro kul si nee:

‹Man Irkoy kaŋ nʼay taka?

Nga kaŋ ga baytiyaŋ zumandi

boro ga cijin here a mʼi don,

11 nga kaŋ gʼir cawandi ka bisa laboo adabbawey,

nga kaŋ gʼir noo lakkal ka bisa beenaa cirawey?›

12 Borey ga kaati, amma Irkoy si tuuru i se,

boro laaley foomayanoo maaganda se.

13 Cimi no, i mma kaati yaada, Irkoy si haŋajer i se,

Hini-kul-koyoo si dii a.

14 Amma ni ka nee kaŋ nʼsi dii a,

ni misoo goo a jine, a batu!

15 Hala sohõ a mana nga futuroo cebe,

ni mma nee kaŋ a nka dirɲa tureyan boobey.

16 Šenni yaadayaŋ no Ayuba ga nga miɲoo feeri kʼi har,

a ga lakkal jaŋante šenni booboyaŋ har.»

36

Cee taacantoo kaŋ Elihu na šennoo zaa

1 Elihu koy a ga ka šelaŋ, a nee:

2 «Ay batu kayna, ay ga ni fahamandi,

zama haya goo ay do kaŋ ay ga baa yʼa har ma ne Irkoy sabboo se.

3 Ay gʼay bayraa ceeci nongu mooro ra

ka šelaŋ kʼay Takakaa noo cimi.

4 Zama nda cimi, ay šenney manʼti taari,

boro kaŋ goo nda lakkal timmante bara ni jere.

5 Irkoy goo nda hini, a si konna boro kul,

a goo nda hini, haya kaŋ a nʼa kayandi si tun.

6 A si naŋ boro laala ma huna,

a ga zarabantey noo cimi.

7 A si nga moɲey kaa boro šerrante ga,

a gʼi gorandi kokoyey bande fuulaa ra,

a gʼi gorandi kʼi tabatandi hala i ma jer.

8 Nda guuru karfuyaŋ huru i ga,

nda i huru bone ra,

9 woo ra Irkoy ga ngi goy futaa har i se

nda ngi tureyanoo waati kaŋ i bolsay.

10 A ga haŋawey feeri i ma maa nga gagayroo se,

a ga nee i se kaŋ i ma fay nda ifutu.

11 Nda i na haŋajer ka boŋdum,

i ga ngi hunaroo benandi gomni ra,

ka ngi jiiri korawey benandi kaani ra.

12 Nda i mana haŋajer, yaaji gʼi halaci,

i ga buu bayray jaŋay ra.

13 Borey kaŋ si hunbur Irkoy mma ngi boŋ noo futay se,

i si kaati ka faaba ceeci waati kaŋ a nʼi gaala.

14 I ga buu ngi soogataraa ra

arey kaŋ ga zinaa tee game.

15 Amma a ga zarabantaa zaraboo kʼa feeri,

farayan nda a ga nga haŋaa feeri kʼa cawandi.

16 A ga ni kaa šiitaroo ra,

a ga ni feeri bila a ma ni zaa ka kay,

ŋaayan henna ga boobo ni ŋaadogoo ra.

17 Amma ni zukandi sanda boro laala,

ciitoo zukandoo ga too ni.

18 Masi naŋ ni futuroo ma ni daŋ wowyan ra,

yala sufurawey booboyanoo masi ni kaa cimoo ga.

19 Ni kaatiroo ka faaba ceeci ga ni kaa zarabi ra wala?

Ni gaaboo ga wasa wala?

20 Masi cahã cijinoo ma too

kaŋ ga jamayaŋ kaa dogey ra.

21 Hawgay masi bere ifutu here,

woo ti haya kaŋ nʼnʼa suuba ni binemaraa maaganda.

22 Nga ne, Irkoy hinoo ga beeri,

may ti cawandikaw sanda nga?

23 May no ma hin ka hayaa a har a se kaŋ a mʼa tee?

May no ma hin ka nee a se: ‹Woo kaŋ nʼnʼa tee mana boori›?

24 Lakkal tee ka Irkoy teegoyey beerandi,

kaŋ adamizey gʼi don.

25 Boro kul ga dii a,

adamize gʼa honnay nongu mooro ra.

26 Nga ne, Irkoy ga beeri, amma ir mana faham woo se,

nga jiirey hinna si kabandi.

27 Nga no ma hari lotey cendi i ma žigi beene

kʼi sosogu i ma tee ncirɲi ka kaŋ.

28 Duulawey ga haroo naŋ a ma kaŋ,

i gʼa doori adamizey jamaa ga.

29 May no ma faham duulawey takaa se,

nda takaa kaŋ nda nga gorodogoo ga jiŋjiŋ?

30 Guna takaa kaŋ nda Irkoy ga nga gaayoo sanba a ga,

a ga teekoo guusey daabu.

31 Hayey wey nda a ga gandawey ciiti,

a ga hunay boobo noo.

32 A ga meloo dii nga kabey ra,

kʼa sanba nongoo kaŋ ra a ga hima ka koy.

33 Jiŋjiŋyanoo jindoo ga nga kaaroo har,

ba adabbawey ga nga kaaroo bayrandi.»

37

1 «Woo maaganda se ay binoo ga jijiri,

a ga sar ka hun nga dogoo ra.

2 Wa haŋajer, wa haŋajer nga jindoo kaatoo se,

kaatiroo kaŋ ga hun miɲoo ra!

3 A ga nga jiŋjiŋyanoo tee beenaa kul ra,

meley ga koy hala laboo kanjey ga.

4 Woo banda ga, jinde ga kaati.

A ga nga jinde beeri albarkantaa jer,

a si yee ka meloo dii za jindoo fatta.

5 Irkoy jinde kayfantaa ga jiŋjiŋ,

a ga haya beeriyaŋ tee kaŋ ir sʼi bay.

6 A ga nee neežoo se: ‹Kaŋ laboo ga!›

A ga ncirɲi yaamar, ba ncirɲi beerey.

7 Takaa woo nda a ga adamizey goyey kayandi,

hala borey kul ma yadda nga teegoyey ga*.

8 Adabbawey huru ngi tugudogey ra,

i ga cindi ngi guusey ra.

9 Hew beeroo si hun kala gurma hugoo ra,

hargoo ga hun hawsa here hewey ra.

10 Irkoy hunsaroo ga hari tee galaši,

haroo beeneheroo ga cere dii.

11 A ga duulawey jeeje nda tayroo,

a ga duulawey kaŋ ga too nda meli say.

12 Nga no mʼi bere-bere nongoo kul here,

hala i ma haya tee kaŋ nga baa,

maanaa haya kul kaŋ nga nʼa yaamar

aduɲɲa ra laboo ga.

13 A ga hima nda gobu nda a ga laboo kar,

wala mo nga borohennataraa no a gʼa cebe i se.

14 Ayuba, haŋajer woo se!

Kay ka miile Irkoy teegoy kayfantey ga!

15 Nʼga takaa bay kaŋ nda Irkoy ga duulawey juwal,

nda takaa kaŋ nda a ga duulaa meloo nerandi?

16 Nʼga takaa bay kaŋ nda duulawey ga kay ngi dogey ra,

boraa kaŋ bayraa ga timme teegoy kayfantey wey?

17 Ni kaŋ ni bankaarawey ga koron,

ka gar laboo ga tee suk gurma hewoo cire,

18 ni mma hin ka Irkoy faaba ka duulawey daaru

kaŋ ga šendi sanda diji kaŋ mennandi guuru ra wala?

19 Hayaa har ir se kaŋ ir ga hima kʼa har a se,

Ir si yee ka šelaŋ, kubay ra ir goo.

20 Nda ay šelaŋ, a ga hima ka maarʼa wala?

I ga hima ka haya har a se ka alhabar daŋ a ra wala?†

21 Sohõ da ir si dii gaayoo kaŋ ga nere duulawey dumaa ga,

amma hew foo bisa kʼi tuusu.

22 Gaay kaŋ ga hima wura ga nere ka hun hawsa here.

Irkoy daržaa ga hunburandi!

23 Ir si hin ka too hala Hini-kul-koyoo do,

nga hinoo ga beeri,

nga šerretaraa nda nga laadirtaraa ga beeri,

a si boro binoo maray.

24 Woo maaganda se adamizey ga hima ka hunbur a,

amma nga, a si lakkalkoyni kul daŋ assal.»

38

Abadantaa šelaŋ Ayuba se

1 Abadantaa na Ayuba zaabi hewkuroo gamoo ra ka nee:

2 «May no ma hayey kaŋ ay baa yʼi tee, tee kubay

ka gar a sii nda hayey wey šennoo ra bayray?

3 Ni gamoo haw sanda wongaari,

ay ga ni hãa, mʼay fahamandi.

4 Man ra ni goo waatoo kaŋ ay ga aduɲɲa daaru?

A har ya ne nda nga bayraa goo ni ra.

5 May no ka nga diidaa kayandi?

Nʼgʼa bay wala?

May no ka karfu daŋ a ga kʼa neeši?

6 Macin ga nga asaasoo gorandi?

May no ka kanjoo tondoo gorandi

7 waatoo kaŋ subbaahi handarawey ga kaati nda ɲaali cere bande,

de Irkoy izʼarey kul ga kaati ka kobi?

8 May no ka teekoo daabu nda ganbuyaŋ

waatoo kaŋ a ga hun ɲaŋoo gundoo ra,

9 nda waatoo kaŋ ay na duula tee nga bankaaraa

nda ka duula bibi tik tee a se zaara kaŋ gʼa daabu,

10 nda waatoo kaŋ ay na hirri kayandi a se

ka kufalyaŋ nda ganbuyaŋ daŋ a ga,

11 nda waatoo kaŋ ay nee: ‹Nʼga kaa hala ne, amma nʼsi bisa a ga,

ne ra ni bolsaa bondawey ga kay›?

12 Za ni huru aduɲɲa ra, ni bay ka zaaroo yaamar wala?

Ni bay ka alfazaroo cebe nga dogoo,

13 hala a ma duu ka too gandaa kungawey do,

de boro laaley ma kokobandi wala?

14 Haya kul takaa ga bere

sanda boro kabe-izoo ma tammaasa daŋ labudiinoo ra,

a ga tee sanda boro kaŋ na bankaaray daŋ ka pari.

15 Boro laaley si duu ngi gaayoo,

kaboo kaŋ i nʼa jer ga kayri.

16 Ni too hala teekoo hundogoo ra?

Ni yaara-yaara teekoo cire?

17 Buuyanoo hugoo miɲey feerandi ma ne wala?

Ni dii buuyan biyoo hugoo miɲey wala?

18 Nʼna gandaa hayyanoo laasaabu wala?

Nda nʼga woo kul bay, a har ya ne.

19 Man fondaa kaŋ ga koy gaayoo gorodogoo ra?

Man ra kubawey ga goro,

20 hala ma duu ka dii ngi kaydogoo,

de ma faham ngi hugey fondaa se?

21 Šikka sii a ra kaŋ nʼgʼa bay, zama a gar ni hayandi,

ni kaŋ gay nʼga bara!

22 Ni too nongoo kaŋ ra neežoo ga fanji wala?

Ni dii garey fanjidogoo wala?

23 Ya nka wey daŋ jere ga kankamyan waati se,

tangam nda wongu zaari se.

24 Man fondaa kaŋ nda gaayoo ga fay,

fondaa kaŋ nda dandi hewoo ga say laboo ga.

25 May no ka fondo tee ncirɲi harey se,

ka fondaa tee meley jiŋjiŋey se,

26 ka ncirɲi kaŋandi labu ga kaŋ ra adamize sii,

saaji ra kaŋ ra hundikoyni sii,

27 ka nongu koonay nda nongu kogey haŋandi hari,

ka subu bagu kʼa fattandi?

28 Ncirɲi goo nda baaba wala?

May no ma harandaŋ lotey tee?

29 Gunde dumi foo ra galaši hun?

May no ka beenaa gari baanaa tee?

30 Waatoo woo ra, harey ga kogu ka tee sanda tondi,

guusey beeneheroo kogandi i ma cere dii.

31 Nʼga hin ka konni waati handarawey marga kʼi haw cere ga

wala ka kaydiya waati handarawey fay?

32 Nʼga hin ka handarawey fattandi ngi waatoo ga wala?

Nʼga hin ka hawsa handarawey nda ngi izey gongu?

33 Nʼga beenaa ašariyawey bay wala?

Ni no ma ngi goyoo juwal laboo ga wala?

34 Nʼga hin ka ni jindoo jer hala duulawey ra,

hala i ma ni sufa ncirɲoo haroo ra wala?

35 Nʼga meley sanba ngi dogoo ra wala?

I mma nee ma ne: ‹Ir goo ne›?

36 May no ka lakkal daŋ bine kuneheroo ra,

may no ka fahamay daŋ boro binoo ra?*

37 May bara nda lakkal ka duulawey kabu,

ka beenaa hunbarey šiiri ka harey doori,

38 hala labutaasoo ma tee batakara

de labu gungutey ma denji cere ga?

39 Ni no ma hoogawey dii ganjihayla woyoo se wala?

Ni no ma heray kaa ganjihayla soogey ga,

40 waati kaŋ i ga fom ngi guusoo ra,

waati kaŋ i goo ngi tugudoo hawsa tafayantaa ra wala?

41 May no ma gaaru-gaaru noo nga ŋaahayaa,

waati kaŋ izey ga kaati ka Irkoy cee,

nongu kul kaŋ here i bere i ga baa ka buu heray?»

39

1 «Nʼga waatoo bay kaŋ ra ganjihanciney ga hay wala?

Nʼga jeerey guna waati kaŋ i ga ize tee wala?

2 Nʼga handey hinnaa bay kaŋ izey gʼa tee gundey ra wala?

Nʼga waatoo bay kaŋ ra i ga hay wala?

3 I ga gunguma ka ize hay

ka hun ngi hayyan kuubey ra.

4 Ngi izey ga duu gaabi ka beeri hawsaa ra,

i ga mooru ngi do, de i si willi kate ngi do koyne.

5 May ka ganjifarkaa naŋ a ma koy?

May ka ganjifarkaa feeri?

6 Ay na ganganoo tee nga hugoo,

ka labu ciiri-ciirantaa tee nga gorodogoo.

7 A ga haaru koyraa wurroo ra,

a si maa gongukaw kaatey.

8 A ga tondi hondey dira ka nga ŋaahayaa ceeci,

subu firzi kul no a gʼa ceeci.

9 Ganjihaw ga yadda ka goy ma ne wala?

A ga cijinoo tee ni alman ŋaa jinaa jere wala?

10 Nʼga ganjihaw haw hala a ma beeri ma ne wala?

A ga yadda ka beeriguuru cendi ni bande goorey ra wala?

11 Nʼga felle a ga, zama a goo nda gaabi beeri wala?

Nʼga ni goyoo naŋ a se wala?

12 Nʼga naanay a kaŋ a ga kate ni taasoo kul

kʼa marga ni taasu kar ganganoo ra wala?

13 Taatagay fatawey ga kobi nda ɲaaliyan,

a ga hima nda alwaaliya fata hinbirey wala.

14 Amma taatagay ga nga guurey fur laboo ra kʼi naŋ,

a gʼi naŋ i ma koron laboo ra.

15 A ga dirɲa kaŋ cee ga hin kʼi motti,

ganjihooga tana ga hin kʼi taama.

16 A ga šendandi nga izey ga sanda manʼti nga izey no,

a si hunbur nga fararoo ma tee yaada.

17 Zama Irkoy nʼa jaŋandi lakkal,

a mana fahamay daŋ nga bagaa ra.

18 Waati kaŋ a tun ka sar,

a ga baryoo nda nga kaarukaa haaru.

19 Ni no ma bari noo gaabi,

ni no ma jindoo bankaaray nda hinbiri?

20 Ni no ma kate a ma sar sanda ndoo?

Nga hunsar beeroo ga hunburandi.

21 A ga zankam gooroo ra,

a ga ɲaali nda nga gaaboo.

A ga nga boŋ warra wongu jinawey jine.

22 A ga hunburay ɲooɲo, binoo si dunbu,

a si yee takuba se banda.

23 Nga ga wongu jinawey kaŋ hun tongoo ra ga kara-kara,

maanaa yaaji nerantaa nda yaaji-izoo.

24 A sar nda gaabi, a ga farroo gon.

A si hin ka nga boŋ dii hilloo hẽenoo ga.

25 Waati kaŋ hilloo ga hẽe, a mma nee: ‹Ir ma koy!›

A ga kay nongu mooro ra ka maa wongoo hewoo,

wongoo jineborey wurroo nda ngi kuwwaa.

26 Ni lakkaloo no ma kate algabu ga deeši

ka nga fatawey feeri ka koy gurma here wala?

27 Ni yaamaroo ga, dutal ga deeši beene

ka nga tejoo cin nongu jerantey ra wala?

28 Tondey ti nga gorodogoo, ngi ra a ga cijinoo tee,

a ga nga nongu gaabantaa tee tondoo hiɲoo ra.

29 No din ga a ga nga ŋaahayaa monno,

nongu mooro ra moɲey ga dii a.

30 Nga izey ga kuri haŋ,

nongu kaŋ ra jifa goo, ra a goo.»

40

1 Abadantaa yee koyne ka Ayuba zaabi ka nee:

2 «Boraa kaŋ ga kay Abadantaa se,

a ga yadda ka šelaŋ a ga wala?

Boraa kaŋ ga citi Irkoy bande ma tuuru.»

Ayuba na Abadantaa zaabi

3 Ayuba na Abadantaa zaabi ka nee:

4 «Agay manʼti baffoo, cin no ay ga hin kʼa har ni jine?

Ay gʼay kaboo daŋ ay miɲoo ga.

5 Ay šelaŋ cee foo, ay si zaabi koyne,

ay šelaŋ cee hinka, ay si tonton a ga.»

Cee hinkantoo kaŋ Abadantaa šelaŋ Ayuba se

6 Abadantaa na Ayuba zaabi hewkuroo gamoo ra ka nee:

7 «Ni gamoo haw sanda wongaari,

ay ga ni hãa, mʼay fahamandi.

8 Nʼga baa ma nee kaŋ ay ciitoo si henan?

Nʼga baa ma nee kaŋ ay tooɲe, ka ni boŋ noo cimi?

9 Ni kaboo ga too Irkoy wanoo,

ni jindoo ga too jiŋjiŋyanoo sanda takaa kaŋ Irkoy wanoo ga ti a wala?

10 Ay gʼa wiri ni ga, ma ni boŋ taalam nda beeray nda darža,

darža nda jeryan daŋ ni ga sanda darbay!

11 Ni futuroo doori borey ga,

hundi beerey kul guna mʼi yeeti ganda!

12 Hundi beerey kul guna mʼi kaynandi!

Boro laaley motti dogoo din da.

13 Mʼi kul tugu laboo ra,

i daabu buuyan hugoo ra!

14 Nda woo teendi, agay hunday ga albarka tee ma ne,

zama ni kabe gumaa na ni hallasi!

15 Adabba kaŋ ga too nbaŋa guna, ay nʼa tee sanda ni!

A ga subu ŋaa sanda haw.

16 Gaaboo guna kaŋ goo baggaley ra

nda gaaboo kaŋ goo gundoo hamoo ra.

17 A ga nga nsunfaa kayandi sanda sedere tuuri,

nga cee linjey ga žigi-žigi cere ga.

18 Nga birey ga hima nda alhan tiyoo,

caraw birey ga hima nda guuruyaŋ.

19 A bisa Irkoy takarey kul,

boraa kaŋ nʼa tee nʼa noo takuba.

20 Nga ŋaahayaa si hun a se kala tondi hondey ra,

nongoo kaŋ ra adabbawey kul ga hooray.

21 A si kani kala tuurey cire,

i gʼa daabu nda isawey kakaarey.

22 Tuurey gʼa gum nda ngi biyoo,

a ga isa tuurey kaŋ ga hima nda turaariɲaa kuubi kʼi bere.

23 Ba nda haroo boosu ka laala, a si hunbur,

nda Žurdeŋ isaa na nga boŋ warra miɲoo ra, haya kul si duu a.

24 Boro ga hin kʼa dii waati kaŋ moɲey ga hay wala?

Kʼa dii nda kumsay, ka niinoo fun?

25 Nʼga hin ka hari dragoŋoo dii nda delbu wala?

Nʼga hin ka deenoo haw nda delbulinji?

26 Nʼga hin ka kakaaru daŋ niinoo ra?

Nʼga hin ka warkandoo fun nda korbay?

27 A ga wiri ni ga, ma nga taŋ wala?

A ga šenni kaanayaŋ har ma ne wala?

28 A ga amaana tee ni bande

hala mʼa dii baɲɲa hala abada wala?

29 Nʼga hooray a bande sanda ciraw wala?

Nʼgʼa haw ni ize woy soogey se wala?

30 Sorkey kondaa gʼa daŋ yooboo ra wala?

I gʼa zamna maamalakey game wala?

31 Nʼga kuuroo hay nda yaaji wala?

Nʼga boŋoo hay nda harji wala?

32 Ni kaboo tuku a ga,

nʼga cindi ka hongu tangamoo woo,

de mo nʼsʼa tee koyne!»

41

1 «Hawgay! Nga here haya kul kaŋ nʼnʼa hongu manʼti kala yaada,

ba nda ni dii a hinne, nʼga kaŋ.

2 Boro kul sii nda bine kʼa tooɲe,

may no ma hin kʼay kakaw?

3 May mʼay hãa garaw hala yʼa yeeti a se?

Haya kul kaŋ goo beenaa cire manʼti kala agay wane.

4 Ay si dangay haya kaŋ ti nga kunturoo here,

nda nga sahãa, nda nga gaahamoo booroo.

5 May ka nga bankaaraa kaa a ga?

May ma huru nga warkandey nda cere game?

6 May ka hin ka miɲoo feeri?

Hiɲey nda cere game ti hunburay.

7 Koray gaabante bolsantey

ga hawa cere ga sanda tammaasa bara i ga.

8 I ga denja-denja cere ga,

ba hew si bisa gamey ra.

9 I ga hawa cere ga,

i ga cere dii hala nongu kaŋ ra i si fay.

10 Nga tišawyaney ga gaay tee,

nga moɲey ga hima nda alfazaroo gaayoo.

11 Nuune deeneyaŋ no ma fatta miɲoo ra,

nuuneyaŋ no ma fatta a ra.

12 Dullu no ma fatta niiney ra

sanda kusu kaŋ ga zarga, alforon konna.

13 Nga meehewoo ga denji bibi diinandi,

nuune ga fatta miɲoo ra.

14 Gaabi goo jindoo ra,

hunburay ga jeekar jinoo ra.

15 Nga gaahamoo taabarey goo cere ga,

i ga denji a ga, i si ɲuuti.

16 Binoo ga šendi sanda tondi,

a ga šendi sanda fufutondey ganda wanoo.

17 Nga jine ba hinikoyey ga hunbur,

de i ga jiti, i ga tugu.

18 Ka too a do nda takuba, wala yaaji,

wala harji, wala biraw sii nda alfayda.

19 Guuru ga hima nda a se sanda subu,

alhan ga hima nda a se bundu funba.

20 Biraw sʼa zurandi,

fizza tondi ga hima a se subu.

21 Gobu ga hima a se subu,

a mma yaaji hẽenoo haaru.

22 Ponti mee cuutayaŋ goo a cire

sanda taasu kar bundu kaŋ goo batakara ra.

23 A ga hari guusaa zargandi sanda kusu,

a ga teekoo bere kʼa tee sanda turaari kulba.

24 A ga farru kaŋ ra gaay goo naŋ nga dumaa ga,

hari guusaa beeneheroo ga hima nda aru žeenaa hinbiri kaaray.

25 Boro kul si tee a se boŋkoyni laboo ga*,

a nka teendi a masi hunbur haya kul.

26 A ga takahaya beerey kul tenje kʼi guna,

ganjihoogawey kul kokoyoo no.»

42

Ayuba na Irkoy noo cimi

1 Ayuba na Abadantaa zaabi ka nee:

2 «Ay ga bay kaŋ nʼga hin haya kul,

miile kul si dere ma ne.

3 Ni nee: ‹May no ma hayey kaŋ ay baa yʼi tee, tee kubay?›

Nda cimi, ay na hayayaŋ har kaŋ ya na faham i se.

Ay na hayayaŋ har kaŋ bisa agay,

ya nka sʼi bay.

4 Ni nee: ‹Ay ga wiri ni ga, haŋajer, agay no ma šelaŋ sohõ.

Ay ga ni hãa, mʼay fahamandi.›

5 Ay haŋawey maa šennoo kaŋ i gʼa har ni ga,

amma sohõ, ay moɲey dii ni.

6 Woo maaganda se, ay tun a ga,

ay gʼay boŋ yeeti ganda ka goro labu nda boosu ra.»

Abadantaa na Ayuba willi gomni žeenaa kaŋ ra a cindi

7 Waatoo kaŋ Abadantaa na šenney wey har Ayuba se ka ben, Abadantaa nee Elifaz, Temaŋ boraa se: «Ay futu ni nda ni cere hinkaa ga, zama war mana šelaŋ ay ga nda cimi, sanda takaa kaŋ ay tamoo Ayuba nʼa tee. 8 Sohõ, wa yaaru kobsi iyye nda gaaru boŋ iyye zaa, war ma koy ay tamoo Ayuba do, war ma sargari kukurante kaa war boŋ se. Ayuba, ay tamoo gʼay ŋaaray war se, nga sabbu se ay si war dii nda war hollokomtaraa, zama war mana šelaŋ ay ga nda cimi sanda takaa kaŋ ay tamoo Ayuba nʼa tee.» 9 Elifaz, Temaŋ boraa, nda Bildad, Šuwa boraa, nda Sofar, Naama boraa koy. I nʼa tee nda takaa kaŋ nda Abadantaa nʼa har. Abadantaa na Ayuba ŋaarayroo yakubar.

10 Waatoo kaŋ Ayuba na Irkoy ŋaaray nga cerey se, Abadantaa nʼa willi gomni žeenaa kaŋ ra a cindi. Almanoo kaŋ bay ka cindi a se, Abadantaa nʼa noo nga cine hinka ka bisa cee jinaa wanoo. 11 Nga armey kul, nda nga woymey kul, nda borey kul kaŋ gay i gʼa bay kaa a do ka ŋaa a bande nga hugoo ra. I na hinneyan cebe a se ka binoo yaynandi bonawey kul ra kaŋ Abadantaa naŋ i ma duu a. Ngi affoo kul nʼa noo nzorfu tamma foo nda wura korbay foo. 12 Abadantaa na albarka daŋ Ayuba kokoroo ra ka bisa nga šintinoo waati. A duu alman buuna boŋ zenber woy cindi taaci (14.000), nda yoo zenber iddu (6.000), nda haw kobsi hinka-hinka zenber foo (1.000) nda farka woy zenber foo (1.000). 13 A duu izʼaru iyye nda ize woy hinza. 14 A na ize woy jinaa maaɲoo daŋ Yemima*, ihinkantoo a na maaɲoo daŋ Kesiya†, ihinzantoo a na maaɲoo daŋ Keren-Hapuk‡. 15 Gandaa kul ra, woy sii no kaŋ ga boori ka too Ayuba ize woyey. Ngi baabaa na ngi nda ngi armey kul sawandi nga tuboo ra.

16 Hayey wey banda ga, Ayuba huna koyne jiiri zangu nda woytaaci (140). A dii nga izʼarey nda nga izʼarey izʼarey hala alwadda taacantoo ga.

17 Ayuba faati aloomur kuku banda ga.

* 5:4 5.4 Alhukumoo 21.19–21; Rutti 4.1–11; Yaasawey 22.22.

† 5:5 5.5 Yala nga almanoo ma kaŋ kumsay ra, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Boro wahanteyaŋ ma nga almanoo taa, affaa ti Jawkoyni ma nga almanoo gon.

* 6:14 6.14 Boro kaŋ zarabi ga hima ka duu nga ceroo borohennataraa, ba nda a nka fay nda Hini-kul-koyoo hunburaa, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Boro kaŋ si borohennataray cebe nga ceroo se, a nka fay nda Hini-kul-koyoo hunburaa.

* 9:3 9.3 a si tuuru a se ba cee foo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti boraa si hin ka tuuru a se ba cee foo.

† 9:13 9.13 Zamnaa 26.12; Zaburey 89.11; Ezayi 30.7.

* 11:11 11.11 a ga dii ifutu bila a mʼa ceeci, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti a ga dii ifutu, a si bay wala?

* 12:18 12.18 A ga kokoyey hinoo taa i kone, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti A ga borey feeri kaŋ kokoyey nʼi dii.

* 22:2 22.2 Boro lakkalkoyni si haya nafa kala nga boŋ se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Ba boro lakkalkoyni mmʼa nafa wala?

† 22:29 22.29 Wa tun ka kay, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Binebeeray no.

* 26:9 26.9 nga kokoy gorodogoo gunaroo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti handu kaaraa ndumoo.

† 26:12 26.12 Zamnaa 9.13; Zaburey 89.11; Ezayi 30.7.

* 31:33 31.33 sanda takaa kaŋ Adama bay kʼa tee, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti sanda adamizey takaa.

* 37:7 37.7 hala borey kul ma yadda nga teegoyey ga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti hala borey kul ma bay kaŋ i manʼti kala nga teegoyey.

† 37:20 37.20 I ga hima ka haya har a se ka alhabar daŋ a ra wala?, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Nda boro šelaŋ a se, šikka sii a ga gonandi.

* 38:36 38.36 May no ka lakkal daŋ bine kuneheroo ra, may no ka fahamay daŋ boro binoo ra?, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti May no ka lakkal daŋ ciraa kaŋ se i ga nee ibis ra, may no ka fahamay daŋ gorgo ra? Ngi ciraw hinkaa kul manʼti kala kaydiyaa šintinoo tammaasa Misira borey se.

* 41:25 41.25 Boro kul si tee a se boŋkoyni laboo ga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Nga cine sii laboo ga.

* 42:14 42.14 Yemima maanaa ti tuuzun-ize.

† 42:14 42.14 Kesiya maanaa ti waakondoo kutukurya.

‡ 42:14 42.14 Keren-Hapuk maanaa ti fina kulba.

Zaburey

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Zaburey citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Zaburey citaaboo šenney manʼti kala Irkoy ŋaarayyan, nda saabuyan, nda dooni. Citaabu no kaŋ ga Izirayel gandaa haya bisantey bayrandi ir se, ka haya beerey har kaŋ Irkoy nʼi tee i se. Annabey šenney mo goo a ra. Zaburey booboyaŋ ga šelaŋ Almasihu ga kaŋ ga hima ka kaa.

Citaabu beeri no Amaana Žeenaa ra. Hala hõ a ga hanse ka cawandi, borey gʼa tee dooni. Zabur boobo ra boro ga dii nga hantumkaa maaɲoo wala takaa kaŋ nda hooray jinawey kaŋ nda a ga doonandi. Zaburey citaaboo ga Irkoy beeraa nda nga hinoo cebe ir se, de mo a ga nga jamaa hawgay, a ga haŋajer i se. Zaburey citaaboo ra boro ga dii kaŋ adamize ga hin ka nga lakkaloo, wala nga torroyaney, wala nga yalaafuyanoo, wala nga binemarayyaney kul har Irkoy se, zama a ga tuuru borey se kaŋ gʼa cee.

Zaburey citaaboo ga hin ka zamnandi citaabu guu:

Citaabu jinaa: Zabur 1—41

Citaabu hinkantoo: Zabur 42—72

Citaabu hinzantoo: Zabur 73—89

Citaabu taacantoo: Zabur 90—106

Citaabu guwantoo: Zabur 107—150

1

CITAABU JINAA

(Zabur 1—41)

Gomni cimi-cimoo

1 Boraa duu gomni

kaŋ si dira boro futu hoyraa bande,

kaŋ si kay zunubantey fondaa ga,

a si goro ɲooɲokey bande.

2 Amma a mma baa Abadantaa ašariyaa,

de a ga miile a ga cijin nda zaari.

3 A ga hima nda tuuri kaŋ dumandi hari bisadooyaŋ miɲey ga,

a ga ize tee nga waatoo ga, fitawey si kogu,

haya kul kaŋ a gʼa tee ga boori.

4 Amma manʼti takaa woo no boro futawey se,

i ga hima nda kokoši kaŋ hewoo gʼa zaa.

5 Woo se boro futawey si duu cimi ciitoo ra,

takaa din da zunubantey sii nda doo boro šerrantey margaroo ra.

6 Zama Abadantaa ga boro šerrantey fondaa hawgay,

amma boro laaley fondaa gʼi ka koy halaciyan ga.

2

Kokoyoo kaŋ Irkoy nʼa suuba

1 Macin se gandawey ga zawaare?

Macin se jamawey ga miile yaadayaŋ tee?

2 Laboo kokoyey ga soolu wongu se.

Boŋkoyney ga cere marga ka tee affoo

Abadantaa ga nda nga suubantaa kaŋ yonandi ga.

3 I ga nee: «Ir ma ngi šešerey dunbu kʼi kaa ir ga,

ir ma ngi karfey kaa ir ga.»

4 Boraa kaŋ ga goro beenaa ra ga haaru,

Abadantaa gʼi fude.

5 A ga šelaŋ i se nda futay,

nga futuroo ra a gʼi jijirandi, a ga nee i se:

6 «Agay hunday no kʼay kokoyoo

gorandi Siyoŋ tondi hondu henanantaa ga.»

7 Ay ga Abadantaa yaamaroo har,

a nee ya ne: «Ay izʼaroo ti ni,

agay ka ni hay hõ.

8 Gandawey wiri ay ga, ay gʼi noo ma ne sanda tubuhaya,

ay ga ni noo nongey kul hala laboo kaydogoo ga, i ma tee ni mayraa.

9 Nʼgʼi tutubu nda guuru gobu.

Nʼgʼi kayri sanda labu kusu.»

10 Sohõ, kokoyey, wa duu lakkal!

Aduɲɲa ciitikey, wa yadda hoyray!

11 Wa goy Abadantaa se nda hunburay,

wa ɲaali ka jijiri!

12 Wa nga izʼaroo summu,

a masi koy futu war ga,

war masi dere fondaa ra.

Zama nga futuroo ga cahã sanda nuune.

Borey duu gomni kaŋ ga ngi boŋ talfi a ga.

3

Irkoy ga nga borey faaba

1 Woo ti Dawda zabur foo. A manʼa hantum kala waatoo kaŋ a ga zuru nga izʼaroo Absalom se.

2 Ya Abadantaa, ay torrokey ga boobo,

borey kaŋ tun ya ne ga boobo.

3 Boro boobo ga nee ya ne:

«Irkoy sʼa hallasi!»

Kay-kayna

4 Ka gar ni, Abadantaa ti ay koraa,

ni ti ay daržaa, nʼgʼay boŋoo jer.

5 Ay ga kaati ka Abadantaa cee,

a goo nga tondi hondu henanantaa ga, a gʼay zaabi.

Kay-kayna

6 Ay kani, ay jirbi.

Ay ga tun, zama Abadantaa gʼay faaba.

7 Ay si hunbur boro zenber-zenberey

kaŋ gʼay kuubi kʼay bere kʼay wanga kʼay daŋ game.

8 Tun, Abadantaa! Ay hallasi, ay Koyoo!

Zama nʼga agay iberey kul saŋ!

Nʼga boro laaley hiɲey kayri.

9 Hallasiyan ti Abadantaa wane!

Yala ni albarkaa ma bara ni jamaa ga!

Kay-kayna

4

Irkoy ga alaafiya noo

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Waati kaŋ ay kaati ni ga, Irkoy, ay zaabi,

ni kaŋ gʼay noo cimi.

Ay kankamroo ra nʼnʼay feeri.

Hinna ya ne, haŋajer ay ŋaarayroo se!

3 Adamizey, war kaŋ gʼay daržaa bere kʼa tee haawi,

hala waati foo no war ga fay nda woo?

Hala waati foo no war ga fay nda haya yaada?

Hala waati foo no war ga fay nda taari haryan?

Kay-kayna

4 War ma bay kaŋ boro kaŋ ga laadir Abadantaa here,

nga no a gʼa daŋ jere ga nga boŋ se,

waati kaŋ ay kaati, Abadantaa ga haŋajer ya ne.

5 Nda war futu, war masi zunubu tee,

war daaroo ga, war ma kani ka miile,

amma war ma dangay.

Kay-kayna

6 Wa sargari kaa kaŋ ga hima,

war ma war naanaa daŋ Abadantaa ra.

7 Boro boobo ga nee: «May no mʼir daŋ gomni ra?

Abadantaa, ni ndumoo gaayoo daŋ ir ga!»

8 Nʼna ɲaali daŋ ay binoo ra

ka bisa waatoo kaŋ i goo ngi alkama boobaa

nda ngi alaneb hari boobaa game.

9 Nda ay kani, dogoo din da ay ga jirbi nda baani,

zama ni hinne, Abadantaa no mʼay gorandi alaafiya ra.

5

Irkoy ga nga hunburkey faaba

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande laati hooray jinawey goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, haŋajer ay šenney se,

maa ay ŋuunuŋuunuyanoo!

3 Lakkal daŋ ay kaatiyanoo se, ay Kokoyoo, ay Koyoo!

Ni no ay ga ni ŋaaray.

4 Abadantaa, subbaahi nʼga maa ay šennoo se,

subbaahi ay ga soolu ka ni batu.

5 Zama ni manʼti Koy kaŋ ga baa ifutu,

ifutu sii nda doo ni jeroo ga.

6 Borey kaŋ ga ngi boŋ beerandi si kay ni jine,

nʼga konna borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee.

7 Nʼga taariharkey halaci.

Abadantaa ga wanga kuri munkey nda zanbantey.

8 Amma agay, ni borohennataray beeroo albarkaa ra

ay huru ni hugoo ra,

ni hunburay ra,

ay ga sujudu ma ne ni hugu henanantaa here.

9 Abadantaa, ay gongu ni šerretaraa ra agay iberey maaganda,

ni fondaa kanandi ay jine.

10 Zama haya kayante kul sii miɲey ra.

Biney ga too nda hasaraw,

miɲey ga hima nda saaray kaŋ ga feera,

deeney mma meekaanay.

11 Irkoy, i zukandi!

Yala hayey kaŋ i gʼi kayandi mʼi kaŋandi!

I fur ngi zunubu boobey maaganda,

zama i ture ni ga.

12 Borey kul kaŋ ga ngi boŋ talfi ni ga, ma ɲaali,

waati kul i ma kaati nda ɲaali.

Borey kaŋ ga baa ni maaɲoo ga yafarhã nda ni. Nʼgʼi hawgay.

13 Zama ni, Abadantaa, nʼga albarka daŋ boro šerrante ra,

nʼgʼa kuubi kʼa bere nda alhormo sanda koray beeri.

6

Abadantaa, masʼay zukandi

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo, maanaa kurbu linji yaahakoyni. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, waati kaŋ ni futu, masʼay zukandi,

waati kaŋ ni binoo tun, masʼay aladabu!

3 Alhormo tee ya ne, Abadantaa, zama agay albarkaa goo ma ben,

ay noo gaaham baani, Abadantaa, zama ay birey ga jijiri.

4 Ay ga hanse ka boŋhaway.

Ni, Abadantaa, hala waati foo no woo ga ben?

5 Abadantaa, bere ay here kʼay feeri,

ay hallasi ni borohennataraa maaganda se.

6 Zama nda boro buu, a si hongu ni koyne,

alaahara ra, may ma ni saabu?

7 Ay fara ay durayyanoo sabbu se,

cijin kul, ay mundawey gʼay daaroo tayandi,

ay gʼay daaroo haŋandi nda ay mundawey.

8 Ay moɲey ton dooray maaganda se,

i žen ay torrokey maaganda se.

9 Wa mooru agay, war kul kaŋ ga šerretaray jaŋay tee!

Zama Abadantaa maa ay hẽenoo jindoo,

10 Abadantaa maa ay suurandiyanoo se,

Abadantaa nʼay ŋaarayroo taa.

11 Agay iberey kul ga haw, biney ga dunbu,

dogoo din da i kul haw, i yee banda.

7

Irkoy ga nga borey hallasi ngi iberey ra

1 Woo ti Dawda binehẽeni dooni foo kaŋ a nʼa dunbu Abadantaa se Benžameŋ boraa Kuš ga.

2 Abadantaa, ay Koyoo, ni ga ay ga talfi,

ay soolam kʼay kaa ay gaaraykey kul ra,

3 i masʼay kottu,

sanda ganjihayla kaŋ ga dunba, boro kul si faaba!

4 Abadantaa, ay Koyoo, nda ay na hayaa tee kaŋ i gʼa har,

nda ay kabey na goy futu tee,

5 nda ay na ifutu tee boraa se kaŋ alaafiya goo agay nda a game,

nda ay nʼay torrokaa kabehayaa taa bila addalil,

6 yala iberoo mʼay gaarandi kʼay dii,

yala a mʼay kaŋandi kʼay taama,

yala a mʼay daržaa birji laboo ra.

Kay-kayna

7 Abadantaa, tun ni futuroo ra!

Tun ay torrokey kaŋ gʼay gurzugay futuroo ga!

Kay kʼay faaba, ni kaŋ na šerretaray yaamar.

8 Yala gandawey kul jamaa ma kaa ka ni kuubi!

Ni goo beene, nʼga ni hinoo cebe i se.

9 Abadantaa ga gandawey ciiti.

Abadantaa, ay noo ay cimoo,

ka sawa nda ay šerretaraa nda ay laadirtaraa.

10 Ay gʼa wiri ni ga, goy futawey kaŋ boro laaley gʼi tee, mʼi kayandi,

boro šerrante tabatandi,

ni kaŋ ga adamize binoo nda lakkaloo laasaabu, Irkoy šerrantaa.

11 Ay koraa sii kala Irkoy jere

kaŋ ga borey kaŋ biney ga šerre hallasi.

12 Irkoy manʼti kala ciitikaw šerrante,

Koy no kaŋ ga hin ka futu zaari kul.

13 Nda boro mana nimsi, Irkoy ga nga takubaa miɲoo kaanandi,

a ga nga biraa soolu kʼa neeši.

14 A ga nga wongu jinawey kaŋ ga wiiya soolu a se,

a ga nga biraw-izey diinandi.

15 Boro laala ga ifutu miile,

a ga bone gunde zaa, a ga taari hay.

16 A ga guusu kuku fanši,

de mo a kaŋ guusoo ra kaŋ nga hunday nʼa tee.

17 Bonaa kaŋ a nʼa soolu kaŋ boŋoo boŋ,

nga laalaroo ga kaŋ boŋgaasoo boŋ.

18 Ay ga albarkaa tee Irkoy se nga šerretaraa maaganda,

ay ga don Abadantaa, Koy Jerantaa maaɲoo se.

8

Irkoy beeraa nda nga daržaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande Gat koyraa nzarka goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, ir Koyoo,

ni maaɲoo ga beeri laboo kul ga,

ni beeraa bisa beenaa wanoo.

3 Zanka kaccey nda naanandey miɲey nda

nʼga ni gaaboo cebe ni nkuwawey se,

ka iberey nda borey kaŋ ga baa ngi ma ngi dukuroo kaa ni ra miɲoo daabu.

4 Nda ay na beenaa guna kaŋ ni kabey nʼa tee,

nda handoo nda handarawey kaŋ nʼnʼi gorandi,

5 macin ti boro hala ma hongu a,

adamize ti macin hala ma huga nda a?

6 Ka gar haya kayna nda Irkoy goo adamizey jine,

nʼna darža nda beeray tee a se boŋkoyni fuula.

7 Nʼnʼa daŋ hayey kul jine kaŋ ni kabey nʼi tee,

nʼna haya kul daŋ cewey cire,

8 a ma tee alman buuna nda ibeeri, i kul cere ra,

ba ganjihoogawey,

9 nda beenaa cirawey, nda teekoo hamiisawey,

nda haya kul kaŋ ga zuru teekowey bande.

10 Abadantaa, ir Koyoo,

ni maaɲoo ga beeri laboo kul ga.

9

Irkoy ti borey kaŋ ga taabi faabakaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande gaasu nda kurbu goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ay ga Abadantaa saabu nda ay binoo kul.

Ay ga ni teegoy kayfantey kul filla.

3 Ay ga ɲaali ka yafarhã ni maaganda,

Koy Jerantaa, ay ga don ni maaɲoo se.

4 Waati kaŋ agay iberey yee banda,

i ga kaŋ, i ga dere ni jine.

5 Zama ni kay ya ne,

nʼnʼay noo ay cimoo.

Ni goro kokoy gorodogoo ra,

ni kaŋ ga ciiti nda šerretaray.

6 Ni zahã gandawey ga, nʼna boro laaley derandi,

nʼna maaɲey tuusu hala abada.

7 Iberey sii no koyne, i kayri hala abada!

Koyrayaŋ kaŋ nʼnʼi tunandi,

borey si yee ka hongu ey.

8 Abadantaa ga goro kokoytaraa ra hala abada,

a ga nga kokoy gorodogoo gorandi ciitoo se.

9 Nga, a ga aduɲɲa ciiti nda šerretaray,

a ga jamawey ciiti nda fondaa.

10 Abadantaa ti borey kaŋ i gʼi šiita wakkalkaa,

a ga tee i se nongu kaŋ ra boro ga talfi waati šendey ra.

11 Borey kaŋ ga ni maaɲoo bay ga ngi naanaa daŋ ni ra,

zama nʼsi borey yankar kaŋ ga ni ceeci, Abadantaa.

12 Wa don ka Abadantaa saabu kaŋ ga goro Siyoŋ koyraa ra,

wa nga teegoyey har jamawey ra.

13 Zama a ga boro banandi kaŋ na kuri mun,

a ga hongu ey,

a mana dirɲa borey kaŋ ga taabi wurroo.

14 Alhormo tee ya ne, Abadantaa,

ay taabiyanoo guna kaŋ agay iberey gʼa tee ya ne,

ni kaŋ gʼay žigandi ka hun buuyan miɲoo ga,

15 hala ya ni beeraa kul har.

Woy-izoo kaŋ ti Siyoŋ koyraa miɲey ga,

ya duu hallasiroo ɲaaloo kaŋ ga hun ni do.

16 Gandawey kaŋ guusoo ra kaŋ i nʼa tee,

ngi cewey kaŋ sankaa ra kaŋ i tugu kʼa daaru.

17 Abadantaa na nga boŋ cebe,

a na ciiti dunbu.

Boro laaley ga kaŋ kumsaa ra kaŋ kabey nʼa tee.

Hooray jinawey hinne no ma hẽe.

Kay-kayna

18 Boro laaley ga bere alaahara,

maanaa gandawey kul kaŋ dirɲa Irkoy.

19 Zama manʼti waati kul no alfukaaroo ga dirɲandi,

borey kaŋ ga taabi naataa si dere hala abada.

20 Tun Abadantaa, adamize masi hin!

Gandawey ma ciitandi ni jine.

21 Abadantaa, hunburay daŋ i ra,

jamawey ma bay kaŋ ngi manʼti kala adamize.

Kay-kayna

10

Abadantaa ga boro futu hinoo kayri

1 Abadantaa, macin se nʼga mooru ay ga?

Macin se nʼga tugu ya ne waati šendey ra?

2 Boro laalaa bolsayyanoo ra, a ga alfukaarey gaarandi,

a ga kaŋ anniyawey ra kaŋ i nʼi kanandi.

3 Boro laalaa ga fooma nda hayaa kaŋ a ga bagʼa,

albahiiri ga Abadantaa wow, a gʼa ɲooɲo.

4 Boro laalaa ga deenebeeray ka nee: «A si boro zukandi.

Irkoy si bara.» Woo ti hayaa kul kaŋ a gʼa hongu.

5 Waati kul nga hayey ga duu fondo,

ni ciitey ga hanse ka mooru ka toorʼa,

a ga nga nkuwawey kul funsu kʼi derandi.

6 A ga nee nga boŋ se: «Ay si kaŋ,

zaman ka kaa zaman bone si duu agay!»

7 Miɲoo ga too nda dangayaŋ, nda zanbayaŋ, nda šiitayanyaŋ,

deenoo ga laala, a ga futu.

8 A ga zanbaguusu tee koyra kanbey jere,

tuguyan ra a ga boro kaŋ mana haya kul tee wii,

moɲey ga talkey ceeci.

9 A ga zanbaguusu tee nga tugudogoo ra

sanda ganjihayla kaŋ goo hawsa tefayantaa ra,

a ga lanba ka ceeci ka kaŋ alfukaaroo ga.

A ga kaŋ alfukaaroo ga kʼa ka koy nga sankaa ra.

10 A ga gunguma, a ga sonbu,

talkey ga kaŋ nga hinoo cire.

11 A ga nee nga boŋ se: «Irkoy mma dirɲaw.

A ga nga ndumoo daabu, waati kul a si dii.»

12 Tun, Abadantaa!

Irkoy, ni kaboo jer!

Masi dirɲa borey kaŋ ga taabi!

13 Macin se boro laala ga Irkoy kaynandi?

Macin se a ga nee nga boŋ se: «Irkoy si boro zukandi?»

14 Ni hunday dii binemarayyanoo nda šiitaroo,

nʼga guna ka huga nda takaa,

ni ga talkaa ga talfi,

ni no ma alyatimoo faaba.

15 Ma boro laala futaa hinoo kayri,

ma nga futuroo zukandi, boro masi yee ka dii a!

16 Abadantaa ti Kokoy waati kul hala abada,

jamayaŋ jerey halaci nga gandaa ra.

17 Abadantaa, nʼga haŋajer borey se kaŋ ga taabi,

nʼga biney daŋ, nʼga haŋa kayandi i se,

18 ka ciiti dunbu alyatimoo se nda boraa se kaŋ i gʼa šiita,

hala laboo ga, boro kul masi yee koyne ka boro hunburandi.

11

Boro šerrantaa mma nga boŋ talfi Irkoy ga

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa ra ay ga duu nongu kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi.

Taka foo nda war ga hin ka nee ya ne:

«Koy tondi hondoo ra sanda ciraw?»

2 Guna, boro laaley ga ngi birawey cendi,

i ga ngi biraw-izey sawandi nda karfoo,

ka borey kaŋ biney ga šerre neeši kʼi kar kubaa ra.

3 Nda hayey kaŋ ga aduɲɲa ga kay hasara,

macin no boro laadirantaa gʼa tee?

4 Abadantaa goo nga hugu henanantaa ra,

Abadantaa kokoy gorodogoo goo beenaa ra,

moɲey ga honnay,

moɲey goo adamizey ga.

5 Abadantaa ga boro šerrantaa sii,

amma a ga konna ilaalaa kaŋ ga baa goy futu.

6 A ga denji, nda nuune, nda ganjibaali

kaŋandi sanda ncirɲi boro laaley boŋ,

ngi bagaa manʼti kala hew konna.

7 Zama Abadantaa ga šerre,

a ga baa haya kaŋ teendi nda šerretaray,

boro šerrantey no ma dii nga ndumoo.

12

Haya kaŋ Irkoy nʼa har, a gʼa tee

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande kurbu linji yaahakoyni goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Faaba, Abadantaa, zama laadirantey ben,

borey kaŋ ga boro ga kabu dere.

3 Boro foo kul ga šenni futu har nga ceroo ga.

I ga šelaŋ cere se nda meekaanaytaray

amma nda bine hinka-hinka.

4 Yala Abadantaa ma meekaanawey kul halaci,

miɲey kaŋ ga šelaŋ nda bolsay,

5 borey kaŋ ga nee: «Ir deeney goo nda albarka,

ir goo nda ir miɲey,

may no ma hin ir?»

6 Zama alfukaarey kankamandi,

talkey taabi,

sohõ Abadantaa nee: «Ay ga tun,

ay ga borey hallasi kaŋ ga jaw hallasiroo se.»

7 Abadantaa šenney manʼti kala šenni alhakiikanteyaŋ,

i ga hima nda nzorfu kaaray alhakiika,

kaŋ mennandi labu kusu-ize ra hala cee iyye.

8 Ni, Abadantaa, nʼga kaa kʼi hawgay,

nʼgʼi hallasi zamanoo woo borey ra hala abada.

9 Boro laaley ga yaara nongoo kul here,

ifutu ga boobo adamizey game.

13

Abadantaa, hala waati foo no nʼga fay nda ka dirɲa agay?

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, hala waati foo no nʼga fay nda ka dirɲa agay?

Hala waati foo no nʼga fay nda ka ni ndumoo tugu ya ne?

3 Hala waati foo no agay alhuzunoo ga ben?

Binehẽenoo kaŋ goo ay ra zaari kul, han foo no a ga ben?

Hala waati foo no agay iberoo ga fay nda ka kay ya ne?

4 Guna, tuuru ya ne, Abadantaa, ay Koyoo!

Ay moɲey feeri,

hala ay moɲey masi koy daaba ka buu,

5 hala agay iberoo masi kaa ka nee kaŋ nga hin agay,

nda ay kaŋ, agay nkuwawey masi kaa ka ɲaali.

6 Woo kul, ay naanay ni borohennataraa,

ay binoo ga ɲaali nda hallasiroo kaŋ hun ni do.

Ay ga don Abadantaa se, zama a na gomni tee ya ne.

14

Irkoy hunburkaw goo no wala?

(Zaburey 53)

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

Lakkal jaŋantaa mma nee nga boŋ se kaŋ Irkoy si bara.

I na goy laalayaŋ nda goy harramanteyaŋ tee,

boro sii i ra kaŋ ga ihenna tee.

2 Abadantaa goo beenaa ra, a ga fuuni ganda ka adamizey guna,

ka dii wala boro goo i ra kaŋ goo nda lakkal henna,

kaŋ ga Irkoy ceeci.

3 I kul na fondaa naŋ, i tee boro laala,

boro kul sii no kaŋ ga ihenna tee,

ba affoo.

4 Wey kul kaŋ ga šerretaray jaŋay tee sii nda lakkal,

ngi kaŋ ga ay jamaa ŋaa sanda ŋaayan,

i si Abadantaa wiri.

5 Woo ga, hunburay ga duu ey,

zama Irkoy sii kala boro šerrante zamanoo bande.

6 War ga alfukaaroo goyey kaŋ a ga baa nga mʼi tee hasara.

Abadantaa ti nongoo kaŋ ra a ga nga boŋ talfi.

7 Nda a gar ba Siyoŋ koyraa ra Izirayel hallasiroo ga hun!

Waati kaŋ Abadantaa na nga jamaa misoo hanse,

Yakuba ga ɲaali, Izirayel ga yafarhã.

15

Irkoy tam henanantaa

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, may no ma hin ka waati tee ni hukkumoo ra?

May no ma hin ka goro ni tondi hondu henanantaa boŋ?

2 Kala boraa ma tee boro kaŋ nga dira takaa ga henan,

a ga goy nda šerretaray, a ga cimoo har kaŋ goo binoo ra.

3 A si nga deenoo ka nga borey maaɲey futandi,

a si nga cinawey dor,

a si nga borey wow.

4 A si baa boro kaŋ Irkoy nʼa fur,

a ga borey beerandi kaŋ ga hunbur Abadantaa,

ba nda a žee haya ga kaŋ si boori a se, a gʼa tee.

5 A si nooru garaw boro se ka albaha ceeci a ga,

a si sufuray taa ka daŋ boro ga kaŋ mana haya kul tee.

Boro kaŋ ga dira nda takaa woo si kaŋ hala abada.

16

Boro kaŋ hallasi buuyan ra ɲaali

1 Woo ti Dawda bayti foo.

Ay hallasi ay Koyoo, ni ga ay ga talfi.

2 Ay nee Abadantaa se: «Ni ti ay Koyoo,

ni ti ay gomnoo, haya kul sii ma ne beene!»

3 Irkoy boro henanantey kaŋ goo gandaa ra,

ngi ti boro alkadarantey, ngi ti ay ɲaaloo.

4 Borey kaŋ ga hanga koy tana mma tonton ngi zaraboo ga,

kuri sargarey kaŋ i gʼi kaa, ay sʼi kaa,

ay si maaɲey cee ay deene boŋoo ga.

5 Abadantaa ti ay tuboo, nga ti potoo kaŋ nda ay ga haŋ,

ay hunaroo sii kala ni kaboo ra.

6 Bagaa kaŋ nʼgʼa noo ya ne ga boori,

tubuhaya boryoo no ya ne.

7 Ay ga albarka tee Abadantaa se kaŋ gʼay hoyray,

ba cijin here ay binoo ga šelaŋ ya ne.

8 Waati kul ay ga Abadantaa guna ay jine,

nda a goo ay kabe gumaa ga, ay si zinji.

9 Woo se ay binoo ga ɲaali, ay hundoo ga yafarhã,

ba ay gaahamoo goo baani ra.

10 Zama nʼsʼay hundoo naŋ alaahara se,

nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma funbu saaraa ra.

11 Nʼga hunaroo fondaa bayrandi ya ne,

boro ga duu ɲaali beeri ni jine,

ni kabe gumaa ga gomni abadanteyaŋ ga bara.

17

Irkoy ga nga borey hallasi boro futu ra

1 Woo ti Dawda Irkoy ŋaarayyan foo.

Abadantaa, maa šerretaray se, lakkal daŋ ay wurroo se!

Haŋajer ay ŋaarayroo se kaŋ ra darga sii!

2 Ay ciitoo si hun kala ni do,

ni moɲey ma dii šerretaray!

3 Nʼnʼay binoo guna, nʼnʼa bere-bere cijin here,

nʼnʼay sii, mana dii haya kul.

Ay šenney mana fay nda ay miilewey.

4 Haya kaŋ ti adamizey teegoyey,

ni meešennoo albarkaa ra,

ay nʼay boŋ moorandi fondaa kaŋ boro futawey gʼa zaa.

5 Ay cewey na ni fondaa gana nda cimi,

ay cewey mana tanši.

6 Ay ga ni cee, zama nʼga tuuru ya ne, ay Koyoo.

Ni haŋaa gaaru ya ne, haŋajer ay šennoo se!

7 Ni borohennataraa cebe nda taka kayfante,

ni kaŋ ga ni kabe gumaa ka borey hallasi

kaŋ ga talfi ni ga ka hallasi ngi iberey ra.

8 Ay lakkal sanda ni mootondoo,

ay tugu ni fatawey biyoo cire,

9 ya hun boro futawey ra kaŋ gʼay halaci,

iberey kaŋ tun ya ne kaŋ gʼay kuubi kʼay bere ra.

10 Biney ga kogu,

i ga šelaŋ nda deenebeeray.

11 I goo ir fondaa ga, sohõ i nʼir kuubi ka ben,

i na moo bakam ir ga kʼir kaŋandi ganda.

12 Sanda ganjihayla kaŋ ga fatta ka koy hoo,

sanda ganjihayla soogo kaŋ ga fom.

13 Tun, Abadantaa, kay a se, a taabu ihinka!

Ni takubaa kʼay hundoo hallasi boro futu ra,

14 Abadantaa, ni kaboo kʼay hallasi adamizey ra,

aduɲɲa borey kabey ra!

Ngi bagaa ti aduɲɲa,

ngi gundey too nda woo kaŋ nʼnʼa jisi,

ngi izey ga kungu,

i ga kungu ka cindoo naŋ ngi zankey se.

15 Agay, ay ga dii ni ndumoo ni šerretaraa ra,

za ay tun jirboo ra, ay ga dii ni ka wasa.

18

Albarka ma bara Abadantaa se kaŋ gʼay kaa agay iberey ra

(Samiyel 2to 22.1–51)

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Irkoy tamoo Dawda dooni foo. Waatoo kaŋ Abadantaa na Dawda kaa nga iberey kul kabey ra, kʼa kaa Sawul kaboo ra, nga ra Dawda na baytoo woo kalimawey don ka Abadantaa saabu.

2 A nee: «Abadantaa, ay ga baa ni, ni ti agay albarkaa!

3 Abadantaa ti ay Tondoo, ay nongu gaabantaa, ay feerikaa.

Ay Koyoo, ay Tondoo, nga ga ay ga wakkal,

nga ti ay koraa, ay hallasikaw gaabantaa,

nongoo kaŋ ra ay ga tugu.

4 Ay ga kaati ka nee: ‹Albarka ma bara Abadantaa se!›

Ay hallasi agay iberey ra.

5 Karfey kaŋ ga wiiya nʼay haw,

ay hunbur sanda isa kaŋ futu ka boosu.

6 Alaahara karfey nʼay kuubi kʼay bere,

buuyan filijey goo ay jine.

7 Ay binemarayyanoo ra, ay na Abadantaa cee,

ay nʼay Koyoo cee a mʼay faaba.

A na haŋajer ya ne nga hugoo ra,

ay faaba ceeci kaatiroo kaŋ haŋawey ra.

8 Laboo hun dogoo ra, a jijiri,

tondi hondey asaasey jijiri,

i guzuguzandi, zama Abadantaa nka futu.

9 Dullu no ma hun niiney ra,

nuune kaŋ ga wiiya ga hun miɲoo ra,

denji cirayyaŋ ga hun a ra.

10 A na beenaa šiirandi ka zunbu

nda duula koma kaŋ goo cewey cire.

11 A mana kaaru kala almalayka boŋ kaŋ se i ga nee šerib ka deeši,

a ga talala hewoo bande.

12 A na kubaa tee nongoo kaŋ ra a ga tugu, a tee a se tende,

a nʼa tee hari kubayanteyaŋ nda duula komanteyaŋ.

13 Gaay ga dii a jine kaŋ ra duulayaŋ ga hun,

nda gari nda denji cirayyaŋ.

14 Abadantaa jiŋjiŋ beenaa ra,

Koy Jerantaa na nga jindoo jer,

gari nda denji cirayyaŋ bangay.

15 A na nga biraw-izey warra kʼi say,

a na meley boobandi ka lakkaley tunandi.

16 Abadantaa, ni burbusuyanoo ga,

ni futuyanoo hewoo ga,

teekoo ciroo hayey bangandi,

aduɲɲa asaasey fatawandi.

17 Irkoy goo beene, a ga nga kaboo šerre kʼay zaa,

kʼay kaa hari beerey ra.

18 A gʼay kaa agay iberi gaabantaa ra,

kʼay kaa borey ra kaŋ ga konna agay, kaŋyaŋ gaabey bisa ay wanoo.

19 Ay bonaa zaaroo hane iberey kay ay jine ngi mʼay tangam,

amma Abadantaa kay ya ne.

20 A nʼay kaa ifutu ra kʼay feeri,

a nʼay hallasi, zama ay ga kan a se.

21 Abadantaa nʼay šerretaraa guna ka goy ya ne,

a nʼay bana ka sawa nda ay kabe goyey henanyanoo,

22 zama ay na Abadantaa fondawey gana,

ya nʼay Koyoo tooɲe.

23 Nga hantumey kaŋ kayandi kul goo ay jine,

ya na nga hantumey moorandi agay.

24 Ay laadir a jine,

ay nʼay boŋ dii ifutu kul ga.

25 Woo se Abadantaa nʼay bana ka sawa nda ay šerretaraa,

nda ay kabey henanyanoo a jine.

26 Boro kaŋ ga laadir, nʼga goy a se nda laadirtaray,

boro kaŋ binoo ti affoo, nʼga goy a se nda bine foo.

27 Boro kaŋ ga henan, nʼga goy a se nda henanyan,

boro kaŋ ga šiiri, nʼga goy a se nda carmay.

28 Zama ni no ma boro yalaafantey hallasi,

nʼga hundi beerey moɲey yeeti ganda.

29 Abadantaa, ni no mʼay fitillaa diinandi,

ay Koyoo, gaay daŋ ay kubaa ra.

30 Ni bande ay ga sar ka gum wongu-ize jama ga,

ay Koyoo bande ay ga hin ka cete sar.

31 Irkoy fondaa tee ka timme,

Abadantaa šennoo ga henan,

koray no borey kul se kaŋ ga ngi boŋ talfi a ga.

32 Adiši may ti Irkoy nda manʼti Abadantaa?

May ti tondi kaŋ ga boro ga hin ka talfi nda manʼti ir Koyoo?

33 Irkoy na albarka tee ya ne gamahaw,

nga no mʼay fondaa hanse.

34 A gʼay cewey cahãndi sanda jeeri,

a gʼay kayandi hodaddawey boŋ.

35 A gʼay kabey waanandi wongu,

ay kabey ga alhan biraw taabu.

36 Nʼgʼay noo ni koraa kʼay hallasi,

ni kabe gumaa gʼay faaba,

ni borohennataraa gʼay tonton.

37 Nʼgʼay cee diraa fondaa hayandi,

ay cewey si cabu.

38 Ay ga agay iberey gaarandi, ay ga duu ey,

ay si willi kate nda ay manʼi tuusu kʼi benandi.

39 Ay gʼi halaci, i si hin ka tun,

i ga kaŋ ay cewey cire.

40 Nʼna albarka tee ya ne gamahaw wongoo se,

nʼga agay nkuwawey taabu ay cire.

41 Nʼga agay iberey zurandi ay jine,

ay ga borey kaŋ ga konna agay halaci.

42 I ga kaati ka faaba ceeci, amma hallasikaw sii no.

I ga Abadantaa cee, amma a si tuuru i se.

43 Ay gʼi musay sanda bolongu kaŋ hewoo nʼa zaa,

ay gʼi haabu sanda lolaa laboo.

44 Nʼgʼay kaa jama gurgay ra,

nʼgʼay daŋ gandawey jine,

jama kaŋ ay sʼa bay ga boŋdum ya ne.

45 Za ay šelaŋ, nga no i ga hayaa tee,

yawyaŋ gʼay zanzaŋ.

46 Yawey alfaydaa ben,

i ga fatta ngi tugudogey ra nda jijiriyan.

47 Abadantaa ga huna, albarka ma bara ay Tondoo se!

Irkoy kaŋ ti ay Hallasikaa ma jerandi.

48 Irkoy ga faasa ya ne,

ka gandayaŋ daŋ ay hinoo cire.

49 A gʼay kaa agay iberey ra.

Nʼgʼay fur agay nkuwawey boŋ,

nʼgʼay kaa boro futu ra.

50 Woo maaganda se, Abadantaa, ay ga albarka daŋ ma ne gandawey ra,

ka don ni maaɲoo se.

51 Abadantaa ga haya beeriyaŋ tee nga kokoyoo hallasiroo se.

A ga goy nda borohennataray nga suubantaa kaŋ yonandi se,

maanaa Dawda nda nga hayroo se hala abada.»

19

Irkoy daržaa aduɲɲa ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Beenaa ga Irkoy daržaa bayrandi,

beenaa farroo kul ga nga teegoyey har.

3 Zaari foo kul ga filla zaari tana se,

cijinoo ga deede cijin tana se.

4 Manʼti deedeyan no, manʼti šenniyaŋ no,

boro si maa jindey.

5 Ngi alhabaroo goo laboo kul ga,

ngi jindey ga koy hala aduɲɲa kaydogey ga,

no din ra a na hukkum cin waynaa se.

6 A ga hima nda aru hiiji taaga kaŋ ga fatta nga hugoo ra,

a ga ɲaali, sanda wongaari a ga nga fondaa zaa.

7 A ga tun beenaa kaydogey ga,

a ga nga zuraa benandi boŋ faa ga,

nga konnoo si haya kul naŋ.

8 Abadantaa ašariyaa ga timme, a ga albarkaa daŋ boro ra.

Abadantaa seedetaraa ti cimi, a ga boŋbii noo lakkal.

9 Abadantaa fondawey ga šerre, i ga bine ɲaalandi,

Abadantaa yaamarey ga henan, i ga moo feeri.

10 Abadantaa hunburaa, žiibi sii a ra, a ga bara hala abada,

Abadantaa hantumey kaŋ kayandi ti cimi, i kul ga šerre.

11 Ngi alkadaroo bisa wura, ba wura alhakiika,

i ga kan nda yuu, ba yuwoo kaŋ ga doo ka hun ayu tejoo ra.

12 Agay hunday, ni tamoo, nʼgʼay cawandi nda ey,

boro kaŋ gʼi dii, nga nafaa ga boobo.

13 May no ma nga boŋ firkawey bay?

Mʼay dii henanante hayey kaŋ ga tugu ya ne se!

14 Koyne mo, agay, ni tamoo gagay ya si muray ka zunubu tee,

i masi hin agay,

woo ra taali si diyandi ay ga, ay ga henan laybu beeri here.

15 Abadantaa, yala ay miɲoo šenney

nda ay binoo miilewey ma kan ma ne,

ni kaŋ ti ay Tondoo nda ay Hallasikaa!

20

Abadantaa, kokoyoo hallasi

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Yala Abadantaa ma ni zaabi binemarayyan zaari hane ra,

yala Yakuba Koyoo maaɲoo ma ni hallasi!

3 Yala a ma faaba sanba ma ne ka hun nongu henanantaa ra,

yala a ma ni noo albarka kaŋ hun Siyoŋ koyraa ra.

4 Yala a ma honga ni taasu sargarey kul,

yala a ma ni sargari kukurantey taa.

Kay-kayna

5 Yala a ma ni noo hayaa kaŋ ni binoo ga bagʼa,

yala a ma yadda hayey kul ga kaŋ nʼga baa mʼi tee!

6 Ir ga kaati nda ɲaali ni hallasiroo maaganda,

ir ga liiliwaloo jer ir Koyoo maaɲoo ga,

Abadantaa ma hayey kul kaŋ nʼnʼi ŋaaray yakubar.

7 Sohõ ay bay kaŋ Abadantaa ga nga suubantaa kaŋ yonandi hallasi,

a ga tuuru a se ka hun nga beenaa nongu henanantaa ra

nda nga kabe gumaa albarkantaa faabaroo.

8 Boro fooyaŋ si wakkal kala bari torkawey ga,

affooyaŋ si wakkal kala baryey ga.

Ir, Abadantaa, ir Koyoo maaɲoo ga ir ga wakkal.

9 Ngi, i ga gunguma, i ga kaŋ,

ir, ir ga kay, ir ga albarka.

10 Abadantaa, kokoyoo hallasi!

Yala a ma tuuru ir se han kaŋ ir nʼa ŋaaray!

21

Kokoyoo ga nga naanaa daŋ Abadantaa ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, kokoyoo ga ɲaali nda ni albarkaa.

Ni hallasiroo ga hanse kʼa yafarhã!

3 Nʼnʼa noo woo kaŋ binoo ga bagʼa,

mana hayaa wanji a se kaŋ miɲoo nʼa wiri.

Kay-kayna

4 Zama ni kaa a jine nda gomni albarkanteyaŋ,

nʼga wura alhakiika kokoy fuula daŋ boŋoo ra.

5 A na hunayan wiri ni ga, nʼnʼa noo a se,

nda aloomur kuku waati kul hala abada.

6 Nga daržaa ga beeri ni hallasiroo maaganda,

nʼnʼa taalam nda hini nda beeray.

7 Nʼnʼa tee albarkahaya kaŋ si ben,

nʼnʼa too nda ɲaali ni jine.

8 Zama kokoyoo ga nga naanaa daŋ Abadantaa ra,

Koy Jerantaa borohennataraa ra a si hun dogoo ra.

9 Kokoyoo, ni kaboo ga too ni iberey kul do,

ni kabe gumaa ga duu borey kaŋ ga konna ni.

10 Nʼgʼi tee sanda alforon konna,

han kaŋ nʼna ni boŋ cebe,

Abadantaa gʼi derandi nga futuroo ra,

nuune gʼi tuusu.

11 Nʼga ngi izey derandi laboo ga

ka ngi hayroo tuusu kʼi kaa adamizey ra.

12 Zama i ceeci ngi ma ifutu tee ma ne,

i na bone biiri ma ne, amma a mana duu alfayda,

13 zama nʼga kate i ma duma bere,

nʼga ni biraa ka kara i ra.

14 Abadantaa, tun ka ni gaaboo cebe!

Ir ga zaburyaŋ don ma ne ni hinoo maaganda se.

22

Ay Koyoo, macin se nʼnʼay naŋ?

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Alfazar jeeri». Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ay Koyoo, ay Koyoo, macin se nʼnʼay naŋ?

Macin se nʼga mooru ay ga?

Macin se nʼsʼay hallasi?

Macin se nʼsi maa ay wurroo se?

3 Ay Koyoo, zaaroo ra ay ga wurru ka ni cee, nʼsi zaabi,

cijinoo ra ay ga wurru ka ni cee, ay si dangay.

4 Ka gar, ni ti Koy henanantaa,

nʼsi goro kala Izirayel borey saabuyaney game.

5 Ni ra ir baabey na ngi naanaa daŋ,

i naanay ni, nʼnʼi hallasi.

6 I wurru ka ni cee, nʼnʼi kaa kabe,

i na ngi naanaa daŋ ni ra, i mana haw.

7 Agay, nooni ti agay, ay manʼti adamize,

adamizey gʼay wow, ay jamaa gʼay kaynandi.

8 Boro kul kaŋ dii agay, gʼay haari-haari ,

i ga mee daŋ ay ga, i ga ngi boŋey zinji-zinji ka nee:

9 «A ma nga misoo talfi Abadantaa ga.

Abadantaa mʼa kaa,

a mʼa hallasi, zama Abadantaa ga bagʼa.»

10 Ni kʼay kaa ay ɲaa gundoo ra,

nʼnʼay naŋ ay ɲaa fafaa ga kʼay lakkaloo kanandi.

11 Za ay hayandi, ni ga ay talfandi,

za ay ɲaa gundoo ra ay Koyoo ti ni.

12 Masi mooru agay waati kaŋ šiitay kaa ay ga,

zama boro kul sʼay faaba!

13 Yaaru booboyaŋ gʼay kuubi kʼay bere,

Bašaŋ gandaa adabba gaabikoyniyaŋ gʼay wanga.

14 I ga ngi miɲey hay ay ga

sanda ganjihayla kaŋ ga kaati ka koy hoo.

15 Ay ga doo sanda hari,

ay birey kul ga say-say,

ay binoo ga hima nda suma,

ma nee a mma menne ay ra.

16 Ay gaaboo kogu sanda labudiini,

ay deenoo ga denji ay dankaa ga,

nʼgʼay tee sanda buuyan labu.

17 Zama hanšiyaŋ gʼay kuubi kʼay bere,

goy futu teekawyaŋ jamaa gʼay wanga,

i gʼay kabey nda ay cewey fun.

18 Ay ga hin kʼay birey kul kabu,

i gʼay guna, ay ga tee i se sanda gunahaya.

19 I gʼay bankaarawey zamna,

i ga alkurra kar ay darbaa ga.

20 Ni, Abadantaa, masi mooru ay ga!

Ni kaŋ ti ay gaaboo, cahã ka kaa kʼay faaba!

21 Ay hundoo hallasi takubaa ra,

ay hundi follokaa hallasi hanšey kabey ra!

22 Ay hallasi ganjihaylaa miɲoo ra

nda ganjihawoo hilley ra!

Nʼnʼay zaabi!

23 Ay ga ni maaɲoo har agʼarmey se,

ay ga ni saabu margaroo game.

24 War kaŋ ga hunbur Abadantaa, wʼa saabu!

War kul kaŋ ti Yakuba hayroo, wa daržaa daŋ a ga!

Wa jijiri jinoo ra, war kul kaŋ ti Izirayel ize!

25 Zama talkaa taabiyanoo ra, a si konna a, a sʼa fur,

a si nga ndumoo tugu a se,

nda a kaati ka faaba ceeci a ga, a ga haŋajer.

26 Ni do ay saaburey ga hun margari beeroo game.

Meefurey kaŋ ay nʼi zaa, ay gʼi bana borey kaŋ ga hunbur Abadantaa jine.

27 Borey kaŋ ga taabi ga ŋaa, i ga kungu,

borey kaŋ ga Abadantaa ceeci gʼa saabu.

Yala ni hundoo ma huna hala abada!

28 Laboo kanjey kul ga hongu Abadantaa, i ga bere a here.

Jamawey alaayan beerey ga sujudu ni jine.

29 Zama laama manʼti kala Abadantaa wane,

gandawey goo nga hinoo cire.

30 Laboo gaabikoyney kul ga ŋaa ka sujudu a jine,

nga jine, borey kul ga sujudu kaŋ ga kaa ka huru laboo cire,

wey kaŋ si hin ka ngi hundey ganji buuyan.

31 Ngi hayrey kaŋ goo kaa ga kaa kʼa gana,

i gʼir Koyoo šennoo har alwaddaa kaŋ ga kaa borey se.

32 I ga kaa ka nga šerretaraa har jamaa se kaŋ ga kaa,

zama a na teegoy tee i game.

23

Abadantaa ti ay kurkaa

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa ti ay kurkaa,

ay si jaŋ haya kul.

2 A gʼay gorandi kurdoo firzanteyaŋ ra,

a gʼay gongu ka koy hari henney here.

3 A ga albarka daŋ ay hunaroo ra,

a gʼay daŋ fondo šerranteyaŋ ra

nga maaɲoo maaganda se.

4 Ba nda ay ga dira gooroo ra kaŋ ra buuyan biyoo goo,

ay si hunbur haya kul, zama ni goo ay bande,

ni kurkaw goboo nda ni kabe goboo gʼay noo lakkalkanay.

5 Nʼga ŋaayan gorandi ay jine,

kʼay torrokey tenje,

nʼgʼay boŋoo yon nda jii,

kʼay potoo too hala a ma mun.

6 Nhuu, gomni nda borohennataray goo ay bande

ay hunaroo kul ra,

ay ga yee kate* Abadantaa hugoo ra,

waatoo kul kaŋ cindi ya ne ra.

24

Abadantaa huru nga hugoo ra

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Laboo nda haya kul kaŋ goo a boŋ manʼti kala Abadantaa wane,

nga wane nda aduɲɲa nda boro kul kaŋ ga goro a ra.

2 Zama nga ka laboo gorandi teekoyaŋ boŋ,

nga kʼa tabatandi isayaŋ boŋ.

3 May no ma žigi Abadantaa tondi hondoo boŋ?

May no ma hin ka kay nga nongu henanantaa ra?

4 Kala a ma tee boro kaŋ kabey ga henan, binoo ga kaaray,

a si nga hundoo noo taari se, de mo a si žee ka darga.

5 Boraa woo ga duu Abadantaa albarkaa,

nda šerretaray nga Koyoo do kaŋ nʼa hallasi.

6 Borey kaŋ ga Abadantaa ceeci,

wey kaŋ ga nga ndumoo ceeci, ngi ti Yakuba.

Kay-kayna

7 Koyraa miɲey, wa war boŋey jer!

Wa war boŋ jer, hugu mee abadantey!

Kokoy daržantaa ma huru!

8 May ti kokoy daržantaa woo?

Abadantaa no, nga kaŋ ti Gaabikoyoo, nga ti Wongaaroo,

Abadantaa ti wongoo Wongaaroo.

9 Koyraa miɲey, wa war boŋey jer!

Wa war boŋ jer, hugu mee abadantey!

Kokoy daržantaa ma huru!

10 May ti kokoy daržantaa woo?

Abadantaa, Aduɲɲakoyoo no,

nga ti Kokoy daržantaa!

Kay-kayna

25

Boro kaŋ binoo maray ŋaarayroo

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, ay gʼay binoo manandi ni.

2 Ay Koyoo, ni ra ay nʼay naanaa daŋ, masi naŋ ya haw.

Yala agay iberey masi haaru ay ra!

3 Boro kul kaŋ ga tammahã ni ra si haw,

borey ga haw kaŋ ti zanbante bila addalil.

4 Abadantaa, ni fondawey bayrandi ya ne,

ay waanandi takaa kaŋ nda ay ga hima ka dira.

5 Ay dirandi ni cimoo fondaa bande kʼay cawandi,

zama ni ti ay Hallasikaa,

ni ra ay ga tammahã zaaroo kul.

6 Abadantaa, hongu ni tamallaa nda ni borohennataraa,

zama i ga bara za zaman.

7 Masi hongu ay zankataraa zunubey nda ay tureyaney,

Abadantaa, hongu agay ka sawa nda ni borohennataraa

ni alhormaa maaganda se!

8 Abadantaa ga boori a ga šerre,

woo se a ga fondaa cawandi zunubantey se.

9 A ga borey kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda dirandi šerretaray ra,

a ga nga fondaa cawandi i se.

10 Abadantaa fondawey kul ti borohennataray nda cimi

borey se kaŋ ga nga amaanaa nda nga seedetarawey dii.

11 Ni maaɲoo maaganda se, Abadantaa,

nʼgʼay layboo yaafa ya ne, zama a ga boobo.

12 May ti boraa kaŋ ga hunbur Abadantaa?

A ga fondaa har a se kaŋ a ga hima kʼa suuba.

13 A ga goro gomni ra,

nga hayroo ga gandaa mayray.

14 Abadantaa si nga sirrey har kala nga hunburkey se,

a gʼi bayrandi nga amaanaa.

15 Waati kul ay moɲey sii kala Abadantaa here,

zama nga no mʼay cewey kaa sankaa ra.

16 Ɲeli ay ga, ma alhormo tee ya ne,

zama agay foo no, de mo ay ga taabi!

17 Ay binoo ga koy de a ga dor,

ay fattandi ay gurzugawey ra!

18 Ay taabiyanoo nda ay zaraboo guna,

ay zunubey kul yaafa.

19 Guna takaa kaŋ nda agay iberey ga boobo,

konnay futaa guna kaŋ nda i ga konna agay.

20 Ay hunaroo hawgay, ay feeri!

Masi naŋ ya haw,

zama ni ga ay ga talfi!

21 Yala laadirtaray nda šerretaray ma kay ya ne,

zama ay ga tammahã ni ga.

22 Irkoy, Izirayel feeri

ka hun nga šiitayaney kul ra!

26

Abadantaa, ay feeri

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, ciiti ya ne, zama ay dira laadirtaray ra!

Ay ga talfi Abadantaa ga,

ay si hun ay dogoo ra.

2 Abadantaa, ay tayni, ay sii,

ay gundoo hayey nda ay binoo hayey kul guna ka boori,

3 zama ay ga ni borohennataraa bay,

ay ga dira ka sawa nda ni cimoo.

4 Ya na goro zanbantey bande,

ya na hanga almunafikey bande.

5 Ay ga konna goy futu teekey margaroo,

ay si goro boro laaley bande.

6 Ay gʼay kabey ɲumay kʼay henanyanoo cebe,

ay ga ni sargari tonadogoo kuubi kʼa bere, Abadantaa,

7 ka albarka daŋ ma ne

ka ni teegoy kayfantey kul deede.

8 Abadantaa, nongoo kaŋ ra ni hugoo goo ga kan ya ne

nongoo kaŋ ra ni daržaa goo.

9 Masi agay nda zunubantey tee affoo*,

masʼay hunaroo dii kuri munkey bande

10 kaŋyaŋ kabey na almunkar tee,

ngi kabe gumaa ga too met nda sufurawey kaŋ i nʼi taa tuguyan ra.

11 Agay, ay ga dira nda laadirtaray.

Abadantaa, ay feeri, hinna ay ga!

12 Ay ga dira fondo šerrantaa boŋ,

margarey ra, ay ga albarka daŋ Abadantaa se.

27

Ay lakkaloo ga kani Abadantaa hugoo ra

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa ti ay gaayoo, nga ti ay hallasiroo.

May no ay ga hunbur a?

Abadantaa ga ay hundoo ga talfi,

may jine ay ga jiti?

2 Nda goy futu teekawyaŋ man agay

ka ceeci kʼay halaci, kʼay kunturoo ŋaa,

ay torrokey nda agay iberey,

ngi no ma tatanji ka kaŋ.

3 Ba nda wongu jama na ngi kaloo sinji kʼay wongu,

ay binoo si hunbur,

ba nda wongu tun ya ne,

ay lakkaloo ga kani.

4 Haya folloku no ay nʼa wiri Abadantaa ga, ay nʼa ceeci a ga:

ay hunaroo kul ya cindi Abadantaa hugoo ra,

ka dii Abadantaa booroo

kʼa gaaya nga hugoo ra.

5 Zama bone zaari hane, a gʼay tugu nga tendaa cire,

a gʼay tugu nga hukkumoo gundoo ra,

a gʼay gorandi tondi boŋ, haya kul masi duu agay.

6 Sohõ ay gʼay boŋoo jer ka bisa agay iberey kaŋ gʼay kuubi kʼay bere,

ay ga cilili ka sargariyaŋ kaa Abadantaa se nga hukkumoo ra,

ay ga don ka Abadantaa saabu nda zaburyaŋ.

7 Abadantaa, haŋajer ya ne, ay gʼay jindoo jer ka ni cee,

alhormo tee ya ne, mʼay zaabi!

8 Ay ga honga kaŋ ni nee: «Wa agay ndumoo ceeci!»

Ay ga ni ndumoo ceeci, Abadantaa!

9 Masi ni ndumoo tugu ya ne,

masi agay, ni tamoo gaaray nda futay,

ni ti ay faabakaa,

masʼay naŋ, masʼay yala,

Irkoy kaŋ ti ay Hallasikaa!

10 Ba nda ay baabaa nda ay ɲaa nʼay naŋ,

Abadantaa gʼay dii.

11 Abadantaa, ni fondaa cawandi ya ne,

ay hangandi fondo šerrantaa bande,

agay iberey maaganda se.

12 Masʼay tee borey kaŋ ga konna agay saku,

zama taari seedeyaŋ tun ya ne,

šenni laalayaŋ no ma hun i ra.

13 Macin no ay ga ti a,

nda a gar ya nka si naanay ka dii Abadantaa borohennataraa

hundikoyney laboo ga?

14 Ni tammahãa daŋ Abadantaa ra!

Gaabi daŋ ni boŋ ra, ma bine tee!

Ni tammahãa daŋ Abadantaa ra!

28

Irkoy ga maa boro kaŋ ga torro wurroo

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, ni no ay ga ni cee.

Ni ti ay Tondoo, masi banda bere ya ne ka dangay!

Nda nʼga dangay, nʼsi tuuru ya ne,

ay ga hima nda borey kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra.

2 Haŋajer ay suurandiyaney se waati kaŋ ay ga kaati ka faaba ceeci ni ga,

waati kaŋ ay gʼay kabey jer ni nongu henanantaa gundoo ra.

3 Masi agay, nda boro laaley,

nda wey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee, tee affoo kʼay halaci,

ngi kaŋ alaafiya šenni goo miɲey ra ngi cinawey se,

ka gar ifutu bara biney ra.

4 I dii ka sawa nda ngi teegoyey,

ka sawa nda ngi kabey goy futawey,

i bana nda woo kaŋ i nʼa tee cinaa alhakoo.

5 Zama i si Abadantaa teegoyey bay,

maanaa nga kabe teegoyey.

A mʼi kaŋandi ganda, a masʼi tunandi koyne!

6 Albarka ma bara Abadantaa se,

zama a ga maa ay suurandiyaney se!

7 Abadantaa ti ay gaaboo nda ay koraa,

nga ga ay binoo ga talfi,

ay ga duu faabari.

Ay binoo ga ɲaali,

ay gʼa saabu nda ay doonoo.

8 Abadantaa manʼti kala nga ganakey albarkaa,

a manʼti kala nongu gaabantaa nda hallasidoo

nga suubantaa kaŋ yonandi se.

9 Ni jamaa hallasi, ma albarka daŋ borey ra kaŋ ti ni wane!

Mʼi kur kʼi faaba hala abada!

29

Abadantaa jinde šennoo

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Irkoy izʼarey*, wa Abadantaa beerandi,

wa daržaa nda beeray daŋ Abadantaa ga!

2 Wa Abadantaa maaɲoo noo nga daržaa!

Wa sujudu Abadantaa jine henanyanoo gaayoo ra!

3 Abadantaa jindoo goo harey boŋ,

Koy daržantaa ga jiŋjiŋ,

Abadantaa goo hari beerey boŋ.

4 Abadantaa jindoo ga fatta nda hini,

Abadantaa jindoo ga fatta nda darža.

5 Abadantaa jindoo ga sedere tuurey kayri,

Abadantaa ga Libaŋ gandaa sedere tuurey kayri-kayri,

6 A gʼi sarandi sanda yagaw,

a ga Libaŋ nda Siryoŋ† tondi hondoo sarandi sanda ganjihaw.

7 Abadantaa jindoo ga nuune deeneyaŋ fattandi.

8 Abadantaa jindoo ga saajoo jijirandi.

Abadantaa ga Kadeš saajoo jijirandi.

9 Abadantaa jindoo ga jeerey hayandi,

a ga hawsawey koonandi.

Nga hugoo ra,

hayaa kul ga nee: «Darža ma bara Abadantaa se!»

10 Abadantaa si goro kala hari beeri ra,

Abadantaa ga goro sanda kokoy waati kul.

11 Abadantaa ma nga jamaa noo hini,

Abadantaa ma albarka daŋ nga jamaa ra kʼi noo alaafiya.

30

Abadantaa, nʼnʼay hunandi koyne

1 Zabur. Irkoy hugoo* talfiyanoo Irkoy ga, dooni. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, ay ga ni maaɲoo jer,

zama nʼnʼay tunandi,

mana naŋ agay iberey ma ɲaali nda ay misoo.

3 Abadantaa, ay Koyoo,

ay kaati ka faaba ceeci ni ga, nʼnʼay noo baani.

4 Abadantaa, nʼnʼay kaa alaahara ra,

nʼnʼay hunandi ka mooru borey kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra†.

5 Abadantaa ganakey, wa don a se,

wa nga maa henanantaa saabu.

6 Zama nga futayyanoo manʼti kala waati kayna,

amma nga alhormaa ga cindi boro ga nga hunaroo kul ra.

Alaasaroo ra hẽeni ga tee,

amma subbaahoo ra ɲaali ga tee.

7 Ay lakkalkanaa ra ay ga nee:

«Abada, haya kul sʼay kaa ay dogoo ra!»

8 Abadantaa, nʼna alhormo tee ya ne

ka albarka daŋ tondoo ra kaŋ boŋ ay ga goro.

Amma waatoo kaŋ nʼna ni ndumoo tugu ya ne,

ay zalba.

9 Abadantaa, ay kaati ka ni cee.

Ay na Abadantaa suurandi ka nee:

10 «Macin no nʼga duu a ay kuroo munyanoo ra?

Macin no nʼga duu a nda nʼnʼay zumandi saaraa guusoo ra?

Laboo mma ni saabu wala?

A ga ni laadirtaraa har wala?

11 Haŋajer, Abadantaa, anneema tee ya ne!

Abadantaa, ay faaba!»

12 Nʼnʼay binehẽenoo bere kʼa tee gaani,

nʼna saaku kasaa kaa ay ga ka ɲaali tee ya ne gamahaw,

13 hala ay hundoo ma duu ka don ma ne, ya si dangay.

Abadantaa, ay Koyoo, ay ga ni saabu hala abada.

31

Abadantaa ga nga ganakey kaa ngi iberey kabey ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, ni ga ay gʼay boŋ talfi,

yala ya si haw abada!

Ni šerretaraa ra, ay feeri!

3 Ni haŋaa gaaru ya ne,

cahã kʼay feeri!

Tee ya ne tondi kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi,

tee ya ne hugu gaabante,

hala ya duu ka hallasi!

4 Zama ni ti ay Tondoo, ni ti ay nongu gaabantaa,

ni maaɲoo sabbu se ma huru ay jine, mʼay gongu.

5 Mʼay kaa kumsaa ra kaŋ i nʼa hirri ya ne,

zama ni ti nongoo kaŋ ra ay ga tugu.

6 Ay gʼay hundoo daŋ ni kaboo ra kʼa talfi ni ga.

Nʼnʼay feeri, Abadantaa, cimi Koyoo.

7 Ay ga konna borey kaŋ ga felle tooru yaada ga,

agay, ay gʼay naanaa daŋ Abadantaa ra.

8 Ay ga yafarhã, ay ga ɲaali nda ni borohennataraa,

zama ni dii ay binemaraa,

nʼnʼay hundoo binehẽeney bay.

9 Manʼay daŋ agay iberoo kaboo ra,

nʼnʼay kayandi ay cewey ga, nʼnʼay feeri.

10 Alhormo tee ya ne, Abadantaa, zama ay goo binemarayyan ra.

Dooray se, ay moɲey nda ay hundoo, nda ay gundoo albarkaa ben.

11 Binehẽenoo goo mʼay hundoo kaa,

ay jiirey goo ma ben gurzugay ra,

ay laybey nʼay gaaboo benandi,

ay birey ŋandi.

12 Ay torrokey maaganda

ay taalammey gʼay tee haarayhaya,

borey kaŋ gʼay bay ga hunbur agay,

borey kaŋ ga dii agay taraa ra ga zuru ka mooru agay.

13 Borey dirɲa agay, ay hun lakkaley ra sanda boro kaŋ buu,

ay ga hima nda sanda jinay kaŋ dere.

14 Ay maa boro boobo šenni laaley,

hunburay goo ya ne nongoo kul here.

I ga marga ka dii cere ay ga,

i ga kayandi ngi mʼay hundoo kaa.

15 Agay, ay nʼay naanaa daŋ ni, Abadantaa ra!

Ay nee: «Ni ti ay Koyoo!»

16 Ay hunaroo kul sii kala ni kaboo ra,

ay kaa agay iberey nda borey kaŋ gʼay gaaray kabey ra!

17 Suuri, ma ni ndumoo annuuraa daŋ ni tamoo ga,

ay hallasi ni borohennataraa ra!

18 Abadantaa, yala ya si haw, ka gar ay na ni cee!

Yala boro laaley ma haw,

yala i ma zunbu ka koy alaahara bila šenni!

19 Yala taariharkey ma benbaw,

i ga šelaŋ ka boro šerrantaa kaynandi,

nda meebeeray nda kaynandiyan!

20 Abadantaa, ni gomnoo ga beeri

kaŋ nʼgʼa jisi borey se kaŋ ga hunbur ni,

kaŋ nʼgʼa tee borey se kaŋ ga ngi boŋ talfi ni ga,

adamizey jine.

21 Nʼgʼi tugu nongu ra kaŋ nʼgʼa lakkal, borey dabarey ra,

nʼgʼi kaa adamizey deeney ra kʼi lanba.

22 Albarka ma bara Abadantaa se,

zama a na borohennataray kayfante cebe ya ne

koyra gaabantaa ra!

23 Ay nee ay lakkaltunaa ra:

«I nʼay gaaray kʼay kaa ni moɲey cire!»

Amma ni maa ay suurandiyaney

waatoo kaŋ ay ga kaati ka faaba ceeci ni ga.

24 Wa baa Abadantaa, war kul kaŋ ti nga ganakey!

Abadantaa ga borey hawgay kaŋ ga naanay a,

amma a ga boro bine beerey zukandi gumo-gumo.

25 Wa albarka daŋ war boŋ ra, war ma bine tee,

war kul kaŋ ga Abadantaa batu.

32

Irkoy ti zunubu yaafakaa

1 Woo ti Dawda bayti dooni foo.

Boraa duu gomni kaŋ goy futawey yaafandi,

de nga zunubey tuusandi.

2 Boraa duu gomni kaŋ Abadantaa si nga laybey kabu a se,

de mo zanbayan sii lakkaloo ra.

3 Kullihinne ay ga dangay ay zunubey ga,

ay birey gʼay tutubu, ay ga taabi zaaroo kul,

4 zama cijin nda zaari ni kaboo tiŋaa goo ay ga,

ay gaaboo bere ka tee konni waati kogay.

Kay-kayna

5 Woo maaganda se ay yadda ay zunuboo ga kʼa cebe ma ne,

ay manʼay layboo tugu,

ay nee: «Ay gʼay hooyaney har kaaray Abadantaa se.»

Ni, nʼnʼay layboo yaafa, ay zunuboo yaafandi.

Kay-kayna

6 Yala ni ganakey kul ma ni ŋaaray waati kaŋ nʼga duwandi ra!

Waati kaŋ hari beerey na nongoo kul dii, haroo si too i do.

7 Ni ti nongoo kaŋ ra ay ga tugu, nʼgʼay kaa šiitayan ra,

ni hallasiroo kaatiyanoo gʼay kuubi kʼay bere.

Kay-kayna

8 Ni nee: «Ay ga ni cawandi,

ay ga fondaa har ma ne kaŋ nʼga hima kʼa zaa,

ay ga ni hoyray, ay moɲey goo ni ga.

9 War masi tee sanda bari wala lanbaana kaŋ sii nda lakkal,

i ga aljam nda kasiji daŋ i ga kʼi gooji,

hala i masi duu ka man ni.»

10 Dooray boobo goo boro laala se,

boro kaŋ na nga naanaa daŋ Abadantaa ra,

Abadantaa borohennataraa gʼa kuubi kʼa bere.

11 Boro šerrantey, wa ɲaali nda Abadantaa, wa yafarhã!

Wa ɲaali kaatiyaŋ tee, war kul kaŋ biney ga šerre!

33

Saabu ma bara Takakaa nda Hallasikaa se

1 Boro šerrantey, wa kaati nda ɲaali

Abadantaa sabbu se,

zama boro bine šerrantey ga hima nda nga saabuyanoo.

2 Wa Abadantaa saabu nda kuntiji,

wa hooray a se nda kurbu linji woykoyni (10)!

3 Wa dooni taaga don a se,

wa war hooray jinawey kar ka boori ka kobi a se!

4 Zama Abadantaa šennoo ga šerre,

nga goyey kul ga tee nda cimi.

5 Šerretaray nda cimi ga kan a se,

Abadantaa borohennataraa ga laboo too.

6 Beenaa mana teendi nda kala Abadantaa šennoo,

nga meehewoo ka beenaa hayey kul tee.

7 A ga teekoo harey marga kʼi tee affoo,

a ga hari guusu beerey marga nongu foo.

8 Yala laboo kul ma hunbur Abadantaa!

Yala aduɲɲa borey kul ma jijiri a jine!

9 Zama nga, a mma šelaŋ, de woo kaŋ a nʼa har ga tee,

a ga yaamar, yaamaroo ga teendi.

10 Abadantaa ga gandawey dabarey hasara,

a ga jamawey lakkaley ganji.

11 Dabarey kaŋ Abadantaa nʼi kayandi ga cindi hala abada,

nga binoo miilewey ga cindi zaman ka kaa zaman.

12 Gandaa duu gomni kaŋ se Abadantaa ga tee Koy,

jamaa kaŋ a nʼa suuba sanda nga wanoo.

13 Abadantaa goo beenaa ra, a ga guna,

a ga dii adamizey kul.

14 Nga gorodogoo ra, a ga guna,

a ga dii laboo borey kul.

15 Nga no ka borey kul binoo tee,

a ga lakkal tee borey teegoyey kul se.

16 Kokoy sii no kaŋ wongu-ize boobo gʼa hallasi,

Wongaari gaabi beeroo sʼa kaa.

17 Bari ma boro hallasi, taari no,

nga nda nga gaabi beeroo kul a si boro kaa kabe ra.

18 Nga ne, Abadantaa moɲey sii kala borey ga kaŋ ga hunbur a,

i ga kabu nga borohennataraa ga.

19 A gʼi feeri kʼi kaa buuyan ra,

a gʼi noo hunay heraa waati.

20 Ir hundoo ga Abadantaa batu,

nga ti ir faabakaa, nga ti ir koraa.

21 Ir biney ga ɲaali nga maaganda se,

zama ir nʼir naanaa daŋ nga maa henanantaa ra.

22 Abadantaa, yala ni borohennataraa ma bara ir ga,

sanda takaa kaŋ nda ir ga ni batu!

34

Abadantaa nʼay feeri

1 Woo ti Dawda zabur foo. A manʼa fay kala waatoo kaŋ a na nga boŋ tee hollokom Abimelek* se, Abimelek nʼa gaaray, a koy.

2 Ay ga albarka tee Abadantaa se waati kul,

nga saaburoo si fay nda ka hun ay miɲoo ra.

3 Abadantaa ti ay foomahayaa,

borey kaŋ ga taabi ma maa, i ma ɲaali!

4 Wa Abadantaa beerandi ay bande,

ir ma maaɲoo jer cere bande!

5 Ay na Abadantaa ceeci, a tuuru ya ne,

a nʼay kaa hunburawey ra.

6 Borey kaŋ moɲey goo a ga ndumey ga dii garaw,

ndumey si kukuši.

7 Nda boro kaŋ ga taabi na Abadantaa cee, a ga haŋajer a se,

a gʼa hallasi nga gurzugawey kul ra.

8 Abadantaa almalaykaa ga nga kaloo sinji

borey kaŋ ga hunbur Irkoy kuubi-ka-beraa ra kʼi lakkal,

a gʼi feeri.

9 Wa taba ka dii takaa kaŋ nda Abadantaa ga boori!

Boraa duu gomni kaŋ ga nga boŋ talfi a ga.

10 Wa hunbur Abadantaa, war, nga boro henanantey!

Zama borey kaŋ ga hunbur a, haya kul sʼi kuma.

11 Ganjihayla soogey ga hin ka jaŋay ka heray,

amma borey kaŋ ga Abadantaa ceeci, haya henna kul jaŋay sii i ga.

12 Wa kaa, ay izey, wa haŋajer ya ne!

Ay ga war dendenandi Abadantaa hunburaa.

13 May ti boraa kaŋ ga baa hunayan?

May no ma baa zaari hennayaŋ?

14 Boraa ma hin nga miɲoo,

taari masi hun deenoo ga.

15 Ma mooru ifutu ka ihenna tee,

ma alaafiya ceeci ka gaabandi a bande.

16 Abadantaa moɲey sii kala boro šerrantey ga,

a ga haŋajer ngi faaba ceeci kaatiroo se.

17 Abadantaa ndumoo ga bere ka borey kaŋ ga goy futu tee gandu,

kʼi kaa laboo ga hala boro masi yee koyne ka hongu ey.

18 Boro šerrantey ga kaati ka Abadantaa cee,

a gʼi hallasi ngi gurzugawey kul ra.

19 Abadantaa ga man borey kaŋ biney maray,

a ga borey hallasi kaŋ biney hun.

20 Haya futu boobo ga duu boro šerrante,

amma Abadantaa gʼa kaa i kul ra.

21 A ga nga birey kul lakkal,

ba affoo si kayri i ra.

22 Ifutu ga boro futu wii,

borey kaŋ ga konna boro šerrantey ga zukandi.

23 Abadantaa ga nga tamey hundey hallasi,

borey kaŋ ga ngi boŋ talfi a ga si zukandi.

35

Irkoy ga nga ganakey kaa ifutu cire

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, borey gurgay kaŋ gʼay gurgay,

borey gandu kaŋ gʼay gandu!

2 Koray kaccu nda ibeeri zaa

ka tun kʼay faaba!

3 Yaajoo nda daašoo kʼay gaaraykey kar!

Nee ya ne kaŋ ni ti ay Hallasikaa!

4 Borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa,

yala i ma haw, i ma kayna!

Borey kaŋ anniyaa ti ngi ma ifutu tee ya ne,

yala i ma yee banda ka haw!

5 Yala i ma tee sanda kokoši kaŋ hewoo gʼa zaa,

yala Abadantaa almalaykaa mʼi gaaray ka koy!

6 Yala ngi fondawey ma kubay i ma tanši,

yala Abadantaa almalaykaa mʼi gaarandi!

7 Zama bila addalil i na sankay hirri ya ne,

ka guusu fanši ya ne hala ngi mʼay hundoo kaa bila addalil.

8 Yala halaciyan ma kaa i ga bila nda i ma bay,

yala i ma kaŋ sankaa ra kaŋ i nʼa hirri,

i ma kaŋ a ra, i ma bone!

9 Nda woo teendi, ay hundoo ga ɲaali nda Abadantaa,

a ga duu binekaanay nga hallasiroo ra.

10 Ay ga nee nda ay binoo kul: «Abadantaa, may no ma hima nda ni

ka yalaafante kaa boraa kaŋ ga hin a kaboo ra,

ka talkaa nda alfukaaroo kaa ngi komakaa kaboo ra?»

11 Seede bine konnayaŋ tun,

i gʼay hãa nda haya kaŋ ay sʼa bay.

12 Ihennaa kaŋ ay nʼa tee i se, i gʼa bana nda ifutu,

ay hundoo cindi nga folloku.

13 Waati kaŋ i wirci, ay ga saaku kasa daŋ ay ga,

ay nʼay boŋ dii, ay meehaw,

ay si fay nda ka Irkoy ŋaaray ay binoo ra.

14 Sanda ay ceroo se, sanda agʼarmaa se ay taabi,

ay sonbu sanda boro kaŋ ga nga ɲaa buuyanoo hẽe.

15 Waati kaŋ ay takawey si boori, i ga ɲaali nda ay misoo,

i ga marga ay ga.

Yawyaŋ, boroyaŋ kaŋ ay sʼi bay marga ay ga

i si fay nda kʼay ciinay,

16 ngi nda borey kaŋ si hunbur Irkoy, nda ɲooɲokey

ga mee ɲama ay ga.

17 Ay Koyoo, hala waati foo no nʼga woo benandi?

Ay hundoo kaa borey futawey wey kabey ra,

ay kaa ganjihayla soogey wey kabey ra!

18 Ay ga ni saabu margari beeroo ra,

ay ga ni saabu jama gaabante ra.

19 Yala borey kaŋ nʼay tooɲe ka tee ya ne iberi masi ɲaali nda ay misoo,

yala borey kaŋ konna agay bila addalil masʼay gullu!

20 Zama i si šelaŋ alaafiya se,

i mma zanba soolu borey se kaŋ ga goro gandaa ra nda alaafiya.

21 I ga ngi deeney feeri ay ga,

i ga nee: «Nhuu! Nhuu!

Ir dii a nda ir moɲey!»

22 Abadantaa, ni dii a, masi dangay!

Ay Koyoo, masi mooru agay!

23 Tun, tun kʼay noo ay cimoo!

Ay Irkoy, ay Koyoo, tun ka faasa ya ne!

24 Ciiti ka sawa nda ni šerretaraa, Abadantaa, ay Koyoo!

Yala i masi ɲaali nda ay misoo!

25 Yala i masi nee ngi boŋ se: «Nhuu! Hayaa kaŋ ir ga bagʼa tee.»

Yala i masi nee: «Ir benandi nda a pat!»

26 Yala borey kul cere ra ma haw ka bone,

borey kaŋ ga ɲaali nda ay bonaa!

Borey kaŋ tun ya ne,

yala haawi nda bone ma tee i se bankaaray!

27 Yala borey kaŋ ay šerretaraa kan i se

ma yafarhã, i ma ɲaali,

de i masi fay nda ka nee: «Abadantaa ga beeri,

nga kaŋ nga tamoo alaafiyaa ga kan a se!»

28 Woo ra, ay miɲoo ga ni šerretaraa har,

zaaroo kul a ga ni saabu.

36

Boro futu teegoyey si Irkoy borohennataraa ganji

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Abadantaa tamoo Dawda dooni ti woo.

2 Boro futu šenni foo goo ay binoo ra.

Nga tureyanoo ra, nga do, a nee kaŋ Irkoy hunburay sii no.

3 A ga dere ka nga boŋ dii boro henna,

hala nongu kaŋ ra a si dii nga layboo kʼa konnay.

4 Nga meešenney manʼti kala ifutu nda zanba,

ka ihenna tee sii nda a se addalil.

5 A ga bone miile nga daaroo boŋ,

a goo fondo boŋ kaŋ si boori,

a si wanji ifutu.

6 Abadantaa, ni borohennataraa ga too beenaa ra,

ni laadirtaraa ga too hala duulawey do.

7 Ni šerretaraa ga hima nda tondi hondey kaŋ ga kuu nda tondi hondey kul,

ni ciitey ga hima nda guusu beeri.

Abadantaa, nʼga adamizey nda adabbawey hallasi.

8 Irkoy, ni borohennataraa cine sii no!

Ni fatawey biyoo cire adamizey ga duu nongoo kaŋ ra i ga tugu.

9 I ga kungu ni hugoo gomney ra,

nʼga gomni tee i se sanda boro kaŋ duu isa hari henna kʼa haŋ.

10 Zama ni do hunayan ga hun,

ni gaayoo no ka kate ir dii gaay.

11 Ni borohennataraa kaataray waati kul borey se kaŋ ga ni bay,

ma ni šerretaraa cebe waati kul borey se kaŋ biney ga šerre.

12 Yala bolsantaa cewey masi too kate ay do,

yala boro laaley kabey masʼay zurandi!

13 Borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee ne ka kaŋ,

i nʼi kaŋandi, i si hin ka tun koyne.

37

Masi moo daŋ boro laala koyjineyanoo ra

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Masi futu boro laala maaganda se,

masi canse goy futu teekey ga.

2 Zama i ga cahã ka kogu sanda subu

ka kukuši sanda dumari firzi.

3 Ni naanaa daŋ Abadantaa ra, ma goy henna,

ma goro gandaa ra, laadirtaray ma tee ni hunaa.

4 Ma ɲaali nda Abadantaa,

a ga ni noo woo kaŋ ni binoo ga bagʼa.

5 Ni misoo daŋ Abadantaa kaboo ra,

ni naanaa daŋ a ra, a ga ni misoo hanse.

6 A ga ni šerretaraa kaataray sanda gaay kʼa cebe borey se,

ka ni cimoo kaataray sanda zaarikay waynaa.

7 Dangay ka Abadantaa batu,

masi futu boro ga nga goyey booriyanoo se,

wala boro kaŋ ga dabari futuyaŋ tee.

8 Fay nda laalay, futay naŋ,

masi futu, a ga ni daŋ ilaala ra!

9 Zama goy futu teekey ga kaa ka halaci ka hun no,

borey kaŋ ga tammahã Abadantaa ra ga gandaa mayray.

10 Ne nda kayna boro si yee ka dii boro futu!

Nʼga nongoo guna kaŋ ra a cindi, a sii no!

11 Borey kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda ga laboo tubu,

i ga ɲaali nda alaafiyaa timmante.

12 Boro futu ga hawandifutay boro šerrante se,

a ga hiɲe kaama a ga.

13 Abadantaa ga haaru boro futu ra,

zama a ga dii nga zukandoo zaaroo too.

14 Boro futawey ga ngi takubawey hoobu,

i ga ngi birawey cendi,

ka talkaa nda alfukaaroo kaŋandi,

ka borey kaŋ ga dira fondo kaŋ ga šerre ra koosu.

15 Ngi takubawey ga huru ngi boŋ biney ra,

ngi birawey ga kayri.

16 Boro šerrante kabehaya kaccaa

baa boro futu boobo haya boobaa.

17 Zama boro futu kabey ga kayrandi,

amma Abadantaa ga boro šerrantey faaba.

18 Abadantaa ga boro laadirantey aloomuroo bay,

ngi tuboo ga cindi abada.

19 I si haw bone waati,

heray waatey ra i ga kungu.

20 Boro futawey ga kaa ka dere,

Abadantaa iberey ga hima nda kurdoo henna, i ga dere.

I ga dere sanda dullu.

21 Boro futu ga garaw, a sʼa willi,

boro šerrante ga alhormo tee, a ga noo.

22 Zama borey kaŋ Irkoy na albarka daŋ i ra no ma gandaa mayray,

borey kaŋ a nʼi laali ga halaci.

23 Abadantaa no ma albarka daŋ adamize dira takaa ra,

adamize dira takaa ga kan a se.

24 Ba nda a kaŋ, a si cindi a ra,

zama Abadantaa gʼa dii nda kaboo.

25 Za ay zankataray hala ay žen,

ya na bay ka dii Irkoy ma boro šerrante fur,

wala nga hayroo ma nga meehunaa gariibu.

26 Zaaroo kul a ga alhormo tee, a ga borey noo garaw,

nga hayroo ga duu albarka.

27 Mooru haya futu, ma haya henna tee,

nda woo teendi, nʼga cindi ni dogoo ra waati kul.

28 Zama Abadantaa si baa kala cimi,

a si nga ganakey naŋ.

Waati kul a ga lakkal daŋ i se,

amma boro futawey hayroo ka halaci.

29 Boro šerrantey ga gandaa mayray,

i ga cindi a ra hala abada.

30 Boro šerrante miɲoo ga lakkal šenni har,

deenoo ga cimi har.

31 Nga Koyoo ašariyaa goo binoo ra,

a si tatanji nga diraa ra.

32 Boro futu ga boro šerrante monno

ka ceeci kʼa wii.

33 Abadantaa sʼa naŋ kaboo ra,

a si naŋ ciiti ra i mʼa zukandi.

34 Ni tammahãa daŋ Abadantaa ra, cindi nga fondaa ga,

a ga ni jer hala ma gandaa mayray,

nʼga dii boro futu halaciyanoo.

35 Ay dii boro futu nda nga binekogaa kul,

a ga nga boŋ feeri sanda tuuri firzi kaŋ goo nga laboo ra.

36 A dere, a sii no koyne.

Ay nʼa ceeci, amma a si duwandi.

37 Boro laadirante koroši, ma boro kaŋ ga šerre guna,

kokoray henna goo boro se kaŋ goo nda alaafiya.

38 Amma borey kaŋ ga ture ga halaci cere bande,

boro futu kokoraa ga halaci.

39 Boro šerrantey hallasiroo si hun kala Abadantaa do,

nga ti ngi nongu gaabantaa waati šendey ra.

40 Abadantaa gʼi faaba, a gʼi kaa,

a gʼi kaa boro futu kaboo ra, a gʼi hallasi,

zama i nka ngi boŋ talfi a ga.

38

Boro kaŋ yadda nga laybey ga Irkoy ŋaarayroo

1 Woo ti Dawda zabur foo. Hongandiyan dooni ti woo.

2 Abadantaa, waati kaŋ ni futu, masʼay zukandi,

waati kaŋ ni binoo tun, masʼay aladabu!

3 Zama ni biraw-izey kaŋ ay ga,

ni kaboo nʼay kar.

4 Ay hamoo ra haya kul mana cindi nga takaa ga ni futuroo maaganda,

alaafiya sii ay birey ra ay zunuboo maaganda.

5 Zama ay laybey kuu ka bisa ay boŋoo,

sanda jeraw tiŋa, i ga hanse ka tiŋ ya ne.

6 Ay dorey funbu ka hinni tee

ay lakkal jaŋantetaraa maaganda.

7 Ay gunguma hala ay hanse ka kooma,

zaaroo kul ay goo binedooray ra.

8 Zama ay dumay-ɲaa-guurey gʼay ton,

ay hamoo ra haya kul mana cindi nga takaa ga.

9 Ay zaŋay, ay hanse ka motti,

ay binoo ga torro, ay ga duray.

10 Ay Koyoo, nʼga hayaa kul bay kaŋ ay ga bagʼa,

ay binehẽeney mo mana tugu ma ne.

11 Ay binoo ga zarga, ay gaaboo ben,

ay moɲey gaayoo mo dere.

12 Ay cerey nda ay hangasiney hibi ay ga ay dorey maaganda,

ay boro maaney mooru ay ga.

13 Borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa ga kumsay hirri ya ne,

borey kaŋ ga baa bone ma duu agay gʼay halaciroo ceeci,

zaaroo kul i ga zanbayan ŋuunuŋuunu.

14 Amma agay, sanda lutu, ay si maa,

sanda benbaw, ay sʼay miɲoo feeri.

15 Ay tee sanda adamize kaŋ si maa,

nda boro kaŋ šenni sii miɲoo ra.

16 Ni no ay ga ni batu, Abadantaa,

ni no ma zaabi, ay Koyoo, ay Irkoy.

17 Zama ay nee: «Yala i masi ɲaali nda ay misoo

wala i ma fooma ay ga nda ay cewey tanši.»

18 Zama agay, ay ga baa ka kaŋ,

ay dooraa goo ay jine waati kul.

19 Zama ay gʼay layboo har,

ay ga dor ay zunubey maaganda.

20 Agay iberey ga saabu i goo nda gaabi,

borey kaŋ ga konna agay yaada ga, ga boobo.

21 Borey kaŋ ga ihenna bana ya ne nda ifutu

gʼay gandu, zama ay ga ihenna ceeci.

22 Masʼay naŋ, Abadantaa!

Ay Koyoo, masi mooru agay!

23 Cahã ka kaa kʼay faaba,

Ay Koyoo kaŋ gʼay hallasi!

39

Adamize si duumi

1 Donkey boŋkoynoo nda Yedutun* ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ay nee kaŋ ay ga lakkal daŋ ay dira takaa se

hala ya si koy zunubu tee nda ay deenoo,

kullihinne boro futu goo ay jine,

ay ga gafaga daŋ ay miɲoo ga.

3 Ay tee suk, ay si šelaŋ,

ay dangay, ay mooru gomni,

amma ay dooraa tonton.

4 Ay binoo ga zarga ay gundoo ra,

ay ŋuunuŋuunuyanoo ga tee ya ne nuune,

woo ga, ay šintin ka šelaŋ.

5 Abadantaa, ay kokoroo bayrandi ya ne,

hinna foo ti agay aloomuroo,

hala ya bay kaŋ ay si duumi.

6 Nʼna ay jiirey kuuyanoo tee kabe hayyan diidaa,

agay aloomuroo manʼti baffoo ni do.

Cimi no, adamize kul, ba kaŋ a ga huna, a manʼti kala harandaŋ.

Kay-kayna

7 Cimi no, adamize ga yaara sanda bii,

a ga zuru-zuru, amma harandaŋ no.

A ga marga, amma a si bay boro kaŋ no ma duu a.

8 Sohõ, ay Koyoo, macin ti ay tammahãa?

Ay naataa sii kala ni ra.

9 Ay hallasi ay hooyaney kul ra!

Masi naŋ saama mʼay wow!

10 Ay tee suk, ay sʼay miɲoo feeri,

zama ni no ma taka tee.

11 Ay moorandi ni doroo!

Ay ga dere ni kaboo kararoo cire.

12 Nʼga adamize zukandi nga layboo maaganda,

sanda dusu, nʼga nga haya henney hasara.

Adamize kul manʼti kala harandaŋ.

Kay-kayna

13 Haŋajer ay ŋaarayroo se, Abadantaa,

maa ay faaba ceeci kaatiroo se,

masi dangay ay hẽeney se!

Zama ay manʼti kala taabuši ni do,

ay manʼti kala bisakaw sanda ay baabey kul.

14 Ni moɲey kaa ay ga hala ya duu ka binekaanay,

hala ay ga koy, ya si yee koyne ka bara.

40

Irkoy ga gomni tee nga ganakey se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ay na Abadantaa batu nda suuri,

a ɲeli ay ga, a maa ay faaba ceeci kaatiroo.

3 A nʼay žigandi ka hun halaciyan guusoo ra,

ka hun bolongoo batakaraa ra,

a nʼay cewey fur tondoo boŋ,

a nʼay cee diraa noo gaabi.

4 A na dooni taaga daŋ ay miɲoo ra,

maanaa ir Koyoo saabuyan.

Boro boobo ga dii a, de i ga hunbur,

i ga ngi naanaa daŋ Abadantaa ra.

5 Boraa duu gomni kaŋ na nga naanaa daŋ Abadantaa ra,

a si man borey kaŋ ga ngi boŋ beerandi nda taariharkey.

6 Abadantaa, ay Koyoo, nʼna haya boobo kayfanteyaŋ tee

dabarey ra kaŋ nʼnʼi tee ir se.

Ni cine sii no.

Ay ga baa ya hayey wey har, yʼi fee,

i ga hanse ka boobo kabuyan se.

7 Sargari kukurante wala taasu sargari si kan ma ne.

Nʼnʼay haŋawey feeri,

mana sargari kukurante wala zunubu sargari wiri.

8 Woo se ay nee: «Nga ne, agay ne ma kaa,

sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ay ga citaabu kunkunantaa ra.»

9 Ay Koyoo, a ga kan ya ne ya ni ibaayoo tee,

ni ašariyaa goo ay gundoo ra.

10 Ay ga ni šerretaraa har margari beeroo ra.

Guna, Abadantaa, nʼga bay ay sʼay miɲoo daabu.

11 Ay si ni šerretaraa daabu ay binoo ra,

ay ga ni cimoo nda ni hallasiroo har,

ay si ni borohennataraa nda ni laadirtaraa tugu

margari beeroo se.

12 Ni, Abadantaa, nʼsi ni hinnaroo wanji ya ne,

ni borohennataraa nda ni laadirtaraa gʼay hawgay waati kul.

13 Zama haya futu booboyaŋ nʼay kuubi kʼay bere,

ay laybey ga kaŋ ay ga,

ay si hin ka ngi diiyanoo muɲe,

i boobo nda ay boŋ hinbirey,

ay binoo hun.

(Zaburey 70.2–6)

14 Abadantaa, suuri mʼay feeri,

Abadantaa, cahã ka kaa kʼay faaba!

15 Yala borey kul cere bande ma haw, boŋey ma sinji,

borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa,

borey kaŋ ga baa ngi mʼay derandi!

Yala borey kaŋ ga bone ceeci ya ne,

ma yee nda banda ka haw!

16 Yala i ma alaabiina nda ngi haawoo,

borey kaŋ gʼay ɲooɲo ka nee: «Wee, wee!»

17 Yala ni ceecikey kul

ma duu ni ra ɲaali nda yafarhã!

Yala borey kaŋ ga baa ni hallasiroo

ma nee waati kul: «Abadantaa ma jer!»

18 Agay, talka ti agay, alfukaaru ti agay,

amma Abadantaa ga hongu agay.

Ni ti ay faabakaa nda ay feerikaa.

Ay Koyoo, masi gay!

41

Ay cere kaanaa tee agay iberoo

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Boraa duu gomni kaŋ ga lakkal daŋ yalaafantey se!

Bone zaari hane Abadantaa gʼa feeri.

3 Abadantaa gʼa lakkal, a gʼa noo aloomur!

Boraa duu gomni laboo ga,

nʼsʼa tee nga iberey ibaayoo.

4 Abadantaa gʼa faaba nga wirci daaroo boŋ,

nʼgʼa noo baani timmante nga wircoo ra.

5 Agay, ay nee: «Abadantaa, hinna ay ga!

Ay hundoo noo baani, ay na zunubu tee ni ga.»

6 Agay iberey ga šenni laala har ay ga ka nee:

«Waati foo no a ga buu? Waati foo no maaɲoo ga dere?»

7 Nda boro kaa kʼay foo, a mma taari,

haya futuyaŋ ga marga binoo ra,

a mma fatta, a ga šelaŋ taray.

8 Borey kaŋ ga konna agay ga marga kʼay ciinay,

i ga haya futu ceeci ya ne ka nee:

9 «Dori laala ga kaŋ a boŋ!

Nga ne ka kani, a si tun koyne!»

10 Ba ay ceroo, woo kaŋ ay naanay a,

woo kaŋ ga ŋaa ay bande bere ay ga kʼay tafa.

11 Amma ni, Abadantaa, hinna ay ga mʼay tunandi

hala ya bana i ra.

12 Nda agay iberoo mana ɲaali kaatiyaŋ tee kaŋ nga hin agay,

woo ra ay ga bay kaŋ ay ga kan ma ne.

13 Agay, nʼnʼay faaba ay laadirtaraa ra,

waati kul nʼgʼay daŋ ni jeroo ga.

14 Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se abada hala abada!

Amin! Amin!

42

CITAABU HINKANTOO

(Zabur 42—72)

Boro kaŋ ga jaw Irkoy se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora* izey bayti dooni foo.

2 Sanda takaa kaŋ nda jeeri ga hari ceeci,

takaa din nda ay hundoo ga ni ceeci, ya Irkoy.

3 Ay ga jaw Irkoy se, Irkoy hunantaa,

waati foo no ay ga koy kay Irkoy jine?

4 Ay mundawey ti ay ŋaahayaa cijin nda zaari,

ka gar zaaroo kul i ga nee ya ne:

«Man ni Koyoo?»

5 Woo kul, hayey ne kaŋ ay ga hongu ey waati kaŋ ay binoo ga hẽe:

ay dira jamaa bande,

ay dira i jine hala Irkoy hugoo do

ɲaali nda albarka daŋyan wurruyaŋ game,

jama beeri goo jingar ra.

6 Ay hundoo, macin se nʼga gaaham buunay?

Macin se nʼga hẽe?

Ni naataa daŋ Irkoy ra!

Ay ga kaa kʼa saabu koyne, nga ti ay Hallasikaa.

7 Ay Koyoo, ay binoo ga hẽe,

woo maaganda se ay ga hongu ni za Žurdeŋ isaa gandaa ra,

za Mitiseyar tondi hondoo boŋ kaŋ goo Hermoŋ tondi hondey ra.

8 Hari guusu beeri ga hari guusu beeri tana cee,

ni harey kaŋ ga zunbu ka hun tondey ra jindoo bande,

ni bondawey nda ni mennawey kul nʼay kar ka bisa.

9 Yala zaaroo ra Abadantaa ma nga borohennataraa cebe,

cijinoo ra nga doonoo mʼay dum.

Ay gʼay hunaroo Koyoo ŋaaray.

10 Ay ga nee ay Koyoo, ay Tondoo se:

«Macin se ni dirɲa agay?

Macin se ay ga dira nda gaaham buunay, iberoo šiitaroo maaganda?»

11 Ay birey gʼay tutubu, ay torrokey gʼay wow

ka nee ya ne zaaroo kul: «Man ni Koyoo?»

12 Ay hundoo, macin se nʼga gaaham buunay,

macin se nʼga hẽe?

Ni naataa daŋ Irkoy ra!

Ay ga kaa kʼa saabu koyne, nga ti ay Hallasikaa, nga ti ay Koyoo.

43

Ni naataa daŋ Irkoy ra

1 Irkoy, ciiti kʼay noo ay cimoo,

ay faasa jamaa kaŋ si hinna ra!

Ay kaa dargantey nda boro futawey kabey ra!

2 Zama ni ti ay Koyoo nda nongoo kaŋ ra ay ga tugu,

macin se nʼnʼay fur?

Macin se ay ga bunnu nda binemarayyan

ka naŋ agay iberoo mʼay kankam?

3 Ni gaayoo nda ni cimoo cebe!

I mʼay gongu,

i mʼay ka koy ni tondi hondu henanantaa nda ni gorodogey do!

4 Ay ga koy Irkoy sargari tonadogoo here,

Irkoy here kaŋ ti ay ɲaaloo nda ay yafarhãa,

Irkoy, ay Koyoo, ay ga ni saabu ay kuntijoo ga!

5 Ay hundoo, macin se nʼga gaaham buunay,

macin se nʼga hẽe?

Ni naataa daŋ Irkoy ra!

Ay ga kaa kʼa saabu koyne, nga ti ay Hallasikaa, nga ti ay Koyoo.

44

Abadantaa, masʼir naŋ

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora izey bayti dooni foo.

2 Ya Irkoy, ir haŋawey maa,

ir baabey na teegoyey filla ir se

kaŋ nʼnʼi tee ngi waati,

waatey kaŋ bisa ra.

3 Nʼna ni kaboo ka gandawey gaaray,

ka duu kʼir hayragey gorandi ngi dogey ra,

nʼna gandawey kar hala ir hayragey ma duu doo.

4 Zama manʼti ngi takubawey ka kate i ma gandaa mayray,

manʼti ngi kabey kʼi hallasi,

amma ni kabe gumaa, ni kaboo kʼi kaa, ni ndumoo gaayoo,

zama i kan ma ne.

5 Ya ay Koyoo, ni, ni ti ay Kokoyoo.

Daŋ kaŋ Yakuba borey ma hallasi!

6 Ni albarkaa ra ir gʼir torrokey kar,

ni maaɲoo albarkaa ra ir ga borey motti kaŋ ga kay ir se.

7 Zama manʼti ay biraa ra ay gʼay naanaa daŋ,

manʼti ay takubaa no mʼay hallasi.

8 Amma ni no mʼir hallasi ir torrokey ra,

ka haawi gum borey boŋ kaŋ ga konna ir.

9 Zaaroo kul ir ga fooma nda Irkoy,

ir ga ni maaɲoo saabu hala abada.

Kay-kayna

10 Amma woo kul, nʼnʼir fur,

nʼnʼir boŋey haw,

nʼsi yee koyne ka hanga ir wongu-ize jamawey.

11 Nʼnʼir zurandi ir torrokey jine,

borey kaŋ ga konna ir gʼir jinawey kul kom.

12 Nʼgʼir daŋ kabe ra sanda feejiyaŋ kaŋ i gʼi ŋaa,

nʼnʼir say dumey ra.

13 Nʼna ni jamaa neere hay faala,

mana duu haya kul ngi hayoo ra.

14 Nʼga naŋ ir taalammey mʼir wow,

borey kaŋ gʼir kuubi kʼir bere gʼir ɲooɲo kʼir haari-haari.

15 Nʼnʼir tee yaasayhaya gandawey se,

nda dumey dii ir, i ga ngi boŋey zinji-zinji.

16 Zaaroo kul ay kaynandoo goo ay jine,

haawoo ga agay ndumoo daabu,

17 kaynandikey nda wowkey šenney maayanoo se,

kaŋ iberey nda borey kaŋ ga baa ngi ma ngi dukuroo kaa ay ra gʼi tee.

18 Woo kul duu ir, amma ir mana dirɲa ni,

ir mana ni amaanaa dunbu.

19 Ir biney mana yee banda,

ir cewey mana hun ni fondaa ra.

20 Woo kul, nʼnʼir motti nzoŋawey gorodogoo ra,

nʼnʼir gum nda buuyan biyoo.

21 Nda a gar ir nka dirɲa ir Koyoo maaɲoo,

nda a gar ir nka kabe gaaru koy tana se,

22 Irkoy nka si bay wala?

A ga bine sirrey bay.

23 Ni maaganda se i gʼir wii zaaroo kul,

i gʼir himandi nda feejiyaŋ kaŋ ga koy koosandi.

24 Ay Koyoo, tun! Macin se nʼga jirbi?

Tun jirboo ra! Masʼir fur abada!

25 Macin se nʼga ni ndumoo bere ir se?

Macin se nʼga dirɲa ir taabiroo nda ir šiitaroo?

26 Zama ir hundey žillandi laboo ra,

ir gundoo denja laboo.

27 Tun kʼir faaba!

Ir kaa kabe ra ni borohennataraa sabbu se!

45

Kokoyoo hiijaa doonoo

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande kurbu linji iddukoyni goo. Woo ti Kora izey bayti dooni foo. A manʼti kala baji dooni.

2 Ay binoo ga too nda šenni henna.

Ay nee: «Ay dooni fayyaney hantumey manʼti kala kokoyoo wane!»

Yala ay deenoo ma tee hantumkaw henna kalamoo!

3 Nʼga boori ka bisa adamizey,

alhormo goo ni miɲoo ra,

woo se Irkoy na albarka daŋ ni ra hala abada.

4 Wongaaroo, ni takubaa daŋ ni centoo ga,

a ga ni annuuraa nda ni daržaa cebe.

5 Ni daržaa ra, nʼga huru ni bari torkaa ra

cimoo, nda yee gandayanoo nda šerretaraa sabboo se!

Ni kabe gumaa ga teegoy beeriyaŋ tee!

6 Ni biraw-izey miɲey ga kan,

jamayaŋ ga kaŋ i cire,

i ga huru kokoyoo iberey biney ra.

7 Ya Irkoy, ni kokoy gorodogoo ga cindi abada hala abada,

ni kokoytaraa goboo manʼti kala šerretaray gobu.

8 Šerretaray no ma kan ma ne, nʼga konna ifutu.

Woo se Irkoy, ni Koyoo na ni yon nda ɲaali jii

ka baa ni ka bisa ni hangasiney.

9 Mir, nda alowe nda kas turaari ga ni bankaarawey kul hewey kaanandi,

za ni kokoy hugoo ra kaŋ teendi nda tarkunday hiɲe,

hooray jinay karfey ga ni ɲaalandi.

10 Kokoy ize woyyaŋ goo ni boro daržantey ra,

kokoy woyoo ga taalam nda Ofir gandaa wura ka kay ni kabe gumaa ga.

11 Ay ize woyoo, ma maa, ma guna, ma ni haŋaa gaaru,

dirɲa ni jamaa nda ni baabaa hugoo.

12 Ni booroo ga kan Kokoyoo se,

zama ni koyoo no, sujudu a jine.

13 Nda woo teendi, woy-izoo kaŋ ti Tir koyraa,

wey kaŋ ti jamaa almankoyni ga meekaanay ma ne

ka alhormo ceeci ni ga.

14 Darža beeri goo kokoy ize woyoo ga kokoy hugoo ra,

nga bankaaraa mana taandi nda kala wura.

15 I ga koy nda a kokoyoo do, darbay caaranteyaŋ goo a ga.

I ga woy soogoyaŋ kaŋ ti nga hangasiney hurandi a bande kokoyoo do.

16 I ga koy nda ey nda ɲaali nda yafarhã,

i ga huru kokoy hugoo ra.

17 Ni izʼarey ga huru ni baabey dogoo ra,

nʼgʼi tee boŋkoyniyaŋ gandaa kul ra.

18 Ay ga ni maaɲoo hongandi zamaney kul borey se,

jamawey ga ni saabu waati kul hala abada.

46

Irkoy goo ir bande

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora izey dooni foo. Dooni jinde buuna no.

2 Irkoy ti nongoo kaŋ ra ir ga ir boŋ talfi, nga ti ir gaaboo,

zarabiyaŋ ra, a gʼir faaba ka boori.

3 Woo se ir si hunbur ba nda laboo jijiri,

ba nda tondi hondey ga sundu teekoo gamoo ra,

4 ba nda harey ga boosu i ga zarga

ka tondi hondey jijirandi.

Kay-kayna

5 Isa hari bisadogey ga Irkoy koyraa ɲaalandi,

Koy Jerantaa gorodogey nongu henanantaa no.

6 Irkoy goo gundoo ra, koyraa si hun dogoo ra,

za moo boo, Irkoy faabaroo ga kaa.

7 Gandawey ga kaati, kokoytarawey ga zinji-zinji,

Irkoy jindoo fatta, laboo ga menne.

8 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo goo ir bande,

Yakuba Koyoo manʼti kala ir se wakkalkaw.

Kay-kayna

9 Wa kaa ka dii Abadantaa teegoyey

kaŋ ga hasaraw tee laboo ga!

10 A ga wongey kayandi hala aduɲɲa kaydogoo ga,

a ga biraa kayri, a ga yaajoo say,

a ga nuune daŋ bari torkawey ra.

11 A nee: «Wa kay, war ma bay kaŋ agay ti Irkoy!

Ay hinoo goo gandawey boŋ, a goo laboo boŋ.»

12 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo goo ir bande,

Yakuba Koyoo manʼti kala ir se wakkalkaw.

Kay-kayna

47

Gandawey kul ma kobi Abadantaa se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora izey zabur foo.

2 Gandawey kul borey, wa kobi!

Wa jinde jer ka kaati nda ɲaali Irkoy se!

3 Zama Abadantaa, Koy Jerantaa ga hunburandi,

Kokoy beeri no laboo kul boŋ.

4 A ga jamayaŋ daŋ ir hinoo cire,

a ga gandayaŋ daŋ ir cewey cire.

5 A na ganda suuba ir se kʼa tee ir se tubu,

Yakuba kaŋ a ga bagʼa daržaa.

Kay-kayna

6 Zaame kaati beeriyaŋ ra Irkoy ga žigi,

laatoo hẽenoo bande Abadantaa ga dira.

7 Wa don Irkoy se, wa don!

Wa don ir Kokoyoo se, wa don!

8 Zama Irkoy ti Kokoy laboo kul boŋ,

wa bayti dooni don a se!

9 Irkoy ti Kokoy gandawey boŋ,

Irkoy ga goro nga kokoy gorodoo henanantaa boŋ.

10 Jamawey boŋkoyney ga cere marga

ka tonton Ibirahima Koyoo jamaa ga,

zama Irkoy wane nda kokoyey kaŋ ti laboo korawey.

A ga hanse ka bara haya kul se beene.

48

Kokoy beeroo koyraa

1 Woo manʼti kala dooni. Woo ti Kora izey zabur foo.

2 Abadantaa ga beeri, a ga hanse ka saabandi

ir Koyoo koyraa ra, nga tondi hondoo ga henan.

3 Tondi henna no kaŋ ga tee ɲaali laboo kul se,

Siyoŋ tondi hondoo kaŋ goo hawsa kunehere,

Kokoy beeroo koyraa.

4 Koyraa kokoy hugey ra borey ga bay

kaŋ Irkoy manʼti kala wakkalkaa.

5 Zama kokoyey na cere marga,

i dira cere bande ka koy.

6 Za i dii a, nga no lakkaley tun,

biney dunbu, i kul zuru!

7 No din i jijiri,

ni mma nee woy kaŋ goo taamari kuuboo ra.

8 Ni mma nee dandi hewoo

kaŋ ga harihii beerey kayri kaŋ ga koy Tarsis koyraa ra.

9 Woo kaŋ ir maarʼa, ir dii a

Abadantaa, Aduɲɲakoyoo koyraa ra,

ir Koyoo koyraa ra manʼti kala

Irkoy ga koyraa tabatandi hala abada.

Kay-kayna

10 Ya Irkoy, ni hugoo gundoo ra,

ir ga hongu ni borohennataraa.

11 Ya Irkoy, sanda ni maaɲoo,

ni saaburoo ga harandi hala laboo kaydogoo ga,

ni kabe gumaa ga too nda šerretaray.

12 Siyoŋ tondi hondoo ma ɲaali,

Žuda gandaa koyrawey ma yafarhã

ni ciitey maaganda se.

13 Wa Siyoŋ kuubi, wʼa kuubi kʼa bere,

wa nga soorohugu kukey kabu

14 ka nga cetewey guna ka boori,

wa nga kokoy hugey laasaabu

ka duu kʼa deede zamanoo kaŋ ga kaa borey se.

15 Koyoo woo ti ir Koyoo waati kul hala abada.

Hala buuyan, nga, a gʼir gongu.

49

Alman si hundi day

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora izey zabur foo.

2 Wa haŋajer woo se, jamawey kul,

wa maa, war kul, laboo gorokey kul,

3 ibeerey nda ikaccey,

almankoyney nda talkey kul!

4 Ay miɲoo ga lakkal šenniyaŋ har,

ay binoo ga fahamay hayayaŋ miile.

5 Ay ga haŋa kayandi yaasay se,

ay gʼay šennoo kaŋ ga gum feeri kuntiji jinde ga.

6 Macin se ay ga hunbur bone zaari,

waati kaŋ almunafikey goy futawey gʼay kuubi kʼay bere?

7 Ngi kabehayey ra i ga ngi naanaa daŋ

ka fooma nda ngi alman beeroo.

8 Woo kul, boro si hin ka nga boraa day kʼa kaa kabe ra,

wala ka haya bana Irkoy se hala nga masi buu.

9 Ngi hundoo hayoo ga hanse ka boobo banayan se,

a si hin ka teendi abada.

10 I mma hongu kaŋ ngi ga huna hala abada,

ngi si dii saaraa guusoo wala?

11 Zama boro ga dii kaŋ lakkalkoyney ga buu,

lakkal jaŋantaa nda saamaa mo ga dere

ka ngi kabehayey naŋ boro tanayaŋ se.

12 I ga hongu kaŋ ngi hugey ga cindi hala abada,

kaŋ ngi gorodogey ga cindi zaman nda zaman,

ngi kaŋ na ngi maaɲey daŋ labuyaŋ ga.

13 Amma adamize nda nga beeraa si gay,

a ga hima nda adabba kaŋ ga halaci.

14 Woo ti borey kaŋ ga ngi naanaa daŋ ngi boŋ ra fondaa,

woo ti borey kaŋ ngi boŋ šenney ga kan i se takaa.

Kay-kayna

15 I ga hima nda adabba buunayaŋ kaŋ ga koy alaahara,

buuyan ga tee i se kurkaw,

ne nda kayna boro šerrantey gʼi taama ka bisa,

ngi booroo ga dere, alaahara ti ngi gorodogoo.

16 Amma Irkoy gʼay kaa alaahara hinoo ra,

zama a gʼay zaa.

Kay-kayna

17 Masi hunbur nda boro na alman tee,

waati kaŋ nga hugoo daržaa beeri,

18 zama nda a buu, a si koy nda nga bande hayey wey ra ba affoo,

nga daržaa si hanga a.

19 A ga hin ka maakaani nga hunayanoo ra.

Borey ga ni beerandi, zama hayey ga boori.

20 Amma woo kul, nʼga koy nongoo kaŋ ra ni hayragey koy

kaŋyaŋ si yee ka dii gaayoo.

21 Boro nda nga beeraa, a sii nda lakkal,

a ga hima nda adabba kaŋ ga halaci.

50

Irkoy ga nga jamaa ciiti

1 Woo ti Asaf* zabur foo.

Abadantaa kaŋ ti koyey Koyoo šelaŋ ka laboo cee,

za waynaa fattaroo ga hala nga kaŋyanoo ga.

2 Siyoŋ tondi hondoo kaŋ booroo cine sii boŋ,

Irkoy ga bangay nga daržaa ra.

3 Ir Koyoo ga kaa, a si dangay,

nuune ciray kaŋ ga wiiya bara a jine,

hew beeri kʼa kuubi kʼa bere.

4 A ga beenaa nda laboo cee

i ma tee seede ka nga jamaa ciiti.

5 A nee: «Wʼay ganakey marga ya ne

kaŋyaŋ na sargari kaa ka amaana tee ay bande.»

6 Beenaa ga nga šerretaraa har,

zama Irkoy zaati ti ciitikaw.

Kay-kayna

7 Wa haŋajer, ay jamaa, ay ga šelaŋ,

Izirayel, ay ga seedetaray tee ni ga.

Agay ti Irkoy, ni Koyoo.

8 Manʼti ni sargarey maaganda se ay ga citi ni ga,

ni sargari kukurantey goo ay jine waati kul.

9 Ay si yaaru zaa ni hugoo ra,

wala ka jindaaru zaa ni kaloo ra.

10 Zama hawsaa adabbawey kul

nda tondi hondu zenberyaŋ adabbawey ti agay wane.

11 Ay ga tondi hondey cirawey kul bay,

haya kul kaŋ ga ɲuuti faarey ra ti agay wane.

12 Nda a gar ya mma heray, ay sʼa har ma ne,

zama aduɲɲa ti agay wane, nga nda haya kul kaŋ goo a ra.

13 Ya mma yaaru ham ŋaa wala?

Ya mma jindaaru kuri haŋ wala?

14 Ma albarka daŋyan tee sargari Irkoy se,

ma ni meefurey kaa kaŋ nʼnʼi zaa Koy Jerantaa se!

15 Mʼay cee zarabi zaari hane,

ay ga ni feeri, mʼay beerandi.

16 Amma Irkoy nee boro laala se:

«Macin se nʼgʼay yaamarey har,

de mo agay amaanaa goo ni miɲoo ra?

17 Ka gar nʼga konna ay hoyrawey,

nʼgʼay šenney fur ni dumaa ga!

18 Nda ni dii zay, nʼga tee a bande affoo,

nʼga tee zinateerey bande affoo.

19 Nʼga ni miɲoo feeri ifutu se,

ni deenoo ga dargayan soolu.

20 Nʼga goro ka ni armaa ciinay,

nʼga ni ɲaa izoo maaɲoo hasara.

21 Woo ti hayaa kaŋ nʼnʼa tee, amma ay dangay,

ni nka hongu kaŋ ni cinaa ti agay,

amma ay ga citi ni ga,

ka ni teegoyey kaataray ni moɲey cire.»

22 Ay gʼa wiri war ga, war ma lakkal daŋ woo se,

war kaŋ ga dirɲa Irkoy,

hala ya si koy dunbu-dunbandi,

feerikaw sii no!

23 Boro kaŋ ga albarka daŋyan tee ya ne sargari, boraa nʼay beerandi.

Boro kaŋ ga lakkal daŋ nga dira takaa se,

ay ga Irkoy hallasiroo cebe a se.

51

Zunubu yaafa ceeciyan

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo. 2 Dawda ka doonoo woo don waatoo kaŋ annabi Nataŋ koy a do kaŋ Dawda marga nda Batšeba*.

3 Ya Irkoy, alhormo tee ya ne ka sawa nda ni borohennataraa,

ay tooɲeyaney tuusu ka sawa nda ni tamalla beeroo!

4 Hanse kʼay ɲumay kʼay layboo kaa,

ay henanandi ay zunuboo ra!

5 Zama ay yadda ay tooɲeyaney ga,

de mo waati kul ay zunuboo goo ay jine.

6 Ni ga, ni hinne ga, ay na zunubu tee,

ay na goyfutu tee ni jine,

hayaa kaŋ nʼnʼa har, ni goo nda cimi,

ni ciitoo ga henan.

7 Za ay hayandi, agay nda zunubu no,

za ay ɲaa gundoo ra, zunubante ti agay.

8 Amma nʼsi baa kala cimi ma bara ay ra,

ay bayrandi lakkal sirri ra!

9 Ay zunuboo kaa nda izopu bundu, ay ga henan,

ay ɲumay, ay ga kaaray nda waa.

10 Ay mandi binekaanay nda ɲaali,

woo ra birey kaŋ nʼnʼi kayri ga yafarhã.

11 Masʼay zunubey guna,

ay tooɲewey kul tuusu.

12 Ya Irkoy, bine henanante taka ay ra,

ay hundoo taagandi kʼa tabatandi ay ra.

13 Masʼay moorandi ni,

masi ni Hundi Henanantaa taa ay kone.

14 Ay noo ɲaaloo kaŋ ga hun ni hallasiroo ra,

ay faaba nda hundi kaŋ ga ben ni cire!

15 Ay ga ni fondawey cawandi borey kaŋ ture se,

de zunubantey ga willi kate ni ga.

16 Ya Irkoy, ay Hallasikaa Irkoy,

ay feeri kʼay kaa kuroo alhakoo cire,

de ay deenoo ga kaati ka ni šerretaraa har.

17 Ay Koyoo, ay meetuwey feeri,

de ay miɲoo ga ni saaburoo har.

18 Zama manʼti sargari no ma kan ma ne,

nda manʼti nga, ay gʼa kaa ma ne,

nʼsi yadda sargari kukurante ga.

19 Sargarey kaŋ ga kan Irkoy se manʼti kala bine kaŋ taabi,

hundi kaŋ taabi, a motti,

ya Irkoy, woo ti haya kaŋ nʼsi konna.

20 Ni alhormaa ra ma gomni tee Siyoŋ koyraa se,

Žerizalem cetewey cin!

21 Woo ga, šerretaray sargarey ga kan ma ne,

nda sargari kukuranteyaŋ, nda sargariyaŋ kaŋ tonandi hala i ma ben.

Woo ga, i ga yaaruyaŋ kaa sargari ni sargari tonadogoo boŋ.

52

Irkoy, ni ga ay ga kabu

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda bayti dooni foo. 2 Dawda ka doonoo woo don waatoo kaŋ Edom boraa Doyeg kaa ka nee Sawul se kaŋ Dawda koy Ahimelek do.

3 Ni, wongaari, macin se nʼga fooma nda ifutu?

Irkoy borohennataraa goo no zaaroo kul.

4 Ni deenoo si haya kul caara kala halaciyan,

sanda šiini mee kaana, zanbante.

5 Ni baa ifutu ka bisa ihenna,

ni baa taari ka bisa cimi.

Kay-kayna

6 Halaci šenni de no ma kan ma ne,

deene zanbantaa!

7 Woo se Irkoy ga ni halaci hala abada,

a ga ni kaŋandi ka ni kaa ni hugoo ra,

a ga ni dogu ka ni kaa hundikoyney laboo ga.

Kay-kayna

8 Boro šerrantey ga dii a, i ga hunbur,

i ga haaru a ra ka nee:

9 «Boraa ne kaŋ mana Irkoy tee nongoo kaŋ ra a ga tugu,

boraa kaŋ mana nga boŋ wakkal kala alman ga,

a hongu kaŋ goy futawey no ma kay nga se!»

10 Agay, ay ga hima nda zaytuɲaa firzi

kaŋ goo Irkoy hugoo ra.

Ay gʼay naanaa daŋ Irkoy borohennataraa ra waati kul hala abada.

11 Hayey kaŋ nʼnʼi tee maaganda se ay ga ni saabu hala abada,

ay ga tammahã ni maaɲoo ga, zama nʼga boori ni ganakey se*.

53

Boro goo no kaŋ ga Irkoy ceeci wala?

(Zaburey 14)

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande laati goo. Woo ti Dawda bayti dooni foo.

2 Lakkal jaŋantaa mma nee nga boŋ se kaŋ Irkoy si bara.

I na goy laalayaŋ nda goy harramanteyaŋ tee,

boro sii i ra kaŋ ga ihenna tee.

3 Irkoy goo beenaa ra, a ga fuuni ganda ka adamizey guna,

ka dii wala boro goo i ra kaŋ goo nda lakkal henna,

kaŋ ga Irkoy ceeci.

4 I kul hibi Irkoy ga, i tee boro laala,

boro kul sii no kaŋ ga ihenna tee,

ba affoo.

5 Wey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee sii nda lakkal,

ngi kaŋ ga ay jamaa ŋaa sanda ŋaayan,

i si Irkoy wiri.

6 Woo ga, hunburay ga duu ey,

bila addalil i ga hunbur.

Boro kaŋ tun ma ne, Irkoy ga nga birey say-say.

Nʼgʼi haawandi, zama Irkoy wanji i ga.

7 Nda a gar ba Siyoŋ koyraa ra Izirayel hallasiroo ga hun!

Waati kaŋ Irkoy na nga jamaa misoo hanse,

Yakuba ga ɲaali, Izirayel ga yafarhã.

54

Irkoy ti feerikaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Woo ti Dawda bayti dooni foo. 2 A nka woo don waatoo kaŋ ra Zif borey koy nee Sawul se kaŋ Dawda goo ma tugu ngi do*.

3 Ya Irkoy, ni maaɲoo albarkaa ra ay hallasi,

ni hinoo ka ciiti ya ne!

4 Ya Irkoy, haŋajer ay ŋaarayroo se,

haŋa kayandi ay miɲoo šenney se!

5 Zama boro waaniyaŋ tun ya ne,

boro binekogayaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa,

i si Irkoy guna.

Kay-kayna

6 Amma Irkoy ti ay faabakaa,

ay Koyoo goo borey bande kaŋ gʼay gaa.

7 Yala bone ma kaŋ agay iberey boŋ,

i halaci ka sawa nda ni laadirtaraa!

8 Ay ga sargari kaa ma ne nda ay boŋ,

Abadantaa, ay ga ni maaɲoo saabu, zama ni maaɲoo ga boori.

9 A gʼay kaa torro kul ra,

agay iberey ga tee ya ne gunahaya.

55

Boro kaŋ i nʼa zanba Irkoy ŋaarayroo

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Woo ti Dawda bayti dooni foo.

2 Ya Irkoy, haŋadaŋ ay ŋaarayroo se,

masi duma bere ay suurandiyanoo se!

3 Lakkal daŋ ya ne, ay zaabi!

Ay ga koy ay ga kaa, ay ga duray,

4 agay iberoo šenney

nda boro laala kankamroo kaŋ i gʼi tee ya ne sabbu se,

zama ifutu de no i gʼa doori ay boŋ,

ngi futuroo ra i ga konna agay.

5 Ay binoo ga jijiri ay gundoo ra,

buuyan hunburaa ga zunbu ay ga.

6 Hunburay nda jijiriyan nʼay dii,

binedunbay nʼay dii nongoo kul here.

7 Ay nee: «Nda a gar ba ya mma bara nda fata sanda tuuzun!

Ay ga deeši ka duu gorodoo nongu tana ra.

8 Ay ga zuru ka mooru,

ay ga koy goro saajoo ra.

Kay-kayna

9 Ay ga cahã ka dere,

ay ga cahã nda hew beeri, ka bisa kusaw.»

10 Ay Koyoo, ngi šenney ɲaami kʼi zamna!

Zama ay ga dii koyraa ra laalay nda yenjeyaŋ.

11 Cijin nda zaari i mma cetewey kuubi,

ifutu nda laalay goo koyraa gundoo ra,

12 hasaraw de bara gundoo ra,

kankamay nda zanbayan si mooru nga farrey.

13 Nda a gar agay iberi kʼay wow,

nda nga no, ay gʼa suuri.

Nda a gar boro kaŋ ga konna agay ka tun ya ne,

nda nga no, ay ga tugu a se.

14 Amma ni no, ay cine aru,

ay baakaa, ay cere kaanaa!

15 Agay nda ni cindi ka kan,

ir ga koy jamaa bande Irkoy hugoo ra!

16 Yala buuyan ma kaŋ i ga,

yala i ma zunbu alaahara i ga huna!

Zama ifutu bara ngi gorodogey ra, a goo biney ra.

17 Agay, ay ga Irkoy cee,

Abadantaa gʼay hallasi.

18 Cijin, nda subbaahi nda zaarikay ay ga zarabi,

a ga haŋajer ay šennoo se.

19 A nʼay hundoo feeri kʼay noo alaafiya,

a nʼay kaa borey ra kaŋ gʼay wongu,

waatoo kaŋ i ga tee jama ka kaa ay ga.

20 Irkoy ga maa, a gʼi zaabi*,

nga kaŋ ga goro kokoytaraa ra za zaman.

Kay-kayna

Zama i si barmay,

i si hunbur Irkoy.

21 I ga too borey do kaŋ ga goro i bande alaafiya ra,

i ga ngi amaanaa dunbu.

22 Deenoo ga ban nda barkura,

amma wongu bara binoo ra,

nga šenney ga fiši ka bisa jii,

amma takubayaŋ no kaŋ hoobandi.

23 Ni jeraa fur Abadantaa ga,

nga, a ga ni almuraadey hanse,

abada a si naŋ boro šerrante ma kaŋ.

24 Ni, Irkoy, nʼgʼi kaŋandi guusu kukoo ra.

Kuri munkey nda zanbantey

si duu ngi aloomuroo jeroo,

agay, ay gʼay naanaa daŋ ni ra.

56

Irkoy ga lakkal daŋ nga ganakey se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Tuuzun dangayantaa kaŋ ga mooru». Woo ti Dawda bayti foo. A mana doonoo woo don kala waatoo kaŋ ra Filisti borey koy a dii Gat koyraa ra*.

2 Ya Irkoy, alhormo tee ya ne, zama adamizeyaŋ gʼay zaa ka kay,

zaaroo kul i gʼay wongu, i gʼay kankam.

3 Ay Koyoo kaŋ goo beene, zaaroo kul agay iberey gʼay zaa ka kay,

i ga boobo, i gʼay wongu†.

4 Han kaŋ ay hunbur,

agay, ay gʼay naanaa daŋ ni ra.

5 Irkoy sabbu se ay ga Irkoy šennoo saabu,

Irkoy ra ay nʼay naanaa daŋ, ay si hunbur,

macin no boro ga hin kʼa tee ya ne?

6 Zaaroo kul i mmʼay šenney šiirandi,

haya futu de no i gʼa miile ay ga.

7 I ga hawandifutay ay ga, i gʼay monno,

i gʼay dira takaa kul laasaabu,

zama i ga baa ngi mʼay hundoo kaa.

8 Ifutu no ma hin kʼi feeri wala?

Ya Irkoy, ni futuroo ra jamawey kaŋandi!

9 Nʼgʼay cee diraa kabu,

ay mundawey daŋ ni hunbaroo ra,

i kul nka mana hantumandi ni citaaboo ra wala?

10 Han kaŋ ay kaati ka ni cee, agay iberey ga yee banda.

Ay ga haya foo bay kaŋ ti Irkoy goo ay bande.

11 Irkoy sabboo se ay ga nga šennoo saabu,

Abadantaa sabboo se ay ga nga šennoo saabu.

12 Irkoy ra ay nʼay naanaa daŋ, ay si hunbur,

macin no adamize ga hin kʼa tee ya ne?

13 Ya Irkoy, meefurey kaŋ ay nʼi zaa ma ne, ay gʼi bana,

nda albarka daŋyan sargariyaŋ kaŋ ay gʼi kaa ma ne.

14 Zama nʼnʼay hundoo kaa buuyan ra.

Mana yadda ay cewey ma kati,

hala ya dira Irkoy jine baahunantey gaayoo ra.

57

Irkoy ganakey si wakkal kala Irkoy ga

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Masʼa halaci.» Woo ti Dawda bayti foo. A mana doonoo woo don kala waatoo kaŋ ra a ga zuru Sawul jine ka koy tugu tondi horboo ra*.

2 Alhormo tee ya ne, ya Irkoy, alhormo tee ya ne!

Ni ga ay ga talfi,

ni fatawey biyoo cire ay ga duu nongoo kaŋ ra ay ga tugu,

hala albalaawoo woo ma bisa.

3 Ay ga Irkoy Jerantaa cee,

Irkoy kaŋ ga haya kul tee ya ne kʼa timmandi.

4 A ga hallasiyan sanba ya ne ka hun beenaa ra,

a ma citi boraa ga kaŋ gʼay gaaray.

Kay-kayna

A ma silbay sanba ya ne kaŋ ga nga borohennataraa nda nga cimoo cebe!

5 Ay hundoo goo ganjihaylawey game,

ay goo ma kani adamize ŋaakawyaŋ game.

Ngi hiɲey manʼti kala yaaji nda biraw-izeyaŋ,

ngi deeney manʼti kala takuba kaana.

6 Ya Irkoy, ni boŋ jer beenaa se beene!

De ni daržaa ma bara laboo kul boŋ beene!

7 I na kumsay hirri ay cewey cire,

ay kayna,

i na guusu fanši ya ne,

i kaŋ a ra.

Kay-kayna

(Zaburey 108.2–6)

8 Ay binoo kanandi, ya Irkoy, ay binoo kanandi,

ay ga don ka ni saabu nda zaburyaŋ.

9 Tun, ay hundoo!

Tun, kurboo! Tun, kuntijoo!

Ay ga alfazaroo tunandi.

10 Ay Koyoo, ay ga albarka daŋ ma ne jamawey ra,

ay ga don ma ne gandawey ra.

11 Zama ni borohennataraa ga too hala beenaa ra,

de ni laadirtaraa ga too hala duulawey do.

12 Ya Irkoy, ni boŋ jer beenaa se beene!

De ni daržaa ma bara laboo kul boŋ beene!

58

Koy goo no kaŋ ga laboo ciiti

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Masʼa halaci.» Woo ti Dawda bayti foo.

2 Cimi ti kaŋ dangayyan ti war ciitoo?

War ga adamizey ciiti nda fondaa wala?*

3 Kalaa, war biney ra war ga goy futu tee,

war kabey ga teegoy laala boobandi gandaa ra.

4 Boro futawey hibi Irkoy ga za ngi ɲaŋey gundey ra,

taariharkey na fondaa naŋ za ngi hayyanoo ga.

5 I goo nda naaji kaŋ ga hima nda gandakarfu naajoo,

wala firsaw lutu kaŋ ga nga haŋaa daabu,

6 a si maa kottekoynoo jindoo,

ba albidakoyney kul ihennaa.

7 Ya Irkoy, hiɲey kayri miɲey ra!

Abadantaa, ganjihayla soogey hiɲey kayri-kayri!

8 Yala i ma dere sanda hari kaŋ mun!

Yala ngi biraw-izey masi duu gaabi!

9 Yala i ma tee sanda jingam kaŋ ga menne waynaa ra,

sanda zanka kaŋ mana hayandi nda hundi kaŋ si dii waynaa!

10 Za karjey mana tee karjiɲaa,

a ga firzi wala a ga kogu, hewoo ga koy nda ey.

11 Boro šerrantaa ga ɲaali, zama a dii kaŋ Irkoy faasa nga se,

a ga nga cewey ɲumay boro laaley kuroo ra.

12 Woo ra borey ga nee: «Jaka boro šerrantaa goo nda banaw,

jaka Koy goo no kaŋ ga laboo ciiti.»

59

Ay Koyoo, ay kaa agay iberey kabey ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Masʼa halaci.» Woo ti Dawda bayti foo. Dawda mana doonoo woo don kala waatoo kaŋ ra Sawul na boroyaŋ sanba i ma nga hugoo koroši, nda i duu a, i mʼa wii*.

2 Ya ay Koyoo, ay kaa agay iberey ra,

ay sutura borey ra kaŋ tun ya ne!

3 Ay kaa goy futu teekey ra,

ay hallasi boro kuri munkey ra!

4 Zama i na zanbaguusu fanši ya ne,

boro bine laalayaŋ no ma kaŋ ay ga,

bila nda ay ma tooɲe tee,

bila nda ay ma zunubu tee, Abadantaa!

5 Bila nda ay ma laybu kul tee,

i ga zuru, i ga soolu.

Tun kʼay kubay, ma guna!

6 Ni, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo, Izirayel Koyoo,

tun ka kay, hala ma huga nda gandawey kul!

Masi alhormo tee boro laala zanbantey wey affoo kul se!

Kay-kayna

7 I ga willi kate cijinoo ra ka kaati sanda hanšiyaŋ,

i ga koyraa kuubi kʼa bere.

8 Nga ne, miɲey ga too nda kufu,

takuba goo deeney ga,

i ga nee: «May no ma maa?»

9 Amma ni, Abadantaa, nʼga haaru i ra,

nʼga gandawey kul fude.

10 Ni ti ay gaaboo, ni no ay ga ni guna,

zama Irkoy ti ay wakkalkaa.

11 Irkoy kaŋ goo nda arrahama ga kaa ay jine,

Irkoy ga naŋ agay iberey ma tee ya ne gunahaya.

12 Masʼi wii, ay jamaa masi koy dirɲaw,

i ma yaara-yaara nda ni gaaboo, mʼi kaŋandi,

ay Koyoo, ir koraa!

13 Miɲey si haya kul har kala zunubu šenniyaŋ.

Naŋ i ma kaŋ ngi boŋ bolsaa ra!

Ngi šenney manʼti kala dangayan nda taari.

14 Ni futuroo ra, i halaci, i halaci, i masi yee ka bara!

Woo ra borey ga bay kaŋ Irkoy ga laama Yakuba boŋ

hala laboo kaydogoo ga!

Kay-kayna

15 I ga willi kate cijinoo ra ka kaati sanda hanšiyaŋ,

i ga koyraa kuubi kʼa bere.

16 I ga yaara nongoo kul ra ka haya ceeci kaŋ ngi gʼa ŋaa,

nda i mana duu, i ga kanihaway.

17 Agay, ay ga don ni gaaboo maaganda se,

subbaahoo ra ay ga ni borohennataraa har,

zama ni ti ay wakkalkaa,

bone zaari hane ni ti nongoo kaŋ ra ay ga tugu.

18 Ya ay Gaaboo, ay ga don ma ne,

zama Irkoy ti ay wakkalkaa,

ay Koyoo kaŋ goo nda arrahama.

60

Irkoy ga haŋajer nga jamaa se kaŋ iberoo hin ey

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Seedetaray. Woo ti Dawda bayti foo kaŋ a nʼa don ka borey cawandi. 2 A mana doonoo woo don kala waatoo kaŋ ra a koy Siiri borey kaŋ goo Mezopotami nda Siiri borey kaŋ goo Soba wongu, nda mo Žowab willi ka hun Ciiroo gooroo ra kaŋ ra a na Edom boro zenber woy cindi hinka (12.000) kar*.

3 Ya Irkoy, nʼnʼir fur, nʼnʼir say.

Ba nda ni futu, ir yee katandi ir dogey ra!

4 Nʼna laboo jijirandi, nʼnʼa kottu.

Kottey wey hanse, zama a ga kaŋ!

5 Nʼna ni jamaa cebe waati šendayaŋ,

Nʼnʼir haŋandi alaneb hari mooro kaŋ ga boro žininandi.

6 Nʼna borey kaŋ ga hunbur ni noo ni liiliwaloo

hala i ma hallasi ngi iberey biraw-izey ra.

Kay-kayna

(Zaburey 108.7–14)

7 Ir hallasi nda ni kabe gumaa

hala ni baakey ma hun kabe ra, ir zaabi!

8 Irkoy goo nga nongu henanantaa ra, a šelaŋ ka nee:

«Ay ga zaame. Ay ga Šekem koyraa zamna,

ay ga Sukot gooroo neeši.

9 Agay wane Galad gandaa, agay wane Manase gandaa,

Efrayim gandaa ti ay guuru fuulaa,

Žuda gandaa ti ay boŋkoynitaray goboo.

10 Mowab gandaa ti canbu beeroo kaŋ ra ay ga ɲumay,

Edom gandaa ga ay gʼay taami calaa warra.

Filisti gandaa ga ay ga wongu wurru tee†.»

11 May no ma koy nda agay koyra gaabantaa ra?

May no mʼay ka koy hala Edom?

12 Ya Irkoy, manʼti ni no kʼir fur wala?

Ya Irkoy, manʼti ni no ka si yee ka koy ir bande wongu ra wala?

13 Ir faaba kʼir kaa ir torrokey kabey ra!

Zama adamize faabaa sii nda alfayda.

14 Irkoy bande ir ga haya beeriyaŋ tee,

nga no mʼir torrokey motti.

61

Irkoy ganakey ga talfi a ga

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ya Irkoy, maa ay kaatoo se,

haŋajer ay ŋaarayroo se!

3 Ay goo aduɲɲa boŋ faa ga, ay ga kaati ka ni cee,

waati kaŋ ay binoo dunbu,

mʼay ka koy tondoo boŋ kaŋ jer nda agay!

4 Zama ni ti nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi,

ni manʼti kala soorohugu kuku gaabante kaŋ ga kay agay iberoo jine.

5 Ay ga baa waati kul ya bara ni hukkumoo cire,

ya duu lanbadoo ni fatawey cire.

Kay-kayna

6 Zama ni, Irkoy, nʼga maa ay meefurey se,

nʼnʼay noo tubuhayaa kaŋ nʼgʼa noo borey se kaŋ ga hunbur ni maaɲoo.

7 Han kuku tonton kokoyoo aloomuroo ga,

yala nga jiirey ma kuu zaman nda zaman!

8 Yala a ma goro hala abada Irkoy jine!

Naŋ ni borohennataraa nda ni laadirtaraa mʼa lakkal!

9 Ay si fay nda ka don ka ni maaɲoo saabu,

zaari kul ay ga allaahidey kaa kaŋ ay nʼi zaa ma ne.

62

Lakkalkanay si duwandi kala Irkoy jere

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Yedutun». Woo ti Dawda zabur foo.

2 Irkoy hinne jeroo ga ay hundoo goo lakkalkanay ra,

nga ra ay hallasiroo ga hun.

3 Nga hinne ti ay tondoo nda ay hallasiroo,

nga ti wakkalkaa, ay si kaŋ abada.

4 Hala waati foo no war ga fay nda ka kaŋ adamize ga,

war kul ga ceeci kʼa wii,

sanda cete kaŋ šiiri,

sanda kali kaŋ ga kaŋ?

5 Cimi no, i mma ceeci kʼa kaa nga nongu jerantaa ra.

Taari no ma kan i se.

I ga gaarari henna tee miɲey ra,

biney ra i ga danga.

Kay-kayna

6 Ay hundoo ma bara lakkalkanay ra Irkoy hinne jeroo ga,

zama nga ra ay naataa ga hun.

7 Nga hinne ti ay tondoo nda ay hallasiroo,

nga ti ay wakkalkaa, ay si kaŋ.

8 Ay hallasiroo nda ay daržaa sii kala Irkoy ra,

tondoo kaŋ gʼay noo gaabi, nda nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi ti Irkoy.

9 Jamaa, waati kul war ma war naanaa daŋ Irkoy ra!

Wa haya kaŋ goo war biney ra har a se!

Irkoy ti nongoo kaŋ ra ir ga ir boŋ talfi.

Kay-kayna

10 Adamize manʼti kala hew,

boro manʼti kala yaada.

Ba nda i nʼi daŋ neešihaya ga,

i kul cere ra, i ga don nda hew, i ga koy beene.

11 War masi war naanaa daŋ komayan ra,

war masi war boŋ darga nda zaytaray!

Taka kul kaŋ nda alman boobo,

war biney masi hawa ga.

12 Irkoy šelaŋ cee foo,

a šelaŋ cee hinka, ay maarʼa,

gaabi manʼti kala Irkoy wane.

13 Ir Koyoo, ni wane nda borohennataray mo,

zama ni no ma boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyey.

63

Irkoy borohennataraa bisa haya kul

1 Woo ti Dawda zabur foo. A mana doonoo woo don kala waatoo kaŋ ra a goo Žuda saajoo ra*.

2 Ya Irkoy, ni ti ay Koyoo,

ay ga ni ceeci, ay hundoo ga jaw nda ni,

ay kunturoo ga ni wiri,

sanda labu koga kaŋ ra hari sii.

3 Woo se, ni nongu henanantaa ra ay si fay nda ka ni guna,

ka dii gaaboo nda ni daržaa.

4 Zama ni borohennataraa bisa hunayan,

ay miɲoo ga ni saaburoo har.

5 Woo se ay ga albarka daŋ ma ne ay hunayanoo kul ra,

kʼay kabey jer ni maaɲoo ga.

6 Ay ga kungu, ni mma nee boro kaŋ na haya kaanayaŋ ŋaa.

Ay ga kaati nda ɲaali, ay miɲoo ga ni saabu.

7 Waati kaŋ ay hongu ni ay kanidogoo ra,

cijinoo kuuroo kul ra, ay ga miile ni ga.

8 Zama ni ti ay faabakaa,

ay ga kaati nda ɲaali ni fatawey biyoo cire.

9 Ay hundoo ga hawa ni ga,

ni kabe gumaa kʼay faaba.

10 Amma borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa kʼay halaci,

borey din ga koy laboo guusey ra.

11 Takuba gʼi wii,

i ga tee ganjihanšey ŋaahayaa.

12 Haya kaŋ ti kokoyoo, a ga ɲaali nda Irkoy,

boro kul kaŋ žee nda Irkoy maaɲoo, boraa boŋoo ga jer,

zama taariharkey miɲey ga kaa ka daabandi.

64

Goy futu teekaw, nga goyey no mʼa kaŋandi

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ya Irkoy, haŋajer ay ŋuunuŋuunuyanoo se,

ay soolam iberoo ra kaŋ ay ga hunbur a!

3 Ay hallasi boro futu teekey alkuniyaa ra,

nda jamaa ra kaŋ ga šerretaray jaŋaa tee!

4 I na ngi deeney kaanandi sanda takuba,

ngi šenney ga hima nda biraw-ize kaŋ ga boro maray!

5 Ngi tugudogoo ra i ga boro laadirante kar,

i gʼa kar bila hunburay.

6 I ga cere gaabandi goy futu ga,

i ga cere guna ka tugu ka kumsayyaŋ hirri,

ka nee: «May no ma dii ey?»

7 I si haya kul miile kʼa tee kala goy futu,

i ga nee: «Ir soolu, goyoo ben!

Adamize kuneheroo nda binoo manʼti kala guusu kuku.»

8 Amma Irkoy ga biraw-ize kʼi warra,

i ga maray dogoo din da.

9 Ngi deeney kʼi kaŋandi,

boro kul kaŋ dii ey ga nga boŋoo zinji-zinji.

10 Adamizey kul ga hunbur,

i ga Irkoy teegoyey har,

i ga duu nga teegoyey ra fahamay.

11 Boro šerrante ga ɲaali Abadantaa ra ka nga boŋ talfi a ga,

borey kul kaŋ biney ga šerre, ngi boŋey ga jer.

65

Saabu ma bara Irkoy se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo. Dooni.

2 Irkoy, nʼga hima nda saabu dooni

kaŋ ga hun ma ne Siyoŋ koyraa ra

nda ka hayey tee kaŋ allaahidoo zandi ma ne.

3 Ni kaŋ ga haŋajer ŋaarayrey se,

hundikoyni kul ga kaa ni do.

4 Ay laybey ga hanse ka tiŋ ya ne,

ni no kʼir tooɲeyaney yaafa.

5 Boraa duu gomni kaŋ nʼnʼa suuba kʼa manandi ni

hala a ma huna ni batumawey ra!

Ir ga kungu ni hugoo gomnoo ra,

ni hugoo haya henanantey ra.

6 Ir Hallasikaa Irkoy, nʼnʼir zaabi ni šerretaraa ra nda teegoy kayfantey.

Borey kaŋ goo aduɲɲa kaydogoo ga nda teekowey se banda,

i kul ga ngi naataa daŋ ni ra.

7 Irkoy gaaboo ga tondi hondey gorandi,

gaabi ti nga gamahawoo.

8 A ga teekowey jindey yeeti ganda,

a ga bondawey yeeti ganda.

A ga jamawey hoolaa yeeti ganda.

9 Borey kaŋ ga goro aduɲɲa kaydogoo ga

ga hunbur ni teegoy kayfantey,

nʼga kate waynahunay nda waynakaŋay ma kaati nda ɲaali.

10 Nʼga huga nda laboo kʼa noo ncirɲi,

nʼga alman kʼa too.

Irkoy gooroo ga too nda hari,

takaa woo nda nʼga laboo soolu kʼa noo taasu.

11 Nʼga faarey nonguyaŋ haŋandi ka labu gungutey kanandi,

nʼgʼi haŋandi nda harey ka dumarey zayandi.

12 Nʼga jiiroo benandi nda ni haya henney,

ni bisayanoo ga haya hennayaŋ naŋ.

13 A ga kurdooyaŋ naŋ saaji kogaa ra,

hondey ga ngi gamey haw nda ɲaali.

14 Kurdogey ga taalam nda adabba buuna,

goorey ga daabandi nda attam.

Kurdogey nda goorey ga ɲaali kaati tee, i ga don.

66

Wa kaa ka dii hayaa kaŋ Irkoy nʼa tee

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni. Zabur.

Laboo gorokey kul, wa kobi Irkoy se!

2 Wa don nga maa daržantaa se,

wʼa saabu ka darža daŋ a ga!

3 Wa nee Irkoy se: «Ni teegoyey ga boro hunburandi!

Ni iberey ga ngi boŋ yeeti ganda ma ne

ni gaabi beeroo maaganda.

4 Laboo kul ga sujudu ni jine ka don ma ne.

I ga don ni maaɲoo se.»

Kay-kayna

5 Wa kaa ka dii Irkoy teegoyey!

Nga haya beerey kaŋ a nʼi tee ga adamize hunburandi.

6 A na teekoo bere kʼa tee labu kogo,

i na isaa dunbu nda cee.

No din ra ir ɲaali a se.

7 A ga laama hala abada nda nga gaaboo,

moɲey ga gandawey koroši.

Yala turantey boŋey masi jer.

Kay-kayna

8 Jamawey, wa albarka daŋ ir Koyoo se,

wa jinde jer kʼa saabu!

9 Nga no mʼir noo hunayan,

a mana naŋ ir cewey ma tanši.

10 Irkoy, nʼnʼir guna ka dii,

nʼnʼir sii sanda takaa kaŋ nda nzorfu kaaray ga siyandi.

11 Nʼnʼir kaŋandi sankay ra,

nʼna tiŋay daŋ ir centey ga.

12 Nʼna bari kaarukaw daŋ ir jine,

ir bisa nuune ra, ir bisa hari ra,

amma nʼnʼir kaa i ra kʼir kungandi.

13 Ay ga koy ni hugoo ra nda sargari kukuranteyaŋ

nda ka hayey kaŋ ay na ngi allaahidoo zaa ma ne tee,

14 hayey kaŋ ay deenoo nʼi soolu, ay miɲoo nʼi har

ay zaraboo waati.

15 Ay ga sargari kukurante naasayaŋ kaa ma ne,

nda gaaruyaŋ nda dugu.

Ay ga adabba beeri nda jindaaruyaŋ kaa ma ne sargari.

Kay-kayna

16 War kul kaŋ ga hunbur Irkoy,

wa kaa ka maa hayaa kaŋ Irkoy nʼa tee ay hundoo se.

17 Ay miɲoo nʼa cee kʼa ŋaaray,

ay deenoo nʼa jer.

18 Nda a gar ya nka doo tee ifutu se ay binoo ra

ay Koyoo si maa ya ne.

19 Amma Irkoy maa ya ne,

a na haŋajer ay ŋaarayroo se.

20 Albarka ma bara Irkoy se,

nga kaŋ mana wanji ay ŋaarayroo,

nga kaŋ mana nga borohennataraa wanji ya ne!

67

Dumey kul ma Irkoy saabu

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Zabur. Dooni.

2 Irkoy ma alhormo tee ir se ka albarka daŋ ir ra,

a ma nga ndumoo annuuraa daŋ ir ga,

Kay-kayna

3 hala ni fondaa ma bayrandi laboo ga,

nda mo ni hallasiroo ma bayrandi gandawey kul ra.

4 Ya Irkoy, jamawey ma ni saabu,

jamawey kul ma ni saabu.

5 Gandawey ma ɲaali, i ma yafarhã,

zama nʼga jamawey ciiti nda fondaa,

nʼga gandawey gongu laboo ga.

Kay-kayna

6 Ya Irkoy, jamawey ma ni saabu,

jamawey kul ma ni saabu.

7 Laboo ga duuraa hay,

Irkoy, ir Koyoo ga albarka daŋ ir ra.

8 Nhuu, Irkoy ga albarka daŋ ir ra,

de laboo kanjey kul ga hunbur a!

68

Irkoy goo nda hinay ifutu ga

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo. Dooni.

2 Irkoy ga tun, nga iberey ga say,

borey kaŋ ga konna a ga zuru a jine.

3 Sanda takaa kaŋ nda dullu ga dere, nʼgʼi derandi,

sanda takaa kaŋ nda suma ga menne nuune ra,

boro laaley ga dere Irkoy jine.

4 Amma boro šerrantey ga ɲaali, i ga yafarhã Irkoy jine,

i ga kaati nda ɲaali.

5 Wa don Irkoy se, wa zaburyaŋ tee nga maaɲoo se!

Wa fondaa feeri boraa se kaŋ ga kaaru duulawey* ga!

Nga maaɲoo manʼti kala Abadantaa, wa yafarhã a jine.

6 Irkoy ti alyatimey baabaa, woyey kaŋ kurɲey buu faasakaa,

a si goro kala nga gorodoo henanantaa ra.

7 Borey kaŋ goo footaray ra, Irkoy gʼi gorandi hugu ra,

a ga kasa-izey kaataray kʼi noo gomni.

Turantey hinne no ma goro nongu kogey ra.

8 Ya Irkoy, waatoo kaŋ ni fatta ka huru ni jamaa jine,

ka dira saaji biboo ra,

Kay-kayna

9 laboo ga jijiri, beenaa ga ncirɲi loti-loti Irkoy jine,

kaŋ ti Sinay tondi hondoo Koyoo,

Irkoy, Izirayel Koyoo jine.

10 Ya Irkoy, nʼna ncirɲi henna zumandi!

Nʼna gaabi daŋ ni gandaa ra kaŋ fara, kaŋ ti ni tuboo.

11 Ni jamaa si goro kala nga ra.

Ya Irkoy, ni borohennataraa ra nʼnʼa hanse boro se kaŋ ga taabi.

12 Ir Koyoo na šenni foo har,

woyey kaŋ ga alhabar boryo har manʼti kala jamaa beeri.

13 Wongu-ize jamawey kokoyey ga zuru, i ga zuru,

woyoo kaŋ ga goro hugoo ra ga duu nga bagaa alganiimaa ra.

14 War mma kani kaley gamey ra wala?

Gubaguba fatawey daabandi nda nzorfu kaaray,

nga fitawey ga kara buy sanda wura.

15 Waatoo kaŋ Hini-kul-koyoo ga kokoyey say-say,

než ma kaŋ Salmoŋ tondi hondoo ga.†

16 Bašaŋ tondi hondoo ti Irkoy tondi hondu,

Bašaŋ tondi hondoo, tondi hondu no kaŋ goo nda boŋ boobo.

17 Macin se war, tondi hondey kaŋ goo nda boŋ boobo,

war ga canse tondi hondoo ga kaŋ kan Irkoy se

nga mʼa tee nga gorodogoo?

Abadantaa ga goro no din waati kul.

18 Irkoy bari torkawey manʼti kala zenber woyyaŋ hala cee zenberyaŋ,

Ir Koyoo goo gamey ra,

Sinay tondi hondoo goo nongu henanantaa ra.

19 Ni žigi ka koy beene, ni kate baɲɲayaŋ ni bande,

nʼna gomniyaŋ dii adamizey

nda ba turantey ga hala ma ni gorodogoo tee no din, Irkoy Abadantaa.

20 Albarka ma bara ir Koyoo se zaari ka kaa zaari!

A ga huga nda ir, Irkoy ti ir hallasiyanoo.

Kay-kayna

21 Irkoy manʼti kala ir se Koy kaŋ ga hallasi.

Abadantaa, ir Koyoo no ma boro kaa buuyan fondaa ra.

22 Nhuu, Irkoy ga nga iberey boŋey kayri,

woo kaŋ ga koy a ga nga tooɲeroo ra,

a ga nga boŋkurunbu hinbirikoynoo kayri.

23 Ir Koyoo nee: «Ay ga yee ka kate nda ey ka hun Bašaŋ tondi hondoo do,

ay ga yee ka kate nda ey ka hun teekoo guusey ra,

24 hala ma ni cewey miti kuroo ra

hala ni hanšey ma duu ngi bagaa iberey ra.»

25 I ga dii ni jamaa kaayanoo, ya Irkoy,

ay Koyoo, ay kokoyoo jamaa kaayanoo nongu henanantaa ra.

26 Donkey goo jine, jinawey kaŋ ga hooray jinay linjikoyney kar,

ngi game woy soogey ga dunduŋ kar.

27 Wa albarka daŋ Irkoy se margarey ra,

Wa albarka daŋ Abadantaa se za Izirayel linjoo ga!

28 Benžameŋ ne, nga kaŋ ti i kul ikaccaa goo i boŋ,

nga banda ga, Žuda boŋkoyney nda ngi jama beeroo,

nda Zabuloŋ boŋkoyney, nda Neftali boŋkoyney.

29 Ni Koyoo na yaamar noo kaŋ ma duu gaabi.

Ya Irkoy, albarka daŋ hayaa ra kaŋ nʼnʼa noo ir se!

30 Ni hugoo kaŋ goo Žerizalem koyraa boŋ

kaŋ ra kokoyyaŋ ga kate ma ne gomni.

31 Ma kašeta adabbaa ga kaŋ goo kakaarey ra,

ngi nda yaaru kuroo, nda jamaa yagaw,

i ma kaa ka sujudu ka nzorfu kaaray tammayaŋ kaa!‡

Jamawey say-say kaŋ ga baa wongu.

32 Boro beeriyaŋ ga hun Misira,

Ecopi borey ga cahã ka ngi kabey jer Irkoy here.

33 Laboo kokoy laamawey, wa don Irkoy se,

wa ir Koyoo saabu nda zaburyaŋ.

Kay-kayna

34 A ga kaaru beenaa ga,

beenaa se beene, maanaa cee jinaa beenaa.

Nga ne, boro ga maa jindoo, jinde gaabantaa.

35 Wa Irkoy gaaboo bay Izirayel ga,

wa nga boŋkoynitaraa nda nga gaaboo bay duulawey ra.

36 Ya Irkoy, ni goo ni nongu henanantaa ra

nʼga hunburandi.

Izirayel Koyoo ka gaabi nda hini noo jamaa se.

Albarka ma bara Irkoy se!

69

Irkoy ga boro hallasi

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande kurbu linji iddukoyni goo. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Ay hallasi, ay Koyoo,

zama harey goo ya ne hala ay kormollaa ga.

3 Ay ga sondu batakara guusu ra,

haya sii no kaŋ ay gʼa dii,

ay zunbu haroo cire ganda, mennaa gʼay zaa.

4 Wurru se ay fara, ay kormollaa kogu,

ay moɲey fara nda ay Koyoo batuyan.

5 Borey kaŋ ga konna agay bila addalil

boobo nda ay boŋ hinbirey.

Borey ga gaabi kaŋ ga baa ngi mʼay halaci,

yaada ga i tun ka tee ya ne iberi.

Ya mma hima ka haya yeeti i se kaŋ ya nʼa taa i kone!

6 Amma ni, Irkoy, nʼgʼay lakkal jaŋantetaraa bay,

ay laybey si tugu ma ne.

7 Ay Koyoo, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo,

yala borey kaŋ ga naata ni ga masi haw ay sabbu se,

yala borey kaŋ ga ni ceeci masi haw ay sabbu se,

Izirayel Koyoo!

8 Zama ni maaganda se ay ga kaynandiyaney muɲe,

ni maaganda se haawi gum agay ndumoo ga.

9 Ay tee yaw agay armey se,

ay tee yaw ay ɲaa-izey se.

10 Ni hugoo bajoo alhuzunoo gʼay ŋaa nda kunehere,

ni wowkey wowyaney ga kaŋ ay boŋ.

11 Ay hẽe, ay meehaw,

woo maaganda se i nʼay kaynandi.

12 Ay na saaku kasa daŋ ay ga,

ay tee i se yaasayhaya.

13 Borey kaŋ ga goro koyraa miɲoo ga, ga šelaŋ ay ga,

harifutu haŋkey gʼay tee dooni.

14 Agay, ay ga ni ŋaaray, Abadantaa!

Yala waatoo woo ma tee waati hennaa, ya Irkoy,

ni borohennataray beeroo ra!

Ay zaabi ni laadirtaraa nda ni hallasiroo sabbu se!

15 Ay kaa batakaraa ra, ya si tibi!

Yala ya hallasi borey ra kaŋ ga konna agay

nda hari guusey ra!

16 Yala mennaa masʼay zaa,

yala guusoo masʼay gon,

de dayoo masi daabu ay ga!

17 Ay zaabi, Abadantaa, zama ni borohennataraa ga boori,

ka sawa nda ni anneemaa, bere ay here,

18 masi ni ndumoo tugu agay, ni tamoo se!

Ay goo taabi ra, cahã ka tuuru ya ne!

19 Man kate kʼay hundoo hallasi!

Ay feeri agay iberey maaganda!

20 Ni, nʼgʼay kaynandiyanoo,

nda ay haawoo, nda ay wowyanoo bay.

Ay torrokey kul goo ni jine.

21 Kaynandoo gʼay binoo hasara, ay wirci,

ay na hinnari tammahã, amma baffoo,

ay tammahã boro kaŋ gʼay binoo daŋ, amma ya na duu a.

22 I na pozina daŋ ay ŋaahayaa ra,

kʼay jawoo kaa, binegar no i nʼay haŋandi.

23 Yala ngi ŋaadogoo ma tee i jine kumsay,

ngi gomnoo ma tee i se sankay!

24 Yala moɲey ma kokooru hala i masi dii koyne,

ma dumawey cindandi gungumayan ra.

25 Ni dukuroo doori i boŋ,

yala ni futay beeroo ma kaŋ i ga!

26 Yala ngi gorodogoo ma say,

yala boro kul masi yee ka goro ngi gorodogoo ra!

27 Zama i ga borey gaarandi kaŋ nʼnʼi kar,

i ga borey kaŋ nʼnʼi maray ciinay.

28 Laybu tonton ngi layboo ga,

i masi too ni šerretaraa do!

29 Yala maaɲey ma tuusandi ka hun hunaroo citaaboo ra,

yala i masi hantumandi šerrantey bande!

30 Agay, ay ga taabi, ay ga zarabi,

ya Irkoy, yala ni hallasiroo mʼay jer kʼay faaba!

31 Ay ga don ka Irkoy maaɲoo saabu,

ay gʼa beerandi ka albarka daŋ a se.

32 Woo ga kan Abadantaa se ka bisa haw, ka bisa yaaru

kaŋ goo nda hilliyaŋ nda ceetaamiyaŋ kaŋ ga faya.

33 Borey kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda ga dii a ka ɲaali,

war kaŋ ga Irkoy ceeci, yala war biney ma huna.

34 Zama Abadantaa ga haŋajer talkey se,

a si nga borey kaŋ goo kasa ra yankar.

35 Yala beenaa nda laboo mʼa saabu,

teekowey nda haya kul kaŋ ga ɲuuti i ra mʼa saabu!

36 Zama Irkoy ga kaa ka Siyoŋ koyraa hallasi,

a ga Žuda koyrawey cin,

i ga goro i ra, i gʼi mayray.

37 Nga tamey hayroo ga duu a sanda tubu.

Borey kaŋ ga baa Abadantaa maaɲoo ga goro a ra.

70

Abadantaa, cahã ka kaa kʼay faaba

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo. Hongandiyan dooni ti woo.

(Zaburey 40.14–18)

2 Ya Irkoy, ay feeri,

Abadantaa, cahã ka kaa kʼay faaba!

3 Yala borey ma haw, boŋey ma sinji,

borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa!

Yala borey kaŋ ga bone ceeci ya ne,

ma yee nda banda ka haw!

4 Yala i ma yee nda banda haawi se,

borey kaŋ ga nee: «Wee, wee!»

5 Yala ni ceecikey kul

ma duu ni ra ɲaali nda yafarhã.

Yala borey kaŋ ga baa ni hallasiroo

ma nee waati kul: «Irkoy ma jer!»

6 Agay, talka ti agay, alfukaaru ti agay,

ya Irkoy, cahã kʼay faaba!

Ni ti ay faabakaa nda ay feerikaa.

Abadantaa, masi gay!

71

Masʼay naŋ ay žeenay waatoo ra

(Zaburey 31.2–4)

1 Abadantaa, ni ga ay gʼay boŋ talfi,

yala ya si haw abada!

2 Ni šerretaraa ra, ay feeri, mʼay hallasi!

Ni haŋaa gaaru ya ne, ay hallasi!

3 Tee ya ne tondoo kaŋ ga ay ga goro,

nongu kaŋ ra ay ga hin ka koy waati kul,

hala ya duu ka hallasi!

Zama ni ti ay Tondoo, ni ti ay nongu gaabantaa.

4 Ay Koyoo, ay hallasi kʼay kaa boro futu kaboo ra,

boraa kaŋ ga futu a ga laala kaboo ra.

5 Zama ni ti ay naataa, ay Koyoo, Abadantaa,

ni ti ay tammahãa za ay zankataraa ga.

6 Za ay ɲaa gundoo ra ni ga ay ga felle,

ni kʼay kaa ay ɲaa gundoo ra,

ni, ni saaburoo si hun ay miɲoo ra waati kul.

7 Ay tee boro boobo se boŋhaway,

amma ni ti nongu gaabantaa kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi .

8 Yala ay miɲoo ma too met nda ni saaburoo,

ka ni daržaa har zaaroo kul.

9 Masʼay naŋ ay žeenay waatoo ra,

waati kaŋ ay gaaboo ga ben, masʼay fur.

10 Zama agay iberey ga šelaŋ ay ga,

borey kaŋ ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa ga cere guna

11 ka nee: «Irkoy nʼa fur,

wʼa gaarandi kʼa dii, zama boro sii no kaŋ gʼa kaa kabe.»

12 Irkoy, masi mooru ay ga,

ay Koyoo, cahã ka kaa kʼay faaba!

13 Borey kaŋ gʼay gandu,

yala i ma haw, yala i ma dere!

Borey kaŋ ga baa ngi ma ifutu tee ya ne,

yala i ma hanse ka kayna, i ma hanse ka haw!

14 Agay, ay naataa goo ni ga waati kul,

ay si fay nda ka ni saaburoo har.

15 Ay miɲoo si fay nda ka ni šerretaraa har,

ka ni hallasiroo har zaaroo kul,

zama ni goy henney si hin ka kabandi.

16 Ay ga huru ay Koyoo, Abadantaa do ka nga teegoy beerey har.

Ni hinne šerretaraa no ay gʼa har.

17 Irkoy, nʼnʼay cawandi za ay zankataraa ga,

hala hõ, ay ga ni teegoy kayfantey har.

18 Ba ay žeenay nda ay hinbiri kaaray ga,

masʼay naŋ, ay Koyoo,

hala ya ni gaaboo bayrandi zamanoo woo se,

ka ni hinoo har borey se kaŋ ga kaa.

19 Irkoy, ni šerretaraa ga too hala beenaa ra,

zama nʼna haya beeriyaŋ tee.

Ya Irkoy, may no ma too ni?

20 Nʼnʼir cebe torro booboyaŋ,

nʼgʼir hunaroo taagandi,

nʼgʼir žigandi kʼir kaa laboo guusu futaa ra.

21 Nʼga tonton ay beeraa ga,

nʼga bere ay here kʼay binoo yaynandi.

22 Woo se, agay mo ay ga ni saabu nda kurbu

ni laadirtaraa maaganda, ay Koyoo

ka ni saabu nda kuntiji,

Izirayel Koy Henanantaa.

23 Ay miɲoo ga kaati nda ɲaali ka don ma ne,

zama nʼnʼay hundoo feeri.

24 Zaaroo kul ay deenoo mo ga ni šerretaraa har,

zama borey kaŋ ga baa ngi ma ifutu tee ya ne,

haawi nda kaynandi nʼi kar.

72

Gaarari kokoyoo se

1 Woo ti Sulaymaana* zabur foo.

Ya Irkoy, kokoyoo cawandi ni ciiti takawey,

ka ni šerretaraa daŋ kokoyoo izʼaroo ra,

2 hala a ma duu ka ni jamaa ciiti nda šerretaray,

ka ni borey kaŋ ga taabi ciiti nda cimoo.

3 Tondi hondey ga kate lakkalkanay jamaa se,

Hondey ga kate a se šerretaray.

4 A ga jamaa borey kaŋ ga taabi noo cimi,

a ga talkey izʼarey hallasi

ka ngi šiitakey motti.

5 Kullihinne handoo nda waynaa ga fatta,

zaman ka kaa zaman borey ga hunbur ni.

6 Kokoyoo ma tee sanda ncirɲi

kaŋ ga kaŋ subu kaŋ dunbandi ga,

sanda mišimiši kaŋ ga laboo tayandi.

7 Nga kokoytaraa waati, boro šerrantaa ga tonton,

alaafiyaa ga boobo hala waati kaŋ handoo si yee ka bara.

8 Nga hinoo goo haya kul boŋ,

kʼa dii teeko foo ga ka koy affoo ga,

Efrat isaa ga ka koy laboo kaydogoo ga.

9 Saajoo gorokey ga kanje sonbu a jine,

nga iberey ga labutaasoo logu.

10 Tarsis koyraa kokoyey nda gungey kokoyey

ga kate a se gomni,

Šeba nda Seba gandawey kokoyey gʼa noo hayayaŋ.

11 Kokoyey kul ga sujudu a se,

gandawey kul ga huru a cire.

12 Zama a ga talkey feeri

kaŋ ga kaati ka faaba ceeci

ka borey kaŋ ga taabi gaa kaŋ sii nda faabakaw.

13 A ga hinne alfukaarey nda talkey se,

a ga talkey hunaroo hallasi.

14 A gʼi feeri kʼi kaa tooɲekey nda ifutawey kabey ra,

ngi kuroo manʼti kala haya beeri a do.

15 Kokoyoo ma duu aloomur,

i mʼa noo Šeba wuragoo ra.

I ma Irkoy ŋaaray a se waati kul,

ka gaara a se zaaroo kul.

16 Taasoo ma boobo gandaa ra

ka too hala tondi hondey boŋey ga.

Izey ma boobo sanda Libaŋ gandaa tuuri,

borey ma boobo koyraa ra sanda laboo suboo.

17 Nga maaɲoo ma cindi hala abada,

kullihinne waynaa ga bara, nga maaɲoo ma bara.

Nga bande borey ma duu albarka,

gandawey kul ma nee kaŋ a duu gomni.

18 Albarka ma bara Irkoy Abadantaa, Izirayel Koyoo se

kaŋ hinne no ma kayfiyaŋ tee.

19 Albarka ma bara nga maa daržantaa se hala abada!

Yala laboo kul ma too met nda nga daržaa!

Amin! Amin!

20 Ne ga, Yišay izʼaroo Dawda ŋaarayrey ben.

73

CITAABU HINZANTOO

(Zabur 73—89)

Kokoray sii boro se kaŋ si hunbur Irkoy

1 Woo ti Asaf zabur foo.

Cimi no, Irkoy ga boori Izirayel se,

a ga boori borey se kaŋ biney ga henan.

2 Woo kul, haya kayna ay cewey baa ka kati,

ay cewey baa ka tanši.

3 Zama ay canse hundi beerey ga,

waati kaŋ ay dii boro laaley arzakaa.

4 Torro kul si duu ey hala ngi buuroo ga,

gaahamey ga saabu.

5 I sii nda baa zaraboo ra kaŋ ga duu borey,

i si fara sanda adamizey.

6 Woo se hundi beeray tee i se jinde hiiri,

ifutu tee i se darbay kaŋ goo i ga.

7 I naasu hala moɲey mma nere,

miile futawey kaŋ goo biney ra si kabandi.

8 I ga borey fude, i ga šelaŋ nda futay ka borey zarabi,

i ga šelaŋ nda hinšitaray.

9 Miɲey ga too hala beenaa,

deeney ga yaara laboo ga.

10 Woo se nga jamaa ga bere i here

ka ngi šenney haŋ sanda hari.

11 I ga nee: «Taka foo nda Irkoy ga haya bay?

Koy Jerantaa ga hin ka bay wala?»

12 Nga ne, takaa woo ti boro laaley,

waati kul lakkaley ga kani, ngi almanoo ga tonton.

13 Adiši, ya nka ay binoo henanandi yaada,

ay nʼay kabey ɲumay ka cebe kaŋ ay ga henan.

14 Zaaroo kul ya mma karandi,

subbaahi kul, ay si duu kala zukandi.

15 Nda a gar ya nka nee kaŋ ay ga šelaŋ sanda ngi takaa,

nga ne, ay ga ni izey zanba.

16 Ay miile ka faham woo se,

a tee ay moɲey ra farayan

17 hala waatoo kaŋ ay too Irkoy nongu henanantaa ra,

nga ra, ay na ngi kokoroo bay.

18 Cimi no, nʼgʼi daŋ fondo tanšanteyaŋ ga,

nʼgʼi kaŋandi halaciyan ra.

19 Wa guna, dogoo din da i tee yaada,

i benandi, bone nʼi derandi.

20 Ay Koyoo, nda ni tun, nʼga ngi takaa benandi sanda yaada,

a ga hima nda handiri kaŋ boro nʼa tee.

A tun jirboo ra, a dere a se.

21 Waatoo kaŋ ay binoo tun,

de ay ga maate kaŋ haya nʼay hay,

22 ay saama, ay si haya kul bay,

ni jine ya nka himandi adabba.

23 Woo kul, waati kul ay goo ni bande,

nʼnʼay dii nda ay kabe gumaa.

24 Nʼgʼay hoyray kʼay gongu,

woo banda ga, nʼgʼay ka koy daržaa ra.

25 May bara ya ne beenaa ra?

Ni banda ga, ay si booni haya kul laboo ga.

26 Ay hamoo nda ay binoo goo ma ben,

amma Irkoy ti ay Tondoo nda ay bagaa hala abada.

27 Zama nga ne, borey kaŋ mooru ni ga, ga halaci,

boro kul kaŋ ga izefututaray tee* ni ga, nʼgʼa tuusu.

28 Agay, ya man Irkoy ga boori ya ne.

Nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi ti ay Koyoo, Abadantaa

hala ya duu ka ni teegoyey kul deede.

74

Irkoy hunday no ma ifutu halaci

1 Woo ti Asaf bayti dooni foo.

Irkoy, macin se nʼnʼir fur hala abada?

Macin se ni futuroo ga dullu ni alman kuroo ga?

2 Hongu ni jamaa kaŋ nʼnʼi sawal kʼi tee alkabiilaa

kaŋ tee ni tuboo za zaman mooro,

hongu Siyoŋ tondi hondoo kaŋ ra nʼna ni gorodogoo tee.

3 Dira ka koy nongey guna kaŋ hasara za gayyan,

iberoo na hayaa kul kayri nongu henanantaa ra.

4 Ni nkuwawey goo ma kaati

nongoo kaŋ ra ni borey ga marga,

i na ngi tammaasaa daŋ kaŋ gʼi cebe.

5 I ga hima nda borey kaŋ ga tuurey kayri

nda ngi daašey hawsa tefayantaa ra.

6 I na ni hugoo taalamey kul kayri

nda daašiyaŋ nda guuru-baabayaŋ.

7 I na nuune daŋ ni nongu henanantaa ra kʼa ton,

i na ni maaɲoo gorodogoo kaŋandi ganda kʼa žiibandi.

8 I ga nee ngi boŋ se: «Ir mʼi kul halaci!»

Gandaa ra, i na nongey kul ton kaŋ ra borey ga Irkoy kubay.

9 Ir si yee ka dii ir tammaasawey,

annabi sii no koyne,

boro kul sii ir ra kaŋ ga hayaa woo kaydogoo bay.

10 Irkoy, hala waati foo no torrokaa ga fay nda ni wowyanoo?

Hala waati foo no ni iberoo ga fay nda ni maaɲoo kaynandiyanoo?

11 Macin se nʼga ni kaboo kaa no, ni kabe gumaa?

Ni kaboo kaa ni gandey ga kʼi halaci!

12 Irkoy ti ay kokoyoo za waati mooro,

nga no ma adamizey hallasi laboo ga.

13 Ni no ka teekoo fay ihinka nda ni hinoo,

ka adabba beerey kaŋ goo teekoo ra boŋey motti.

14 Ni no ka dragoŋoo boŋey kayri,

Nʼnʼa tee ŋaahaya saajoo adabbawey* se.

15 Ni no ka hari fattadoo nda isa-ize kaataray,

ni no ka isayaŋ kaŋ si kogu kogandi.

16 Ni wane zaaroo, cijinoo mo ti ni wane,

ni no ka handoo nda waynaa gorandi.

17 Ni no ka laboo kaydogey kul daŋ,

ni no ka konni waati nda jiyaw waati tee.

18 Hongu woo: Abadantaa no iberoo gʼa kaynandi,

jama lakkal jaŋante ga ni maaɲoo hasara.

19 Masi ni gubagubaa hundoo noo adabbawey se,

abada masi dirɲa ni borey kaŋ ga taabi misoo.

20 Lakkal daŋ ni amaanaa se,

zama gandaa nongey kaŋ ga kubay

ga too nda ifutu teekey gorodogey.

21 Masi boraa kaŋ i gʼa šiita naŋ a ma willi nda haawi.

Yala talkaa nda alfukaaroo ma ni maaɲoo saabu.

22 Tun Irkoy, ma faasa ni boŋ se,

hongu wowey kaŋ lakkal jaŋantey

gʼi har ma ne zaaroo kul.

23 Masi dirɲa ni nkuwawey kaatey,

nda waati kul hoolaa kaŋ ga hun borey do ka ni ganday.

75

Irkoy ti ciitikaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Masʼa halaci.» Woo ti Asaf zabur foo. Dooni.

2 Ir ga albarka tee ma ne, Irkoy,

ir ga albarka tee ma ne.

Nʼga man ir, borey ga ni teegoy kayfantey deede.

3 Ni nee: «Nda waatoo too kaŋ ay nʼa kayandi,

ay ga ciiti nda fondaa.

4 Laboo ga jijiri nda nga gorokey kul,

agay no mʼa kayandi asaasoo ga.»

Kay-kayna

5 Borey kaŋ ga fooma, ay ga nee i se:

«War masi fooma», ka nee boro futawey se:

«War masi war boŋ jer beene!

6 War masi war boŋ jer beene,

wa fay nda hiɲešenday šenni nda bolsayyan!».

7 Zama manʼti dandi wala dangay,

wala saajoo ra jeryan ga hun.

8 Zama Irkoy ti ciitikaa,

a ga boro foo yeeti ganda, a ga affoo jer.

9 Zama poti goo Abadantaa kaboo ra,

a ga too met nda alaneb hari mooro

kaŋ ga hottu a ga boosu.

A gʼa mun. Boro laaley kaŋ goo aduɲɲa ra gʼa haŋ,

i gʼa haŋ, ba loti si cindi.

10 Agay, ay gʼa har waati kul,

ay ga don Yakuba Koyoo se.

11 Ay ga boro laaley hilley kul kayri,

boro šerrantey hilley ga jer.

76

Irkoy na wongoo benandi Siyoŋ koyraa ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande hooray jinay linjikoyni goo. Woo ti Asaf zabur foo. Dooni.

2 Žuda borey ga Irkoy bay,

maaɲoo ga beeri Izirayel ra.

3 Nga tendaa sii kala Zalem*,

nga gorodogoo sii kala Siyoŋ.

4 Nongoo woo ra a na biraw-izey kaŋ ra nuune goo,

nda koraa, nda takubaa nda wongoo say.

Kay-kayna

5 Irkoy, darža nda beeray goo ni ga

ka bisa tondi hondu kaŋ ra adabbawey goo kaŋ i gʼi hoo†.

6 Gaabikoyney koonandi, i kaŋ jirbi ra,

wongaari beerey kul albarkawey ben.

7 Yakuba Koyoo, waatoo kaŋ ni zahã i ga,

bari kaarukey nda baryey kaŋ jirbi komante ra.

8 Ni hinne no ma hunburandi!

May ma hin ka kay ni jine ni futuroo waati?

9 Ni goo beenaa ra nʼna ciitoo dunbu.

Laboo hunbur, a tee suk

10 waatoo kaŋ Irkoy tun ka ciiti,

nda ka laboo kul borey kaŋ ga taabi faaba.

Kay-kayna

11 Ba adamizey futuroo ga ni saabu.

Borey kaŋ cindi futuroo banda ga, nʼgʼi tee ni gamahawoo.

12 Wa meefur zaa Abadantaa, war Koyoo se,

war mʼi kaa!

Yala boro kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere

ma gomniyaŋ noo Hunburandikaa se!

13 A ga boŋkoyney hunsaroo dunbu,

hunburhaya no laboo kokoyey se.

77

Irkoy ti borey kaŋ torro bine yaynandikaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Takaa kaŋ nda a ga doonoo woo don se i ga nee «Yedutun*». Woo ti Asaf zabur foo.

2 Ay gʼay jindoo jer ka kaati ka Irkoy cee,

ay gʼay jindoo jer ka Irkoy cee a ma haŋajer ya ne.

3 Han kaŋ ay goo binemarayyan ra, ay ga Abadantaa ceeci,

cijin here ay kaboo ga cindi šerreyan ra bila a ma dusu,

ay hundoo si yadda boro mʼay binoo yaynandi.

4 Nda ay hongu Abadantaa, ay ga duray.

Nda ay ga miile, ay binoo ga hun.

Kay-kayna

5 Nʼgʼay moɲey dii i ma hay cijinoo kul ra,

ay lakkaloo ɲaami, ay si yee ka bay haya kaŋ yʼa har.

6 Ay ga miile waati bisantey ga,

jiirey kaŋ bisa ga.

7 Ay ga honga dooney cijin here,

ay binoo ga miile,

ay lakkaloo ga nga boŋ hãa.

8 Ay Koyoo nkʼay fur hala abada wala?

A si kaa ka hinne ay ga wala?

9 Nga borohennataraa nka ben hala abada wala?

Šenni sii a se kaŋ a gʼa har ir se koyne wala?

10 Irkoy nka dirɲa ka alhormo tee ir se wala?

Nga futuroo ra, a nka si yee ka tamalla wala?

Kay-kayna

11 Ay nee: «Woo kaŋ gʼay torro ti,

Koy Jerantaa kabe gumaa nka barmay.»

12 Ay ga honga Abadantaa teegoyey,

ay ga honga teegoy kayfantey kaŋ nʼnʼi tee ka bisa.

13 Ay ga ni teegoyey kul har,

ay ga miile-miile ni teegoyey ga.

14 Ya Irkoy, ni fondaa manʼti kala henanyan,

may ti koyoo kaŋ ga beeri ka too Irkoy?

15 Ni ti Koyoo kaŋ ga kayfiyaŋ tee.

Nʼna ni gaaboo cebe dumey ra.

16 Ni na ni kabe albarkantaa ka ni jamaa day kʼi feeri

kaŋyaŋ ti Yakuba izʼarey nda Isufi izʼarey.

Kay-kayna

17 Ya Irkoy, harey dii ni!

Kaŋ harey dii ni, i hunbur.

Guusu beerey zinji-zinji.

18 Duulawey na hari doori,

beenaa hirroo na jinde kaataray,

ni biraw-izey deeši nongoo kul here.

19 Ni jiŋjiŋoo kaatiroo goo hewkuroo ra,

meliyaŋ ga gaay noo aduɲɲa se,

laboo jijiri hunburay se.

20 Nʼna ni fondaa kaa teekoo game,

nʼna ni bisadogoo kaa hari beerey game,

amma boro mana dii ni ceedogey.

21 Nʼna Musa nda Haruna ka ni jamaa gongu

sanda alman kur foo.

78

Izirayel kissaa manʼti kala cawandiyan

1 Woo ti Asaf bayti dooni foo.

Ay jamaa, ma haŋajer agay ašariyaa se!

Wa war haŋaa gaaru ay miɲoo šenney se.

2 Ay gʼay miɲoo feeri ka yaasay foo har,

ay ga waati bisantey šenni tugantey har.

3 Woo kaŋ ir maarʼa,

woo kaŋ ir baabey nʼa deede ir se,

4 ir sʼa tugu ngi hayroo se,

ir mma Abadantaa teegoy saabantey,

nda nga gaaboo, nda nga kayfey kaŋ a nʼi tee filla i se.

5 A na seedetaray naŋ Yakuba borey game,

a na ašariya gorandi Izirayel boŋ,

kʼir baabey yaamar i mʼi bayrandi ngi izey se,

6 hala zamanoo kaŋ ga kaa izey mʼi bay,

i ga tun kʼi deede ngi izey se.

7 Takaa woo ra, Irkoy ra i ma ngi naanaa daŋ,

i masi dirɲa Irkoy teegoyey,

i ma nga yaamarey dii.

8 I masi tee sanda ngi baabey takaa,

zaman-ize hiɲešenda, turante,

zaman-ize kaŋ biney si šerre,

de mo i mana laadir Irkoy here.

9 Efrayim borey wongu jinay koyey kaŋ ga biraw kar

na duma bere wongoo zaaroo se.

10 I mana Irkoy amaanaa dii,

de mo i wanji ka hanga nga ašariyaa.

11 I dirɲa nga teegoyey,

nda haya kayfantey kaŋ a nʼi cebe i se.*

12 Ngi baabey jine a na haya kayfante tee

Misira gandaa ra, Sowaŋ koyraa laamaa ra.

13 A na teekoo fay ihinka kʼi deŋandi,

a na harey kayandi sanda cete.

14 A gʼi gongu nda duula zaari here,

cijinoo kul a gʼi gongu nda nuune gaay.

15 A na tondiyaŋ kayri saajoo ra

kʼi noo hari i ma haŋ haya kaŋ ga wasa i se,

ni mma nee guusu beeri hari.

16 Tondoo ra a na hariyaŋ fattandi,

a na hari zumandi sanda isayaŋ.

17 Amma i koy a ga ka zunubu tee a ga,

ka ture Koy Jerantaa ga labu kogaa boŋ.

18 I na Irkoy sii ngi biney ra

ka ngi boonay ŋaayanoo ceeci.

19 I šelaŋ Irkoy ga ka nee:

«Irkoy mma hin ka ŋaayan gorandi

ir se saajoo ra wala?»

20 Nga ne, a na tondoo kar, haroo doo,

isayaŋ dandi nongoo kul here,

a mma hin ka ŋaayan wala

ham noo nga jamaa se wala?

21 Woo se, kaŋ Abadantaa maarʼa, a futu,

nuune dii Yakuba borey ga,

nga futuroo kaŋ Izirayel boŋ,

22 zama i mana ngi naanaa daŋ Irkoy ra,

de i mana ngi boŋ talfi nga hallasiroo ra.

23 Ka gar a na beene duulawey noo yaamar,

a na beenaa miɲey feeri.

24 A na man zumandi i ga sanda ncirɲi i mʼa ŋaa,

a nʼi noo beenaa taasoo.

25 Affoo kul duu gaabikoyney ŋaahayaa,

a na ŋaayan sanba i se kaŋ gʼi wasa.

26 A na dandi hew tunandi beenaa ra,

nga gaaboo ka kate gurma hewoo.

27 A na ham zumandi i boŋ sanda kusaw

nda ciraw sanda teekowey labutaasoo,

28 a nʼi kaŋandi ngi kaloo ga,

ngi gorodogey kuubi-ka-beraa kul bande.

29 I ŋaa, i hanse ka kungu,

a nʼi noo ngi alhawaa.

30 Ngi alhawaa mana hun jina,

ngi ŋaahayaa goo miɲey ra,

31 kaŋ Irkoy futuroo kaŋ i ga,

a na gaabikoyniyaŋ wii i ra,

a na Izirayel soogey kaŋandi ganda.

32 Woo kul, i koy a ga ka zunubu tee,

i mana ngi naanaa daŋ nga teegoy kayfantey ra.

33 Woo se a na ngi jirbey benandi yaada ra

ka ngi jiirey benandi hunburay ra.

34 Waati kaŋ a ga baa kʼi wii, i gʼa ceeci,

i willi banda ka Irkoy ceeci.

35 Lakkaley zunbu kaŋ Irkoy ti ngi Tondoo,

kaŋ Irkoy Jerantaa ti ngi Feerikaa.

36 Amma i ceeci ka darga nda ngi miɲey,

i ga ngi deeney ka taari a se.

37 Ngi biney si hanse ka bara a bande,

i mana laadir nga amaanaa ra.

38 Amma nga kaŋ ga tamalla

na ngi laybey yaafa, a manʼi halaci.

Cee booboyaŋ a ga nga futuroo dii,

a mana naŋ nga futuroo kul ma fatta.

39 A hongu kaŋ i manʼti kala gaaham,

hew kaŋ ga koy a si willi kate.

40 Cee booboyaŋ i ga ture a ga saajoo ra.

Cee booboyaŋ i ga binoo hẽenandi saaji biboo ra.

41 I yee koyne ka Irkoy sii,

ka Izirayel Koy Henanantaa tooɲe.

42 I dirɲa nga gaaboo,

i dirɲa mo hanoo kaŋ a nʼi kaa torrokaa kaboo ra,

43 I dirɲa tammaasawey kaŋ a nʼi tee Misira,

nda kayfey kaŋ a nʼi tee Sowaŋ laamaa ra:

44 A na ngi isawey harey bere kʼi tee kuri,

nda ngi goorey harey mo, i mana hin kʼi haŋ.

45 A na hamniyaŋ sanba i ga kʼi ɲama

nda kormotoyaŋ kaŋ nʼi halaci.

46 A na ngi laboo duuraa taŋ ndoo-izey se,

a na ngi kabe goyoo taŋ ndoowey se.

47 A na gari ka ngi alaneb faarey wii,

a na ncirɲi beeriyaŋ ka ngi jeejayɲaŋey wii.

48 A na gari ka ngi adabbawey halaci,

ka meli ka ngi alman kurey halaci.

49 A na nga futay beeroo zumandi i ga,

nda laalay, nda almasiiba, nda torro,

ka dontokawyaŋ sanba i ga nda boneyaŋ.

50 A na nga futuroo noo fondo,

a mana ngi hundey hallasi buuyan ra,

a na ngi hunayaney taŋ sorfaa se.

51 A na gunde jinaw kul kaŋ goo Misira kar kʼi wii,

a na ngi gaaboo izey wii Šam gorodogey ra.

52 A na nga jamaa ka koy sanda alman buuna,

a nʼi gongu sanda alman kur kaŋ goo saajoo ra.

53 A nʼi ka koy lakkalkanay ra, haya kul manʼi hunburandi,

teekoo gum ngi iberey ga.

54 A nʼi ka koy nga ganda henanantaa ra,

tondi hondoo woo here kaŋ nga kabe gumaa nʼa tee nga mayraa.

55 A na dumiyaŋ gaaray i jine

ka gandaa zamna kʼa tee ngi tuboo,

ka Izirayel alkabiilawey gorandi ngi hukkumey ra.

56 Amma i na Irkoy Jerantaa sii ka ture a ga,

i mana nga seedetarawey dii.

57 I hun a cire, i mana laadir sanda ngi hayragey,

i šiiri sanda biraw kaŋ si goy boryo.

58 I nʼa futandi nda ngi tooru ganadogey,

i na canse tunandi a ra nda ngi tooru assuurawey.

59 Irkoy maa, a futu,

a hanse ka wanji Izirayel ga.

60 A na Silo koyraa gorodogoo naŋ

hukkumoo kaŋ ra a cindi adamizey game.

61 Seedetaraa sundukoo kaŋ ti nga hinoo nda nga daržaa tammaasaa,

a nʼa naŋ nga iberey kabey ra i mʼa ka koy tamtaray.†

62 A na nga jamaa noo takuba se,

a futu nga tuboo ga.

63 Nuune na ngi aru soogey wii,

ngi woy soogey mana duu beeray.

64 Ngi sargari juwalkey, takuba nʼi kaŋandi,

ngi woyey kaŋ kurɲey buu mana hẽe.

65 Abadantaa tun sanda boro kaŋ cindi jirbi ra,

sanda wongaari kaŋ alaneb hari moora nʼa suwandi.

66 A na nga nkuwawey kar i ma yee ganda,

a na haawi kʼi kar hala abada.

67 A wanji Isufi hugoo borey ga,

a mana Efrayim alkabiilaa suuba.

68 A na Žuda alkabiilaa suuba,

Siyoŋ tondi hondoo kaŋ a ga bagʼa.

69 A na nga nongu henanantaa cin kʼa jer,

sanda laboo kaŋ a nʼa gorandi hala abada.

70 A na nga tamoo Dawda suuba,

a nʼa kaa alman kurdogey ra.

71 A nʼa zaa kʼa kaa almaney kaŋ ga nan bande

ka nga jamaa kaŋ ti Yakuba borey kur,

nda Izirayel kaŋ ti nga tuboo.

72 Dawda nʼi kur nda bine laadirante,

a nʼi gongu nda lakkal.

79

Izirayel Irkoy ŋaarayroo nga torraa waati

1 Woo ti Asaf zabur foo.

Ya Irkoy, dumiyaŋ na ni tuboo dii,

i na ni hugu henanantaa žiibandi,

i na Žerizalem tee tondi zuku.

2 I na ni tamey bukawey nondi

i ma tee ŋaayan beenaa cirawey se

ka ni ganakey hamoo noo laboo adabbawey se.

3 I na ngi kurey doori sanda hari

Žerizalem kuubi-ka-beraa bande,

boro sii no kaŋ gʼi fiji.

4 Ir tee kaynahaya ir taalammey se,

haarayhaya nda ɲooɲohaya borey se kaŋ gʼir kuubi ka bere.

5 Abadantaa, hala waati foo no ni futuroo kaŋ ga duumi ga ben ir bande?

Hala waati foo no ni canseroo

kaŋ ga tona sanda nuune ga ben ir bande?

6 Ni futuroo doori dumey boŋ

kaŋ si ni bay, nda kokoytarawey boŋ

kaŋ si ni maaɲoo cee.

7 Zama i na Yakuba borey gon

ka ngi gorodogoo say.

8 Masi yee koyne ka hongu ir laybu bisantey!

Yala ni tamallaa ma kaa nda cahãyan ka kay ir jine!

Zama ir hanse ka kayna.

9 Ir faaba, ir Hallasikaa Irkoy,

ni maaɲoo daržaa se!

Ir kaa kabe ra, ir zunubey yaafa,

ni maaɲoo sabbu se!

10 Macin se gandawey ga nee:

«Man ngi Koyoo?»

Yala ir jine gandawey ma bay kaŋ borey kaŋ na ni tamey kuroo mun,

nʼga ngi kuroo alhakoo kaa i ra!

11 Yala ma maa kasa-izey torrowey se!

Ni kabe albarkantaa ma borey kaŋ

i nʼi kayandi wiiyan se soolam.

12 Ir Koyoo, ir taalamma gandawey kaŋ na ni kaynandi,

i banandi hala cee iyye ngi kaynandiyanoo se.

13 Amma ir kaŋ ti ni jamaa nda ni alman kuroo kaŋ nʼga kur,

ir ga albarka daŋ ma ne hala abada,

zaman ka kaa zaman ir ga ni saaburoo šifa.

80

Irkoy ti Izirayel kurkaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande kurbu linji iddukoyni goo. Seedetaray. Woo ti Asaf zabur foo.

2 Haŋajer, Izirayel Kurkaa,

ni kaŋ na Isufi borey gongu sanda alman kur!

Ni kaŋ ga goro almalaykey kaŋ se i ga nee šerib boŋ,

ni gaayoo ma dii garaw.

3 Ni gaaboo kaataray Efrayim,

nda Benžameŋ, nda Manase alkabiilawey jine,

ma kaa kʼir hallasi!

4 Ya Irkoy, ir yee katandi ir dogey ra!

Ni ndumoo annuuraa daŋ ir ga, de ir ga hallasi.

5 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo,

hala waati foo ni futuroo ga ben

ni jamaa ŋaarayroo ga?

6 Nʼga ngi mundawey tee i se ngi ŋaahayaa,

nʼgʼi haŋandi ngi mundawey hala i ma too met.

7 Nʼgʼir tee haya kaŋ gʼir taalammey ga yenje,

ir iberey ga haaru ir ra.

8 Aduɲɲakoyoo, ir willi katandi!

Ni ndumoo annuuraa daŋ ir ga, de ir ga hallasi!

9 Nʼna alanebɲaa dogu ka hun Misira,

nʼna gandayaŋ gaaray, nʼnʼa duma.

10 Nʼna nga gandaheroo hanse,

a na nga linjey daaru, a na gandaa too.

11 Nga biyoo na tondi hondey daabu,

nga tuuri kabey ga hima nda Irkoy sedere tuurey*.

12 Tuuroo kabey ga koy hala teekoo ra,

tuuri kabeyaŋ ga zay ka koy hala Efrat isaa ra.

13 Macin se nʼna fun kaa nga cetewey ra,

hala nongu kaŋ ra bisakey ga nga izey kosu?

14 Ganji nbirŋaa gʼa hasara,

ganjihoogawey gʼa tee ngi kurdogoo.

15 Aduɲɲakoyoo, ay gʼa wiri ni ga, ma willi kate!

Ni kaŋ goo beenaa ra, fuuni ka dii, huga nda alanebɲaŋoo woo!

16 Tuuroo kaŋ ni kabe gumaa nʼa duma hawgay,

nda izʼaroo kaŋ ra nʼna albarka daŋ.

17 I na tuuroo ton ka nuune daŋ a ra, i nʼa dunbandi,

ni zahãyanoo jine i ga dere.

18 Yala ni kaboo ma bara aroo ga kaŋ goo ni kabe gumaa ga,

adamizoo kaŋ ni hunday ka albarka daŋ a ra!

19 Nda woo teendi, ir si yee kʼir boŋ taa ni kone.

Naŋ ir ma huna, woo ra ir ga ni maaɲoo cee.

20 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo, ir yee katandi ir dogey ra!

Ni ndumoo annuuraa daŋ ir ga, de ir ga hallasi!

81

Boro ga hima ka haŋajer Irkoy se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande Gat koyraa nzarka goo. Woo ti Asaf zabur foo.

2 Wa kaati ka yafarhã Irkoy se, nga ti ir gaaboo,

wa kaati nda ɲaali Yakuba Koyoo se!

3 Wa suboo don ka dunduŋ hẽenandi,

wa kuntiji henna nda kurbu kar!

4 Wa hilloo hẽenandi handu taagaa ra,

handu kaaraa ir jingaroo hane.

5 Zama yaamar no Izirayel se,

Yakuba Koyoo hantum kaŋ kayandi no.

6 Seedetaray no kaŋ a nʼa tee Isufi borey se

waatoo kaŋ a fatta ka Misira gandaa wongu.

Ay ga maa jinde kaŋ ay sʼa bay, a nee:

7 «Ay na jeraw zaa jesey ga,

kabey hun kokondaa cire.

8 Ni wurru waatoo kaŋ nʼga torro, ay na ni feeri,

ay na ni zaabi jiŋjiŋoo duulaa ra.

Ay na ni sii Meriba harey jere.

Kay-kayna

9 Ay jamaa Izirayel, haŋajer, ay ga ni teje.

Izirayel, nda a gar ba ni mma haŋajer ya ne!

10 Masi yadda koy tana ma bara ni do!

Masi sujudu koy yaw se!

11 Agay ti Abadantaa, ni Koyoo,

woo kaŋ na ni fattandi ka hun Misira gandaa ra.

Ni miɲoo feeri ka boori, ay gʼa too.

12 Amma ay jamaa mana haŋajer ay šennoo se,

Izirayel mana yadda ay ga.

13 Woo se, ay nʼi naŋ i ma hayaa tee kaŋ kan biney se,

i na ngi boŋ hoyraa gana.

14 Nda a gar ba ay jamaa mma haŋajer ya ne,

nda a gar ba Izirayel mmʼay fondaa gana,

15 sohõ da kala ya tun ngi iberey se,

ay ga bere ngi torrokey ga.»

16 Borey kaŋ ga konna Abadantaa ga yee a se ganda,

ngi zukandoo waatoo si ben hala abada.

17 Ya Izirayel huna nda alkama henna

kʼa kungandi nda yuu kaŋ hun tondi ra.

82

Irkoy ga ciiti dunbu nda cimi

1 Woo ti Asaf zabur foo.

Irkoy ga kay nga margaroo game,

a ga ciiti dunbu koyyaŋ game.

2 Hala waati foo no war ga fay nda ka ciiti dunbu

nda šerretaray jaŋay ka boro futu faaba?

Kay-kayna

3 War mma hima ka ciiti dunbu yalaafantey nda alyatimey se,

ka ciiti nda šerretaray borey kaŋ ga taabi nda alfukaarey se.

4 Wa yalaafantey nda talkey hallasi,

kʼi kaa boro laaley kabey ra.

5 Amma i si haya kul bay, i si faham haya kul se,

i ga dira kubay ra.

Aduɲɲa asaasey kul ga jijiri.

6 Agay hunday nee: «War manʼti kala koyyaŋ,

war kul manʼti kala Koy Jerantaa izeyaŋ.

7 Amma war ga buu sanda adamize,

war ga kaŋ sanda boŋkoyni.»

8 Tun ka laboo ciiti, Irkoy,

zama gandawey kul manʼti kala ni tuboo.

83

Izirayel borey Irkoy ŋaarayroo ngi iberey maaganda

1 Dooni. Woo ti Asaf zabur foo.

2 Ya Irkoy, masi hunanzam,

masi dangay, masi tee suk, ya Irkoy!

3 Zama sohõ da, ni iberey goo ma kosongu kar,

wey kaŋ konna ni ga ngi boŋey jer.

4 I ga marga ka dabari futu haw ni jamaa ga,

i ga hawandifutay borey ga kaŋ talfandi ni ga.

5 I ga nee: «Wa kaa, ir ma ngi gandaa derandi kʼa kaa gandawey ra,

hala boro masi yee ka honga Izirayel maaɲoo.»

6 I ga tee bine foo ka hawandifutay,

ka amaana tee ka tee ni ga affoo.

7 I manʼti kala Edom borey, nda Isimayel borey,

nda Mowab borey, nda Hagri borey,

8 nda Gebal borey, nda Amoŋ borey, nda Amalek borey,

nda Filisti borey, nda Tir koyraa gorokey.

9 Asiri borey mo tonton i ga,

i ga kabe daŋ Lotu izey se.

Kay-kayna

10 Takaa tee i se kaŋ nʼnʼa tee Majaŋ gandaa se,

sanda woo kaŋ duu Sisera nda Yabin Kišoŋ haroo miɲoo ga!

11 I halacandi En-Dor koyraa ra,

i tee žiibi laboo se.

12 Takaa kaŋ nʼnʼa tee Oreb nda Zeb se tee ngi boŋkoyney se,

ka takaa follokaa tee ngi jineborey kul se

sanda woo kaŋ nʼnʼa tee Zeba nda Salmunna se.

13 Borey no kaŋ nee: «Ir ma Irkoy gorodogey dii

kʼi tee ir wane.»

14 Ay Koyoo, i tee sanda hewkur,

sanda subu kaŋ hewoo gʼa zaa.

15 Sanda takaa kaŋ nda nuune ga hawsaa ton,

sanda takaa kaŋ nda nuune deene ga tondi hondey diinandi,

16 takaa din da i gaarandi nda ni kusaa,

mʼi hunburandi nda ni hew futaa.

17 Abadantaa, i haawandi

hala i ma ni maaɲoo ceeci.

18 Yala waati kul i ma haw i ma hunbur,

i ma haw, i ma halaci.

19 Woo ra i ga bay kaŋ ni kaŋ maaɲoo ti Abadantaa,

ni hinne ti Koy Jerantaa laboo kul boŋ.

84

Irkoy ganakey ga baa Irkoy hugoo

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande Gat koyraa nzarka goo. Woo ti Kora izey zabur foo.

2 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo,

ni gorodogey ga hanse ka kan!

3 Ay hundoo ga kunfa, a ga hanse ka nga boŋ farandi

hala ya huru Abadantaa hugoo batumawey ra,

ay binoo nda ay hamoo ga kaati ka Irkoy hunantaa cee.

4 Ba takirya ga duu hugu,

garaasa-garaasa goo nda teji kaŋ ra a ga nga izey daŋ

ni sargari tonadogey jere, Abadantaa, Aduɲɲakoyoo,

ay kokoyoo, ay Koyoo.

5 Borey duu gomni kaŋ ga goro ni hugoo ra!

I ga ni saabu waati kul.

Kay-kayna

6 Boraa duu gomni kaŋ ni ti nga gaaboo,

fondo šerranteyaŋ žeerandi binoo ra.

7 Ba waati kaŋ i ga Tuuriɲaŋey* gooroo deŋ,

i gʼa bere kʼa tee hari kaydoo,

de mo ncirɲi jinawey gʼa too nda albarka.

8 Ngi gaaboo mma koy de a ga tonton,

i kay Irkoy jine Siyoŋ koyraa ra.

9 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo, maa ay ŋaarayroo se,

haŋajer ya ne, Yakuba Koyoo!

Kay-kayna

10 Ya Irkoy, guna, ni kaŋ ti ir koraa†,

ni suubantaa kaŋ yonandi ndumoo guna!

11 Ka zaari foo tee ni hugoo batumawey ra

baa ka zaari zenber (1.000) tee nongu tana ra.

Ya kay ay Koyoo hugoo jindoo ga,

ay bagʼa nda ya goro boro laala hukkumey cire.

12 Zama Abadantaa Irkoy manʼti kala wayna nda koray,

Abadantaa ga anneema nda darža noo,

a si gomni kul wanji

borey se kaŋ ga dira nda laadirtaray.

13 Abadantaa, Aduɲɲakoyoo,

boraa duu gomni kaŋ ga nga boŋ talfi ni ga.

85

Abadantaa ga gomni tee nga ganakey se

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Kora izey zabur foo.

2 Ya Abadantaa, nʼna alhormo tee ni gandaa se,

nʼna Yakuba borey willi kate kʼi kaa tamtaray ra.

3 Nʼna ni jamaa layboo yaafa i se,

nʼna ngi zunubey kul daabu.

Kay-kayna

4 Nʼna ni futuroo kul naŋ,

ni yee ni futay beeroo se banda.

5 Ir Hallasikaa Irkoy, mʼir willi katandi ni ga!

Ni binoo masi yee ka tun ir ga.

6 Ni futuroo mma cindi ir ga hala abada wala?

Ni futuroo mma cindi ir ga zaman ka kaa zaman wala?

7 Manʼti ni da no ma kaa kʼir hunaroo taagandi

hala ni jamaa ma ɲaali ni ra wala?

8 Abadantaa, ni borohennataraa cebe ir se,

de mʼir noo ni hallasiroo!

9 Ay ga haŋajer woo kaŋ Irkoy Abadantaa gʼa har se,

zama a si šelaŋ kala nga jamaa nda nga ganakey alaafiyaa se,

amma i masi willi ka tee lakkal jaŋante.

10 Cimi no, nga hallasiroo ga man borey kaŋ ga hunbur a,

daržaa ma tabati ir gandaa ra.

11 Borohennataraa nda cimoo ga cere kubay,

šerretaraa nda alaafiyaa ga cere summu.

12 Cimoo ga tun laboo ra,

šerretaraa goo beenaa ra, a ga fuuni ganda.

13 Abadantaa ga gomni tee,

de ir laboo ga nga duuraa noo.

14 Šerretaraa ga dira a jine

ka fondaa hanse a se.

86

Irkoy ŋaarayyan torro waati

1 Woo ti Dawda Irkoy ŋaarayyan foo.

Abadantaa, ni haŋaa gaaru, ay zaabi!

Zama agay, talka ti agay, alfukaaru ti agay.

2 Ay hunaroo hawgay, zama ay manʼti kala ni ganakaw!

Ni kaŋ ti ay Koyoo, ay hallasi, agay, ni tamoo,

agay kaŋ nʼay boŋ talfi ni ga!

3 Ay Koyoo, alhormo tee ya ne!

Zama ni no ay ga ni cee zaaroo kul.

4 Agay, ni tamoo hundoo ɲaalandi,

ay Koyoo, ay gʼay binoo manandi ni.

5 Zama ni, ay Koyoo, nʼga boori, nʼga yaafa,

nʼga borohennataray beeri tee borey kul se kaŋ ga ni cee.

6 Abadantaa, haŋajer ay ŋaarayroo se,

maa ay suurandiyaney.

7 Han kaŋ ay goo binemarayyan ra, ay ga ni cee,

zama nʼgʼay zaabi.

8 Ay Koyoo, koyey ra, ni cine koy sii no,

ni teegoyey cine sii no.

9 Ay Koyoo, gandawey kul kaŋ nʼnʼi tee

ga kaa ka sujudu ni jine

ka ni maaɲoo beerandi.

10 Zama nʼga beeri, nʼga kayfiyaŋ tee,

ni hinne ti Irkoy.

11 Abadantaa, ay cawandi ni fondaa.

Ay ga dira ni cimoo bande.

Ay binoo marga a ma hunbur ni maaɲoo.

12 Ay Koyoo, Irkoy, ay ga ni saabu nda ay binoo kul,

ay ga ni maaɲoo beerandi hala abada.

13 Zama ni borohennataraa ga beeri ay here,

nʼgʼay hundoo kaa alaahara guusoo ra.

14 Ya Irkoy, boro deene beeriyaŋ tun ya ne,

boro binekogayaŋ jamaa ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa,

i si kula ni ra.

15 Amma ni, ay Koyoo, ni manʼti kala Koy

kaŋ ga tamalla, a ga alhormo tee,

nʼsi cahã ka futu, ni borohennataraa nda ni laadirtaraa ga beeri.

16 Bere ay here ka alhormo tee ya ne,

agay, ni tamoo, ay noo ni gaaboo,

ay hallasi, agay, ni koŋŋaa izʼaroo!

17 Tammaasa foo ka cebe ya ne ay nafaa se!

Yala borey kaŋ ga konna agay ma dii a, i ma haw!

Zama ni, Abadantaa no mʼay soolam kʼay binoo yaynandi.

87

Siyoŋ ti koyraa kaŋ Irkoy ga bagʼa

1 Woo ti Kora izey zabur foo. Dooni.

Irkoy koyraa asaasey mana hun kala tondi hondu henanantey ra.

2 Siyoŋ koyraa miɲey ga kan Abadantaa se

ka bisa Yakuba gorodogey kul.

3 Irkoy koyraa,

haya daržanteyaŋ harandi ni ga.

Kay-kayna

4 Ay ga Misira borey* nda Babiloŋ har

borey se kaŋ gʼay bay,

Filisti gandaa, nda Tir koyraa, nda Ecopi gandaa,

nongey wey ra i hayandi.

5 Amma Siyoŋ ga, a harandi ka nee kaŋ

filaana nda filaana mana hayandi kala ne ra,

de mo Koy Jerantaa no mʼa gorandi.

6 Abadantaa mma jamawey kabu kʼi hantum

ka daŋ kaŋ nongoo woo ra boro filaana hayandi.

Kay-kayna

7 Borey kaŋ ga don nda borey kaŋ ga gan

ga nee: «Ay gomni kul si hun kala ni do.»

88

Boro kaŋ goo buuyan mee ga Irkoy ŋaarayroo

1 Dooni. Woo ti Kora izey zabur foo. Donkey boŋkoynoo ka woo don. Dooni kaŋ bande laati goo. Woo ti Hemaŋ, Ezra boraa bayti dooni foo.

2 Abadantaa, ay Hallasikaa Irkoy,

ay ga kaati cijin nda zaari ka kay ni jine ka ni cee.

3 Yala ay ŋaarayroo ma too ni do,

ni haŋaa gaaru ay kaatoo se,

4 zama ay hundoo kungu nda zarabiyaŋ,

de ay hunayanoo goo alaahara miɲoo ga.

5 I gʼay kabu borey ra kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra,

ay ga hima nda adamize kaŋ gaaboo ben.

6 Agay ne ka daaru bukawey game,

sanda boro kaŋ wiiyandi de a goo ma kani saaray ra,

ka hima nda borey kaŋ nʼsi hongu ey,

de ni nda ey dunbu.

7 Nʼnʼay warra guusu futaa ra kaŋ sii nda kaydoo,

nongu kubayantey nda guusu beerey ra.

8 Ni futuroo gum ay ga,

nʼgʼay taabandi nda ni bondawey.

Kay-kayna

9 Nʼna borey kaŋ ay gʼi bay moorandi agay,

nʼnʼay tee i se almuhal.

Ay daabandi, ay si hin ka fatta.

10 Zaraboo nʼay moɲoo taabandi,

ay ga ni cee zaari kul, Abadantaa,

Ay gʼay kabey šerre ni here.

11 Bukawey se nʼga kayfi tee wala?

Borey kaŋ buu ga tun ka ni saabu wala?

Kay-kayna

12 I ga ni borohennataraa har saaraa ra wala?

I ga ni laadirtaraa deede guusu futaa ra wala?

13 Kubaa ra ni kayfey ga bayrandi wala?

Dirɲeray gandaa ra ni šerretaraa ga harandi wala?

14 Agay kay, ni, Abadantaa ga, ay ga kaati ka faaba ceeci,

subbaahi, ay ŋaarayroo ga too ni jine.

15 Abadantaa, macin se ni wanji ay ga,

ka ni ndumoo bere ya ne?

16 Ay ga taabi, ay goo buuyan mee ga za ay zankataraa ga,

ay fara nda hunburay nda binehunay.

17 Ni futuroo konnoo gum ay ga,

ni hunburawey nʼay halaci.

18 I gʼay kuubi kʼay bere sanda hariyaŋ zaaroo kul,

cere bande i gʼay daabu.

19 Nʼnʼay cerey nda ay hangasiney moorandi agay,

kubaa hinne ka tee ay ceroo.

89

Irkoy ga allaahidu too

1 Woo ti Etaŋ, Ezra boraa, bayti dooni foo.

2 Ay ga Abadantaa borohennataraa don waati kul,

zaman ka kaa zaman ay ga ni laadirtaraa har.

3 Ay gʼa har: ni borohennataraa ga goro hala abada,

ni laadirtaraa ga tabatandi beenaa ra.

4 Ni nee: «Ay na amaana daŋ agay nda boraa kaŋ ay nʼa suuba game,

ay žee Dawda, ay tamoo se ka nee:

5 ‹Ay ga ni hayroo gorandi kokoytaraa ra hala abada,

ay ga ni kokoytaraa tabatandi zaman ka kaa zaman.›»*

Kay-kayna

6 Abadantaa, beenaa ga ni kayfey saabu,

cimi no, a ga ni laadirtaraa har boro henanantey margaroo ra.

7 Duulawey ra, may no ma hin ka nga boŋ kar Abadantaa?

Koyey izʼarey ra, may no ma hima nda Abadantaa?

8 Irkoy ga hunburandi boro henanantey margaroo ra,

a ga beeri, hunburhaya no borey se kaŋ gʼa kuubi kʼa bere.

9 Abadantaa, Irkoy Aduɲɲakoyoo, may no ma gaabi sanda ni, Abadantaa?

Ni laadirtaraa no ma ni dum.

10 Ni no ka hin teekoo bolsaa,

waatoo kaŋ nga bondawey tun, ni kʼi kanandi.

11 Ni no ka teekoo adabba laalaa† motti sanda bukaw,

nʼna ni iberey say nda ni kabe albarkantaa.

12 Ni wane beenaa, ni wane mo laboo,

ni no ka aduɲɲa nda haya kul kaŋ goo a ra gorandi.

13 Ni no ka hawsa nda gurma taka,

Tabor nda Hermoŋ tondi hondey ga kaati ka ni maaɲoo cee.

14 Ni bara nda kabe albarkante,

ni kaboo ga gaabi, ni kabe gumaa ga jer.

15 Šerretaray nda cimi ti ni kokoytaraa asaasoo.

Borohennataray nda laadirtaray ga dira ni jine.

16 Jamaa duu gomni kaŋ ga ni šifa!

Abadantaa, ni ndumoo gaayoo ra i ga dira.

17 Ni maaɲoo ra i ga ɲaali zaaroo kul,

ni šerretaraa no mʼi jer.

18 Zama ni ti ngi daržaa nda ngi hinoo,

ni sabboo ra ir boŋey ga jer.

19 Zama ir koraa sii kala Abadantaa kone,

Izirayel Koy Henanantaa wane nda ir kokoyoo.

20 Waatoo din nʼga šelaŋ ni ganakey se bangayyan ra,

nʼga nee: «Ay na wongaari faaba,

ka zankaaru‡ jer jamaa game.

21 Ay duu ay tamoo Dawda,

ay nʼa yon nda ay jii henanantaa.

22 Nga no ay kaboo gʼa tabatandi,

ay kaboo gʼa noo gaabi.

23 Nga iberoo sʼa zanba a mana bay,

boro laala sʼa šiita.

24 Ay ga nga torrokey motti a jine,

ay ga borey kar kaŋ ga konna a.

25 Ay laadirtaraa nda ay borohennataraa ga cindi a bande,

ay maaɲoo sabbu se boŋoo ga jer.

26 Ay ga teekoo daŋ kaboo ra,

ka isawey daŋ kabe gumaa ra.

27 Nga, a gʼay cee ka nee: ‹Ni ti ay Baabaa,

ay Koyoo, ay hallasiroo Tondoo.›

28 De agay, ay gʼa tee izʼaru jinaa,

kʼa jer beene laboo kokoyey kul boŋ.

29 Ay ga naŋ ay borohennataraa ma cindi a bande hala abada,

agay amaanaa tabatantaa mo ga cindi a bande.

30 Ay ga nga hayroo gorandi waati kul,

ka nga kokoytaraa gorandi kullihinne beenaa goo dogoo ra.

31 Nda nga izey na agay ašariyaa naŋ,

de i mana hanga ay hantumey kaŋ kayandi,

32 nda i nʼay hantumey kaynandi,

i manʼay yaamarey dii,

33 gobu nda ay ga ngi hooyanoo bana i ra,

barzu mee nda ay ga ngi layboo bana i ra.

34 Amma ay sʼay borohennataraa bere a se,

ay sʼay laadirtaraa kaa a here.

35 Ay si agay amaanaa dunbu,

de mo ay si hayaa barmay kaŋ fatta ay miɲoo ra.

36 Ay žee cee foo ka ben nda ay henanyanoo,

kaŋ šikka sii kaŋ ay si taari Dawda se.

37 Nga hayroo ga cindi hala abada,

nga kokoytaraa ga bara ay jine kullihinne waynaa ga bara,

38 sanda takaa kaŋ nda handoo ga bara waati kul,

kaŋ ti seede laadirantaa duulawey ra.»

Kay-kayna

39 Ka gar, ni, ni wanji a ga,

ni futu ni suubantaa kaŋ yonandi ga.

40 Nʼna ni tamoo amaanaa dunbu,

nʼna nga kokoytaray fuulaa kaŋandi ganda kʼa žiibandi.

41 Nʼna fun kaa nga cetewey kul ra,

nʼna nga cinari gaabantey kayri.

42 Fondaa bisakey kul na nga hayey kom,

nga taalammey se a tee haarayhaya.

43 Nʼna nga torrokey kabe gumaa jer,

nʼna nga iberey kul ɲaalandi.

44 Nʼna nga takubaa miɲoo wii,

manʼa faaba yenjaa ra.

45 Nʼna nga dawlaa benandi,

nʼna nga kokoytaray gorodogoo warra laboo ra.

46 Nʼna nga soogataraa zaarey kaccandi,

nʼnʼa daabu nda haawi.

Kay-kayna

47 Ya Abadantaa, hala waati foo no

nʼga fay nda ka ni boŋ tugu?

Hala waati foo no ni futuroo

kaŋ ga wiiya sanda nuune ga ben?

48 Hongu kaŋ ay sii nda aloomur,

nʼna adamizey taka kʼi tee haya yaadayaŋ.

49 May ti boraa kaŋ ga huna a si dii buuyan?

May no ma hin ka nga hundoo kaa buuyan karfey ra?

Kay-kayna

50 Ay Koyoo, man ni cee jinaa borohennataraa?

Wey kaŋ ni laadirtaraa ra nʼnʼi žee Dawda se?

51 Ay Koyoo, hongu kaynandiyanoo kaŋ duu ni tamey,

Jamaa boobaa jeejaa kul sii kala ay boŋ.

52 Abadantaa, hongu kaŋ agay iberey gʼay kaynandi,

i ga ni suubantaa kaŋ yonandi kaynandi nongu kul here.

53 Albarka ma bara Abadantaa se hala abada!

Amin! Amin!

90

CITAABU TAACANTOO

(Zabur 90—106)

Irkoy si barmay

1 Ŋaarayroo kaŋ Irkoy boraa Musa nʼa tee.

Ir Koyoo, ni, ni tee ir se gorodoo

zaman ka kaa zaman.

2 Za tondi hondey mana daŋandi aduɲɲa ra,

za laboo nda aduɲɲa mana bangay,

za alwaatey kul ra hala abada ni ti Irkoy.

3 Nʼga boro willi laboo ra,

ni nee: «Adamizey, wa willi kate!»

4 Zama jiiri zenber foo (1.000) ga tee ni moɲey cire

sanda bi zaaroo kaŋ bisa,

sanda cijinoo dimma waati foo.

5 Nʼga adamizey haabu kʼi benandi,

i ga hima nda dusungu jirbi.

Subbaahoo ra i ga hima nda subu kaŋ ga zay,

6 a ga boosu, a ga beeri,

aluulaa ra, a ga kukuši, a ga kogu.

7 Ir ga halaci ni futuroo maaganda,

ni binetunyanoo gʼir hunburandi.

8 Nʼgʼir laybey daŋ ni jine,

ni ndumoo gaayoo gʼir haya tugantey fatawandi.

9 Zama ir zaarey ga ben ni futuroo maaganda,

ir gʼir jiirey benandi sanda hunsar.

10 Ir aloomuroo ga koy too jiiri woyye (70),

boro yakuwantey jiiri woyyaaha (80),

woo se ngi bolsayyanoo si kate kala bone nda ifutu,

zama hunaroo ga bisa, ir ga tee sanda hew.

11 May no ma ni futuroo gaaboo bay?

May ma ni binetunyanoo bay sanda ni hunburaa?

12 Ir cawandi ir mʼir aloomuroo zaarey kabu

hala ir biney ma dira nda lakkal.

13 Abadantaa, willi kate! Hala waati foo no woo ga ben?

Hinna ni tamey ga.

14 Ir kungandi nda ni borohennataraa za subbaahi,

woo ra ir ga ɲaali ka yafarhã ir aloomuroo kul ra.

15 Ir ɲaalandi ka sawa nda waatey hinnaa

kaŋ nʼnʼir taabandi,

ka sawa nda jiirey hinnaa kaŋ ir nʼa tee bone ra.

16 Ni teegoyey cebe ni tamey se

ka ni beeraa cebe ngi izey se.

17 Yala ir Koyoo Irkoy albarkaa ma bara ir ga!

Mʼir kabe goyey tabatandi ir se!

Nhuu, ir kabe goyey tabatandi!

91

Irkoy ti nongoo kaŋ nga ganakey ga tugu

1 Boro kaŋ na Koy Jerantaa tee nongoo kaŋ ra a ga tugu,

boraa ga goro Hini-kul-koyoo biyoo ra.

2 Ay nee Abadantaa ga kaŋ nga ti nongoo kaŋ ga ay gʼay boŋ talfi

nda ay nongu gaabantaa,

ay Koyoo kaŋ ra ay nʼay naanaa daŋ.

3 Zama nga no ma ni kaa kumsay hirrikaa kumsaa cire

nda sorfaa kaŋ ga boro halaci ra.

4 A ga ni gum nda nga fatawey hinbirey,

nʼga duu nongoo kaŋ ra nʼga tugu nga fatawey cire,

nga laadirtaraa manʼti kala koray beeri nda guuru darbay.

5 Nʼsi hunbur hayey kaŋ ga boro hunburandi cijin here,

nda mo biraw-izoo kaŋ warrandi zaari here,

6 nda mo sorfaa kaŋ ga dira kubaa ra,

nda mo wirci laalaa kaŋ ga kara zaarikayaa ra.

7 Ba nda boro zenber (1.000) kaŋ ni jeroo ga,

boro zenber woy (10.000) kaŋ ni kabe gumaa ga,

baffoo si duu ni.

8 Guna nda ni moɲey hinne,

de nʼga dii banaa kaŋ boro laaley ga duu a.

9 Zama ni, Abadantaa ti nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi.

Nʼna Koy Jerantaa tee ni gorodogoo.

10 Bone kul si duu ni,

balaawu kul si man ni gorodogoo.

11 Zama a ga nga almalaykey yaamar

i ma ni hawgay nongu kul kaŋ ra ni koy.

12 I ga ni zaa ngi kabey ra

hala ni cewoo masi koy cabu tondi ga.

13 Nʼga dira ganjihayla nda firsaw boŋ,

nʼga ganjihayla soogo nda teekoo adabba beeri taama.

14 Irkoy nee: «Zama de a na nga boŋ haw ay ga,

woo se ay gʼa soolam,

ay gʼa sutura, zama a gʼay maaɲoo bay.

15 A gʼay cee, ay gʼa zaabi.

Waati šenda ra, agay hunday goo a bande,

ay gʼa kaa a ra, ay gʼa beerandi.

16 Ay gʼa noo aloomur kuku,

de mo ay gʼa cebe ay hallasiroo.»

92

Irkoy saabuyan ga boori

1 Zabur. Hunanzamzaaroo hane dooni.

2 A ga boori boro ma Abadantaa saabu,

ka don ni maaɲoo se, Koy Jerantaa!

3 Ni borohennataraa ma harandi za subbaahi,

ni laadirtaraa ma harandi cijinoo ra,

4 hooray jinay linji woykoyni (10) nda kurbu ga,

nda kuntiji jinde ga.

5 Ya Abadantaa, ni teegoyey gʼay ɲaalandi.

Ay ga ɲaali ka kaati ni kabe goyey maaganda.

6 Abadantaa, ni teegoyey ga beeri,

ni miilewey ga hanse ka guusu!

7 Saama sʼa bay,

lakkal jaŋante si faham a se.

8 Boro futu ga tun ka boobo sanda subu kaŋ ga zay,

borey kul hayey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee ga gooru sanda subu kaŋ ga boosu,

amma ngi kokoroo manʼti kala hala i ma halaci waati kul.

9 Amma ni, hala abada ni mma jer beene, Abadantaa!

10 Zama sohõ da, ni iberey, Abadantaa,

ni iberey ga halaci,

borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee ga say-say.

11 Nʼgʼay boŋoo jer sanda ganjihaw boŋoo,

nʼna jii hew kaana kʼay yon.

12 Ay moɲey ga dii agay nkuwawey,

de ay haŋawey ga maa

goy futu teekey se kaŋ ga kay ya ne.

13 Boro šerrantey ga tonton ka koy jine sanda teenayɲaa,

i ga beeri sanda Libaŋ gandaa sedere tuuri.

14 I ga hima nda tuuri kaŋ dumandi Abadantaa hugoo ra,

i ga zay ka boosu ir Koyoo hugoo batumawey ra.

15 Ba ngi žeenay ga i ga ize tee,

i ga gani, fitawey ga firzi

16 ka bayrandi kaŋ Abadantaa ga šerre.

Nga ti ay Tondoo, haya kul sii a ra kaŋ si šerre.

93

Abadantaa ti kokoy

1 Abadantaa ti kokoy, beeray ti nga bankaaraa,

Abadantaa na bankaaray daŋ, gaabi ti nga gamahawoo.

Woo se aduɲɲa ga kay nga dogoo ra, a si ɲuuti.

2 Ni kokoy gorodogoo tabati za zaman,

waati kul nʼga bara.

3 Abadantaa, isawey jer,

isawey na ngi jindey jer,

isawey kaati.

4 Amma Abadantaa hinoo ga bisa hari jinde beerey,

a ga bisa teekoo bonday beerey,

Abadantaa kaŋ goo beene hinoo ga bisa ey.

5 Ni seedetarawey ga hanse ka laadir.

Abadantaa, ni hugoo ga hima nda henanyan waati kul.

94

Irkoy ti faasakaa

1 Faasakaa Irkoy,

Abadantaa, faasakaa Irkoy, ni annuuraa cebe!

2 Tun, laboo ciitikaa,

ka hundibeerey bana ka sawa nda ngi teegoyey!

3 Abadantaa, hala waati foo no boro laaley,

hala waati foo no boro laaley ga koy a ga ka ɲaali?

4 I ga deenebeeray ka šelaŋ nda moɲɲay,

borey kul kaŋ ga šerretaray jaŋay tee ga bolsay.

5 Abadantaa, i ga ni jamaa kankam,

i ga borey kaŋ ti ni tuboo zarabi.

6 I ga woyoo kaŋ kurɲoo buu nda taabušoo wii,

i ga alyatimey halaci.

7 I ga nee: «Abadantaa si dii,

Yakuba Koyoo si faham.»

8 Saamey kaŋ goo jamaa ra, wa faham!

Lakkal jaŋantey, hala waati foo no war ga duu lakkal?

9 Boraa kaŋ na boro noo haŋa nka si maa wala?

Boraa kaŋ na moo hanse nka si dii wala?

10 Boraa kaŋ ga dumey aladabu nka sʼi zukandi wala,

nga kaŋ ga bayray cawandi adamizey se?

11 Abadantaa ga adamizey miilewey bay,

a ga bay kaŋ hew de no.

12 Abadantaa, boraa duu gomni kaŋ nʼgʼa aladabu,

kaŋ nʼgʼa waanandi ni ašariyaa,

13 kʼa noo hunanzamay bone zaari hane

hala guusu ma fanšandi boro laala se.

14 Zama Abadantaa si nga jamaa fur,

a si nga tuboo naŋ,

15 zama ciitoo bere cimi here,

borey kul kaŋ biney ga šerre ga hanga a.

16 May no ma kay ya ne goy futu teekey jine?

May no ma kara ay ga ka borey gandu kaŋ ga šerretaray jaŋay tee?

17 Nda a gar Abadantaa nka manʼti ay faabakaa,

haya kayna ka ganji ay hundoo ma koy nongu dangayantaa ra.

18 Nda ay nee: «Ay cewey ga tanši»,

Abadantaa, ni borohennataraa ra nʼnʼay faaba.

19 Waati kaŋ ay alhuzuney boobo,

nʼnʼay binoo yaynandi kʼa too nda ihenna.

20 Nʼga hin ka kara ciiti dunbukaw laaley ga,

ngi kaŋ ga bone tee ašariyaa maaɲoo ga wala?

21 I ga marga boro šerrantaa hundoo ga,

de i ga boraa kaŋ mana haya kul tee kuroo mun.

22 Amma Abadantaa ti ay nongu gaabantaa,

ay Koyoo ti Tondoo kaŋ ti nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi.

23 I ga ngi šerretaray jaŋaa kaŋandi i boŋ,

ka ngi goy futawey kʼi halaci,

Abadantaa, ir Koyoo gʼi halaci.

95

Irkoy saabuyan dooni

1 Wa kaa, ir ma kaati nda ɲaali Abadantaa se,

ir ma yafarhã ir hallasiroo Tondoo se!

2 Ir ma koy kay jinoo ra nda albarka daŋyan,

ir ma kaati nda ɲaali ka baytiyaŋ don a se!

3 Zama Abadantaa manʼti kala Koy beeri,

Kokoy beeri no kaŋ goo koyey kul boŋ.

4 Laboo guusu beerey sii kala kaboo ra,

tondi hondu boŋey manʼti kala nga wane.

5 Teekoo ti nga wane, nga kʼa tee,

labu kogaa mo, nga kabey kʼa hanse.

6 Wa kaa, ir ma sujudu, ir ma gunguma,

ir mʼir kanjey sonbu Abadantaa jine kaŋ nʼir tee.

7 Zama nga ti ir Koyoo,

ir ti jamaa kaŋ a gʼa kur,

alman kuroo kaŋ kaboo gʼa gongu.

Hõ, nda war ga maa Irkoy jindoo,

8 war masi war biney šendandi

sanda takaa kaŋ nda a teendi Meriba,

sanda takaa kaŋ nda a teendi Masa zaaroo hane saajoo ra*

9 kaŋ ra war baabey nʼay sii kʼay guna,

ba kaŋ se i dii ay teegoyey.

10 Jiiri woytaaci (40) kaŋ zamanoo woo borey si kan ya ne,

ay nee: «Jama no kaŋ biney dere,

i sʼay fondawey bay.»

11 Ay futuyanoo ra ay žee ka nee:

«Abada i si huru ay hunanzamoo ra!»

96

Aduɲɲa kul ma Abadantaa saabu

(Taarikey 1na 16.23–33)

1 Wa dooni taaga don Abadantaa se,

laboo kul cere ra, ma don Abadantaa se!

2 Wa don Abadantaa se ka maaɲoo beerandi,

zaari kul war ma alhabaroo har

kaŋ ti nga ti Hallasikaa.

3 Wa nga daržaa har dumey kul game,

wa nga goy kayfantey har gandawey kul ra.

4 Zama Abadantaa ga beeri, a ga hima nda saabuyan,

a ga hunburandi ka bisa koyey kul.

5 Zama jamawey kul koyey manʼti kala taari koyyaŋ,

amma Abadantaa ka beenaa tee.

6 Beeray nda darža manʼti kala nga wane,

hinay nda dawla goo nga nongu henanantaa ra.

7 Jamawey alaayan beerey kul, wa beeray nda hini daŋ Abadantaa se,

wʼi daŋ a se!

8 Wa Abadantaa noo nga maaɲoo daržaa,

wa kate gomniyaŋ, wa huru Abadantaa hugoo batumawey ra.

9 Wa sujudu Abadantaa se kaŋ henanyanoo ga dii garaw.

Laboo kul borey ma jijiri Abadantaa jine.

10 Wa nee dumey se kaŋ Abadantaa ti Kokoy,

aduɲɲa ga kay nga dogoo ra, a si ɲuuti.

A ga jamawey ciiti nda fondaa.

11 Yala beenaa ma ɲaali! Laboo ma farhã,

yala teekoo nda haya kul kaŋ goo a ra ma dunduŋ!

12 Yala hawsaa nda haya kul kaŋ goo a ra ma ɲaali kaati beeri tee!

Waatoo din hawsaa tuurey kul ga kaati nda ɲaali

13 Abadantaa jine, zama a goo ma kaa,

zama a goo ma kaa ka laboo ciiti,

a ga aduɲɲa ciiti nda šerretaray,

a ga nga cimoo ka jamawey ciiti.

97

Abadantaa ti aduɲɲa Kokoyoo

1 Abadantaa ti Kokoy!

Yala laboo ma yafarhã,

yala gungu boobey ma ɲaali!

2 Duula nda kubay koma gʼa kuubi kʼa bere,

šerretaray nda cimi ti nga kokoytaraa asaasoo.

3 Nuune ga dira a jine

ka nga nkuwawey ton nongu kul here.

4 Nga meley ga aduɲɲa noo gaay,

laboo ga dii a, de a ga jijiri.

5 Tondi hondey ga menne sanda suma Abadantaa jine,

laboo kul Koyoo jine.

6 Beenaa ga nga šerretaraa har,

jamawey kul ga dii nga daržaa.

7 Tooru ganakey kul

kaŋ ga fooma nda ngi koyey ga haw.

Koyey kul, wa sujudu a jine!

8 Siyoŋ koyraa ga maarʼa, a ga ɲaali,

Žuda gandaa koyrawey goo yafarhã ra

ni ciitey maaganda se, Abadantaa.

9 Zama ni, Abadantaa, ni ti Koy Jerantaa laboo kul boŋ,

ni hanse ka jerandi koyey kul boŋ.

10 War kaŋ ga baa Abadantaa, wa konna ifutu!

A ga nga ganakey hunaroo hawgay,

a gʼi kaa boro laaley kabey ra.

11 Gaay sayandi boro šerrante se,

ɲaali sayandi borey se kaŋ biney ga šerre.

12 Boro šerrantey, wa ɲaali nda Abadantaa,

wa nga maa henanantaa saabu!

98

Takaroo kul ma Irkoy saabu

1 Zabur.

Wa dooni taaga don Abadantaa se,

zama a na kayfiyaŋ tee.

Nga kabe gumaa nda nga jese henanantaa nʼa noo a ma hin.

2 Abadantaa na nga hallasiroo cebe,

a na nga šerretaraa kaarandi gandawey moɲey se.

3 A hongu Izirayel hugoo borey

ka nga borohennataraa nda nga laadirtaraa cebe i se,

Laboo kanjey kul dii ir Koyoo hallasiroo.

4 Laboo kul, wa kaati nda ɲaali Abadantaa se!

Wa ɲaali kaatiyaŋ tee ka don a se!

5 Wa kuntiji kar Abadantaa se,

wa kuntiji hẽenandi!

6 Wa laati beeriyaŋ nda hilli jindeyaŋ kar

ka kaati nda ɲaali Kokoyoo Abadantaa jine!

7 Yala teekoo ma dunduŋ, nga nda haya kul kaŋ goo a ra,

aduɲɲa nda boro kul kaŋ goo a ra.

8 Yala isawey ma kobi,

yala ngi bande tondi hondey ma kaati nda ɲaali!

9 I ma woo tee Abadantaa jine, zama a ga kaa ka laboo ciiti,

a ga aduɲɲa ciiti nda šerretaray,

a ga jamawey ciiti nda fondaa.

99

Abadantaa ti Kokoy henanantaa

1 Abadantaa ti Kokoy,

jamawey ga jijiri.

A goo ma goro almalaykey boŋ kaŋ se i ga nee šeribey.

Laboo ga jijiri.

2 Abadantaa ga beeri Siyoŋ koyraa ra,

nga no ka jerandi ka bisa jamawey kul.

3 Yala i ma ni maaɲoo saabu kaŋ ga beeri,

a ga hunburandi, a ga henan.

4 I ma Kokoyoo kaŋ ga baa šerretaray hinoo mo saabu.

Ni no ma cimoo tabatandi,

ni no ma cimi nda šerretaray tee Yakuba borey ra.

5 Wa Abadantaa, ir Koyoo jer,

wa sujudu nga cee-jisidogoo jine,

zama a ga henan.

6 Musa nda Haruna kaŋ goo nga sargari juwalkey ra,

Samiyel kaŋ goo borey ra kaŋ ga maaɲoo cee,

i na Abadantaa cee, a nʼi zaabi.

7 A šelaŋ i se duulaa kaŋ ga kay ra,

i na nga seedetarawey dii

nda yaamaroo kaŋ a nʼi noo i se.

8 Abadantaa, ir Koyoo, ni kʼi zaabi.

Ni tee i se Koy kaŋ ga yaafa,

amma nʼga ngi teegoy futawey bana i ra.

9 Wa Abadantaa, ir Koyoo jer,

wa sujudu nga tondi hondu henanantaa here,

zama Abadantaa, ir Koyoo ga henan.

100

Aduɲɲa kul ma Abadantaa saabu

1 Albarka daŋyan zabur.

Laboo kul, wa kaati nda ɲaali Abadantaa se!

2 Wa goy Abadantaa se nda ɲaali,

wa huru a jine nda ɲaali kaatiyan!

3 War ma bay kaŋ Abadantaa ti Irkoy,

nga kʼir tee, ir ti nga wane*,

ir ti nga jamaa, nga alman kuroo kaŋ a gʼa kur.

4 Wa huru nga hugoo miɲey ra nda albarka daŋyan,

wa huru nga hugoo batumawey ra nda saabuyan!

Wa albarka tee a se, war ma maaɲoo saabu!

5 Zama Abadantaa ga boori, nga borohennataraa si ben abada,

nga laadirtaraa ga cindi zaman ka kaa zaman.

101

Kokoy ga allaahidu zaa kaŋ nga ga laama nda cimi

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Ay ga don ka borohennataray nda cimi har.

Abadantaa, ni se ay ga don.

2 Ay ga gaabandi ka dira fondo šerrante ra.

Waati foo no nʼga kaa ay do?

Ay ga dira nda bine henanante ay borey game.

3 Ay si haya futu kul daŋ ay moɲey cire.

Ay ga konna teegoy laaley

kaŋ borey kaŋ hun fondaa boŋ gʼi tee,

i masi man agay.

4 Bine šiira ga mooru ay ga,

ay si ifutu bay.

5 Boro kul kaŋ na nga cinaa maaɲoo hasara tuguyan ra,

ay ga koyoo halaci.

Fooma nda binebeeray,

ay sʼi muɲe.

6 Ay ga lakkal daŋ gandaa boro laadirantey se

hala i ma goro ay jere,

boro kaŋ ga dira fondo šerrante ga,

nga no ma goy ya ne.

7 Zanbante si goro ay hugoo ra.

Taariharkaw si kay ay jine.

8 Subbaahi kul ay ga gandaa boro laaley kul halaci,

ka borey kul kaŋ ga šerretaray jaŋay tee kaa Abadantaa koyraa ra.

102

Boro kaŋ ga taabi Irkoy ŋaarayroo

1 Woo ti boro kaŋ ga taabi Irkoy ŋaarayroo, waati kaŋ binoo hun, de a ga nga huzunoo daaru Abadantaa jine.

2 Abadantaa, haŋajer ay ŋaarayroo se,

ay faaba ceeci kaatiroo ma too hala ni do!

3 Masi ni ndumoo tugu ya ne ay bine marayyanoo hane.

Ni haŋaa gaaru ya ne! Han kaŋ ay ga kaati,

ma cahã ka tuuru ya ne.

4 Zama agay aloomuroo ga hima nda dullu kaŋ ga bisa,

ay birey gʼay ton sanda denji ciray.

5 Ay binoo dunbu, a kogu sanda subu,

ay dirɲa ka ŋaa.

6 Ay hẽenoo durayyanoo se

ay kuuroo ga denji ay birey ga.

7 Ay ga hima nda saajoo cirawfutu,

ay tee sanda cirawfutu dumi foo kaŋ se i ga nee duuricanba

kaŋ goo hugu kayrey game.

8 Ay ga hanna

sanda ciraw folloku kaŋ goo sooro boŋ.

9 Zaaroo kul agay iberey gʼay kaynandi,

i ga žee kʼay danga.

10 Ay ga boosu ŋaa sanda ŋaayan,

ay mundawey ga birji ay haŋhayaa ra,

11 ni binetunyanoo nda ni futuroo sabbu se,

zama nʼnʼay tunandi kʼay warra.

12 Agay aloomuroo ga hima nda aluula bii,

ay ga kogu sanda subu.

13 Amma ni, Abadantaa, ni goro kokoytaraa ra hala abada,

boro ga honga ni zaman ka kaa zaman.

14 Nʼga tun, nʼga tamalla Siyoŋ koyraa se,

zama waatoo ti woo kaŋ ra nʼga alhormo tee a se,

waatoo kaŋ kayandi ti woo.

15 Zama ni tamey ga baa nga tondey,

i ga hinna nga kayriroo se.

16 Woo ra gandawey ga hunbur Abadantaa maaɲoo,

laboo kokoyey kul ga yadda ni daržaa ga.

17 Zama Abadantaa ga Siyoŋ cin taaga,

a ga bangay nga daržaa ra.

18 A ga bere ka haŋajer borey kaŋ i nʼi kom ŋaarayroo se,

a si ngi ŋaarayroo yala.

19 Woo ma hantumandi zamanoo kaŋ goo kaa izey se

hala jamaa kaŋ ga kaa ka takandi ma Abadantaa saabu,

20 a goo nga nongu henanantaa ra beene, a ga fuuni ganda,

Abadantaa goo beenaa ra, a ga laboo guna,

21 hala nga ma maa kasa-izey durayyanoo,

hala nga ma borey kaŋ kayandi wiiyan se feeri,

22 hala i ma Abadantaa maaɲoo har Siyoŋ ra,

de i ma nga saaburoo har Žerizalem ra,

23 waati kaŋ jamawey nda kokoytarawey marga

ka Abadantaa gana.

24 A nʼay gaaboo žabu fondaa ra,

a na agay aloomuroo dungurandi.

25 Ay nee: «Ay Koyoo, masʼay wii,

ka gar ay goo agay aloomuroo gamoo ga,

ni kaŋ ni jiirey ga bara zaman ka kaa zaman!»

26 Za gayyan nʼna laboo daaru,

beenaa manʼti kala ni kabe teegoyoo.

27 Ngi, i ga kaa ka dere, amma ni, nʼga cindi.

I kul ga žen sanda bankaaray.

Nʼgʼi barmay sanda darbay, i ga barmayandi.

28 Amma ni, nʼga cindi ni takaa ga,

ni jiirey si ben.

29 Ni tamey izey ga duu gorodoo,

ngi hayroo ga tabati ni jine.

103

Takaroo kul ma Irkoy saabu

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Ay hundoo, albarka tee Abadantaa se,

yala haya kul kaŋ goo ay ra ma nga maa henanantaa saabu.

2 Ay hundoo, albarka tee Abadantaa se,

masi dirɲa nga gomney ra haya kul!

3 Nga no ma ni zunubey kul yaafa,

nga no ma ni wircey kul noo baani.

4 A ga ni hundoo kaa saaraa guusoo ra,

a ga borohennataray nda tamalla tee ma ne kokoy fuula.

5 A ga gomni tee ma ne hala ni žeenay ga,

a ga ni soogataraa taagandi sanda dutal.

6 Abadantaa si goy kala šerretaray se,

a ga borey kul kaŋ i gʼi torro noo ngi cimoo.

7 A na nga fondawey cebe Musa se,

ka nga teegoyey cebe Izirayel borey se.

8 Abadantaa ga hinna, a ga alhormo tee,

a si cahã ka futu, nga borohennataraa ga beeri.

9 A si kašeta boro ga waati kul,

a si dooray dii hala abada.

10 A manʼir dii ka sawa nda ir zunubey,

a manʼir bana ka sawa nda ir laybey.

11 Zama takaa kaŋ nda beenaa goo laboo se beene,

takaa din da nga borohennataraa ga beeri nga hunburkey se.

12 Takaa kaŋ nda waynahunay ga mooru waynakaŋay,

takaa din da nda a nʼir laybey moorandi ir.

13 Takaa kaŋ nda baaba ga tamalla nga izey se,

takaa din da Abadantaa ga hinna nga hunburkey se.

14 Zama nga, a ga takaa bay kaŋ nda ir teendi,

a ga hongu kaŋ ir manʼti kala labu.

15 Adamize hunaroo ga hima nda subu,

a ga boosu sanda faarey kutukuryaa.

16 Amma nda hew tun, a dere,

nongoo kaŋ ra a cindi hunday sʼa bay koyne.

17 Amma Abadantaa borohennataraa goo

nga hunburkey ga waati kul hala abada,

nga šerretaraa goo ngi izey izey ga,

18 borey kaŋ ga nga amaanaa dii,

kaŋyaŋ ga hongu hayey kaŋ a nʼi har kʼi ka dira.

19 Abadantaa na nga kokoy gorodogoo gorandi beenaa ra,

nga laamaa goo haya kul boŋ.

20 Abadantaa almalaykey, wa albarka daŋ a se,

war kaŋ ti wongaari gaabanteyaŋ,

war ga nga šennoo ka goy,

ka haŋajer šennoo se kaŋ a nʼa har.

21 Wa albarka daŋ Abadantaa se,

war kul kaŋ ti nga wongu-ize jamaa,

war kaŋ ti nga tamey, war kaŋ ga nga ibaayoo tee!

22 Abadantaa takahayey, war kul ma albarka daŋ a se

nongu kul kaŋ ra war goo nga hinoo cire.

Ay hundoo, albarka tee Abadantaa se!

104

Irkoy takahayey ma albarka daŋ a se

1 Ay hundoo, albarka tee Abadantaa se!

Abadantaa, ay Koyoo, nʼga hanse ka beeri,

beeray nda daržaa goo ni ga sanda bankaaray.

2 Nʼga annuura daŋ ni ga sanda darbay beeri,

nʼga beenaa daaru sanda kunta.

3 A ga nga hugu-izey cin sooraa ga harey boŋ*,

a ga duulawey tee nga torkaa,

hewoo fatawey no ma kʼa dira.

4 A ga hewey tee nga dontokey,

a ga nuune deenewey tee nga goykey.

5 A ga laboo gorandi nga asaasoo ra,

abada a si ɲuuti.

6 Nʼna haroo kʼa daabu sanda darbay,

harey goo tondi hondey boŋ.

7 Ni zahã i ga, i ga zuru,

ni jiŋjiŋyanoo jindoo gʼi zurandi.

8 Tondi hondey tun, goorey yee ganda†,

ka koy nongoo here kaŋ nʼnʼa kayandi i se.

9 Nʼna kanje daŋ kaŋ ga harey masi bisa,

hala i masi kaa ka laboo daabu.

10 Nʼga hari hundogoo haroo sanba goorey ra

kaŋ ga zuru tondi hondey game.

11 I ga ganjihoogawey kul haŋandi,

ganji farkawey ga ngi jawoo kaa.

12 Beenaa cirawey ga goro harey jere

ka hẽe tuuri fitawey ra.

13 A goo sooraa hugu-izey ra beene a ga tondi hondey haŋandi,

laboo ga too nda nga teegoyey hayey.

14 A ga suboo zayandi adabbawey se,

nda dumarey kaŋ adamizey gʼi beeri,

ka ŋaayan kaataray laboo ra,

15 nda alaneb hari moora kaŋ ga adamize binoo ɲaalandi,

a ga ndum nerandi nda jii,

nda ŋaayan kaŋ ga adamize binoo noo gaabi.

16 Abadantaa tuurey kungu,

maanaa Libaŋ gandaa sedere tuurey kaŋ a nʼi duma.

17 No din ra cirawey ga ngi tejey tee,

alwaaliyaa hugoo ti sipres tuuri.

18 Tondi hondu beerey manʼti kala ganjihanciney wane,

tondey ti tondoo-ntabawey tugudogoo.

19 A na handoo tee ka waatoo kaa cere ra,

waynaa ga nga kaŋyanoo waatoo bay.

20 Nda ni kate kubaa, cijinoo too

kaŋ ra hawsaa adabbawey kul ga ziilam-ziilam.

21 Ganjihayla soogey ga booro ngi hamoo bande,

i ga ngi ŋaahayaa ceeci Irkoy ga.

22 Waynaa fatta, i koy

i ga kani ngi tugudogey ra.

23 Adamize ga fatta ka koy nga goydogoo ra,

a ga cindi nga goydogoo ra hala alaasaroo ra.

24 Abadantaa, ni teegoyey ga boobo!

Nʼnʼi kul tee nda lakkal,

laboo ga too nda hayey kaŋ nʼnʼi tee.

25 Teekoo ne kaŋ ga beeri a ga hay nongu kul here,

haya hunante kaŋ si kabandi goo a ra,

adabba kaccu nda ibeeri.

26 No din ra harihiyey ga dira,

nda hari dragoŋoo kaŋ nʼnʼa tee hala ma hooray a bande.

27 I kul naataa sii kala ni ra

hala ma ngi noo ngi ŋaahayaa nga waatoo ra.

28 Nʼgʼa noo i se, i gʼa kuuna,

nʼga ni kaboo feeri, i ga kungu nda gomni.

29 Nʼna ni ndumoo bere i se, i ga hunbur,

nʼna ngi hunsaroo dii, i ga dere

ka willi laboo ra.

30 Nʼga ni hundoo sanba, i ga takandi,

nʼga laboo taagandi.

31 Yala Abadantaa daržaa ma bara hala abada!

Yala Abadantaa ma ɲaali nda nga teegoyey!

32 A ga laboo guna, laboo ga jijiri,

a ga tuku tondi hondey ga, i ga dullu.

33 Kullihinne ay ga huna, ay ga don Abadantaa se,

kullihinne ay ga bara, ay ga don ay Koyoo se.

34 Yala ay miileyanoo ma kan a se!

Agay, ay ga ɲaali nda Abadantaa.

35 Yala zunubantey ma dere ka hun laboo ga,

yala boro laaley masi yee koyne ka bara!

Ay hundoo, albarka tee Abadantaa se!

Aleluya!

105

Irkoy ga laadir

(Sorro 1–15: Taarikey 1na 16.8–22)

1 Wa Abadantaa saabu, war ma maaɲoo cee!

Wa nga teegoyey bayrandi jamawey ra!

2 Wa don a se, wa don kʼa saabu,

wa nga goy kayfantey kul har borey se!

3 Wa fooma nda nga maa henanantaa,

yala borey kaŋ ga Abadantaa ceeci biney ma ɲaali!

4 Wa Abadantaa nda nga gaaboo ceeci,

war ma nga ndumoo ceeci waati kul!

5 Wa hongu haya kayfantey kaŋ a nʼi tee,

nda nga kayfey nda nga miɲoo ciitey,

6 war kaŋ ti Ibirahima, nga tamoo hayroo,

war kaŋ ti Yakuba izey kaŋ a nʼi suuba!

7 Nga ti Abadantaa, ir Koyoo,

nga hantumey kaŋ kayandi goo laboo kul ga.

8 A ga hongu nga amaanaa waati kul,

yaamaroo kaŋ a nʼa noo alwadda zenber (1.000) se,

9 woo kaŋ a nʼa daŋ nga nda Ibirahima game,

nda žeeyanoo kaŋ a nʼa tee Isiyaka se.

10 A nʼa kayandi sanda ašariya Yakuba se,

kʼa tee amaana duumante Izirayel se.

11 A nee: «Ay ga kaa ka ni noo Kanaŋ gandaa

a ma tee war tuboo, a ma tee war wane*.»

12 Alwaatoo din, boro hinna kaccu no,

i si boobo, i goo yawtaray ra no din.

13 I ga yaara gandawey nda cere game,

ka hun ganda foo ra ka koy affoo ra.

14 Amma Irkoy mana naŋ boro kul mʼi šiita,

a citi kokoyyaŋ ga ngi maaganda.

15 A nee: «War masi tuku ay suubantey kaŋ yonandi ga,

war masi albasi tee agay annabey se!†»

16 A na heray cee gandaa ga,

a nʼi jaŋandi ŋaayan dumi kul.

17 A na aru sanba i jine:

Isufi neerandi sanda baɲɲa.

18 I na cewey daŋ gaalayaŋ ra,

i na jindoo daŋ guuruyaŋ ra,

19 hala waatoo kaŋ ra šennoo kaŋ Isufi nʼa har tee‡,

Abadantaa nʼa noo cimi.

20 Kokoyoo na yaamar noo kaŋ i mʼa naŋ,

jamawey jineboraa nʼa feeri.

21 A nʼa tee nga hugoo jineboraa,

kʼa tee nga hayey kul boŋkoynoo,

22 hala a ma nga goykaw beerey cawandi woo kaŋ a ga baa,

ka kokoyoo boro beerey noo lakkal.

23 Woo banda ga, Izirayel koy Misira.

Yakuba tee yaw Šam gandaa ra.

24 Irkoy hanse ka nga jamaa boobandi,

a nʼa noo gaabi ka bisa nga torrokey.

25 Woo banda ga, Irkoy na Misira borey biney barmay,

takaa kaŋ ra i konna Irkoy jamaa,

i na nga tamey zanba.

26 A na nga tamoo Musa sanba

nda Haruna kaŋ a nʼa suuba.

27 I na Irkoy tammaasawey tee i game,

ka kayfiyaŋ tee Šam gandaa ra.

28 A na kubay sanba, kubaa na nongoo dii,

i mana ture nga šennoo ga.

29 A na ngi harey bere kʼi tee kuri,

a na ngi hamiisawey wii.

30 Ngi gandaa too met nda kormoto

hala ngi kokoyey hugu-izey gundey ra.

31 A šelaŋ, hamniyaŋ kaŋ ga ɲama kaa,

ngi laboo kul tee ndeŋ.

32 A na gari tee i se ncirɲi,

ka nuune beeri tunandi ngi gandaa ra.

33 A na ngi alanebɲaŋey nda jeejayɲaŋey hasara,

ka ngi laboo tuurey kayri.

34 A šelaŋ, ndoowey kaa,

ndoo beeriyaŋ kaŋ si kabandi,

35 kaŋyaŋ na ngi gandaa suboo kul ŋaa,

i na ngi laboo dumari-izey ŋaa.

36 A na ngi gandaa gunde jinawey kul kar kʼi wii,

ngi gaaboo ize jina-jinawey.

37 A na nga jamaa kaataray nda nzorfu kaaray nda wura,

boro kul mana cindi banda ngi alkabiilawey ra.

38 Ngi fattaroo tee ɲaali Misira borey se,

zama i nka tee i se hunburay beeri.

39 A na duula daaru kʼi gum

nda nuune kʼi noo gaay cijin here.

40 I nʼa ŋaaray, a na jerfendayyaŋ sanba i se,

a nʼi kungandi nda beenaa ŋaahaya.

41 A na tondoo feeri, hari fatta,

a doori ka koy sanda isa saajey ra.

42 Zama a ga hongu nga šenni henanantaa,

a ga hongu nga tamoo Ibirahima§.

43 A na nga jamaa kaataray nda binekaanay,

borey kaŋ a nʼi suuba ɲaali kaatiyaŋ ra.

44 A nʼi noo dumiyaŋ gandawey,

i duu jamayaŋ faraa bagaa,

45 hala i ma nga hantumey dii,

de i ma gaabu nga ašariyawey ga.

Aleluya!

106

Ba nda Izirayel borey si laadir, Irkoy ga laadir

(Sorro 1, 47–48: Taarikey 1na 16.34–36)

1 Aleluya!

Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

zama nga borohennataraa si ben abada!

2 May no ma hin ka Abadantaa teegoy albarkantey deede,

ka nga saaburoo kul har?

3 Borey duu gomni kaŋ ga šerretaray dii,

kaŋyaŋ ga goy nda šerretaray waati kul!

4 Abadantaa, hongu agay

ni alhormaa ra ni jamaa se!

Ay faaba kʼay hallasi*,

5 hala ya dii borey kaŋ nʼnʼi suuba gomnoo,

ya yafarhã nda ni gandaa ɲaaloo,

ka fooma nda tuboo kaŋ ti ni wane!

6 Ir nda ir baabey duu zunubu,

ir na laybu tee, ir na goy futu tee.

7 Ir baabey mana lakkal daŋ ni teegoy kayfantey se Misira,

i mana hongu hayey kul kaŋ nʼnʼi tee ni borohennataraa ra,

i tee turante teekoo jere, Kakaarey teekoo do.

8 Amma a nʼi hallasi nga maaɲoo maaganda se,

hala nga ma nga hinoo cebe.

9 A zahã Kakaarey teekoo ga, a kogu,

a nʼi ka dira ka bisa nda hari guusey sanda saaji ra.

10 A nʼi hallasi kʼi kaa borey kaŋ ga konna ey kabey ra,

a nʼi hoobu kʼi kaa iberoo kaboo ra.

11 Haroo daaba ngi torrokey ga,

ba boro foo mana cindi i ra.

12 Woo ga, i naanay Irkoy šenney,

i don a se kʼa saabu.

13 Amma i cahã ka dirɲa nga teegoyey,

i mana batu ka dii woo kaŋ Irkoy ga baa ngi mʼa tee.

14 Saajoo ra, i na haya boobo boonay,

saaji biboo ra i na Irkoy sii.

15 A nʼi noo hayaa kaŋ i nʼa wiri,

woo banda ga, a na wirci laala kʼi kar.

16 Kaloo ra i canse Musa ga

nda Haruna ga kaŋ ti Abadantaa boro henanantaa.

17 Laboo feeri ka Dataŋ gon,

a na Abiram jamaa daabu.

18 Nuune na ngi jamaa ton,

nuune deene na boro futawey ton.

19 I na yagaw foo tee Horeb tondi hondoo ra,

i na guuru mennandi kʼa tee tooru ka sujudu a se.

20 I na ngi daržaa kaŋ ti Irkoy barmay

nda haw kaŋ ga subu ŋaa biyoo.

21 I dirɲa Irkoy, ngi Hallasikaa

kaŋ na haya beeriyaŋ tee Misira,

22 ka teegoy kayfanteyaŋ tee Šam gandaa ra,

nda teegoy hunburanteyaŋ Kakaarey teekoo jere.

23 A nee kaŋ nga gʼi halaci,

nda manʼti Musa kaŋ ti boraa kaŋ a nʼa suuba

kaŋ huru nga nda ey game

ka nga futuroo kaa ka halaciroo ganji.

24 I wanji ganda hennaa ga,

i mana naanay nga šennoo.

25 I ŋuunuŋuunu ngi hukkumey cire,

i mana haŋajer Abadantaa šennoo se.

26 A na nga kaboo zinji-zinji i ga

kʼi kaŋandi saajoo ra,

27 ka ngi hayroo kaŋandi dumey ra,

kʼi say gandawey kul ra.

28 I na Bal kaŋ ti Pewor koyoo gana

i na sargarey ŋaa kaŋ i nʼi kaa bukawey se.

29 I nʼa futandi nda ngi goyey,

bone kaŋ i boŋ.

30 Pinehas tun, a na misoo hanse,

bonaa ben.

31 Goyoo kabandi a se šerretaray,

zaman ka kaa zaman hala abada.

32 I na Irkoy futandi Meriba haroo jeroo ga,

ngi sabbu se woo kate Musa ga ifutu:

33 i ture nga hundoo ga,

woo ka kate a ma šenniyaŋ har kaŋ si harandi.

34 I mana jamawey halaci

kaŋ Abadantaa nʼi har i se.

35 I birji gandawey ra,

i na gandawey teegoyey denden.

36 I na gandawey toorey gana,

toorey tee i se kumsay.

37 I na ngi izʼarey nda ngi ize woyey

kaa sargari ziney se.

38 I na borey kaŋ ga taali sii kurey mun,

ngi izʼarey nda ngi ize woyey kurey

kaŋ i nʼi kaa sargari Kanaŋ gandaa toorey se.

Ngi kuri munyanoo na gandaa žiibandi.

39 I na ngi teegoyey ka ngi boŋ žiibandi,

i na izefututaray† tee ngi goyey maaganda.

40 Abadantaa futu nga jamaa ga,

a konna nga tuboo.

41 A nʼi kaŋandi gandawey kabey ra,

borey kaŋ ga konna ey hinoo goo i boŋ.

42 Ngi iberey nʼi torro,

i dii kaynandiyan kabey ra.

43 Cee boobo Abadantaa gʼi feeri,

amma i si hongu kala tureyan,

i tibi ngi laybey ra.

44 A dii ngi binemaraa

waatoo kaŋ a maa ngi wurroo.

45 Ngi sabbu se a hongu nga amaanaa,

a ga hanse ka boori hala nongu kaŋ ra

a tun woo kaŋ a nʼa kayandi ga.

46 A na ngi tamallaa daŋ

borey kul biney ra kaŋ koy nda ey tamtaraa ra.

47 Abadantaa, ir Koyoo, ir hallasi!

Ir marga ka hun gandawey kabey ra

hala ir ma duu ka ni maa henanantaa saabu,

ka fooma nda ni saabuyanoo.

48 Albarka ma bara Abadantaa, Izirayel Koyoo se,

za abada hala abada!

Jamaa kul ma nee: «Amin! Aleluya!»

107

CITAABU GUWANTOO

(Zabur 107—150)

Albarka ma bara Irkoy se kaŋ ti feerikaa

1 Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

zama nga borohennataraa si ben abada.

2 Yala borey kaŋ Abadantaa nʼi feeri mʼa har,

wey kaŋ a nʼi feeri kʼi kaa torrokaa kaboo ra,

3 a nʼi marga ka hun gandawey ra,

waynahunay nda waynakaŋay, hawsa nda gurma!

4 I ga windi-windi saajoo ra, labu kogaa ra,

i mana duu fondo ka koy koyra ra ka goro a ra.

5 Heray nda jaw duu ey,

biney hun.

6 Ngi binemaraa ra i kaati ka Abadantaa cee,

a nʼi feeri ka hun ngi gurzugawey ra.

7 A nʼi ka koy fondo šerrante bande

hala i ma koy goro koyra ra.

8 I ma Abadantaa šifa nga borohennataraa

nda teegoy kayfantey kaŋ a gʼi tee adamizey se maaganda.

9 Zama boraa kaŋ kormollaa kogu, a na nga jawoo kaa,

heraykoynoo a nʼa noo hennayaŋ kaŋ ga wasa a se.

10 Borey kaŋ ga goro kubaa nda buuyan biyoo ra,

tee kasa-ize binemarayyan nda guurey se

11 zama i nka ture Irkoy meešenney ga,

zama i nka Koy Jerantaa hoyraa kaynandi.

12 A na farayan zumandi i ga ka biney zumandi,

i kati ka kaŋ, i mana duu faabakaw.

13 Ngi binemaraa ra i kaati ka Abadantaa cee,

a nʼi hallasi ka hun gurzugawey ra.

14 A nʼi fattandi ka hun kubaa nda buuyan biyoo ra,

a na ngi šešerey dunbu.

15 I ma Abadantaa šifa nga borohennataraa

nda teegoy kayfantey kaŋ a gʼi tee adamizey se maaganda.

16 Zama a na alhan ganbuyaŋ say,

a na guuru kufalyaŋ kayri.

17 Boroyaŋ i ra, saamataray nʼi ka ture,

ngi laybey na bone kaŋandi i boŋ.

18 Biney hun ŋaayan kul se,

i too buuyan mee ga.

19 Ngi binemaraa ra i kaati ka Abadantaa cee,

a nʼi hallasi ka hun gurzugawey ra.

20 A na nga meešennoo sanba kʼi duubaanandi,

a nʼi kaa ngi saarawey guusey ra.

21 I ma Abadantaa šifa nga borohennataraa

nda teegoy kayfantey kaŋ a gʼi tee adamizey se maaganda.

22 I ma albarka daŋyan sargari kaa,

i ma nga teegoyey deede nda ɲaali kaatiyaŋ.

23 Borey kaŋ ga naaru harihii beeriyaŋ ra teekoo boŋ

ka maamala hari beerey boŋ,

24 borey din dii Abadantaa teegoyey

nda nga teegoy kayfantey hari guusaa ra.

25 A šelaŋ de a na hew beeri tunandi

kaŋ na bondawey tunandi.

26 Hiyey ga žigi ka koy beene,

i ga zunbu ka koy hari guusey ra,

i goo farrati ra.

27 I binini, i ga tatanji sanda boro kaŋ sakkar,

dabari kul dere i se.

28 Ngi binemaraa ra i kaati ka Abadantaa cee,

a nʼi kaa ngi gurzugawey ra.

29 A na hew beeroo kayandi,

bondawey kay.

30 A kan i se kaŋ hewoo kay,

a nʼi ka koy hii kaydogoo kaŋ ga kan i se ra.

31 I ma Abadantaa šifa nga borohennataraa

nda teegoy kayfantey kaŋ a gʼi tee adamizey se maaganda.

32 I ma maaɲoo jer jamaa margaroo ra,

i mʼa saabu boro beerey margaroo ra.

33 A ga isawey bere kʼi tee saaji

a ga hari hundogey bere kʼi tee labu kogo,

34 ka labu hennaa tee labu ciiri-ciirante

borey kaŋ goo a ra laalaroo maaganda.

35 A na saajoo bere kʼa tee hari kaydoo

ka labu kogaa bere kʼa tee hari hundoo,

36 a na heraykoyney gorandi a ra.

I na koyra sinji ka goro a ra.

37 I na faariyaŋ tee ka alaneb duma

kaŋyaŋ na ize hay.

38 A na albarka daŋ i ra, i hanse ka boobo,

a mana naŋ haya ma hun ngi adabbawey ra.

39 Affooyaŋ hinnaa kacca, i golbi

kankami, nda bone, nda farayan sabbu se.

40 Woo se a na kaynayan daŋ boŋkoyney ga,

a nʼi ka windi-windi saaji ra kaŋ sii nda fattadoo.

41 A ga talkaa kaa nga farayanoo ra,

ka nga alaayan beerey boobandi sanda alman kur.

42 Boro šerrantey ga dii a, de i ga ɲaali,

amma haya kul kaŋ si šerre miɲoo ga daabandi.

43 Boro kaŋ goo nda lakkal ma hayey wey kul daŋ assal,

a ma faham Abadantaa borohennataraa se.

108

Irkoy no ma nga borey noo hinay

1 Dooni. Woo ti Dawda zabur foo.

(Zaburey 57.8–12)

2 Ya Irkoy, ay binoo kanandi.

Darža no ya ne ya don ka ni saabu nda zaburyaŋ.

3 Tun, kurboo, tun, kuntijoo!

Ay ga alfazaroo tunandi.

4 Abadantaa, ay ga albarka daŋ ma ne jamawey ra,

ay ga don ma ne gandawey ra.

5 Zama ni borohennataraa ga jer ka bisa beenaa,

de ni laadirtaraa ga too hala duulawey do.

6 Ya Irkoy, ni boŋ jer beenaa se beene!

De ni daržaa ma bara laboo kul boŋ beene!

(Zaburey 60.7–14)

7 Ir hallasi nda ni kabe gumaa

hala ni baakey ma hun kabe ra, ay zaabi!

8 Irkoy goo nga nongu henanantaa ra, a šelaŋ ka nee:

«Ay ga zaame. Ay ga Šekem koyraa zamna,

ay ga Sukot gooroo neeši.

9 Agay wane Galad gandaa, agay wane Manase gandaa,

Efrayim gandaa ti ay guuru fuulaa,

Žuda gandaa ti ay boŋkoynitaray goboo.

10 Mowab gandaa ti canbu beeroo kaŋ ra ay ga ɲumay,

Edom gandaa ga ay gʼay taami calaa warra.

Filisti gandaa ga ay ga wongu wurru tee.»

11 May no ma koy nda agay koyra gaabantaa ra? May no mʼay ka koy hala Edom?

12 Ya Irkoy, manʼti ni no kʼir fur wala?

Ya Irkoy, manʼti ni no ka si yee ka koy ir bande wongu ra wala?

13 Ir faaba kʼir kaa ir torrokey kabey ra!

Zama adamize faabaa sii nda alfayda.

14 Irkoy bande ir ga haya beeriyaŋ tee,

nga no mʼir torrokey motti.

109

Irkoy no ma dukuri kaa

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

Irkoy, ni kaŋ ay ga ni saabu, masi dangay!

2 Zama mee laaley nda mee zanbantey feeri ay ga,

i ga šelaŋ ay ga ka taari.

3 I gʼay kuubi kʼay bere nda konnaray šenniyaŋ,

i gʼay wongu bila addalil.

4 Ba kaŋ ay ga bagʼey, i gʼay gandu,

ka gar ay goo ma Irkoy ŋaaray.

5 I ga ihenna bana ya ne nda ifutu,

kʼay bajoo bana nda konnaray.

6 A kaŋandi boro futu kaboo ra

nkuway ma kay kabe gumaa ga!

7 Nda i gʼa ciiti, a ma zukandi,

yala nga ŋaarayroo ma bere ka tee zunubu!

8 Yala nga aloomuroo ma kacca,

goyoo kaŋ a gʼa tee ra, boro tana ma yee dogoo ra!

9 Yala nga izey ma tee alyatimyaŋ,

wandoo ma tee woy kaŋ kurɲoo buu!

10 Yala nga izey ma tee

yaara-yaarakawyaŋ, i ma fatta ngi hugu kayraa ra ka koy gariibu,

11 Yala garawkoyni ma gum nga kabehayaa kul ga,

yala yaw ma nga goyoo albahaa ŋaa!

12 Yala boro kul masi borohennataray cebe a se,

yala boro kul masi alhormo tee nga alyatimey se!

13 Yala nga hayroo ma halaci,

de nga maaɲoo ma tuusandi ka hun zamanoo kaŋ ga kaa ra!

14 Yala ngi baabey layboo ma hongandi Abadantaa jine,

de yala ɲaŋoo zunuboo masi tuusandi!

15 Yala waati kul layboo nda zunuboo ma bara Abadantaa jine,

Irkoy ma maaɲey derandi ka hun laboo ga,

16 zama aroo woo mana bay ka goy nda borohennataray,

zama a na talkaa, nda alfukaaroo torro,

nda boraa kaŋ binoo hasara hala nongu kaŋ ra a nʼi wii.

17 Dangayan ga kan a se, yala dangaa ma kaŋ a ga!

A si baa albarka gaarayan boro se, yala albarka gaarayan ma mooru a!

18 Danga ma tee a se sanda burmusu,

dangaroo ma huru a ra sanda hari,

sanda jii kaŋ goo nga birey ra.

19 Yala a ma tee a se darbay kaŋ goo jindoo ra,

sanda gamahaw kaŋ goo a ga waati kul.

20 Woo ti bagaa kaŋ nda Abadantaa ga agay nkuwawey bana,

nda borey kaŋ ga ifutu har ay ga!

21 Amma ni, Abadantaa, ay Koyoo,

goy henna tee ya ne ni maaɲoo sabbu se,

zama ni borohennataraa ga boori, ay hallasi!

22 Zama agay, talka ti agay, alfukaaru ti agay,

ay binoo hasara ay gundoo ra.

23 Ay ga koy sanda bii kaŋ kaŋ ka daaru ka koy,

i gʼay kokobu sanda ndoo.

24 Ay kanjey ga jijiri meehaw maaganda se,

ay gaahamoo ɲom farayan se.

25 Ay tee i se haarayhaya,

nda i nʼay guna i ga ngi boŋey zinji-zinji.

26 Abadantaa, ay Koyoo, ay faaba,

ay hallasi nda ni borohennataraa!

27 Yala i ma bay kaŋ ni kaboo no,

kaŋ ni, Abadantaa ka woo tee!

28 Ngi, i ga danga, amma ni, nʼga albarka daŋ.

Nda i tun, i ga haw,

agay, ni tamoo, ay ga ɲaali.

29 Yala agay iberey ma daabu nda kaynandiyan,

ngi haawoo mʼi daabu sanda burmusu!

30 Ay gʼay jindoo jer ka hanse ka Abadantaa saabu,

ay gʼa šifa jama ra,

31 zama a ga kay talkaa kabe gumaa ga

kʼa hallasi borey ra kaŋ gʼa ciiti.

110

Kokoy sargari juwalkaw

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa ka šelaŋ ay Koyoo se ka nee:

«Goro ay kabe gumaa here,

hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee ni cee-jisidogoo.»

2 Abadantaa ga ni hinoo gaaboo tonton,

kʼa dii za Siyoŋ koyraa ra.

Ma ni hinoo gorandi ni iberey game!

3 Han kaŋ ni tun ka ni iberey wongu,

de ni jamaa soolu hanoo din se,

wongu-ize soogey ga kaa ni do henanyan ra

sanda subbaahi biyaa harandaŋoo.

4 Abadantaa nka žee, a si nimsi.

Sargari juwalkaw ti ni hala abada,

sanda Melšizedek takaa.

5 Ay Koyoo kaŋ goo ni kaŋ ti Abadantaa kabe gumaa ga,

ga kokoyyaŋ motti nga futuroo hane.

6 A ga ciiti tunandi gandawey ra,

nongoo kul ti bukawyaŋ,

a ga ganda beeri boŋkoynoo motti.

7 Kaŋ a ga koy, a ga haŋ gooroo haroo ra,

woo se a ga nga boŋoo jer.

111

Abadantaa hunburaa ti lakkal šintinoo

1 Aleluya!

Ay ga Abadantaa šifa nda ay binoo kul,

boro šerrantey nda jamaa margaroo ra.

2 Abadantaa teegoyey ga beeri,

borey kaŋ se i ga kan gʼi ceeci.

3 Nga teegoyoo ga nga daržaa nda nga annuuraa cebe,

nga šerretaraa ga cindi abada.

4 A na taka tee borey ma hongu nga kayfey,

Abadantaa ga alhormo tee, a ga tamalla.

5 A na ŋaayan noo borey se kaŋ ga hunbur a,

a ga hongu nga amaanaa hala abada.

6 A na nga teegoyey ka nga hinoo cebe nga jamaa se,

kʼi noo gandawey sanda tubu.

7 Nga kabe teegoyey ga laadir i ga šerre.

Naanay goo hayey kul ga kaŋ a nʼi har,

8 waati kul, abada i si tun,

i teendi nda laadirtaray nda šerretaray.

9 A na nga jamaa feeri,

a na nga amaanaa gorandi hala abada.

Nga maaɲoo ga henan, a ga hunburandi.

10 Ka hunbur Abadantaa ti lakkal šintinoo,

boro kaŋ ga nga yaamarey dii ga duu lakkal henna.

Nga saaburoo ga bara hala abada.

112

Albarka goo Abadantaa hunburkaw ga

1 Aleluya!

Boraa duu gomni kaŋ ga hunbur Abadantaa,

kaŋ nga yaamarey ga kan a se.

2 Nga hayroo ga tee boro kayante gandaa ra,

zama boro šerrante hayroo ga duu albarka.

3 Alman nda haya henna goo nga hugoo ra,

nga šerretaraa ga cindi hala abada.

4 Gaay ga fatta kubaa ra boro šerrantey se

kaŋyaŋ ga alhormo tee, i ga tamalla, i ga šerre.

5 A ga boori boro ma alhormo tee, a ma garaw boro se,

a ma nga almušakkawey tee ka sawa nda cimoo.

6 Zama a si tatanji abada.

Boro ga hongu boro šerrante waati kul.

7 A si hunbur alhabar futu,

binoo ga kani, nga naanaa goo Abadantaa ra.

8 Binoo ga kani dabay, a si hunbur,

nga nkuwawey ga kaa ka tee a se gunahaya.

9 Boro kaŋ ga talkey noo ka gomni doori i boŋ,

nga šerretaraa ga cindi hala abada.

Nga gaaboo ga tonton nda darža.

10 Boro futu ga dii a, a si kan a se,

a ga hiɲey kaama, a ga halaci.

Boro futu ibaayoo ga dere.

113

Abadantaa cine sii

1 Aleluya!

Abadantaa tamey, wʼa saabu,

wa Abadantaa maaɲoo saabu!

2 Albarka ma bara Abadantaa maaɲoo ga

za sohõ da hala abada!

3 Waynaa fattaroo ga hala ka koy nga kaŋyanoo ga,

yala Abadantaa maaɲoo ma saabandi!

4 Abadantaa goo dumey kul boŋ beene,

nga daržaa goo beenaa se beene.

5 May no ma hima Abadantaa, ir Koyoo?

A si goro kala beene beene.

6 A ga gunguma ka

beenaa nda laboo guna.

7 A ga yalaafantaa kaa kusaa ra,

a ga talkaa kaa žiiboo ra,

8 kʼi gorandi boŋkoyney bande,

nga jamaa boŋkoyney bande.

9 A ga woy gunoo noo alaayan,

sanda ɲaa kaŋ ga ɲaali nga izey game.

Aleluya!

114

Waatoo kaŋ Izirayel borey fatta Misira

1 Waatoo kaŋ Izirayel borey fatta Misira,

waatoo kaŋ Yakuba hugoo borey fatta meeberawey game,

2 Žuda tee nga nongu henanantaa,

Izirayel tee nga kokoytaraa.

3 Teekoo dii a, a zuru,

Žurdeŋ isaa yee banda.

4 Tondi hondey ga sar-sar sanda gaaruyaŋ,

hondey ga sar-sar sanda alman buuna.

5 Macin ka duu ni, teekoo, kaŋ se ni zuru?

Macin ka duu ni, Žurdeŋ isaa, kaŋ se ni yee banda?

6 Tondi hondey, macin ka duu war kaŋ se

war ga sar-sar sanda gaaruyaŋ?

Hondey, macin ka duu war kaŋ se

war ga sar-sar sanda alman buuna?

7 Laboo, jijiri ir Koyoo jine!

Laboo, jijiri Yakuba Koyoo jine

8 kaŋ ga tondidoo bere kʼa tee hari kaydoo,

ka tondi tee hari dandidoo.

115

Albarka ti Irkoy hinne wane

1 Manʼti ir maaɲoo ga, Abadantaa, manʼti ir maaɲoo ga,

amma ni maaɲoo ga daržaa ma bara

ni borohennataraa nda ni laadirtaraa maaganda!

2 Macin se gandawey ga nee:

«Man ngi Koyoo?»

3 Ir Koyoo goo beenaa ra,

a ga haya kul tee kaŋ kan a se.

4 Ngi toorey manʼti kala nzorfu kaaray nda wura,

adamize kabe teegoy no.

5 I goo nda mee, amma i si hin ka šelaŋ,

i goo nda moo, amma i si hin ka dii,

6 i goo nda haŋa, amma i si hin ka maa,

i goo nda niine, amma i si hin ka maa haya hew.

7 I goo nda kabe, amma si hin ka tuku haya ga,

i goo nda cee, amma i si hin ka dira,

ba ŋuunuŋuunu si hun kormollawey ra.

8 Ngi nda borey kaŋ nʼi tee,

nda borey kul kaŋ ga naanay ey ga hima.

9 Izirayel, ni naanaa daŋ Abadantaa ra!

Nga ti ngi faabakaa nda ngi koraa.

10 Haruna hugoo borey, wa war naanaa daŋ Abadantaa ra!

Nga ti ngi faabakaa nda ngi koraa.

11 War kaŋ ga hunbur Abadantaa, wa war naanaa daŋ Abadantaa ra!

Nga ti ngi faabakaa nda ngi koraa.

12 Abadantaa ga hongu ir, a ga albarka daŋ,

a ga albarka daŋ Izirayel hugoo borey ra,

a ga albarka daŋ Haruna hugoo borey ra,

13 a ga albarka daŋ borey ra kaŋ ga hunbur Abadantaa,

ikaccu nda ibeeri.

14 Abadantaa ga war boobandi,

war nda war izey.

15 Abadantaa na albarka daŋ war ra,

nga kaŋ na beenaa nda laboo tee.

16 Beenaa manʼti kala Abadantaa beenaa,

amma a na laboo noo adamizey se.

17 Manʼti bukawey no ma Abadantaa saabu,

borey mo kaŋ koy alaahara sʼa saabu.

18 Amma ir, ir ga albarka daŋ Abadantaa se

za sohõ da hala abada.

Aleluya!

116

Abadantaa ga maa ay jindoo

1 Ay ga baa Abadantaa,

zama a ga maa ay suurandiyanoo se.

2 A na nga haŋaa gaaru ya ne,

ay gʼa cee ay hunaroo kul ra.

3 Buuyan karfey didiji ay ga,

alaahara alhuzunoo nʼay dii,

ay dii zarabi nda binemarayyan.

4 Woo ga, ay na Abadantaa maaɲoo cee ka nee:

«Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa, mʼay hundoo hallasi!»

5 Abadantaa ga hinna, a ga šerre,

ir Koyoo ga tamalla.

6 Abadantaa ga boŋbiyey lakkal,

ay sahãa ben, a nʼay hallasi.

7 Ay hundoo, willi ni hunanzamoo ra,

zama Abadantaa na gomni tee ma ne.

8 Zama nʼnʼay hundoo hallasi buuyan ra,

nʼnʼay moɲey hallasi mundi ra,

nʼnʼay cewey hallasi katiyan ra.

9 Ay ga dira Abadantaa jine

hundikoyney laboo ga.

10 Ya nka naanay, woo se ay šelaŋ.

Agay, ay hanse ka zarabi.

11 Ay cahãyanoo ra, ay nee:

«Adamize kul ti taariharkaw.»

12 Taka foo nda ay ga Abadantaa bana

haya henney kul kaŋ a nʼi tee ya ne?

13 Ay ga hallasiroo potoo jer

ka Abadantaa maaɲoo cee.

14 Ay ga meefurey kaŋ ay nʼi zaa Abadantaa se kaa,

nga jamaa kul jine.

15 Abadantaa ganakey buuroo goo nda alkadar a do.

16 Ay gʼa wiri ni ga, Abadantaa!

Agay ti ni tamoo,

ni tamoo, ni koŋŋaa izʼaroo.

Nʼna karfey feeri kʼi kaa ay ga.

17 Ay ga albarka daŋyan sargari kaa ma ne,

ay ga Abadantaa maaɲoo cee.

18 Ay ga meefurey kaŋ ay nʼi zaa Abadantaa se kaa,

nga jamaa kul jine,

19 Abadantaa hugoo batumawey ra,

Žerizalem, ni game!

Aleluya!

117

Boro kul ma Abadantaa saabu

1 Gandawey borey kul, wa Abadantaa saabu!

Jamawey kul, wʼa šifa!

2 Zama nga borohennataraa ir here ga beeri,

de mo Abadantaa laadirtaraa si ben abada.

Aleluya!

118

Albarka daŋyan dooni

1 Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

zama nga borohennataraa si ben abada!

2 Yala Izirayel ma nee:

«Nga borohennataraa si ben abada!»

3 Yala Haruna hugoo borey ma nee:

«Nga borohennataraa si ben abada!»

4 Yala borey kaŋ ga hunbur Abadantaa ma nee:

«Nga borohennataraa si ben abada!»

5 Binehasaraw ra, ay na Abadantaa cee,

a nʼay zaabi, a nʼay feeri.

6 Abadantaa goo ay bande, ay si hunbur,

macin no boro ga hin kʼa tee ya ne?

7 Abadantaa goo ay bande, nga ti ay faabakaa,

borey kaŋ ga konna agay ga kaa ka tee ya ne gunahaya.

8 Boro ma nga boŋ talfi Abadantaa ga

baa a se a ma nga naanaa daŋ adamize ra.

9 Boro ma nga boŋ talfi Abadantaa ga

baa a se a ma nga naanaa daŋ boŋkoyney ra.

10 Gandawey kul nʼay kuubi kʼay bere,

Abadantaa maaɲoo albarkaa ra ay nʼi dunbu-dunbu.

11 I nʼay kuubi kʼay bere, i goo ay kuubi-ka-beraa ra,

Abadantaa maaɲoo albarkaa ra ay nʼi dunbu-dunbu.

12 I nʼay kuubi kʼay bere sanda ayuuhamniyaŋ,

i buu sanda karji nuune,

Abadantaa maaɲoo albarkaa ra ay nʼi dunbu-dunbu.

13 Nʼnʼay tuti nda gaabi hala mʼay kaŋandi,

amma Abadantaa nʼay faaba.

14 Abadantaa ti ay gaaboo nda ay doonoo addaliloo

A tee ya ne hallasiyan.

15 Ɲaali nda hallasi kaati ga tun šerrantey hugey ra,

Abadantaa kabe gumaa ga haya beeriyaŋ tee.

16 Abadantaa kabe gumaa jerandi!

Abadantaa kabe gumaa ga haya beeriyaŋ tee.

17 Ay si buu, ay ga huna,

ay ga Abadantaa teegoyey deede.

18 Abadantaa hanse kʼay aladabu,

amma a manʼay taŋ buuyan se.

19 Wa šerretaray hugoo miɲey feeri ya ne,

ay ga huru nda miɲey ka Abadantaa šifa.

20 Abadantaa hugoo miɲoo ne,

nga nda šerrantey ga huru.

21 Ay ga ni šifa, zama nʼnʼay zaabi,

ni tee ya ne hallasiyan.

22 Tondoo kaŋ cinakey nʼa fur,

nga no ka tee hugoo kanjoo tondoo.

23 Abadantaa ka woo tee,

alaabiina no ir moɲey cire!

24 Woo ti zaaroo kaŋ Abadantaa nʼa tee.

Ir ma yafarhã ka ɲaali a ra!

25 Ir gʼa wiri ni ga, Abadantaa, ir hallasi!

Ir gʼa wiri ni ga, Abadantaa, naŋ ir ma zaame!

26 Albarka ma bara boraa se

kaŋ ga kaa Abadantaa maaɲoo ga!

Ir goo Abadantaa hugoo ra ka albarka gaara war se.

27 Abadantaa ti Irkoy, a nʼir noo gaay.

Wa fitayaŋ haw ka jingaroo hooraa tee,

ka koy hala sargari tonadogoo hilley ga!

28 Ni ti ay Koyoo, ay ga ni šifa,

ay Koyoo, ay ga ni beerandi.

29 Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

zama nga borohennataraa si ben abada!

119

Abadantaa ašariyaa ga henan

1 Borey duu gomni kaŋ ga dira henanyan ra,

wey kaŋ ga dira Abadantaa ašariyaa bande.

2 Borey duu gomni kaŋ ga nga seedetarawey dii,

i gʼa ceeci nda ngi biney kul.

3 Hakiika, i si šerretaray jaŋay tee,

i ga hanga nga fondawey.

4 Nʼna ni hayey gorandi kaŋ nʼnʼi har

hala boro mʼi gana nda anniya.

5 Yala ay fondawey ma tabati,

hala ya ni hantumey dii.

6 Woo ga, ay si haw,

nda ay ga lakkal daŋ ni yaamarey kul se.

7 Ay ga ni šifa nda bine šerrante,

ka ni šerretaraa hantumey kaŋ kayandi caw.

8 Ay ga baa ya ni hantumey dii,

masʼay yala ba kayna!

9 Taka foo nda soogo ga nga dira takaa henanandi?

Kala a ma dira ka sawa nda ni meešennoo.

10 Ay ga ni ceeci nda ay binoo kul,

masi naŋ ya dere ka mooru ni yaamarey!

11 Ay ga ni meešennoo jisi ay binoo ra

hala ya si duu ka zunubu tee ni ga.

12 Albarka ma bara ma ne, Abadantaa!

Ay cawandi ni hantumey!

13 Ay miɲoo ga hantumey kul kaŋ kayandi deede

kaŋ ni miɲoo nʼi har.

14 Ɲaali nda ay ga dira ni seedetarawey bande,

ni mma nee kaŋ alman beeri bara ya ne.

15 Ay ga miile hayey kaŋ nʼnʼi har ga,

ka lakkal daŋ ni fondawey se.

16 Ni hantumey ti ay ɲaaloo,

ay si dirɲa ni meešennoo.

17 Haya henna tee ya ne, agay, ni tamoo

hala ya duu ka huna,

de ya duu ka ni meešennoo dii!

18 Ay moɲey feeri

hala ya haya kayfantey honnay kaŋ goo ni ašariyaa ra!

19 Ay manʼti kala yaw laboo ga,

masi ni yaamarey tugu ya ne.

20 Boonay no mʼay kankam

ka koy ni hantumey kaŋ kayandi here.

21 Nʼga kašeta boro hundi beerey ga, laali hayayaŋ no,

kaŋ mooru ni yaamarey.

22 Haawi nda kaynayan zaa ay boŋ,

zama ay ga ni seedetarawey dii.

23 Ba nda boŋkoyniyaŋ goro ka hawandifutay ay ga,

agay, ni tamoo, ay ga miile ni hantumey ga.

24 Ni seedetarawey, ngi ti ay ɲaaloo,

ngi ti ay hoyraykey.

25 Ay hundoo denji laboo ga,

ay hunandi ka sawa nda ni šennoo!

26 Ay nʼay dira takawey deede ma ne, nʼnʼay zaabi.

Ay cawandi ni hantumey!

27 Ay fahamandi hayey kaŋ nʼnʼi har maanaa,

ay ga miile ni teegoy kayfantey ga.

28 Ay hundoo ga hẽe nda binehẽenay,

ay tunandi ka sawa nda ni meešennoo!

29 Ay moorandi taari fondo,

alhormo tee ya ne ka ni ašariyaa bayrandi ya ne!

30 Ay na laadirtaray fondaa suuba,

ay ga dira ka sawa nda ni hantumey kaŋ kayandi.

31 Ay ga hawa ni seedetarawey ga.

Abadantaa, masi naŋ ya haw!

32 Ay ga zuru ni yaamarey fondaa bande,

zama nʼnʼay lakkaloo feeri.

33 Abadantaa, ay cawandi ya dira ni hantumey bande,

de ay gʼi dii hala benantaa ga.

34 Ay noo lakkal,

ay ga ni ašariyaa gana,

de ay gʼa dii nda ay binoo kul.

35 Ay dirandi ni yaamarey fondaa bande,

zama fondaa din ti ay ɲaaloo.

36 Ay binoo hangandi ni seedetarawey bande,

a masi hanga alman bande.

37 Ay moɲey kaa haya yaadawey gunayanoo ga,

ay hunandi ni fondaa ga!

38 Ni šennoo kaŋ ga boro cawandi ni hunburaa

tabatandi ay ra, agay, ni tamoo.

39 Ay moorandi kaynandoo kaŋ gʼay hunburandi,

zama ni hantumey kaŋ kayandi ga boori.

40 Nga ne, ay ga hayey boonay kaŋ nʼnʼi har,

ay hunandi ni šerretaraa ra!

41 Abadantaa, yala ni borohennataraa ma kaa hala ay do,

ni hallasiroo ma kaa ay do nda takaa kaŋ nʼnʼa har!

42 Woo ra ay ga hin ka boraa zaabi kaŋ gʼay kaynandi,

zama ni meešennoo ga ay ga felle.

43 Masi cimoo šennoo hoobu kʼa kaa ay miɲoo ra,

zama ay ga tammahã ni hantumey kaŋ kayandi ga.

44 Ay ga duumi ka ni ašariyaa dii

waati kul hala abada.

45 Ay ga dira feeriyan ra,

zama ay ga hayey ceeci kaŋ nʼnʼi har.

46 Ay ga ni seedetarawey har kokoyey jine,

ay si haw.

47 Ni yaamarey ti ay ɲaaloo,

ay ga bagʼey.

48 Ay gʼay kabey jer ni yaamarey se, ay ga bagʼey,

ay ga miile ni hantumey ga.

49 Hongu šennoo kaŋ nʼnʼa har agay, ni tamoo se,

šennoo kaŋ ga nʼnʼay tammahãndi.

50 Ay zaraboo ra, nga ti ay bineyaynandiroo,

ni meešennoo nʼay hunandi.

51 Boro foomanteyaŋ hanse kʼay fude,

ay si šiiri ni ašariyaa se.

52 Abadantaa, ay ga honga ni cee jinaa hantumey kaŋ kayandi,

ay ga duu bineyaynandiyan.

53 Ay hanse ka dukur boro laaley maaganda

kaŋyaŋ ga ni ašariyaa naŋ.

54 Hugoo kaŋ ra ay ga yawzunbay

nga ra ay ga ni hantumey ka dooni dunbu.

55 Cijinoo ra ay ga hongu ni maaɲoo, Abadantaa,

ay ga ni ašariyaa dii.

56 Woo ti haya kaŋ ay gʼa tee,

zama ay ga hayey dii kaŋ nʼnʼi har.

57 Abadantaa, ay gʼa har,

ay bagaa manʼti kala ya ni meešenney dii.

58 Ay goo ma ni alhormaa ceeci nda ay binoo kul,

hinna ya ne ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har.

59 Ay miile ay hunaroo ga,

kʼay dira takaa willi kate ni seedetarawey do.

60 Ay ga cahã, ay si yay

ka ni yaamarey dii.

61 Boro laaley karfey nʼay kuubi kʼay bere,

ay si dirɲa ni ašariyaa.

62 Cijinbine ay ga tun ka ni šifa

ni šerretaraa hantumey kaŋ kayandi maaganda.

63 Ay manʼti kala borey kul kaŋ ga hunbur ni ceroo

nda borey kaŋ ga hayey dii kaŋ nʼnʼi har.

64 Abadantaa, ni borohennataraa ga laboo too met.

Ay cawandi ni hantumey!

65 Nʼna haya henna tee agay, ni tamoo se,

ka sawa nda ni meešennoo, Abadantaa.

66 Lakkal henna nda bayray cawandi ya ne,

zama ay nʼay naanaa daŋ ni yaamarey ra.

67 Ay cindi ka hun fondaa ga waatoo kaŋ ya na zarabi,

amma sohõ ay ga ni meešennoo dii.

68 Nʼga boori, nʼga gomni tee.

Ay cawandi ni hantumey!

69 Foomanteyaŋ gʼay maaɲoo hasara nda taari,

agay, ay ga hayey dii kaŋ nʼnʼi har nda ay binoo kul.

70 Ngi lakkaley nka daaba,

agay, ni yaamarey ti ay ɲaaloo.

71 Zaraboo boori ya ne

hala ya ni hantumey caw.

72 Ay baa ni miɲoo ašariyaa

ka bisa wura nda nzorfu kaaray tamma zenberyaŋ.

73 Ni kabey kʼay tee, ngi kʼay hanse,

ay noo lakkal hala ya ni yaamarey caw.

74 Borey kaŋ ga hunbur ni ga dii agay, i ga ɲaali,

zama ay ga naata ni meešennoo ga.

75 Abadantaa, ay ga bay kaŋ ni hantumey kaŋ kayandi ga šerre,

ni laadirtaraa ra nʼnʼay zarabandi.

76 Ay gʼa wiri ni ga, ni laadirtaraa ma tee ay bineyaynandiroo,

sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa har agay, ni tamoo se.

77 Ni tamallawey ma kaa ay ga hala ya duu ka huna,

zama ni ašariyaa ti ay ɲaaloo!

78 Yala i ma haw, boro foomantey kaŋ gʼay zarabi yaada!

Agay, ay ga miile hayey ga kaŋ nʼnʼi har.

79 Yala borey kaŋ ga hunbur ni ma willi kate ay ga,

wey kaŋ ga ni seedetarawey bay!

80 Yala ay binoo ma ni hantumey gana ka timme,

hala ya si duu ka haw!

81 Ay hundoo ga hanse ka ni hallasiroo boonay,

ay ga naata ni meešennoo ga.

82 Ay moɲey ga ni meešennoo boonay,

ay nee: «Waati foo no nʼgʼay binoo yaynandi?»

83 Ba nda ay tee sanda hunbar kaŋ goo dullu ra,

ay si dirɲa ni hantumey.

84 Macin ti agay, ni tamoo aloomuroo hinnaa?

Waati foo no nʼgʼay gurzugaykey ciiti?

85 Boro foomanteyaŋ ga guusuyaŋ fanši ay jine,

woo ti haya kaŋ ni ašariyaa si yadda a ga.

86 Ni yaamarey kul ti cimi.

I gʼay gurzugay yaada, ay faaba!

87 Haya kayna i gʼay benandi laboo ga,

amma agay, ay si hayey naŋ kaŋ nʼnʼi har.

88 Ay hunandi ka sawa nda ni borohennataraa

hala ya ni miɲoo seedetaraa dii.

89 Hala abada, Abadantaa,

ni meešennoo ga tabati beenaa ra!

90 Ni laadirtaraa ga cindi zaman ka koy zaman.

Nʼna laboo gorandi, a ga cindi dogoo ra.

91 Ni hantumey kaŋ kayandi ga, hayey ga bara hõ,

zama haya kul si goy kala ni se.

92 Nda a gar ni ašariyaa nka mana tee ay ɲaaloo,

woo ga, ay ga dere ay zaraboo ra.

93 Ay si dirɲa abada hayey kaŋ nʼnʼi har,

zama ngi nda nʼgʼay hunandi.

94 Ni wane nda agay, ay hallasi!

Zama ay ga hayey ceeci kaŋ nʼnʼi har.

95 Boro laalayaŋ gʼay batu hala ngi mʼay derandi,

ay ga lakkal daŋ ni seedetarawey se.

96 Ay dii kaŋ haya kul kaŋ tee ka timme goo nda kaydoo,

amma ni yaamaroo ga hanse ka yilwa.

97 Ay ga hanse ka baa ni ašariyaa!

Zaaroo kul ay ga miile a ga.

98 Ni yaamaroo gʼay tee lakkalkoyni ka bisa agay iberey,

zama a goo ay kone hala abada.

99 Ay goo nda lakkal ka bisa agay alfagey kul,

zama ni seedetarawey ga ay ga miile.

100 Ay goo nda fahamay ka bisa aru žeeney,

zama ay ga hayey dii kʼi tee kaŋ nʼnʼi har.

101 Ay gʼay cewey dii ka hun fondo futu kul ga,

ka ni meešennoo dii.

102 Ay si hun ni hantumey kaŋ kayandi bande,

zama ni no mʼay cawandi.

103 Ni šennoo ga kan ay dankaa ga

ka bisa yuu kaŋ goo ay miɲoo ra.

104 Ni hayey kaŋ nʼnʼi har gʼay noo lakkal,

woo se ay ga konna taari fondo kul.

105 Ni meešennoo manʼti kala fitilla ay cewey cire,

gaay no ay fondaa se.

106 Ay žee, ay gʼa too,

ay ga ni šerretaraa hantumey kaŋ kayandi dii.

107 Ay hanse ka šiita.

Abadantaa, ay hunandi ka sawa nda ni meešennoo.

108 Abadantaa, ay gʼa wiri ni ga,

ay miɲoo sargaroo taa kaŋ ay gʼa kaa nda ay boŋ,

ay cawandi ni hantumey kaŋ kayandi.

109 Waati kul ay hunaroo goo farrati ra,

amma ay si dirɲa ni ašariyaa.

110 Boro futuyaŋ ga kumsay hirri ya ne,

amma ay si hibi hayey ga kaŋ nʼnʼi har.

111 Ni seedetarawey ti ay tuboo hala abada,

ngi ti ay binoo ɲaaloo.

112 Ay gʼay binoo hangandi a ma dira ni hantumey bande,

waati kul hala abada.

113 Ay ga konna adamize bine hinkakoyney,

ay ga baa ni ašariyaa.

114 Ni ti nongoo kaŋ ra ay ga tugu nda ay koraa,

ay ga naata ni meešennoo ga.

115 Wa mooru ay ga, goy futu teekey,

ay gʼay Koyoo yaamarey dii.

116 Ay faaba ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har, de ay ga huna.

Masi naŋ ya haw ay naataa ra!

117 Ay faaba hala ya duu ka hallasi,

de mo ni hantumey bara ay moɲey cire waati kul!

118 Nʼga borey kul fur kaŋ mooru ni hantumey,

zama ngi dargarey manʼti kala taari.

119 Nʼga boro laaley kul tuusu kʼi kaa laboo ga sanda žiibi,

woo se ay ga baa ni seedetarawey.

120 Ay hamoo ga jijiri ni hunburaa maaganda,

ay ga hunbur ni hantumey kaŋ kayandi.

121 Ay dira nda cimi nda šerretaray,

masʼay kaŋandi ay torrokey kabey ra.

122 Kay ya ne, agay, ni tamoo ka gomni tee ya ne.

Yala foomantey masʼay torro.

123 Ay moɲey ga ni hallasiroo

nda ni šerretaraa haryanoo boonay.

124 Goy agay, ni tamoo se ka sawa nda ni borohennataraa.

Ay cawandi ni hantumey!

125 Ni tamoo ti agay, ay noo lakkal

hala ya faham ni seedetarawey se.

126 Sohõ no Abadantaa ga hima ka tun,

i na ni ašariyaa hoo.

127 Woo se ay ga baa ni yaamarey

ka bisa wura, wura alhakiika.

128 Woo se, ay ga hayey kul dii šerrante kaŋ nʼnʼi har,

ay ga konna taari fondo kul.

129 Ni seedetarawey ga kayfandi,

woo se ay hundoo gʼi dii.

130 Ni šennoo fahamyanoo ga boro noo gaay,

a ga boŋbiyey noo lakkal.

131 Ay gʼay miɲoo feeri ka hew haŋ,

zama ni yaamarey jawoo goo ay ga.

132 Bere ay here, de ma alhormo tee ya ne

ka sawa nda hantumoo kaŋ kayandi

kaŋ nʼnʼa kayandi borey se kaŋ ga baa ni maaɲoo.

133 Woo kaŋ nʼnʼa har mʼa kʼay cee diraa tabatandi,

de mo masi naŋ ifutu mʼay juwal.

134 Ay feeri kʼay kaa adamizey torroyanoo ra,

woo ra ay ga hayey dii kaŋ nʼnʼi har.

135 Ni ndumoo annuuraa daŋ agay, ni tamoo ga.

Ay cawandi ni hantumey!

136 Ay moɲey ga isa hariyaŋ doori,

zama borey si ni ašariyaa dii.

137 Abadantaa, nʼga šerre,

de mo ni ciitey ga henan.

138 Nʼna ni seedetarawey gorandi nda šerretaray

nda laadirtaray kaaray.

139 Ni bajoo alhuzunoo gʼay ŋaa nda kunehere,

zama agay nkuwawey dirɲa ni šenney.

140 Ni šennoo ga henan,

agay, ni tamoo, ay ga bagʼa.

141 Ay ga luufu, i sʼay daŋ assal,

ay si dirɲa hayey kaŋ nʼnʼi har.

142 Ni šerretaraa ga šerre hala abada,

ni ašariyaa ti cimi.

143 Laazaaba nda binehasaraw duu agay,

ni yaamarey ti ay ɲaaloo.

144 Hala abada ni seedetarawey ga šerre,

ay noo lakkal hala ya duu ka huna.

145 Ay ciya nda ay binoo kul,

ay zaabi, Abadantaa!

Ay ga ni hantumey dii.

146 Ay ga ni cee, ay hallasi,

hala ya duu ka ni seedetarawey dii.

147 Ay tun za alfazaroo mana too,

de ay ga kaati ka faaba ceeci,

ay ga naata ni šennoo ga.

148 Cijinoo waatey kul ay moɲey ga hay

ka miile hayaa ga kaŋ nʼnʼa har.

149 Haŋajer ya ne ka sawa nda ni borohennataraa!

Abadantaa, ay hunandi ka sawa nda ni hantumey kaŋ kayandi.

150 Goy futu teekawyaŋ goo ma man kate ay do,

i na ngi boŋ moorandi ni ašariyaa.

151 Abadantaa, nʼga man,

ni yaamarey kul manʼti kala cimi.

152 Za zaman ni seedetarawey nʼay bayrandi

kaŋ nʼna ni seedetarawey tabatandi hala abada.

153 Ay binedooraa guna, ay hallasi,

zama ay si dirɲa ni ašariyaa.

154 Kay ya ne, ay feeri,

ay hunandi ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har.

155 Hallasiroo ga mooru boro laaley,

zama i si ni hantumey ceeci.

156 Abadantaa, ni tamallawey ga boobo,

ay hunandi ka sawa nda ni hantumey kaŋ kayandi.

157 Ay gurzugaykey nda agay nkuwawey ga boobo,

ay si šiiri ni seedetarawey se.

158 Ay ga zanbantey guna nda binehunay,

ngi kaŋ si ni meešennoo dii.

159 Ma bay kaŋ ay ga baa hayey kaŋ nʼnʼi har.

Abadantaa, ay hunandi ka sawa nda ni borohennataraa.

160 Ni meešennoo asaasoo manʼti kala cimi,

ni šerretaraa hantumey kaŋ kayandi kul ga bara hala abada.

161 Bonkoyniyaŋ gʼay gurzugay bila addalil,

amma ni meešennoo no mʼay binoo hunburaa tunandi.

162 Ay ga ɲaali nda woo kaŋ nʼnʼa har

sanda boro kaŋ duu alganiima beeri.

163 Ay ga konna taari, ay garsaka a se,

ay ga baa ni ašariyaa.

164 Cee iyye zaaroo ra ay ga ni saabu

ni šerretaraa hantumey kaŋ kayandi maaganda.

165 Alaafiya beeri goo borey se kaŋ ga baa ni ašariyaa,

haya kul sʼi kaŋandi.

166 Abadantaa, ay nʼay naataa daŋ ni hallasiroo ra,

ay ga ni yaamarey ka goy.

167 Ay hundoo ga ni seedetarawey dii,

de mo ay ga hanse ka bagʼey.

168 Ay ga hayey kaŋ nʼnʼi har nda ni seedetarawey dii,

zama ay dira takaa kul goo ni jine.

169 Abadantaa, yala ay kaatoo ma too ni do!

Ay noo lakkal ka sawa nda ni meešennoo.

170 Yala ay suurandiyanoo ma too ni do!

Ay feeri ka sawa nda woo kaŋ nʼnʼa har!

171 Yala ni saaburoo ma boobo ay miɲoo ra,

zama nʼgʼay cawandi ni hantumey.

172 Yala ay miɲoo ma ni meešennoo don,

zama ni yaamarey kul ga šerre.

173 Yala ni kaboo mʼay faaba,

zama ay na hayey suuba kaŋ nʼnʼi har.

174 Abadantaa, ay ga hẽe ni hallasiroo bande,

ni ašariyaa ti ay ɲaaloo.

175 Yala ay hundoo ma huna ka ni saabu,

Yala ni hantumey kaŋ kayandi mʼay faaba.

176 Ay dere sanda feeji derante.

Agay, ni tamoo ceeci,

zama ya na dirɲa ni yaamarey.

120

Boro kaŋ ga i taari Irkoy ŋaarayroo

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Abadantaa no ay nʼa cee ay zaraboo ra,

a nʼay zaabi.

2 Abadantaa, ay hundoo hallasi kʼa kaa taariharkey kabey ra,

deene dargantey ra.

3 Macin no deene dargante gʼa noo ma ne?

Macin no a gʼa hanse ma ne?

4 Wongaari biraw-ize mee kaanayaŋ nda denji cirayyaŋ,

wey ti war banaa.

5 Ay bone kaŋ ay taabuši Mešek gandaa ra,

ka goro Kedar gandaa hukkumey game.

6 Ay gay ay ga goro borey bande

kaŋ ga konna alaafiyaa.

7 Agay, nda ay šelaŋ ka alaafiyaa ceeci,

ngi, i ga wongu ceeci.

121

Irkoy ti faabakaa

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Ay gʼay moɲey jer tondi hondey here.

Man ra faabari ga hun ya ne?

2 Faabaroo si hun ya ne kala Abadantaa do

kaŋ na beenaa nda laboo tee.

3 A si naŋ ni cewey ma tanši,

ni lakkalkaa si dusungu.

4 Guna, Izirayel lakkalkaa,

a si dusungu, a si jirbi.

5 Abadantaa ga ni lakkal,

Abadantaa ti biyoo kaŋ goo ni kabe gumaa ga.

6 Zaari here, waynaa si ni kar,

cijin here, handoo si ni kar.

7 Abadantaa ga ni lakkal ka hun ifutu kul ra,

a ga ni hunaroo lakkal.

8 Abadantaa ga ni lakkal waati kaŋ nʼga fatta

nda waati kaŋ nʼga willi kate,

za sohõ da hala abada.

122

Wa ŋaaray alaafiya ma kaa Žerizalem!

1 Woo ti žigiyanoo dooni kaŋ Dawda nʼa don.

Ay ga ɲaali nda borey nee ya ne:

«Ir ma koy Abadantaa hugoo do!»

2 Žerizalem, ir cewey ga koy kay

hala ni koyraa miɲey ga.

3 Žerizalem, ni cinandi

sanda koyra kaŋ marga cere ra ka tee afolloku.

4 Ne nda alkabiilawey ga žigi,

Abadantaa alkabiilawey,

woo ti haya kaŋ ga tee seedetaray Izirayel se

hala Abadantaa maaɲoo ma šifandi.

5 Zama no din ra kokoy gorodogey gorandi ciitoo se,

kokoy gorodogey gorandi Dawda hugoo borey se.

6 Wa ŋaaray alaafiya ma kaa Žerizalem!

Yala borey kaŋ ga baa ni ma huna lakkalkanay ra!

7 Yala alaafiya ma kaa ni koyraa ga,

lakkalkanay ma kaa ni kokoy hugey ra.

8 Agay armey nda ay cerey maaganda ay ga nee:

«Alaafiya ma kaa ni ga.»

9 Abadantaa, ir Koyoo hugoo maaganda se

ay ga ni gomnoo ceeci.

123

Irkoy ga anneema tee

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Ni here ay gʼay moɲey jer ka ni guna,

ni kaŋ si goro kala beenaa ra.

2 Sanda takaa kaŋ nda tamey moɲey

sii kala ngi koyey ga,

koŋŋa moɲey sii kala nga koyoo ga,

takaa din da, ir moɲey sii kala Abadantaa, ir Koyoo ga

hala waati kaŋ ra a na anneema tee ir se.

3 Anneema tee ir se, Abadantaa, anneema tee ir se!

Zama ir too met nda kaynandoo kaŋ ga teendi ir se.

4 Ir hundoo kungu foomantey dookoraa ra,

nda binebeerey kaynandoo.

124

Ir faabaroo si hun kala Abadantaa do

1 Woo ti žigiyanoo dooni kaŋ Dawda nʼa don.

Nda a gar Abadantaa nka sii ir bande,

Izirayel mʼa har ka nee kaŋ

2 nda a gar Abadantaa nka sii ir bande

waatoo kaŋ ra borey tun ir se,

3 i gʼir gon ka gar ir ga huna,

waatoo kaŋ i futu ir ga,

4 haroo gʼir yoole,

isaa gʼir daabu,

5 bonday futawey gʼir kar ka bisa.

6 Albarka ma bara Abadantaa se

kaŋ mana naŋ ir ma tee ham hiɲey ra!

7 Ir hundoo hallasi sanda ciraw

kaŋ hun ciraw hookey kumsaa ra.

Kumsaa dunbu, ir zuru.

8 Ir faabaroo sii kala Abadantaa maaɲoo ra,

nga kaŋ na beenaa nda laboo tee.

125

Irkoy ga nga ganakey hawgay

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Borey kaŋ ga ngi naanaa daŋ Abadantaa ra

ga hima nda Siyoŋ tondi hondoo kaŋ si ɲuuti,

a goo no abada.

2 Tondi honduyaŋ no ma Žerizalem kuubi kʼa bere,

takaa din da nda Abadantaa ga nga jamaa kuubi kʼa bere

za sohõ da hala abada.

3 Zama boro laaley kokoy goboo si duu boro šerrantey tuboo,

hala boro šerrantey masi kabe šerre haya se kaŋ si šerre.

4 Abadantaa, gomni tee boro henney

nda borey kaŋ biney ga šerre se.

5 Amma borey kaŋ ga šiiri ka koy fondo golbantey here,

yala Abadantaa ma kate nda ey, ngi nda goy futu teekey!

Yala alaafiya ma kaa Izirayel ga!

126

Hẽeni bere ka tee haaray

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Waatoo kaŋ Abadantaa na Siyoŋ koyraa borey kaa tamtaraa ra kʼi willi kate,

ir tee sanda handirikawyaŋ.

2 Woo ga, ir hanse ka haaru,

ir miɲey ga kaati nda ɲaali,

de i ga nee gandawey ra:

«Abadantaa na haya beeriyaŋ tee i se!»

3 Abadantaa na haya beeriyaŋ tee ir se,

woo se ir cindi ɲaali ra.

4 Abadantaa, ma ir borey kaŋ goo tamtaray ra willandi kate

sanda goorey harey kaŋ nʼgʼi willandi Negew saajoo ra!

5 Borey kaŋ ga dumi say nda mundi

ga hegay nda ɲaali kaatiyaŋ.

6 Boraa kaŋ ga hẽe waatoo kaŋ a ga koy nda dumiyoo kaŋ ga sayandi,

a ga willi kate nda ɲaali kaatiyaŋ waatoo kaŋ jeeney goo a kone.

127

Abadantaa do gomni kul ga hun

1 Woo ti žigiyanoo dooni kaŋ Sulaymaana nʼa don.

Nda manʼti Abadantaa ka hugoo cin,

borey kaŋ gʼa cin mma goy yaada tee.

Nda manʼti Abadantaa no ma koyraa lakkal,

boraa kaŋ gʼa lakkal mma yaada hanna tee.

2 Yaada ti war ga tun subbaahi biya, war ga gay hala war ga kani,

war ga taabi ka duu war meehunaa,

ka gar a ga nga baakaa noo hayey kaŋ ga a ga too ka gar a goo ma jirbi.

3 Guna, ize manʼti kala tubu kaŋ Abadantaa gʼa noo,

a gʼa noo sanda sufuray.

4 Sanda biraw-ize kaŋ goo wongaari kabe ra,

takaa din da ti soogataray izey.

5 Boraa duu gomni kaŋ na nga tongoo too.

A si haw

waati kaŋ nga nda nga iberey ga šelaŋ koyraa miɲoo ga.

128

Borey duu gomni kaŋ ga Abadantaa gana

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Boraa duu gomni kaŋ ga hunbur Abadantaa,

a ga nga fondawey gana!

2 Nʼga daame nda ni kabe goyoo nafaa.

Ni duu gomni, binekaanay ti ni wane.

3 Ni hugoo gundoo ra

ni wandoo ga hima nda alanebɲaa kaŋ ga ize goo,

ni izey ga hima nda zaytu dumari-izeyaŋ,

i ga ni ŋaadogoo kuubi kʼa bere.

4 Nga ne, takaa woo nda boro kaŋ ga hunbur Abadantaa

ga duu albarka.

5 Abadantaa ga albarka daŋ ni ra ka hun Siyoŋ koyraa ra,

de nʼga dii Žerizalem gomnoo

ni aloomuroo kul ra.

6 Yala ma dii ni izey izey.

Yala alaafiya ma kaa Izirayel ga.

129

Abadantaa ga šerre

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Za ay zankataraa ga cee booboyaŋ i nʼay farandi,

Izirayel mʼa har ka nee kaŋ

2 za ay zankataraa ga cee booboyaŋ i nʼay farandi,

amma i mana hin agay.

3 I na žeeri kuku kaa ay dumaa ra,

sanda takaa kaŋ nda beerikaw ga beeri.

4 Abadantaa ga šerre,

a na karfoo dunbu kaŋ nda boro laaley nʼay haw.

5 Borey kul kaŋ ga konna Siyoŋ koyraa ma haw,

i ma yee nda banda!

6 Yala i ma tee sanda suboo kaŋ ga zay sooro boŋ,

a ga kogu za i manʼa dunbu.

7 Hegaykaa si nga kaboo too a ra,

jeeni hawkaa mo si nga gandey too a ra.

8 Bisakey si nee:

«Abadantaa ma albarka daŋ war ra.

Ir ga gaara war se Abadantaa maaɲoo ga.»

130

Ay binemaraa ra, ay ga Abadantaa cee

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Ay goo guusu beeriyaŋ ra kaŋ ay ga ni cee, Abadantaa.

2 Abadantaa, haŋajer ay jindoo se!

Yala ma haŋajer ay suurandiyaney se.

3 Abadantaa, nda a gar ni mmʼir laybey guna,

ay Koyoo, may no ma hin ka kay ni jine?

4 Amma ni do yaafayan ga duwandi

hala borey ma hunbur ni.

5 Ay ga naata Abadantaa ra, ay hundoo ga naata,

ay ga naata nga meešennoo ga.

6 Ay hundoo gʼay Koyoo batu

ka bisa takaa kaŋ nda koyraa lakkalkey ga subbaahoo kaayanoo batu,

koyraa lakkalkey ga subbaahoo kaayanoo batu.

7 Izirayel, ma Abadantaa batu!

Zama borohennataray si duwandi kala Abadantaa do,

de mo feeriyan beeri goo a do.

8 Nga no ma Izirayel feeri

ka hun nga laybey kul ra.

131

Binekanay goo Irkoy jeroo ga

1 Woo ti žigiyanoo dooni kaŋ Dawda nʼa don.

Abadantaa, ay si binebeeray, ay sʼay boŋ jer,

ay si huru hãayan ra

kaŋ ga beeri wala a ga šendi ya ne.

2 Amma ay nʼay hundoo dangayandi, a goo binekanay ra

sanda zanka kaŋ hun waa kaŋ goo ɲaŋoo jeroo ga,

ay gʼay boŋ maate sanda zanka kaŋ hun waa.

3 Izirayel, Abadantaa batu

za sohõ da hala abada.

132

Kokoyoo koyraa

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Abadantaa, hongu Dawda,

hongu nga zaraboo kul.

2 A žee Abadantaa se,

ka meefur zaa Hinikoyoo kaŋ ti Yakuba Koyoo se ka nee:

3 «Ay si huru ay hugoo ra,

ay si žigi daaroo boŋ kaŋ ga ay ga kani,

4 ay si naŋ jirbi ma huru ay moɲey ra,

ay si naŋ ay moɲey ma dusungu

5 hala waati kaŋ ay duu doo Abadantaa se,

ka duu gorodoo Hinikoyoo kaŋ ti Yakuba Koyoo se.»

6 Ir maa Abadantaa sundukoo šennoo Efrata koyraa ra*,

ir duu a Yar† koyraa hawsawey ra.

7 Ir ma koy nga gorodogoo ra,

ir ma sujudu nga cee-jisidogoo jine.

8 Abadantaa, tun ma kaa ni hunanzamdogoo ra,

ni nda sundukoo kaŋ ga ni gaaboo cebe.

9 Yala ni Sargari juwalkey šerretaray ma tee i se bankaaray,

ni ganakey ma kaati nda ɲaali.

10 Ni tamoo Dawda sabboo se,

masi ni suubantaa kaŋ yonandi fur!

11 Abadantaa žee nda cimi Dawda se,

a si willi kate a ga,

a nee: «Ni hayroo boro foo no

ay gʼa gorandi ni fuulaa ra.

12 Nda ni izey ga agay amaanaa nda ay seedetaraa dii

kaŋ ay nʼi cawandi i se,

ngi izey mo ga goro hala abada

ni kokoytaray fuulaa ra.»

13 Zama Abadantaa na Siyoŋ koyraa suuba,

a kan a se nga mʼa tee nga gorodogoo.

14 A nee: «Ay hunanzamdogoo no hala abada,

ay ga goro no din, zama a kan ya ne.

15 Ay ga albarka daŋ nga almanoo ra,

ay ga nga talkey kungandi nda ŋaayan.

16 Yala nga sargari juwalkey hallasiyanoo ma tee i se bankaaray,

de nga ganakey ma kaati nda ɲaali.

17 No din ra, ay ga gaabi tunandi Dawda se,

ay ga fitilla jisi ay suubantaa kaŋ yonandi se.

18 Ay ga haawi daŋ nga iberey ga sanda darbay,

nga, nga kokoytaray fuulaa ga nere a ga.»

133

A ga boori armayaŋ ma tee affoo

1 Woo ti žigiyanoo dooni kaŋ Dawda nʼa don.

Nga ne, a ga boori, a ga hennay

armayaŋ ma waafaku ka goro cere bande!

2 A ga hima nda jii henna

kaŋ doo boŋoo boŋ

ka zunbu kaaboo ga, Haruna kaaboo ga,

ka zunbu nga bankaarawey miɲey ga.

3 A ga hima nda Hermoŋ tondi hondoo harandaŋoo

kaŋ ga zunbu Siyoŋ tondi hondey boŋ,

zama no din no Abadantaa na nga albarkaa noo,

ka hunari noo hala abada.

134

Wa albarka daŋ Abadantaa se

1 Woo ti žigiyanoo dooni foo.

Wa albarka daŋ Abadantaa se,

war kul kaŋ ti Abadantaa tamey,

war kaŋ ga kay Abadantaa hugoo ra cijin kul!

2 Wa war kabey jer nongu henanantaa ra

ka albarka daŋ Abadantaa se!

3 Yala Abadantaa ma albarka daŋ ni ra

ka hun Siyoŋ koyraa ra,

nga kaŋ na beenaa nda laboo tee!

135

Abadantaa ga boori

1 Aleluya!

Wa Abadantaa maaɲoo saabu,

Wʼa saabu, Abadantaa tamey,

2 war kaŋ ga kay Abadantaa hugoo ra,

ir Koyoo hugoo batumawey ra!

3 Aleluya, zama Abadantaa ga boori.

Wa don maaɲoo ga, zama a ga boori.

4 Zama Abadantaa na Yakuba suuba nga boŋ se,

ka Izirayel suuba a ma tee nga kabe wanoo.

5 Agay, ay ga bay kaŋ Abadantaa ga beeri,

ir Koyoo bisa koyey kul.

6 Haya kul kaŋ kan Abadantaa se, a gʼa tee

beenaa ra nda laboo ga,

teekowey ra nda guusu beerey kul ra.

7 A ga duula tunandi ka hun laboo kanjey ga,

a ga ncirɲi zumandi ka meli tee,

a ga hewoo tunandi ka hun nga jisidogey ra.

8 A na Misira gunde jinawey wii,

za adamize hala adabba.

9 A na tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ sanba

ni, Misira gandaa game,

Firawuuna nda nga tamey kul ga.

10 A na ganda booboyaŋ kar,

ka kokoy hinikoyniyaŋ wii kaŋyaŋ ti:

11 Amor borey kokoyoo Sihoŋ,

nda Bašaŋ gandaa kokoyoo Og,

nda Kanaŋ gandaa laamawey kul.

12 A na ngi gandaa tee tubuhaya,

a nʼa tee tubuhaya nga jamaa Izirayel se.

13 Abadantaa, ni maaɲoo ga bara hala abada!

Abadantaa, borey ga hongu ni maaɲoo zaman ka koy zaman!

14 Zama Abadantaa ga kaa ka nga jamaa ciiti,

a ga kaa ka hinna nga tamey ga.

15 Dumey jerey toorey manʼti kala nzorfu kaaray nda wura,

adamize kabe teegoy no.

16 I goo nda mee, amma i si hin ka šelaŋ,

i goo nda moo, amma i si hin ka dii,

17 i goo nda haŋa, amma i si hin ka maa,

hunsar sii miɲey ra.

18 Ngi nda borey kaŋ nʼi tee,

ngi nda borey kul kaŋ ga naanay ey ga hima.

19 Izirayel hugoo borey, wa albarka tee Abadantaa se!

Haruna hugoo borey, wa albarka tee Abadantaa se!

20 Lewi hugoo borey, wa albarka tee Abadantaa se!

War kaŋ ga hunbur Abadantaa, wa albarka tee Abadantaa se!

21 Albarka ma bara Abadantaa se ka hun Siyoŋ koyraa ra,

nga kaŋ si goro kala Žerizalem!

Aleluya!

136

Abadantaa borohennataraa si ben abada

1 Wa Abadantaa šifa, zama a ga boori,

zama nga borohennataraa si ben abada.

2 Wa irkoyey Irkoy šifa,

zama nga borohennataraa si ben abada.

3 Wa koyey Koyoo šifa,

zama nga borohennataraa si ben abada.

4 Nga hinne no ma haya beeri kayfanteyaŋ tee,

zama nga borohennataraa si ben abada.

5 Nga ka beenaa tee nda lakkal,

zama nga borohennataraa si ben abada.

6 Nga ka laboo daaru harey boŋ,

zama nga borohennataraa si ben abada.

7 Nga ka haya beerey tee kaŋ ga gaay noo,

zama nga borohennataraa si ben abada.

8 A na waynaa tee a ma zaaroo gongu,

zama nga borohennataraa si ben abada.

9 A na handoo nda handarawey tee i ma cijinoo gongu,

zama nga borohennataraa si ben abada.

10 Nga ka Misira gunde jinawey kar kʼi wii,

zama nga borohennataraa si ben abada.

11 A na Izirayel borey fattandi i game,

zama nga borohennataraa si ben abada.

12 A nʼi fattandi nda kabe gaabante nda hini,

zama nga borohennataraa si ben abada.

13 Nga ka Kakaarey teekoo dunbu ihinka,

zama nga borohennataraa si ben abada.

14 Nga ka Izirayel borey deŋandi ka bisa teekoo gamoo ra,

zama nga borohennataraa si ben abada.

15 Nga ka Firawuuna nda nga wongu-izey

naŋ Kakaarey teekoo ra,

zama nga borohennataraa si ben abada.

16 Nga no ka nga jamaa gongu saajoo ra,

zama nga borohennataraa si ben abada.

17 Nga ka kokoy beeriyaŋ kar kʼi wii,

zama nga borohennataraa si ben abada.

18 Nga ka kokoy gaabanteyaŋ wii,

zama nga borohennataraa si ben abada.

19 A na Amor borey kokoyoo Sihoŋ wii,

zama nga borohennataraa si ben abada.

20 A na Bašaŋ gandaa kokoyoo Og wii,

zama nga borohennataraa si ben abada.

21 A na ngi gandawey noo Izirayel se sanda tubu,

zama nga borohennataraa si ben abada.

22 Kʼi tee tubu nga tamoo Izirayel se,

zama nga borohennataraa si ben abada.

23 Nga no ka hongu ir waatoo kaŋ ir cindi kaynandiyan ra,

zama nga borohennataraa si ben abada.

24 Nga no kʼir kaa ir nkuwawey kabey ra,

zama nga borohennataraa si ben abada.

25 Nga no ma hundikoyni kul noo ŋaayan,

zama nga borohennataraa si ben abada.

26 Wa beenaa Koyoo šifa,

zama nga borohennataraa si ben abada.

137

Babiloŋ isawey miɲey ga

1 Babiloŋ isawey miɲey ga ir goo,

waatoo kaŋ ir hongu Siyoŋ koyraa,

ir mma goro no din ir ga hẽe.

2 Koyraa gundoo ra ir nʼir kuntijey deeji tuuri buuney ga.

3 Zama no din ra, borey kaŋ koy nda ir tamtaray nee

kaŋ ir ma dooni don ngi se.

Ir torrokey nee ir ma ɲaali, i nee:

«Wa Siyoŋ dooni don ir se!»

4 Taka foo nda ir ga Abadantaa dooni don

labu waani ga?

5 Žerizalem, nda ay dirɲa ni,

yala ay kabe gumaa ma dirɲa agay!

6 Yala ay deenoo ma denji ay dankaa ga

nda ay mana honga ni,

nda ay mana Žerizalem daŋ ay ɲaaloo kul boŋ.

7 Abadantaa, honga Edom borey,

kaŋ Žerizalem zaaroo hane i nee:

«Wʼa tuusu, wʼa tuusu hala asaasoo ga.»

8 Woy-izoo kaŋ ti Babiloŋ, ni kaŋ ga kaa ka halacandi,

goy futaa kaŋ nʼnʼa tee ir se,

boraa duu gomni kaŋ ga nga cine tee ma ne.

9 Boraa duu gomni kaŋ ga ni izey zaa kʼi tutubu tondi ga.

138

Ay ga ni šifa nda ay binoo kul

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Ay ga ni šifa nda ay binoo kul,

ay ga don ka ni saabu koyey jine.

2 Ay ga sujudu ni hugu henanantaa here

ka ni maaɲoo šifa ni borohennataraa nda ni laadirtaraa maaganda,

zama nʼna ni šennoo beerandi ka bisa ni maaɲoo kul.

3 Hanoo kaŋ ay na ni cee, nʼnʼay zaabi,

nʼnʼay hundoo noo bine nda gaabi.

4 Abadantaa, laboo kokoyey kul ga ni šifa

nda i maa ni miɲoo šenney.

5 I ga Abadantaa fondawey daŋ dooni ra,

zama Abadantaa daržaa ga beeri,

6 zama Abadantaa jerandi, amma a ga dii borey kaŋ yeetandi ganda,

nda hundi beerey, a gʼi bay nongu mooro ra.

7 Ba nda ay ga dira taabi ra, nʼgʼay hunandi,

nʼga ni kaboo šerre agay iberey futuroo ga,

ni kabe gumaa gʼay hallasi.

8 Abadantaa ga haya kul benantaa tee ya ne gomni.

Ni borohennataraa si ben abada.

Masi ni kabey teegoyey fur.

139

Abadantaa, nʼga hanse kʼay bay

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, nʼnʼay laasaabu, nʼgʼay bay.

2 Ni, nʼga bay waati kaŋ ay ga goro

nda waati kaŋ ay ga tun,

nongu mooro ra nʼgʼay lakkaloo bay.

3 Nʼga bay waati kaŋ ay ga dira nda waati kaŋ ay ga kani,

nʼgʼay fondawey kul bay.

4 Zama šennoo mana too ay deene boŋoo ga

kaŋ nga ne, Abadantaa, nʼgʼa bay.

5 Nʼgʼay kuubi kʼay bere nda jine here nda banda here,

de mo nʼga ni kaboo kanandi ay ga.

6 Bayray kayfantaa woo ga bisa agay,

a ga hanse ka bisa ay fahamaa.

7 Man ra ay ga koy hala ya mooru ni Hundoo?

Man ra ay ga zuru ka koy hala ya hun ni moɲey cire?

8 Nda ay žigi beenaa ra, ni goo no,

nda ay koy kani alaahara ra, no din mo ni goo no.

9 Nda ay na fata tee ka koy waynahunay here

ka koy goro teekoo boŋ faa ga,

10 no din mo ra ni kaboo gʼay gongu,

ni kabe gumaa gʼay dii.

11 Nda ay nee kaŋ kubaa mʼay daabu,

cijinoo ma bere ka tee gaay ay kuubi-ka-beraa ra.

12 Ba kubaa manʼti kubay ma ne,

cijinoo ga kaaray sanda zaaroo,

kubaa ga tee sanda gaayoo.

13 Ni no kʼay kuneheroo kul tee,

kʼay hanse ay ɲaa gundoo ra.

14 Ay ga ni šifa, zama nʼnʼay tee takari henna kayfante.

Ni teegoyey ga boŋhaw,

ay ga bay gumo.

15 Ay kunturoo mana tugu ma ne,

waatoo kaŋ ay teendi tuguyan ra,

waatoo kaŋ ay hansandi labu guusey ra.

16 Waatoo kaŋ ay ga tee baši, ni moɲey ga dii agay,

de mo ni tiiraa ra agay aloomuroo hinnaa kul hantumandi,

za ya na duu ba zaari foo.

17 Ya Irkoy, ni miilewey ga guusu!

Ngi hinnaa ga hanse ka boobo.

18 Nda ay nʼi kabu,

ngi hinnaa ga bisa labutaasi gurunbey.

Waati kaŋ ay tun, ay goo ni bande koyne.

19 Ya Irkoy, nda a gar ba ni mma boro laala wii!

Kuri munkey, wa hibi ay ga!

20 I ga šelaŋ ni ga nda carmay,

ni iberey ga ni maaɲoo cee nda dargayan.

21 Abadantaa, ay si hima ka konna borey kaŋ ga konna ni wala?

Ay si hima ka borey hesu kaŋ ga ni gandu wala?

22 Ay gʼi konnay hala konnay kaydogoo ga.

Iberiyaŋ no ya ne.

23 Ya Irkoy, ay laasaabu ka dii ay binoo.

Ay sii, hala ma dii ay lakkaloo.

24 Guna wala ay goo fondo laala ga,

mʼay gongu ka koy fondo abadantaa ga.

140

Ay feeri kʼay kaa boro laala ra

1 Donkey boŋkoynoo ka woo don. Woo ti Dawda zabur foo.

2 Abadantaa, ay feeri kʼay kaa boro laala ra,

ay dii ka hun boro futu ga.

3 I ga dabari laalayaŋ soolu ngi biney ra,

zaari kul wongu no i ga ceeci.

4 I ga ngi deeney kaanandi sanda gondi,

gandakarfu naaji bara miɲey ra.

Kay-kayna

5 Abadantaa, ay lakkal ya si kaŋ boro laala kaboo ra.

Ay dii ka hun boro futu ga

kaŋ gʼay kaŋyanoo miile.

6 Boro binebeeriyaŋ tugu ka kumsay hirri ya ne kʼay haw nda karfu,

i ga filijiyaŋ daŋ ya ne fondaa bande,

i ga sankay hirri ya ne.

Kay-kayna

7 Ay nee Abadantaa se: «Ni ti ay Koyoo!

Abadantaa, haŋajer ay suurandiyaney se.

8 Abadantaa, ay Koyoo, ay hallasiroo gaaboo,

nʼgʼay boŋoo daabu han kaŋ i na wongu jinay zaa.

9 Abadantaa, masi boro laala noo hayey kaŋ a gʼi wiri,

masi naŋ hayaa kaŋ a ga baa nga mʼa tee ma boori

hala a masi nga boŋ jer.»

Kay-kayna

10 Borey kaŋ gʼay kuubi kʼay bere,

yala bonaa kaŋ miɲey nʼa soolu ma gum i boŋ.

11 Yala denji ciray ma doorandi i boŋ,

yala Irkoy mʼi kaŋandi nuunaa ra,

guusu beeri ra kaŋ ra i si tun koyne.

12 Deene-kaana si tee haya laboo ga,

boro futu, bone si hun a bande.

13 Ay ga bay kaŋ Abadantaa ga ciiti boro se kaŋ ga taabi,

a ga farakoyney noo ngi cimoo.

14 Nda cimi, boro šerrantey ga ni maaɲoo šifa,

boro bine šerrantey ga kaa ka goro ni jinoo ra.

141

Boro laala ga kaŋ nga kumsaa ra

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, ay ga ni cee, cahã kʼay faaba!

Haŋajer ya ne waati kaŋ ay ga ni cee!

2 Yala ay ŋaarayroo ma tee ma ne sanda dugu,

de ay kabey jeryanoo ma tee ma ne alaasaroo taasu sargaroo.

3 Abadantaa, ay miɲoo hawgay,

ay meetuwey lakkal.

4 Masi naŋ ay binoo ma šiiri ka koy haya laala here.

Ya sʼay boŋ noo dabari laalayaŋ se

boroyaŋ bande kaŋ ga šerretaray jaŋay tee.

Yala ya si ngi hoyandi ŋaayaney taba!

5 Nda boro šerrante nʼay kar, gomni no,

nda a kašeta ay ga, jii no kaŋ goo ay boŋoo ga.

Ay boŋoo si wanji a,

ay ŋaarayroo ga duu ifutu ga fondo.

6 Nda ngi alkaaley warrandi ka tondi fonku,

i ga haŋajer ay šenney se, zama šenni hennayaŋ no.

7 Sanda beerikaw kaŋ ga laboo zafa kʼa fay ihinka,

ir birey ga say-say alaahara miɲoo ga.

8 Abadantaa, ay Koyoo, ni here ay gʼay moɲey bere,

ni ga ay ga talfi,

masʼay hundoo naŋ buuyan se.

9 Ay hallasi kumsaa ra kaŋ i gʼa hirri ya ne,

nda borey kaŋ ga šerretaray jaŋay tee sankawey ra.

10 Yala boro laaley ma kaŋ cere bande ngi kumsawey ra,

ka gar agay, ay hun i ra.

142

Irkoy ga nga tamey noo nga lakkaloo

1 Woo ti Dawda bayti dooni foo. A manʼa don kala waatoo kaŋ a goo tondi horboo ra. Irkoy ŋaarayyan no.

2 Ay ga jinde jer ka Abadantaa cee,

ay ga jinde jer ka kaati ka Abadantaa suurandi.

3 Ay ga agay šugulla daŋ a jine,

ay gʼay binemaraa daŋ a jine.

4 Nda ay binoo hun,

ni, nʼga fondaa bay kaŋ ga ay goo.

I tugu ka kumsay hirri ya ne

fondaa ga kaŋ ra ay ga dira.

5 Ni kabe gumaa heroo guna, ma dii

kaŋ boro kul si kula ay ra,

lanbadoo kul dere ya ne,

boro kul si alhuzun nda ay hundoo.

6 Abadantaa, ni no ay ga kaati ka ni cee.

Ay nee: «Ni ti nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi,

ni ti ay bagaa baahunantey laboo ra.»

7 Haŋajer ay kaatiroo se,

zama ay sahãa ben,

ay hundoo feeri kʼay kaa borey kaŋ gʼay gaaray kabey ra,

zama i goo nda gaabi ka bisa agay.

8 Ay hundoo kaa kasaa ra

hala ya ni maaɲoo šifa.

Boro šerrantey ga kaa kʼay kuubi kʼay bere

waati kaŋ nʼna gomni tee ya ne.

143

Abadantaa, masi ciiti ay bande

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Abadantaa, haŋajer ay ŋaarayroo se,

maa ay suurandiyaney se.

Tuuru ya ne ni laadirtaraa nda ni šerretaraa ra.

2 Masi ciiti agay, ni tamoo bande,

zama baahunante kul si šerre ni jine.

3 Iberoo goo ma zuru ay hundoo bande,

a goo mʼay hunaroo motti laboo ra,

a gʼay gorandi nongu kubantey ra,

sanda borey kaŋ buu za gayyan.

4 Ay binoo hun,

ay binoo hasara ay gundoo ra.

5 Ay ga honga cee jinaa waatey,

ay ga ni goyey kul har,

ay ga miile ni kabe teegoyey ga.

6 Ay gʼay kabey šerre ni here,

ay goo ni jine sanda labu koga.

Kay-kayna

7 Abadantaa, ay zaabi tanba!

Ay binoo hun.

Masi ni ndumoo tugu ya ne,

nda manʼti woo, ay ga hima nda borey kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra.

8 Naŋ ya maa za subbaahoo ra ni borohennataraa.

Zama ay nʼay naanaa daŋ ni ra.

Fondaa cebe ya ne kaŋ ra ay ga hima ka dira.

Zama ay gʼay binoo bere ni here.

9 Abadantaa, ay kaa agay iberey ra!

Ay si tugu kala ni jere.

10 Ay dendenandi ya ni ibaayoo tee,

zama ni ti ay Koyoo.

Yala ni Hundi hennaa mʼay gongu labu kanante ga!

11 Abadantaa, ay hunandi ni maaɲoo sabbu se!

Ni šerretaraa ra, ay hundoo kaa binemarayyanoo ra.

12 Ni borohennataraa ra, nʼga agay iberey benandi,

nʼgʼay hundoo torrokey kul derandi,

zama ay manʼti kala ni tamoo.

144

Kokoy Irkoy ŋaarayroo

1 Woo ti Dawda zabur foo.

Albarka ma bara Abadantaa, ay Tondoo se

kaŋ gʼay kabey waanandi wongu,

a gʼay kabe-izey waanandi tangamyan.

2 Nga no ma borohennataray cebe ya ne, ay tondi nongoo,

nongoo kaŋ ra ay gʼay boŋ talfi, ay feerikaa,

ay koraa nda boraa kaŋ ga ay ga talfi,

a ga ay jamaa* daŋ ay cire.

3 Abadantaa, adamize ti macin kaŋ se nʼga huga nda a,

boro ti macin kaŋ se nʼga kula a ra?

4 Adamize ga hima nda harandaŋ,

nga aloomuroo ga hima nda biyoo kaŋ ga bisa.

5 Abadantaa, ni beenaa šiirandi, ma zunbu,

tuku tondi hondey ga i ma dullu.

6 Meliyaŋ kaataray, mʼi say-say,

ni biraw-izey warra, ma lakkaley tunandi!

7 Ni kabey šerre ka hun beene,

ay feeri, ay hallasi hari beerey ra,

kʼay kaa yawey kabey ra

8 kaŋyaŋ miɲey ga taari har,

de kabe gumaa ga too nda taari.

9 Ya Irkoy, ay ga dooni taaga don ma ne,

ay ga kurbu linji woykoyni (10) kar ma ne.

10 Ni kaŋ ga kokoyey hallasi,

nʼga ni tamoo Dawda kaa takuba laalaa cire.

11 Ay feeri, ay hallasi yawey kabey ra

kaŋyaŋ miɲey ga taari har,

de kabe gumaa ga too nda taari.

12 Ir izʼarey ma hima nda dumari-ize kaŋ tun,

i ma beeri ngi zankataraa ra,

ir ize woyey ma hima nda cete kanje ganji tondi

kaŋ hansandi kokoy hugu cinayanoo ra.

13 Ir taasu fanjidogey ma too met,

attam dumi kul ma bara i ra,

ir adabba buunaa ma tonton nda zenberyaŋ,

i ma tonton nda zenber woyyaŋ ir hawsawey ra.

14 Ir hawey ma warga,

hasaraw masi tee i ra, gunde hasaraw masi tee i se,

hoolo masi tee ir farrey ra.

15 Jamaa duu gomni kaŋ ga tee takaa woo!

Jamaa duu gomni kaŋ Abadantaa ti ngi Koyoo!

145

Ni laamaa sii nda kaydoo

1 Saabuyan. Woo ti Dawda zabur foo.

Ay ga ni maaɲoo jer, ay Koyoo, ni kaŋ ti kokoyoo.

Ay ga albarka daŋ ni maaɲoo se waati kul hala abada.

2 Zaari kul ay ga albarka daŋ ma ne,

ay ga ni maaɲoo saabu waati kul hala abada.

3 Abadantaa ga beeri, a ga hima nda saabuyan dumi kul,

nga beeriyanoo sii nda kaydoo.

4 Zaman ka kaa zaman i ga ni teegoyey saabu,

i ga ni teegoy albarkantey deede,

5 ka ni daržaa annuurante beeroo har.

Ay ga miile ni teegoy kayfantey ga.

6 I ga ni gaabi hunburantaa har,

ay ga ni gomni beerey deede.

7 I ga honga ni laadirtaray beeroo kʼa fee,

i ga kaati nda ɲaali ka ni šerretaraa har.

8 Abadantaa ga hinna, a ga tamalla,

a si cahã ka futu, nga borohennataraa ga beeri.

9 Abadantaa ga boori boro kul se,

nga tamallaa goo nga kabe goyey kul ga.

10 Abadantaa, ni teegoyey kul ga ni saabu,

ni ganakey ga albarka tee ma ne.

11 I ga ni laamaa daržaa har,

i ga ni gaaboo har,

12 ka ni teegoy beerey har adamizey se

nda ni laamaa daržante hennaa.

13 Ni laamaa manʼti kala laama duumante,

ni hinoo goo zamaney kul boŋ.

14 Abadantaa ga borey kul faaba kaŋ ga kaŋ,

a ga borey kul kaŋ golbi kayandi.

15 Naata ra, borey kul moɲey ga bere ni here,

ni no mʼi noo ngi ŋaahayaa nga waatoo ra.

16 Nʼga ni kaboo feeri

ka baahunantey kul kungandi nda woo kaŋ ga kan i se.

17 Abadantaa ga šerre nga fondawey kul ra,

a ga laadir nga teegoyey kul ra.

18 Abadantaa ga man borey kul kaŋ gʼa cee,

nda borey kul kaŋ gʼa cee nda cimi.

19 A ga borey kaŋ ga hunbur a almuraadey feeri,

a ga maa ngi faaba ceeci kaatiroo, a gʼi hallasi.

20 Abadantaa ga borey kul hawgay kaŋ ga bagʼa,

a ga boro laaley halaci.

21 Yala ay miɲoo ma Abadantaa saaburoo har.

Yala waati kul hala abada hundikoyni kul

ma albarka daŋ nga maa henanantaa se!

146

Abadantaa ga yalaafantey faaba

1 Aleluya!

Ay hundoo, ma Abadantaa saabu!

2 Kullihinne ay ga huna ay ga Abadantaa saabu,

ay ga don ay Koyoo se kullihinne ay ga bara.

3 War masi war naanaa daŋ boŋkoyney ra,

adamize ra kaŋ si hin ka boro hallasi.

4 Hundoo ga hun, a ga willi nga laboo ra,

zaari follokaa ra nga tammahãwey ga dere.

5 Boraa duu gomni kaŋ Yakuba Koyoo ti nga faabakaa,

kaŋ naataa goo Abadantaa, nga Koyoo ra.

6 Nga kaŋ na beenaa nda laboo tee,

nda teekoo nda haya kul kaŋ goo a ra,

nga kaŋ ga laadir hala abada.

7 A ga ciiti dunbu borey kaŋ ga kankam se,

a ga heraykoyney noo ŋaayan,

Abadantaa ga kasa-izey feeri.

8 Abadantaa ga danawey moɲey feeri,

Abadantaa ga borey kaŋ ga golbi kayandi,

Abadantaa ga baa boro šerrantey.

9 Abadantaa ga yawey hawgay,

a ga alyatimoo nda woyoo kaŋ kurɲoo buu faaba,

amma a ga boro laala dabarey hasara.

10 Abadantaa ga laama hala abada,

Siyoŋ koyraa, ni Koyoo ga laama zaman ka koy zaman!

Aleluya!

147

Abadantaa hinoo ga beeri

1 Aleluya!

Zama a ga boori boro ma don ir Koyoo maaɲoo se,

a ga kan a ga boori boro mʼa saabu.

2 Abadantaa ga Žerizalem cin koyne,

a ga Izirayel borey kaŋ say-say marga.

3 A ga borey noo baani kaŋ biney hasara,

a ga ngi dorey safar.

4 A ga handarawey hinnaa kabu,

a ga affoo kul cee nda nga maaɲoo.

5 Ir Koyoo ga beeri, nga hinoo ga beeri,

nga lakkaloo sii nda kaydoo.

6 Abadantaa ga talkey faaba,

a ga boro laaley yeeti ganda.

7 Wa dooni don Abadantaa se nda albarka daŋyan,

wa kuntiji kar ir Koyoo se!

8 A ga beenaa daabu nda duula,

a ga ncirɲi soolu laboo se,

a ga subu zayandi tondi hondey ra.

9 A ga adabbawey noo ŋaayan,

a ga gaaru-gaaru-izey kaŋ ga kaati noo ŋaayan.

10 Bari gaaboo manʼti baffoo a se,

a si kabu boro gaaboo ga.

11 Borey kaŋ ga hunbur Abadantaa ga kan a se,

borey kaŋ ga naata nga borohennataraa ga.

12 Žerizalem, ma Abadantaa šifa!

Siyoŋ koyraa, ma ni Koyoo saabu,

13 zama a ga ni koyraa miɲey ganbey kufaley noo gaabi,

a ga albarka daŋ ni izey ra ni gundoo ra.

14 A ga alaafiya tabatandi ni gandaa ra,

a ga ni kungandi nda alkama henna.

15 A ga nga yaamarey sanba laboo ga,

nga meešennoo ga zuru nda cahãyan.

16 A ga neeži zumandi sanda haabu,

a ga harandaŋ doori sanda boosu.

17 A ga nga galašoo tee kunturu-izeyaŋ kʼi warra,

may no ma hin ka kay nga yaynoo jine?

18 A ga nga meešennoo sanba kʼi mennandi,

a ga nga hewoo funsu, de harey ga doo.

19 A ga nga šenney har Yakuba se,

ka nga hantumey nda nga hantumey kaŋ kayandi har Izirayel se.

20 A mana takaa follokaa tee gandawey kul se,

i si nga hantumey kaŋ kayandi bay.

Aleluya!

148

Saabu ma bara Irkoy se beenaa nda laboo ga

1 Aleluya!

Wa Abadantaa saabu za beenaa ra!

Wʼa saabu beene nongey ra!

2 Nga almalaykey kul, wʼa saabu!

Nga wongu-ize jamaa, war kul mʼa saabu!

3 Waynaa nda handoo, wʼa saabu!

Handarawey kaŋ ga nere, war kul mʼa saabu!

4 Beenawey nda ngi beeriyanoo kul, wʼa saabu!

Harey kaŋ goo beenaa se beene*, wʼa saabu!

5 Yala i ma Abadantaa maaɲoo saabu!

Zama a na yaamar noo, de i takandi.

6 A nʼi gorandi kʼi naŋ no din abada,

a na yaamar noo kaŋ si tun.

7 Wa Abadantaa saabu za laboo ga:

teekoo adabba beerey, nda war kul kaŋ ti hari guusey,

8 nda nuune, nda gari, nda neeži, nda duula zunbante,

nda hew beeri kaŋ ga nga yaamaroo tee,

9 nda tondi hondey, nda hondey kul,

nda tuurey kaŋ ga ize tee kaŋ ga ŋandi, nda war kul, sedere tuurey,

10 nda almaney, nda adabbawey kul,

nda labukoyey, nda ciraw fatakoyney,

11 nda laboo kokoyey, nda jamawey kul,

nda boŋkoyney, nda laboo ciitikey kul,

12 nda aru soogey, nda woy soogey,

nda boro žeeney, nda zankey!

13 Yala i ma Abadantaa maaɲoo saabu!

Zama nga maaɲoo hinne ka jerandi,

nga beeraa ka bisa laboo nda beenaa.

14 A na nga jamaa boŋoo jer,

hala nga ganakey kul mʼa saabu†

kaŋ ti Izirayel borey, kaŋ ti jamaa kaŋ ga man a!

Aleluya!

149

Abadantaa jamaa ga kan a se

1 Aleluya!

Wa dooni taaga don Abadantaa se!

Wa nga saaburoo don nga ganakey jamaa ra!

2 Yala Izirayel ma ɲaali nda nga Takakaa!

Yala Siyoŋ koyraa izey

ma yafarhã nda ngi kokoyoo!

3 I ma maaɲoo saabu nda gaaniyaŋ,

i ma dunduŋ nda kuntiji hẽenandi a se!

4 Zama Abadantaa jamaa ga kan a se,

a ga hallasiroo tee taalam borey se kaŋ ga taabi.

5 Yala nga ganakey ma ɲaali darža ra,

i ma kaati nda ɲaali ngi kanidogey ra.

6 Yala Abadantaa saaburoo ma bara miɲey ra,

de mo takuba mee hinkakoyni kaana ma bara kabey ra,

7 ka ngi boŋ faasa gandawey ra,

ka jamawey noo ngi zukandoo,

8 ka ngi kokoyey haw nda gaala,

ka ngi boro kayantey tefer nda guuru,

9 ka ciitoo tee i ga kaŋ hantumandi!

Beeray beeri no Irkoy ganakey kul se.

Aleluya!

150

Haya kul kaŋ ga hunsar ma Abadantaa saabu!

1 Aleluya!

Wa Irkoy saabu nga nongu henanantaa ra,

wʼa saabu beenaa ra kaŋ ga nga hinoo cebe!

2 Wʼa saabu nga teegoy albarkantey maaganda,

wʼa saabu ka sawa nda nga beeray beeroo!

3 Wʼa saabu nda hilli hẽeni,

wʼa saabu nda kurbu nda kuntiji!

4 Wʼa saabu nda dunduŋ nda gaaniyaŋ,

wʼa saabu nda hooray jinay linjikoyni nda laati!

5 Wʼa saabu nda guuruyaŋ kaŋ ga kara-kara,

wʼa saabu nda guuruyaŋ kaŋ ga kobi!

6 Yala haya kul kaŋ ga hunsar ma Abadantaa saabu!

Aleluya!

* 23:6 23.6 yee kate, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti goro.

* 26:9 26.9 Masi agay nda zunubantey tee affoo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Masʼay hundoo kaa zunubantey bande.

* 29:1 29.1 Šintinoo 6.2; Zaburey 82.1; 89.7.

† 29:6 29.6 Hermoŋ tondi hondoo maa faa no, Alhukumoo 3.9.

* 30:1 30.1 Irkoy hugoo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti kokoy dogoo.

† 30:4 30.4 ka mooru borey kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra, hantum fooyaŋ ga nee hala ya si zunbu saaraa guusoo ra.

* 34:1 34.1 Filisti borey kokoyoo woo da se i ga nee Akiš Samiyel 1na 21.11–16ra.

* 39:1 39.1 Taarikey 1na 25.1, 3, 6; Zaburey 62.1; 77.1.

* 42:1 42.1 Taarikey 1na 6.22; Zaburey 44—49; 84; 85; 87; 88.

* 50:1 50.1 Taarikey 1na 6.18–32; 25.1, 4; Zaburey 73—83.

* 51:2 51.2 Samiyel 2to 11—12.

* 52:11 52.11 ay ga tammahã ni maaɲoo ga, zama nʼga boori ni ganakey se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti ay ga tammahã ni maaɲoo ga ni ganakey jine, zama nʼga boori.

* 54:2 54.2 Samiyel 1na 23.19–28; 26.1

* 55:20 55.20 zaabi, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti zarabi.

* 56:1 56.1 Samiyel 1na 21.11–16.

† 56:3 56.3 Ay Koyoo kaŋ goo beene, zaaroo kul agay iberey gʼay zaa ka kay, i ga boobo, i gʼay wongu, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Zaaroo kul agay iberey gʼay zaa ka kay, i ga hiiši kʼay wongu.

* 57:1 57.1 Samiyel 1na 22.1–2; 24.1–9; Zaburey 142.1.

* 58:2 58.2 War ga adamizey ciiti nda fondaa wala?, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Adamizey, takaa woo ti war ciiti šerrantaa?

* 59:1 59.1 Samiyel 1na 19.10–13.

* 60:2 60.2 Samiyel 2to 8.1–14; Taarikey 1na 18.3–13.

† 60:10 60.10 Filisti gandaa ga ay ga wongu wurru tee, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Filisti borey, wa wongu wurru tee ay ga!

* 63:1 63.1 Samiyel 1na 23.14; 24.2.

* 68:5 68.5 duulawey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti gangani kogey.

† 68:15 68.13–15 Alkaaley 5.

‡ 68:31 68.31 Adabbawey ti Misira nda gandawey cindey kaŋ ga Izirayel kuubi kʼa bere.

* 72:1 72.1 Zaburey 127.

* 73:27 73.27 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 74:14 74.14 adabbawey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti gorokey.

* 76:3 76.3 Žerizalem maa faa no, Šintinoo 14.18.

† 76:5 76.5 tondi hondu kaŋ ra adabbawey goo kaŋ i gʼi hoo, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti tondi hondey kaŋ ga bara waati kul, Šintinoo 49.26; Habaku 3.6.

* 77:1 77.1 Zaburey 39.1.

* 78:11 78.9–11 Oze 6.4–7.

† 78:61 78.61 Samiyel 1na 4.4–22.

* 80:11 80.11 Irkoy sedere tuurey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti sedere tuurey kaŋ ga bisa i kul.

* 84:7 84.7 Tuuriɲaŋey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Mundawey.

† 84:10 84.10 guna, ni kaŋ ti ir koraa, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti dii ir koraa.

* 87:4 87.4 Misira borey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Rahab (maanaa «boro foomante»), Ezayi 30.7.

* 89:5 89.5 Taarikey 1na 17.11–14.

† 89:11 89.11 Ayuba 9.13; 26.12; Ezayi 30.7.

‡ 89:20 89.20 zankaaru, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti boro suubante.

* 95:8 95.8 Fattaroo 17.1–7; Kabuyaney 20.1–13.

* 100:3 100.3 ir ti nga wane, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti manʼti ir kʼir boŋ tee.

* 104:3 104.3 Šintinoo 1.7.

† 104:8 104.8 Tondi hondey tun, goorey yee ganda, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti I ga žigi tondi hondey ra ka zunbu goorey ra.

* 105:11 105.10–11 Šintinoo 12.3; 13.15; 15.18; 17.8; 26.3; 35.12; 48.4; Alhukumoo 1.8; 34.4.

† 105:15 105.14–15 Šintinoo 20.3–7; Taarikey 1na 16.22.

‡ 105:19 105.19 Šintinoo 41.16, 25.

§ 105:42 105.42 Šintinoo 15.13–14; Fattaroo 2.24.

* 106:4 106.4 Ay faaba kʼay hallasi, hantum fooyaŋ ga nee Ir faaba kʼir hallasi.

† 106:39 106.39 Manʼti gaaham here no, laadir jaŋay no Irkoy here.

* 132:6 132.6 Taarikey 1na 28.2.

† 132:6 132.6 Kiryat-Yarim maa faa no, Samiyel 1na 7.1.

* 144:2 144.2 ay jamaa, hantum fooyaŋ ga nee jamayaŋ.

* 148:4 148.4 Šintinoo 1.6–8.

† 148:14 148.14 mʼa saabu, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti ma duu beeray.

Yaasawey

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

Yaasawey citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Yaasawey citaaboo manʼti kala yaasay dumi-dumiyaŋ, iboobaa kokoyoo Sulaymaana kʼi tee. Lakkalkoyni fooyaŋ mo hantumey goo a ra sanda Agur, nda Lemuyel. Lakkal šenniyaŋ bara Yaasawey citaaboo ra. A ga boro hoyray, a ga boro kaa fondo laala ga, a ga boro daŋ fondo henna ra. Hayey kaŋ ga a ga šelaŋ ti: takaa kaŋ nda goy henna ga teendi, nda fuyyantetaray, nda adamizetaray, nda ceretaray, nda ize aladabuyan, nda suuri, nda talkataray, nda hiijay, nda alman, nda hinnari, nda borohennataray. Amma i kul ibeeroo manʼti kala Irkoy hunburaa: «Abadantaa hunburaa ti bayray šintinoo.» (zamnaa 1.7).

Citaaboo zamna kokorantaa kaŋ ti 31 si šelaŋ kala woy alkadarante ga.

Yaasawey citaaboo woo ga hoyrayyaŋ noo kaŋ boro kul kaŋ gʼi gana, boraa ga tee boro kaŋ dira takaa ga boori, a ga tee boro kaŋ ga kan Irkoy se.

Yaasawey citaaboo ga hin ka zamnandi kanje taaci:

1. Lakkalkoynitaray nafaa ga beeri (1—9)

2. Kokoyoo Sulaymaana yaasawey (10—29)

3. Agur lakkal šenney (30)

4. Lemuyel ɲaa hoyrawey (31)

1

Citaaboo addaliloo

1 Dawda izʼaroo Sulaymaana kaŋ ti Izirayel kokoyoo yaasawey ti wey.

2 Hantumoo addaliloo manʼti kala ka borey noo lakkal nda hoyray,

hala boro ma faham lakkal šenni se,

3 ka duu hoyray kaŋ ga bayray noo,

nda šerretaray, nda cimi, nda goy šerrante,

4 ka boŋbiyey carmandi,

ka aru sooga noo bayray nda miileyan.

5 Lakkalkoynoo ma haŋajer, a ga tonton nga bayraa ga,

boro kaŋ ga faham ga duu hoyray.

6 Woo ra a ga wan yaasawey nda šenney feeriyanoo,

ka wan lakkalkoyney šenney nda ngi albatawey.

7 Ka hunbur Abadantaa ti bayray šintinoo,

saama mma lakkal nda hoyray tee yaada.

8 Ay izʼaroo, haŋajer ni baabaa hoyraa se,

masi wanji ni ɲaa cawandoo,

9 zama i ga fatala alhormante ka ni boŋoo taalam,

i ga tee hiiri ni jindoo ra.

10 Ay izʼaroo, nda zunubanteyaŋ ga baa ngi ma ni fafagay,

masi yadda!

11 Nda i nee: «Kaa ir bande,

ir ma lanba borey se ka wiiya,

ir ma kumsay hirri borey se bila addalil kaŋ mana taali kul tee,

12 kʼi dii i ga huna sanda alaahara takaa,

ngi kunturey kul ga zunbu a ra sanda boroyaŋ

kaŋ ga zunbu saaraa guusoo ra.

13 Ir ga duu haya hay šenda dumi kul,

ir gʼir hugey too nda alganiima.

14 Huru ir ra,

woo ra ir kul ga sawa nooroo ra.»

15 Ay izʼaroo, masi hanga ey,

ni cewey dii ngi fondaa ga,

16 zama cewey si zuru kala ka koy goy laala tee,

i ga cahã kuri munyan ra.

17 Zama yaada ti ka kumsay hirri

haya kul kaŋ goo nda fata moɲey cire.

18 Borey wey, ngi boŋ hunday se i ga kumsay daŋ,

i mma gum ka ngi hunaroo halaci.

19 Woo ti haya kaŋ ga tee boro ga kaŋ ga baa zanba alman,

zanba alman ga nga koyoo hundoo kaa.

Lakkal ga ciya borey se

20 Lakkal ga wurru lolawey ra,

a ga nga jindoo jer farrey ra.

21 A ga kaati lolawey cere kubaydogey ra,

koyraa miɲey jere, a ga šenniyaŋ har ka nee:

22 «Boŋbiyey, hala waati foo no war ga fay nda ka baa war boŋbiitaraa?

Hala waati foo no ɲooɲokey ga fay nda ka ɲooɲoyan boonay?

Hala waati foo no lakkal jaŋantey ga fay nda ka konna bayray?

23 Wa willi kate ka maa ay tejeyaney.

Ay gʼay hundoo zumandi war ga,

ay ga war bayrandi ay šenney.

24 Zama ay ciya, amma war wanji,

ay nʼay kaboo šerre, boro kul manʼa daŋ assal,

25 war nʼay hoyrawey kul fur,

war mana kula ay tejeyaney ra,

26 agay da, ay ga haaru waati kaŋ bonaa zunbu war ga,

ay ga war ɲooɲo waati kaŋ hunburay kaa war ga,

27 waati kaŋ hunburay kaa war ga sanda hewkur,

waati kaŋ bonaa kaa war ga sanda hew beeri,

waati kaŋ binemaray nda lakkaltunay kaa war ga.

28 Waatoo din i ga ciya ya ne, amma ay si tuuru,

i gʼay ceeci, amma i si duu agay.

29 Zama i konna bayray,

de mo i mana Abadantaa hunburaa zaa.

30 I mana baa ay hoyraa,

i nʼay tejeyaney yebebe,

31 woo se, i ga duu ngi dira takaa alhakoo,

ngi boŋ hoyrawey gʼi kungu.

32 Zama boŋbii, nga tureyanoo no mʼa wii,

lakkal jaŋante alhuzun jaŋaa no mʼa halaci.

33 Amma boro kaŋ ga haŋajer ya ne ga goro alaafiya ra,

a ga goro lakkalkanay ra, a si hunbur bone.»

2

Lakkal ga boro hallasi ifutu ra

1 Ay izʼaroo, nda nʼnʼay šenney dii,

nda nʼnʼay yaamarey dii,

2 nda nʼna haŋa kayandi lakkal šenney se,

nda nʼna ni binoo hangandi fahamay bande,

3 nda cimi, nda nʼna lakkal cee,

nda nʼna ni jindoo jer fahamay se,

4 nda nʼgʼa ceeci sanda nzorfu kaaray,

nda nʼgʼa ceeci sanda alman,

5 woo ra nʼga faham haya kaŋ ti Abadantaa hunburaa,

nʼga duu Irkoy bayraa.

6 Zama Abadantaa no ma lakkal noo,

nga miɲoo ra bayray nda fahamay ga hun.

7 A ga koyjineyan jisi boro šerrantey se,

koray no borey se kaŋ ga dira laadirtaray ra,

8 ka fondo hennawey hawgay,

ka nga ganakey lakkal.

9 Woo ra nʼga bay haya kaŋ ti šerretaray,

nda haya kaŋ ti cimi, nda haya kaŋ ti goy šerrante,

nda ka dira fondo kul ra kaŋ ga gomni noo.

10 Waati kaŋ lakkal huru ni binoo ra,

waati kaŋ bayray ga tee ni binoo ɲaaloo,

11 miileyan ga ni hawgay,

fahamay ga ni koroši

12 ka ni feeri ka ni kaa fondo laala ga,

ka ni kaa borey ra kaŋ ga šenni šiirandi,

13 nda borey kaŋ ga fondo šerrantey naŋ

ka hanga fondo kubayanteyaŋ,

14 nda borey ra kaŋ ga ɲaali nda ifutu teeyan,

kaŋ ga yafarhã nda dabari šiirante futay,

15 ngi kaŋ ngi fondawey ga šiiri,

ngi diradogey ga golbi-golbi

16 ka ni hallasi woy waani ra,

ka ni kaa woy kaŋ nʼsʼa bay ra, kaŋ ga šenni kaanay.

17 Woy no kaŋ ga nga soogataray cere kaanaa fur,

kaŋ ga dirɲa amaanaa kaŋ goo nga nda nga Koyoo game.

18 Nga hugoo si šiiri ka koy kala buuyan here,

nga fondawey si koy kala bukawey here.

19 Boro kul kaŋ koy a here si willi kate koyne,

affoo kul si duu hunayan fondaa.

20 Woo ra nʼga hanga boro henney fondaa bande,

nʼga boro šerrantey fondawey hawgay.

21 Zama boro šerrantey ga goro gandaa ra,

boro laadirantey ga cindi a ra,

22 amma boro laaley ga hun gandaa ra,

zanbantey ga dogandi ka hun a ra.

3

Lakkal nda Irkoy hunburay

1 Ay izʼaroo, masi dirɲa cawandoo kaŋ ni duu a ay ga,

ni binoo mʼay yaamarey dii,

2 zama i ga tonton ni zaarey hinnaa ga,

nda ni aloomuroo ga, nda ni alaafiyaa ga.

3 Masi borohennataray nda laadirtaray naŋ,

i haw ni jindoo ga, i hantum ni binoo walhaa ga.

4 Nda woo teendi, nʼga duu alhormo nda lakkal henna

Irkoy do nda adamizey do.

5 Ma ni binoo kul ka ni naanaa daŋ Abadantaa ra,

masi felle ni fahamaa ga.

6 Ma Abadantaa bay ni fondawey kul ra,

nga no ma ni fondawey šerrandi.

7 Masi ni boŋ dii lakkalkoyni,

hunbur Abadantaa, ni boŋ moorandi ifutu.

8 Gaaham baani no ma ne,

albarka no ni birey se.

9 Abadantaa beerandi nda ni kabehayey,

a beerandi nda ni hegawey kul ize jinawey.

10 Nda woo teendi, ni taasu fanjidogey ga too ka mun,

ni alaneb hari moora jinawey ga too ka mun.

11 Ay izʼaroo, masi wanji Abadantaa aladaboo kaŋ ni duu a a ga,

masi konna kaŋ a ga ni daŋ fondaa ra.

12 Zama boraa kaŋ Abadantaa ga bagʼa, nga no a gʼa daŋ fondaa ra

sanda izʼaru kaŋ ga baaboo yadda.

Lakkal bisa alman

13 Boraa kaŋ duu lakkal nda boraa kaŋ duu fahamay duu gomni.

14 Zama albahaa kaŋ a ga duu a a ra baa nzorfu kaaray albahaa,

albahaa kaŋ a ga kate a bisa wuraa.

15 Nga hayoo bisa hiiri caadante,

haya kul kaŋ nʼga bagʼa si toorʼa alkadar.

16 Aloomur goo nga kabe gumaa ra,

alman nda beeray goo nga kabe waawaa ra.

17 Nga fondawey ga boori,

nga lolawey kul manʼti kala alaafiya.

18 Tuuri no kaŋ ga hunayan noo boro se kaŋ nʼa dii,

boro kaŋ gaabu a ga duu gomni.

19 Lakkal nda Abadantaa na laboo gorandi,

fahamay nda a na beenaa daaru.

20 Nga bayraa ka aduɲɲa guusu beerey feeri,

de duulawey ga harandaŋ loti-loti.

Irkoy ga lakkalkoyni hawgay

21 Ay izʼaroo, lakkal nda miile henna dii,

i masi mooru ni moɲey cire.

22 I ga ni hundoo noo hunayan,

i ga ni jindoo taalam.

23 Woo ra, nʼga koy ni fondaa ra nda lakkalkanay,

de mo ni cewey si cabu haya kul ga.

24 Nda nʼga kani, haya kul si ni hunburandi,

nda ni kani, ni jirboo ga kom.

25 Masi hunbur haya kul

ba halaciroo kaŋ boro futawey gʼa ka ni kar,

i masi ni jitandi.

26 Zama Abadantaa ga tee ni naanaa,

a ga ni cewey ganji i ma kaŋ kumsay ra.

Ma baa ni cinaa

27 Boro kaŋ ga hima nda haya henna, masʼa wanji a se

nda ni goo nda nga hinoo.

28 Masi nee ni cinaa se: «Koy ka kaa, suba ay gʼa noo ma ne»,

ka gar hayaa goo ma ne.

29 Masi dabari futu soolu ni cinaa se,

ka gar a goo ma goro ni jere lakkalkanay ra.

30 Masi yenje boro bande bila addalil,

ka gar a mana baffoo tee ma ne.

31 Masi canse boro futu ga,

masi nga fondo kul zaa.

32 Zama Abadantaa se almuhal ti goy šiirante teekaw,

amma nga sirrey si nondi kala boro šerrante se.

33 Abadantaa dangayanoo goo boro futu hugoo ra,

amma a ga albarka daŋ boro šerrante gorodogoo ra.

34 A ga ɲooɲokey ɲooɲo,

amma a ga alhormo tee borey se kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda.

35 Lakkalkoyney ga beeray tubu,

lakkal jaŋantey ga duu haawi.

4

Lakkal bisa haya kul

1 Ay izʼarey, wa haŋajer baaba hoyraa se,

wa hawgay hala war ma faham lakkal se,

2 zama ay na war noo bayray henna,

war masʼay cawandoo naŋ.

3 Waatoo kaŋ ay goo zankataray ra,

kaŋ ay goo ay baabaa cire,

ay takaa ga kan ay ɲaa se sanda izʼaru bajja foo.

4 Ay baabaa gʼay cawandi, a nee ya ne:

«Ni binoo ma gaabu ay šenney ga.

Ay yaamarey dii, ma huna.

5 Duu lakkal, duu fahamay,

masi tee dirɲante, masi šiiri ay miɲoo šenney se.

6 Masʼa naŋ, a ga ni hawgay,

bagʼa, a ga ni hallasi.

7 Lakkal duuyan šintinoo ti:

ma gaabandi ka lakkal ceeci,

haya kul kaŋ goo ni kone mʼa ka fahamay ceeci.

8 A beerandi, a ga ni jer,

a ga ni daržandi nda ni denji a ga.

9 A ga fatala alhormante ka ni boŋoo taalam,

a ga ni noo kokoy fuula daržante.»

Ni boŋ hawgay boro laaley fondaa ga

10 Haŋajer, ay izʼaroo, gaabu ay šenney ga,

nʼga duu aloomur kuku.

11 Ay na lakkal fondaa cawandi ma ne,

ay na ni daŋ fondo šerrantaa ga.

12 Nda nʼga dira nʼsi kati ni cee diraa ra,

nda nʼga zuru nʼsi tatanji.

13 Gaabandi hoyray bande, masʼa naŋ,

gaabu a ga, zama nga ti ni hunaroo.

14 Masi boro futawey dira takaa guna ka dira,

masi dira boro laaley fondaa ra.

15 A naŋ, masi bisa nda no din,

mooru a ga, bisa.

16 Zama i si jirbi nda manʼti i nka goy futu tee,

i ga jirbidunbay nda i mana duu boro kaŋ i nʼa kaŋandi.

17 Zama ifutu de ti ngi meehunaa,

ifutu kaŋ ga hun alaneb hari mooro ra no i gʼa haŋ.

18 Boro šerrantey fondaa ga hima nda alfazar gaayoo

kaŋ mma koy de a ga tonton ka nere hala zaaroo ra.

19 Boro laaley fondaa ga hima nda kubaa,

i si hayaa bay kaŋ ga ngi kaŋandi.

Dira taka hennaa

20 Ay izʼaroo, lakkal daŋ ay šenney se,

ni haŋaa gaaru hayey kaŋ ay gʼi har se.

21 Masi naŋ i ma hun ni moɲey cire,

i dii ni binoo kunehere.

22 Zama hunayan no borey se kaŋ duu ey,

gaaham baani no ngi hamoo kul se.

23 Ma ni binoo hawgay ka bisa haya kul,

zama ni hunaroo hayey kul si hun kala nga ra.

24 Ni miɲoo moorandi taari,

darga šenni moorandi ni ga.

25 Yala ni moɲey ma ni tenjoo guna,

yala ni moogunaa ma šerre ka ni jinoo guna.

26 Fondaa kanandi ni cewey se,

ni fondawey kul ma tabati.

27 Masi šiiri ka koy ni kabe gumaa wala iwaawaa ga,

ni cewey moorandi ifutu.

5

Moora woy waani

1 Ay izʼaroo, lakkal daŋ ay šenney se kaŋ ga ni noo lakkal,

ni haŋa gaaru ay šenney se kaŋ ga ni noo fahamay,

2 hala ma gaabu miile taka henna ga,

de ni miɲoo ma bayray dii.

3 Zama woy waani meefendey, yuu no ma loti ka hun i ra,

miɲoo ga yuttu ka bisa jii,

4 amma nga kokoroo ga hottu sanda kanihotta,

a ga boro maray sanda takuba mee hinkakoyni kaana.

5 Cewey si zunbu ka koy kala buuyan here,

nga ceetaamey mma šerre hala alaahara.

6 A si hunayan fondaa laasaabu,

nga fondawey ga boro derandi bila nda a ma bay.

7 Adiši sohõ, ay izʼarey, wa haŋajer ya ne,

war masi mooru ay miɲoo šenney.

8 Ni boŋ moorandi woyoo woo dumoo,

masi man nga hugoo miɲoo,

9 hala ni beeraa, masi koy a noo boro tanayaŋ se,

ka ni aloomuroo noo boro futu se,

10 hala yawyaŋ masi koy kungu ni almanoo ra,

de ni farabagaa ma tee hugu waani wane.

11 Kokoray ga, masi koy guray

waati kaŋ ni hamoo nda ni kunturoo benandi,

12 de nʼga nee: «Taka foo nda ay konna hoyray?

Taka foo nda ay binoo hin ka tejeyaney kaynandi?

13 Taka foo nda ya na hin ka haŋajer agay alfagey se,

kʼay haŋaa gaaru ay cawandikey se?

14 Haya kayna ka cindi bone dumi kul ma duu agay

jamaa nda margaroo jine.»

Ma baa ni soogataray woyoo

15 Ni botoloo haroo haŋ,

woo kaŋ ga hun ni dayoo ra!

16 Macin se ni haroo ga doori yaada taray,

ni hari bisadogey ga doo farrey ra?

17 Yala i ma tee ni hinne wane,

i masi tee yawyaŋ wane ni bande.

18 Yala albarka ma huru ni hari hundogoo ra,

ɲaali nda ni soogataray woyoo.

19 A ga hima nda ganjihancin boryo nda jeeri henna.

Waati kul nga fafey ma ni sakkarandi,

nga bajoo ma ni suwandi.

20 Ay izʼaroo, macin se ni bajoo ga hanga woy waani?

Macin se nʼga ni boŋ naagu woy kaŋ nʼsʼa bay gandey ga?

21 Zama Abadantaa jine adamize kul fondawey goo,

nga no ma nga dira takawey kul laasaabu.

22 Boro laala, nga laybey no mʼa dii,

nga zunubey karfey gʼa haw.

23 Nga, a ga buu, zama a mana yadda ka cawyan dii,

a ga dere nga lakkal jaŋantetaraa beeriyanoo sabbu se.

6

Hoyrayyaŋ garaw here

1 Ay izʼaroo, nda nʼna ni boŋ tee tolme

ni cinaa maaganda kaŋ na garaw zaa,

nda nʼna kabe kar boro waani kabe ra nga sabboo se,

2 nda ni miɲoo šenney na ni daŋ kumsay ra,

ni miɲoo šenney na ni dii,

3 hayaa ne kaŋ mʼa tee, ay izʼaroo: ni boŋ wiri,

zama ni kaŋ ni cinaa kaboo ra.

Koy ka ni cinaa suurandi a ma ni taŋ.

4 Masi naŋ jirbi ma huru ni moɲey ra,

ni moɲey masi dusungu.

5 Ni boŋ kaa sanda jeeri kaŋ hun hookaw kaboo ra,

sanda ciraw kaŋ hun kumsay hirrikaw kaboo ra.

Mooru fuyyantetaray

6 Fuyyantaa, koy ntandaa guna,

koy nga takaa guna ma duu lakkal.

7 A sii nda boŋkoyni,

wala goy juwalkaw, wala jinehun,

8 a ga nga ŋaahayaa soolu kaydiyaa waati,

hegaa waati, a ga nga ŋaahayaa fanji.

9 Fuyyantaa, hala waati foo nʼga cindi ka kani?

Hala waati foo no nʼga tun ni jirboo ra?

10 Ka jirbi kayna, ka dusungu kayna,

ka kabe koli ka kani kayna,

11 talkataray ga kaŋ ni ga sanda yaara-yaarakaw,

jaŋay ga kaa ni ga sanda komakaw.*

Zanbante kokoroo si boori

12 Boro yaamu, goy futu teekaw no,

a mma yaara de ka taari.

13 A ga moo kar ka zanba,

ka šelaŋ nda nga cewey nda nga kabey,

14 ilaala goo binoo ra,

waati kul a ga ifutu biiri,

a ga yenje tunandi.

15 Woo se dogoo din da, bone ga kaŋ a boŋ,

a ga jirsi ka say, safari sii a ra.

Hayaa kaŋ Irkoy si bagʼa

16 Haya iddu goo no kaŋ Abadantaa ga konna ey,

haya iyye kaŋ ga tee a se almuhal:

17 Ka moo daabu borey ga, nda deene kaŋ ga taari,

nda kabe kaŋ ga boro kaŋ mana haya kul tee kuroo mun,

18 nda bine kaŋ ga dabari futuyaŋ miile,

nda boro kaŋ cewey ga cahã ka zuru ifutu bande,

19 nda seedezooru kaŋ ga taari šenni har,

nda boro kaŋ ga yenje tunandi armayaŋ game.

Zuru zinaa se

20 Ay izʼaroo, ni baaba yaamaroo dii,

masi ni ɲaa cawandoo naŋ.

21 I haw ni binoo ga waati kul,

i guli ni jindoo ga.

22 Nda nʼga dira, i ga fondaa cebe ma ne,

i ga ni hawgay waati kaŋ nʼga kani,

i ga šelaŋ ma ne waati kaŋ ni tun jirboo ra.

23 Zama yaamaroo manʼti kala fitilla,

cawandoo manʼti kala gaay,

kašetawey nda aladaboo ti hunayan fondaa.

24 I ga ni hallasi woy futu ra,

ka ni hallasi woy kaŋ nʼsʼa bay šenni kaaney ra.

25 Nga booroo masi tee ma ne bine-ibaayi,

masi naŋ moɲey ma duu ni.

26 Zama woykuuru ga kate ma tee sanda loomo foo,

wande waani ga kumsay hirri hundi se kaŋ bisa haya kul.

27 Boro ga hin ka nuune daŋ nga ziibaa ra

bila nda nga bankaarawey ma ton wala?

28 Boro ga hin ka dira denji boŋ

bila nda cewey ma ton wala?

29 Takaa din da ti aru kaŋ hanga nga cinaa wandoo bande.

Boro kul kaŋ tuku a ga,

boraa si diyandi boro kaŋ mana haya kul tee.

30 Boro si zay naŋ kaŋ zay

ka duu ŋaayan, zama heray bara a ga,

31 nda i duu a, a ga nga hayoo bana cee iyye,

a ga haya kul kaŋ goo nga hugoo ra noo.

32 Boro kaŋ na zinaa tee nda woy, koyoo sii nda lakkal.

Boro kaŋ ga baa nga ma nga boŋ halaci de no ma woo tee.

33 Boraa si duu a ra haya kul kala dori nda haawi,

nga kaynandoo si ben.

34 Zama canseyan ga aru binoo tunandi,

a si boro kul kaa han kaŋ a ga nga boŋ faasa.

35 A si yadda banaw kul,

a si yadda haya kul ga, ba nda nʼnʼa noo sufuray boobo.

7

Woy zinateeri manʼti kala kumsay aru sooga se

1 Ay izʼaroo, gaabu ay šenney ga,

mʼay yaamarey dii.

2 Gaabu ay yaamarey ga hala ma duu ka huna,

gaabu ay cawandoo ga sanda ni mootondoo.

3 I haw ni kabe-izey ga,

i hantum ni binoo walhaa ga.

4 Nee lakkal se: «Ay woymaa ti ni!»

Ma bayray tee ni boraa.

5 Woo ra, a ga ni hallasi wande waanoo ra,

woyoo ra kaŋ nʼsʼa bay kaŋ ga šenni kaanay.

6 Han foo, ay goo ay funeetaraa ga,

ay ga guna nda nga guurey gamey.

7 Ay goo ma guna boŋbiyey ra,

ay na aru sooga foo laasaabu kaŋ sii nda lakkal.

8 A ga bisa lolaa kanjoo ga kaŋ ra woyoo din goo,

a ceesi ka koy nga hugoo here.

9 Almaaroo ra no, waynaa kaŋyanoo ga,

cijinoo nda kubaa goo ma huru.

10 Woy foo ne kʼa kubay

kaŋ bankaaray takaa ga cebe kaŋ woykuuru no, a ga caram.

11 Woyoo woo, deenoo ga beeri, moɲoo ga kogu,

a si goro nga hugoo ra,

12 nda a sii lolaa ra, a goo farrey ra,

a goo nongey kanjey kul ga a ga kumsay hirri.

13 A na aru soogaa din dii kʼa summu

nda mookogay ka nee a se:

14 «Alaafiya teendi sargari no ay ga hima kʼa kaa,

hõ ay nʼay meefurey kaa.

15 Woo se ay fatta ka ni kubay,

ay ceeci ya dii ni, de ay duu ni.

16 Ay na kunta hennayaŋ daŋ ay daaroo ga,

kunta caaranteyaŋ kaŋ teendi nda Misira šilli.

17 Ay na turaari daŋ ay kanidogoo ra,

nda mir, nda alowe, nda alkalfa.

18 Kaa, ir ma daame baji ra hala moo booyan ga,

ir mʼir boŋ noo baji kaanoo se.

19 Zama ay kurɲoo sii hugey do,

a naaru ka koy nongu mooro ra.

20 A koy nda nga bande nooru foolaa,

a si willi kate hugey do kala handu kaaraa hane.»

21 Woyoo nʼa bere nda nga moɲey kaŋ hanse ka hay,

a na nga šenni kaaney kʼa darga.

22 Dogoo din da a hanga a,

sanda yaaru kaŋ ga koy koosudogoo ra,

sanda saama kaŋ i nʼa haw kʼa kar*,

23 hala waati kaŋ biraw-ize na nga tasaa hay,

sanda ciraw kaŋ kaŋ kumsay ra,

bila nda a ma bay kaŋ nga hundoo hayoo no.

24 Sohõ ay izʼarey, wa haŋajer ya ne,

wa lakkal daŋ ay miɲoo šenney se.

25 Yala ni binoo masi yadda ka hanga woyoo woo dumoo,

masi koy dere nga fondawey ra.

26 Zama a na aru boobo kaŋandi kʼi wii,

ba gaabikoyney, a nʼi kul wii†.

27 Nga hugoo ti fondo kaŋ ga koy alaahara

ka zunbu buuyan hugey do.

8

Boro kul ga hima ka lakkal ceeci

1 Manʼti lakkal mma goo ma ciya wala?

Manʼti bayray mma goo ma nga jindoo kaataray wala?

2 A ga kay nongu jerantey ga fondawey ra,

a ga kay nongey ra kaŋ ga fondawey ga cere kubay.

3 Koyraa miɲey jere, koyraa miɲey here,

a ga kaati ka nee:

4 «Borey, war no ay ga kaati ka war cee,

adamizey ga ay goo!

5 Boŋbiyey, wa caram,

lakkal jaŋantey, wa duu lakkal!

6 Wa haŋajer, zama haya kayanteyaŋ goo no

kaŋ ay gʼi har,

ay gʼay miɲoo feeri ka haya har war se kaŋ ga šerre.

7 Zama ay miɲoo ga cimoo har,

laalay manʼti kala almuhal ay meetuwey se.

8 Ay miɲoo šenney kul ga šerre,

šiiriyan wala golbi kul sii i ra,

9 i kul ga henan boro se kaŋ goo nda lakkal,

i ga šerre boro se kaŋ goo nda bayray.

10 Wʼay hoyrawey dii ka bisa nzorfu kaaray,

war ma bayray dii ka bisa wura suubante.

11 Zama lakkal baa hiiri caadante,

haya kul kaŋ boro ga bagʼa si toorʼa alkadar.»

Hayaa kaŋ lakkal gʼa tee boro se

12 «Agay, lakkal, agay nda fahamay no ma goro nongu foo,

ay ga takaa bay kaŋ nda lakkalkoyni miilewey ga duwandi.

13 Ka hunbur Abadantaa manʼti kala ka konna ifutu,

boŋ beerandi, nda bolsay, nda fondo futu, nda deenebeeray,

wey, ay ga konna ey.

14 Hoyray nda bayray henna ti agay wane,

agay ti fahamay, gaabi ti agay wane.

15 Agay albarkaa ra kokoyey ga laama,

boŋkoyney ga ašariya šerranteyaŋ kaataray.

16 Agay albarkaa ra jineborey ga goro hinoo ra,

nda boŋkoyney, maanaa laboo ciitikey* kul.

17 Agay, ay ga baa borey kaŋ ga baa agay,

borey kaŋ gʼay ceeci ga duu agay.

18 Agay do alman nda darža goo,

nda gomni kaŋ ga gay, nda šerretaray.

19 Ay nafaa bisa wura, ba wura alhakiika,

hayaa kaŋ ay ga kate a bisa nzorfu kaaray suubante.

20 Ay si dira kala šerretaray fondaa ra,

ka bisa fondawey ra kaŋ ra cimi goo,

21 ka borey kaŋ ga baa agay noo tubu

ka ngi alman jisidogey too met.»

Lakkal si hun kala Irkoy hunday do

22 «Abadantaa duu agay za nga fondaa šintinoo ga

za a mana nga goy jina-jinawey tee.

23 Ay goro za zaman,

za šintinoo ga, za laboo mana takandi jina.

24 Ay hayandi za hari guusawey

nda hari hundogey kaŋ ga too nda hari mana tee.

25 Ay hayandi za tondi hondey mana gorandi,

za hondey mana bara,

26 za Abadantaa mana laboo, nda hawsawey,

nda aduɲɲa labu gurunbu jinaa tee.

27 Waatoo kaŋ a na beenaa daaru, ay goo no,

waatoo kaŋ a ga hari guusawey kaydogey daŋ,

28 waatoo kaŋ a na duulawey deeji beene,

waatoo kaŋ hari guusawey tun nda gaabi,

29 waatoo kaŋ a na teekoo kaydogey daŋ,

hala haroo masi bisa nga kaydogoo ga,

waatoo kaŋ a na laboo asaasey gorandi,

30 ay goo jeroo ga sanda goy jineboro,

ay tee nga ɲaaloo zaari ka kaa zaari,

waati kul ay ga ɲaali a jine.

31 Ay ga ɲaali nda laboo kaŋ ga borey ga goro,

ay binoo ga kan kaŋ ay goo adamizey game.»

Boraa duu gomni kaŋ ga haŋajer lakkal se

32 «Sohõ ay izʼarey, wa haŋajer ya ne,

borey duu gomni kaŋ gʼay fondawey gana.

33 Wa haŋajer hoyray se, wa duu lakkal,

war masʼa yala.

34 Boraa duu gomni kaŋ ga haŋajer ya ne,

kaŋ ga kay zaari ka kaa zaari ay hugoo miɲoo ga,

kaŋ ga goro ay hugoo miɲey carawey ga kʼa lakkal.

35 Zama boro kaŋ duu agay, duu hunayanoo,

de mo Abadantaa ga alhormo tee a se.

36 Amma boro kaŋ na zunubu tee ay ga, koyoo na nga hundoo tooɲe,

borey kaŋ ga konna agay kul si baa kala buuyan.»

9

Lakkal ga ciya borey se

1 Lakkal na nga hugoo cin,

a na hugoo ganji iyyaa fasal.

2 A na nga adabbaa koosu,

ka nga alaneb hari mooraa hanse,

a na nga ŋaadogoo mo hanse.

3 A na nga koŋŋey noo dontay,

nga, a ga ciya koyraa nongu jerantey ga ka nee:

4 «May ti boŋbii?

Boraa ma kuubi ka kaa ne!»

A ga nee boro kaŋ sii nda lakkal se:

5 «Wa kaa, ir ma ŋaa,

ir ma alaneb hari mooraa kaŋ ay nʼa hanse haŋ.

6 Wa fay nda boŋbiitaray, war ga huna,

wa koy jine fahamay fondaa ra!»

Hayaa kaŋ goo lakkalkoyni nda ɲooɲokaw game

7 Boro kaŋ na ɲooɲokaw hoyray ga kayna,

boro kaŋ na boro futu daŋ fondaa ra ga haw.

8 Masi ɲooɲokaw daŋ fondaa ra, a ga ni konnay,

lakkalkoyni daŋ fondaa ra, nʼga kan a se.

9 Lakkalkoyni noo hoyray, a ga duu lakkal ka tonton,

boro šerrante noo bayray, nga bayraa ga tonton.

10 Ka hunbur Abadantaa ti lakkal šintinoo,

ka boro henanantey bay manʼti kala lakkal.

11 Zama agay, lakkal bande ni aloomuroo ga boobo,

de jiiriyaŋ ga tonton ni hunaroo ga.

12 Nda ni tee lakkalkoyni, ni tiya ni boŋ se,

nda ɲooɲokaw ti ni, ni hinne no ma hayaa kaŋ goo a ra jere.

Lakkal jaŋante ga ciya borey se

13 Woy lakkal jaŋante si kay nongu foo.

Boŋbii no, a si haya kul bay.

14 A ga goro nga hugoo miɲoo ga,

a ga goro haya ga koyraa nongu jerantey ra,

15 ka bisakey cee

kaŋyaŋ goo ngi fondaa ra ka nee:

16 «May ti boŋbii?

Boraa ma kuubi ka kaa ne!»

A ga nee boro kaŋ sii nda lakkal se:

17 «Hari kaŋ boro nʼa zay haŋyanoo ga kan,

ŋaayan kaŋ boro nʼa ŋaa tuguyan ra ga kan.»

18 Boro kaŋ yadda a se si bay kaŋ nga do ti bukawey dogoo,

borey kaŋ a gʼi cee ka koy nga do sii kala alaahara guusuyaŋ ra.

10

Kokoyoo Sulaymaana yaasayyaŋ

1 Sulaymaana yaasayyaŋ ti wey.

Izʼaru lakkalkoyni ga baaboo binoo ɲaalandi,

izʼaru lakkal jaŋante ga ɲaŋoo binoo hẽenandi.

2 Alman kaŋ duwandi ifutu ra si nafa,

šerretaray no ma boro hallasi buuyan ra.

3 Abadantaa si boro šerrantaa naŋ heray ra,

a ga boro futawey ganji i ma duu woo kaŋ i gʼa boonay.

4 Boro kaŋ kaboo si cahã goy ra ga kate nga boŋ ga talkataray,

boro kaŋ kaboo ga cahã goy ra ga duu alman.

5 Boro kaŋ ga nga hegaa marga jiyaw waati,

boraa manʼti kala izʼaru lakkalkoyni,

boro kaŋ ga jirbi hegaa waati manʼti kala

izʼaru kaŋ ga boro haawandi.

6 Albarka goo boro šerrante boŋoo ga,

ifutu no ma boro laala miɲoo too.

7 Ka hongu boro šerrante manʼti kala albarka,

boro laaley maaɲey ga kaa ka funbu.

8 Bine lakkalkoyni ga yaamarey dii,

saamataray šenni harkaw ga halaci.

9 Boro kaŋ ga dira laadirtaray fondaa ra,

koyoo ga dira nda binekanay,

boro kaŋ na fondo šiira zaa, moo ga kay koyoo ga.

10 Boro kaŋ ga nga moɲoo kar mma dabarifutay,

saamataray šenni harkaw ga halaci.

11 Boro šerrante miɲoo ra hunayan ga hun,

ifutu no ma boro laala miɲoo too.

12 Konnay ga yenje tunandi,

baji ga laybu kul daabu.

13 Boro kaŋ ga faham miɲoo ra lakkal goo,

gobu jisandi lakkal jaŋante dumaa se.

14 Lakkalkoyney ga bayray dii ka boori,

saamaa miɲoo ga kate a ga halaciyan.

15 Almankoyni almanoo mma tee a se koyra gaabante,

alfukaarey talkataraa mma tee i se halaciyan.

16 Boro šerrante banaa manʼti kala hunayan,

boro futu duuraa manʼti kala zunubu.

17 Boro kaŋ ga hoyray dii ga hunayan fondaa zaa,

boro kaŋ ga dirɲa šenni kaŋ nda i nʼa teje, ga dere.

18 Boro kaŋ ga konnaray tugu, miɲoo ga taari har.

Miimandakaw manʼti kala lakkal jaŋante.

19 Boro kaŋ šennoo ga boobo si fay nda zunubu,

boro kaŋ ga hin nga miɲoo ti lakkalkoyni.

20 Boro šerrante deenoo manʼti kala nzorfu kaaray suubante,

boro futu binoo sii nda alkadar beeri.

21 Boro šerrante miɲoo ga boro boobo nafa,

lakkal jaŋay ga saamey wii.

22 Abadantaa albarkaa no ma boro tee almankoyni,

a si torro daŋ a bande*.

23 Goyfutu teeyan manʼti kala hooray lakkal jaŋante se,

takaa din da no lakkal ga ti a fahamaykoyni se.

24 Woo kaŋ boro futu ga hunbur a, nga no ma duu a,

amma woo kaŋ boro šerrante ga bagʼa ga nondi a se.

25 Hew beeri bisayanoo banda ga, boro futu ga dere,

boro šerrante asaasoo ga cindi abada.

26 Sanda takaa kaŋ binegar gʼa tee hiɲe se nda dullu moo se,

takaa din da ti fuyyante boro kaŋ gʼa donto se.

27 Ka hunbur Abadantaa ga aloomur kukandi,

boro futu jiirey ga dungurandi.

28 Boro šerrantey naata kokoroo manʼti kala ɲaali,

boro futawey jitoo ga dere.

29 Abadantaa fondaa manʼti kala nongu gaabante boro laadirante se,

amma goy futu teekey se halaciyan no.

30 Boro šerrante si hun nga dogoo ra hala abada,

boro futawey si cindi laboo ga.

31 Lakkal ga duwandi boro šerrante miɲoo ra,

boro kaŋ ga šenni šiirandi deenoo ga dunbandi.

32 Boro šerrante miɲoo ga wan ka haya henna har,

haya šiirante no ma hun boro futu miɲoo ra.

11

1 Neešihaya futu manʼti kala almuhal Abadantaa se,

neeši tondi kaŋ ga timme ga kan a se.

2 Nda foomayan kaa, kaynandiyan kaa,

lakkal sii kala borey bande kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda.

3 Boro šerrantey laadirtaraa no mʼi gongu,

zanbantey šenni bereyanoo gʼi halaci.

4 Alman si haya kul hanse futay zaari hane,

šerretaray no ma boro hallasi buuyan ra.

5 Boro laadirantaa šerretaraa ga nga fondaa hanse,

boro futu goy futaa gʼa kaŋandi.

6 Boro šerrantey laadirtaraa no mʼi hallasi,

zanbantey ibaayi futawey no mʼi kaŋandi kumsaa ra.

7 Nda boro futu buu, nga jitoo dere,

almanoo kaŋ ga a ga naata dere.

8 Boro šerrante ga hun torrowey ra,

boro futu ga huru dogoo ra.

9 Boro kaŋ si hunbur Irkoy,

nga miɲoo nda a ga nga cinaa halaci,

bayray no ma boro šerrante hallasi.

10 Nda boro šerrantey yafarhã, albarkaa no koyraa se,

nda boro futu halaci, ɲaali kaatiyaŋ ga tee.

11 Boro šerrantey albarkaa no ma koyraa jer,

boro futawey, ngi miɲey nda i ga koyraa kayri.

12 Boro kaŋ ga nga cinaa kaynandi sii nda lakkal,

boro kaŋ goo nda fahamay mma dangay.

13 Almunafiki ga sirri feeri,

boro naanayante mma gaabu i ga.

14 Nda gongukaw sii no, jamaa ga kaŋ,

hallasiyan sii kala hoyraykaw boobo ra.

15 Boro kaŋ na nga boŋ tee tolme

boro tana maaganda kaŋ na garaw zaa,

boraa huru šenday ra,

boro kaŋ ga konna kabe karyan goo lakkalkanay ra.

16 Woy bine boryo ga duu beeray,

boro laaley ga alman ceeci nda gaabi*.

17 Boro laadirante ga gomni tee nga boŋ se,

boro bine kogaa ga kate nga boŋ zaati ga bone.

18 Boro laala ga nga boŋ noo alman kaŋ gʼa zanba,

boro kaŋ ga šerretaray duma ga duu banaw cimi.

19 Šerretaray ga koy hunayan ga,

boro kaŋ si fay nda ifutu ga koy buuyan ga.

20 Bine šiira, almuhal no Abadantaa se,

Abadantaa alhormaa goo boro bande

kaŋ ga dira henanyan ra.

21 Taka kul ra, boro futu si kabandi

boro kaŋ mana haya kul tee,

boro šerrante hayroo ga hallasi.

22 Wura korbay nbirŋa niinoo ra

ga hima nda woy boryo kaŋ sii nda lakkal.

23 Boro šerrantey si baa kala gomni,

boro futu naataa manʼti kala futay.

24 Boro kaŋ ga borey noo, nga almanoo ga tonton,

boro kaŋ ga marga ka hoo ga kate nga boŋ ga talkataray.

25 Boro kaŋ ga borey noo ga huna daame ra,

boro kaŋ ga borey noo hari i ma haŋ ga duu hari ka haŋ.

26 Boro kaŋ ga wanji ka attamoo fattandi, jamaa gʼa danga,

albarka goo boraa se kaŋ gʼa neere.

27 Boro kaŋ ga ihenna ceeci ga duu alhormo,

boro kaŋ ga ifutu ceeci ga duu ifutu.

28 Boro kaŋ ga nga naanaa daŋ nga almanoo ra ga kaŋ,

boro šerrantey ga boosu ka feeri sanda tuuri fita.

29 Boro kaŋ na bone duma nga hugoo se, nga tuboo ga tee hew,

saamaa ga tee lakkalkoynoo baɲɲaa.

30 Boro šerrante teegoyoo manʼti kala tuuri kaŋ ga hunayan noo,

lakkalkoynoo ga duu borey.

31 Boro šerrante ga duu nga banaa laboo ga,

soko boro laala nda zunubante.

12

1 Boro kaŋ ga baa hoyrayyan ga baa bayray,

boro kaŋ ga konna tejeyan ga saama.

2 Boro henna ga duu alhormo Abadantaa do,

Abadantaa ga dabari futukoyney zukandi.

3 Ifutu si boro tabatandi,

boro šerrantey linjoo si ɲuuti.

4 Woy alkadarante ti nga kurɲoo kokoy fuulaa,

woy kaŋ ga boro haawandi ga hima nda dori kaŋ goo kurɲoo birey ra.

5 Boro šerrantey miilewey si koy kala šerretaray here,

boro laaley miilewey manʼti kala zanbayan.

6 Boro futawey šenney manʼti kala kumsay kaŋ ga kuri mun,

boro šerrantey miɲey gʼi hallasi.

7 Boro futawey ga halaci, i sii no koyne,

boro šerrantey hugey ga cindi ngi boŋ ga.

8 Boro lakkaloo no ma kate i mʼa šifa,

boro bine futu ga kayna.

9 Boro kaŋ i gʼa kaynandi ka gar a goo nda tam,

baa boro kaŋ ga fooma ka koy kani haway.

10 Boro šerrante ga adabbawey dii henna,

boro futu hinnaroo ti laalay.

11 Boro kaŋ ga nga laboo beeri ga kungu ŋaayan ra,

boro kaŋ ga hanga haya yaadayaŋ sii nda lakkal.

12 Boro futu mma boro laala kumsaa boonay,

boro šerrantey linjoo ga nafaw noo.

13 Kumsay laala goo boro futu miɲoo ga,

boro šerrante ga hun gurzugay ra.

14 Haya hennaa kaŋ ga hun mee ra

no ma boro kungandi nda haya henna.

Boro ga duu ni teegoyey banaa.

15 Saama ga hongu nga fondaa ga šerre,

boro kaŋ ga maa hoyray se goo nda lakkal.

16 Saama ga nga dooraa cebe dogoo din da,

boro carma ga haawi daabu.

17 Cimi harkaw ga šerretaray faaba,

seedezooru mma darga.

18 Šenni kaŋ sii nda addalil harkaw ga boro maray sanda takuba,

amma lakkalkoyney šenney ga boro noo baani.

19 Mee kaŋ ga cimi har ga tabati waati kul,

amma deene taariharkaa si gay a ga bara.

20 Borey kaŋ ga ifutu dabari, zanbayan goo biney ra,

ɲaali goo borey se kaŋ ga hoyray alaafiya ma tee.

21 Ifutu kul si duu boro šerrante,

boro futu si fay nda torro.

22 Mee kaŋ ga taari manʼti kala almuhal Abadantaa se,

borey kaŋ ga dira laadirtaray ra ga kan a se.

23 Boro carma mma nga bayraa tugu,

saama mma nga lakkal jaŋantetaraa fee.

24 Borey kaŋ ga gaabandi goy ra ga juwal,

borey kaŋ si baa goyyan ga baɲɲataray goy tee.

25 Alhuzun kaŋ goo bine ra ga boro haŋ,

šenni henna ga boro ɲaalandi.

26 Boro šerrante ga fondo hennaa cebe nga cinaa se,

fondaa kaŋ boro futawey gʼa zaa no mʼi derandi.

27 Boro kaŋ ga hoo nda gaaham buunay si duu ham kʼa ton,

boro kaŋ ga goy nda gaabandiyan ga duu nafaw kayante*.

28 Hunayan sii kala šerretaray fondaa ra,

buuyan sii fondaa din ga†.

13

1 Izʼaru lakkalkoyni mma haŋajer nga baaba hoyraa se,

ɲooɲokaw si maa tejeyan.

2 Boro ga huna nda nga meešennoo nafaa,

zanbantey mma jaw ifutu se.

3 Boro kaŋ ga hin nga miɲoo ga hin nga boŋ,

boro kaŋ ga hanse ka nga miɲoo feeri ga nga boŋ halaci.

4 Fuyyante ga haya boobo boonay, amma a si duu ey,

borey kaŋ ga gaabandi goy ra ga huna daame ra.

5 Boro šerrante si baa taari šenni,

boro futu ga borey kaynandi ka nga boŋ haawandi.

6 Šerretaray ga boro laadirante dira takaa hawgay,

goy futu no ma zunubante derandi.

7 Boro ga nga boŋ tee almankoyni,

ka gar a sii nda baffoo.

Boro tana ga nga boŋ tee talka

ka gar almankoyni no.

8 Cee fooyaŋ almankoyni, hala a ma hallasi,

kala a ma hundi hay bana,

alfukaaru sii farratoo woo ra.

9 Boro šerrantey gaayoo ga ɲaalandi,

boro futawey fitillaa ga buu.

10 Bolsay si kate haya kul kala yenje,

lakkal sii kala borey bande kaŋ ga maa hoyray.

11 Alman kaŋ duwandi taka šiira ra ga dere nda cahãyan,

alman kaŋ margandi kayna-kayna ga gooru.

12 Tammahã kaŋ gay a si tee ga bine maray,

amma nda nga sakoo tee, tuuri no kaŋ ga hunayan noo.

13 Boro kaŋ na hoyray yebebe gʼa bana,

boro kaŋ ga yaamarey beerandi ga duu nga albarkaa.

14 Lakkalkoyni hoyraa manʼti kala haya kaŋ ga hunayan noo

ka boro moorandi buuyan kumsawey.

15 Lakkal henna ga kate borey ma baa ni,

amma kokoray sii zanbante fondaa ra.

16 Boro carma mma goy nda bayray,

lakkal jaŋante mma saamataray kaataray.

17 Dontokaw futu mma kaŋ bone ra,

dontokaw naanayante ga kate baani.

18 Talkataray nda kayna ti boro kaŋ si baa hoyray bagaa,

boro kaŋ ga yadda tejeyan ga, ga duu beeray.

19 Boro kaŋ duu haya kaŋ a gʼa boonay, a ga kan a se,

ka fay nda ifutu manʼti kala almuhal lakkal jaŋante se.

20 Boro kaŋ ga dira lakkalkoyney bande ga duu lakkal,

boro kaŋ ga dira lakkal jaŋantey bande ga fara.

21 Bone ga hanga zunubantey,

gomni ti šerrantey banaa.

22 Boro henna mma tubu naŋ nga haamawey se,

zunubante kabehayaa si jisandi kala šerrante se.

23 Faaroo kaŋ talkey nʼa beeri ga duuray boobo tee,

amma šerretaray jaŋay ga hasaraw tee a ra.

24 Boro kaŋ si aladabu gobu zaa nga izoo se, boraa si baa nga izoo,

boro kaŋ ga baa nga izoo si bine-bine kʼa daŋ fondaa ra.

25 Šerrante ga ŋaa hala boonoo ma hun,

boro futawey gundey ga heray.

14

1 Woy lakkalkoyni ga nga hugoo cin,

woy lakkal jaŋante ga nga hugoo kayri.

2 Boro kaŋ ga hanga fondo šerrante ga hunbur Abadantaa,

boro kaŋ ga hanga fondo golbante mmʼa kaynandi.

3 Saama, nga šenney no mʼa zukandi,

lakkalkoyney, ngi šenney no ma kay i se.

4 Nda haw sii no, alman ŋaa jinaa ga koonu,

yaaru gaabi no ma kate hegay beeri.

5 Seede laadirante si taari,

seedezooru mma taari har.

6 Ɲooɲokaw ga ceeci nga ma duu lakkal, amma a si duu a,

lakkalkoyni se bayray manʼti kala haya faala.

7 Mooru lakkal jaŋante,

zama nʼsi duu bayray miɲoo ra.

8 Boro carma lakkaloo gʼa faaba

ka nga dira takaa hawgay,

lakkal jaŋante saamataraa gʼa derandi.

9 Saama ga wanji ka hasaraa hanse kaŋ nga layboo nʼa tee,

boro šerrantey game anniya henna goo.

10 Boro binoo no ma nga binemaraa bay,

boro tana si hin ka nga ɲaaloo bay.

11 Boro futawey hugoo ga kayri,

boro šerrantey hukkumoo ga duu albarka.

12 A ga hin ka tee adamize ma tammahã

kaŋ nga goo fondoo šerrante ga,

ka gar kokoroo ti fondo kaŋ ga koy buuyan here.

13 Ba haaray ra bine ga hin ka hẽe,

ɲaaliyan kokoroo ga hin ka tee binemarayyan.

14 Boro attabiya futu ga duu nga teegoyey banaa,

boro henna mo ga duu nga teegoyey banaa.

15 Boŋbii ga yadda haya kul kaŋ i nʼa har,

boro carma ga nga dira takaa hawgay.

16 Lakkalkoyni ga hunbur, a ga mooru ifutu,

lakkal jaŋante si nga boŋ dii, a ga naanay nga boŋ.

17 Boro kaŋ binoo ga tanba ka tun ga saamataray goy tee,

boro kaŋ ga dabarifutay, borey ga konna a.

18 Saama ga lakkal jaŋantetaray tubu,

boro carmey, bayray ga tee i se kokoy fuula.

19 Boro laaley ga gunguma boro henney se,

boro futawey ga batu boro šerrantey hugey miɲey ga.

20 Talkaa, ba nga boraa gʼa hesu,

almankoyni baakey ga boobo.

21 Boro kaŋ ga nga cinaa kaynandi ga duu zunubu,

boraa duu gomni kaŋ ga hinna borey se kaŋ ga taabi.

22 Borey kaŋ ga ifutu dabari mana ngi boŋ derandi wala?

Borey kaŋ ga ihenna dabari wane borohennataray nda cimi.

23 Farayan kul goo nda nga banaa,

šenni yaada ga boro ka kaŋ talkataray ra.

24 Lakkalkoyney kokoy fuulaa manʼti kala ngi almanoo,

lakkal jaŋantey si hun ngi saamataraa ra.

25 Seede cimi ga hundi hallasi,

taari harkaw manʼti kala dargante.

26 Boro kaŋ ga hunbur Abadantaa goo naataa henna ra,

nga izey ga duu nongu kaŋ ra i ga ngi boŋ talfi.

27 Abadantaa hunburaa manʼti kala haya kaŋ ga hunayan noo

ka hun buuyan kumsawey ra.

28 Nda jamaa ga boobo, darža no kokoy se,

nda borey kacca, kaŋyan no boŋkoyni se.

29 Boro kaŋ ga suuri goo nda lakkal beeri,

boro kaŋ ga tanba ka futu ga nga lakkal jaŋaa cebe.

30 Bine kaŋ goo lakkalkanay ra ga gaaham noo hunayan,

canseyan ga hima nda dori boro biroo ra.

31 Boro kaŋ ga talka kankam na nga Takakaa kaynandi,

boro kaŋ na alhormo tee a se na nga Takakaa beerandi.

32 Boro laala, goy futaa no mʼa kaŋandi,

boro šerrante ga duu nongu kaŋ ra a ga nga boŋ tugu

ba nga buuyanoo ra.

33 Lakkal si goro kala boro bayraykoyni ra,

ba lakkal jaŋantey ga bay.

34 Šerretaray ga ganda jer,

amma zunubu manʼti kala jama haawoo.

35 Goykaw lakkalkoyni ga kan kokoy se,

nga futuroo ga kaŋ boro boŋ kaŋ ga boro haawandi.

15

1 Šenni henna ga bine yaynandi,

šenni laala ga boro futandi.

2 Lakkalkoyney deeney ga kate boro ma baa bayray,

lakkal jaŋantey deeney ga saamataray šenni har.

3 Abadantaa moɲey goo nongoo kul ga,

a ga boro laaley nda ihenney koroši.

4 Deene henna šenni manʼti kala tuuri kaŋ ga hunayan noo,

amma deene dargante ga hundi hasara.

5 Saama mma nga baaba hoyraa kaynandi,

boro kaŋ ga lakkal daŋ tejeyan se ga caram.

6 Alman beeri goo boro šerrante hugoo ra,

boro futu duuraa ga kate bone.

7 Lakkalkoyney miɲey mma bayray fee,

amma lakkal jaŋantey biney sii a ra.

8 Abadantaa ga konna boro futawey sargaroo,

boro šerrantey ŋaarayroo ga kan a se.

9 Abadantaa ga konna boro futu fondaa,

a ga baa boro kaŋ ga hanga šerretaray.

10 Boro kaŋ na fondaa naŋ, goojiyan cimi gʼa batu.

Boro kaŋ ga konna hoyray ga buu.

11 Alaahara nda halaciyan goo Abadantaa jine,

soko adamizey biney.

12 Ɲooɲokaw si baa i ma nga daŋ fondaa ra,

a si koy lakkalkoyney here.

13 Bine kaŋ ga ɲaali ga ndum boryandi,

nda bine ga maray, hundi ga hẽe.

14 Bine lakkalkoyni ga bayray ceeci,

lakkal jaŋantey miɲey ga saamataray šenni har.

15 Talka zaarey kul si boori,

bine kaana goo daame ra waati kul.

16 Duuray kayna nda Abadantaa hunburaa

baa alman boobo nda lakkaltunay.

17 Boro ma hubay ŋaa nongu kaŋ ra baji goo

baa haw naasa ŋaayan nongu kaŋ ra konnaray goo.

18 Boro bine konna ga citi tunandi,

boro kaŋ ga muɲe ga yenje benandi.

19 Fuyyante fondaa ga hima nda kali kaŋ teendi nda karji,

boro šerrantey fondaa manʼti kala fondo kaŋ kanandi ka boori.

20 Izʼaru lakkalkoyni ga baaboo binoo ɲaalandi,

boro lakkal jaŋante ga nga ɲaa kaynandi.

21 Saamataray ti ɲaali lakkal jaŋante se,

boro kaŋ goo nda fahamay ga dira fondo šerrante ga.

22 Goyey si boori nda borey si goro ka šelaŋ,

goyey ga hanse waati kaŋ hoyraykey ga boobo.

23 Adamize ga ɲaali nda a na zaabi henna noo,

ka šenni har nga waatoo ra ga hanse ka boori.

24 Lakkalkoyni si hanga kala hunayan fondaa kaŋ ga koy beene,

ka hun alaahara fondaa ra kaŋ goo ganda.

25 Abadantaa ga hundi beerey hugey kayri,

a ga woyoo kaŋ kurɲoo buu nongoo hawgay.

26 Abadantaa ga konna miile futay,

šenni boryo ga henan.

27 Boro kaŋ ga baa alman futu ga kate nga hugoo ga bone,

boro kaŋ ga konna sufuray tuguyan ra ga huna.

28 Boro šerrante mma miile ka zaabi,

boro laala miɲoo ga cahã šenni laala haryan ra.

29 Abadantaa ga mooru boro futu,

a ga haŋajer boro šerrantey ŋaarayroo se.

30 Ndum annuurante ga bine ɲaalandi,

alhabar boryo ga gaaham feeri.

31 Haŋa kaŋ ga maa hoyray se kaŋ ga hunayan noo,

boraa dogoo goo lakkalkoyney ra.

32 Boro kaŋ si hoyray daŋ assal mma nga boŋ kaynandi,

boro kaŋ ga maa hoyray se ga duu lakkal.

33 Abadantaa hunburaa ga boro cawandi lakkal.

Boŋ-yeeti-gandayan banda ga, beeray ga kaa.

16

1 Adamize ga haya kayandi nga binoo ra nga mʼa tee,

amma zaaboo kaŋ Abadantaa miɲoo nʼa noo no ma teendi.

2 Adamize ga hongu kaŋ nga fondawey kul ga henan,

amma Abadantaa ma haya bay kaŋ goo hundi ra.

3 Ni teegoyey talfi Abadantaa ga,

nga ra ni goyey ga boori.

4 Haya kul kaŋ Abadantaa nʼa tee goo nda addalil,

ba boro futu, a manʼa tee kala bone zaari se.

5 Binebeeritaray kul manʼti kala almuhal Abadantaa do,

šikka kul sii kaŋ a si goro a mana zukandi.

6 Borohennataray nda cimi ga kate laybu ma yaafandi,

Abadantaa hunburaa ga kate boro ma mooru ifutu.

7 Nda Abadantaa yadda boro fondawey ga,

a ga kate ba nga iberey ma waafaku nda a.

8 Duuray kayna nda šerretaray baa

duuray boobo nda šerretaray jaŋay.

9 Adamize binoo no ma nga fondaa hanse,

Abadantaa no ma nga diraa gongu.

Kokoyey šennoo

10 Kokoy šenni ga hima nda gunandi šenni,

a si dere ciiti ra.

11 Neešihaya henna nda nga jinawey manʼti kala Abadantaa wane,

neeši tondey kul manʼti kala nga almuraadoo.

12 Boro laaley teegoyey manʼti kala almuhal kokoyey se,

zama šerretaray no ma kokoytaray tabatandi.

13 Šenni šerrante ga kan kokoyey se,

i ga baa boro kaŋ ga šelaŋ nda cimi.

14 Kokoy futayyanoo manʼti kala buuyan dontokaw,

lakkalkoyni ga kokoyoo binoo kanandi.

15 Nda kokoyoo ndumoo ga feeri, hunayan no,

nga alhormaa ga hima nda ncirɲi henna duula.

16 Boro ma duu lakkal baa wura,

boro ma duu fahamay baa nzorfu kaaray.

17 Boro šerrantey fondaa ti ka hibi ifutu ga,

boro kaŋ ga lakkal daŋ nga fondaa se

ga nga hundoo hawgay.

18 Binebeeray banda ga, halaciyan ga kaa,

bolsay banda ga, kaŋyan ga kaa.

19 Boro ma nga boŋ yeeti ganda

ka bara borey kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda bande,

bisa ma alganiima zamna binebeeriyaŋ bande.

20 Boro kaŋ ga faham hayey se ga duu gomni,

boraa duu gomni kaŋ ga nga naanaa daŋ Abadantaa ra.

21 Bine lakkalkoyni no i gʼa cee fahamante,

šenni henna mo ga bayray tonton.

22 Boro kaŋ goo nda fahamay

goo nda haya kaŋ ga hunayan noo,

saama, nga saamataraa no mʼa gooji.

23 Lakkalkoyni binoo gʼa waanandi šenni,

nga šenney ra boro ga dii kaŋ nga bayraa tonton.

24 Šenni kaana ga hima nda yuu,

kaani no kormollo se, safari no gaaham se.

25 A ga hin ka tee adamize ma tammahã

kaŋ nga goo fondo šerrante ga,

ka gar kokoroo ti fondo kaŋ ga koy buuyan here.

26 Heray ga goykaw gaabi a ma goy,

ŋaayan boonay gʼa tusa.

27 Boro yaamu ga bone soolu,

nuune ciray bara deenoo ga.

28 Zanbante ga yenje tunandi,

almunafiki ga boro maanayaŋ fay.

29 Anniya futukoyni ga nga cinaa zanba,

a gʼa daŋ fondo ra kaŋ si boori.

30 Boro kaŋ ga nga moɲey daabu ka dabarifutay,

ka nga miɲoo ɲama na ifutu tee ka ben.

31 Hinbiri kaaray ga hima nda kokoy fuula daržante,

šerretaray fondaa ga a ga duwandi.

32 Boro kaŋ ga suuri baa wongaari,

boro kaŋ ga hin nga boŋ baa boro kaŋ na koyra dii.

33 Alkurra ga karandi ka dii,

amma zaaboo si hun kala Abadantaa do.

17

1 Takula dunba kogo nda lakkalkanay

baa hugu kaŋ ga too nda ham nda yenje.

2 Tam lakkalkoyni goo nga koyoo izʼaroo jine

kaŋ ga boro haawandi,

tamoo ga duu tubu nga koyoo izʼarey game.

3 Nzorfu kaaray ga mennandi botol ra,

wura ga mennandi alforon ra,

takaa din da bine siikaa ti Abadantaa.

4 Ifutu teekaw ga haŋajer šenni laalayaŋ se,

taariharkaw mma haŋajer šenni se kaŋ ga kate halaciyan.

5 Boro kaŋ ga haaru talka ra na nga Takakaa kaynandi,

boro kaŋ ɲaali nda bone si diyandi boro kaŋ mana haya kul tee.

6 Aru žeeney kokoy fuulaa manʼti kala haamawey,

izeyaŋ taalamoo ti baabey.

7 Šenni kayante si hun saama ra,

soko taari ma hun boŋkoyni mee ra.

8 Boro kaŋ ga sufuray noo tuguyan ra

ga hongu kaŋ nongu kul kaŋ ra nga nʼa noo, nga ga duu fondo.

9 Boro kaŋ ga tooɲeyan yaafa ga baji ceeci,

boro kaŋ gʼa hongandi ga baakawyaŋ fay.

10 Ka citi boro lakkalkoyni ga, ga tonton nga lakkaloo ga

ka bisa barzu mee zangu (100) kaŋ nʼnʼa kaa lakkal jaŋante ra.

11 Boro futu si haya kul wiri kala tureyan,

dontokaw laala ga sanbandi a ga.

12 Boro ma urs kaŋ izey dere a se kubay

baa boro lakkal jaŋante saamataraa.

13 Boro kaŋ ga ihenna bana nda ifutu,

ifutu si mooru nga hugoo.

14 Citi šintinyan manʼti kala faari jinde kayriyan,

hun no din za yenjaa mana šintin.

15 Boro kaŋ ga ifutu dii šerrante

nda boro kaŋ ga šerrante zukandi,

ihinkaa kul ti almuhal Abadantaa se.

16 Macin no nooru beeri gʼa tee lakkal jaŋante kaboo ra?

Ka lakkal day wala? A sii nda woo carmaa!

17 Boro ceroo ga baji cebe waati kul,

arma kaa aduɲɲa ra ka ni faaba waati šendey ra.

18 Boro lakkal kaccu no ma allaahidu zaa

ka nga boŋ tolme nga cinaa garaa se.

19 Boro kaŋ ga baa tooɲeyan ga baa yenje,

boro kaŋ ga nga hugoo miɲoo jer ga kaŋyan ceeci.

20 Boro bine šiira si duu gomni,

bone ga kaŋ deene dargante boŋ.

21 Boro kaŋ na lakkal jaŋante hay ga duu dooray,

saama baaba si hin ka ɲaali.

22 Bine kaŋ ga ɲaali manʼti kala safari henna,

bine kaŋ ga hẽe ga biri kogandi.

23 Boro futu ga yadda ka sufuray noo tuguyan ra

ka fondo hennawey šiirandi.

24 Lakkal goo boro bayraykoyni jere,

amma lakkal jaŋante moɲey goo laboo kanjey ga.

25 Izʼaru lakkal jaŋante ga nga baaba dor,

a ga boraa kaŋ nʼa daŋ aduɲɲa ra binoo maray.

26 A si boori boro ma boro šerrante zukandi,

wala ka boŋkoyni kar, ašariyaa si yadda a ga.

27 Boro kaŋ ga nga boŋ dii šenni ga goo nda lakkal,

boro lakkal kanante ga faham.

28 Ba saama, nda a ga dangay, a ga hima nda lakkalkoyni,

boro kaŋ ga hin nga miɲoo ga caram.

18

1 Boro kaŋ ga nga boŋ daŋ jere ga

mma nga ibaayoo ceeci,

a si yadda cimi kul ga.

2 Fahamay si kan lakkal jaŋante se,

ka nga miileyaney daaru ganda no ma kan a se.

3 Nda boro futu kaa, kaynandiyan kaa,

nda haawi kaa, wowyan kaa.

4 Adamize meešenney manʼti kala hari guusuyaŋ,

hayaa kaŋ ra lakkal ga hun manʼti kala isa kaŋ ga dandi.

5 A si boori ma boraa kaŋ tooɲe noo cimi,

ka boro šerrante zukandi nga cimoo ga.

6 Lakkal jaŋante miɲoo ga huru yenjeyaŋ ra,

miɲoo ga kate a ga žabari.

7 Lakkal jaŋante miɲoo no ma kate nga halaciroo,

miɲoo manʼti kala kumsay a se.

8 Almunafiki šenney manʼti kala sanda ŋaayan kaanayaŋ,

i ga zunbu hala gaaham kunehere.

9 Boro kaŋ ga nga kaboo yaynandi nga goyoo ra,

nga nda hasarante kul ti affoo.

10 Abadantaa maaɲoo manʼti kala soorohugu kuku gaabante,

šerrante ga zuru ka huru a ra ka hallasi.

11 Almankoyni almanoo mma tee a se koyra gaabante,

a ga hongu kaŋ cete kuku no kaŋ haya kul si hin a.

12 Binebeeray banda ga, kaŋyan ga kaa,

boŋ yeetiyan ganda banda ga, beeray ga kaa.

13 Boro ma zaabi bila nda a ma haŋajer jina,

woo ti saamataray nda haawi.

14 Adamize hundoo no mʼa faaba wirci waati,

hundi kaŋ maray, may no mʼa faaba?

15 Bine kaŋ ga faham ga duu bayray,

lakkalkoyney haŋawey ga bayray ceeci.

16 Gomni teeyan ga meeyaŋ feeri,

ka koy nda boro hala boro beerey do.

17 Boro jinaa kaŋ ga šelaŋ ga hima cimikoyni,

nda nga cinaa kaa, nʼga dii nda cimi no.

18 Alkurra ga yenje benandi,

a ga boro gaabanteyaŋ fay.

19 Arma kaŋ i nʼa tooɲe manyan ga šendi

ka bisa koyra gaabante diiyan,

yenje ga hima nda kokoy hugu kufaley.

20 Boro meešennoo ga hin kʼa noo haya kaŋ nda a ga huna,

nga meešennoo ga hin kʼa noo haya kaŋ gʼa kungandi.

21 Deene ga hin ka tee sabbu ka kate buuyan wala hunayan,

boro kaŋ ga baa šenni ga duu hayaa kaŋ šenni gʼa hay.

22 Boro kaŋ duu wande duu gomni,

alhormo no kaŋ Abadantaa nʼa noo a se.

23 Talkaa mma suurandi ka šelaŋ,

almankoynoo ga zaabi nda šenni kasa.

24 Boro kaŋ goo nda cereyaŋ

ga hin ka duu ey nga bonaa se,

amma cere goo no kaŋ ga man ni ka bisa arma.

19

1 Talka kaŋ ga dira laadirtaray ra

baa boro kaŋ sii nda lakkal, a ga šenni šiirandi.

2 Ka huru haya ra bila fahamay si boori,

cahãyan futu ga kate dereyan.

3 Boro lakkal jaŋantetaraa no mʼa daŋ fondo laala ra,

a ga futu Abadantaa ga.

4 Alman mma tonton boro cerey ga,

amma talka cerey mma mooru a ga.

5 Seedezooru si diyandi boro kaŋ mana haya kul tee,

boro kaŋ ga taari har si hallasi.

6 Boro boobo ga baa ngi ma kan boŋkoyni se,

boro kul ga baa nga ma tee kabedoona se cere.

7 Talka, nga armey kul gʼa konnay,

soko nga cerey, i ga hibi a ga.

Waati kaŋ a ga baa nga ma šelaŋ i se, i sii no.

8 Boro kaŋ duu lakkal ga baa nga boŋ,

boro kaŋ na lakkal dii ga duu gomni.

9 Seedezooru si goro a mana zukandi,

taariharkaw ga halaci.

10 A si boori boro lakkal jaŋante ma huna daame ra,

wala mo baɲɲa ma boŋkoyni juwal.

11 Boro kaŋ goo nda lakkal ga suuri,

nga beeraa ti a ga dirɲa tooɲeroo kaŋ teendi a se.

12 Kokoy futuroo ga hima nda ganjihayla soogo booroyanoo,

nga borohennataraa ga hima nda harandaŋ kaŋ goo suboo boŋ.

13 Izʼaru lakkal jaŋante ga kate bone nga baaba ga,

woy yenjewey ga hima nda ndorro kaŋ si fay nda ka doo.

14 Hugu nda alman ti hayayaŋ kaŋ boro ga duu a baaba ga,

woy lakkalkoyni manʼti kala Abadantaa nooyan.

15 Fuyyantetaray mma boro kaŋandi jirbi koma ra,

boro kaŋ si haya kul tee, heray gʼa farandi.

16 Boro kaŋ ga yaamarey dii na nga boŋ dii,

boro kaŋ si kula nga dira takaa ra ga buu.

17 Boro kaŋ ga hinna talka se mma garaw Abadantaa se,

a ga kaa kʼa bana a se.

18 Ni izoo aladabu za waatoo kaŋ nʼga hin kʼa tee,

masi baa nga buuyan.

19 Boro kaŋ hanse ka futu, a gʼa bana,

nda manʼti woo, a ga koy a ga kʼa tee.

20 Haŋajer hoyrawey se, gaabu cawyanoo ga,

hala ma duu ka duu lakkal waatey kaŋ ga kaa ra.

21 Adamize binoo ga haya boobo miile,

amma woo kaŋ Abadantaa nʼa kayandi no ma tee.

22 A ga boori adamize ma borohennataray cebe,

talka baa taariharkaw.

23 Ka hunbur Abadantaa ga boro noo aloomur,

nʼga kani nda kunji bila nda bone ma bisa ni here.

24 Fuyyante ga nga kaboo daŋ taasaa ra,

amma a si hin kʼa ka too nga miɲoo do.

25 Ɲooɲokaw kar, lakkal jaŋante ga duu lakkal,

lakkalkoyni daŋ fondaa ra, a ga duu bayray.

26 Boro kaŋ na nga baaba kayri ka nga ɲaa gaaray

manʼti kala izʼaru kaŋ ga boro haawandi kʼa futandi.

27 Ay izʼaroo, hoyray kaŋ ga ni moorandi bayray fondaa,

fay nda ka haŋajer a se.

28 Seede yaamu si kula cimi ra,

boro laaley miɲey ga ifutu gon.

29 Ciitiyaŋ soolandi ɲooɲokey se,

barzuyaŋ soolandi lakkal jaŋantey dumawey se.

20

1 Alaneb hari moora manʼti kala ɲooɲokaw,

harifutu ga hoolo,

boro kul kaŋ i gʼa suwandi si duu lakkal.

2 Ka hunbur kokoy ga hima nda hunburaa

kaŋ ganjihayla soogo booroyanoo gʼa tee,

boro kaŋ nʼa tunandi ga nga boŋ daŋ farratay ra.

3 Beeray no boro se ma mooro yenje,

lakkal jaŋante mma yenje tunandi.

4 Hargu maaganda fuyyante si beeri,

hegaa waati, a ga haya wiri, amma a si duu baffoo.

5 Hayey kaŋ adamize gʼi dabari nga binoo ra

ga hima nda hari guusuyaŋ,

lakkalkoyni ga gur a ra.

6 Boro boobo ga ngi boŋ tee boro henna,

may no ma hin ka duu boro naanayante?

7 Boro šerrante ga hanga fondo laadirante,

izey ga duu gomni dumaa ga.

8 Kokoy kaŋ ga goro nga kokoy gorodogoo ra ka ciiti

ga nga moo gunayanoo ka hayey faaru ka ifutu kul kaa i ra.

9 May no ma nee: «Ay nʼay binoo henanandi,

zunubu kul sii ay ga?»

10 Ka neeši tondi barmay wala ka neešihaya barmay,

ihinkaa kul manʼti kala almuhal Abadantaa do.

11 Zanka, nga teegoyey ga cebe

nda nga dira takaa ga kaa ka henan ka šerre.

12 Haŋa kaŋ ga maa, nda moo kaŋ ga dii,

Abadantaa ka ihinkaa kul tee.

13 Masi tee jirbi baakaw nda nʼsi baa ma talka,

naŋ ni moɲey ma hay, nʼga kungu ŋaayan ra.

14 Daykaa mma nee: «A si boori, a si boori!»

Nda a hun no a ga nga boŋ saabu.

15 Wura nda tondi hay šenda booboyaŋ goo no,

hayey kul ihennaa manʼti kala šenni henna.

16 Nga darbaa dii, zama a nka nga boŋ tolme,

boro kaŋ boro sʼa bay maaganda,

boraa kaŋ na nga boŋ tolme ma tolmaa bana.

17 Taari ŋaayan ga kan boro miɲoo ra,

amma woo banda ga, miɲoo ga too nda tondiŋaari.

18 Hoyray no ma kate dabarey ma boori,

ma huru wongu ra nda laasaabay.

19 Boro kaŋ ga almunafikitaray tee mma sirri feeri,

ni boŋ hawgay boro ga kaŋ šennoo ga baa.

20 Boro kaŋ na nga ɲaa nda nga baaba danga,

nga fitillaa ga buu kubaa ra.

21 Boro kaŋ za a šintin nga no a cahã ka duu alman,

nga kokoroo si duu albarka.

22 Masi nee: «Ay gʼay boŋ faasa.»

Ni naataa daŋ Abadantaa ra, a ga ni hallasi.

23 Neeši tondi barmayyan manʼti kala almuhal Abadantaa do,

neeši jinay laala si boori.

24 Abadantaa no ma adamize gongu,

taka foo nda adamize ga nga fondaa bay

25 Kumsay no adamize se a ma cahã ka nee:

«Woo jisandi jere ga Irkoy se»

ka miile meefur zaayan banda ga.

26 Kokoy lakkalkoyni ga boro laaley say,

a ga haddi zurandi i boŋ.

27 Adamize lakkaloo manʼti kala Abadantaa fitilla,

a ga haya kul guna hala gaaham kunehere.

28 Borohennataray nda cimi no ma kokoy hawgay,

borohennataray no ma nga kokoytaraa tabatandi.

29 Soogey gaaboo ti ngi beeraa,

boro žeeney hinbiri kaarawey ti ngi taalamoo.

30 Dori kaŋ žabari kʼa tee manʼti kala ifutu safari,

žabari ga koy hala gaaham kunehere.

21

1 Kokoy bine ga hima nda gooruyaŋ Abadantaa kaboo ra,

a gʼa bere ka koy nongu kaŋ kan a se here.

2 Adamize ga hongu kaŋ nga fondawey kul ga šerre,

amma Abadantaa no ma haya bay kaŋ goo bine ra.

3 Ka goy nda šerretaray nda cimi

ti haya kaŋ ga kan Abadantaa se ka bisa sargari.

4 Fooma nda binebeeray no ma boro futu zunuboo cebe.

5 Boro kaŋ ga goy nda dabari henna ga koy jine nga goyoo ra,

amma boro kaŋ ga cahã ka futu ga koy talkataray here.

6 Alman kaŋ duwandi taari ra ga hima nda

hew kaŋ ga bisa kaŋ ga boro ka koy buuyan here.

7 Boro futawey laalaroo no mʼi ka koy,

zama i ga wanji ka goy nda cimi.

8 Boro futu fondaa ga golbi,

boro henanante teegoyey ga šerre.

9 Boro ma bara sooro batuma kanje ra

baa boro ma bara hugu ra woy yenjekaari bande.

10 Boro laala ga baa ifutu,

nga cinaa si duu a do alhormo.

11 Nda i na ɲooɲokaw zukandi,

saamaa ga duu lakkal,

nda i na lakkalkoyni cawandi, a ga duu bayray.

12 Irkoy šerrantaa ga boro futu hugoo laasaabu,

a gʼa kaŋandi bone ra.

13 Boro kaŋ na nga haŋaa daabu alfukaaru kaatiroo se,

nga hunday ga kaa ka kaati a si duu zaabi.

14 Gomni kaŋ nondi sutura ra ga futay benandi,

bine-daymi kaŋ huru boro darbaa ziibaa ra ga binetunay kanandi.

15 Boro šerrante se ka goy nda cimi, ɲaali no,

amma goy futu teekey se halaciyan no.

16 Boro kaŋ na fondo hennaa naŋ

ga koy kani bukawey jamaa ra.

17 Boro kaŋ ga baa daame ga jaŋay,

boro kaŋ ga baa alaneb hari mooro nda jii si tee almankoyni.

18 Boro futu ga tee hayaa kaŋ ga banandi ka šerrante feeri,

zanbante ga huru šerrante dogoo ra.

19 Boro ma bara ganda ra kaŋ ti saaji

baa boro ma bara woy yenjekaari tooɲante bande.

20 Alman cere-cerante nda jii goo lakkalkoyni hugoo ra,

amma lakkal jaŋante gʼi hasara.

21 Boro kaŋ ga hanga šerretaray nda borohennataray

ga duu hunayan, nda šerretaray, nda beeray.

22 Lakkalkoyni ga huru wongaarey koyraa ra,

a ga hayaa kaŋandi kaŋ ga i ga naata.

23 Boro kaŋ ga hin nga miɲoo nda nga deenoo,

boraa na nga boŋ hawgay binemarayyan ga.

24 Boro foomante binebeeri maaɲoo ti ɲooɲokaw,

binebeeray goy no a gʼa tee.

25 Hayey kaŋ fuyyante ga boona ey no mʼa wii,

zama kabey ga wanji ka goy.

26 Zaaroo kul a ga hayey boonay,

boro šerrante ga noo bila kabuyan.

27 Boro futu sargaroo manʼti kala almuhal,

soko nda a nʼa noo nda bine laala.

28 Seedezooru ga halaci,

boro kaŋ ga haŋajer ga hin ka šelaŋ waati kul.

29 Boro futu ga nga ndumoo daŋ cere ra,

boro šerrante ga nga fondaa tabatandi.

30 Lakkal sii no, fahamay sii no,

hoyray sii no kaŋ ga hin ka kay Abadantaa jine.

31 Bari ga soolandi wongu zaari se,

hinyan manʼti kala Abadantaa wane.

22

1 Maa henna baa alman beeri,

borey ma baa ni baa wura wala nzorfu kaaray.

2 Nongoo kaŋ ra almankoyni nda talka kul ti affoo

manʼti kala i kul, Abadantaa kʼi tee.

3 Boro carma ga dii bonaa, a ga tugu,

boŋbii si dii bonaa kaŋ ga kaa, nga kokoroo ti zarabiyan.

4 Ka ni boŋ yeeti ganda nda ka hunbur Abadantaa,

manʼti kala alman, nda beeray, nda hunayan duuyan.

5 Karjiyaŋ nda kumsayyaŋ bara boro šiira fondaa ga,

boro kaŋ ga hin nga boŋ ga moorʼey.

6 Fondaa kaŋ soogaa ga hima kʼa gana cawandi a se,

ba nga žeenay ga, a sʼa naŋ.

7 Almankoyni goo nda hinay talka ga,

boraa kaŋ ga garaw zaa ti boraa kaŋ garaw a se baɲɲaa.

8 Boro kaŋ ga šerretaray jaŋay say ga ifutu hegay,

nga futuroo bundoo ga dere.

9 Boro kaŋ ga hinna ga duu albarka,

zama a ga talka noo nga ŋaahayaa ra.

10 Ɲooɲokaw gaaray, yenje ga ben,

cere kakaw nda kaynandiyan ga ben.

11 Boro kaŋ ga baa bine kaaray

ga šelaŋ nda borohennataray,

kokoyoo ga tee nga ceroo.

12 Abadantaa ga bayray faaba,

a ga zanbante šenney hasara.

13 Fuyyante mma nee: «Ganjihayla goo taraa ra,

a gʼay wii farroo ra!»

14 Woy waani miɲoo manʼti kala guusu kuku,

boro kaŋ ga Abadantaa futu ga kaŋ a ra.

15 Lakkal jaŋantetaray ga hawa zanka binoo ga,

aladabu goboo no mʼa moorandi a ga.

16 Boro kaŋ ga talka kankam ka alman tee,

de a ga almankoyni noo, ga nga boŋ talkandi.

Lakkal goo nda nafaw

17 Haŋa kayandi ka maa lakkalkoyney šenney se,

ni binoo feeri ay bayraa se.

18 Zama a ga boori mʼi dii ni lakkaloo ra,

i kul ma soolu ni miɲoo ra.

19 Ni, ay ga ni cawandi hõ,

hala ni naanaa ma bara Abadantaa ra.

20 Ya nka mana hoyrayyaŋ nda lakkal

šenni waranza (30) hantum ma ne,

21 ka ni bayrandi haya naanayanteyaŋ

kaŋ ti šenni cimiyaŋ,

hala ma hin ka boraa kaŋ na ni donto zaabi nda cimi wala?

22 Masi alfukaaru kom, zama a sii nda hini,

masi talka motti ciitihugoo ra,

23 zama Abadantaa ga kay ngi misoo ra,

borey kaŋ ga ngi hayey taa i kone, Abadantaa ga hundey taa.

24 Masi boro bine laala tee cere,

masi hanga boro bine futu,

25 hala masi koy doona nga attabiyawey,

a masi tee ni hundoo se kumsay.

26 Masi bara borey ra kaŋ ga kabe kar ka allaahidu zaa

kaŋ gʼi boŋ tolme garaw waani se.

27 Nda haya kul sii ma ne kʼa bana,

i ga ni daaroo kaa ni cire.

28 Farru kanje jina-jinawey kaŋ ni baabey nʼi daŋ,

masʼi kaa dogey ra.

29 Ni dii boro kaŋ ga gaabandi nga goyoo ra wala?

Nga kokoroo, kokoyyaŋ do a ga kaa ka goy,

manʼti boro yaadayaŋ do.

23

1 Nda ni goro ŋaadogoo ra, ni nda boro beeri,

hawgay nda boraa kaŋ goo ni jine.

2 Nda boro ti ni kaŋ ga baa ŋaayan,

huryaw daŋ ni jindoo ga.

3 Masi nga ŋaayan kaaney boonay,

ŋaayan no kaŋ ga boro zanba.

4 Masi ni boŋ farandi ka ceeci ka tee almankoyni,

fay nda ka ni lakkaloo daŋ a se.

5 Ni moɲey mma bara alman bande wala?

A sii no, zama a na fatayaŋ tee,

sanda dutal, a deeši ka koy beenaa here.

6 Masi boro anniya futu ŋaahaya ŋaa,

masi nga ŋaayan kaaney boonay,

7 zama manʼti woo kaŋ a gʼa har bara binoo ra.

A ga nee ma nee: «Ŋaa ma haŋ»,

ka gar binoo sii ma ne.

8 Woo kaŋ nʼnʼa ŋaa, nʼgʼa yeeri,

de ni šenni henney mursu.

9 Masi šelaŋ lakkal jaŋante se,

a ga ni lakkal šenney tee yaada.

10 Masi farru kanje jina-jinawey kaa dogey ra,

masi ceeci ka alyatim faari taa a kone,

11 zama ngi faasakaa ga gaabi,

a ga kay ngi misoo ra ka ni yenje.

12 Ni binoo feeri hoyray se,

ka ni haŋaa kayandi bayray šenney se.

13 Masi goro mana zanka aladabu,

nda nʼnʼa kar nda gobu, a si buu.

14 Nda nʼnʼa kar nda gobu,

nʼgʼa hallasi alaahara ra.

15 Ay izʼaroo, nda ni binoo goo nda lakkal,

ay binoo ga ɲaali.

16 Ay ga ɲaali hala ay kuneheroo ra,

nda ni miɲoo ga cimi har.

17 Ni binoo masi canse zunubu teekey ga,

Abadantaa hunburaa ma bara ni binoo ra waati kul,

18 zama kokoray goo a ra,

ni naataa si dere.

19 Ni, ay izʼaroo, haŋajer ma duu lakkal,

ni binoo hangandi fondaa.

20 Masi huru borey ra kaŋ ga suu nda alaneb hari moora,

wey kaŋ ga ham ŋaa ka hoo,

21 zama boro kaŋ ga suu nda boro

kaŋ ga ŋaa ka hoo ga kaŋ talkataray ra,

jirbi baji ga kate ma zaara-zaara daŋ.

22 Haŋajer ni baaba se kaŋ na ni daŋ aduɲɲa ra,

masi ni ɲaa kaynandi waati kaŋ a žen.

23 Cimi day, masʼa neere,

ka lakkal, nda hoyray, nda fahamay mo day.

24 Boro šerrante baaba goo yafarhã ra,

boro kaŋ na lakkalkoyni daŋ aduɲɲa ra goo ɲaali ra.

25 Yala ni baaba nda ni ɲaa ma ɲaali,

yala boraa kaŋ na ni daŋ aduɲɲa ra ma bara yafarhã ra!

26 Ay izʼaroo, ay noo ni binoo,

yala ni moɲey ma ɲaali ay fondawey ra.

27 Zama woykuuru manʼti kala guusu kuku,

woy kaŋ nʼsʼa bay manʼti kala day kankamante.

28 A ga zanbaguusu tee sanda zay beeri,

a ga boro boobo daŋ izefututaray ra.

29 May no ma nee kaŋ nga bone,

may no ma nee: «Hay»?

May no ma yenje? May no binoo ga maray?

May no ma maray yaada?

May no moɲey ga kokooru?

30 Borey no kaŋ ga ngi waatoo kul tee alaneb hari moora haŋyan ra,

borey no kaŋ si fay nda ka harifutuyaŋ ɲaami kʼi haŋ.

31 Masi dii kaŋ alaneb hari moora ga boori a ga ciray,

masi dii kaŋ a ga nere poti ra, de a ga dandi.

32 Woo banda ga, a ga ɲama sanda gondi,

a ga boro hay sanda gandakarfu.

33 Ni moɲey ga dii hayayaŋ kaŋ i sʼi bay,

ni binoo ga šenni yaadayaŋ har.

34 Nʼga tee sanda boro kaŋ ga kani teekoo gamoo ra,

sanda boro kaŋ goo harihii waalaa* boŋ beene.

35 Nʼga nee: «I nʼay kar, ya na maate haya kul!

I nʼay barzu, ya na bay!

Nda ay tun, ay ga baa koyne!»

24

Boro lakkalkoyni nda boro laala

1 Masi canse boro laaley ga,

masi boonay ma bara i bande,

2 zama biney si haya miile kala hasaraw,

miɲey ga ifutu har.

3 Lakkal no ma hugu cin,

fahamay no mʼa tabatandi.

4 Bayray no ma kate hugoo kuneheroo hugu-izey ma too

nda jinay hay šenda henna dumi kul.

5 Boro lakkalkoyni goo nda gaabi,

boro kaŋ goo nda bayray ga nga gaaboo tonton.

6 Zama boro kaŋ goo nda laasaabay henna ga hin ka wongu,

hallasiyan sii kala hoyraykaw boobo ra.

7 Lakkal ga hanse ka mooru lakkal jaŋante se,

a si šelaŋ jamaa margadogoo ra.

8 Boro kaŋ ga ifutu miile,

i mma nee a se hasarawkaw.

9 Lakkal jaŋante miilewey manʼti kala zunubu,

ɲooɲokaw manʼti kala almuhal borey se.

10 Nda ni yee banda binemarayyan zaari hane

ni gaaboo ga kacca.

11 Borey feeri kaŋ i gʼi gongu ka koy i wii,

borey kaŋ ga tatanji ka koy jinde kaadogoo ra hallasi.

12 Nda ni nee: «Ir si bay.»

Boraa kaŋ ga bine fesufesu nka si bay wala?

Boraa kaŋ ga hundi hawgay nka si bay wala?

A ga boro bana ka sawa nda nga teegoyoo.

13 Ay izʼaroo, yuu ŋaa, a ga boori,

zama nga tenbaa ga kan ma ne.

14 Takaa din da, ma lakkal bay ni hundoo gomnoo se,

nda ni duu a, a goo nda kokoray,

ni naataa si hun.

15 Masi zanbaguusu fanši sanda boro futu boro šerrante se,

masi nga hunanzamdogoo hasara,

16 zama boro šerrante ga kaŋ cee iyye, a ga tun,

amma boro futu ga tatanji ka kaŋ bone ra.

17 Nda ni iberoo kaŋ, masi ɲaali,

nda a ga tatanji, ni binoo masi yafarhã.

18 Abadantaa masi koy dii a de a ma dor

ka nga futaa bere kʼa kaa a ga.

19 Masi futu boro laaley maaganda,

masi canse boro futawey ga,

20 zama kokoray sii boro laala se,

boro futawey fitillaa ga buu.

21 Ay izʼaroo, hunbur Abadantaa nda kokoyoo,

masi huru borey ra kaŋ ga baa ngi ma hayey bere,

22 zama ne nda kayna almasiiba ga kaŋ i boŋ,

may no ma zukandoo bay

kaŋ Abadantaa nda kokoyoo gʼa zumandi i ga?

Lakkalkoyney yaasay tanayaŋ

23 Šenney wey mana hun kala lakkalkoyney do:

A si boori boro ma borey daŋ cere jine ciiti ra.

24 Boro kaŋ nee boro futu se: «Nʼga šerre»,

jamawey gʼa danga, dumey ga konna a.

25 Amma borey kaŋ gʼa zukandi na goy henna tee,

i ga duu albarka beeri.

26 Ka boro zaabi henna

ga hima nda ka boro summu miɲoo ga.

27 Ni goyey tee ka boori taraa ra,

ma ni faaroo hanse,

nga banda ga, ma ni hugoo cin.

28 Masi seedetaray tee ni cinaa ga bila addalil,

ni mma baa ma ni miɲoo ka darga wala?

29 Masi nee: «Ay ga hayaa tee a se kaŋ a nʼa tee ya ne,

ay ga boro bana ka sawa nda nga teegoyoo.»

30 Ay bisa fuyyante foo faaroo here,

binehuna foo alaneb faaroo here.

31 Karjey zay nongoo kul ra,

subu laaley na farroo daabu,

nga tondi cetaa kaŋ.

32 Ay nʼa guna, ay miile a ga,

ay dii a, ay duu a ra bayray.

33 Ka jirbi kayna, ka dusungu kayna,

ka kabe koli ka kani kayna,

34 talkataraa kaŋ ga yaara-yaara ga kaŋ ni boŋ,

jaŋay ga kaa ni ga sanda komakaw.*

25

Sulaymaana yaasay tanayaŋ

1 Yaasawey wey mo, Sulaymaana kʼi har, Žuda kokoyoo Ezekiyas borey nʼi hantum.

2 Irkoy se, ka hayey tugu darža no

kokoyey se, ka hayey feeri-feeri, darža no.

3 Beenaa kuuroo, nda laboo guusuyanoo,

nda kokoy bine, boro si hin kʼi sii.

4 Nzorfu kaaraa žiibey kaa a ra,

nzorfu karkaw gʼa tee jinay henna.

5 Boro futu gaaray kʼa kaa kokoyoo jine,

šerretaray ga nga kokoytaraa tabatandi.

6 Masi ni boŋ jer kokoyoo jine,

masi ni boŋ daŋ boro beerey dogoo ra.

7 I ma nee ma ne kaŋ ma žigi ne ka goro

baa i ma ni kaynandi boŋkoyni kaŋ nʼgʼa bay jine.

8 Masi cahã ka boro torce.

Macin no nʼgʼa tee,

nda boraa kaŋ nʼnʼa torce na ni haawandi.

9 Nda ni nda ni cinaa too cere, ceeci kʼa hanse,

amma masi boro tana sirroo kaataray,

10 boraa masi koy maarʼa ka ni wow,

nʼsi hin ka hayaa hanse kaŋ nʼnʼa hasara.

11 Šenni henna kaŋ harandi nga waatoo ra

ga hima nda jinay kaŋ teendi wura ra

ka nzorfu kaaray kʼa caaray.

12 Wura haŋakorbay nda wura taalam henna

ga hima nda haŋa kaŋ maa lakkalkoyni hoyraa se.

13 Dontokaw laadirante kaŋ na nga jineboraa

kaŋ nʼa sanba binoo yaynandi

ga hima nda yayni kaŋ ga zunbu hegay waati.

14 Boro kaŋ ga nee kaŋ kabedoona ti nga,

ka gar a sʼa tee,

a ga hima nda duula nda hew bila ncirɲi.

15 Suuri ga ni noo fondo boŋkoyni ga,

šenni henna ga biri kayri.

16 Nda ni duu yuu, woo kaŋ ga wasa ma ne de ŋaa,

masi koy kungu a ra kʼa yeeri.

17 Ni cewoo kaccandi ni cinaa hugoo ga,

a masi koy kungu nda ni ka ni konnay.

18 Boro kaŋ ga taari seedetaray tee nga cinaa ga,

boraa manʼti kala gobu boŋ warga, nda takuba, nda yaaji mee cuuta.

19 Ka ni naataa daŋ zanbante ra ni binemaraa hane,

a ga hima nda hiɲe kayra nda cee kaŋ tatanji.

20 Ka don boro se kaŋ binoo ga maray

ga hima nda boro ma ni kaayoo kaa hargu waati,

wala ka binegar doori soso ga.

21 Nda ni iberoo ga heray, a noo a ma ŋaa,

nda a ga jaw, a noo a ma haŋ.

22 Nda nʼna woo tee, denji cirayyaŋ no nʼnʼi fur boŋoo boŋ,

Abadantaa ga ni bana.

23 Takaa kaŋ nda hawsa here hewoo ga ncirɲi hay,

deene kaŋ ga ciinay ga boro futandi.

24 Boro ma bara sooro batuma kanje ra

baa ma bara hugu ra woy yenjekaari bande.

25 Alhabar henna kaŋ hun nongu mooro ra,

ga hima nda boro kaŋ fara, de i nʼa noo hari yayna.

26 Boro šerrante kaŋ ga naŋ boro futu ma nga bere

ga hima nda hari hundoo kaŋ si henan wala day žiibi.

27 A si boori boro ma yuu boobo ŋaa,

ka darža ceeci mo si boori.

28 Boro kaŋ si hin nga boŋ

ga hima nda koyra kaŋ sii nda cete.

26

Haya kaŋ ti lakkal jaŋante

1 Sanda hargu konni waati,

wala ncirɲi hegay waati,

takaa din da lakkal jaŋante si hima nda beeray.

2 Takaa kaŋ nda takirya ga deeši-deeši,

takaa kaŋ nda garaasa-garaasa ga deeši,

takaa din da, dangayan bila addalil sii nda alfayda.

3 Barzu goo no bari se, aljam farka se,

gobu jisandi lakkal jaŋante dumaa se.

4 Masi tuuru lakkal jaŋante se ka sawa nda nga saamataraa,

hala ni hunday masi koy hima nda a.

5 Tuuru lakkal jaŋante se ka sawa nda nga saamataraa,

hala a masi koy nga boŋ dii lakkalkoyni.

6 Boro kaŋ na lakkal jaŋante donto a ma koy šenni too

ga hima nda boro kaŋ ga nga cewey dunbu,

ka nga boŋ torro.

7 Takaa kaŋ nda bongu cewey sii nda alfayda,

takaa din da, yaasay sii nda alfayda lakkal jaŋante miɲoo ra.

8 Ka beeray daŋ lakkal jaŋante ga,

ga hima nda ma tondi haw fizza ga.

9 Karji kaŋ goo harifutu haŋkaw kaboo ra

ga hima nda yaasay lakkal jaŋante miɲoo ra.

10 Boro kaŋ na lakkal jaŋante zaa goy,

nda boro kaŋ ga yaara-yaarakaw zaa goy

ga hima nda yenjekaari kaŋ ga borey kul kar.

11 Sanda hanši kaŋ ga yee hayaa ga kaŋ a nʼa yeeri,

nga ti lakkal jaŋante kaŋ yee nga saamataraa ga.

12 Nʼga dii boro kaŋ ga nga boŋ dii lakkalkoyni wala?

Tammahã goo lakkal jaŋante ga ka bisa a.

Hayaa kaŋ nda fuyyante ga hima

13 Fuyyante mma nee: «Ganjihooga goo fondaa ra,

ganjihayla goo farroo ra!»

14 Sanda takaa kaŋ nda ganboo ga kuubi nga guurey ga,

nga nda fuyyante ga bere-bere nga daaroo ga.

15 Fuyyante ga nga kaboo daŋ taasaa ra,

amma kʼa ka too nga miɲoo do gʼa farandi.

16 Fuyyante ga nga boŋ dii lakkalkoyni

ka bisa boro iyye kaŋ ga zaabi nda lakkal.

Yaasay tanayaŋ

17 Bisakaw kaŋ ga huru yenje ra kaŋ sʼa guna

ga hima nda boro kaŋ na hanši dii nda nga haŋawey.*

18 Hollokom laala kaŋ ga nuune,

nda biraw-izeyaŋ, nda tondiyaŋ kaŋ ga wiiya warra,

19 takaa din da ti boro kaŋ ga nga cinaa darga,

woo banda ga, a ma nee: «Ya mma hooray.»

20 Nda tuuri sii no, nuunaa ga buu,

nda almunafiki sii no, yenjaa ga ben.

21 Denji bibi kaŋ goo denji cirayyaŋ ga,

tuuri kaŋ goo nuune boŋ,

takaa din da ti boro kaŋ ga yenje laalandi.

22 Almunafiki šenney manʼti kala sanda ŋaayan kaanayaŋ,

i ga zunbu hala gaaham kunehere.

23 Mee kaana bine futu

ga hima nda labu kusu

kaŋ tarayheroo daabandi nda nzorfu kaaray žiiboo.

24 Boro kaŋ ga boro konnay mma konnaroo tugu nda nga šenney,

ka gar zanbayan bara binoo ra.

25 Ba nda a na šenni kaanayaŋ har, masi naanay a,

zama almuhal iyye goo binoo ra.

26 Taka kul kaŋ nda a na nga konnaroo tugu,

nga laalaroo ga kaa ka fatta margari ra.

27 Boro kaŋ na guusu fanši ga kaŋ a ra,

tondoo ga yee boraa ga kaŋ gʼa gunguray.

28 Taariharkaw mma konna borey kaŋ a gʼi motti,

deene kaana mma kate hasaraw.

27

1 Masi fooma nda suba,

zama nʼsi bay haya kaŋ zaari foo gʼa hay.

2 Naŋ boro foo ma ni saabu, masi ni boŋ saabu,

naŋ boro tana mʼa tee, manʼti ni miɲoo.

3 Tondi ga tiŋ, labutaasi ga tiŋ,

dooraa kaŋ saama gʼa daŋ boro ra tiŋ nda ihinkaa kul.

4 Futay ga tun, bine tunyan ga laala,

amma may ma hin ka kay canseyan jine?

5 Ka boro teje kaaray ga baa baji tugante.

6 Ni baakaa ma cimi har ma ne ka ni dor

baa summuyaney kaŋ boraa kaŋ ga konna ni gʼi tee ma ne ka ni darga.

7 Boro kaŋ kungu ga yuu gani taama,

boro kaŋ ga heray, haya hotta kul ga kan miɲoo ra.

8 Boro kaŋ na nga dogoo naŋ ka koy yaara nongu mooro ra,

ga hima nda ciraw kaŋ ga yaara nongu mooro ra nga tejoo se.

9 Jii nda dugu ga bine kaanandi,

takaa din da boro ceroo hoyray hennaa

si hun kala nga bine boryaa ra.

10 Masi ni ceroo naŋ, masi ni baaba ceroo naŋ,

masi koy ni armaa do han kaŋ bonaa kaa ni ga.

Taalamma maana baa arma mooro.

11 Ay izʼaroo, duu lakkal mʼay binoo ɲaalandi,

hala ya hin ka tuuru boraa se kaŋ gʼay wow.

12 Boro carma ga dii bonaa, a ga tugu,

boŋbii si dii bonaa kaŋ ga kaa, nga kokoroo ti zarabiyan.

13 Nga darbaa dii, zama a nka nga boŋ tolme,

boro kaŋ boro sʼa bay maaganda,

boraa kaŋ na nga boŋ tolme ma tolmaa bana.

14 Boro kaŋ biya ka nga jindoo jer ka gaara nga cinaa se,

a ga kabandi a se sanda danga.

15 Ndorro kaŋ si fay nda ka doo ncirɲi zaari hane,

takaa din da ti woy yenjekaari.

16 Boro kaŋ ga hin ka woyoo woo ganji, ga hin ka hew ganji,

nga kabe gumaa ga hin ka jii dii.

17 Guuru no ma guuru kaanandi,

takaa din da boro ga nga cinaa noo lakkal.

18 Boro kaŋ na jeejayɲaa saajaw ga izey ŋaa,

boro kaŋ na lakkal daŋ nga jineboraa se ga duu beeray.

19 Nda nʼna hari guna, nʼga dii a ra ni ndumoo,

takaa din da adamize lakkaloo ga nga binoo cebe.

20 Alaahara nda alaaharaa guusoo si kungu,

takaa din da adamize moɲey si kungu.

21 Nzorfu kaaray ga mennandi botol ra,

wura ga mennandi alforon ra,

takaa din da adamize da ciitandi ka sawa nda nga maaɲoo.

22 Ba nda nʼna lakkal jaŋante dur tinda ra nda hinji attamoo ra,

nga lakkal jaŋantetaraa si fay nda a.

23 Ma hanse ka ni feejey affoo kul bay,

lakkal daŋ ni alman kuroo se,

24 zama alman si cindi hala abada,

kokoy fuula si cindi boŋ ra zaman ka kaa zaman.

25 Nda subu kogaa dogandi, nda subu firzoo zay,

nda tondi hondey subey margandi,

26 nʼgoo nda feeji ka ni boŋ bankaaray,

nʼgoo nda jindaaru ka faari day.

27 Hanciney wawaa ga wasa ni ŋaayanoo se

nda ni hugoo ŋaayanoo se, nda ni koŋŋey hunaroo se.

28

1 Boro futu ga zuru ka gar boro kul sii a bande,

boro šerrantey ga lakkalkanay sanda ganjihayla soogo.

2 Nda ganda goo tureyan ra, nga boŋkoyney ga boobo,

amma nda boŋkoyni bayraykoyni kaŋ goo nda lakkal no,

kokoray goo no.

3 Talka kaŋ ga yalaafantey kaynandi

ga hima nda ncirɲi kaŋ ga hasaraw tee ka hegay ganji.

4 Boro kaŋ ga ašariyaa naŋ mma boro futu saabu,

boro kaŋ ga ašariyaa dii mma boro futu tangam.

5 Boro laala si šerretaray bay,

Borey kaŋ ga Abadantaa ceeci ga faham haya kul se.

6 Talka kaŋ ga dira nga laadirtaraa ra

baa almankoyni kaŋ ga dira fondo šiira ra.

7 Boro kaŋ ga ašariyaa dii manʼti kala izʼaru lakkalkoyni,

boro kaŋ hanga ize futawey ga nga baaba haawandi.

8 Boro kaŋ ga nga almanoo tonton nda albaha nda arriba futu,

a sʼa marga kala boraa se kaŋ ga hinna.

9 Boro kaŋ na nga haŋaa kaa ašariyaa se nga masi maa,

boraa, ba nga Irkoy ŋaarayroo ti almuhal.

10 Boro kaŋ ga boro šerrantey daŋ fondo laala ga

ga kaŋ guusoo ra kaŋ a nʼa fanši,

laadirantey ga gomni tubu.

11 Almankoyni mma nga boŋ dii lakkalkoyni,

amma talka lakkalkoyni gʼa sii hala nga takaa ma fatta.

12 Nda boro šerrantey duu fondo, beeray beeri no,

nda boro laaley tun, borey ga tugu.

13 Boro kaŋ ga nga hooyaney tugu si koy jine,

boro kaŋ yadda i ga, a nʼi naŋ, ga duu hinnari.

14 Boraa duu gomni kaŋ waati kul a ga hunbur Irkoy,

amma boro kaŋ ga nga binoo šendandi ga kaŋ bone ra.

15 Ganjihayla kaŋ ga booro wala urs kaŋ ga baa ka sar,

takaa din da ti boro futu kaŋ ga jama talka laama.

16 Boŋkoyni kaŋ sii nda lakkal mma kate laazaaba boobo borey ga,

boro kaŋ si yadda alman futu ga, ga nga aloomuroo kukandi.

17 Boro kaŋ ga kuri alhaku goo

ga zuru hala saaraa guusoo ra, i masʼa dii.

18 Boro kaŋ ga dira fondo laadirante ra ga hallasi,

boro kaŋ ga hanga fondo šiira hinka, ga kaŋ affoo ra.

19 Boro kaŋ ga nga laboo beeri ga kungu ŋaayan ra,

boro kaŋ ga hanga haya yaadayaŋ, ga kungu talkataray ra.

20 Boro kaŋ ga laadir ga duu albarka boobo,

boro kaŋ cahã ka tee alman si tee boro kaŋ mana haya kul tee.

21 Ka borey daŋ cere jine si boori,

ŋaayan dunba se boro ga yadda ka goy futu tee.

22 Boro kaŋ ga boonay nga ma cahã ka duu alman

si bay kaŋ jaŋay ga kaŋ nga ga.

23 Boro kaŋ ga boro daŋ fondaa ra

baa boro kaŋ ga deene kaanay boro se.

24 Boro kaŋ na nga baaba wala nga ɲaa kabey koonandi

de a ga nee: «Manʼti goy futu no»,

boraa nda kayrakaw kul ti affoo.

25 Boro kaŋ si wasa haya ra ga yenje tunandi,

amma boro kaŋ na nga naanaa daŋ Abadantaa ra ga huna daame ra.

26 Boro kaŋ na nga naanaa daŋ nga boŋ ra manʼti kala lakkal jaŋante,

amma boro kaŋ ga dira nda lakkal ga hallasi.

27 Boro kaŋ ga talkey noo, haya kul sʼa kuma,

amma boro kaŋ ga nga moɲey daabu i ga, ga duu laaliyan beeri.

28 Nda boro laaley tun, borey kul ga tugu,

nda i dere, boro šerrantey ga boobo.

29

1 Boro kaŋ ga nga hiɲoo šendandi ka wanji ka maa hoyray,

a ga jirsi ka say, safari sii a ra.

2 Nda boro šerrantey boobo, jamaa ga ɲaali,

nda boro laala goo borey jine, jamaa ga hottu.

3 Boro kaŋ ga baa lakkalkoynitaray ga nga baaba ɲaalandi,

boro kaŋ ga koy woykuurey do ga nga almanoo say.

4 Kokoy, šerretaray nda a ga nga gandaa tabatandi,

amma woo kaŋ ga alkaasi futu daŋ i ga, mmʼa kayri.

5 Boro kaŋ ga deene kaanay nga cinaa se

mma kumsay hirri a se*.

6 Kumsay goo boro laala hooyanoo ra,

šerrantaa ga kaati nda ɲaali.

7 Boro šerrante ga talkey misoo bay,

boro laala si faham a se.

8 Ɲooɲokey mma nuune daŋ koyraa ra ka borey daŋ cere ra,

lakkalkoyney ga binetunaa yaynandi.

9 Nda lakkalkoyni kakaw saama bande,

saamaa futu wala a haaru, hunanzamay sii no.

10 Boro wiikey ga konna boro laadirante,

boro šerrantey ga laadirante hundoo hawgay.

11 Lakkal jaŋante ga nga futuroo kul kaataray,

lakkalkoyni ga nga futuroo dii, a ga nga binoo yaynandi.

12 Nda boŋkoyni ga haŋajer taari šenniyaŋ se,

nga goykey kul manʼti kala boro laalayaŋ.

13 Talka nda tooɲekaw ga cere kubay,

Abadantaa albarkaa ra ihinkaa kul moɲey ga dii.

14 Kokoy kaŋ ga talkey ciiti nda cimi,

nga kokoytaraa ga tabati hala abada.

15 Gobu nda ka boro daŋ fondaa ra ga lakkal noo,

zanka kaŋ taŋandi ga nga ɲaa hawandi.

16 Nda boro laaley boobo, ašariyaa hooyaney ga boobo,

amma boro šerrante ga dii ngi kaŋyanoo.

17 Ni izoo aladabu, a ga ni noo hunanzamay,

a ga ni hundoo ɲaalandi.

18 Nda bangayyan sii no, jamaa ga taŋandi,

boraa duu gomni kaŋ ga ašariyaa dii.

19 Manʼti šenni nda boro ga baɲɲa aladabu,

ba nda a ga faham, a sʼa tee.

20 Nda nʼga dii boro kaŋ ga cahã ka miɲoo feeri ka šelaŋ,

tammahã goo lakkal jaŋante se ka bisa a.

21 Tam kaŋ boro nʼa hasara za zankataray,

kokoray ga, a ga tee šenday.

22 Boro hotta ga yenje tunandi,

boro bine futu ašariyaa hooyaney ga boobo.

23 Boro foomayanoo no mʼa yeeti ganda.

Bine kaŋ ga yee ganda ga duu darža.

24 Boro kaŋ ga tee affoo zay bande†, a ga konna nga hundoo,

a ga maate dangayan‡, amma a si zayoo har.

25 Ka jijiri adamize jine manʼti kala kumsay,

boro kaŋ na nga naanaa daŋ Abadantaa ra ga hallasi.

26 Boro boobo ga ceeci ngi ma kan boŋkoyni se,

amma Abadantaa no ma boro noo cimi.

27 Boro kaŋ si šerre manʼti kala almuhal boro šerrantey se,

boro kaŋ ga dira fondo kaŋ ga šerre ra manʼti kala almuhal boro futu se.

30

Agur šenney

1 Woo manʼti kala Yake izʼaroo Agur šenni cere-ceranteyaŋ.*

Aroo woo ga šenniyaŋ har Itiyel se, Itiyel nda Ukal se ka nee:

2 «Cimi no, ay ga saama ka bisa borey kul,

ay sii nda adamize lakkal.

3 Ay mana duu lakkal,

ay sii nda henanantey bayraa.

4 May ka žigi beenaa ra? May ka zunbu kate?

May ka hewoo dii nga kabe gundoo ra?

May ka hari haw nga darbaa ra?

May ka laboo kanjey kul gorandi?

Macin ti nga maaɲoo, macin ti nga izʼaroo maaɲoo?

Nʼgʼa bay wala?

5 Irkoy šenney kul ga henan,

koray no borey se kaŋ ga ngi boŋ talfi a ga.

6 Masi haya kul tonton nga šenney ga,

a masi koy citi ni ga, ma tee taariharkaw.

7 Ay ga haya hinka wiri ni ga,

masʼi wanji ya ne hala ay ga buu:

8 Ay moorandi zanba nda taari šenni,

masʼay tee talka, masʼay tee almankoyni,

ay noo de ay meehunaa,

9 ya si koy kungu ka ni yankar

ka nee: ‹May ti Abadantaa?›

Wala ya talka ka koy zay

kʼay Koyoo maaɲoo hasara.

10 Masi tam ciinay nga koyoo do,

a masi koy ni danga, masi koy zukandi.

11 Zaman foo alwaddayaŋ goo no kaŋ ga ngi baaba danga,

de i si gaara ngi ɲaa se.

12 Zaman foo alwaddayaŋ goo no kaŋ ga hongu ngi ga henan,

ka gar i mana ɲumay ka hun ngi žiiboo ra.

13 Zaman foo alwaddayaŋ goo no kaŋ ga ngi boŋ jer,

i ga boro kul guna yaada.

14 Zaman foo alwaddayaŋ goo no kaŋ hiɲey manʼti kala takubayaŋ,

warkandey manʼti kala huryawyaŋ

kaŋ ga wiiya ka talkey derandi ka hun laboo ga,

ka alfukaarey kaa borey ra.»

15 Ndolli goo nda ize woy hinka,

maaɲey ti: «Ay noo! Ay noo!»

Haya hinza goo no kaŋ si kungu,

itaaci goo no kaŋ abada i si nee: «A wasa.»

16 Alaahara, nda woy gun,

nda labu kaŋ si kungu hari,

nda nuune kaŋ waati kul a si nee: «A wasa.»

17 Boro kaŋ ga nga baaba kašikaši,

de a ga nga ɲaa šenney yala,

gooroo gaaru-gaarey ga moɲey looti,

dutal-izey gʼa ŋaa.

18 Haya hinza goo no kaŋ gʼay boŋoo haw, i gʼay kayfandi,

itaaci kaŋ ay si ngi takaa bay:

19 Dutal bisadogoo beenaa ra,

gondi bisadogoo tondi ga,

harihii bisadogoo teekoo gamoo ra,

nda aru bisadogoo ka koy woy soogo do.

20 Takaa woo ti woy zinateeri takaa:

a ga ŋaa, a ga nga miɲoo tuusu jina

a ma nee: «Ay mana haya laala kul tee!»

21 Haya hinza maaganda se laboo ga jijiri,

haya taaci goo no kaŋ a si hin kʼi muɲe:

22 baɲɲa kaŋ tee kokoy,

saama kaŋ kungu ŋaayan,

23 woy attabiya futu kaŋ hiiji,

nda koŋŋa kaŋ na nga koy woyoo tubu.

24 Haya taaci goo laboo ga kaŋ ga kacca,

amma i goo nda lakkal beeri:

25 ntandawey, i manʼti kala dumi kaŋ sii nda gaabi,

i ga ngi meehunaa soolu kʼa jisi kaydiyaa waati.

26 Tondoo-ntabawey, i manʼti kala dumi kaŋ sii nda gaabi,

amma i si ngi hugey tee kala tondey ra.

27 Ndoowey, i sii nda kokoy,

amma i si fatta kala kur-kur.

28 Ncita, boro ga hin kʼa dii nda kabe,

amma a goo kokoyey hugey ra.

29 Ihinza goo no kaŋ goo nda zankamyan henna,

itaaci goo no kaŋ goo nda dira taka henna:

30 ganjihayla kaŋ goo nda gaabi ka bisa ganjihooga kul,

a si zuru haya kul jine,

31 gorgo-aru kaŋ ga kay nga cewey ga, wala jindaaru,

nda kokoy kaŋ ga huru nga wongu-izey jine.

32 Nda ni hanse ka saama ka ni boŋ zanzaŋ,

ni miile, ni kaboo daŋ ni miɲoo ga,

33 zama nda boro na waa kankam, barkura ga fatta a ra,

nda nʼna niine kankam, kuri ga fatta a ra,

nda nʼna futay kankam, yenje ga fatta a ra.

31

Kokoy ɲaa hoyrawey

1 Woo manʼti kala šenney kaŋ Masa kokoyoo Lemuyel ɲaa nʼi har a se*, a nee Lemuyel se:

2 «Macin no ay gʼa har ma ne, ay izʼaroo?

Macin no ay gʼa har ma ne, ay gundoo izʼaroo?

Macin no ay gʼa har ma ne, ay meefurey izʼaroo?

3 Masi ni albarkaa noo woyey se,

masi ni sahã noo boroyaŋ se kaŋ ga kokoy derandi.

4 Lemuyel, a si boori kokoy se,

a si boori kokoy se a ma alaneb hari mooro haŋ,

boŋkoyni mo masi harifutu boonay.

5 Boŋkoyni masʼa haŋ

hala a masi koy dirɲa woo kaŋ hantumandi ašariyaa ra,

ka talkey zanba ka ngi cimoo taa i kone.

6 Wa boro kaŋ ga baa ka buu noo harifutu,

ka boro kaŋ binoo ga hẽe noo alaneb hari moora.

7 A mʼa haŋ ka dirɲa nga talkataraa,

a masi yee koyne ka hongu nga zaraboo.

8 Ni miɲoo feeri ka benbaw faasa,

borey kaŋ goo fara ra šelaŋ ngi misoo ra.

9 Ni miɲoo feeri ka ciiti nda šerretaray,

ma talkaa nda yalaafantaa faasa.»

Woy alkadarante silbawey

10 May no ma duu woy alkadarante?

Nga hayoo ga hanse ka šendi ka bisa hiiri caadanteyaŋ.

11 Kurɲoo binoo ga kani a ga,

haya sʼa kuma.

12 A ga haya henna tee nga kurɲoo se,

a si ifutu tee a se nga aloomuroo kul ra.

13 A ga haabu nda leŋ šukka ceeci,

a ga nga kabey ka goy nda ɲaaliyan.

14 A ga hima nda maamalakey harihii beeriyaŋ,

a ga ŋaayaney ka hun nongu mooro ra.

15 A ga tun za moo mana boo,

a ga ŋaayan soolu nga hugoo borey se,

a ga nga koŋŋey goyey har i se.

16 A ga miile faari ga, a gʼa day,

a ga alaneb faari tee nda nga goyoo duuraa.

17 A ga nga gamoo haw nda sahã,

a ga albarka daŋ nga kabey ra.

18 A ga maate kaŋ woo kaŋ nga ga duu a ga boori,

nga fitillaa si buu cijinoo ra.

19 Kabey ga wan haabu biiyan,

kabey ga bankaaray kay.

20 A ga nga kabey feeri talkaa se,

a ga nga kaboo šerre yalaafantaa se.

21 Hargu waati a si hunbur yayni ma duu nga hugoo borey,

zama nga hugoo borey kul goo nda hargu bankaaray.

22 A ga gumtaafeyaŋ tee,

a goo nda šukka baana bankaarayyaŋ nda iciray hennayaŋ.

23 Nga kurɲoo ga bayrandi jamaa margadogoo ra

waati kaŋ nga nda gandaa boro beerey ga goro.

24 A ga bankaarayyaŋ tee kʼi neere,

a ga maamalakey noo gamahawyaŋ.

25 A ga bankaaray nda albarka nda beeray,

lakkaloo si tun waatey kaŋ ga kaa se.

26 A ga nga miɲoo feeri nda lakkal,

deenoo ga borohennataray cawandi.

27 A ga nga hugoo goyey hawgay,

a si fuyyantetaray ŋaayan ŋaa.

28 Izʼarey ga tun, i ga nee a se: «Albarka.»

Kurɲoo ga tun, a gʼa šifa ka nee:

29 «Ize woy boobo na ngi alkadaroo cebe,

amma ni, ni bisa i kul.»

30 Gaakuri ga darga, booriyan sii nda alfayda,

woy kaŋ ga hunbur Abadantaa, nga ti boraa kaŋ ga saabandi.

31 Wʼa noo nga goyoo banaa,

nga teegoyey mʼa saabu koyra miɲoo jamaa margaroo ra!

* 6:11 6.10–11 Zamnaa 24.33–34.

* 7:22 7.22 sanda saama kaŋ i nʼa haw kʼa kar, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti sanda hira kaŋ teferandi.

† 7:26 7.26 ba gaabikoyney, a nʼi kul wii, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti wey kul kaŋ a nʼi wii ga boobo.

* 8:16 8.16 laboo ciitikey, hantum fooyaŋ ga nee ciitikaw šerrantey.

* 10:22 10.22 a si torro daŋ a bande, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti boro gaaboo si tonton a ga.

* 11:16 11.16 boro laaley ga alman ceeci nda gaabi, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti aru goykaw ga alman tee.

* 12:27 12.27 boro kaŋ ga goy nda gaabandiyan ga duu nafaw kayante, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti ka goy nda gaabandiyan, haya kayante no boro se.

† 12:28 12.28 buuyan sii fondaa din ga, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti amma fondo goo no kaŋ hansandi kaŋ ga koy buuyan here.

* 23:34 23.34 Zaara beeri no kaŋ i gʼa daŋ harihii ga hala hewoo ma hiyoo tuti a ma koy.

* 24:34 24.33–34 Zamnaa 6.10–11.

* 26:17 26.17 Bisakaw kaŋ ga huru yenje ra kaŋ sʼa guna ga hima nda boro kaŋ na hanši dii nda nga haŋawey, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Boro kaŋ ga huru yenje ra kaŋ sʼa guna ga hima nda boro kaŋ na hanši kaŋ ga bisa dii nda nga haŋawey.

* 29:5 29.5 kumsay hirri a se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti kumsay hirri nga boŋ se.

† 29:24 29.24 Boro kaŋ ga tee affoo zay bande, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Boro kaŋ nga nda zay ga alganiimaa zamna.

‡ 29:24 29.24 Sargarey 5.1.

* 30:1 30.1 Woo manʼti kala Yake izʼaroo Agur šenni cere-ceranteyaŋ, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Woo manʼti kala Masa boraa Yake izʼaroo Agur šenniyaŋ.

* 31:1 31.1 Woo manʼti kala šenney kaŋ Masa kokoyoo Lemuyel ɲaa nʼi har a se, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti Woo manʼti kala kokoyoo Lemuyel šenney, hoyray no kaŋ ɲaŋoo nʼi har a se.

Waazukaa

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Waazukaa citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Citaaboo woo šenney mana hun kala boro lakkalkoyni do, Izirayel kokoy izʼaru no. Boraa kaŋ nʼa hantum mma nga boŋ cee «Waazukaa». Zama de Sulaymaana ga bayrandi Izirayel lakkalkoyni, de mo Dawda ize no, nda mo citaaboo hantum takaa nda nga šenney ga, boro boobo ga hongu kaŋ kokoyoo Sulaymaana kʼa hantum. A ga hima nda boro beeri kaŋ goro ka miile nga waati bisantey ga. A duu a ra cawyan beeri, nda fahamay, nda lakkal. A na nga dira takaa kul guna aduɲɲa ra ka laasaabu kaŋ haya kul ga bisa sanda hew: a ma tee bayray, wala alman, wala hayey kaŋ borey ga bagʼey, i kul sii nda addalil sanda hew gaarandiyan. Waazukaa faham haya foo se kaŋ ti adamize si hin ka duu haya kul nda manʼti woo kaŋ Irkoy nʼa noo a se. Citaaboo woo gʼir bayrandi haya foo kaŋ adamize kul ga hima kʼa tee kaŋ ti: «Ma hunbur Irkoy, ma nga yaamarey dii» (zamnaa 12.13). A ga cebe kaŋ aduɲɲa haya kul, a ma tee alman, wala maa, wala jamaa, wala hayey kaŋ boro ga bagʼey, i kul manʼti baffoo nda mana duu Irkoy.

Citaaboo kanje beerey ti:

1. Aduɲɲa manʼti haya kul 1—2

2. Haya kul nda nga waatoo 3.1–8

3. Haya beeriyaŋ ga tee aduɲɲa ra 3.9—11.6

4. Ka hunbur Irkoy bisa haya kul 11.7—12

1

Haya kul sii nda addalil

1 Žerizalem kokoyoo Dawda izʼaroo kaŋ ti waazukaw šenney ti wey.

2 Yaada nda yaadayaŋ, waazukaa nee: «Yaada nda yaadayaŋ,

haya kul sii nda addalil!»

3 Farayanoo kul kaŋ nda adamize ga nga boŋ farandi waynaa cire,

macin ti nafaa kaŋ a ga duu a a ra?

4 Zaman foo borey ga koy, zaman tana borey ga kaa,

laboo ga bara hala abada.

5 Waynaa ga fatta, waynaa ga kaŋ,

a ga cahã ka koy nga dogoo ra

hala nga ma fatta koyne.

6 Hewoo ga hẽe ka koy gurma here,

ka bere ka koy hawsa here,

a ga kuubi-kuubi ka nga fondaa zaa.

7 Isawey kul mma zuru ka koy teekoo ra, amma teekoo si too.

Nongoo kaŋ ra isawey ga zuru ka koy, i si fay nda ka koy a ra.

8 Šenney kul ga šendi, boro kul si hin kʼi kul har,

moo si kungu nda gunayan,

haŋa si fara nda maayan.

9 Hayey kaŋ bisa, ngi no ma kaa koyne,

hayey kaŋ bay ka tee, ngi no ma tee koyne,

haya kul sii no kaŋ ti itaaga waynaa cire.

10 Ba nda boro nee: «Haya taagaa woo guna.»

Haya no kaŋ gay a ga bara za ir mana kaa.

11 Boro si hongu hayey kaŋ bisa,

hayey kaŋ ga kaa ka tee mo, boro si hongu ey,

borey kaŋ ga kaa mo si hongu borey kaŋ dumawey ga ngi kaa.

Adamize lakkaloo sii nda addalil

12 Agay kaŋ ti waazukaa, ay tee Izirayel kokoyoo Žerizalem. 13 Ay kayandi ka ceeci nda lakkal ka haya kul bay nda ka faham haya kaŋ ga tee beenaa cire, goy yaamu no kaŋ Irkoy gʼa daŋ adamizey ga kʼi taabandi. 14 Ay dii teegoyey kul kaŋ ga teendi waynaa cire, i kul sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

15 Haya kaŋ golbi si hin ka šerrandi,

haya kaŋ sii no si hin ka kabandi.

16 Ay nee ay boŋ se: «Nga ne, ay duu lakkal ka bisa kokoyey kul kaŋ goro Žerizalem kokoytaraa ra za ya na tee kokoy. Ay duu lakkal beeri nda bayray.» 17 Ay kayandi hala ya lakkal bay, hala ya saamataray nda hollokomtaray bay, ay dii kaŋ nga mo manʼti kala sanda hew gaarandiyan.

18 Boro kaŋ goo nda lakkal beeri goo nda dooray beeri,

boro kaŋ tonton nga bayraa ra, mma tonton nga zaraboo ga.

2

Daameyan sii nda addalil

1 Ay nee ay boŋ se:

«Koy, ay ga ni sii ɲaali here,

nʼga dii haya kaŋ ti gomni.

He, woo mo sii nda addalil.»

2 Haaray here ay nee: «Saamataray no!»

Ɲaali here ay nee: «Macin no a gʼa hanse?»

3 Ay kayandi ay binoo ra yʼay boŋ noo alaneb hari moora se ka dira nda lakkal ka hawa aduɲɲa hayey ga, ka dii haya kaŋ ti ihenna, kaŋ boro ga duu a waynaa cire nga aloomuroo ra.

4 Ay na haya beeriyaŋ tee.

Ay na huguyaŋ cin ay maaɲoo ga,

ay na alaneb faariyaŋ tee ay maaɲoo ga.

5 Ay na saddiɲayaŋ nda tuuri faariyaŋ tee ay maaɲoo ga,

ay na tuuri kaŋ izey ga ŋandi dumi boobo duma.

6 Ay na hari guusuyaŋ kaa ay maaɲoo ga

ka tuuri kaccey fangaley haŋandi.

7 Ay na baɲɲayaŋ nda koŋŋayaŋ day,

ngi izey hayandi ay hugoo ra,

ay na adabba buuna nda ibeeri booboyaŋ mayray

ka bisa borey kul kaŋ nʼay jin Žerizalem ra.

8 Ay na nzorfu kaaray nda wura marga ay maaɲoo ga,

i mana hun kala kokoyey nda gandawey alman jisidogey ra.

Ay na donkaw aruyaŋ nda donkaw woyyaŋ zaa ay maaɲoo ga,

ay na haya kaŋ ga aru daamandi tee ka woy booboyaŋ zaa.

9 Ay duu maa beeri ka bisa borey kul kaŋ tee ay jine Žerizalem ra.

Amma ay lakkaloo cindi ay ga.

10 Haya kul kaŋ ay moɲoo bagʼa, ya nʼa wanji a se,

ya na kaani kul wanji ay binoo se,

zama ay binoo ɲaali ay goyoo kul ra,

woo ti fara bagaa kaŋ ay duu a ay goyoo kul ra.

11 Woo banda ga, ay kuubi ka bere hayey kul kaŋ ay kabey nʼi tee here,

nda taabiyanoo kaŋ ay duu a ngi teeyanoo ra,

ay gar kaŋ woo kul sii nda addalil sanda hew gaarandiyan,

nafa kul sii i ra waynaa cire.

Haya beeri sii lakkal nda lakkal jaŋay game

12 Woo banda ga, ay bere lakkal,

nda saamataray, nda hollokomtaray here kʼi laasaabu.

Macin no boro kaŋ huru kokoyoo dogoo ra

gʼa tee kaŋ mana bay ka tee?

13 Agay, ay dii haya foo: lakkal baa hollay,

sanda takaa kaŋ nda gaay baa kubay.

14 Lakkalkoyni goo nda moo ka dii,

amma boro lakkal jaŋante mma dira kubay ra.

Amma ay na haya foo laasaabu

kaŋ ti koddor follokaa bara ihinkaa kul se.

15 Ay nee ay boŋ se:

koddor follokaa kaŋ ga hima ka duu lakkal jaŋante ga agay da batu,

adiši macin no a gʼa hanse ya bisa a lakkal?

Ay nee ay boŋ se: «Woo mo sii nda addalil.»

16 Lakkalkoyni nda lakkal jaŋante kul cindi lakkaley ra hala abada,

zaarey waatey kaŋ ga kaa ra borey ga dirɲa ihinkaa kul.

Lakkalkoyni ga buu sanda lakkal jaŋante.

17 Ay konna hunayan, zama agay se hayaa kaŋ ga tee waynaa cire si boori, zama haya kul sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

18 Ay konna goyoo kul kaŋ nda ay taabi waynaa cire, zama ay ga hima kʼa naŋ boraa se kaŋ ga huru ay dogoo ra. 19 May no ma bay wala a ga dira nda lakkalkoynitaray wala hollokomtaray? Ka gar hayaa kul kaŋ ay duu a goyoo ra kaŋ ay nʼa tee nda lakkal waynaa cire, nga no ma kaa ka duu a. Woo mo sii nda addalil. 20 Woo ka kate ay binoo hun goyoo kul se kaŋ nda ay taabi waynaa cire.

21 Boro goo no kaŋ goy nda lakkal, nda bayray, nda gaabandiyan, amma boro tana kaŋ mana goy no ma duu nga fara bagaa. Woo mo sii nda addalil, ifutu beeri no. 22 Macin no boro ga duu a goyoo nda almušakkawey ra kaŋ a gʼi tee waynaa cire? 23 Nga zaarey kul manʼti kala farayan, a si duu nafa kul nga goyoo ra nda manʼti dooray. Ba cijin here binoo si kani. Woo mo sii nda addalil.

Gomni si hun kala Irkoy do

24 Haya kul si baa adamize se kala ŋaayan, nda haŋyan, nda a ma dii nga goyoo gomnoo. Ay dii kaŋ woo kul mo Irkoy no mʼa tee boro se.

25 May no ma hin ka ŋaa ka ɲaali

nda a mana hun a se Irkoy do?

26 Zama boro kaŋ ga kan a se, a gʼa noo lakkal, nda bayray, nda ɲaali, amma zunubante, a gʼa hugandi a ma goy ka marga, kʼa jisi boraa se kaŋ ga kan Irkoy se. Woo mo sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

3

Haya foo kul nda nga waatoo

1 Haya foo kul nda nga waatoo, haya kul kaŋ goo beenaa cire goo nda nga waatoo:

2 hayyan waati goo no, buuyan waati goo no,

dumayan waati goo no, haya kaŋ dumandi doguyanoo waati goo no,

3 wiiyan waati goo no, safaryan waati goo no,

kayriyan waati goo no, cinayan waati goo no,

4 hẽeniyan waati goo no, haaruyan waati goo no,

binehẽeni waati goo no, ganyan waati goo no,

5 tondi warrayan waati goo no, tondi kurmayan waati goo no,

ka boro dii ni gandey ra waati goo no,

masi boro dii ni gandey ra waati goo no,

6 ka haya ceeci waati goo no, haya ma dere waati goo no,

ka haya dii waati goo no, ka haya warra waati goo no,

7 ka haya kottu waati goo no, ka haya taa waati goo no,

ka dangay waati goo no, ka šelaŋ waati goo no,

8 baji waati goo no, konnaray waati goo no,

wongu waati goo no, alaafiya waati goo no.

9 Macin ti nafaa kaŋ goykaw ga duu a nga taabiyanoo ra? 10 Ay dii taabiyanoo kaŋ Irkoy gʼa daŋ adamizey ga kʼi farandi. 11 Irkoy na haya kul tee ka boori nga waatoo ra. A na lakkal mo kaŋ gʼa hongandi kaŋ duumiyan ga bara daŋ adamize binoo ra* , ka gar adamize si hin ka faham takaa se kaŋ nda Irkoy ga goy kʼa dii za šintinoo ga hala benantaa ga. 12 Ay bay kaŋ haya kul mana baa adamize se kala a ma ɲaali ka huna gomni ra. 13 De mo adamize foo kul se ka ŋaa, ka haŋ, ka dii gomni nga taabiyanoo kul ra manʼti kala Irkoy nooyan. 14 Ay yadda kaŋ haya kul kaŋ Irkoy nʼa tee ga cindi abada. Boro si haya tonton a ga, boro si haya kaa a ra. Irkoy nka woo tee hala borey ma hunbur nga. 15 Haya kaŋ ga bara, a bara ka bisa, haya kaŋ ga kaa ka bara, a bara ka bisa. Haya kaŋ koy, Irkoy gʼa ceeci.

Haya kul benantaa manʼti kala buuyan

16 Hayaa ne kaŋ ay dii a koyne waynaa cire: taari huru ciiti dogoo ra, ifutu goo šerretaray dogoo ra. 17 Ay nee ay boŋ se: «Irkoy ga boro šerrante nda ifutu ciiti, zama a na haya foo kul kayandi kʼa tee nga waatoo ra, teegoy foo kul nda nga ciitoo.»

18 Adamizey here, ay nee ay boŋ se kaŋ Irkoy gʼi sii hala i ma dii kaŋ ngi nda adabbawey kul ga sawa. 19 Zama adamizey koddoroo nda adabbawey koddoroo kul ti affoo, adamize ga buu, adabba ga buu, hundi follokaa bara i ra, adamize ma bisa adabba sii nda nafaw: woo kul sii nda addalil. 20 I kul si koy kala nongu follokaa ra, i kul si hun kala laboo ra, i kul si yee kala laboo ra. 21 May no ma bay wala adamize hundoo ga koy beene wala adabba hundoo ga zunbu ganda, laboo ra? 22 Adiši ay dii kaŋ haya kul mana baa adamize se kala a ma ɲaali nda nga teegoyey, zama woo ti nga bagaa. May no mʼa willi katandi hala ma dii hayey kaŋ tee dumaa ga?

4

Buuyan baa hunayan

1 Ay yee ka laasaabu ka dii tooɲerey kul kaŋ ga tee waynaa cire.

Borey kaŋ biney ga hẽe mundawey ga doo,

bineyaynandikaw sii no i se.

Gaabi sii kala ngi tooɲekey se,

bineyaynandikaw sii i se.

2 Woo se ay ga nee kaŋ borey kaŋ buu ka bisa duu gomni ka bisa baahunantey kaŋ ga bara. 3 Amma boro kaŋ mana hayandi jina duu gomni ka bisa ihinkaa kul, zama a mana dii goy futaa kaŋ ga teendi waynaa cire.

Hunanzamyan baa taabiyan

4 Ay dii mo kaŋ boro ga nga boŋ farandi ka goy, ka goy ka boori, ka gar nga cinaa ga a ga canse. Woo mo sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

5 Lakkal jaŋante mma nga kabey koli nga gandoo ra,

a ga nga boŋ hasara.

6 Boro ma duu kabe mee foo hunanzamay

bisa boro ma duu kabe mee hinka taabiyan ka hew gaarandi.

Boro hinka baa boro foo

7 Ay yee koyne ka dii haya yaada waynaa cire

8 kaŋ ti boro kaŋ nga foo no, a sii nda boro,

a sii nda arma wala izʼaru, amma woo kul, a si fay nda ka goy.

A si wasa alman ra, ba nda a ga nga boŋ hãa ka nee:

«May sabbu se ay ga goy kʼay boŋ farandi takaa woo?»

Woo mo sii nda addalil, goy yaamu no.

9 Boro hinka baa boro folloku, zama ngi fara bagaa ga boobo.

10 Zama nda affoo kaŋ, affaa gʼa tunandi,

de boro kaŋ nga foo no, nga bonaa ti, boro tana sii no kaŋ gʼa tunandi.

11 Takaa din da, nda boro hinka ga kani cere bande,

i ga hargu kaa cere ra,

boro kaŋ nga hinne no, taka foo nda a ga hargu kaa nga ga?

12 Boro ga hin ka kaŋ boro folloku ga, nda boro hinka no, i ga kay a se.

Karfu hinza kaŋ didijandi cere ra, ngi dunbuyanoo ga šendi.

Zanka lakkalkoyni baa aru žeena lakkal jaŋante

13 Zanka kaŋ ga talka, amma a goo nda lakkal

baa kokoy aru žeena lakkal jaŋante kaŋ si maa hoyray koyne.

14 Zama a ga hin ka hun kasaa ra ka laama,

ba nda a hayandi talka aru žeenaa laamaa ra.

15 Ay dii baahunantey kul kaŋ ga dira waynaa cire

ga hanga zankaa kaŋ ga kaa ka huru affaa dogoo ra.

16 Jamaa woo kaŋ jine a goo hinnaa si bayrandi,

woo kul wey kaŋ ga kaa dumaa ga si duu a ra ɲaali.

Zama woo kul sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

Lakkal daŋ ni dira takaa se Irkoy jine

17 Lakkal daŋ ni dira takaa se nda nʼga koy Irkoy hugoo ra,

man ka haŋajer baa ma lakkal jaŋante sargari kaa.

Zama i si bay kaŋ ifutu no ngi goo mʼa tee.

5

1 Masi cahã ka šelaŋ,

ni binoo masi cahã ka haya har Irkoy jine,

zama Irkoy goo beenaa ra, ni woo goo laboo ga.

Woo maaganda se ni šenney masi boobo.

2 Almuraadu boobo ga kate boro ma handiri,

takaa din da lakkal jaŋante, nga šenni boobey no mʼa cebe.

3 Nda nʼna meefur zaa Irkoy se, masi gay manʼa kaa,

zama lakkal jaŋantey si kan a se,

meefuroo kaa kaŋ nʼnʼa zaa.

4 Masi meefur zaa baa ma ne

mʼa zaa ma goro manʼa kaa.

5 Masi naŋ ni miɲoo ma ni kul tee zunubante,

masi nee Irkoy dontokaa* se kaŋ ni nka dere ka meefur zaa.

Macin se ni šenney ga Irkoy futandi

ka ni kabe teegoyey hasara.

6 Zama nda handiri boobo kokoroo ti yaada,

takaa din da no nda šenney boobo.

Adiši hunbur Irkoy.

Hini futawey

7 Nda ni dii ganda kaŋ ra i ga talka šiita, i si yadda cimi nda šerretaray ga, hayaa masi ni boŋoo haw,

zama jineboro foo kul, jineboro foo goo a boŋ,

amma boro goo no kaŋ goo i kul boŋ.

8 Nafaw no ganda se a ma duu kokoy

kaŋ ga faari goy daŋ jine.

Alman manʼti kala haya kaŋ ga bisa

9 Boro kaŋ ga baa nooru si kungu a ra,

boro kaŋ ga baa alman, woo kaŋ a ga duu a si wasa a se.

Woo mo sii nda addalil.

10 Nda alman boobo, nga ŋaakey ga boobo,

macin ti albahaa kaŋ koyoo ga duu a a ra

nda manʼti ka dii a nda nga moɲey?

11 Goykaw jirboo ga kom,

a ma ŋaa kayna wala iboobo.

Almankoyni alman boobaa gʼa ganji a ma jirbi.

12 Ay dii haya futu beeri foo waynaa cire

kaŋ ti boro ga alman marga kaŋ ga kate ni ga bone.

13 Goy yaamu no kaŋ ga almanoo din derandi.

Haya kul si cindi izʼaroo kaŋ a nʼa daŋ aduɲɲa ra kaboo ra.

14 Takaa kaŋ nda a fatta ɲaŋoo gundoo ra gaa koonu,

takaa din da nga nda a ga hun aduɲɲa ra.

Nafaa kaŋ a duu a nga goyoo ra,

kaboo si koy nda a ra haya kul nga bande.

15 Woo mo manʼti kala haya futu beeri.

A ga koy nda takaa kaŋ nda a kaa,

adiši man nafaa kaŋ se boro ga taabi hew se?

16 A ga nga zaarey kul wii kubawey ra,

ka torro, nda binehẽenay, nda dukuri marga.

17 Hayaa kaŋ ay dii a kaŋ ga boori, a ga hennay adamize se manʼti kala a ma ŋaa, a ma haŋ ka dii gomni nga taabiyanoo kul ra kaŋ a gʼa tee waynaa cire, aloomuroo ra kaŋ Irkoy nʼa noo a se, zama woo ti nga bagaa. 18 Boro kul kaŋ Irkoy nʼa noo alman nda arzaka, kʼa noo a ma huna i ra, ka nga bagaa zaa, ka ɲaali nda nga goyoo, woo manʼti kala Irkoy nooyan. 19 Kullihinne Irkoy ga adamize binoo too nda ɲaali, a si hongu boobo kaŋ nga aloomuroo si kuu.

6

1 Haya futu foo goo no kaŋ ay dii a waynaa cire kaŋ ga hanse ka adamize zarabi: 2 Irkoy na alman noo boro se, nda arzaka, nda darža, haya sii no kaŋ a ga bagʼa kaŋ ga hundoo kuma. Amma Irkoy manʼa noo a ma maakaani i ra, yaw no ma maakaani i ra. Woo sii nda addalil, ifutu beeri no.

3 Nda boro na izʼaru zangu (100) hay,

de mo a duu aloomur boobo, haya kul kaŋ ti nga aloomuroo,

a mana kungu gomni ra,

de mo nda a buu, a si duu ba suturayan henna,

ay ga nee kaŋ zanka kaŋ mana hayandi nda hundi bagʼa.

4 Zama zankaa nka kaa yaada,

a ga koy kubawey ra,

kubawey ga maaɲoo daabu.

5 A mana dii waynaa, a sʼa bay,

a goo nda hunanzamay ka bisa affaa.

6 Ba nda a huna cee hinka jiiri zenber foo (1.000) bila nda a ma dii gomni, haya kul si koy nongu follokaa ra wala?

7 Taabiyanoo kul kaŋ adamize gʼa tee

a sʼa tee kala nga gundoo se,

amma nga boonoo si hun.

8 Macin ti nafaa kaŋ lakkalkoyni ga duu a ka bisa lakkal jaŋante?

Talka ma nga dira takaa bay baahunantey jine,

macin no a gʼa hanse a se?

9 Boro ma dii nda nga moɲey baa haya kaŋ boro gʼa boonay.

Woo mo sii nda addalil sanda hew gaarandiyan.

Šenni lakkalkoyniyaŋ

10 Haya kaŋ ga bara maaɲoo ciyandi a gay.

Hayaa kaŋ adamize ga ti a bayrandi za gayyan.

A si hin ka kakaw boro bande kaŋ goo nda gaabi nda a.

11 Šenni boobo ga tee haya boobo kaŋ sii nda addalil,

macin ti nafaa kaŋ adamize ga duu a,a ra?

12 May no ma bay haya kaŋ ga boori boro se nga hunaroo ra, nga aloomur kukoo kaŋ sii nda addalil kaŋ a gʼa tee sanda bii kaŋ ga bisa? May no ma hayaa har adamize se kaŋ ga tee waynaa cire nga banda ga?

7

1 Maa henna baa hew kaana kaŋ ga boro yon.

Buuyan zaari baa hayyan zaari.

2 Boro ma koy beray hugu ra

baa ma koy hugu kaŋ ra ŋaayan hoyandi goo,

zama woo din ti adamize kul kokoroo,

baahunante ga hima ka miile a ga.

3 Dooray baa haaray,

zama ndum kaŋ ga hẽe ga boori bine se.

4 Lakkalkoyney biney sii kala beray hugoo ra,

lakkal jaŋantey biney sii kala hugu ra kaŋ ra ɲaali goo.

5 Boro ma haŋajer lakkalkoyni tejeyaney se

baa boro ma haŋajer lakkal jaŋantey doonoo se.

6 Lakkal jaŋantey haaraa ga hima nda

karjiyaŋ kaŋ ga ton kusu cire ka hẽe.

Woo mo sii nda addalil.

7 Tooɲe ga lakkalkoyni tee hollokom,

binedaymi ga boŋ bere.

8 Haya benantaa baa nga šintinoo,

suuri baa hundi beeray.

9 Masi cahã ka futu,

zama lakkal jaŋante, waati kul a mma cahã ka futu .

10 Masi nee: «Macin se cee jinaa waatey baa sohõ da waney?»

Zama manʼti lakkal no ma kate ma hãayanoo woo tee.

11 Lakkal goo nda alkadar sanda tubuhaya,

haya henna no borey se kaŋ ga dii waynaa.

12 Zama takaa kaŋ nda nooru ga boro sutura,

takaa din da nda lakkal ga boro sutura,

nafaa kaŋ goo lakkal ra manʼti kala

a mma borey kaŋ goo nda lakkal noo aloomur.

13 Irkoy teegoyoo guna:

may ma hin ka haya šerrandi kaŋ Irkoy nʼa golbi.

14 Gomni zaari hane, ma binekaanay,

bone zaari hane, ma haya foo bay kaŋ ti:

ihinkaa kul Irkoy kʼi tee,

hala adamize masi haya kul bay kaŋ ga kaa ka tee nga ga.

15 Ay dii woo kul ay zaari yaadawey ra.

Šerrante goo no kaŋ nga nda nga šerretaraa kul, a ga buu,

nda boro futu kaŋ nga nda nga futuroo kul,

a ga duu aloomur kuku.

16 Masi šerre hala ma bisa,

masi cebe kaŋ nʼga hanse ka bara nda lakkal:

macin se nʼga ni boŋ halaci?

17 Masi futu hala ma bisa,

masi tee hollokom:

macin se nʼga buu za ni waatoo mana too.

18 A ga boori ma haya hinkaa woo dii i masi hun ni ra,

zama boro kaŋ ga hunbur Irkoy ga duu fattadoo hayey wey kul ra.

19 Lakkal ga lakkalkoyni noo gaabi

ka bisa boŋkoyni woy (10) kaŋ goo koyra ra.

20 Adamize šerrante sii laboo ga

kaŋ ga ihenna tee bila zunubu.

21 Masi šenney kul kaŋ ga harandi daŋ assal,

masi koy maa ni tamoo kaŋ ga ni danga,

22 zama ni binoo ga bay kaŋ cee booboyaŋ nʼna boroyaŋ danga.

23 Woo kul ay na lakkal kʼa sii.

Ay nee kaŋ ay ga duu lakkal,

amma a goo ya ne nongu mooro ra.

24 Hayaa kaŋ ga bara sohõ da ga mooru,

a ga guusu ka guusu,

may ma hin ka duu a?

25 Ay yee kʼay boŋ gaabi ka bay, ka dii,

ka lakkal nda haya kaŋ ga boori ceeci,

ka bay kaŋ borofututaray ti saamataray,

saamataray manʼti kala hollay.

26 Ay dii haya kaŋ ga hottu nda buuyan:

woy kaŋ manʼti kala kumsay,

binoo manʼti kala sankay, kabey ti karfu.

Boro kaŋ ga kan Irkoy se ga hun a ra,

amma zunubantey ga kaŋ kaboo ra.

27 Waazukaa nee: «Nga ne, hayey ne kaŋ ay dii ey

kʼi laasaabu affoo-foo ka dii cimoo.

28 Woo kaŋ ay hundoo goo mʼa ceeci koyne, ya na duu a jina ti:

ay duu aru foo aru zenber (1.000) game,

amma woyey kul game ya na duu ba woy folloku.

29 Woo kul hayaa kaŋ ay duu a ne:

Irkoy nka adamizey tee i ga šerre,

amma ngi, i na šenday boobo ceeci.»

8

May no ma hin ka tee lakkalkoyni?

1 May ma hima nda lakkalkoyni?

May ma hin ka hayey feeri?

Adamize lakkaloo mma nga ndumoo ɲaalandi,

a ga nga anniyaa feeri.

2 Ay nee kaŋ ma kokoyoo yaamaroo dii

žeeyanoo kaŋ nʼnʼa tee Irkoy jine maaganda.

3 Masi cahã ka mooru a ga,

masi cindi goy futu ra,

zama haya kaŋ kan a se no a gʼa tee.

4 Kokoy šenni goo nda hinay,

may no ma nee a se: «Macin no nʼgoo mʼa tee?»

5 Boro kaŋ ga yaamarey dii si ifutu bay,

lakkalkoyni ga bay nga binoo ra

kaŋ haya kul si ciitandi kala nga waatoo.

6 Haya foo kul nda nga waatoo nda nga ciitoo,

ifutu ga adamize tiŋandi.

7 Adamize si haya bay kaŋ ga kaa kʼa tee,

may no ma hin ka takaa har a se kaŋ nda a ga tee?

8 Boro kul si nga hundoo may kʼa ganji a ma hun,

boro kul sii nda hini nga buuyanoo zaaroo se.

Wongu no kaŋ boro si hun a ra.

Goyfutu teekaw goyfutaa si hin kʼa kaa.

Adamize si faham Irkoy teegoyey kul se

9 Ay dii woo kul ka miile goyey kul ga kaŋ ga tee waynaa cire. Waati ga tee kaŋ adamize ga nga hinoo zurandi adamizey ga kʼi bonandi. 10 Ay dii boro futuyaŋ kaŋ fijandi, boroyaŋ no kaŋ cindi i ga koy i ga kaa nongu henanantaa ra. Koyraa ra, borey dirɲa takaa kaŋ i cindi kʼa tee. Woo mo sii nda addalil. 11 Ciiti kaŋ dunbandi goy futu ga, de nga zukandoo mana kaŋ tanba, ga kate adamize binoo ga too met nda goy futu teeyan alhawaa. 12 Zunubante ga hin ka ifutu tee cee zangu (100), amma a ga duu aloomur kuku, amma ay ga bay kaŋ gomni goo borey se kaŋ ga hunbur Irkoy, zama nga hunburaa goo biney ra. 13 Gomni sii boro futu se, nga hunaroo ga bisa sanda bii, a si duu aloomur kuku, zama Irkoy hunburaa sii binoo ra.

14 Haya yaada foo ne kaŋ ga tee laboo ga, boro šerranteyaŋ goo no kaŋ ngi kokoroo ga hima nda boro futawey goyoo, boro futuyaŋ goo no kaŋ ngi kokoroo ga hima nda boro šerrantey goyoo. Ay nee kaŋ woo mo sii nda addalil. 15 Woo se ay ɲaali ka zanzaŋ, zama haya henna kul sii adamize se waynaa cire, nda manʼti a ma ŋaa, a ma haŋ ka ɲaali, woo ti haya kaŋ ga hima ka hanga a nga taabiyanoo, zaarey waatoo ra kaŋ Irkoy nʼa noo a se waynaa cire. 16 Waatoo kaŋ ay kayandi ka lakkal bay nda ka dii hayaa kaŋ ga tee laboo ga, zama adamize moɲey si dii jirbi cijin nda zaari, 17 ay dii Irkoy teegoyey kul. Adamize si hin ka faham teegoyey kaŋ ga teendi waynaa cire. Haya kaŋ adamize gʼa ceeci nda taabi, a si faham a se. Ba nda lakkalkoyni ga hongu kaŋ nga faham a se, a si hin ka faham a se.

9

Haya follokaa no ma adamizey kul batu

1 Ay na hayey wey kul dii ay binoo ra. Hayaa kaŋ ay nʼa laasaabu ti,

šerrantey, nda lakkalkoyney, nda ngi teegoyey sii kala Irkoy kaboo ra.

Baji nda konnaray, adamize sʼi bay, i kul goo a jine.

2 Haya kul ga tee boro kul ga,

koddoroo kaŋ ga duu boro šerrantaa,

nga no ma duu boro futaa, nda boro hennaa,

nda boro henanantaa, nda boraa kaŋ si henan,

nda boraa kaŋ ga sargari kaa, nda woo kaŋ si sargari kaa,

ihennaa nda zunubantaa,

boraa kaŋ ga žee, nda woo kaŋ ga hunbur žeeyan.

3 Woo ti haya futu, hayey kul ra kaŋ ga tee waynaa cire: koddor follokaa bara borey kul se, koyne mo adamizey biney ga too ifutu, hollay goo biney ra ngi hunaroo ra, woo banda ga, i ga koy bukawey do.

4 Borey kaŋ ga kabandi baahunantey ra ga hin ka naata,

hanši hunante baa ganjihayla bukaw.

5 Borey kaŋ ga huna ga bay kaŋ ngi ga kaa ka buu,

amma bukawey si haya kul bay,

ngi, banaw sii i se koyne, zama i dirɲa ey.

6 Ngi bajoo, nda ngi konnaroo, nda ngi canseyanoo dere ka ben,

i sii nda baa koyne hala abada hayey ra kaŋ ga tee waynaa cire.

Ma huna henna aduɲɲa ra

7 Koy, ni ŋaahayaa ŋaa nda ɲaali, ni alaneb hari mooraa haŋ nda binekaanay, zama Irkoy yadda ni teegoyey ga ka ben.

8 Waati kul ma bankaaray hennayaŋ daŋ,

jii kaŋ ga ni boŋoo yon masi kuma.

9 Daame nda woyoo kaŋ nʼga bagʼa ni hunari yaadaa kul ra

kaŋ Irkoy nʼa noo ma ne waynaa cire,

ni zaari yaadawey kul ra, zama ni bagaa no

hunaroo nda taabiyanoo ra kaŋ nʼgʼa tee waynaa cire.

10 Haya kul kaŋ ni kaboo ga hin kʼa tee, a tee,

zama alaahara kaŋ ra nʼga koy, teegoy sii no,

laasaabu sii no, bayray sii no, lakkal sii no.

Bone mma jirsi ka kaa

11 Ay yee ka laasaabu ka dii waynaa cire

kaŋ manʼti cahãntey no ma hin gaarandiyan ra,

manʼti wongaarey no ma hin wongu ra,

manʼti lakkalkoyney no ma duu ŋaayan,

manʼti carmantey no ma duu alman,

manʼti bayraykoyney no ma duu alhormo,

zama gomni wala bone ga kaa boro kul ga nga waatoo ra.

12 De mo adamize si nga waatoo bay,

sanda hamiisawey kaŋ diyandi sankay ra ngi bonaa se,

wala cirawey kaŋ ga kaŋ kumsay ra, sanda ngi,

adamizey ga jirsi ka kaŋ bone ra.

Lakkalkoynitaray baa wongaaritaray

13 Ay yee koyne ka dii lakkal foo waynaa cire,

a hima ya ne haya beeri.

14 Koyra kaccu foo goo no kaŋ ra boro boobo sii, kokoy beeri foo koy a dii kʼa kuubi kʼa bere. A na haya beeriyaŋ cin kaŋ nda a ga koyraa taa. 15 Aru talka foo kaŋ goo nda lakkal goo koyraa din ra, a na koyraa kaa kabe nda nga lakkaloo. Amma boro kul manʼa bay talkaa woo se.

16 Agay, ay nee:

«Lakkal baa gaabi, amma borey mma talka lakkaloo kaynandi,

i si haŋajer nga šenney se.»

17 Ka haŋajer boro lakkalkoyni šenney se kaŋ ga mossoyaada ka šelaŋ

baa boro ma haŋajer boŋkoyni kaŋ ga hoolo ka šelaŋ lakkal jaŋantey game.

18 Lakkal baa wongu jinay,

zunubante folloku ga haya henna boobo hasara.

10

1 Hamni bukawyaŋ ga turaari hansekaa jiyoo funbandi kʼa moorandi,

lakkal jaŋantetaray kaccu ga tiŋ nda lakkal nda darža,

a ga hin kʼi hasara.

2 Lakkalkoyni binoo mmʼa ka koy kabe guma here,

lakkal jaŋante binoo mmʼa ka koy kabe waawa here.

3 Nda hollokom kaŋ ga dira nga fondaa ra,

takaa kaŋ nda a sii nda lakkal,

a mma nee kaŋ boro kul ti hollokom*.

4 Nda boraa kaŋ ga laama futu ni ga,

masi hun ni dogoo ra, zama suuri ga zunubu boobo ganji.

5 Haya futu foo goo no kaŋ ay dii a waynaa cire

kaŋ ti boŋkoyni kaŋ dere.

6 Lakkal jaŋante ga hin ka jer beene,

ka gar almankoyney yeetandi ganda.

7 Ay dii baɲɲayaŋ bariyaŋ boŋ,

ka gar boŋkoyniyaŋ goo cewey ga sanda baɲɲayaŋ.

8 Boro kaŋ na guusu fanši ga kaŋ a ra,

boro kaŋ na fun kaa cete ra, gondi gʼa ɲama.

9 Boro kaŋ ga tondi kaa, tondey gʼa maray,

boro kaŋ ga tuuri kayri goo farrati ra.

10 Nda guuru miɲoo buu, de boro manʼa kaanandi,

boraa ga hima ka tonton ka gaabi daŋ ka goy nda a,

lakkal nafaa manʼti kala goyey ga boori.

11 Nda boro mana gondi kanji hala a na boraa ɲama,

macin nafaw bara boraa se a mʼa kanji koyne.

Lakkalkoyni hoyray tanayaŋ

12 Lakkalkoyni miɲoo ga too nda šenni alhormante,

lakkal jaŋante miɲoo gʼa halaci.

13 Nga šenney šintinoo manʼti kala saamataray,

nga šenney benantaa manʼti kala hollay.

14 Hollokom šenney ga boobo.

Adamize si bay haya kaŋ ga kaa ka tee,

may no ma haya bay kaŋ ga tee nga dumaa ga?

15 Goy kayna ga lakkal jaŋante farandi

hala nongu kaŋ ra a si koyraa fondaa bay.

16 Ni bone, gandaa kaŋ kokoyoo ti zanka,

de nga boŋkoyney ga biya ka ŋaa.

17 Ni duu gomni, gandaa kaŋ kokoyoo ti borcin,

de nga boŋkoyney ga ŋaa waati ga,

ka duu gaabi kaŋ manʼti suuyan.

18 Nda goykey ga fuyye, hugoo beeneheroo ga kaŋ,

boro kaŋ kabey si baa goyyan,

hugoo ga fun ka hari loti ganda.

19 Ŋaayan teendi daame se,

alaneb hari mooro ga hunayan ɲaalandi,

nooru ga haya kul hanse.

20 Masi kokoy danga, ba ni lakkaloo ra,

ni kanihugoo ra masi almankoyni danga,

zama beenaa cirawey ga koy nda ni šennoo,

haya kaŋ goo nda fata mʼa deede.

11

1 Ni ŋaahayaa warra haroo bande,

gayyan banda ga, nʼga duu a.

2 Boro iyye noo baa, hala yaaha hunday,

zama nʼsi bay bone kaŋ ga kaa ka tee laboo ga.

3 Nda duulawey ga too met nda ncirɲi,

i gʼa doori laboo ga,

nda tuuri kaŋ gurma here wala hawsa here,

nongoo kaŋ ra tuuroo kaŋ, nga ra a ga cindi.

4 Boro kaŋ ga hewoo guna si saya,

boro kaŋ ga duulawey guna si hegay.

5 Takaa kaŋ nda nʼsi hewoo fondaa bay,

nʼsi takaa bay kaŋ nda biri ga tee woy alhaamidu gundoo ra, takaa din da,

nʼsi Irkoy kaŋ ga haya kul tee goyoo bay.

6 Ni dumiyoo say za subbaahi,

masi naŋ ni kaboo ma hunanzam aluulaa ra,

zama nʼsi bay wala subbaahi wala aluula no ma boori,

wala ihinkaa kul no ma boori.

7 Gaay ga kan,

a ga boori moo se a ma dii waynaa.

8 Boro kaŋ duu aloomur boobo,

a ma ɲaali nda i kul,

amma a ma hongu kaŋ

kubaa zaarey ga boobo.

Haya kul kaŋ ga kaa ka tee sii nda addalil.

9 Aru soogaa, daame ni soogataraa ra,

ni binoo ma ni daŋ gomni ra ni zankataraa zaarey ra,

hanga ni bine-ibaayoo nda woo kaŋ ga kan ni moɲey se,

amma ma bay kaŋ Irkoy ga ni ciiti hayey wey kul se.

10 Woo se ma binehẽenay moorandi ni,

bone moorandi ni gaahamoo,

soogataray waati nda gaabi sii nda addalil.

12

Žeenay tammaasawey

1 Hongu ni Takakaa ni soogataray waatoo ra

za bone zaarey mana kaa,

jiirey ma kaa kaŋ ra nʼga nee: «Ay si maate kaani kul.»

2 Za waynaa nda gaayoo mana tee kubay,

ngi, nda handoo, nda handarawey,

de duulawey willi kate koyne ncirɲoo banda ga,

3 hanoo din hugoo lakkalkey ga jijiri,

aru gaabantey ga golbi,

woyey kaŋ ga fufu si hanse ka boobo, i si fufu koyne,

wey kaŋ ga guna nda funeetarawey tee kubay.

4 Ganboo mee hinkaa daaba lolaa ra,

ka gar fufuhayaa jindoo goo ma kacca,

cirawey hẽeney ga boro tunandi,

donkey kul gaabey goo ma kacca.

5 Waatoo din ra, boro ga hunbur haya kaŋ jerandi,

fondaa ra hunburay goo no,

amand tuuroo ga zay ka boosu,

ndoowaa ga tiŋ, day-dayey tenbaa dere,

zama adamize ga koy nongoo ra

kaŋ tee nga hugoo hala abada,

woo ga, hẽenikey ga fatta lolaa ra.

6 Nzorfu kaaray karfoo ga dunbu,

hari potoo kaŋ ti wura ga kayri,

hooboo ga kayri hari hundogoo ra,

bundoo kaŋ ra aja karfoo ga bisa ga kayri dayoo do.

7 Labuhamnoo ga yee laboo ra kaŋ ra a hun,

hundi ma yee Irkoy do kaŋ nʼa noo.

8 Yaada nda yaada, waazukaa nee kaŋ

haya kul sii nda addalil.

Waazukaa šenney benantaa

9 Waazukaa goo nda lakkal,

a na jamaa cawandi mo kʼi noo bayray.

A na yaasay boobo tee, a miile i ga kʼi fesufesu.

10 Waazukaa na nga boŋ gaabi ka duu šenni hennayaŋ,

i hantumandi nda fondaa, cimi šenniyaŋ no.

11 Lakkalkoyney šenney ga hima nda sanayaŋ,

šenney kaŋ borey nʼi hantum ga hima nda ponti kaŋ kanjandi cete ra.

Kurkaw folloku kʼi kul noo.

12 Ka tonton, ay izʼaroo, hawgay nda woo kaŋ ga kaa,

boro ga hin ka citaabu boobo hantum kaŋ si ben,

cawyan boobo manʼti kala gaaham farandiyan.

13 Ir ma haŋajer šennoo woo kul benantaa se kaŋ ti:

«Ma hunbur Irkoy, ma nga yaamarey dii.»

Woo ti haya kaŋ adamize kul ga hima kʼa tee.

14 Zama Irkoy ga teegoy kul ciiti,

ba wey kaŋ teendi tuguyan ra,

a ma tee ihenna wala ilaala.

* 3:11 3.11 A na lakkal mo kaŋ gʼa hongandi kaŋ duumiyan ga bara daŋ adamize binoo ra, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti A na haya bisantey nda wey kaŋ ga kaa ka kaa mo daŋ adamize binoo ra.

* 5:5 5.5 Sargari juwalkaa no, Malaki 2.7.

* 10:3 10.3 a mma nee kaŋ boro kul ti hollokom, Ebere šenni ra, almaganaa faa ti a mma nee boro kul se kaŋ hollokom ti nga.

YUNUSA

1

2

3

4

Yunusa citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Yunusa citaaboo ga šelaŋ ir se annabi ga kaŋ ceeci ka zuru Irkoy se, amma a mana hin, a nka nga boŋ farandi de.

Haya beeroo kaŋ citaaboo ga baa nga mʼa bayrandi manʼti kala: Irkoy, manʼti Izirayel borey hinne no a ga bagʼey, a ga baa borey mo kaŋyaŋ se i ga nee yaw. Irkoy, waati kul a ga soolu ka tuuru boraa se kaŋ ga nga yaamarey dii, de a gʼi ka goy. Nga ti beenaa nda laboo kul Koyoo. Annabi si hima ka dukur nda Irkoy yaafa boro se. Citaaboo ga cebe mo kaŋ Irkoy diyaw, šugulla boobo nda annešayaŋ ga duu a. Irkoy si nga diyaa naŋ.

Isa Almasihu na Yunusa diraa tee himakasine ka nga buuroo, nda nga tunyanoo bayrandi (Matiyu 12.38–42; Luka 11.19–35).

1

Yunusa ceeci ka zuru ka mooru Abadantaa ga

1 Abadantaa na šenni har Amitay izʼaroo Yunusa se ka nee:

2 «Tun ni boŋ ga, ma koy koyra beeroo ra kaŋ se i ga nee Niniwe, mʼay meešennoo ka too i do! Zama haya kaŋ se koyraa din borey laalayanoo hoo.»

3 Amma Yunusa tun ka zuru ka koy koyra mooro foo ra kaŋ maaɲoo ti Tarsis hala Abadantaa masi dii nga. A jin ka too koyra foo ra kaŋ se i ga nee Žafa, no din ra a na harihii beeri foo gar kaŋ ga koy Tarsis. A na hii hayoo bana ka naaru hala Tarsis. Nga lakkaloo ra nga mma dere Abadantaa ga.

4 Amma nga naarumaa ra Abadantaa na hew beeri foo tunandi teekoo boŋ kaŋyaŋ hanse ka harihiyoo zinji-zinji hala ni mma nee a mma fay ka hun cere ga, 5 woo maaganda se harihiyoo dirandikey hanse ka hunbur. De affoo kul šintin ka nga koyoo kaŋ a gʼa gana ŋaaray. I yee ka jinawey kul fur haroo ra, hala hiyoo ma felaw. Woo kul kaa ka gar Yunusa zunbu harihiyoo koroo ra ka hunanzam. Hunanzamoo ra jirbi komante nʼa zaa. 6 Harihiyoo jineboraa nʼa gar jirboo ra. A nʼa tunandi kʼa hãa ka nee:

«Taka foo nda nʼga jirbi? Tun ka ni koyoo ŋaaray! A ga hin ka tee ni koyoo ma hinna ir ga, de ir masi halaci.» 7 Woo banda ga, hiyoo dirandikey nee cere se:

«Borey kul ma kaa hala ir na gunandi ka dii boraa kaŋ kate ir ga bonaa woo.» I na alkurra kar, alkurraa na Yunusa dii. 8 Waatoo din hiyoo dirandikey nee a se:

«Ir fahamandi boraa kaŋ kate ir ga bonaa woo. Cin ka kate ni ne? Man ra ni hun? Ganda foo boro ti ni? Dumi foo wane ni?»

9 Yunusa nʼi zaabi ka nee:

«Ay dumoo maaɲoo ti Ebere, ay ga hunbur Abadantaa kaŋ ti beenaa Koyoo kaŋ na teekoo nda laboo kul taka.»

10 Woo banda ga, Yunusa bayrandi hiyoo dirandikey se kaŋ nga mma goo ma zuru Abadantaa ga. Kaŋ i maa šennoo woo, ngi biney dunbu, de i nʼa hãa ka nee:

«Macin ka ni zaa nda bonaa woo teeyanoo?» 11 Waatoo din kaŋ i goo ma šelaŋ a se kul gar kaŋ teekoo goo ma zarga ka tonton. De i yee kʼa hãa ka nee: «Cin no ir mʼa tee ma ne hala teekoo ma yay?» 12 Yunusa nʼi zaabi ka nee:

«Wʼay zaa kʼay warra teekoo ra, kul teekoo ga yay, zama ay ga bay kaŋ agay ka kate war ga hew beeroo woo kul.»

13 Hiyoo dirandikey na taka kul tee hala ngi ma duu ka duu fondo ka koy guraa ga, amma i mongu, zama teekoo mma koy de a ga boosu. 14 Woo banda ga, i na Abadantaa ŋaaray ka nee:

«Ya Abadantaa masi naŋ ir hundey ma faati aroo woo sabbu se, de mo masʼir hãa nda aroo woo hundoo alhakoo kaŋ mana haya kul tee, zama ni ti Abadantaa kaŋ haya kaŋ kan ma ne no nʼgʼa tee.»

15 Ŋaarayroo banda ga, i na Yunusa zaa kʼa warra teekoo ra, dogoo din da ra teekoo laalayanoo ben. 16 Hiyoo dirandikey hanse ka hunbur Abadantaa, za i dii hayaa kaŋ a nʼa tee, woo se i na sargari kaa, i yee ka meefur zaa Abadantaa maaɲoo ga.

2

Yunusa na Abadantaa ŋaaray

1 Za i na Yunusa warra teekoo ra, Abadantaa na hamiisa beeri foo tunandi kaŋ na Yunusa gon. De Yunusa na cijin hinza nda zaari hinza tee hamiisa beeroo gundoo ra. 2 Hamiisa beeroo woo gundoo ra Yunusa na nga Koyoo, Abadantaa ŋaaray.

3 A nee:

«Ay binemarayyanoo ra, ay na Abadantaa cee,

a nʼay zaabi,

alaahara gundoo ra, ay kaati ka faaba ceeci,

nʼna haŋajer ya ne.

4 Nʼnʼay warra hala hari guusaa ra, teekowey gamey ra.

Ni bondawey nda ni mennawey kul nʼay kar ka bisa.

5 Ay nee ay hundoo ra:

‹Nga ne, nʼnʼay moorandi ni!

Amma ba woo tee, ay naataa goo kaŋ ay ga kaa ka dii

ni hugoo kaŋ ra i ga ni ŋaaray.›

6 Haroo nʼay dii hala ay kormollaa ga,

guusu futaa nʼay kuubi kʼay bere.

Subey kaŋ goo teekoo cire didiji ay boŋoo ga.

7 Ay zunbu teekoo cire ka too hala

nongoo kaŋ ra tondi hondey asaasoo goo,

no din ra alaahara ganbey baa ka daabu ay ga hala abada.

Amma Abadantaa, ni kaŋ ti ay Koyoo,

nʼnʼay hundoo yeeti ay ra kʼay kaa guusu futu ra.

8 Waatoo kaŋ ay huru buuyan nda hunayan gamoo ra, ay na ni cee, Abadantaa, de ŋaarayroo kaŋ ay nʼa tee, too hala ni do hugoo kaŋ ra i ga ni ŋaaray.

9 Tooru yaada ganakey na Abadantaa yankar ka mooru nga arrahamaa.

10 Ay ga don ka albarka tee ma ne, ka sargari kaa ma ne. Ay ga meefurey kul kaa kaŋ ay nʼi sanbu ni maaɲoo ga, zama cimi no, hallasikaw kul sii kala ni, Abadantaa.»

11 Woo banda ga, Abadantaa na hamiisaa yaamar a ma koy guraa ga ka Yunusa yeeri.

3

Yunusa waazu Niniwe ra

1 Abadantaa na šenni har Yunusa se cee hinkantoo ka nee:

2 «Tun ni boŋ ga, ma koy koyra beeroo ra kaŋ maaɲoo ti Niniwe, mʼay dontaa har i se kaŋ ay nʼa talfi ni ga.»

3 Yunusa yadda Abadantaa yaamaroo se, de a na fondaa zaa ka dira ka koy Niniwe. Niniwe woo koyra kaŋ ga hanse ka beeri, jirbi hinza diray no boro gʼa tee hala nʼgʼa yaara ka ben. 4 Kaŋ Yunusa too Niniwe, a na zaari jinaa tee a ga dira koyraa ra a ga nee borey se: «Aywa! Niniwe borey, wa haŋajer! Ne nda jirbi woytaaci (40), war koyraa ga halaci.» 5 Kaŋ Niniwe borey maa šennoo woo, kul i hunbur Irkoy. Borey kul tee mee foo ka meehaw, ka ngi boŋ yeeti ganda, za boro beeri hala zanka kaccu na saaku kasa daŋ ngi ga ka cebe kaŋ ngi tuubi. 6 Waatoo kaŋ alhabaroo too Niniwe kokoyoo do, a tun nga gorodogoo ra, a na nga kokoy kaayey kaa, ka saaku darbay daŋ ka goro boosey ra. 7 Woo banda ga, kokoyoo nee i ma fee Niniwe borey ga ka nee i se: «Wa haŋajer ka maa šennoo kaŋ kokoyoo nda nga alhukumoo jineborey nʼa kayandi.» I nee: «Za adamizey hala almaney kul masi haŋ, i masi ŋaayan kul taba, 8 i ma saaku darbay daŋ. Boro foo kul ma Irkoy cee nda soobay, a ma tuubi ka yee nga teegoy futawey se banda, ka nga kabey kokobu kʼi moorandi ifutu. 9 May no ma bay wala Irkoy si kaa ka hinna ir ga, ka nga futay beeroo naŋ, kʼir hallasi bonaa ra kaŋ a ga baa kʼa zumandi ir ga.»

10 Sohõ kaŋ Irkoy dii kaŋ Niniwe borey tuubi nda cimi, a hinna i ga. Woo maaganda se Irkoy tun bonaa ga kaŋ a baa kʼa kaŋandi i boŋ.

4

Yunusa faham hayaa kaŋ se Abadantaa ga hinna Niniwe borey se

1 Woo kaŋ Irkoy nʼa tee Niniwe borey se mana kan Yunusa se, a hanse ka futu. 2 A nee Abadantaa se:

«Nhuu, ay Koyoo, ay na woo hongu za ay goo ay gandaa ra, nga se ay zuru ka koy hala Tarsis koyraa ra. Zama ay bay kaŋ Koy ti ni kaŋ ga alhormo tee, nʼga tamalla, nʼsi cahã ka futu. Ni cine sii gomni teekey ra, de nʼga tun ni zukandey boŋ. 3 Sohõ kaŋ ni takaa ti woo, Abadantaa, ay hundoo dii, zama ay baa buuyan ka bisa hunayan.»

4 Woo banda ga, Abadantaa na Yunusa hãa ka nee: «Nʼga hongu ni goo nda cimi ka futu wala?»

5 Yunusa fatta koyraa ra ka koy Niniwe waynahunay kaboo here. No din ra a na tende-ize kaccu foo cin kaŋ cire a ga goro ka koyraa honnay hala nga ma dii haya kaŋ ga kaa ka tee koyraa ga. 6 Irkoy Abadantaa na tuuri-ize foo tunandi kaŋ kay nda Yunusa kaŋ na bii tee a se. De a na nga futuyanoo benandi. Tuuri-izoo woo hanse ka Yunusa ɲaalandi. 7 Amma suba alfazaroo ra tuuri-izoo kogu, zama Irkoy ka nooni tunandi tuuroo ra kaŋ nʼa ŋaa hala a buu. 8 Waatoo kaŋ waynaa fatta, Irkoy na dandi hew konna foo tunandi. Waynaa na Yunusa kar hala a kaŋ bininiyan se, Yunusa nee nga mma baa nga ma buu, a nee: «Irkoy, agay woo, ay baa buuyan ka bisa hunayan.» 9 Waatoo din Irkoy na Yunusa hãa ka nee: «Nʼga hongu ni goo nda cimi ka futu tuuri-izoo sabbu se wala?» Yunusa nʼa zaabi ka nee: «Ayyo, ay goo nda cimi ka futu hala nongoo kaŋ ra ay goo sohõ da buuyan no ay ga baa.»

10 Abadantaa nee a se:

«Ayyo, Yunusa! Tuuri-izoo woo kaŋ manʼa duma, manʼa zayandi, nʼga tamalla a se. Tuuri-ize kaŋ nka zay cijin foo ra, nga subaa cijinoo ra a buu. 11 Taka foo nda nʼga baa ya si tamalla Niniwe koyra beeroo woo se kaŋ borey kaŋ goo a ra ga bisa boro zenber zangu nda zenber waranka (120.000) kaŋ si ifutu nda ihenna kaa cere ra, almaney mo kaŋ goo a ra ga hanse ka boobo?»

MATIYU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Linžiloo kaŋ Matiyu nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Isa Almasihu taaliboo kaŋ maaɲoo ti Matiyu, i ga nee a se mo Lewi no ka citaaboo woo hantum. Nga goyoo manʼti kala alkaasidiiyan, a nʼa naŋ ka hanga Isa. Waatoo kaŋ Isa koy beenaa ra banda ga, Matiyu na Isa teegoyey hantum ka Alyahuudey bayrandi boro kaŋ ti Isa Almasihu.

Za zaman Alyahuudey ga boraa kaŋ Irkoy nʼa suuba kaŋ ti ngi Hallasikaa batu. Za gayyan Irkoy diyawey na Hallasikaa kaayanoo silbawey bayrandi. Matiyu citaaboo ga cebe kaŋ zanka taanaa kaŋ maaɲoo ti Isa kaŋ hayandi Betelehem koyraa ra ti Hallasikaa.

Matiyu ga cebe mo kaŋ Isa ti Alyahuudey kokoyoo kaŋ na Irkoy Laamaa šintin laboo ga. A na tammaasa kayfanteyaŋ tee ka nga hinoo cebe.

Matiyu citaaboo ga Isa cawandoo zamna zamna beeri guu:

1. Tondi hondoo boŋ waazoo.

2. Hayey kaŋ Isa nʼi har borey se kaŋ ga hima ka Irkoy Laamaa šennoo waazu.

3. Irkoy Laamaa sirrey.

4. Takaa kaŋ nda Irkoy Laamaa borey ga huna cere ra.

5. Takaa kaŋ nda boro ga Irkoy Laamaa hinoo batu.

Citaaboo woo ra ir ga dii kaŋ Isa buuyanoo nda nga tunyanoo ga cebe kaŋ a goo nda hini zunubu nda buuyan ga.

1

Isa Almasihu kaagey

(Luka 3.23–38)

1 Isa Almasihu assiloo taarikoo ti woo. Isa manʼti kala Dawda Haamaa, Dawda mana hun kala Ibirahima ga. 2 Ibirahima na Isiyaka hay. Isiyaka na Yakuba hay. Yakuba na Žuda nda nga armey hay. 3 Žuda na Peres nda Zera hay Tamar ga. Peres na Hesroŋ hay. Hesroŋ na Aram hay. 4 Aram na Aminadab hay. Aminadab na Nahišoŋ hay. Nahišoŋ na Salmuni hay. 5 Salmuni na Bowazu hay Rahab ga. Bowazu na Obed hay Rutti ga. Obed na Yišay hay. 6 Yišay na Dawda hay kaŋ ga kaa ka tee kokoy.

Dawda na Sulaymaana hay Uri wandoo ga. 7 Sulaymaana na Roboham hay. Roboham na Abiya hay. Abiya na Azaf hay. 8 Azaf na Žozafat hay. Žozafat na Žoram hay. Žoram na Oziyas hay. 9 Oziyas na Yotam hay. Yotam na Akaz hay. Akaz na Ezekiyas hay. 10 Ezekiyas na Manase hay. Manase na Amoŋ hay. Amoŋ na Žosiyas hay. 11 Žosiyas na Žožakin nda nga armey hay Babiloŋ koyyanoo waati.

12 Babiloŋ koyyanoo banda ga, Žožakin na Šaltiyel hay. Šaltiyel na Zorobabel hay. 13 Zorobabel na Abihud hay. Abihud na Eliyakim hay. Eliyakim na Azor hay. 14 Azor na Sadok hay. Sadok na Ašim hay. Ašim na Eliyud hay. 15 Eliyud na Eleyazar hay. Eleyazar na Mataŋ hay. Mataŋ na Yakuba hay. 16 Yakuba na Isufi hay. Isufi ti Maryama kurɲoo. Maryama ga Isa hun kaŋ se i ga nee Almasihu.

17 Alwaddawey kul, kʼa dii za Ibirahima ga ka koy Dawda ga manʼti kala alwadda woy cindi taaci (14). Za Dawda ka koy hala Babiloŋ koyyanoo ga manʼti kala alwadda woy cindi taaci (14). Babiloŋ koyyanoo hala Almasihu ga manʼti kala alwadda woy cindi taaci (14).

Isa Almasihu hayyanoo

(Luka 2.1–7)

18 Takaa ne kaŋ nda Isa Almasihu huru aduɲɲa ra. Maryama kaŋ ti ɲaŋoo, kurɲe wiroo ti Isufi. I mana gorokasinay kaŋ a na gunde zaa Hundi Henanantaa hinoo ra. 19 Isufi, nga kurɲe wiroo manʼti kala boro šerrante, a si baa nga ma moo kayandi a ga, woo se a baa nga mʼa naŋ tuguyan ra. 20 A goo ma miile kaŋ ir Koyoo almalayka foo ne ka bangay a se handiri ra ka nee a se: «Isufi, Dawda haamaa masi hunbur ka Maryama zaa, a ma tee ma ne wande, zama gundoo kaŋ a nʼa zaa, Hundi Henanantaa hinoo kʼa tee. 21 A ga izʼaru hay, de ma maaɲoo daŋ Isa (maanaa ‹ir Koyoo ti hallasiyan›), zama nga no ma nga jamaa hallasi ngi zunuboo ra.»

22 Woo kul teendi hala hayaa kaŋ ir Koyoo na annaboo donto a mʼa har ma tabati, a nee:

23 «Nga ne, hondiyaa ga gunde zaa, a ga izʼaru hay,

i ga maaɲoo daŋ Emanuwel»*

kaŋ maanaa ti «Irkoy goo ir gamey ra».

24 Kaŋ Isufi tun jirboo ra, a nʼir Koyoo almalaykaa yaamaroo tee ka nga wande wiroo dii. 25 A mana gorokasinay nda a hala a na izʼaroo hay, a na maaɲoo daŋ Isa.

2

Handaray bayraykoyniyaŋ kaa ka Isa guna

1 Isa hayandi Betelehem, Žude gandaa ra, kokoyoo kaŋ se i ga nee Herod zamanoo ra. Handaray bayraykoyniyaŋ ne ka hun waynahunay ka kaa Žerizalem, 2 i nee: «Man Alyahuudey kokoyoo kaŋ hayandi? Ir dii nga handaraa* waynahunay. Ir kaa ka sujudu a se.» 3 Kaŋ kokoyoo Herod maa woo, a zalba, de Žerizalem kul zalba a bande. 4 A na jamaa sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey marga hala i ma nga bayrandi nongoo kaŋ ra Almasihu ga hima ka hayandi. 5 I nee a se: «Betelehem kaŋ goo Žude, zama hayaa ne kaŋ annaboo nʼa hantum:

6 ‹Ni, Betelehem kaŋ goo Žude gandaa ra,

šikka sii kaŋ ni manʼti Žude koyra ɲaŋey kul ikaccaa,

zama jineboro foo ga hun ni ra kaŋ gʼay jamaa Izirayel kur.›†»

7 Waatoo din Herod na bayraykoyney cee tuguyan ra ka alhabar cimoo ceeci waatoo kaŋ handaraa bangay ga. 8 Woo banda ga, a nʼi donto Betelehem ka nee: «Wa koy, de war ma zanka taanaa alhabar cimoo ceeci. Nda war dii a, war mʼa bayrandi ya ne hala agay mo ma koy sujudu a se.» 9 Waatoo kaŋ i na haŋajer kokoyoo se ka ben, i koy. Nga ne, handaraa kaŋ i dii a waynahunay goo ma dira jiney ra hala waatoo kaŋ ra a kay nongoo kaŋ ra zankaa goo se beene. 10 Kaŋ i dii handaraa, i hanse ka ɲaali. 11 I huru hugoo ra, i dii zanka taanaa nda Maryama nga ɲaa. I sonbu ka sujudu zankaa se. I na jinawey feeri kaŋ ra ngi almaney goo ka gomni tee zankaa se kaŋ ti wura, nda dugu, nda mir. 12 Woo banda ga, Irkoy bayrandi i se handiri ra kaŋ i masi yee Herod do. I na fondo tana zaa ka yee ngi gandaa ra.

I na Isa ka zuru ka koy Misira

13 Waatoo kaŋ i koy, ir Koyoo almalayka foo ne ka bangay Isufi se handiri ra ka nee: «Tun ni boŋ ga, ma zanka taanaa nda ɲaŋoo zaa, ma zuru ka koy Misira. Ma cindi no din hala waati kaŋ ay šelaŋ ma ne, zama Herod ga ceeci ka zankaa halaci.» 14 Isufi tun, a na zanka taanaa nda ɲaŋoo zaa cijinoo ra ka koy tugu Misira. 15 I cindi no din hala Herod buuyanoo ga, hala hayaa kaŋ ir Koyoo na annaboo donto a mʼa har ma tabati, a nee:

«Ay ciya agʼizʼaroo se a ma hun Misira.»‡

Zankey wiiyanoo

16 Kaŋ Herod dii kaŋ bayraykoyney na nga kuubi, a hanse ka futu, de a sanba ka nee i ma Betelehem nda nga laamaa kul zankey wii kaŋ goo nda jiiri hinka nda wey kaŋ goo jiiri hinka se ganda, zama bayraykoyney šennoo ga nga jiirey si bisa woo. 17 Waatoo din hayaa kaŋ annabi Žeremi dontandi a mʼa har tabati. A nee:

18 «Kaati mandi Rama ra,

hẽeni nda booro booboyaŋ.

Rašel ga nga izey hẽe.

A mana yadda nga binoo ma yay,

zama i mana cindi.»§

Isa nda nga hayragey kaa ka hun Misira

19 Waatoo kaŋ Herod buu, ir Koyoo almalayka foo ne ka bangay Isufi se handiri ra Misira. 20 A nee: «Tun ni boŋ ga, ma zanka taanaa nda ɲaŋoo zaa, ma koy Izirayel gandaa ra, zama borey buu kaŋ ga ceeci ngi ma zanka taanaa hundoo kaa.» 21 Isufi tun, a na zanka taanaa nda ɲaŋoo zaa, de a koy Izirayel gandaa ra. 22 Amma kaŋ a maa kaŋ Arkelus no ma Žude laama nga baabaa Herod dogoo ra, a hunbur ka koy no din. Irkoy šelaŋ a se handiri ra, a koy Galile gandaa ra. 23 A kaa ka goro koyraa ra kaŋ se i ga nee Nazaret, hala šennoo kaŋ annabey nʼa har ma tabati kaŋ ti: «I ga maaɲoo daŋ Nazaret boraa.»

3

Yehiya kaŋ ti batizekaa waazoo

(Marku 1.1–8; Luka 3.1–18; Yehiya 1.19–28)

1 Haney din ra, Yehiya kaŋ ti batizekaa bangay Žude saajoo ra ka waazu, 2 ka nee: «Wa tuubi, zama beenaa Laamaa man.» 3 Nga ti boraa kaŋ ga annabi Ezayi dontandi a ma šelaŋ ka nee:

«Jinde foo ga kaati saajoo ra ka nee:

‹Wa ir Koyoo fondaa soolu, wa nga lolawey šerrandi.›*»

4 Yehiya, yoo hinbiri darbay bara jindoo ra nda kuuru gamahaw kaŋ goo centoo ga. Nga meehunaa manʼti kala ndooyaŋ nda yuu gani. 5 Waatoo din no, Žerizalem koyraa borey, nda Žude kul, nda nongey kul kaŋ goo isaa here kaŋ se i ga nee Žurdeŋ, i kul fatta ka koy Yehiya do. 6 Yehiya na borey batize Žurdeŋ isaa ra, waatoo kaŋ i na ngi zunubey har kaaray.

7 Kaŋ a dii Fariziyeŋ nda Sadusiyeŋ boobo kaa batizeyanoo se, a nee i se: «Gondi izey, may ka war waanandi war ma zuru Irkoy futayyanoo kaŋ ga kaa se? 8 Wa teegoy tee kaŋ ga cebe kaŋ war tuubi. 9 War masi nee war boŋ se: ‹Ibirahima ti ir baabaa›, zama ay ga war bayrandi kaŋ ba tondey wey, Irkoy ga hin ka hundi daŋ i ra kʼi tee Ibirahima se izeyaŋ. 10 Aywa, daašoo soolu ka tuuroo dunbu hala linjoo ga. Tuuri kul kaŋ si ize henna tee ga dunbandi ka warrandi nuune ra. 11 Agay, ay ga war batize nda hari ka cebe kaŋ war tuubi, amma boraa kaŋ ga kaa ay dumaa ga, hinoo bisa ay wanoo, de mo ay si hima nda ka nga taamey zaa. Nga, a ga war batize Hundi Henanantaa ra nda nuune. 12 Nga fendoo goo kaboo ra ka nga taasu kar ganganoo haabu. A ga nga alkamaa fanji suuroo ra, amma toosaa, a gʼa ton nuune ra kaŋ si buu.»

Isa batizeyanoo

(Marku 1.9–11; Luka 3.21–22)

13 Alwaatoo din, Isa hun Galile ka kaa Yehiya do Žurdeŋ isaa here hala a ma nga batize. 14 Amma Yehiya nʼa kakaw ka nee: «Agay no ma hima ka kaa mʼay batize, amma ni, ni ka kaa ay do!» 15 De Isa nʼa zaabi ka nee: «Naŋ woo ma teendi sohõ, zama a tilasu ir ma Irkoy ibaayoo kul tee.» Yehiya nʼa naŋ a mʼa tee. 16 Za Isa batizandi, a fatta haroo ra. Beenawey ne ka feeri [a se], de a dii Irkoy Hundoo zunbu nga ga ka kaa a ga sanda tuuzun alhaali. 17 De jinde foo ne ka šelaŋ beenaa ra ka nee: «Woo ti agay Izʼaroo, ay baakaa, nga ti ay ɲaaloo.»

4

Ibilisi na Isa sii

(Marku 1.12–13; Luka 4.1–13)

1 Woo banda ga, Irkoy Hundoo na Isa gongu ka žigi ka koy saajoo ra hala Ibilisi mʼa sii. 2 Isa meehaw zaari woytaaci (40) nda cijin woytaaci (40), a too nongu kaŋ ra a heray. 3 Siiyakaa man a ka nee a se: «Nda Irkoy Izʼaroo ti ni, nee tondey wey ma bere ka tee takula.» 4 A zaabi ka nee: «A hantumandi Citaaboo ra: ‹Manʼti ŋaayan hinne nda adamize ga huna, amma a ga huna nda šenni kul kaŋ ga hun Irkoy miɲoo ra.›*»

5 Woo banda ga, Ibilisi nʼa zaa ka koy koyra henanantaa† ra, a nʼa kayandi Irkoy hugu beeroo boŋoo boŋ beene. 6 A nee a se: «Nda Irkoy Izʼaroo ti ni, ni boŋ warra ganda, zama a hantumandi kaŋ

nga ga nga almalaykey yaamar ma ne,

i ga ni zaa ngi kabey ra

hala ni cewoo masi koy cabu tondi ga.»‡

7 Isa nee a se: «A hantumandi koyne: ‹Masi ni Koyoo Irkoy sii.›§»

8 Ibilisi yee kʼa zaa ka koy tondi hondu foo boŋ kaŋ ga hanse ka beeri, de a nʼa cebe aduɲɲa laamawey kul nda ngi daržaa. 9 A nee Isa se: «Ay ga ni noo hayey wey kul nda ni sujudu ya ne.» 10 Isa nee a se: «Hun ne, Šaytan. A hantumandi: ‹Masi sujudu kala ni Koyoo Irkoy se, de nga hinne no mʼa gana.›*»

11 Woo banda ga, Ibilisi fay nda a, de almalaykayaŋ ne ka man a, i nʼa saajaw.

Isa na nga diyawtaraa šintin Galile

(Marku 1.14–15; Luka 4.14–15)

12 Waatoo kaŋ Isa maa kaŋ i na Yehiya nondi, a mooru no din ka koy Galile. 13 A hun Nazaret koyraa ra, a koy goro Kaparnahum kaŋ goo Galile isabangoo miɲoo ga, Zabuloŋ nda Neftali laamaa ra. 14 Woo teendi hala šennoo kaŋ annabi Ezayi dontandi a mʼa har ma tabati, a nee:

15 «Zabuloŋ laboo nda Neftali laboo

kaŋ goo teekoo fondaa ga, Žurdeŋ isaa se banda

kaŋ ti Galile boro dumey kaŋ manʼti Alyahuudu gandaa,

16 Jamaa woo kaŋ goro kubaa ra dii gaay beeri,

wey kaŋ goro gandaa ra nda buuyan biyoo ra, gaay fatta i se.»†

17 Za waatoo woo ra Isa šintin ka waazu ka nee: «Wa tuubi, zama beenaa Laamaa man.»

Isa taalibi jina-jinawey

(Marku 1.16–20; Luka 5.1–11)

18 Woo banda ga, Isa goo ma dira Galile isabangoo miɲoo ga, a dii arma hinka. Simoŋ kaŋ se i ga nee Piyer nda nga armaa Andere, i goo ma filiji warra isabangoo ra, zama sorkoyaŋ no. 19 A nee i se: «Wa kaa ka hanga ay bande. Ay ga taka tee kaŋ ra boro no war ga hoo.» 20 Dogoo din da i na ngi filijey naŋ ka hanga a bande. 21 A hun no din ka koy jine, a dii arma hinka foo koyne, Žak kaŋ ti Zebede izʼaru, nga nda nga armaa Yehiya. Ngi nda ngi baabaa Zebede goo harihiyoo ra ka ngi filijey hanse. Isa ciya i se. 22 Dogoo din da i na hiyoo nda ngi baabaa naŋ ka hanga a bande.

Isa na alžamaa cawandi, a na wircikoyney noo baani

(Marku 3.7–11; Luka 6.17–19)

23 Isa dira Galile kul bande ka cawandi ngi margahugey ra. A ga LaamaaAlhabar Boryaa waazu. A na wircikoyni kul nda malalkoyni dumi kul noo baani alžamaa ra. 24 Maaɲoo huru Siiri gandaa kul ra. I kate a do wircikoyney kul kaŋ ga dori dumi-dumiyaŋ goo, nda boroyaŋ kaŋ ra ganji goo, nda cirawcirawkoyniyaŋ nda bonguyaŋ. A nʼi noo baani. 25 Alžama beeri hanga a bande ka hun Galile, nda Dekapol (maanaa «koyra woy (10)»), nda Žerizalem, nda Žude, nda Žurdeŋ isaa se banda.

5

Gomni cimi-cimoo

(Luka 6.20–23)

1 Waatoo kaŋ Isa dii jamaa, a žigi tondi hondoo boŋ ka goro, nga taalibey man jeroo ga. 2 A na šennoo zaa kʼi cawandi ka nee:

3 «Borey duu gomni kaŋ ga ngi yaadataraa bay Irkoy jine,

zama ngi, ngi wane beenaa Laamaa.

4 Borey duu gomni kaŋ ga hẽe,

zama ngi, i ga kaa ka duu bineyaynay.

5 Borey duu gomni kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda,

zama ngi no ma laboo tubu.

6 Borey duu gomni kaŋ ga boonay šerretaray sanda heraykoyni nda jawkoyni,

zama ngi, i ga kaa ka kungu.

7 Borey duu gomni kaŋ ga tamalla,

zama ngi se i ga tamalla.

8 Borey duu gomni kaŋ biney ga henan,

zama ngi, i ga kaa ka dii Irkoy.

9 Borey duu gomni kaŋ ga kate alaafiyaa,

zama ngi se i ga nee Irkoy izey.

10 Borey duu gomni kaŋ i gʼi gurzugay šerretaray maaganda se,

zama ngi, ngi wane beenaa Laamaa.

11 War duu gomni waati kaŋ borey ga war kaynandi, i ga war gurzugay ka haya futu dumi kul taari war ga ay sabbu se. 12 Wa binekaanay, war ma hanse ka ɲaali, zama war ga duu sufuray beeri beenaa ra. Takaa woo da nda i na annabey gurzugay kaŋ kaa war jine.»

Taalibey ti ciiroo nda gaayoo

(Marku 9.50; Luka 14.34–35)

13 «War, war ti gandaa ciiroo. Nda ciiri tar, macin nda boro gʼa noo tenbe? A si haya hanse kala a ma warrandi taray, borey mʼa taama.

14 War, war ti aduɲɲa gaayoo. Koyra kaŋ goo tondi hondu boŋ si hin ka tugu. 15 Boro si fitilla diinandi ka kusu gum a boŋ, a si jisandi kala fitilla gorodogoo ga hala a ma gaay tee hugoo ra borey kul se. 16 Takaa din da, war gaayoo ma dii adamizey jine, taka kaŋ ra i ma dii war teegoy henney, de i ma war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra beerandi.»

Ašariyaa tabatandiroo

17 «War masi hongu kaŋ ya nka kaa ka ašariyaa nda annabey citaabey tuusu. Ya na kaa kʼi tuusu, amma ya nka kaa kʼi tabatandi, 18 zama cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, kullihinne beenaa nda laboo ga bara, tonbi-ize foo wala žeeri-ize foo si dere ašariyaa ra hala hayey kul ma tee. 19 Woo se boro kaŋ ga yaamarey wey ikaccu foo kaa ka borey cawandi i ma taka follokaa tee, boraa ga tee borey kul ikaccaa beenaa Laamaa ra. Amma boro kaŋ ga yaamarey dii, de a ga borey cawandi i mʼi dii, boraa din ga tee boro beeri beenaa Laamaa ra. 20 Ay ga war bayrandi kaŋ, nda war šerretaraa mana bisa Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey wanoo, war si huru beenaa Laamaa ra.»

Futuyanoo šennoo

21 «War maa kaŋ i nee boro jinawey se: ‹Masi boro wii.›* Boro kaŋ na boro wii ga hima ka koy ciitikey jine. 22 Amma agay, ay ga war bayrandi kaŋ boro kul kaŋ futu nga armaa ga, ga hima ka koy ciitikey jine. Boro kaŋ nee nga armaa se ‹saama›, ga hima ka koy hoyraykey margaroo jine. Boro kaŋ nee nga armaa se ‹hollokom›, boraa si hima ka koy kala žahannam nuunaa ra. 23 Nda nʼna ni sargaroo ka koy sargari tonadogoo ra, de ni hongu kaŋ ni armaa goo nda ni ga alhaku, 24 ni sargaroo naŋ no din da sargari tonadogoo jeroo ga. Ma koy waafaku nda ni armaa jina, woo banda ga, ma kaa ka ni sargaroo kaa. 25 Cahã ka waafaku nda ni yenjekasinaa za ni nda a goo fondaa ra. Ni yenjekasinaa masi koy ni daŋ alkaaloo jine, alkaaloo ma ni noo alkaatoo se, alkaatoo ma ni warra kasaa ra. 26 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, nʼsi fatta no din mana nooroo bana hala nongu kaŋ ra ba tanka si cindi.»

Zinaa šennoo

27 «War maa kaŋ a harandi ka nee: ‹Masi zina.›† 28 Amma agay, ay ga war bayrandi kaŋ boro kul kaŋ na woy guna kʼa boonay, boraa na zina tee nda a ka ben nga binoo ra. 29 Nda ni kabe gumaa moɲoo no ma kate ma kaŋ zunubu ra, a dogu mʼa warra a ma mooru ni, zama ni nongu foo ma hasara baa ma ne ni kunturoo kul ma warrandi žahannam. 30 Koyne mo nda ni kabe gumaa no ma kate ma kaŋ zunubu ra, a dogu mʼa warra a ma mooru ni, zama ni nongu foo ma hasara baa ma ne ni kunturoo kul ma koy žahannam.»

Fayyan šennoo

(Matiyu 19.9; Marku 10.11–12; Luka 16.18)

31 «A harandi ka nee: ‹Boro kaŋ na nga wandoo fay mʼa noo fay-kaddaasu.›‡ 32 Amma agay, ay ga war bayrandi kaŋ boro kul kaŋ ga nga wandoo fay, nda manʼti woyoo mma izefututaray tee, boraa na woyoo daŋ zinaa ra. Boro mo kaŋ na woy hiiji kaŋ kurɲoo nʼa fay na zina tee.»

Žeeyan šennoo

33 «War maa koyne kaŋ a harandi boro jinawey se ka nee: ‹Masi žee taari ga, amma meefurey kaŋ nʼnʼi zaa ni Koyoo maaɲoo ga, mʼi kaa.›§ 34 Amma agay, ay ga war bayrandi kaŋ war masi žee kul. War masi žee nda beenaa, zama nga ti Irkoy kokoy gorodogoo. 35 War masi žee nda laboo, zama nga ti nga cee-jisidogoo. War masi žee nda Žerizalem, zama nga ti Kokoy beeroo koyraa. 36 Masi žee nda ni boŋoo, zama nʼsi hin ka ba hinbiri-ize folloku kaarayandi wala kʼa bibandi. 37 War meešennoo ra, nda war nee ayyo, a ma tee ayyo, nda war nee kalaa, a ma tee kalaa. Šenni kaŋ tonton woo ga mana hun kala boro laalaa do kaŋ ti Ibilisi.»

Faasayan šennoo

(Luka 6.29–30)

38 «War maa kaŋ a harandi ka nee: ‹Moo no ma moo bana, hiɲe no ma hiɲe bana.›* 39 Amma agay, ay ga war bayrandi, war masi faasa war boŋ se boro laala jine. Nda boro na ni saŋ ni garbe hennaa ga, ma affaa mo šerre a se. 40 Nda boro ga baa nga ma ni cee hinoo do ka ni kaayoo taa, ni burmusoo mo naŋ a se. 41 Nda boro ga ni gaabi ma kilomeetar foo dira nga bande, a tee a se kilomeetar hinka. 42 Boro kaŋ na ni ŋaaray, mʼa noo. Boro kaŋ ga baa nga ma garaw ni ga, masi wanji a se.»

Wa baa war iberey

(Luka 6.27–28, 32–36)

43 «War maa kaŋ a harandi ka nee: ‹Ma baa ni cinaa†, ma konna ni iberoo.› 44 Amma agay, ay ga war bayrandi, wa baa war iberey, wa Irkoy ŋaaray wey kaŋ ga war gurzugay se, 45 hala war ma tee ize war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra se, zama a ga nga waynaa fattandi boro laaley nda ihenney se, a ga ncirɲi kaŋandi boro šerrantey nda wey kaŋ si šerre se. 46 Nda war si baa kala war baakey, macin ti tiyaaboo kaŋ war ga duu a? Manʼti woo da no, ba alkaasidiikey gʼa tee wala? 47 Nda war si boro foo kala war armey, macin ti haya beeroo kaŋ war nʼa tee? Kutakey hunday nka si woo tee wala? 48 War, war ma tee boroyaŋ kaŋ tee ka timme sanda takaa kaŋ nda war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ga timme.»

6

Sargari nooyan talkey se šennoo

1 «Wa war boŋ hawgay, war masi cebe borey se kaŋ boro šerranteyaŋ ti war. Nda war na woo tee, war si duu sufuray war Baabaa Irkoy do kaŋ goo beenaa ra. 2 Nda nʼga sargari noo, masi laati beeri kar ni jine, sanda takaa kaŋ almunafikey gʼa tee margahugey nda lolawey ra hala borey ma ngi beerandi. Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, i duu ngi sufuraa ka ben. 3 Amma nda nʼga sargari noo, ni kabe waawaa masi bay hayaa kaŋ ni kabe gumaa goo mʼa tee, 4 hala ni sargaroo ma tee sutura ra, de ni Baabaa Irkoy kaŋ ga dii sutura ra ga ni bana.»

Irkoy ŋaarayyan šennoo

(Luka 11.2–4)

5 «Nda war ga Irkoy ŋaaray, war masi tee almunafikey cine kaŋ ga baa ngi ma tun ka kay margahugey ra nda lolawey kanjey ga ka Irkoy ŋaaray hala borey ma dii ngi. Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, i duu ngi sufuraa ka ben. 6 Amma nda nʼga Irkoy ŋaaray, huru ni hugoo kunehere, ma miɲoo daabu, ma ni Baabaa Irkoy ŋaaray sutura ra, de ni Baabaa Irkoy kaŋ ga dii sutura ra ga ni bana. 7 Nda war ga Irkoy ŋaaray, war masi šenney doori cere boŋ sanda kutakey takaa. I ga hongu kaŋ ngi šenni boobey haryanoo se, ngi ŋaarayroo ga taandi. 8 War masi hima nda ey, zama war Baabaa Irkoy ga haya bay kaŋ ga war ga too, za war manʼa ŋaaray. 9 War, takaa ne kaŋ nda war ma Irkoy ŋaaray:

‹Ir Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra,

yala ni maaɲoo ma zandi sanda henanante,

10 ni Laamaa ma kaa,

ni ibaayoo ma tee laboo ga sanda beenaa takaa.

11 Ir noo ir hõ zaaroo meehunaa.

12 Ir alhakey yaafa ir se,

sanda takaa kaŋ nda ir, ir ga yaafa borey se kaŋ nʼir tooɲe.

13 Masi naŋ ir ma siyandi ka kaŋ zunubu ra,

amma ir hallasi boro laalaa ra kaŋ ti Ibilisi.›

14 Nda war na borey laybey yaafa i se, war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra mo ga yaafa war se. 15 Amma nda war mana yaafa borey se, war Baabaa Irkoy mo si war laybey yaafa war se.»

Meehawyan šennoo

16 «Waati kaŋ war ga meehaw, war masi hima nda almunafikey kaŋ ga ngi boŋ haŋ ka ngi ndumey daŋ cere ra, ka cebe borey se kaŋ ngi ga meehaw. Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, i duu ngi sufuraa ka ben. 17 Amma ni, waati kaŋ nʼga meehaw, turaari daŋ ni boŋoo ga, ma ni ndumoo ɲumay, 18 hala a masi tee sanda borey se ni goo ma meehaw, amma meehaw ni Baabaa Irkoy se kaŋ goo sutura ra. De ni Baabaa Irkoy kaŋ ga dii sutura ra ga ni bana.»

Alman cimoo

(Luka 12.33–34)

19 «War masi alman marga aduɲɲa kaŋ ra dusu nda guuruboosu gʼa halaci, de mo kaŋ ra zayey ga kayra kʼa zay. 20 Amma wa alman marga beenaa kaŋ ra dusu nda guuruboosu sʼa halaci, de kaŋ ra zayey si kayra, i si zay. 21 Zama nongoo kaŋ ra ni almanoo goo, nga ra ni binoo goo.»

Moo ti gaaham fitillaa

(Luka 11.34–36)

22 «Moo ti gaaham fitillaa. Nda ni moɲoo ga boori, ni gaahamoo kul goo gaay ra. 23 Amma nda a ga laala, ni gaahamoo kul goo kubay ra. Nda gaayoo kaŋ goo ni ra tee kubay, de kubaa, cin no a ga ti a!»

Irkoy wala nooru?

(Luka 16.13)

24 «Boro sii no kaŋ ga hin ka goy gaakoy hinka se. A mma konna affaa ka baa affaa wala a ma denji affaa ga ka donda affaa. War si hin ka tee tam Irkoy se, war ma tee tam nooru se.»

War masi huzun

(Luka 12.22–32)

25 «Woo se ay ga war bayrandi kaŋ war masi huzun war hunaroo se nda woo kaŋ war gʼa ŋaa, [wala woo kaŋ war gʼa haŋ], wala war gaahamoo se, woo kaŋ nda war ga daabu. Hundi mana bisa ŋaayan, gaaham mana bisa bankaaray wala? 26 Wa beenaa cirawey guna: i si duma, i si hegay, i si taasu fanji, amma war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra gʼi ŋandi, de war, war mana bisa ey wala? 27 War ra, may ti boraa kaŋ nga alhuzunoo ga kate a ma hin ka ba alwaati kayna tonton nga aloomuroo ga?

28 Adiši cin se war ga huzun nda bankaaray? Wa faarey kutukuryey guna takaa kaŋ nda i ga zay. I si taabi, i si haabu bii. 29 Ay ga war bayrandi kaŋ Sulaymaana nda nga daržaa kul, a mana bankaaray daŋ ka too ngi affoo. 30 Nda faari suboo kaŋ hõ a ga bara, suba a ga warrandi alforonoo ra, Irkoy gʼa bankaaray nda takaa woo, taka foo nda a si war bankaaray, naanaykaccukoyney? 31 War masi alhuzun ka nee: ‹Macin no ir gʼa ŋaa?› wala: ‹Macin no ir gʼa haŋ?› wala: ‹Macin nda ir ga bankaaray?› 32 Zama hayey wey kul, kutakey no mʼi ceeci. War Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ga bay kaŋ war ga too i ga. 33 Haya jinaa kaŋ war ga hima kʼa ceeci manʼti kala [Irkoy] Laamaa nda nga šerretaraa, de hayey wey mo kul ga tontonandi war se. 34 War masi huzun nda suba. Suba ga alhuzun nga boŋ se. Zaari foo kul nda nga farayanoo.»

7

War masi war ciney ciiti

(Luka 6.37–38, 41–42)

1 «War masi boro ciiti, nga ra war si ciitandi, 2 zama takaa kaŋ nda war ga ciiti, nga nda war ga ciitandi, de mo takaa kaŋ nda war ga neeši, nga nda i ga neeši war se. 3 Cin se nʼga dii subu-izoo kaŋ goo ni armaa moɲoo ra, amma nʼsi maate bundoo kaŋ goo ni moɲoo ra? 4 Wala mo, taka foo nda nʼga nee ni armaa se: ‹Naŋ ya subu-izoo kaa kaŋ goo ni moɲoo ra›, ka gar, nga ne bundu bara ni moɲoo ra. 5 Almunafikoo, bundoo kaa ni moɲoo ra jina, waatoo din nʼga dii boryo ka subu-izoo kaa ni armaa moɲoo ra.

6 War masi haya henanantey noo hanšey se, i masi koy bere war ga ka war kottu. War masi war alyakuutey daŋ nbirŋawey jine, i masi koy i taama nda ngi cewey.»

Isa na nga taalibey cawandi Irkoy ŋaarayyan

(Luka 11.9–13; 6.31)

7 «Wa Irkoy ŋaaray, a ga war noo, wa ceeci, war ga duu, wa kara-kara, a ga feera war se. 8 Zama boro kul kaŋ ŋaaray, i gʼa noo, boro kaŋ ceeci ga duu, de mo i ga feera boro kaŋ kara-kara se. 9 War ra, may ti boraa kaŋ, nda izoo nʼa wiri takula, a gʼa noo tondi? 10 Wala nda a nʼa wiri hamiisa, a gʼa noo gondi hamiisaa dogoo ra? 11 Nda war kaŋ ga laala ga wan ka war izey noo haya hennayaŋ, taka foo nda war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra si haya hennayaŋ noo boro kaŋ gʼa ŋaaray se?

12 Haya kul kaŋ war ga baa borey mʼa tee war se, war mo ma nga cine tee i se, zama woo ti hayaa kaŋ ašariyaa nda annabey nʼa har.»

Hugu mee kaccaa

(Luka 13.24)

13 «Wa huru nda hugu mee kaccaa, zama hugoo miɲoo ga yilwa, fondaa ga hay kaŋ ga koy halaciyanoo here, de boro boobo goo no kaŋ ga huru nda a. 14 Amma hugoo miɲoo ga kacca, fondaa ga šiita kaŋ ga koy hunayan here, de boro kaynayaŋ no ma duu a.»

Taari annabey

(Matiyu 12.33–35; Luka 6.43–44)

15 «Wa war boŋ hawgay taari annabey ga. I ga kaa war ga sanda feejiyaŋ, amma ngi kuneheroo manʼti kala ganjihanši futuyaŋ. 16 Ngi teegoyey nda war gʼi bay. Boro ga alaneb-ize hegay karjiɲaa ga wala, jeejay ga duwandi ngorfuɲaa ga wala?

17 Takaa woo no, tuuri henna kul, ize henna no a ga hay, amma tuuri futu, ize laalayaŋ no a ga hay. 18 Tuuri henna si hin ka ize laalayaŋ hay, tuuri futu si hin ka ize hennayaŋ hay. 19 Tuuri kul kaŋ si ize henna hay, ga dunbandi ka warrandi nuune ra. 20 Adiši ngi teegoyey nda war gʼi bay.»

Hayaa kaŋ nʼgʼa har no mʼa tee

(Luka 6.46; 13.25–27)

21 «Manʼti boro kul kaŋ ga nee ya ne: ‹Ay Koyoo, ay Koyoo›, nga no ma huru beenaa Laamaa ra, amma boraa kaŋ gʼay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ibaayoo tee no ma huru a ra. 22 Boro booboyaŋ, hanoo din, i ga nee ya ne: ‹Ir Koyoo, ir Koyoo, manʼti ni maaɲoo nda ir na hayey har kaŋ ga kaa ka tee, manʼti ni maaɲoo nda ir na ganjey gaaray, manʼti ni maaɲoo nda ir na kayfiyaŋ tee?› 23 Waatoo din ay gʼi bayrandi ka nee i se: ‹Ya na bay ka war bay. Wa mooru ay ga, goy futu teekey!›»

Hugu cinayan dumi hinkaa

(Luka 6.47–49)

24 «Boro kul kaŋ maa ay šenney, de a gʼi ka goy, ga hima nda lakkalkoyni kaŋ na nga hugoo cin tondi boŋ, 25 ncirɲi kaŋ, isa kabey haroo dandi, hewoo hẽe. I na hugoo kar, amma a mana kaŋ, zama tondi boŋ a cinandi. 26 Amma boro kul kaŋ maa ay šenney, de a manʼi ka goy, ga hima nda aru lakkal jaŋante kaŋ na nga hugoo cin labutaasi boŋ, 27 ncirɲi kaŋ, isa kabey haroo dandi, hewoo hẽe. I na hugoo kar. Hugoo kaŋ, kaŋyan beeri.»

Isa hinoo

(Marku 1.22; Luka 4.32)

28 Waatoo kaŋ Isa na šenney wey har ka ben, nga cawandiyanoo tee jamaa se boŋhaway, 29 zama a mmʼi cawandi sanda boro kaŋ goo nda hini kʼi juwal kaŋ manʼti ngi Citaaboo baykey takaa.

8

Isa na jiraykoyni noo baani

(Marku 1.40–45; Luka 5.12–16)

1 Waatoo kaŋ Isa zunbu tondi hondoo boŋ, alžama beeri hanga a bande. 2 Jiraykoyni foo ne ka man a ka sujudu jinoo ra ka nee: «Ay Koyoo, nda ni baa, nʼga hin kʼay noo baani hala ya duu ka henan.» 3 Isa na nga kaboo šerre kʼa taaru ka nee a se: «Ay yadda, henan!» Dogoo din da jiraa ben a ga, a henan. 4 Isa nee a se: «Gaabandi masʼa har boro kul se. Amma ma koy ni boŋ cebe sargari juwalkaa se jina, ma sargaroo kaa kaŋ nda Musa na ni yaamar, hala ni duubaaniyanoo ma tee i se seedetaray.»

Isa na jalakoyni tamoo noo baani

(Luka 7.1–10)

5 Waatoo kaŋ Isa ga huru Kaparnahum, jalakoyni foo man a kʼa suurandi 6 ka nee a se: «Ay Koyoo, ay tamoo goo ma kani hugey, jere faa buu, a ga hanse ka maray.» 7 Isa nee a se: «Ay ga koy, ay gʼa noo baani.» 8 Jalakoynoo zaabi ka nee: «Ay Koyoo, ay si hima nda ma huru ay hugoo ra, amma kalima foo hinne har, de ay tamoo ga duu baani. 9 Zama agay hunday goo jineboroyaŋ hinoo cire. Agay mo goo nda soojeyaŋ kaŋ goo ay hinoo cire. Nda ay nee woo se: ‹Koy›, a ga koy, nda ay nee affoo se: ‹Kaa›, a ga kaa. Nda ay nee ay tamoo se: ‹Woo tee›, a gʼa tee.» 10 Kaŋ Isa maa woo, a kan a se, de a nee nga hangakey se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, Izirayel ra, ya na dii boro kul ra naanay kaŋ ga too woo. 11 Ay gʼa har war se kaŋ boro booboyaŋ ga hun dandi nda dangay ka kaa ka goro ganda ka ŋaa Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba bande beenaa Laamaa ra. 12 Amma Laamaa izey ga warrandi taray, taray kubaa ra. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee.» 13 Woo banda ga, Isa nee jalakoynoo se: «Koy ni hugoo do, hayaa kaŋ ni naanay a ma teendi ma ne.» Waatoo din da, jalakoynoo tamoo duu baani.

Isa na wircikoyni dumi boobo noo baani

(Marku 1.29–34; Luka 4.38–41)

14 Isa koy Piyer hugoo do. A gar wandoo ɲaa ga kani, gaaham konni wirci bara a ga. 15 A na kaboo taaru, de gaaham konnoo ben a ga, dogoo din da woyoo tun nga boŋ ga kʼa alhaadimay.

16 Waatoo kaŋ cijinoo too, i kate a do boro booboyaŋ kaŋ ra ganjiyaŋ goo. A na kalima foo har ka ganjey gaaray, de a na wircikoyney kul noo baani, 17 hala šennoo kaŋ annabi Ezayi dontandi a mʼa har ma tabati, a nee:

«Nga, a nʼir borojeretarawey zaa,

a nʼir wircey jeeje nga ga.»*

Boro kaŋ ga baa nga ma hanga Isa

(Luka 9.57–62)

18 Isa dii kaŋ alžama beeri ga nga kuubi ka nga bere. A yaamar kaŋ nga nda nga taalibey ma koy haroo boŋ faa ga. 19 Citaaboo baykaw foo man a ka nee a se: «Alfagaa, ay ga hanga ni bande nongu kul kaŋ ra nʼga koy.» 20 Isa nee a se: «Nzungey goo nda guusu, beenaa cirawey goo nda teji, amma Boro-izʼaroo sii nda nongu kaŋ ra a ga nga boŋoo kanandi.» 21 [Nga] taalibey affoo nee a se: «Ay Koyoo, naŋ ya koy ay baabaa sutura jina.» 22 Amma Isa nee a se: «Hanga agay, de ma naŋ bukawey ma ngi bukawey sutura.»

Isa na hewoo kayandi

(Marku 4.35–41; Luka 8.22–25)

23 Isa huru harihiyoo ra, de nga taalibey hanga a. 24 Hew beeri ne ka tun isabangoo boŋ hala nongu kaŋ ra bondawey na hiyoo daabu. Isa goo ma jirbi. 25 Taalibey man a kʼa tunandi ka nee a se: «Ir Koyoo, faaba ir ga, ir ga halaci!» 26 A nee i se: «Macin se war ga arkubu, naanaykaccukoyney?» Woo banda ga, a tun, a zahã hewoo nda isabangoo ga, de nongoo kul tee sõy. 27 Borey boŋey haw, de i hãa ka nee: «Boro dumi foo ti woo kaŋ ba hewoo nda isabangoo ga hayaa tee kaŋ a nʼa har?»

Isa na ganjey gaaray kʼi kaa aruyaŋ ra

(Marku 5.1–20; Luka 8.26–39)

28 Waatoo kaŋ Isa too haroo boŋ faa ga, Gadara koyraa borey laamaa ra, aru hinka kaŋ ra ganjiyaŋ goo fatta saarawey ra kʼa kubay. Ngi laalayanoo se boro kul si hin ka bisa nda fondaa din. 29 Ngi ne ma kaati ka nee: «Macin kʼir nda ni marga, Irkoy Izʼaroo? Ni nka kaa kʼir zarabi za waatoo mana too?» 30 A gar, ngi se nongu mooro ra, nbirŋa booboyaŋ goo ma kur. 31 Ganjey na Isa suurandi ka nee: «Nda nʼgʼir gaaray, ir sanba nbirŋa boobaa woo ra.» 32 A nee i se: «Wa koy!» I fatta ka koy nbirŋawey ra. Nga ne, nbirŋawey kul hun tondi hondoo jesoo ga beene ka isabangoo gaarandi, i buu haroo ra. 33 Borey kaŋ gʼi kur zuru, de i koy koyraa ra ka alhabaroo kul filla, nda takaa kaŋ borey kaŋ ra ganjey cindi ti a. 34 Koyraa kul ne ka fatta ka Isa kubay. Kaŋ i dii a, i nʼa wiri a ga a ma hun ngi gandaa ra.

9

Isa na bongu noo baani

(Marku 2.1–12; Luka 5.17–26)

1 Isa huru harihii foo ra ka deŋ ka koy nga koyraa* ra. 2 Boroyaŋ ne ka kate a do bongu foo kaŋ ga kani balankar ra. Isa dii ngi naanaa, a nee bongoo se: «Bine tee, ay izoo, ni zunubey yaafandi.» 3 Nga ne, Citaaboo baykaw fooyaŋ nee ngi boŋ se: «Woo mma Irkoy wow.» 4 Isa dii ngi anniyawey, a nee: «Macin se miile futuyaŋ goo war biney ra? 5 Affoo no ma faala, ka nee: ‹Ni zunubey yaafandi› wala ka nee: ‹Tun ka dira›? 6 Sohõ kala war ma bay kaŋ Boro-izʼaroo goo nda hini aduɲɲa ra ka boro zunubey yaafa.» Woo banda ga, a nee bongoo se: «Tun ka ni balankaroo zaa, ma koy ni hugoo do.» 7 A tun ka koy nga hugoo do. 8 Kaŋ alžamaa dii woo, i hunbur, de i ga Irkoy beerandi kaŋ na adamizey noo hinoo woo cine.

Isa ciya Matiyu se a ma hanga nga bande

(Marku 2.13–17; Luka 5.27–32)

9 Kaŋ Isa ga hun no din, a dii boro foo kaŋ maaɲoo ti Matiyu† ga goro alkaasidiikey goydogoo ra. A nee a se: «Hanga agay.» Matiyu tun, a hanga a bande. 10 Waatoo kaŋ Isa koy goro ŋaadogoo ra, Matiyu hugoo ra, nga ne, alkaasidiikaw nda zunubu teekaw booboyaŋ kaa ka goro no din, Isa nda nga taalibey bande. 11 Kaŋ Fariziyeŋey dii woo, i nee nga taalibey se: «Cin se war alfagaa ga ŋaa alkaasidiikey nda zunubu teekey bande?» 12 Isa maa šennoo, a nee: «Manʼti borey kaŋ ga saabu no ma too lotokor ga, wircikoyney no ma too a ga. 13 Wa šennoo koroo hongu kaŋ ga nee: ‹Hinnari no ma kan ya ne, manʼti sargariyaŋ.›‡ Zama ya na kaa ka boro šerrantey cee, zunubantey no ay gʼi cee.»

Ižeena nda itaaga si koy cere bande

(Marku 2.18–22; Luka 5.33–39)

14 Waatoo din ra, Yehiya taalibey man Isa ka nee a se: «Macin se ir nda Fariziyeŋey ga meehaw [cee boobo], amma ni taalibey si meehaw?» 15 Isa nee i se: «Taka foo nda aruhiiji taaga nda nga cerey goo hiijaa hugoo ra, de cerey ga ngi biney kankam? Hanyaŋ ga kaa kaŋ aruhiijoo ga zandi, waatoo din i ga meehaw.

16 Boro kul si šukka dunba taaga ka darbay žeena baka. Nda a teendi mo, šukka kaŋ daŋandi ga ižeenaa dogu, de nga hinoo kottoo ga jaase ijinaa. 17 Alaneb hari moora taaga si huru hunbar žeenayaŋ ra. Nda a teendi mo, hunbarey ga bagu. Alaneb haroo mun, hunbarey mursu. Adiši alaneb hari taaga si huru kala hunbar taagayaŋ ra, nga ra ihinkaa kul ga duu aloomur.»

Boŋkoyni foo ize woyoo nda woyoo kaŋ tuku Isa bankaaraa ga

(Marku 5.21–43; Luka 8.40–56)

18 Isa goo ma šenney wey har borey se kaŋ boŋkoyni foo ne ka kaa ka sujudu jinoo ra ka nee: «Ay ize woyoo faati sohõ da, kaa ka ni kaboo fur a ga, de a ga huna.» 19 Isa tun ka hanga a, nga nda nga taalibey.

20 Woy foo ne kaŋ jiiri woy cindi hinka (12) kuri ga mun a bande, a man Isa nda banda here ka tuku nga bankaaraa miɲoo ga. 21 A nka nee nga boŋ se: «Jalla, nda ya nka tuku hinne nga bankaaraa ga, ay ga hallasi.» 22 Isa bere, a dii woyoo, a nee: «Bine tee, ay izoo, ni naanaa na ni hallasi.» Za alwaatoo din da, woyoo hallasi.

23 Waatoo kaŋ Isa too boŋkoynoo hugoo do, de a dii laatikarkey nda alžamaa kaŋ goo ma ɲiimiɲaama cere ra, 24 a nee: «Wa fatta, zankawoyoo mana buu, a mma jirbi.» I nʼa kašikaši. 25 Waatoo kaŋ i na jamaa fattandi, a huru, a na zankawoyoo dii nda kaboo, de a tun. 26 Šennoo huru gandaa din kul ra.

Isa na danaw hinka moɲey feeri

27 Kaŋ Isa hun no din ka koy, danaw hinka hanga a ka kaati ka nee: «Hinna ir ga, Dawda Haamaa!» 28 Waatoo kaŋ a too hugey, danawey man a. Isa nee i se: «War ga naanay kaŋ ay ga hin ka woo tee?» I nee a se: «Ayyo, ir Koyoo.» 29 Woo banda ga, a tuku moɲey do ka nee: «A ma tee sanda war naanaa.» 30 Ngi moɲey feera. Isa gaabandi i ga kaŋ i ma hawgay boro kul masi bay. 31 Amma za i fatta, i na maaɲoo daŋ gandaa din kul ra.

Isa na benbaw šelaŋandi

(Matiyu 12.22–24; Luka 11.14–15)

32 I nka koy kaŋ, nga ne, i kate Isa do benbaw aru foo kaŋ ra ganji goo. 33 Ganjoo gaarayandi, benbaa šelaŋ. Jamaa boŋhaway, de i nee: «Abada woo cine mana bay ka tee Izirayel ra.» 34 Amma Fariziyeŋey nee: «Ganjey boŋkoynoo nda a ga ganjey gaaray.»

Isa tamalla alžamaa se

35 Isa dira koyrawey nda koyra kanbey kul bande, a ga cawandi margahugey ra, a ga LaamaaAlhabar Boryaa waazu. A ga wirci kul nda dori kul noo baani. 36 Kaŋ a dii alžamaa, a tamalla a se, zama i fara, biney hun sanda feejiyaŋ kaŋ sii nda kurkaw. 37 A nee nga taalibey se: «Hegaa ga beeri, amma goykey si boobo. 38 Adiši wa hegaa Koyoo ŋaaray a ma goykawyaŋ sanba nga hegaa ra.»

10

Isa na diyaw woy cindi hinka (12) suuba

(Marku 3.13–19; Luka 6.12–16)

1 Woo banda ga, Isa na nga taalibi woy cindi hinkaa (12) cee kʼi noo hini i ma ganjey gaaray, i ma wirci dumi kul nda dori dumi kul noo baani. 2 Diyaw woy cindi hinkaa (12) maaɲey ne: ijinaa ti Simoŋ kaŋ se i ga nee Piyer, nda nga armaa Andere, nda Žak Zebede izoo, nda nga armaa Yehiya, 3 nda Filip, nda Bartelemi, nda Toma, nda Matiyu kaŋ ti alkaasidiikaa, Žak kaŋ ti Alfe izʼaroo, nda Tade, 4 nda Simoŋ kaŋ ti Kanani boraa, nda Žudas Iskariyot kaŋ ti boraa kaŋ gʼa nondi.

Isa na nga diyaw woy cindi hinkaa (12) sanba

(Marku 6.7–13; Luka 9.1–6)

5 Wey ti aru woy cindi hinkaa (12) kaŋ Isa nʼi sanba kʼi yaamar ka nee: «War masi koy dumey kaŋ manʼti Alyahuudu fondaa here, war masi huru koyra ra kaŋ ti Samari borey wane, 6 wa koy Izirayel hugoo feeji derantey here. 7 Nda war koy, wa waazu ka nee: ‹Beenaa Laamaa man.› 8 War ma kate wircikoyney se baani, war ma bukawey hunandi, war ma jiraykoyney henanandi, war ma ganjey gaaray. War duu a yaada, war ma noo yaada. 9 War masi wura, wala nzorfu kaaray, wala nooru zaa war gamahawey ra. 10 War masi bolbol, wala darbay hinka, wala taami, wala gobu ceeci diraa se, zama goykaw ga hima nda woo kaŋ a gʼa ŋaa.

11 Koyra wala koyra kanbe kul kaŋ ra war huru, wa alhabar ceeci wala boroyaŋ goo no kaŋ ga hin ka war zumandi. War ma cindi no din hala waati kaŋ war ga koy. 12 Nda war huru hugoo ra, war ma foo ka nee: ‹Alaafiyaa ma kaa war ga!› 13 Nda hugoo borey na war zumandi, yala war alaafiyaa ma kani i ga. Amma nda i mana war zumandi, yala war alaafiyaa ma yee war ga. 14 Waati kaŋ i wanji ka war zumandi, i wanji ka haŋajer war šenney se, wa hun hugoo din ra, wala koyraa din ra, war ma kusaa kokobu kʼa kaa war cewey ga. 15 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se kaŋ kayandoo hane, Sodom nda Gomor gandaa gurzugaa ga kacca nda koyraa din wanoo.»

Gurzugawey kaŋ ga kaa

(Marku 13.9–13; Luka 12.11–12; 21.12–17)

16 «Nga ne, agay, ay ga war sanba sanda feejiyaŋ kaŋ ga koy ganjihanšiyaŋ game. War ma lakkal daŋ sanda gondi, war ma war boŋ yeeti ganda sanda tuuzun. 17 Wa hawgay adamizey ga, i ga war nondi alkaaley se, i ga war barzu ngi margahugey ra. 18 I ga war ka koy gofornerey nda kokoyey jine agay maaganda se, hala a ma tee seedetaray ngi nda dumiyaŋ se. 19 Amma waati kaŋ i na war nondi, war masi alhuzun nda takaa kaŋ nda war ga šelaŋ wala hayaa kaŋ war gʼa har. Hayaa kaŋ war ga hima kʼa har, ga nondi war se waatoo din da, 20 zama manʼti war no ma šelaŋ, war Baabaa Irkoy Hundoo no ma šelaŋ war ra.

21 Arma ga nga armaa noo i mʼa wii, baaba ga nga izoo noo i mʼa wii. Zankey ga ture ngi baabey ga kʼi noo i ma wiiyandi. 22 Borey kul ga konna war ay maaɲoo maaganda se, amma boro kaŋ gaabandi hala benantaa ga, a ga hallasi.

23 Waati kaŋ i na war gurzugay koyra foo ra, wa zuru ka koy affoo ra. Zama cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war si Izirayel koyrawey kul dira ka ben Boro-izʼaroo mana kaa.

24 Taalibi si bisa nga alfagaa, tam si bisa nga koyoo. 25 A wasa taalibi se a ma tee sanda nga alfagaa, tam ma tee sanda nga koyoo. Nda i nee hugoo koyoo se Belzebil*, hugoo borey i gʼi noo maa kaŋ jaase woo.»

May no boro ga hima ka hunbur a?

(Luka 12.2–7)

26 «War masi hunbur ey, zama haya tugante sii no kaŋ si kaa ka bangay, sirri sii no kaŋ si kaa ka bayrandi. 27 Woo kaŋ ay gʼa har war se kubaa ra, wʼa har gaayoo ra. Woo kaŋ war haŋaa maarʼa, wʼa fee soorawey boŋ. 28 War masi hunbur borey kaŋ ga boro kunturoo wii, amma i si hin ka hundi wii. Amma wa hunbur boraa kaŋ ga hin ka hundi nda kunturu kul halaci žahannam.

29 Takirya hinka si neerandi kala tamma foo wala? Woo kul, ba affoo si kaŋ ganda nda manʼti Irkoy ibaayoo no. 30 Koyne mo ba war boŋ hinbirey, i kul kabandi. 31 Adiši war masi hunbur, takirya boobo cere ra, war bisa ey.»

Ka yadda wala ka wanji Isa ga

(Luka 12.8–9)

32 «Woo se boro kul kaŋ nee nga goo ay mayraa ra adamizey jine, agay mo ga nee ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra jine kaŋ boraa din goo ay mayraa ra. 33 Amma, boro kaŋ nʼay yankar adamizey jine, agay mo gʼa yankar ay Baabaa Irkoy do kaŋ goo beenaa ra.»

Borey ga dunbu Isa maaganda se

(Luka 12.51–53; 14.26–27)

34 «War masi hongu kaŋ alaafiyaa no ay kate aduɲɲa ra, manʼti alaafiyaa no ay kate a, takuba no ay kate a. 35 Zama ya nka kaa ka aru nda baaboo fay, ka ize woy nda ɲaŋoo fay, ka izʼaru wande nda nga nzura woyoo fay. 36 De mo adamize hugoo borey no ma tee nga iberey.

37 Boro kaŋ baa nga baabaa wala nga ɲaa ka bisa agay si hima nda agay. Boro kaŋ baa nga izʼaroo wala nga ize woyoo ka bisa agay si hima nda agay. 38 Boro kaŋ mana nga kanjandibundoo zaa† ka hanga ay bande si hima nda agay. 39 Boro kaŋ ga baa nga ma duu nga hundoo gʼa mursu, boro kaŋ ga nga hundoo mursandi ay maaganda se ga duu a.»

Sufuray šennoo

(Marku 9.41)

40 «Boro kaŋ yadda ka war dii, agay ga a yadda. Boro kaŋ yadda ay ga, boraa kaŋ nʼay sanba ga a yadda. 41 Boro kaŋ yadda ka annabi dii nga annabitaraa dogoo ra, ga duu annabi sufuray. Boro kaŋ yadda ka boro šerrante dii nga šerretaraa dogoo ra, ga duu boro šerrante sufuray. 42 Boro kul kaŋ na boro kaccey wey affoo haŋandi hari yaynaa poti foo haya kaŋ se ay taalibi no, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nga sufuraa si dere.»

11

Yehiya kaŋ ti batizekaa dontokey

(Luka 7.18–35)

1 Waatoo kaŋ Isa na nga yaamarey noo nga taalibi woy cindi hinkaa (12) se ka ben, a hun no din ka koy cawandi, ka waazu gandaa koyrawey ra.

2 Yehiya goo kasaa ra kaŋ a maa Almasihu teegoyey. A na nga taalibey sanba, 3 i ma nee a se: «Ni ti boraa kaŋ ga hima ka kaa wala manʼti ni no, ir ma boro tana batu?» 4 Isa nʼi zaabi ka nee: «Wa koy hayey filla Yehiya se kaŋ war maarʼey war dii ey kaŋ ti: 5 danawey dii, bongey dira, jiraykoyney duu baani, lutey maa, bukawey tun, misikiiney maa Alhabar Boryaa. 6 Boraa ga duu gomni kaŋ si naanay naŋ ay sabbu se.»

Isa šelaŋ Yehiya kaŋ ti batizekaa ga

(Luka 7.24–35; 16.16)

7 Kaŋ dontokey koy, Isa šelaŋ jamaa se Yehiya ga ka nee: «Macin no war koy a guna saajoo ra? Kakaaru kaŋ hewoo gʼa zinji-zinji wala? 8 Adiši macin no war koy a guna? Boro kaŋ ga bankaaray hennayaŋ goo wala? Nga ne, borey kaŋ ga bankaaray hennayaŋ goo sii kala kokoyey hugey ra. 9 Adiši macin no war koy a guna? Annabi wala? Ay ga war bayrandi kaŋ a bisa annabi. 10 Nga ga a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Nga ne, agay, ay gʼay dontokaa sanba ni jine

hala a ma ni fondaa hanse kaŋ goo ni jine.›*

11 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, woyhay-ize mana tee kaŋ ga bisa Yehiya kaŋ ti batizekaa. Amma beenaa Laamaa borey kul ikaccaa ga bisa a. 12 Mʼa dii Yehiya kaŋ ti batizekaa waatoo ga hala hõ beenaa Laamaa goo gaabi cire, gaabikoyney no mʼa kom. 13 Zama annabey kul nda ašariyaa šelaŋ a ga ka koy hala Yehiya waatoo ga. 14 Nda war ga baa war ma yadda, nga ti Ilyasu kaŋ ga hima ka kaa. 15 Boro kaŋ goo nda haŋa ma haŋajer!

16 May nda ay ga zamanoo woo borey sawandi? I si hima nda kala zankayaŋ kaŋ ga goro farrey ra, i ga kaati cere ga 17 ka nee: ‹Ir na laati kar war se, war mana gan, ir na binehẽeni dooniyaŋ tee, war mana yooyo.› 18 Yehiya kaa, a si ŋaa a si haŋ, i nee: ‹Ganji bara a ra.› 19 Boro-izʼaroo kaa, a ga ŋaa a ga haŋ, i nee: ‹Ŋaabagante nda harifutu haŋkaw no, alkaasidiikey nda zunubu teekey ceroo no.› Amma Irkoy teegoyey no ma cebe kaŋ nga lakkaloo ga šerre.»

Koyrayaŋ kaŋ wanji ka tuubi

(Luka 10.13–15)

20 Woo banda ga, Isa šintin ka citi koyrawey ga kaŋ ra nga kayfey jere beeroo teendi, zama i mana tuubi. 21 A nee: «Ni bone, Korazin! Ni bone, Betsayda! Zama nda a gar kayfey kaŋ teendi war game nka teendi Tir nda Sidoŋ ra, i gay i na saaku kasa daŋ ngi ga ka boosu gum ngi ga, ka cebe kaŋ ngi tuubi. 22 Woo se ay ga war bayrandi kaŋ kayandoo hane, Tir nda Sidoŋ gurzugaa ga kacca nda war wanoo. 23 Ni Kaparnahum, nʼga hongu kaŋ nʼga jerandi hala ma too beenaa? Žahannam no i ga ni zumandi, zama nda a gar kayfey kaŋ teendi ni do nka teendi Sodom ra, a ga cindi hala hõ. 24 Amma ay ga war bayrandi kaŋ kayandoo hane Sodom gandaa gurzugaa ga kacca nda ni wanoo.»

Isa na nga Baabaa Irkoy bangandi boro kaccey se

(Luka 10.21–22)

25 Alwaatoo din ra, Isa na šennoo zaa ka nee: «Ay ga albarka daŋ ma ne, Baaba, beenaa nda laboo Koyoo, zama nʼna hayey wey tugu lakkalkoyney nda borey kaŋ ga faham se, amma nʼnʼi bangandi zanka kaccey se. 26 Cimi, ya Baaba, zama takaa woo no ni baa mʼa tee.»

27 «Ay Baabaa Irkoy na hayey kul daŋ ay kaboo ra. Boro kul si Izʼaroo bay nda manʼti Baabaa Irkoy. Boro kul si Baabaa Irkoy mo bay nda manʼti Izʼaroo, nda boro kaŋ se Izʼaroo baa nga mʼa bangandi.

28 Wa kaa ay do, war kul kaŋ goo ma fara, de jeeje goo war ga, agay, ay ga war noo hunanzamay. 29 Wʼay tiŋay-zaa-bundoo† daŋ war ga, war ma tee ay taalibey, zama ay binoo ga yay, ay binoo ga nga boŋ yeeti ganda, war hundey ga duu hunanzamay. 30 Zama ay tiŋay-zaa-bundoo ga ban, jeejaa kaŋ ay gʼa daŋ war ga, ga don.»

12

Hayaa kaŋ Isa nʼa har hunanzamzaaroo ga

(Marku 2.23–28; Luka 6.1–5)

1 Alwaatoo din hunanzamzaari foo hane, Isa bisa taasu faarey game. Nga taalibey heray, de i šintin ka jeeniyaŋ kaa kʼi ŋaa. 2 Kaŋ Fariziyeŋey dii woo, i nee a se: «Ni taalibey ne ma haya tee kaŋ si teendi hunanzamzaari hane.» 3 A nee i se: «War mana bay ka hayaa caw kaŋ Dawda nda nga hangasiney nʼa tee han foo kaŋ i heray? 4 Takaa kaŋ nda a huru Irkoy hugoo ra ka takulawey ŋaa kaŋ jisandi Irkoy jine, haya kaŋ si bisa nga nda nga hangasiney se i mʼi ŋaa. Sargari juwalkey hinne no ma hima kʼi ŋaa.

5 Wala mo, war mana bay kʼa caw ašariyaa ra kaŋ hunanzamzaarey hane, sargari juwalkey ga hunanzamzaaroo kaynandi Irkoy hugu beeroo ra, bila a ma kabandi i se sanda laybu? 6 Ay ga war bayrandi kaŋ boro ne kaŋ bisa Irkoy hugu beeroo. 7 Nda a gar war mma šennoo maanaa bay kaŋ ti: ‹Hinnari no ma kan ya ne, manʼti sargariyaŋ›*, war si boroyaŋ kaŋ mana haya kul tee zukandi. 8 Zama Boro-izʼaroo no ma hayaa har kaŋ ga hima ka teendi hunanzamzaari hane.»

Isa na aru kaŋ kaboo buu noo baani

(Marku 3.1–6; Luka 6.6–11)

9 Isa hun no din ka koy Fariziyeŋeymargahugoo ra. 10 Aru foo ne kaŋ kaboo buu. I na Isa hãa ka nee: «A ga bisa boro ma boro noo baani hunanzamzaari ra?» I mma baa ngi mʼa wurru. 11 Isa nee i se: «May ti boraa war ra kaŋ goo nda feeji folloku kaŋ, nda a kaŋ guusu ra hunanzamzaari hane, a sʼa cendi kʼa kaa? 12 Nga binde, adamize bisa feeji! Adiši a ga bisa boro ma ihenna tee hunanzamzaari hane.» 13 Woo banda ga, a nee aroo se: «Ni kaboo šerre.» A nʼa šerre, de a duu baani, a boori sanda kabe faa. 14 Fariziyeŋey fatta ka koy cere marga hala ngi ma taka guna kaŋ nda ngi ga Isa halaci.

Tamoo kaŋ Irkoy nʼa suuba

15 Isa bay hayaa kaŋ i ga baa ngi mʼa tee nga se, a mooru no din. Alžama beeri hanga a. A na wircikoyney kul noo baani. 16 A zahã i ga kaŋ i masi nga bayrandi borey se, 17 hala šennoo kaŋ annabi Ezayi dontandi a mʼa har ma tabati, a nee:

18 «Ay tamoo ne kaŋ ay nʼa suuba,

ay baakaa kaŋ ay binoo ga hanse ka bagʼa.

Ay gʼay Hundoo daŋ a ga, de a ga Irkoy šerretaraa har gandawey se.

19 A si yenje, a si kaati,

boro si maa jindoo farrey ra.

20 A si kakaaroo kaŋ golbi kayri.

A si fitilla zaaraa kaŋ ga dullu wii,

hala a ma tee taka kaŋ ra šerretaraa ma hin.

21 Nga maaɲoo ga gandawey ga naata.»†

I na Isa hinoo himandi nda Ibilisi

(Matiyu 9.32–34; Marku 3.22–27; Luka 11.14–23; 12.10)

22 Woo banda ga, i kate Isa do boro kaŋ ganji bara a ra, danaw no kaŋ ga benbaw. A nʼa noo baani taka kaŋ ra benbaa ga šelaŋ, a ga dii. 23 Jamaa kul boŋhaway, de i nee: «Manʼti Dawda Haamaa ti woo?» 24 Fariziyeŋey maa woo, i nee: «Aroo woo si ganjey gaaray nda kala Belzebil‡ kaŋ ti ganjey boŋkoynoo.» 25 Isa ga ngi anniyawey bay, a nee i se: «Laama kul kaŋ izey dunbu, laamaa din ga halaci. Koyra wala hugu kul kaŋ izey dunbu si kay. 26 Nda Ibilisi na Ibilisi gaaray, a na nga boŋ zamna. Adiši taka foo nda nga laamaa ga kay? 27 Nda agay, Belzebil nda ay ga ganjey gaaray, de may nda war borey gʼi gaaray? Woo se ngi no ma tee war ciitikey. 28 Amma nda Irkoy Hundoo nda ay ga ganjey gaaray, adiši Irkoy Laamaa kaa war ga. 29 Wala mo, taka foo nda boro ga hin ka huru gaabikoyni hugoo ra ka nga jinawey kom, nda manʼti a nkʼa haw? Waatoo din ra, a ga nga hugoo jinawey kom. 30 Boro kaŋ sii ay bande, mma konna agay. Boro kaŋ si borey marga ay bande, mmʼi say-say.

31 Woo se ay ga nee war se kaŋ adamize zunubey kul nda wowey ga yaafandi. Amma Hundi Henanantaa wowyanoo si yaafandi. 32 Boro kaŋ na ifutu har Boro-izʼaroo ga, ga yaafandi. Amma boro kaŋ na ifutu har Hundi Henanantaa ga, si yaafandi zamanoo woo nda woo kaŋ goo kaa ra.»

Tuuri, izoo nda a ga bayrandi

(Matiyu 7.16–20; Luka 6.43–45)

33 «Nda tuuri ga boori, izoo ga boori. Nda tuuri ga futu, izoo ga futu. Zama tuuri, izoo nda a ga bayrandi. 34 Gondi izey, taka foo nda war ga haya henna har, war kaŋ ga laala? Zama haya kaŋ na bine too, nga no mee gʼa filla. 35 Boro boryoo, nga bine boryaa ra a ga haya henna kaa. Boro futu, nga bine futaa ra a ga haya futu kaa. 36 Ay ga war bayrandi kaŋ kayandoo hane adamizey ga tuuru šenni yaada kul kaŋ i nʼa har se. 37 Zama ni meešennoo no ma ni kaa, ni meešennoo no ma ni zukandi.»

Yunusa tee tammaasa

(Marku 8.11–12; Luka 11.29–32)

38 Woo banda ga, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋ fooyaŋ na šennoo zaa ka nee: «Alfagaa, ir ga baa ma tammaasa kayfante tee ir ma dii.» 39 Isa nʼi zaabi ka nee: «Zamanoo woo borey manʼti kala boro laalayaŋ, zinateeri§, i ga tammaasa kayfante ceeci, amma i sʼi noo tammaasa kaŋ manʼti woo kaŋ annabi Yunusa nʼa tee. 40 Zama takaa kaŋ nda ‹Yunusa na zaari hinza nda cijin hinza tee hamiisa beeroo gundoo ra›*, takaa din da Boro-izʼaroo ga zaari hinza nda cijin hinza tee laboo cire. 41 Niniwe borey ga tun kayandoo hane ka alhukum zurandi zamanoo woo izey ga, zama Niniwe borey nka tuubi kaŋ i maa Yunusa waazoo. Sohõ boro ne kaŋ bisa Yunusa. 42 Gurma here kokoy woyoo ga tun kayandoo hane, nga nda zamanoo woo izey, a ga alhukum zurandi i ga, zama a nka hun aduɲɲa kanjoo ga ka kaa ka haŋajer Sulaymaana lakkaloo se. Sohõ boro ne kaŋ bisa Sulaymaana.»

Ganjoo yee kateyanoo

(Luka 11.24–26)

43 «Waati kaŋ ganji hun boro ra, a mma koy nongey kaŋ goo saajoo ra ka hunanzamay wiri, amma a si duu a. 44 Waatoo din a ga nee: ‹Ay ga yee ay hugoo kaŋ ra ay hun ra.› Nda a yee kate, a gʼa gar nga koonoo no, a haaba, a taalam. 45 Woo banda ga, a ga yee ka koy ka ganji iyye zaa kaŋ laala nda a. I ga huru hugoo ra ka goro. Boraa din cee koraa ga jaase ijinaa. Woo no ma tee zamanoo woo boro laaley ga.»

Isa armey nda nga ɲaa

(Marku 3.31–35; Luka 8.19–21)

46 Isa goo ma šelaŋ jamaa se kaŋ nga armey nda nga ɲaa ne, i goo ma kay taray, i ga baa ngi ma šelaŋ a se. 47 [Boro foo nee a se: «Guna, ni ɲaa nda ni armey goo ma kay taray, i ga baa ngi ma šelaŋ ma ne.»] 48 Isa na boraa kaŋ šelaŋ zaabi ka nee: «May ti ay ɲaa, may ti ay armey?» 49 Woo banda ga, a na nga kaboo šerre nga taalibey ga ka nee: «Ay ɲaa nda ay armey ne. 50 Zama boro kul kaŋ gʼay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ibaayoo tee, boraa din ti agʼarmaa, nga ti ay woymaa, nga ti ay ɲaa.»

13

Sayakaa filla yaasayantaa

(Marku 4.1–9; Luka 8.4–8)

1 Zaari follokaa din ra, Isa fatta hugoo ra ka koy goro isabangoo miɲoo ga. 2 Alžama beeri marga a boŋ hala nongu kaŋ ra a nka koy huru harihii ra ka goro. Jamaa kul goo ma kay guraa ga. 3 A na filla yaasayante boobo deede i se ka nee: «Sayakaw foo ne ka fatta ka koy saya. 4 Kaŋ a goo ma saya, dumi fooyaŋ kaŋ fondaa bande. Cirawey kaa, de i nʼi gon. 5 Affooyaŋ kaŋ tondidoo ra kaŋ ra labu boobo sii. Dogoo din da i zay, zama labu boobo sii i boŋ. 6 Amma kaŋ waynaa fatta, i ton. I kogu, zama i sii nda linji gaabante. 7 Affooyaŋ kaŋ dumari karjikoyniyaŋ ra, karjey beeri, i nʼi hewguba. 8 Affooyaŋ kaŋ labu henna ra. I na ize tee. Affoo na ize zangu (100) hay, affoo woydu (60), affoo waranza (30). 9 Boro kaŋ goo nda haŋa ma haŋajer!»

Addaliloo kaŋ se Isa ga filla yaasayantey daŋ nga šenney ra

(Marku 4.10–12; Luka 8.9–10)

10 Taalibey man Isa ka nee a se: «Macin se nʼga šelaŋ i se nda filla yaasayanteyaŋ?» 11 A nʼi zaabi ka nee: «Hayaa kaŋ se, war, war duu beenaa Laamaa haya tugantey, ngi binde mana duu ey. 12 Boro kaŋ goo nda a, i gʼa noo koyne, a ga feeri. Amma boro kaŋ sii nda a, ba woo kaŋ a goo nda a, ga taandi. 13 Woo se ay ga filla yaasayanteyaŋ ka šelaŋ i se, zama i ga guna i si dii, i ga maa i si faham. 14 Ngi se annabi Ezayi šennoo ga tabati kaŋ šelaŋ ka nee:

‹“War ga haŋajer ka maa, amma war si kaa ka faham baffoo se,

war ga moo feeri ka guna, amma war si kaa ka dii baffoo.”

15 Zama jamaa woo binoo šendi, i na ngi haŋawey tiŋandi,

i na ngi moɲey daabu, hala moɲey masi duu ka dii,

haŋawey masi duu ka maa, biney masi faham, i masi tuubi

yʼi noo baani.›*

16 War, war moɲey duu gomni, zama i ga dii, war haŋawey mo, zama i ga maa. 17 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se kaŋ annabi nda boro šerrante boobo boonay ngi ma dii woo kaŋ war goo ma dii a, amma i mana dii a, ngi ma maa woo kaŋ war goo ma maarʼa, amma i mana maarʼa.»

Sayakaa filla yaasayantaa maanaa

(Marku 4.13–20; Luka 8.11–15)

18 «Adiši war, wa faham sayakaa filla yaasayantaa se. 19 Boro kul kaŋ ga haŋajer Laamaa šennoo se, amma a si faham, boro laalaa kaŋ ti Ibilisi ga kaa ka woo kaŋ sayandi binoo ra dogu, woo ti fondaa kaŋ bande a saya. 20 Tondidogoo kaŋ ra a saya manʼti kala boraa kaŋ maa Šennoo, dogoo din da a gʼa dii nda ɲaali, 21 amma a mana linji tee a ra, a si gay a ra. Nda zarabiyan wala gurzugayyan kaa a ga Šennoo maaganda se, dogoo din da a ga murti. 22 Dumari karjikoyney kaŋ ra a saya manʼti kala boraa kaŋ maa Šennoo, amma zamanoo alhuzunoo, nda almanoo kaŋ ga zanba ga Šennoo hewguba, a masi ize tee. 23 Labu hennaa kaŋ ra a say manʼti kala boraa kaŋ maa Šennoo, a faham. Šikka sii, a ga ize tee, affoo ize zangu (100), affoo ize woydu (60), affoo ize waranza (30).»

Subu laalaa filla yaasayantaa

24 Isa yee ka filla yaasayante daŋ i jine ka nee: «Beenaa Laamaa ga hima nda boro kaŋ na dumi henna say nga faaroo ra. 25 Waatoo kaŋ borey ga jirbi, nga iberi foo kaa ka dumaray-ize laalayaŋ say nga alkamaa ra jina, a koy. 26 Waatoo kaŋ taasoo zay ka ize tee, subu laalaa mo fatta. 27 Faaroo koyoo tamey nee a se: ‹Ir koyoo, manʼti dumi henna no nʼnʼa duma ni faaroo ra? Adiši man ra subu laaley hun?› 28 A nee i se: ‹Iberi ka woo tee.› Tamey nee a se: ‹Nʼga baa ir ma koy i dunbu?› 29 A nee i se: ‹Kalaa, ay ga hunbur subu laalaa kaayanoo ra war ma alkamaa dunbu a bande. 30 Wa naŋ ihinkaa kul ma zay cere bande hala hegaa ga. Hegaa waatoo ga, ay ga nee hegaykey se i ma subu laalaa kaa jina kʼa haw taranji taranji kʼa ton. Amma alkamaa, i mʼa fanji ay mangasaa ra.›»

Dumi gurunbu-ize kaccaa filla yaasayantaa

(Marku 4.30–32; Luka 13.18–19)

31 Isa yee ka filla yaasayante daŋ i jine ka nee: «Beenaa Laamaa ga hima nda dumi gurunbu-ize kaccu foo kaŋ se i ga nee mutardi kaŋ boro nʼa zaa kʼa say nga faaroo ra. 32 A kacca nda dumiyey kul, amma nda a zay, a ga bisa dumarey, a ga tee tuuriɲaa hala nongu kaŋ ra beenaa cirawey mma kaa ka teji tee kabey ra.»

Dolobiroo filla yaasayantaa

(Luka 13.20–21)

33 Isa na filla yaasayante har i se koyne ka nee: «Beenaa Laamaa ga hima nda dolobiri kaŋ woy nʼa zaa kʼa daŋ dika hinza cine farin ra hala a kul ma tun.»

Isa ga cawandi nda filla yaasayanteyaŋ

(Marku 4.33–34)

34 Šenney wey kul filla yaasayanteyaŋ nda Isa gʼi har jamaa se. A si haya kul har i se nda kala filla yaasayanteyaŋ hinne, 35 hala šennoo kaŋ annaboo dontandi a mʼa har ma tabati, a nee:

«Ay gʼa miɲoo feeri ka šelaŋ i se filla yaasayanteyaŋ ra,

ay ga hayey har i se kaŋ za [aduɲɲa] daaruroo ga i goo tuguyan ra.»†

Subu laalaa filla yaasayantaa maanaa

36 Woo banda ga, Isa na jamaa naŋ, a huru hugoo ra. Nga taalibey man a ka nee a se: «Faaroo subu laalaa filla yaasayantaa maanaa har ir se.» 37 Isa zaabi ka nee: «Boraa kaŋ ga dumi hennaa say manʼti kala Boro-izʼaroo. 38 Faaroo ti aduɲɲa. Dumi hennaa manʼti kala Laamaa izey. Subu laaley manʼti kala boro laalaa kaŋ ti Ibilisi, izey, 39 iberoo kaŋ nʼa say ti Ibilisi. Hegaa ti zamanoo benantaa. Hegaykey ti almalaykey. 40 Sanda takaa kaŋ nda subu laalaa ga dunbandi ka tonandi nuune ra ka tee boosu, takaa din da no ma tee zamanoo benantaa ra. 41 Boro-izʼaroo ga nga almalaykey sanba i ma hayey kaŋ ga borey kaŋandi zunubu ra nda borey kaŋ ga ifutu tee kaa nga Laamaa ra, 42 kʼi warra alforonoo nuunaa ra. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee. 43 Waatoo din boro šerrantey ga nere ngi Baabaa Irkoy Laamaa ra sanda waynaa. Boro kaŋ goo nda haŋa ma haŋajer!»

Alman tugantaa filla yaasayantaa

44 «Beenaa Laamaa ga hima nda alman kaŋ tugandi faari ra. Boro foo kaŋ a ga, a nʼa tugu, nga ɲaaliyanoo ra, a koy haya kul kaŋ goo maaɲoo ga neere ka faaroo din day.»

Alyakuutoo filla yaasayantaa

45 «Beenaa Laamaa ga hima koyne nda maamalakaw kaŋ ga alyakuutu hennayaŋ‡ ceeci. 46 A duu alyakuutu henna folloku hay šenda, a koy haya kul kaŋ goo maaɲoo ga neere kʼa day.»

Filijoo filla yaasayantaa

47 «Beenaa Laamaa ga hima koyne nda filiji kaŋ i nʼa warra teekoo ra, a na hamiisa dumi kul dii. 48 Kaŋ a too, i nʼa cendi kʼa ka kaa guraa ga. I goro ka hamiisa henney marga sejiyaŋ ra, amma ilaaley, i nʼi warra. 49 Takaa woo da no ma tee zamanoo benantaa ra, almalaykey ga koy boro laaley kaa išerrantey ra, 50 kʼi warra alforonoo nuunaa ra. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee.»

Alman taagaa nda ižeenaa šennoo

51 Isa nee nga taalibey se: «War faham hayey wey kul se wala?» I nee a se: «Ayyo.» 52 A nee i se: «Woo se Citaaboo baykaw kul kaŋ tee beenaa Laamaa se taalibi ga hima nda hugukoy kaŋ ga haya taagayaŋ nda ižeenayaŋ fattandi nga alman tugudogoo ra.»

Nazaret borey wanji Isa ga

(Marku 6.1–6; Luka 4.16–30)

53 Waatoo kaŋ Isa na filla yaasayantey wey benandi, a hun no din. 54 A kaa nga koyraa§ ra. A ga borey cawandi ngi margahugoo ra. Haŋajerkey boŋey hanse ka haw, de i nee: «Man ra a duu lakkaloo woo nda kayfey wey? 55 Manʼti bundu goykaa izoo no wala? Manʼti Maryama ti ɲaŋoo, manʼti nga armey ti Žak, nda Isufi, nda Simoŋ, nda Žud? 56 Koyne mo nga woymey kul sii ir do wala? Adiši man ra a duu hayey wey kul?» 57 Woo se i wanji a ga. Amma Isa nee i se: «Nongu sii no kaŋ ra annabi si beerandi nda manʼti nga koyraa ra nda nga hugey borey do.» 58 A mana kayfi boobo tee no din, ngi naanay jaŋaa maaganda se.

14

Yehiya kaŋ ti batizekaa buuyanoo

(Marku 6.14–29; Luka 9.7–9)

1 Alwaatoo woo, kokoy kaccaa kaŋ se i ga nee Herod ga maa kaŋ Isa maaɲoo ga harandi nongoo kul ra. 2 A nee nga tamey se: «Yehiya kaŋ ti batizekaa ti woo. A nka tun bukawey ra, woo se a ga kayfiyaŋ tee.» 3 Herod nka Yehiya haw kʼa daŋ kasaa ra, zama Herod nka hiija nga boŋ armaa gundoo, Filip wandoo kaŋ ti Herodiyad. 4 Zama Yehiya nka nee Herod se: «A si bisa ma ne woyoo woo ma bara ni kone.» 5 A baa nga mʼa wii, amma a ga hunbur jamaa, zama i mma Yehiya dii annabi.

6 Hanoo kaŋ ra Herod hayyanoo jiiri bereyanoo too, Herodiyad ize woyoo gan hoyandikey game, a kan Herod se, 7 hala nongu kaŋ ra a žee ka meefur kaŋ nga gʼa noo haya kul kaŋ a nʼa wiri. 8 Ɲaŋoo šennoo ga, a nee: «Ay noo ne ra Yehiya kaŋ ti batizekaa boŋoo fendu boŋ.» 9 Kokoyoo binoo maray, amma nga žeeyaney nda hoyandikey maaganda se, a yaamar kaŋ i mʼa noo a se. 10 A sanba i ma koy Yehiya boŋoo dunbu kasaa ra. 11 I kate boŋoo fendu boŋ, i nʼa noo woy soogaa se. A koy nda a nga ɲaa se. 12 Yehiya taalibey kaa ka kunturoo zaa ka koy a sutura, woo banda ga, i koy alhabar daŋ Isa ra.

Isa na boro zenber guu (5.000) ŋandi

(Marku 6.30–44; Luka 9.10–17; Yehiya 6.1–14)

13 Waatoo kaŋ Isa maa alhabaroo, a huru harihii ra ka mooru no din ka koy nongu soyante ra nga hinne. Amma kaŋ alžamaa maarʼa, i hun koyra kanbey ra ka hanga a nda cee.

14 Kaŋ a zunbu harihiyoo ra, a dii alžamaa beeri, a tamalla i se, de a na wircikoyney noo baani. 15 Waatoo kaŋ cijinoo too, taalibey man a ka nee: «Nongoo, haya kul sii a ra, zaaroo koy ka ben. Alžamaa naŋ i ma koy koyra kanbey ra ka ŋaayan day ngi boŋ se.» 16 Amma [Isa] nee i se: «A si too i ma koy. War hunday mʼi noo ŋaayan!» 17 I nee a se: «Haya kul sii ir kone ne ra nda manʼti takula guu nda hamiisa hinka.» 18 A nee i se: «Wa kate ey.» 19 A na alžamaa yaamar i ma goro suboo boŋ. A na takula guwaa nda hamiisa hinkaa zaa, a na nga boŋoo jer ka beenaa guna, a na albarka tee Irkoy se. A na takulawey dunbu kʼi noo taalibey se i mʼi noo alžamaa se. 20 Borey kul ŋaa hala i kungu. I koy nda kokondo woy cindi hinka (12) kaŋ ga too nda wey kaŋ cindi. 21 Borey kaŋ nʼi ŋaa manʼti kala boro zenber guu (5.000) cine kaŋ ra woyey nda zankey mana kabandi.

Isa dira nda nga cewey hari boŋ

(Marku 6.45–52; Yehiya 6.15–21)

22 Woo banda ga, dogoo din da Isa na nga taalibey gaabi i ma huru harihiyoo ra ka koy nga jine haroo boŋ faa ga. Nga hunday cindi hala nga ma alžamaa naŋ i ma koy. 23 Waatoo kaŋ a na alžamaa naŋ i ma koy, a žigi tondi hondu foo boŋ ka Irkoy ŋaaray jere ga. Kaŋ cijinoo too, a cindi no din nga hinne. 24 Kilomeetar boobo goo hiyoo nda guraa game, bondawey gʼa bere-bere, zama hewoo mmʼa gande. 25 Kaŋ moo ga baa ka boo, Isa dira nda nga cewey isabangoo boŋ ka koy nga taalibey do. 26 Waatoo kaŋ taalibey ga dii a goo ma dira isabangoo boŋ, i hanse ka hunbur, de i nee kaŋ boro kaŋ buu biyoo no, i hunbur, i kaati. 27 Dogoo din da Isa šelaŋ i se ka nee: «Wa bine tee, agay no, war masi hunbur.»

28 Piyer nʼa zaabi ka nee: «Ay Koyoo, nda ni no, yaamar noo ya too kate ni do haroo boŋ.» 29 A nee a se: «Kaa.» Piyer zunbu hiyoo ra, a dira haroo boŋ ka koy Isa do. 30 Amma kaŋ Piyer ga dii hewoo [beeri], a hunbur, de a šintin ka sundu. A kaati ka nee: «Ay Koyoo, ay hallasi!» 31 Dogoo din da Isa na nga kaboo šerre kʼa dii, de a nee a se: «Naanaykaccukoynoo, macin se nʼga šikka?» 32 Woo banda ga, i huru harihiyoo ra, hewoo kay. 33 Borey kaŋ goo hiyoo ra sujudu Isa jine ka nee: «Nda cimi, Irkoy Izʼaroo ti ni.»

Isa na wircikoyney noo baani Genezaret laamaa ra

(Marku 6.53–56)

34 Waatoo kaŋ i deŋ ka ben, i too Genezaret laboo ra. 35 Kaŋ nongoo din borey na Isa bay, i donto ka alhabar daŋ gandaa kul ra. I kate a do ngi wircikoyney kul. 36 I gʼa suurandi a ma naŋ ngi ma tuku hinne nga darbaa miɲoo ga. Borey kul kaŋ tuku a ga hallasi.

15

Irkoy yaamaroo bisa adamizey alaadaa

(Marku 7.1–13)

1 Alwaatoo woo, Fariziyeŋyaŋ nda Citaaboo baykawyaŋ hun Žerizalem ka kaa Isa do ka nee: 2 «Macin se ni taalibey ga alaadaa hoo kaŋ ir nʼa gar ir kaagey ga? Zama i si ngi kabey ɲumay nda i ga ŋaa.» 3 A nʼi zaabi ka nee: «Macin se war hunday ga Irkoy yaamaroo hoo war alaadaa se? 4 Zama Irkoy nka nee: ‹Ma ni ɲaa nda ni baabaa beerandi.›* De mo: ‹Boro kaŋ na nga ɲaa wala nga baabaa kaynandi, a waazibi boraa ma wiiyandi.›† 5 Amma war, war ga nee: ‹Boro kaŋ nee nga ɲaa wala nga baabaa se: “Hayaa kaŋ ay ga hima kʼa noo ma ne, nga ti sargaroo kaŋ ga hima ka nondi Irkoy maaɲoo ga, 6 boro kaŋ na woo tee, a si too a ma nga baabaa gaa.”› Takaa woo nda war ga Irkoy meešennoo derandi war alaadaa se. 7 Almunafikey, Ezayi ga cum kaŋ na annabitaray tee war ga ka nee:

8 ‹Alžamaa woo, miɲey de nda i gʼay beerandi,

amma biney ga hanse ka mooru agay.

9 Sujudu kaŋ i nʼa tee ya ne manʼti kala yaada,

zama hayey kaŋ i gʼi cawandi manʼti kala borey yaamarey.›‡»

Hayey kaŋ ga boro žiibandi

(Marku 7.14–23)

10 Isa ciya alžamaa se ka nee: «Wa haŋajer ka faham. 11 Manʼti haya kaŋ ga huru mee ra no ma boro žiibandi, amma haya kaŋ ga hun mee ra, woo din no mʼa žiibandi.» 12 Waatoo woo, taalibey man a ka nee a se: «Nʼga bay kaŋ šennoo kaŋ Fariziyeŋey maarʼa nʼi maray?» 13 A zaabi ka nee: «Dumari kul kaŋ ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra manʼa duma ga dogandi. 14 Wʼi naŋ. Danawyaŋ no kaŋ ga danawyaŋ gongu. Nda danaw na danaw gongu, ngi boro hinkaa kul ga kaŋ guusu ra.» 15 Piyer nʼa zaabi ka nee: «Filla yaasayantaa woo fahamandi ir se.» 16 A nee: «Hala sohõ war mo si faham? 17 War si faham kaŋ haya kul kaŋ ga huru mee ra si koy kala gunde ra jina a ma warrandi salangaa ra?

18 Amma hayey kaŋ ga fatta mee ra si hun kala bine ra, wey ti hayey kaŋ ga boro žiibandi. 19 Zama bine ra hongu futawey, nda borowiiyaney, nda zinayaney, nda woy nda aru izefututarawey, nda zaytarawey, nda taari seedetarawey, nda wowyaney ga hun. 20 Wey ti hayey kaŋ ga boro žiibandi. Amma ka ŋaa bila nda ma ni kabey ɲumay, woo si boro žiibandi.»

Woy yaw naanay Isa

(Marku 7.24–30)

21 Isa mooru no din ka koy Tir nda Sidoŋ laamaa ra. 22 Kanaŋ woy foo ne ka hun laamaa din ra ka kaati ka nee: «Hinna ay ga, ay Koyoo, Dawda Haamaa! Ay ize woyoo, ganji goo a ra kaŋ ga hanse kʼa farandi.» 23 A manʼa zaabi nda ba kalima foo. Isa taalibey man a kʼa suurandi ka nee: «Woyoo woo gaaray, zama a goo ma kaati ir bande.» 24 A zaabi ka nee: «Ay mana sanbandi kala Izirayel hugoo feeji derantey hinne se.» 25 Woyoo kaa ka sujudu a se ka nee: «Ay Koyoo, ay faaba!» 26 Isa zaabi ka nee: «A si boori boro ma zankey ŋaahayaa zaa kʼa warra hanši-izey se.»§ 27 Woyoo nee: «Cimi no, ay Koyoo, amma hanši-izey ga meecindey ŋaa kaŋ ga kaŋ ka hun ngi koyey taabaloo boŋ.» 28 Isa zaabi ka nee woyoo se: «Woyoo, ni hanse ka naanay. Woo kaŋ nʼga baa ma tee.» Za alwaatoo woo, nga ize woyoo duu baani.

Isa na wircikoyni booboyaŋ noo baani

29 Isa hun no din ka koy Galile isabangoo miɲoo ga. A žigi tondi hondoo boŋ ka goro. 30 Alžama beeri man a kaŋ ra bonguyaŋ goo, nda danawyaŋ, nda borojereyaŋ, nda benbawyaŋ, nda wircikoyni booboyaŋ koyne. I gʼi jisi Isa cewey cire, de a gʼi noo baani. 31 Alžamaa almunkar kaŋ i ga dii benbawey ga šelaŋ, borojerewey duu baani, bongey ga dira, danawey ga dii. I na Izirayel Koyoo beerandi.

Isa na boro zenber taaci (4.000) ŋandi

(Marku 8.1–10)

32 Isa ciya nga taalibey se ka nee: «Ay ga tamalla jamaa se, zama jirbi hinza ti woo kaŋ i goo ay bande, i sii nda haya kaŋ i gʼa ŋaa. Ay si baa yʼi yeeti nda heraa, i masi koy kaŋ fondaa ra.» 33 Nga taalibey nee a se: «Man ra ir ga duu saajoo woo ra ŋaayan kaŋ ga jama beeroo woo kungandi?» 34 Isa nee i se: «Takula marje bara war kone?» I nee a se: «Iyye nda hamiisa kayna fooyaŋ.»

35 Woo banda ga, Isa na alžamaa yaamar i ma goro laboo ra. 36 A na takula iyyaa nda hamiisawey zaa, a na albarka tee Irkoy se, a nʼi dunbu kʼi noo taalibey se, taalibey mʼi noo alžamaa se. 37 Borey kul ŋaa hala i kungu. I koy nda kokondo beeri iyye kaŋ ga too nda wey kaŋ cindi. 38 Borey kaŋ nʼi ŋaa manʼti kala boro zenber taaci (4.000) kaŋ ra woyey nda zankey mana kabandi. 39 Woo banda ga, a na alžamaa naŋ i ma koy. A huru harihiyoo ra ka koy Magadaŋ laboo ra.

16

Borey na tammaasa kayfante ceeci

(Marku 8.11–13; Luka 12.54–56)

1 Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey man Isa kʼa sii, woo se i nʼa wiri a ga a ma tammaasa kayfante foo tee ngi se kaŋ hun beenaa ra. 2 A nʼi zaabi ka nee: [«Nda cijinoo too, war ga nee: ‹Zaaroo ga boori, zama beenaa mma ciray.› 3 Subbaahi tayaa ra, war ga nee: ‹Hõ ncirɲi ga kaŋ, zama beenaa ga ciray, a ga žiibi.› War ga wan ka beenaa alhaaley kaa cere ra, amma war si wan ka zamanoo woo tammaasawey kaa cere ra!] 4 Zamanoo woo borey manʼti kala boro laalayaŋ, zinateeri*, i ga tammaasa kayfante ceeci, amma i sʼi noo tammaasa kaŋ manʼti woo kaŋ Yunusa nʼa tee.» Woo banda ga, Isa nʼi naŋ ka koy.

Dolobiroo kaŋ ga boro ga hima ka nga boŋ hawgay

(Marku 8.14–21; Luka 12.1)

5 Waatoo kaŋ taalibey ga deŋ ka koy haroo boŋ faa ga, i dirɲa ka takula zaa ngi bande. 6 Isa nee i se: «Guna, wa war boŋ hawgay Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey dolobiroo ga.» 7 Taalibey šelaŋ-šelaŋ cere game, de i nee: «Kaŋ se ir mana takula zaa se.» 8 Isa bay, a nee: «Macin se war ga šelaŋ-šelaŋ cere game, naanaykaccukoyney ka nee kaŋ war sii nda takula se? 9 War si faham hala sohõ, war si hongu takula guwaa kaŋ zamnandi boro zenber guwaa (5.000) se, kokondo mee marje no ka cindi kaŋ war nʼi ka koy? 10 Kaŋ sii takula iyyaa ra kaŋ na boro zenber taacaa (4.000) ŋandi, kokondo beeri mee marje no ka cindi kaŋ war nʼi ka koy? 11 Taka foo ra war si faham kaŋ manʼti takulawey šennoo ga ay ga šelaŋ war se? Wa war boŋ hawgay Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey dolobiroo ga.» 12 Sohõ kul ra taalibey faham kaŋ manʼti dolobiroo kaŋ ga huru takula ra ga a nee ngi ma ngi boŋ hawgay, amma Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey cawandoo ga a goo.

May ti Isa?

(Marku 8.27–30; Luka 9.18–21)

13 Waatoo kaŋ Isa koy laamaa ra kaŋ se i ga nee Sezare Filip†, a na nga taalibey hãa ka nee: «Borey mma nee, may ti Boro-izʼaroo?» 14 I nee: «Boro fooyaŋ ga nee Yehiya kaŋ ti batizekaa ti ni, affooyaŋ ga nee Ilyasu ti ni, affooyaŋ mo ga nee kaŋ Žeremi wala annabey de affoo ti ni.» 15 A nee i se: «De war, war mma nee, may ti agay?» 16 Simoŋ Piyer zaabi ka nee: «Ni ti Almasihu, Irkoy hunantaa Izʼaroo.» 17 Isa zaabi ka nee: «Ni duu gomni, Simoŋ, Bar-Yunusa‡ (maanaa ‹Yunusa izʼaroo›), zama manʼti gaaham nda kuri ka woo bangandi ma ne, amma ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra. 18 Agay mo gʼa har ma ne kaŋ ni ti Piyer (maanaa ‹tondi›), de mo tondoo woo boŋ ay gʼay Egilizoo cin, de mo buuyan hinoo sii nda a se hini. 19 Ay ga ni noo beenaa Laamaa kufal-izey, haya kaŋ nʼnʼa guli laboo ga, ga gulandi beenaa ra, haya kaŋ nʼnʼa feeri laboo ga, ga feeri beenaa ra.» 20 Woo banda ga, Isa na taalibey yaamar kaŋ i masi nee boro kul se kaŋ nga ti Almasihu.

Isa šelaŋ nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Marku 8.31–33; Luka 9.22)

21 Za woo tee, Isa šintin ka nga taalibey cebe kaŋ kala nga ma koy Žerizalem ka hanse ka zarabi boro beerey, nda sargari juwalkey jineborey, nda Citaaboo baykey kabey ra. A nee kaŋ i ga nga wii, de jirbi hinzantoo hane nga ga tun. 22 Piyer nʼa dii jere ga ka citi a ga ka nee: «Jam, ay Koyoo, woo si tee ni ga.» 23 Isa bere ka nee a se: «Mooru ay ga, Šaytan, nʼga tee ya ne haya kaŋ gʼay ganji yʼay goyoo tee, zama nʼsi alhuzun nda Irkoy ibaayoo, borey wanoo nda nʼga alhuzun.»

Takaa kaŋ ga kate boro ma hanga Isa

(Marku 8.34—9.1; Luka 9.23–27)

24 Woo banda ga, Isa nee nga taalibey se: «Boro kaŋ ga baa nga ma hanga ay bande, kala a ma nga alhawaa naŋ, a ma nga kanjandibundoo zaa§ jina, a ma hanga agay. 25 Boro kaŋ ga baa nga ma nga hundoo hallasi gʼa mursu, amma boro kaŋ ga nga hundoo mursandi ay maaganda se ga duu a. 26 Macin no a gʼa hanse boro se a ma duu aduɲɲa kul, nda nga hundoo ga mursu? Wala mo, macin no boro gʼa barmay nda nga hundoo?

27 Boro-izʼaroo ga kaa nga Baabaa Irkoy daržaa ra, nga nda nga almalaykey. Waatoo din a ga boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyoo. 28 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boroyaŋ goo ne kaŋ si buuyan taba i mana dii Boro-izʼaroo kaa nga Laamaa ra.»

17

Isa kunturoo alhaaloo barmay

(Marku 9.2–13; Luka 9.28–36; Piyer bataga 2to 1.16–18)

1 Jirbi iddu banda ga, Isa na Piyer, nda Žak, nda nga armaa Yehiya zaa ka koy jere ga tondi hondu beeri foo ga. 2 Nga kunturoo alhaaloo barmay jiney ra. Ndumoo nere ma nee waynaa. Nga darbawey kaaray sanda gaay. 3 Musa nda Ilyasu ne ka bangay i se, de i cindi ka šelaŋ a bande. 4 Piyer na šennoo zaa ka nee Isa se: «Ay Koyoo, a ga boori ir ma cindi ne ra. Nda ni baa, ay ga hukkum hinza cin ne, affoo ni se, affoo Musa se, affaa Ilyasu se.» 5 A goo ma šelaŋ kaŋ duula nerante foo ne ka nga biyoo kʼi gum. Jinde foo ne ka fatta duulaa ra ka nee: «Woo ti agay Izʼaroo, ay baakaa, nga ti ay ɲaaloo, wa haŋajer a se!» 6 Waatoo kaŋ taalibey maa woo, i na ngi ndumey ka sujudu, i hanse ka hunbur. 7 Isa man ey ka tuku i ga ka nee: «Wa tun, war masi hunbur!» 8 I na ngi boŋey jer, de i si dii boro kul nda manʼti Isa hinne. 9 Kaŋ i goo ma zunbu tondi hondoo boŋ, Isa nʼi yaamar ka nee: «Woo kaŋ war dii a, war masʼa deede boro kul se hala waati kaŋ ra Boro-izʼaroo tun bukawey ra.»

10 Woo banda ga, taalibey na Isa hãa ka nee: «Adiši macin se Citaaboo baykey ga nee kaŋ kala Ilyasu ma kaa jina?» 11 A zaabi ka nee: «Cimi no kaŋ Ilyasu ga kaa ka hayey kul gorandi. 12 Amma ay ga war bayrandi kaŋ Ilyasu kaa ka ben, i manʼa bay, de borey nʼa tee woo kaŋ kan i se. Takaa din da Boro-izʼaroo ga zarabi kabey ra.» 13 Taalibey faham kaŋ Yehiya kaŋ ti batizekaa ga a ga šelaŋ ngi se.

Isa na ganji gaaray kʼa kaa zanka ra

(Marku 9.14–29; Luka 9.37–43)

14 Waatoo kaŋ Isa nda nga taalibey too jamaa do, aru foo kaa ka sonbu a jine 15 ka nee: «Ay Koyoo, hinne ay izʼaroo ga, cirawciraw bara a ga, a ga hanse ka zarabi. Cee fooyaŋ a ga kaŋ nuune ra, cee fooyaŋ hari ra. 16 Ay kate a ni taalibey do, amma i mongu kʼa noo baani.» 17 Isa zaabi ka nee: «Dumi kaŋ si naanay, a ga Irkoy hoo, hala waati foo no ay ga hima ka cindi war bande? Hala waati foo no ay ga hima ka war suuri? Wa kate ya ne zankaa.» 18 Isa zahã ganjoo ga. Ganjoo fatta zankaa ra, za waatoo woo a duu baani. 19 Woo banda ga, taalibey man Isa, ngey foo nda a, i nee: «Macin se ir, ir mana hin ka ganjoo gaaray?» 20 A nee i se: «War naanaa no ma kacca. Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se: nda war naanaa ga too mutardi gurunbu-ize foo, war ga nee tondi hondoo woo se: ‹Hun ne ka koy ya here›, a ga hun dogoo ra, haya kul si mongu war se. 21 [Amma ganjoo woo dumoo si fatta nda manʼti Irkoy ŋaarayyan nda meehawyan.]»

Isa yee ka šelaŋ nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Marku 9.30–32; Luka 9.43–45)

22 Waatoo kaŋ Isa nda nga taalibey goo Galile, a nee i se: «Boro-izʼaroo ga daŋandi adamizey kabey ra. 23 I ga kaa kʼa wii, de jirbi hinzantoo hane a ga tun.» Taalibey biney hanse ka maray.

Isa šelaŋ Irkoy hugu beeroo alkaasoo ga

24 Waatoo kaŋ Isa nda nga taalibey koy Kaparnahum, Irkoy hugu beeroo alkaasidiikey man Piyer ka nee: «War alfagaa nka si Irkoy hugu beeroo alkaasoo kaa?» 25 A nee: «A gʼa kaa.» Kaŋ a huru hugoo ra, Isa nʼa jin ka šelaŋ ka nee: «Macin no nʼga hongu, Simoŋ? Mayyaŋ no ma hima ka saala wala alkaasi bana aduɲɲa kokoyey se, koyra-izey wala yawey?» 26 A nee: «Yawey.»* Isa nee a se: «Adiši a sii koyra-izey jindey ga. 27 Amma hala ir masi koy i maray, koy isabangoo miɲoo ga, ma delbu warra, ma hamiisa jinaa cendi kaŋ kaa, ma miɲoo feeri, de nʼga nzorfu kaaray tamma foo gar a ra. A zaa, de mʼa bana i se, agay nda ni maaɲoo ga.»

18

May ka bisa borey kul?

(Marku 9.33–37; Luka 9.46–48)

1 Alwaatoo woo, Isa taalibey man a ka nee: «May ka bisa borey kul beenaa Laamaa ra?» 2 Isa na zanka kaccu foo cee kʼa daŋ ngi gamey ra, 3 a nee: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nda war mana tuubi ka tee sanda zanka kaccuyaŋ, šikka sii kaŋ war si huru beenaa Laamaa ra. 4 Woo se boro kul kaŋ na nga boŋ yeeti ganda sanda zanka kaccaa woo cine ga bisa borey kul beenaa Laamaa ra. 5 De mo boro kul kaŋ yadda ka zanka kaccaa woo cine foo dii ay maaganda se, boraa, agay hunday ga a yadda.»

War ma hanse ka hawgay zunubu ga

(Marku 9.42–48; Luka 17.1–2)

6 «Amma boro kaŋ na boro kaccey wey affoo kaŋ ga naanay agay kaŋandi zunubu ra, boraa, fufutondi beeri ma hawandi jindoo ga ka warrandi teekoo ra baa a se. 7 Aduɲɲa bone hayey kaŋ ga boro kaŋandi zunubu ra maaganda se, zama tilasu no hayey kaŋ ga boro kaŋandi zunubu ra ma tee, amma boraa bone kaŋ ti addaliloo kaŋ nda i ga teendi. 8 Nda ni kaboo wala ni cewoo no ma ni kaŋandi zunubu ra, a dunbu mʼa warra kʼa moorandi ni. Ma tee kabefookoyni wala bongu ka huru hunaroo ra baa ma ne ma bara nda kabe hinka wala cee hinka, ma warrandi nuune abadantaa ra. 9 Nda ni moɲoo no ma ni kaŋandi zunubu ra, a dogu mʼa warra kʼa moorandi ni. Ma huru hunaroo ra nda moo foo baa ma ne ni goo nda moo hinka ma warrandi žahannam nuunaa ra.»

Feejoo kaŋ dere filla yaasayantaa

(Luka 15.3–7)

10 «Wa hawgay war masi boro kaccey wey affoo kaynandi. Ay ga war bayrandi kaŋ beenaa ra ngey almalaykey ga dii ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ndumoo waati kul. 11 [Zama Boro-izʼaroo nka kaa ka derantey ceeci kʼi hallasi.]

12 Macin no war gʼa hongu? Nda boro foo goo nda feeji boŋ zangu (100), de affoo dere i ra, a si woyyagga cindi yaggaa (99) naŋ tondi hondey boŋ ka koy woo kaŋ dere ceeci? 13 Nda a hin ka duu a, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, a ga tee a se ɲaali ka bisa woyyagga cindi yaggaa (99) kaŋ mana dere. 14 Takaa din da, manʼti war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra ibaayoo no boro kaccey wey affoo ma dere.»

Armaa kaŋ na zunubu tee

15 «Nda ni armaa duu [ni ga] zunubu, koy zunuboo cebe a se ni nda a hinne game. Nda a na haŋajer ma ne, ni duu ni armaa. 16 Amma nda a mana haŋajer ma ne, hiino boro foo wala ihinka zaa ni bande ‹hala šennoo kul ma teendi seede hinka wala ihinza jine.›* 17 Nda a wanji ka maa i se, a har Egilizoo se. Nda a wanji ka maa Egilizoo se, a ma tee ma ne sanda kutakaw wala alkaasidiikaw.

18 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se: Haya kul kaŋ war nʼa guli laboo ga, ga gulandi beenaa ra, haya kul kaŋ war nʼa feeri laboo ga, ga feerandi beenaa ra.

19 Koyne mo [cimoo ne kaŋ] ay gʼa har war se kaŋ war ra, nda boro hinka waafaku laboo ga ka haya kul kaŋ no ŋaaray, ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra gʼa noo i se. 20 Zama nongu kaŋ ra boro hinka wala ihinza marga ay maaɲoo se, ay goo gamey ra.»

Tamoo kaŋ wanji ka yaafa filla yaasayantaa

21 Woo banda ga, Piyer man Isa ka nee a se: «Ay Koyoo, ay armaa kaŋ ga zunubu tee ay ga, hala cee marje no ay ga hima ka yaafa a se? Hala cee iyye wala?» 22 Isa nee a se: «Ay si nee ma ne hala cee iyye, amma hala cee woyye cindi iyye (77)†.

23 Woo se beenaa Laamaa ga hima nda kokoy kaŋ baa nga nda nga tamey ma laasaabuyan tee. 24 Waatoo kaŋ a šintin ka laasaabu, i kate a do garawkoyni foo kaŋ ga a goo nda talaŋ zenber woy (10.000). 25 Kaŋ tamoo si hin kʼa bana, nga koyoo daŋ i ma nga, nda wandoo, nda izey, nda haya kul kaŋ goo a se neere ka nga bana. 26 Tamoo kaŋ ka gunguma a se ka nee: ‹Suuri ya ne, ay gʼa kul bana ma ne.› 27 Koyoo tamalla a se, a nʼa feeri, a na garaa naŋ a se.

28 Tamoo din fatta, a na nga tam hangasine foo kubay kaŋ ga a goo nda nzorfu kaaray tamma boŋ zangu (100). A nʼa dii kʼa koote ka nee a se: ‹Hayaa kaŋ ay gʼa may ni ga bana.› 29 Nga tam hangasinoo kaŋ ka gunguma a se ka wiri a ga ka nee: ‹Suuri ya ne, ay gʼa bana ma ne.› 30 Amma a mana yadda. A koy a warra kasaa ra, hala a ma garaa bana.

31 Nga tam hangasiney dii woo kaŋ tee, biney hanse ka maray, de i koy hayaa kul kaŋ teendi har ngi koyoo se. 32 Woo banda ga, koyoo nʼa cee ka nee a se: ‹Tam laalaa, ay na ni garaa din kul naŋ ma ne, zama nʼnʼay suurandi. 33 Ni mo, nʼsi hima ka hinna ni tam hangasinoo se sanda takaa kaŋ nda agay, ay hinna ni ga?› 34 Koyoo futu, de a nʼa daŋ zukandikey kabey ra hala a ma hayaa kul kaŋ nga gʼa may a ga bana.

35 Takaa woo da no ay Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra gʼa tee war se nda war affoo kul si yaafa nga armaa se nda nga binoo kul.»

19

Isa šelaŋ fayyan ga

(Marku 10.1–12)

1 Waatoo kaŋ Isa na šenney wey har ka ben, a hun Galile ka koy Žude gandaa ra, Žurdeŋ isaa se banda. 2 Alžama beeri hanga a, a na wircikoyney noo baani no din ra. 3 Fariziyeŋyaŋ man a kʼa sii, i nee: «A ga bisa boro se a ma fay nga wandoo addalil kul kaŋ ga wala?» 4 Isa zaabi ka nee: «War mana bay ka hayaa caw kaŋ za šintinoo ga, ‹aru nda woy no Takakaa nʼi tee›* 5 ka nee: ‹Woo ka kate, boro ga hun nga ɲaa nda nga baabaa do ka denji nga wandoo ga, de ngi boro hinkaa ga tee gaaham folloku.›† 6 Woo ra i si yee ka tee ihinka, amma i mma tee gaaham folloku. Borey kaŋ Irkoy nʼi marga, adamize masʼi fayandi.» 7 I nee Isa se: «Adiši macin se Musa yaamar kaŋ boro ma fay-kaddaasu noo nga wandoo se jina, a ma fay [a]?»‡ 8 Isa nee i se: «War biney šendiyanoo se Musa yadda war ma war wandey fay. Amma za šintinoo ga manʼti takaa woo no. 9 Ay ga war bayrandi kaŋ boro kaŋ na nga wandoo fay ka hiiji affoo, nda manʼti woyoo mma izefututaray tee, aroo na zina tee.»

10 Nga taalibey nee a se: «Nda takaa woo no boro ga ti a woy se, boro masi hiiji baa.» 11 A nee i se: «Manʼti borey kul no ma faham šennoo [woo] se, nda manʼti borey kaŋ se a nondi. 12 Zama boroyaŋ goo no kaŋ si hiiji, za ɲaŋey gundey ra a tee i se. Boroyaŋ goo no kaŋ si hiiji kaŋ adamizey kʼi daasu. Boroyaŋ goo no kaŋ na ngi boŋ daasu beenaa Laamaa maaganda se. Boro kaŋ ga hin ka faham ma faham.»

Isa na albarka daŋ zankey ra

(Marku 10.13–16; Luka 18.15–17)

13 Woo banda ga, boroyaŋ kate Isa do zankayaŋ hala a ma nga kabey fur i ga ka Irkoy ŋaaray i se, amma taalibey citi i ga. 14 Amma Isa nee: «Wa zankey naŋ, war masʼi ganji i ma kaa ay do, zama borey kaŋ ga hima nda ey wane nda beenaa Laamaa.» 15 A na nga kabey fur i ga, de a hun no din ka koy.

Aru almankoynoo

(Marku 10.17–31; Luka 18.18–30)

16 Aru foo ne ka man Isa ka nee: «Alfagaa, macin ti haya boryaa kaŋ ay ga hima kʼa tee hala ya duu hunayan abadantaa?» 17 A nee a se: «Macin se nʼgʼay hãa nda haya boryaa? Boro folloku ti iboryaa, nda nʼga baa ma duu hunayan, yaamarey dii.» 18 Aroo nee a se: «Affooyaŋ?» Isa nee: «Masi boro wii, masi zina, masi zay, masi taari seedetaray tee, 19 ma ni ɲaa nda ni baabaa beerandi, de ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.»§ 20 Aru soogaa nee a se: «Wey kul ay nʼi dii, macin kʼay kuma koyne?» 21 Isa nee a se: «Nda nʼga baa ma tee boro kaŋ tee ka timme, koy hayey kaŋ goo ma ne neere, de ma hayoo noo talkey se, woo ra nʼga duu alman beenaa ra. Nga banda ga, ma kaa ka hanga agay.» 22 Kaŋ aru soogaa maa šennoo woo, a koy nda binemarayyan, zama a goo nda alman boobo.

23 Isa nee nga taalibey se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, a ga šendi almankoyni se a ma huru beenaa Laamaa ra. 24 Ay gʼa har war se koyne kaŋ yoo ma bisa nda sana fun ga faala nda almankoyni ma huru Irkoy Laamaa ra.» 25 Kaŋ taalibey maa woo, boŋey hanse ka haw, i nee: «Adiši may no ma hin ka hallasi?» 26 Isa nʼi guna, de a nee i se: «Adamizey se woo ga mongu, amma Irkoy se haya kul si mongu.»

27 Waatoo din Piyer zaabi ka nee a se: «Ir ne, ir na hayey kul naŋ ka hanga ni bande. Macin no ir ga duu a?» 28 Isa nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nda Boro-izʼaroo kaa ka goro aduɲɲa barmayyanoo ga nga kokoy gorodoo daržantaa ra, war mo ga goro kokoy gorodoo woy cindi hinkaa (12) ra ka Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) ciiti. 29 De mo boro kul kaŋ na nga hugey naŋ, wala nga armey, wala nga woymey, wala nga baabaa, wala nga ɲaa, wala nga izey, wala nga faarey ay maaɲoo maaganda se, boraa ga duu nga cine zangu (100), a ga hunayan abadantaa tubu. 30 Amma boro booboyaŋ kaŋ goo jine ga kaa ka tee ikokoranteyaŋ, ibooboyaŋ kaŋ ti ikokoranteyaŋ ga kaa ka tee ijinayaŋ.»

20

Goykey kaŋ goo alaneb faaroo ra

1 «Zama beenaa Laamaa ga hima nda hugukoy kaŋ fatta za subbaahi tayaa ka goykawyaŋ zaa nga alaneb faaroo se. 2 A waafaku nda ey zaari foo kul nzorfu kaaray tamma foo, de a nʼi sanba nga alaneb faaroo ra. 3 A yee ka fatta guuru yagga dimma ga, a dii boro fooyaŋ kaŋ goo farroo ra i si goy. 4 A nee i se: ‹War mo ma koy goy agʼalaneb faaroo ra, ay ga war bana nda woo kaŋ nda war ga hima.› 5 I koy. A yee ka fatta guuru woy cindi hinka (12) dimma ga nda guuru hinza dimma ga ka taka follokaa tee. 6 Guuru guu dimma ga, a fatta, a na affooyaŋ gar kaŋ goo farroo ra, a nee i se: ‹Macin se zaaroo kul ra war goo ne war si goy?› 7 I nee a se: ‹Haya kaŋ se boro kul manʼir zaa goy.› A nee i se: ‹War mo ma koy agʼalaneb faaroo ra.›

8 Waatoo kaŋ waynaa kaŋ, alaneb faaroo koyoo nee nga goykey jineboraa se: ‹Goykey cee, mʼi bana ka šintin nda ikokorantey ka koy ijinawey ga.› 9 Guuru guwaa borey kaa, affoo kul duu nzorfu kaaray tamma foo. 10 Waatoo kaŋ wey kaŋ jin ka zandi kaa, i hongu kaŋ ngi ga duu ka bisa jerey. Amma ngi mo affoo kul duu nzorfu kaaray tamma foo. 11 Kaŋ i banandi, i ŋuunuŋuunu hugoo koyoo ga 12 ka nee: ‹Boro kokorantey wey, guuru folloku no i nʼa goy, amma nʼgʼi sawandi nda ir kaŋ na zaaroo farawoo nda konnoo suuri.› 13 A na affoo zaabi i ra ka nee: ‹Ay ceroo, ya na ni zanba. Manʼti nzorfu kaaray tamma foo ga ir waafaku? 14 Ni banaa dii ma koy. Ay ga ikokorantaa woo noo woo kaŋ ay nʼa noo ma ne cine. 15 Wala a si hima ya agʼalmanoo tee woo kaŋ ay baa? Ni nka canse kaŋ ay na haya henna tee?› 16 Takaa woo no, ikokorantey ga tee ijinawey, de ijinawey ga tee ikokorantey.»

Isa cee hinzantoo kaŋ a ga šelaŋ

nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Marku 10.32–34; Luka 18.31–34)

17 Waatoo kaŋ Isa ga žigi ka koy Žerizalem, a na taalibi woy cindi hinkaa (12) dii jere ga fondaa ra ka nee i se: 18 «Nga ne, ir goo ma žigi ka koy Žerizalem. I ga Boro-izʼaroo nondi sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey se. I ga kayandi kaŋ a mma hima ka buu. 19 I gʼa nondi kutakey se i mʼa kaynandi kʼa barzu kʼa kanji. Jirbi hinzantoo hane a ga tun.»

Jineboro mma tee alhaadimaykaw

(Marku 10.35–45; Luka 22.24–27)

20 Woo banda ga, Zebede izʼarey ɲaa nda nga izʼarey man Isa ka sujudu ka haya foo wiri a ga. 21 Isa nee a se: «Macin no nʼga baa?» A nee Isa se: «Daŋ kaŋ agʼizʼaru hinkaa woo, affoo ma goro ni kabe gumaa ga, affaa ma goro ni kabe waawaa ga ni Laamaa ra.» 22 Isa zaabi ka nee: «War si haya bay kaŋ war gʼa ŋaaray. War ga hin ka gurzugaa potoo hayaa haŋ kaŋ ay ga kaa kʼa haŋ wala?» I nee a se: «Ir ga hin.» 23 A nee i se: «Cimi no kaŋ war ga kaa kʼay potoo hayaa haŋ, amma ka goro ay kabe gumaa wala iwaawaa ga, manʼti agay no ma woo kayandi. A si nondi kala borey kaŋ se ay Baabaa Irkoy nʼa soolu.» 24 Kaŋ taalibi woyaa (10) maa woo, i dukur arma hinkaa ga.

25 Isa ciya i se, a nee: «War ga bay kaŋ gandawey alwakiiley ga koytaray fur i boŋ, boro beerey ga hini fur i boŋ. 26 Amma war game manʼti takaa woo no, boro kaŋ ga baa nga ma tee war ra boro beeri, kala a ma tee war tamoo. 27 Boro kul kaŋ ga baa nga ma huru war ra jine, kala a ma tee war baɲɲaa. 28 Takaa din da Boro-izʼaroo mana kaa hala i ma alhaadimay nga se, amma a nka kaa ka alhaadimay, de mo ka nga hundoo noo hala boro boobo zunubey ma banandi kʼi hallasi.»

Isa na danaw hinka moɲey feeri Žeriko koyraa jeroo ga

(Marku 10.46–52; Luka 18.35–43)

29 Waatoo kaŋ i ga fatta Žeriko koyraa ra, alžama beeri hanga Isa. 30 Danaw hinka ne ma goro fondaa jeroo ga. Kaŋ i ga maa Isa ga bisa, i kaati ka nee: «Hinna ir ga, [ir Koyoo,] Dawda Haamaa!» 31 Alžamaa ga citi i ga i ma dangay. Amma i mma kaati ka tonton ka nee: «Hinna ir ga, ir Koyoo, Dawda Haamaa!» 32 Isa kay, a ciya i se ka nee: «Macin no war ga baa yʼa tee war se?» 33 I nee a se: «Ir Koyoo, ir mma baa ir moɲey ma feera.» 34 Isa tamalla i se, a tuku ngi moɲey ga, de dogoo din da i yee ka dii, i hanga a bande.

21

Isa huru Žerizalem sanda kokoy

(Marku 11.1–11; Luka 19.28–40; Yehiya 12.12–19)

1 Waatoo kaŋ i man Žerizalem, de i too Betefaže, Zaytuɲaŋey tondi hondoo here, Isa na taalibi hinka sanba 2 ka nee i se: «Wa koy koyra-izoo ra kaŋ ga war tenje. Dogoo din da war ga farka woy foo gar kaŋ ga hawa, nga nda farka-ize foo. Wʼi feeri, war ma kate ey ya ne. 3 Nda boro šelaŋ war se, war ma nee a se: ‹Ir Koyoo no ma too i ga, sohõ da a gʼi yeeti.›*» 4 Woo teendi hala hayaa kaŋ annaboo dontandi a mʼa har ma tabati, a nee:

5 «Wa nee woy-izoo kaŋ ti Siyoŋ koyraa se:

‹Ni kokoyoo ne ma kaa ni ga,

binoo ga yay, a žigi farkaa woy

nda farka-ize boŋ, adabba kaarumay izʼaru.›»†

6 Taalibey koy, de i na hayaa tee sanda takaa kaŋ nda Isa nʼa har. 7 I kate farka woyoo nda farka-izoo, i na ngi darbawey fur i boŋ, de Isa goro i boŋ.

8 Alžamaa beeri na ngi darbawey daaru fondaa ra, affooyaŋ na tuuri kabeyaŋ dunbu kʼi daaru fondaa ra. 9 Alžamaa kaŋ goo jinoo ra nda wey kaŋ goo dumaa ga kaati ka nee:

«HozaanaDawda Haamaa se!

Albarka ma bara boraa se kaŋ goo kaa ir Koyoo maaɲoo ga!

Hozaana beenaa se beene!»‡

10 Waatoo kaŋ Isa huru Žerizalem, koyraa kul jijiri ka nee: «May ti woo?» 11 Alžamaa nee: «Woo ti annabi Isa, Nazaret kaŋ goo Galile boro no.»

Isa na maamalakey gaaray Irkoy hugu beeroo ra

(Marku 11.15–19; Luka 19.45–48; Yehiya 2.13–22)

12 Isa huru Irkoy hugu beeroo ra, a na maamalakey nda daykey kul gaaray kʼi kaa taray no din ra. A na nooru barmaykey taabaley nda tuuzun neerekey gorohayey gum carawey ga. 13 A nee i se: «A hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Ay hugoo ga ciyandi nda hugu kaŋ ra Irkoy ga ŋaarayandi›§,

amma war wey, war nʼa tee zay lanbadoo.»

14 Danawyaŋ nda bonguyaŋ man a Irkoy hugu beeroo ra, a nʼi noo baani. 15 Kaŋ sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey dii kayfey kaŋ a nʼi tee, nda zankey kaŋ ga kaati Irkoy hugu beeroo ra ka nee: «HozaanaDawda Haamaa se!», i futu, 16 de i nee a se: «Nʼga maa hayaa kaŋ wey goo mʼa har wala?» Isa nee i se: «Ayyo. War mana bay ka šennoo woo caw: ‹Nʼna ni saaburoo daŋ zanka kaccey nda naanandey miɲey ra?›*» 17 Woo banda ga, a nʼi naŋ, a fatta koyraa ra ka koy Betani, no din ra a na cijinoo tee.

Jeejayɲaŋoo kaŋ Isa nʼa danga

(Marku 11.12–14, 20–24)

18 Subbaahi tayaa ra, kaŋ Isa ga yee koyraa ra, a heray. 19 Kaŋ a ga jeejayɲaa foo honnay fondaa ra, a koy a here, amma a mana haya kul gar a ga kala fitawey hinne. A nee a se: «Ize masi zay ni ga hala abada.» Dogoo din da jeejayɲaŋoo kogu. 20 Taalibey dii woo, boŋey haw, i nee: «Taka foo dogoo din da jeejayɲaŋoo kogu?» 21 Isa nʼi zaabi ka nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nda war ga naanay, war si šikka, war ga hayaa tee kaŋ teendi jeejayɲaŋoo se, koyne mo ba tondi hondoo woo, nda war nee a se: ‹Hun ne ma ni boŋ warra teekoo ra›, a ga tee. 22 Haya kul kaŋ war nʼa wiri Irkoy ŋaarayyan ra, nda war ga naanay, war ga duu a.»

Man ra Isa duu nga hinoo

(Marku 11.27–33; Luka 20.1–8)

23 Isa koy Irkoy hugu beeroo ra, a goo ma cawandi kaŋ sargari juwalkey jineborey nda gandaa boro beerey man a ka nee: «Hini foo nda nʼga wey tee? May ka ni noo hinoo woo?» 24 Isa nʼi zaabi ka nee: «Agay mo ga war hãa nda haya folloku. Nda war nʼa har ya ne, ay ga hinoo har war se kaŋ nda ay ga wey tee: 25 Yehiya batizeyanoo, man ra a hun, beenaa ra wala adamizey do?» I šelaŋ-šelaŋ cere game ka nee: «Nda ir nee ‹Beenaa ra›, a ga nee ir se: ‹Adiši macin se war mana naanay a?› 26 Nda ir nee mo: ‹Adamizey›, ir ga hunbur alžamaa, zama borey kul ga Yehiya dii annabi.» 27 I na Isa zaabi ka nee: «Ir si bay.» A nee i se: «Agay da si hinoo har war se kaŋ nda ay ga wey tee.»

Izʼaru hinkaa filla yaasayantaa

28 «Macin no war nee fillaa woo ra? Aru foo kaŋ goo nda zanka hinka. A man ijinaa ka nee: ‹Ay zankaa, koy goy hõ alaneb faaroo ra.› 29 A zaabi ka nee: ‹A si tee ya ne.› Waati banda ga, zanka yee nga šennoo se banda, a koy. 30 A man affaa ka šenni follokaa har a se. Zankaa nʼa zaabi ka nee: ‹A boori, ay koyoo.› Amma a mana koy. 31 Ihinkaa ra, affoo ka nga baabaa ibaayoo tee?» I nee: «Ijinaa.» Isa nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, alkaasidiikey nda woykuurey ga war jin ka huru Irkoy Laamaa ra. 32 Zama Yehiya kaa war do nda fondo šerrantaa, war mana naanay a. Amma alkaasidiikey nda woykuurey naanay a. De mo ba kaŋ war dii woo, war mana kokor ka nimsi ka naanay a.»

Alaneb faaroo beerikey filla yaasayantaa

(Marku 12.1–12; Luka 20.9–19)

33 «Wa haŋajer filla yaasayante foo se koyne. Aru foo kaŋ hugukoy no, a na alaneb faari tee. A na cete cin kʼa wanga. A na nongu fanši kaŋ ra i ga tuuri-izey motti. A na soorohugu kuku cin†. Woo banda ga, a na faaroo naŋ beerikawyaŋ kone, de a naaru. 34 Kaŋ hegaa waatoo man, a na nga tamey sanba beerikey do hala nga ma duu faari-izey ra. 35 Beerikey na tamey dii ka affoo kar, ka affoo wii, ka affaa warra nda tondi kʼa wii. 36 A yee koyne ka tam fooyaŋ kaŋ boobo nda ijinawey sanba. I na taka follokaa tee i se. 37 Woo kul banda ga, a na nga izʼaroo sanba i do, a nee: ‹I gʼay izʼaroo beerandi.› 38 Amma kaŋ beerikey ga dii izʼaroo, i nee cere se: ‹Woo ti tubukaa. Wa kaa, ir mʼa wii, ir ma nga tubuhayaa taa.› 39 I nʼa dii, i nʼa warra taray kʼa kaa faaroo ra, i nʼa wii. 40 Nda faaroo koyoo kaa, macin no a gʼa tee beerikey wey se?» 41 I nee a se: «A ga boro laaley wey halaci laala. A ga faaroo yeeti beerikaw tanayaŋ se kaŋ gʼa noo faari-izey hegaa waati.»

42 Isa nee i se: «War mana bay ka woo caw Citaaboo ra wala:

‹Tondoo kaŋ cinakey nʼa fur,

nga no ka tee hugoo kanjoo tondoo.

Ir Koyoo ka baa woo ma tee,

alaabiina no ir moɲey cire!›‡

43 Woo se ay ga nee war se, Irkoy Laamaa ga hun war kone, de a ga nondi jama foo se kaŋ ga albaha tee Laamaa se. 44 [De mo boro kaŋ kaŋ tondoo woo boŋ ga say. Boro kaŋ ga a kaŋ ga motti.]»

45 Kaŋ sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey maa nga filla yaasayantey, i bay kaŋ ngi ga a goo. 46 I ceeci ngi mʼa dii, amma i hunbur jamaa, zama jamaa mmʼa dii annabi.

22

Hoyandikey filla yaasayantaa

(Luka 14.15–24)

1 Isa yee ka zaabi ka šelaŋ i se nda filla yaasayante ka nee: 2 «Beenaa Laamaa ga hima nda kokoy kaŋ na hiijay hoyandi tee nga izʼaroo se. 3 A na nga tamey sanba i ma hoyandikey cee. Amma hoyandikey mana baa ngi ma koy. 4 A yee koyne ka tam fooyaŋ sanba ka nee: ‹Wa nee hoyandikey se: “Nga ne, ay ŋaahayaa soolu. Ay yaarey nda agʼalman naasey koosandi. Hayey kul soolu. Wa kaa hiijaa ra.”› 5 Amma i mana hoyandoo daŋ assal, affoo kul koy nga fondaa ra. Affooyaŋ koy ngi faarey ra, affooyaŋ ngi maamalaa ra. 6 Wey kaŋ cindi na tamey dii kʼi zarabi kʼi wii. 7 Kokoyoo futu, a na nga soojey sanba i ma borowiikey din halaci ka ngi koyraa ton. 8 Woo banda ga, a nee nga tamey se: ‹Ŋaahayey soolu, amma hoyandikey mana hima nda a. 9 Adiši wa koy nongey kaŋ ra fondawey ga cere kubay, boro kul kaŋ war nʼa gar no din, war mʼa cee a ma kaa hiijaa ra.› 10 Tamey din fatta ka koy fondawey bande ka borey kul marga kaŋ i duu ey, ilaala nda ihenna. Hiijaa hugoo too.

11 Kokoyoo huru ka dii hoyandikey, a dii affoo kaŋ ga hiijaa hoyandoo darbaa sii. 12 A nee a se: ‹Ay ceroo, taka foo nda ni huru ne ra hiijaa hoyandoo darbaa sii ni jindoo ra?› Boraa dangay suk. 13 Kokoyoo nee tamey se: ‹Wa cewey nda kabey haw, war mʼa warra taray, taray kubaa ra. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee.› 14 Zama boro boobo goo no kaŋ ciyandi, amma Irkoy boro suubantey ga kacca.»

Alkaasoo kaŋ ga banandi kokoy beeroo se

(Marku 12.13–17; Luka 20.20–26)

15 Woo banda ga, Fariziyeŋey koy cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi na Isa dii nda nga meešennoo. 16 I na ngi taalibey nda Herod kondaa borey sanba a do ka nee: «Alfagaa, ir ga bay kaŋ cimiharkaw ti ni, nʼga Irkoy fondaa cawandi nda cimi, koyne mo nʼsi hunbur boro kul. Nʼsi borey ndumey guna. 17 Adiši ir bayrandi woo kaŋ nʼgʼa hongu. A ga hima alkaasi ma banandi kokoy beeroo se wala a si hima?» 18 Isa na ngi laalayyanoo bay, a nee: «Macin se war gʼay sii, almunafikey? 19 Wa alkaasoo nooroo cebe ya ne.» I kate a se nzorfu kaaray tamma foo. 20 A nee i se: «May biyoo nda nga maaɲoo ti woo?» 21 I nee a se: «Kokoy beeroo.» Waatoo din a nee i se: «Adiši wa kokoy beeroo hayey noo kokoy beeroo se, Irkoy waney, war mʼi noo Irkoy se.» 22 Boŋey haw nda woo kaŋ i maarʼa, i na Isa naŋ ka koy.

Hãayan bukawey tunyanoo ga

(Marku 12.18–27; Luka 20.27–40)

23 Zaari follokaa ra, Sadusiyeŋey kaŋ ga nee tunyan si bara man Isa, i nʼa hãa 24 ka nee: «Alfagaa, Musa nee: ‹Nda aru buu a mana duu ize, nga armaa ga hiija woyoo hala a ma duu bukaa se ize.›* 25 Arma iyye bay ka bara ir ra, ijinaa hiiji, a buu a mana duu ize. Armaa na wandoo zaa. 26 Takaa din da ihinkantoo, ihinzantoo hala iyyantoo ga. 27 I kul dumaa ga, woyoo mo buu. 28 Adiši tunyanoo hane, iyyaa ra, may se a ga tee wande? Zama i kul hiiji a ka bisa.»

29 Isa zaabi ka nee i se: «War dere, war si Citaaboo bay, war si Irkoy hinoo bay. 30 Zama tunyanoo hane, arey si hiiji, woyey si nondi hiijay. Amma i mma tee sanda almalaykayaŋ beenaa ra. 31 Bukawey tunyanoo šennoo ga, war mana bay ka hayaa caw kaŋ Irkoy nʼa har war se: 32 ‹Agay ti Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo?›† Irkoy manʼti bukawey Koyoo, baahunantey Koyoo no.» 33 Alžamaa kaŋ ga haŋajer a se, nga cawandoo tee i se boŋhaway.

Yaamarey kul ibeeroo

(Marku 12.28–34; Luka 10.25–28)

34 Waatoo kaŋ Fariziyeŋey maa kaŋ Sadusiyeŋey dangay suk Isa jine, i na cere marga. 35 Ngi affoo [kaŋ ti ašariyaa baykaw] nʼa sii kʼa hãa ka nee: 36 «Alfagaa, ašariyaa yaamarey kul ibeeroo ti affoo?» 37 Isa nee a se: «‹Ma baa ni Koyoo Irkoy nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, nda ni lakkaloo kul.›‡ 38 Woo ti yaamarey kul ibeeroo, nga ti yaamar jinaa. 39 Ihinkantoo ne kaŋ ga hima nda ijinaa: ‹Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.›§ 40 Yaamar hinkaa woo ga, ašariyaa kul nda annabey ga deeja.»

Dawda yadda Almasihu ga sanda nga Koyoo

(Marku 12.35–37; Luka 20.41–44)

41 Waatoo kaŋ Fariziyeŋey marga, Isa nʼi hãa 42 ka nee: «Macin no war gʼa hongu Almasihu ga? May ize no?» I nee a se: «Dawda Haamaa no.» 43 A nee i se: «Adiši taka foo nda Dawda Irkoy Hundoo hinoo ra gʼa cee nda Koy ka nee:

44 ‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

“Goro ay kabe gumaa here,

hala waati kaŋ ra ay na ni iberey daŋ ni cewey cire?”›*

45 Adiši nda Dawda gʼa cee nda Koy, taka foo nda a ga tee a se Haama?» 46 Boro kul mana hin kʼa zaabi nda šenni foo. Za hanoo din, boro kul mana yadda ka hãayan fur a ga.

23

Wa hawgay Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey ga

(Marku 12.38–39; Luka 11.43, 46; 20.45–46)

1 Woo banda ga, Isa šelaŋ jamaa nda nga taalibey se 2 ka nee: «Musa dogoo ra Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey koy goro. 3 Adiši haya kul kaŋ i nʼa har war se, war mʼa dii, war mʼa tee. Amma war masi ngi teegoyey tee. Zama i si hayaa tee kaŋ i gʼa har. 4 I ga jeeje tiŋayaŋ [kaŋ borey si hin ey] haw kʼi daŋ adamizey jesey ga, amma ngi, i si baa ngi ma kabe-ize foo daŋ i se. 5 Ngi teegoyey kul i sʼi tee kala hala adamizey ma dii ngey sabbu se. I ga ngi tiirawey tefayandi, i ga ngi kaayey miɲey buzu-buzey kukandi*. 6 I ga baa jine gorodogey ŋaadogey nda margahugey ra. 7 I ga baa borey ma ngi foo nda beeray farrey ra, adamizey ma nee ngi se Rabbi.

8 Amma war, war masi ciyandi nda Rabbi, zama boro folloku ti war alfagaa, de war kul ti cere armayaŋ. 9 War masi nee boro kul se war Baabaa laboo ga, zama boro folloku ti war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra. 10 War masi ciyandi nda jineboro, zama boro folloku ti war jineboraa kaŋ ti Almasihu. 11 War kul ibeeroo ga tee war tamoo. 12 Boro kaŋ na nga boŋ jer ga yee ganda, boro kaŋ na nga boŋ yeeti ganda ga jerandi.»

Isa citi Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey ga

(Marku 12.40; Luka 11.39–52; 20.45–47)

13 «War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga beenaa Laamaa daabu borey ga, war si huru, war si wey kaŋ ga baa ngi ma huru, naŋ i ma huru.

14 [War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga woyey kaŋ kurɲey faati kabey koonandi. Nda war ga Irkoy ŋaaray, war si cahã ka ben hala borey ma dii war. Woo se war zukandoo ga hanse ka boobo.]

15 War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga teekoo nda laboo dira ka duu boro folloku kaŋ huru alyahuudutaray. Nda a huru, war gʼa tee žahannam ize cee hinka ka bisa war.

16 War bone, gongukaw danawey kaŋ ga nee: ‹Nda boro žee nda Irkoy hugoo manʼti baffoo no, amma nda boro žee nda Irkoy hugoo wuragoo, nga žeeyanoo ga diyandi.› 17 Danaw saamey, affoo ti ibeeroo, wuragoo wala Irkoy hugoo kaŋ ga wuragoo henanandi? 18 War ga nee koyne: ‹Nda boro žee nda Irkoy hugoo manʼti baffoo no, amma nda boro žee nda sargaroo kaŋ goo sargari tonadogoo boŋ, nga žeeyanoo ga diyandi.› 19 Danawey, affoo ti ibeeroo, sargaroo wala sargari tonadogoo kaŋ ga sargaroo henanandi? 20 Boro kaŋ žee nda sargari tonadogoo, žee nda a nda haya kul kaŋ goo a boŋ. 21 Boro kaŋ žee nda Irkoy hugoo, žee nda a nda Boraa kaŋ ga goro a ra. 22 Boro kaŋ žee nda beenaa, žee nda Irkoy kokoy gorodogoo nda Boraa kaŋ ga goro a ra.

23 War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga anaanawoo, nda kaabaa, nda day-day kaŋ se i ga nee kumin, azakkaa noo Irkoy se. Amma war na ašariyaa haya beerey naŋ kaŋ ti šerretaray, nda hinnari, nda laadirtaray. Wey ti hayey kaŋ war hima kʼi tee bila nda war ma jerey naŋ. 24 Gongukaw danawey kaŋ ga hamni-ize soogu kʼa kaa ngi haŋhayaa ra, amma war ga yoo gon.

25 War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga potoo nda taasaa dumaa ɲumay, amma kuneheroo ga too nda komari nda alhawa futu. 26 Fariziyeŋ danaa, potoo gundoo ɲumay jina hala dumaa mo ma henan.

27 War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga hima nda saarayyaŋ kaŋ i nʼi kaarayandi, tarayheroo ga hima nda haya kaŋ ga boori, amma kuneheroo ga too nda bukaw biri nda žiibi dumi kul. 28 Takaa din da, war da mo, tarayhere war ga hima nda boro šerranteyaŋ adamizey jine, amma kunehere war ga too nda almunafikitaray nda goy futu teeyan.

29 War bone, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey, almunafikey, zama war ga annabey saarawey cin ka boro šerrantey saarawey taalam, 30 de war ga nee: ‹Nda a gar ir mma bara ir kaagey zamanoo ra, ir si hanga ey ka annabey kurey mun.› 31 Woo ra war mma seedetaray tee war boŋ ga kaŋ annabey wiikey izey ti war. 32 War, wa hayaa kaŋ war kaagey nʼa šintin ka too nga kaydogoo ga! 33 Gandakarfey, gondi izey, taka foo ra war ga zuru žahannam ciitoo se?

34 Woo se nga ne, ay ga annabiyaŋ, nda lakkalkoyniyaŋ, nda Citaaboo baykawyaŋ sanba war ga. War ga wiiya i ra, war ga boroyaŋ kanji i ra, war ga affooyaŋ barzu i ra war margahugey ra. War gʼi gurzugay koyra ka koy koyra, 35 hala kuri šerrantaa kaŋ mun laboo ga ma kaŋ war boŋ, mʼa dii za Habila kaŋ ti boro šerrante kuroo munyanoo hala Zakariya, Barki izoo kuroo munyanoo ga kaŋ war nʼa wii Irkoy hugoo nda sargari tonadogoo game.† 36 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, woo kul si kaŋ kala zamanoo woo izey boŋ.»

Isa hẽe Žerizalem ga

(Luka 13.34–35)

37 «Žerizalem, Žerizalem kaŋ ga annabey wii, a ga tondi ka borey warra kʼi wii kaŋ sanbandi a ga. Cee marje ay baa ya ni izey marga sanda takaa kaŋ nda gorgo ga nga izey marga nga fatawey cire, amma war wanji! 38 Nga ne, war hugoo ga naŋandi ka tee gangani furante. 39 Ay gʼa har war se kaŋ war si dii agay koyne za sohõ da hala waati kaŋ ra war ga nee: ‹Albarka ma bara boraa se kaŋ ga kaa ir Koyoo maaɲoo ga!›‡»

24

Isa na Irkoy hugu beeroo kayriyanoo bayrandi

(Marku 13.1–2; Luka 21.5–6)

1 Waatoo kaŋ Isa goo ma fatta Irkoy hugu beeroo ra ka koy, nga taalibey man a ka hugey kaŋ goo Irkoy hugu beeroo ra cebe a se. 2 A nʼi zaabi ka nee: «War ga dii woo kul? Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, tondi foo si cindi affoo boŋ kaŋ si kaa ka kayra.»

Isa na gurzugawey šintinoo bayrandi

(Marku 13.3–13; Luka 21.7–19)

3 Woo banda ga, kaŋ Isa goro Zaytuɲaŋey tondi hondoo boŋ, nga taalibey man a jere ga ka nee: «Waatoo har ir se kaŋ a ga tee, de mo macin ti ni kaayanoo nda zamanoo benantaa tammaasaa?» 4 Isa nʼi zaabi ka nee: «Wa hawgay boro kul masi war darga, 5 zama boro booboyaŋ ga kaa ay maaɲoo ga ka nee kaŋ ngi ti Almasihu, de mo i ga boro boobo darga. 6 War ga kaa ka maa wonguyaŋ nda wongu alhabaryaŋ, wa war boŋ hawgay war masi hunbur. Kala wey ma teendi, amma hala sohõ manʼti benantaa no. 7 Ganda foo ga tun ka ganda foo wongu, laama foo ga tun ka laama foo wongu. Herayyaŋ nda labu jijiriyaŋ ga tee nongu boobo ra. 8 Wey kul manʼti kala šintinoo, i ga hima nda hayyan kuubi jina-jinawey.

9 Waatoo woo, i ga war nondi zarabiyan se, i ga war wii, gandawey kul ga konna war ay maaɲoo sabbu se. 10 Alwaatoo woo, boro boobo ga murti, i ga cere nondi, i ga konna cere. 11 Taari annabi boobo ga tun ka boro boobo darga. 12 Goy futu teeyanoo booboyanoo se, boro boobo bajoo ga yee ganda. 13 Amma boro kaŋ gaabandi hala benantaa ga, a ga hallasi. 14 LaamaaAlhabar Boryaa woo ga waazandi aduɲɲa kul ra ka seedetaray tee gandawey kul se. Woo banda ga, benantaa no.»

Isa na zarabi beeroo waatoo bayrandi

(Marku 13.14–23; Luka 17.23–24, 37; 21.20–24)

15 «Waati kaŋ war ga dii ‹haya harramantaa›* kaŋ annabi Daniyel nʼa har ga goro nongu henanantaa ra. Boro kaŋ gʼa caw ma faham! 16 Waatoo din borey kaŋ goo Žude gandaa ra ma zuru ka koy tondi hondey ra. 17 Boro kaŋ goo sooro boŋ masi zunbu ka hayey zaa kaŋ goo nga hugoo ra. 18 Boro kaŋ goo faarey ra masi yee ka koy nga burmusoo zaa. 19 Woyey bone kaŋ ga tee boro hinka nda wey kaŋ ga naanandi haney din. 20 Wa Irkoy ŋaaray hala war zuruyanoo masi tee jiyaw ra wala hunanzamzaari hane. 21 Zama waatoo din zarabi beeri ga tee kaŋ cine mana bay ka tee za aduɲɲa šintinoo ga hala sohõ. Šikka sii nga cine si yee ka tee. 22 Nda a gar haya nka mana kumandi zaarey din ra, boro kul si hallasi. Amma Irkoy boro suubantey maaganda se haya ga kumandi zaarey din ra. 23 Nda boro nee war se: ‹Almasihu ne, ne ra› wala: ‹Nga ne›, war masi naanay. 24 Zama taari almasihuyaŋ nda annabiyaŋ ga tun. I ga tammaasa beeriyaŋ nda kayfiyaŋ tee hala, nda a ga hin ka tee, ngi ma Irkoy boro suubantey mo darga. 25 Nga ne, ay na war haŋa žiibey kaa.

26 Adiši nda i nee war se: ‹Nga ne saajoo ra›, war masi koy, ‹Nga ne hugoo kunehere›, war masi naanay. 27 Zama takaa kaŋ nda meloo ga dii waynahunay ka koy hala waynakaŋay, takaa din no Boro-izʼaroo kaayanoo hane. 28 Nongoo kaŋ ra bukaa goo, no din ra dutaley ga marga.»

Boro-izʼaroo kaayanoo

(Marku 13.24–27; Luka 21.25–28)

29 «Dogoo din da zaraboo haney din banda ga,

waynaa ga tee kubay,

handoo si nga gaayoo noo,

handarawey ga kaŋ ka hun beenaa ra,

beenaa hayey ga jijiri.

30 Waatoo din Boro-izʼaroo tammaasaa ga bangay beenaa ra. Aduɲɲa alkabiilawey kul ga binehẽenay, de i ga dii ‹Boro-izʼaroo ga kaa duulawey ga ka hun beenaa ra›† nda gaabi nda darža beeri. 31 A ga nga almalaykey sanba nda laati beeri hẽeni beeri hala i ma nga boro suubantey marga ka hun gandaa kanje taacaa kul ga aduɲɲa boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga.»

Bayraa kaŋ jeejayɲaŋoo gʼa noo

(Marku 13.28–31; Luka 21.29–33)

32 «Wa faham bayraa se kaŋ jeejayɲaŋoo gʼa noo. Za tuuroo kabey subey ban, i na fita taagayaŋ tee, war ga bay kaŋ konnoo waatoo man. 33 Takaa din da, war mo, nda war dii hayey wey kul, war ma bay kaŋ a man, a goo koyraa miɲoo ga. 34 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, zamanoo woo borey si ben hala hayey wey kul ma teendi. 35 Beenaa nda laboo ga dere, amma ay meešenney si dere abada.»

Wa hanna cijin nda zaari

(Marku 13.32–37; Luka 17.26–30, 34–36; 21.34–36)

36 «Boro kul si hanoo wala waatoo bay kaŋ hayey wey ga kaa ka tee. Almalaykey kaŋ goo beenaa ra sʼa bay, Izʼaroo sʼa bay, Baabaa Irkoy hinne no ma waatoo bay. 37 Hayaa kaŋ tee Nuhu zaarey hane, takaa din da no ma tee Boro-izʼaroo kaayanoo ga. 38 Haney kaŋ hari beeroo mana kaa, borey ga ŋaa i ga haŋ, i ga hiiji i ga ngi izey hiijandi hala hanoo kaŋ Nuhu huru sunduku beeroo ra kaŋ tee harihii. 39 I mana haya kul bay hala waatoo kaŋ ra hari beeroo kaa kʼi kul tuusu. Takaa woo da cine no ma tee Boro-izʼaroo kaayanoo ga. 40 Waatoo woo, boro hinka kaŋ goo faari ra, affaa ga zandi, affaa ga naŋandi. 41 Woy hinka kaŋ ga fufu fufutondi ga, affaa ga zandi, affaa ga naŋandi.

42 Adiši wa hanna cijin nda zaari, zama war si bay han kaŋ no war Koyoo ga kaa. 43 War ma haya foo bay kaŋ ti, nda a gar hugukoy ga bay waatoo kaŋ ga zayoo ga kaa, a ga hanna, a si naŋ a ma nga hugoo kayri. 44 Woo se war mo ma soolu, zama waatoo kaŋ war sʼa hongu ra Boro-izʼaroo ga kaa.»

Tam dumi hinkaa

(Luka 12.41–48)

45 «May ti tam laadirante lakkalkoynoo kaŋ nga koyoo gʼa daŋ nga borey jine hala a mʼi noo ŋaayan waatoo ra kaŋ ga hima? 46 Tamoo din duu gomni kaŋ nga koyoo kaayanoo ga, a gʼa gar a ga takaa woo tee. 47 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, a gʼa daŋ nga almanoo kul jine. 48 Amma nda tam laala no, a nee nga boŋ se: ‹Ay koyoo ga gay›, 49 nda a šintin ka nga tam hangasiney kar, ka ŋaa ka haŋ harifutu haŋkey bande, 50 tamoo woo koyoo ga kaa zaari kaŋ a sʼa hongu ra nda waati kaŋ a sʼa bay ra. 51 A gʼa zukandi futu ka nga nda almunafikey tee affoo. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee.»

25

Hondiyaw woyaa (10) filla yaasayantaa

1 «Hanoo din, beenaa Laamaa ga hima nda hondiyaw woy (10) kaŋ na ngi fitillawey zaa ka fatta ka koy aruhiiji taagaa kubay. 2 Igguu i ra sii nda lakkal, igguu goo nda lakkal, 3 zama lakkal jaŋantey na ngi fitillawey zaa, i mana jii zaa ngi bande. 4 Amma lakkalkoyney na jii daŋ ngi jinawey ra ka koy nda ngi fitillawey. 5 Kaŋ aruhiijoo gay a mana kaa, i kul dusungu ka jirbi. 6 Cijinoo gamoo ra, kaati foo tee ka nee: ‹Aruhiijoo ne, wa fatta kʼa kubay!› 7 Hondiyawey kul tun ka ngi fitillawey hanse. 8 Lakkal jaŋantey nee lakkalkoyney se: ‹Wa ir noo war jiyey ra, zama ir fitillawey goo ma buu.› 9 Lakkalkoyney zaabi ka nee: ‹Kalaa, a si too ir nda war. Wa koy maamalakey do ka day war boŋ se.› 10 Waatoo kaŋ i koy day, aruhiijoo kaa, soolantey huru a bande hiijaa hugoo ra, i na hugoo miɲoo daabu. 11 Kayna, hondiyawey jerey kaa ka nee: ‹Ir koyoo, ir koyoo, feeri ir se!› 12 Amma a nʼi zaabi ka nee: ‹Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, ay si war bay.› 13 Adiši wa hanna cijin nda zaari, zama war si zaaroo bay, war si waatoo bay.»

Nooru talfantaa filla yaasayantaa

(Luka 19.11–27)

14 «A ga hima nda boro kaŋ ga koy naaru. A ciya nga tamey se kʼi noo nga almanoo. 15 A na affoo noo talaŋ guu, affoo ihinka, a na affoo noo affoo. A na affoo kul noo woo kaŋ boraa ga hin a, a naaru. Dogoo din da 16 woo kaŋ duu talaŋ guwaa koy i ka goy, a duu igguu tana. 17 Takaa din da, woo kaŋ duu ihinkaa, duu ihinka tana. 18 Amma woo kaŋ duu afolloku koy guusu fanši laboo ra ka nga koyoo nooroo tugu a ra.

19 Waati kuku banda ga, tamey wey koyoo kaa, a na nooroo laasaaburoo tee i bande. 20 Woo kaŋ duu talaŋ guwaa man, a kate ey nda igguu tana kaŋ a duu ey, a nee: ‹Ay koyoo, talaŋ guu no nʼnʼay noo, igguu tana ne kaŋ ay duu ey.› 21 Nga koyoo nee a se: ‹A boori, tam henna laadirantaa, ni laadir ikaccu ra, ay ga ni daŋ haya boobo jine, huru ir ma ɲaali.› 22 Woo kaŋ duu talaŋ hinkaa mo man, a nee: ‹Ay koyoo, talaŋ hinka no nʼnʼay noo, ihinka tana ne kaŋ ay duu ey.› 23 Nga koyoo nee a se: ‹A boori, tam henna laadirantaa, ni laadir ikaccu ra, ay ga ni daŋ haya boobo jine, huru ir ma ɲaali.› 24 Woo kaŋ duu talaŋ follokaa mo man, a nee: ‹Ay koyoo, ay ga bay kaŋ boro šenda ti ni, nʼga hegay nongu kaŋ ra mana duma, nʼga marga nongu kaŋ ra mana saya. 25 Ay hunbur, ay koy ni talaŋoo tugu laboo cire, ni wanoo ne.› 26 Nga koyoo nʼa zaabi ka nee: ‹Tam laala fuyyantaa, nʼga bay kaŋ ay ga hegay nongu kaŋ ra ay mana duma, ay ga marga nongu kaŋ ra ay mana saya. 27 Adiši ni hima kʼay nooroo jisi bankoo borey do. Nga ra, nda ay kaa, ay ga duu nga nda albaha. 28 Wa talaŋoo taa a kone kʼa noo boraa se kaŋ kone iwoyaa (10) goo. 29 Zama i ga boraa noo kaŋ goo nda a, de a ga feeri, amma boraa kaŋ sii nda a, ba woo kaŋ a goo nda a, ga taandi. 30 Tamoo kaŋ si haya hanse wʼa warra taray, taray kubaa ra. No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee.›»

Ciitoo kaŋ ga teendi kayandoo hane

31 «Waati kaŋ Boro-izʼaroo kaa nga daržaa ra, nda nga almalaykey kul, a ga goro nga kokoy gorodoo daržantaa ra. 32 Gandawey kul ga marga a jine. A gʼi fay-fay, sanda takaa kaŋ nda kurkaw ga feejey fay kʼi kaa hanciney ra. 33 A ga feejey daŋ nga kabe gumaa here ka hanciney daŋ iwaawaa here.

34 Woo banda ga, kokoyoo ga nee borey kaŋ goo nga kabe gumaa here se: ‹Wa kaa, war kaŋ ay Baabaa Irkoy na albarka daŋ war ra. Wa Laamaa tubu kaŋ soolandi war se za aduɲɲa daaruroo ga, 35 zama ay heray, war nʼay noo ya ŋaa. Ay jaw, war nʼay noo ya haŋ. Ay tee yaw, war nʼay yawzunbay. 36 Ay baɲi, war nʼay bankaaray. Ay wirci, war koy ay guna. Ay huru kasa, war koy ay do.› 37 Waatoo din boro šerrantey gʼa zaabi ka nee: ‹Ir Koyoo, waati foo no ir dii ni heray, ir na ni ŋandi wala ni jaw, ir na ni noo ma haŋ? 38 Waati foo no ir dii ni tee yaw, ir na ni yawzunbay wala ni baɲi, ir na ni bankaaray? 39 Waati foo no ir dii ni wirci wala ni huru kasa, ir koy ni do?› 40 Kokoyoo gʼi zaabi ka nee: ‹Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, haya kul kaŋ war nʼa tee agʼarmey wey i kul ikaccaa affoo se, agay se war nʼa tee.›

41 Woo banda ga, a ga nee borey kaŋ goo nga kabe waawaa here se: ‹Wa hun ay ga, dangantey! Wa koy nuune abadantaa ra kaŋ soolandi Ibilisi nda nga dontokey se, 42 zama ay heray, war manʼay noo ya ŋaa. Ay jaw, war manʼay noo ya haŋ. 43 Ay tee yaw, war manʼay yawzunbay. Ay baɲi, war manʼay bankaaray. Ay wirci, ay huru kasa, war mana koy ay guna.› 44 Waatoo din ngi mo gʼa zaabi ka nee: ‹Ir Koyoo, waati foo no ir dii ni heray wala ni jaw, wala ni tee yaw, wala ni baɲi, wala ni wirci, wala ni huru kasa, ir mana ni alhaadimay?› 45 Waatoo din a gʼi zaabi ka nee: ‹Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, haya kul kaŋ war manʼa tee ikaccey wey affoo se, agay se war manʼa tee. 46 Wey ga koy zukandi abadantaa ra, amma boro šerrantey ga koy hunayan abadantaa ra.›»

26

Boŋkoyney hawandifutay Isa ga

(Marku 14.1–2; Luka 22.1–2; Yehiya 11.45–53)

1 Waatoo kaŋ Isa na šenney wey kul har ka ben, a nee nga taalibey se: 2 «War ga bay kaŋ ne nda jirbi hinka Borcintaraa jingaroo ga tee, Boro-izʼaroo ga nondi ka kanjandi.»

3 Sargari juwalkey jineborey nda gandaa boro beerey na cere marga sargari juwalkey jineboraa Kayif batumaa ra. 4 I na cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi na Isa dii nda carmay kʼa wii. 5 I nee: «A masi tee jingaroo ra hala alžamaa masi koy ture.»

Woy foo na turaari doori Isa boŋoo boŋ

(Marku 14.3–9; Yehiya 12.1–8)

6 Isa goo Betani, Simoŋ jiraykoynoo hugoo ra. 7 Kaŋ a goo ŋaadogoo ra, woy foo man jeroo ga kaŋ kone tondi kaaray kulba goo. A ga too nda turaari hay šenda. A nʼa doori Isa boŋoo boŋ. 8 Kaŋ taalibey dii woo, i dukur ka nee: «Cin no hasaraa woo gʼa hanse? 9 A ga hin ka neerandi hay šenda ka nondi talkey se.» 10 Isa bay, a nee i se: «Macin se war ga woyoo farandi? Zama teegoy henna no a nʼa tee ya ne. 11 War nda talkey no waati kul, amma agay si cindi war bande waati kul. 12 Turaaroo kaŋ a nʼa doori ay gaahamoo ga, ay suturayanoo se a nʼa tee. 13 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nongu kul kaŋ ra Alhabar Boryaa woo waazandi aduɲɲa kul ra, hayaa kaŋ woyoo woo nʼa tee mo ga harandi hala borey ma hongu woyoo.»

Žudas soolu ka Isa zanba

(Marku 14.10–11; Luka 22.3–6)

14 Woo banda ga, taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo kaŋ se i ga nee Žudas Iskariyot koy sargari juwalkey jineborey do 15 ka nee: «Macin no war gʼa noo ya ne nda ay na Isa nondi war se?» Borey na nzorfu kaaray tamma boŋ waranza (30) kayandi a se. 16 Za waatoo woo, Žudas cindi a ga dimma henna ceeci ka Isa nondi.

Isa nda nga taalibey na jingaroo ŋaayanoo soolu

(Marku 14.12–21; Luka 22.7–14)

17 Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo zaari jinaa, taalibey man Isa ka nee: «Man ra nʼga baa ir ma Borcintaraa jingaroo ŋaayanoo soolu ma ne?» 18 A nee: «Wa koy koyraa ra boro filaana do ka nee a se: ‹Alfagaa nee: “Ay waatoo man, ni do agay nda ay taalibey ga Borcintaraa jingaroo tee.”›» 19 Taalibey na Isa yaamaroo tee, i na Borcintaraa jingaroo soolu.

Isa bayrandi kaŋ nga taalibi foo ga kaa ka nga nondi

(Marku 14.18–21; Luka 22.21–23; Yehiya 13.21–30)

20 Kaŋ cijinoo too, Isa goro ŋaadogoo ra, nga nda taalibi woy cindi hinkaa (12). 21 Waatoo kaŋ i goo ma ŋaa, a nee: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war affoo gʼay nondi.» 22 Ngi biney hanse ka maray, de affoo kul šintin ka nee a se: «Ni bay manʼti agay no, ay Koyoo?» 23 A zaabi ka nee: «Boraa kaŋ goo ma sufa ay bande taasaa ra, woo din no mʼay nondi. 24 Šikka sii, Boro-izʼaroo ga koy nda takaa kaŋ nda a hantumandi a ga Citaaboo ra. Amma boraa bone kaŋ ga Boro-izʼaroo nondi. A baa boraa din se a masi ba huru aduɲɲa ra.» 25 Žudas kaŋ gʼa nondi zaabi ka nee: «Ni bay manʼti agay no, Rabbi?» A nee a se: «Ni hunday kʼa har.»

Amaanaa kaŋ zandi nda kuri

(Marku 14.22–26; Luka 22.14–20; Korent borey bataga 1na 11.23–25)

26 Waatoo kaŋ i goo ma ŋaa, Isa na takula zaa, a na albarka daŋ, a nʼa dunbu. A nʼa noo taalibey se ka nee: «Wa dii ka ŋaa, woo ti ay gaahamoo.» 27 Woo banda ga, a na poti zaa, a na albarka daŋ. A nʼa noo i se ka nee: «War kul ma haŋ a ra, 28 zama woo ti ay kuroo, amaanaa kuroo kaŋ mun boro boobo se zunubey yaafayanoo se. 29 Ay ga war bayrandi kaŋ waatoo woo banda ga, ay si alaneboo izoo haroo haŋ kala hala han kaŋ ay yee kʼa haŋ taaga war bande ay Baabaa Irkoy Laamaa ra.» 30 I na baytiyaŋ don, de i fatta ka koy Zaytuɲaŋey tondi hondoo do.

Isa bayrandi kaŋ Piyer ga nga yankar

(Marku 14.27–31; Luka 22.31–34; Yehiya 13.36–38)

31 Waatoo woo, Isa nee nga taalibey se: «Hõ cijinoo woo, war kul ga zuru kʼay naŋ, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Ay ga kurkaa kar,

de feejey kaŋ goo feeji kuroo ra ga say-say.›*

32 Amma waati kaŋ ay tun koyne, ay ga koy war jine Galile.»

33 Piyer zaabi ka nee a se: «Nda borey kul na ni naŋ, agay, ay si ni naŋ abada.» 34 Isa nee a se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, hõ cijinoo woo hunday gorgaa si ciya jina kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.» 35 Piyer nee a se: «Ba nda ya mma buu ni bande, ay si ni yankar.» Taalibey kul mo na šenni follokaa har.

Isa mooru nga taalibey ga ka Irkoy ŋaaray

(Marku 14.32–42; Luka 22.39–46)

36 Isa nda nga taalibey koy nongu foo ra kaŋ se i ga nee Getesemane. A nee i se: «Wa goro ne hala ay ga koy hetti ka Irkoy ŋaaray.» 37 A na Piyer nda Zebede izʼaru hinkaa zaa nga bande, binemarayyan nda hunburay šintin ka tee a se. 38 A nee i se: «Ay binoo ga hanse kʼay maray hala ay ga baa ka buu. Wa cindi ne, war ma hanna ay bande.» 39 A koy jine kayna, de a na nga ndumoo sinji laboo ra ka Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Baabaa Irkoy, nda ay ga duu a, gurzugaa potoo woo moorandi ay ga. Amma agay ibaayoo masi tee, ni wanoo ma tee.»

40 A yee kate taalibey do, a nʼi gar i ga jirbi. A nee Piyer se: «Adiši war mana hin ka ba guuru foo hanna ay bande? 41 Wa hanna, war ma Irkoy ŋaaray hala war masi koy siyandi ka kaŋ zunubu ra. Anniya henna goo, amma gaaham sii nda gaabi.»

42 Isa yee koyne ka hibi i ga cee hinkantoo, a na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ay Baabaa Irkoy, nda potoo woo si hin ka mooru agay ya nʼa haŋ, ni ibaayoo ma teendi.»

43 A yee kate koyne, a na taalibey gar i ga jirbi, zama jirbi se, ngi moɲey si hin ka feeri. 44 A nʼi naŋ ka koy koyne, a na Irkoy ŋaaray cee hinzantoo, šenni follokaa no a yee kʼa har. 45 Woo banda ga, a koy taalibey do ka nee i se: «Adiši war mma jirbi, war mma hunanzam! Waatoo ne ka too, Boro-izʼaroo ga kaŋ zunubantey kabey ra. 46 Wa tun, ir ma koy! Boraa kaŋ gʼay nondi ne ka man.»

Takaa kaŋ nda Isa diyandi

(Marku 14.43–50; Luka 22.47–53; Yehiya 18.3–12)

47 Isa goo ma šelaŋ da kaŋ Žudas, taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo ne ka kaa, nga nda alžama beeri kaŋ kone takubayaŋ nda gobuyaŋ goo. I mana hun kala sargari juwalkey jineborey nda gandaa boro beerey do. 48 Boraa kaŋ gʼa nondi nkʼi noo tammaasa, a nee: «Boraa kaŋ ay gʼa summu, nga no. Wʼa dii.» 49 Dogoo din da a man Isa ka nee: «Ay ga sallam ni ga, Rabbi!» A nʼa summu. 50 Amma Isa nee a se: «Ay ceroo, cin ti woo kaŋ ni kaa kʼa tee?» Woo banda ga, borey man Isa ka kabe fur a ga kʼa dii. 51 Borey kaŋ goo Isa bande, affoo ne ka nga takubaa hoobu ka sargari juwalkey jineboraa tamoo kar ka haŋaa kaa. 52 Waatoo din Isa nee a se: «Ni takubaa yeeti dogoo ra, zama borey kul kaŋ ga takuba zaa ga halacandi nda takuba. 53 Ni mma hongu kaŋ ay si hin kʼay Baabaa Irkoy ŋaaray kaŋ gʼay noo sohõ da haya kaŋ bisa almalayka wongu jama woy cindi hinka (12)? 54 Adiši taka foo nda Citaaboo šenney ga tabati kaŋ nee takaa woo ga hima ka tee?»

55 Waatoo din Isa nee jamaa se: «War kaa ay ga nda takubayaŋ nda gobuyaŋ kʼay dii sanda zay beeri. Zaari kul ay ga goro ka cawandi Irkoy hugu beeroo ra, war mana bay kʼay dii. 56 Woo kul teendi hala annabey citaabey šenney ma tabati.» Woo banda ga, taalibey kul zuru kʼa naŋ.

Isa daŋandi hoyraykey margaroo jine

(Marku 14.53–65; Luka 22.54–55, 63–71; Yehiya 18.13–14, 19–24)

57 Borey kaŋ na Isa dii nʼa ka koy sargari juwalkey jineboraa Kayif do, no din ra Citaaboo baykey nda boro beerey ga marga. 58 Piyer goo nongu mooro ra, a hanga Isa hala nga ma huru sargari juwalkey jineboraa batumaa ra ka goro lakkalkey bande ka dii hayaa woo benantaa.

59 Sargari juwalkey jineborey nda hoyraykey margaroo kul ga ceeci ngi ma duu taari seedetaray kaŋ Isa na goy futu tee, hala a ma wiiyandi. 60 Amma i mana duu baffoo, ba kaŋ taari seede boobo bangay. Woo kul banda ga, boro hinka man ey 61 ka nee: «Woo nee: ‹Ay ga hin ka Irkoy hugoo kayri, de jirbi hinza ra yʼa cin.›» 62 Sargari juwalkey jineboraa tun ka nee Isa se: «Nʼsi haya kul har hayey ra kaŋ seedewey gʼi har ni ga?» 63 Amma Isa mana tuuru. Sargari juwalkey jineboraa nee a se: «Ay nʼa kar ni ga nda Irkoy hunantaa kala mʼir bayrandi nda ni ti Almasihu, Irkoy Izʼaroo.» 64 Isa nee a se: «Ni hunday kʼa har. Ay gʼa har war se mo kaŋ hõ banda ga, war ga dii Boro-izʼaroo ga goro Hinikoyoo kabe gumaa ga† ka ‹kaa duulawey ga ka hun beenaa ra.›‡» 65 Waatoo din sargari juwalkey jineboraa na nga darbawey kottu. A nee: «A na Irkoy wow! Cin no ir gʼa tee seede se koyne? Nga ne, sohõ war maa wowyanoo. 66 Macin no war nee?» I nʼa zaabi ka nee: «A ga hima ka wiiyandi.»

67 Woo banda ga, i tufa ndumoo ga ka kabe kʼa kar, i nʼa saŋ 68 ka nee: «Annabitaray tee, Almasihu! May ka ni kar?»

Piyer na Isa yankar

(Marku 14.66–72; Luka 22.56–62; Yehiya 18.15–18, 25–27)

69 Piyer goo ma goro taray batumaa ra, koŋŋa woy-ize foo man a ka nee: «Ni mo cindi Isa Galile boraa bande.» 70 Amma a nʼa yankar borey kul jine ka nee: «Ay si hayaa bay kaŋ nʼga baa mʼa har.» 71 Piyer goo ma koy hugoo miɲoo here, koŋŋa foo dii a, a nee borey kaŋ goo no se: «Woo cindi Isa Nazaret boraa bande.» 72 A žee ka yee kʼa yankar ka nee: «Ay si boraa woo bay.» 73 Kayna, borey kaŋ goo no din man Piyer ka nee a se: «Nda cimi, ni mo, ni goo i ra, zama ni deene šennoo no mʼa cebe.» 74 A šintin ka nga boŋ danga ka žee ka nee: «Ay si boraa woo bay.» Dogoo din da gorgaa ciya. 75 Waatoo din Piyer hongu šennoo kaŋ Isa nʼa har kaŋ ti: «Gorgaa si ciya jina kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.»§ Woo banda ga, a fatta ka hẽe ka zana.

27

I na Isa ka koy goforner Pilat do

(Marku 15.1; Luka 23.1–2; Yehiya 18.28–32)

1 Subbaahi tayaa ra, sargari juwalkey jineborey nda gandaa boro beerey na cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi na Isa wii. 2 I na Isa haw, i nʼa gongu ka koy a daŋ Pilat kaboo ra kaŋ ti goforneroo.

Žudas na nga boŋ wii

(Teegoyey 1.18–19)

3 Woo banda ga, Žudas kaŋ na Isa nondi dii kaŋ i kayandi kaŋ a ga wiiyandi, a nimsi, a na nzorfu kaaray tamma boŋ waranzaa (30) yeeti sargari juwalkey jineborey nda boro beerey ga 4 ka nee: «Ay duu zunubu ka boraa kaŋ mana haya kul tee nondi.» I nee: «Ir baa foo? Woo ti ni šenni.» 5 Žudas na noorey warra Irkoy hugoo ra, a hun no din ka koy nga boŋ deeji ka buu. 6 Sargari juwalkey jineborey na noorey kuuna ka nee: «A si hima noorey wey ma daŋandi Irkoy hugoo almanoo ra, zama kuri hay no.» 7 I na cere guna ka kayandi kaŋ ngi ma yoonaa faaroo day nda ey, kʼa tee yawey se saaray. 8 Woo se hala hõ i ga nee faaroo din se kuroo hayoo faaroo. 9 Waatoo din hayaa kaŋ annabi Žeremi dontandi a mʼa har tabati kaŋ ti: «I na nzorfu kaaray tamma boŋ waranzaa (30) zaa, hayoo alkadaroo kaŋ nda Izirayel borey nʼa himandi. 10 I na nooroo noo a ma tee yoonaa faaroo sanda takaa kaŋ nda ir Koyoo nʼay yaamar.»*

Pilat ga Isa hãa

(Marku 15.2–5; Luka 23.3–5; Yehiya 18.33–38)

11 I na Isa ka koy goforneroo jine. Goforneroo nʼa hãa ka nee: «Ni ti Alyahuudey kokoyoo wala?» Isa nee: «Ni hunday kʼa har.» 12 Kaŋ sargari juwalkey jineborey nda boro beerey daŋ a ga, a mana baffoo ka zaabi. 13 Waatoo din Pilat nee a se: «Nʼsi maa hayey kul kaŋ i gʼi daŋ ni ga?» 14 Isa manʼa zaabi ba ngi šenni folloku ga, woo ti haya kaŋ hanse ka goforneroo boŋoo haw.

I na Isa zukandi ka nee i mʼa wii

(Marku 15.6–15; Luka 23.13–25; Yehiya 18.39—19.16)

15 Jingar kul ga, goforneroo ga doona ka kasa-ize foo taŋ kaŋ kan jamaa se. 16 Boro foo goo kasaa ra kaŋ goo nda maa, i ga nee a se [Isa] Barabas. 17 Waatoo kaŋ borey marga, Pilat nee i se: «May no war ga baa yʼa fur war se, [Isa kaŋ se i ga nee] Barabas wala Isa kaŋ se i ga nee Almasihu?» 18 A ga bay kaŋ canseyan ka kate i ma Isa daŋ nga kaboo ra. 19 Kaŋ Pilat goro ciitidogoo ra, wandoo donto ka nee a se: «Haya kul masi huru ni nda boro šerrantaa woo game. Hõ ay hanse ka zarabi handiri ra nga maaganda se.»

20 Sargari juwalkey jineborey nda boro beerey šennoo na jamaa boŋey dii kaŋ i ma Barabas wiri, i ma Isa halaci. 21 Goforneroo yee ka šennoo zaa ka nee i se: «Affoo no war ga baa yʼa fur war se ihinkaa ra?» I nee: «Barabas.» 22 Pilat nee i se: «Macin no yʼa tee Isa se kaŋ se i ga nee Almasihu?» I kul nee: «A ma kanjandi.» 23 A nee: «Macin ti goy futaa kaŋ a nʼa tee?» Borey kaati ka tonton ka nee: «A ma kanjandi.» 24 Kaŋ Pilat ga dii kaŋ nga si duu fondo, hoolaa mma koy de a ga tonton, a na hari zaa ka nga kabey ɲumay alžamaa jine ka nee: «Ay ga henan boro šerrantaa woo kuroo munyanoo ra. A goo war jine.» 25 Alžamaa kul zaabi ka nee: «Nga hundoo alhakoo ma kaŋ ir nda ir izey boŋ!» 26 Woo banda ga, Pilat na Barabas taŋ i se. Amma a na Isa barzu jina, a duu kʼa noo hala a ma kanjandi.

Soojey na Isa ɲooɲo

(Marku 15.16–20; Luka 23.11; Yehiya 19.2–3)

27 Woo banda ga, goforneroo soojey na Isa dii kʼa ka koy goforneroo tuujidogoo ra, soojey kul nʼa kuubi kʼa bere. 28 I na nga darbawey kaa jindoo ra ka kaayi beeri ciray zaram† daŋ a ga. 29 I na tuuri fita karjikoyniyaŋ tur kʼi tee kokoy fuula kʼa daŋ boŋoo ra. I na kakaaru daŋ kabe gumaa ra ka sujudu a jine kʼa ɲooɲo ka nee: «Ir ga sallam ni ga, Alyahuudey kokoyoo!» 30 I tufa a ga ka kakaaroo taa kʼa kar boŋoo ra. 31 Kaŋ i nʼa ɲooɲo, i na kaayi beeri ciraa kaa a ga ka nga darbawey yeeti a ga. Woo banda ga, i nʼa ka koy kʼa kanji.

Isa kanjandiyanoo

(Marku 15.21–32; Luka 23.26–43; Yehiya 19.17–27)

32 Waatoo kaŋ i ga fatta ka koy, i na aru foo kubay kaŋ koyraa ti Siren, maaɲoo ti Simoŋ. I nʼa gaabi a ma Isa kanjandibundoo jere. 33 Kaŋ i too nongu foo kaŋ se i ga nee Golgota kaŋ maanaa ti «Boŋgaasoo dogoo», 34 i nʼa noo alaneb hari moora kaŋ ra tay goo‡, a nʼa taba, a wanji kʼa haŋ. 35 Waatoo kaŋ i nʼa kanji ka ben, i na alkurra kar ka nga bankaarawey zamna cere game. 36 Woo banda ga, i goro no din kʼa hawgay. 37 I na hantum daŋ boŋoo se beene kaŋ ga hayaa cebe kaŋ i nʼa daŋ a ga kaŋ ti: «Woo ti Isa, Alyahuudey kokoyoo.» 38 I na zay beeri hinka kanji a bande, affoo nga kabe gumaa here, affaa nga kabe waawaa here.

39 Bisakey gʼa wow, i ga ngi boŋey zinji-zinji, 40 ka nee: «Ni kaŋ ga Irkoy hugoo kayri kʼa cin jirbi hinza ra, ni boŋ hallasi! Nda Irkoy Izʼaroo ti ni, zunbu kanjandibundoo ga!» 41 Sargari juwalkey jineborey mo gʼa ɲooɲo Citaaboo baykey nda boro beerey bande ka nee: 42 «A na boroyaŋ hallasi, a si hin ka nga boŋ hallasi. Izirayel kokoyoo no, a ma zunbu sohõ da kanjandibundoo ga, woo ra ir ga naanay a. 43 A na nga boŋ talfi Irkoy ga. Sohõ a mʼa feeri ya, nda a ga bagʼa, zama a nee: ‹Irkoy Izʼaroo ti agay.›» 44 Takaa din da, zay beerey kaŋ kanjandi Isa bande mo gʼa wow.

Isa buuyanoo

(Marku 15.33–41; Luka 23.44–49; Yehiya 19.28–30)

45 Za guuru woy cindi hinkantoo (12to) ga, kubay tee laboo kul ga hala guuru hinzantoo ga. 46 Guuru hinzantoo dimma ga, Isa na jinde jer ka kaati ka nee: «Eli, Eli, lama sabaktani?» Šennoo woo maanaa ti: «Ay Koyoo, ay Koyoo, macin se nʼnʼay naŋ?»§ 47 Boroyaŋ kaŋ goo no maa a se, de i nee: «Ilyasu se woo ga ciya.» 48 Dogoo din da ngi affoo zuru ka koy zaara sufa kʼa too nda binegar kʼa didiji dii ga kʼa noo a se a ma haŋ. 49 Cindey nee: «Naŋ, ir ma dii wala Ilyasu ga kaa kʼa hallasi.» 50 Isa yee koyne ka jinde jer ka kaati, hundoo hun.

51 Nga ne, Irkoy hugoo ridowoo* kottu za beene hala ganda ka tee ihinka. Laboo jijiri, tondey kayri. 52 Saarawey feerandi, Irkoy boro henanante booboyaŋ kaŋ faati tun. 53 I fatta saarawey ra, Isa tunyanoo banda ga, i huru koyra henanantaa† ra. I bangay boro boobo se. 54 Jalakoynoo nda borey kaŋ goo a bande ka Isa hawgay dii laboo jijiroo nda hayey kaŋ tee, i hanse ka hunbur, de i nee: «Nda cimi, woo Irkoy Izʼaroo no.» 55 Woy boobo goo no din nongu mooro ra, i ga honnay. I hanga Isa bande za Galile kʼa alhaadimay. 56 Maryama Magdala boraa, nda Maryama kaŋ ti Žak nda Isufi ɲaa, nda Zebede izʼarey ɲaa goo woyey din ra.

Isa daŋandi saaraa ra

(Marku 15.42–47; Luka 23.50–56; Yehiya 19.38–42)

57 Waatoo kaŋ cijinoo too, almankoyni foo kaa kaŋ ti Arimate koyraa boro kaŋ maaɲoo ti Isufi, nga mo tee Isa taalibi. 58 Aroo woo koy Pilat do ka Isa kunturoo wiri a ga. Pilat daŋ kaŋ i mʼa noo a se. 59 Isufi na kunturoo zaa kʼa didiji kasance kaaray ra. 60 A nʼa daŋ saaray taagaa ra kaŋ a nʼa kaa nga boŋ se tondoo ra. A na tondi beeri foo gunguray ka saaraa miɲoo daabu, a koy. 61 Maryama Magdala boraa nda Maryama faa goo no din, i mana goro kala saaraa tenje.

Saaraa lakkalyanoo

62 Subaa kaŋ ti hanoo kaŋ goo hunanzamzaaroo soolurey zaaroo dumaa ga, sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey marga Pilat do 63 ka nee: «Ir koyoo, ir hongu a kaŋ dargantaa woo, waatoo kaŋ a ga huna, a nee: ‹Jirbi hinza banda ga, ay ga tun.› 64 Adiši daŋ kaŋ saaraa ma lakkalandi hala jirbi hinzantoo ga, nga taalibey masi kaa ka koy kunturoo zay ka nee jamaa se kaŋ a tun bukawey ra. Darga kokorantaa woo ga jaase ijinaa.» 65 Pilat nee i se: «Wa lakkalkawyaŋ zaa, wa koy a ma lakkalandi nda war hinoo kul.» 66 I koy taka guna kaŋ nda saaraa lakkalyanoo ga tee. I na tammaasa daŋ tondoo ga, ka lakkalkawyaŋ daŋ.

28

Isa tunyanoo

(Marku 16.1–10; Luka 24.1–12; Yehiya 20.1–10)

1 Hunanzamzaaroo banda ga, jirbiiyyaa zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, alfazaroo ra, Maryama Magdala boraa nda Maryama faa koy saaraa guna. 2 Labu jijiri beeri ne ka tee, zama ir Koyoo almalayka foo zunbu ka hun beenaa ra ka kaa ka tondoo gunguray ka goro a boŋ. 3 Almalaykaa alhaaloo ga hima nda meli, de nga darbaa ga kaaray ma nee waa. 4 Hawgaykey jijiri hunburay se, de i tee sanda bukawyaŋ. 5 Almalaykaa na šennoo zaa ka nee woyey se: «War, war masi hunbur, zama ay ga bay kaŋ Isa kaŋ kanjandi no war gʼa ceeci. 6 A sii ne, zama a tun nda takaa kaŋ nda a nʼa har. Wa kaa ka dii nongoo kaŋ ra a cindi ka kani. 7 Wa cahã ka koy nee nga taalibey se kaŋ a tun bukawey ra. Nga ne, a ga koy war jine Galile, no din ra war ga dii a. Nga ne, ay nʼa har war se.»

8 Nda cahãyan i mooru saaraa nda hunburay nda ɲaali beeri ka zuru ka koy a bayrandi nga taalibey se. 9 Isa ne kʼi kubay, a nee: «Ay ga sallam war ga.» I man Isa ka cewey dii ka sujudu a se. 10 Woo banda ga, Isa nee woyey se: «War masi hunbur, wa koy alhabaroo too agʼarmey se, i ma koy Galile, no din ra i ga dii agay.»

Hayaa kaŋ lakkalkey nʼa filla

11 Waatoo kaŋ woyey goo ma koy, nga ne, lakkalkey ra, boroyaŋ huru koyraa ra ka hayaa kul kaŋ tee bayrandi sargari juwalkey jineborey se. 12 Sargari juwalkey jineborey nda boro beerey na cere guna ka waafaku ka soojey noo nooru beeri, 13 ka nee: «Wa nee: ‹Nga taalibey ka kaa cijinoo ra kʼa zay waatoo kaŋ ir ga jirbi.› 14 Nda goforneroo maa woo, ir, ir gʼa dangayandi ka taka tee kaŋ ra baffoo si duu war.» 15 Soojey na nooroo dii ka takaa tee kaŋ harandi i se. Šennoo woo ga deedandi hala hõ Alyahuudey do.

Isa bangay nga taalibi woy cindi faa (11) se

(Marku 16.14–18; Luka 24.36–49; Yehiya 20.19–23; Teegoyey 1.6–8)

16 Taalibi woy cindi faa (11) koy Galile, tondi hondoo boŋ kaŋ Isa nʼa har i se. 17 Waatoo kaŋ i dii Isa, i sujudu a jine, amma affooyaŋ šikka. 18 Isa man ey, a šelaŋ i se ka nee: «Hini timmante nondi ya ne beenaa nda laboo ga. 19 Adiši wa koy dumey kul tee taalibiyaŋ kʼi batize Baabaa Irkoy, nda Izʼaroo, nda Hundi Henanantaa maaɲoo ga 20 kʼi cawandi i ma hayey kul dii kaŋ nda ay na war yaamar. Nga ne, ay goo war bande zaari kul hala zamanoo benantaa ga.»

* 1:23 1.23 Ezayi 7.14.

* 2:2 2.2 Kabuyaney 24.17.

† 2:6 2.6 Miše 5.1.

‡ 2:15 2.15 Oze 11.1.

§ 2:18 2.18 Žeremi 31.15.

* 3:3 3.3 Ezayi 40.3.

* 4:4 4.4 Alhukumoo 8.3.

† 4:5 4.5 Koyraa ti Žerizalem.

‡ 4:6 4.6 Zaburey 91.11–12.

§ 4:7 4.7 Alhukumoo 6.16.

* 4:10 4.10 Alhukumoo 6.13.

† 4:16 4.15–16 Ezayi 8.23—9.1.

* 5:21 5.21 Fattaroo 20.13; Alhukumoo 5.17.

† 5:27 5.27 Fattaroo 20.14; Alhukumoo 5.18.

‡ 5:31 5.31 Alhukumoo 24.1–4.

§ 5:33 5.33 Sargarey 19.12; Kabuyaney 30.3; Alhukumoo 23.22–24.

* 5:38 5.38 Fattaroo 21.24; Sargarey 24.20; Alhukumoo 19.21.

† 5:43 5.43 Sargarey 19.18.

* 8:17 8.17 Ezayi 53.4.

* 9:1 9.1 Koyraa ti Kaparnahum.

† 9:9 9.9 Matiyu da se i ga nee Lewi, Marku 2.14nda Luka 5.27ra.

‡ 9:13 9.13 Oze 6.6.

* 10:25 10.25 Belzebil, Ibilisi maa foo no.

† 10:38 10.38 Boro ma nga kanjandibundoo zaa manʼti kala boro ma yadda ka nga hundoo noo sanda takaa kaŋ nda Isa na nga wanoo noo.

* 11:10 11.10 Malaki 3.1.

† 11:29 11.29–30 Isa cawandoo no.

* 12:7 12.7 Oze 6.6.

† 12:21 12.18–21 Ezayi 42.1–4.

‡ 12:24 12.24 Belzebil, Ibilisi maa foo no.

§ 12:39 12.39 Manʼti gaaham here no laadir jaŋay no Irkoy here.

* 12:40 12.40 Yunusa 2.1.

* 13:15 13.14–15 Ezayi 6.9–10.

† 13:35 13.35 Zaburey 78.2.

‡ 13:45 13.45 Waatoo din, alyakuutu henna hayoo šendi nda wura.

§ 13:54 13.54 Koyraa ti Nazaret.

* 15:4 15.4 Fattaroo 20.12; Alhukumoo 5.16.

† 15:4 15.4 Fattaroo 21.17.

‡ 15:9 15.9 Ezayi 29.13.

§ 15:26 15.26 Alyahuudey do, dumi kul kaŋ manʼti ngi dumoo ga hima nda hanši.

* 16:4 16.4 Zamnaa 12.39.

† 16:13 16.13 Sezare woo manʼti kala koyraa kaŋ Filip nʼa gorandi. Sezare nda Sezare Filip manʼti koyra foo.

‡ 16:17 16.17 Yunusa da se i ga nee Yehiya, Yehiya 1.42; 21.15–17ra.

§ 16:24 16.24 Zamnaa 10.38.

* 17:26 17.26 Waatoo din yawey kaŋ duwandi wongu ra ga alkaasoo bana.

* 18:16 18.16 Alhukumoo 19.15.

† 18:22 18.22 hala cee woyye cindi iyye (77), Grek šenni ra, almaganaa faa ti cee woyye (70) hala cee iyye, Šintinoo 4.24.

* 19:4 19.4 Šintinoo 1.27; 5.2.

† 19:5 19.5 Šintinoo 2.24.

‡ 19:7 19.7 Alhukumoo 24.1, 3.

§ 19:19 19.19 Fattaroo 20.12–16; Alhukumoo 5.16–20; Sargarey 19.18.

* 21:3 21.3 ‹Ir Koyoo no ma too i ga, sohõ da a gʼi yeeti.› Grek šenni ra, almaganaa faa ti ‹Ir Koyoo no ma too i ga.› Dogoo din da a gʼi naŋ.

† 21:5 21.5 Zakariya 9.9.

‡ 21:9 21.9 Zaburey 118.25–26.

§ 21:13 21.13 Ezayi 56.7.

* 21:16 21.16 Zaburey 8.3.

† 21:33 21.33 Soorohugu no kaŋ ga lakkalkey ga žigi ka faaroo hawgay.

‡ 21:42 21.42 Zaburey 118.22–23.

* 22:24 22.24 Alhukumoo 25.5–6.

† 22:32 22.32 Fattaroo 3.6, 15.

‡ 22:37 22.37 Alhukumoo 6.5.

§ 22:39 22.39 Sargarey 19.18.

* 22:44 22.44 Zaburey 110.1.

* 23:5 23.5 I mmʼi daŋ hala ngi ma duu ka hongu Irkoy yaamarey.

† 23:35 23.35 Šintinoo 4.8; Taarikey 2to 24.20–22.

‡ 23:39 23.39 Zaburey 118.26.

* 24:15 24.15 Daniyel 9.27; 11.31; 12.11.

† 24:30 24.30 Daniyel 7.13.

* 26:31 26.31 Zakariya 13.7.

† 26:64 26.64 Zaburey 110.1.

‡ 26:64 26.64 Daniyel 7.13.

§ 26:75 26.75 Sorro 34to.

* 27:10 27.9–10 Žeremi 18.2–3; 19.1–4, 10–11; 32.6–15; Zakariya 11.12–13.

† 27:28 27.28 Šukkaa woo dumoo no ma tee kokoyey se kaayi.

‡ 27:34 27.34 A mma kumandi boro doroo ra.

§ 27:46 27.46 Šennoo woo mana harandi kala Ebere šenni ra, Zaburey 22.2.

* 27:51 27.51 Ridowoo no kaŋ ga nongu henanantaa nda nongu henanantey ihenanantaa fay.

† 27:53 27.53 Koyraa ti Žerizalem.

MARKU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Linžiloo kaŋ Marku nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Marku manʼti kala Piyer kaŋ ti Isa diyaw hangasinoo. Isa cawandoo, nda nga kayfey, nda nga teegoyey kul a mana maarʼey kala Piyer miɲoo ra. A nʼi hantum ka borey noo alhabar.

Linžil taacaa ra, Marku citaaboo dunbay nda i kul. Za nga citaaboo šintinoo ga, a ga bayrandi kaŋ Isa manʼti kala Irkoy Izʼaroo. Irkoy no, adamize mo no.

Nga citaaboo jere hinkantoo ra, a ga cebe kaŋ Isa ga kubay nda zukandiyaŋ, nda buuyan, a ga tun ka huna Žerizalem. Cee hinza a gʼa har nga taalibey se, amma i mana faham. Cee boobo Isa ga nga boŋ cee nda Boro-izʼaroo. Woo ti maa kaŋ ga cebe kaŋ Irkoy na Isa noo hini kul.

Marku ga cebe nda soobay kaŋ Isa manʼti kala Irkoy Izʼaroo. Takaa kaŋ nda Isa zarabi ka buu kanjandibundoo ga, nga ganakey mo ga hima ka soolu ka zarabi a se.

1

Yehiya kaŋ ti batizekaa waazoo

(Matiyu 3.1–12; Luka 3.1–18; Yehiya 1.19–28)

1 Woo ti Alhabar Boryaa šintinoo kaŋ ga šelaŋ Isa Almasihu ga kaŋ ti Irkoy Izʼaroo. 2 A ga tee nda takaa kaŋ nda a hantumandi annabi Ezayi citaaboo ra:

«Nga ne, ay gʼay dontakaa sanba ni jine

hala a ma ni fondaa hanse.*

3 Jinde foo ga kaati saajoo ra ka nee:

‹Wa ir Koyoo fondaa soolu,

wa nga lolawey šerrandi.›»†

4 Dontokaa woo manʼti kala Yehiya. A ga borey batize saajoo ra, a ga waazu i ma tuubi ka batize ngi zunubey yaafaa se. 5 Žude gandaa borey nda Žerizalem koyraa borey, i kul fatta ka koy a do. A gʼi batize isaa ra kaŋ se i ga nee Žurdeŋ, waatoo kaŋ i na ngi zunubey har kaaray.

6 Yoo hinbiri darbay bara Yehiya jindoo ra, kuuru gamahaw goo centoo ga. Nga hunaa manʼti kala ndooyaŋ nda yuu gani. 7 A ga waazu ka nee: «Boro foo ga kaa ay dumaa ga, boraa din hinoo bisa ay wanoo. Ay si hima nda ka gunguma ka nga taamey karfey feeri. 8 Agay woo, ay na war batize nda hari, amma nga ga war batize Hundi Henanantaa ra.»

Isa batizeyanoo

(Matiyu 3.13–17; Luka 3.21–22)

9 Haney din Isa hun koyraa kaŋ maaɲoo ti Nazaret kaŋ goo Galile gandaa ra. Yehiya nʼa batize Žurdeŋ isaa ra. 10 Waatoo hunday kaŋ Isa goo ma fatta haroo ra, a dii kaŋ beenaa fay ihinka, Irkoy Hundoo zunbu nga ga sanda tuuzun alhaali. 11 De jinde foo šelaŋ beenaa ra ka nee: «Ni ti agay Izʼaroo, ay baakaa, ni ti ay ɲaaloo.»

Ibilisi na Isa sii

(Matiyu 4.1–11; Luka 4.1–13)

12 Waatoo din da, Irkoy Hundoo na Isa tuti a ma koy saajoo ra. 13 No din ra Isa na jirbi woytaaci (40) tee. Ibilisi nʼa sii. Ganjihoogawey sii kala saajoo kaŋ ra Isa goo. Almalaykey gʼa saajaw.

Isa na nga diyawtaraa šintin Galile

(Matiyu 4.12–17; Luka 4.14–15)

14 Waatoo kaŋ Yehiya nondi banda ga, Isa koy Galile gandaa ra. No din ra a na Irkoy Alhabar Boryaa waazu 15 ka nee: «Waatoo too, Irkoy Laamaa man! Wa tuubi, war ma naanay Alhabar Boryaa.»

Isa taalibi jina-jinawey

(Matiyu 4.18–22; Luka 5.1–11)

16 Woo banda ga, Isa goo ma dira Galile isabangoo miɲoo bande, a dii Simoŋ nda Andere kaŋ ti armayaŋ kaŋ goo ma filiji warra isabangoo ra, zama sorkoyaŋ no. 17 Isa nee i se: «Wa kaa ka hanga ay bande. Ay ga taka tee kaŋ ra boro no war ga hoo.» 18 Dogoo din da i na ngi filijey naŋ ka hanga a bande. 19 Kaŋ Isa dira ka koy jine kayna, a dii Žak kaŋ ti Zebede izʼaru, nga nda nga armaa Yehiya. I goo harihii foo ra, i ga filiji hanse. 20 Dogoo din da Isa ciya i se. I na ngi baabaa Zebede nda goykey naŋ hiyoo ra, i hanga a bande.

Isa na ganji gaaray kʼa kaa aru ra

(Luka 4.31–37)

21 Isa nda nga taalibey koy too koyra foo kaŋ maaɲoo ti Kaparnahum. De hunanzamzaaroo mma too kaŋ Isa huru margahugoo ra ka cawandi. 22 Nga cawandiyanoo tee nga haŋajerkey se boŋhaway, zama a mmʼi cawandi sanda boro kaŋ goo nda hini kʼi juwal kaŋ manʼti Citaaboo baykey takaa. 23 Waati follokaa ra, aru foo goo ngi margahugoo ra kaŋ ra ganji goo. Aroo kaati 24 ka nee: «Macin kʼir nda ni marga, Isa Nazaret boraa? Ni nka kaa kʼir halaci wala? Ay ga bay boro kaŋ ti ni: ni manʼti kala Irkoy Boro Henanantaa!» 25 Isa zahã ganjoo ga ka nee: «A dii ni ra, hun aroo ra!» 26 Ganjoo na aroo jijirandi. A na jinde jer ka kaati, de a hun a ra. 27 A tee alžamaa kul se boŋhaway hala i cindi de i ga cere hãa ka nee: «Macin ti woo? Cawandi taaga kaŋ ga tee nda hini! Aroo woo ga ba ganjey yaamar, de i ga hayaa tee kaŋ a nʼa har.» 28 Dogoo din da Isa maaɲoo huru Galile gandaa kul ra.

Isa na wircikoyni dumi boobo noo baani

(Matiyu 8.14–17; Luka 4.38–41)

29 Kaŋ i fatta margahugoo ra, kul Isa, nda Žak, nda Yehiya koy Simoŋ nda Andere bande ngi hugoo do. 30 Waatoo kaŋ i too, Simoŋ wandoo ɲaa ga kani, gaaham konni wirci bara a ga. Dogoo din da nga borey na nga šennoo har Isa se. 31 Isa koy nongoo kaŋ ra wircikoynoo goo. A nʼa dii nda kaboo, de a nʼa tunandi. Gaaham konnoo ben a ga. Woyoo na borey alhaadimay.

32 Waatoo kaŋ cijinoo too, waynaa kaŋyanoo ga, borey kate Isa do ngi wircikoyney kul nda borey kul kaŋ ra ganjiyaŋ goo. 33 Koyraa kul kaa ka marga hugoo miɲoo ga. 34 Isa na wircikoyni booboyaŋ noo baani kaŋ ga dori dumi-dumiyaŋ goo. A na ganji boobo gaaray, i ma hun borey kaŋ ra i goo. Amma Isa si naŋ ganjey ma šelaŋ, zama i ga bay boro kaŋ no.

Isa waazu margahugey ra

(Luka 4.42–44)

35 Subbaahi tayaa ra, kubaa goo beene kaŋ Isa tun ka fatta ka koy nongu soyante ra. No din ra a cindi ka Irkoy ŋaaray. 36 Simoŋ nda nga hangasiney huru cewoo ra. 37 Waatoo kaŋ i dii a, i nee a se: «Borey kul goo ma ni wiri.» 38 Isa tuuru i se ka nee: «Ir ma koy koyra kanbey here kaŋ ga taalamma ne ga, hala ya waazu nongey din mo ra, zama woo se ay fatta.» 39 Takaa woo nda a hanga Galile gandaa kul bande, a ga waazu ngi margahugey ra, a ga ganjey mo gaaray.

Isa na jiraykoyni noo baani

(Matiyu 8.1–4; Luka 5.12–16)

40 Jiraykoyni foo kaa Isa do. A kaŋ nga kanjey ga kʼa suurandi ka nee a se: «Nda ni baa, nʼga hin kʼay noo baani hala ya duu ka henan.» 41 Kaŋ a na woo har, Isa hanse ka tamalla a se. A na nga kaboo tuku a ga ka nee a se: «Ay yadda, henan!» 42 Dogoo din da jiraa ben a ga, a henan. 43 Isa nʼa naŋ a ma koy, amma a citi a ga 44 ka nee a se: «Gaabandi masʼa har boro kul se. Amma ma koy ni boŋ cebe sargari juwalkaa se jina, ma sargaroo kaa kaŋ nda Musa na ni yaamar, hala ni duubaaniyanoo ma tee i se seedetaray.»

45 Za aroo koy, nga no a šintin kʼa fee. A mana fay nda šennoo haryanoo. Woo sabbu se, Isa si hin ka huru koyraa ra waati kaŋ borey ga dii a. A cindi saajoo ra, de borey ga hun nongu kul here ka kaa a do.

2

Isa na bongu noo baani

(Matiyu 9.1–8; Luka 5.17–26)

1 Jirbiyaŋ banda ga, Isa yee kate Kaparnahum. Borey maa kaŋ a goo hugey do. 2 Alžama beeri foo kaa, hala ba hugoo miɲoo too nda boro. Isa cindi a ga Irkoy meešennoo har i se, 3 kaŋ boro fooyaŋ kate a do bongu foo kaŋ aru taaci no kʼa zaa ka kaa. 4 Kaŋ i mana hin kʼa too Isa jine alžamaa booboyanoo se, i na sooraa fun ka sawa nda nongoo kaŋ ra Isa goo, de i na daarijoo kaŋ ga bongoo ga kani, zumandi. 5 Waatoo kaŋ Isa dii borey wey naanaa, a šelaŋ bongoo se ka nee: «Ay izoo, ni zunubey yaafandi.»

6 Citaaboo baykaw fooyaŋ kaŋ goo ma goro no din, cindi i ga šelaŋ ngi biney ra ka nee: 7 «Cin se boraa woo ga yadda ka šennoo woo har? A mma Irkoy wow! May no ma hin ka zunubey yaafa nda manʼti boro folloku kaŋ ti Irkoy?» 8 Dogoo din da Isa bay nga hundoo ra hayaa kaŋ i goo mʼa miile ngi biney ra, woo se a nee i se: «Macin se war goo ma hayey wey miile war biney ra? 9 Affoo no ma faala, ka nee bongoo se: ‹Ni zunubey yaafandi› wala ka nee: ‹Tun, ma ni daarijoo zaa, ma dira›? 10 Sohõ kala war ma bay kaŋ Boro-izʼaroo goo nda hini ka boro zunubey yaafa aduɲɲa ra.» Woo banda ga, a nee bongoo se: 11 «Ay nee ma ne, ma tun, ma ni daarijoo zaa, ma koy ni hugoo do.» 12 Bongoo tun, dogoo din da a na nga daarijoo zaa ka koy borey kul jine. A tee borey se boŋhaway, de i cindi ka Irkoy beerandi ka nee: «Hũ, ir mana bay ka dii woo cine!»

Isa ciya Lewi se a ma hanga nga bande

(Matiyu 9.9–13; Luka 5.27–32)

13 Isa fatta koyne ka koy isabangoo miɲoo ga. Borey kul ga koy a do, a gʼi cawandi. 14 Kaŋ a ga bisa, a dii Alfe izʼaroo kaŋ maaɲoo ti Lewi*, ga goro alkaasidiikey goydogoo ra. Isa nee a se: «Hanga agay.» Lewi tun, de a hanga a bande. 15 Waatoo kaŋ Isa koy goro ŋaadogoo ra, Lewi hugoo ra, alkaasidiikaw nda zunubu teekaw booboyaŋ kaa Isa nda nga taalibey bande ka ŋaa. Borey kaŋ koy a bande ga hanse ka boobo. 16 Kaŋ Citaaboo baykey kaŋ goo Fariziyeŋey ra, ga dii kaŋ Isa goo ma ŋaa borey wey bande, i nee nga taalibey se: «Taka foo nda a ga ŋaa alkaasidiikey nda zunubu teekey bande?» 17 Isa maa šennoo, a nee i se: «Manʼti borey kaŋ ga saabu no ma too lotokor ga, wircikoyney no ma too a ga. Ya na kaa ka boro šerrantey cee, zunubantey no ay gʼi cee.»

Ižeena nda itaaga si koy cere bande

(Matiyu 9.14–17; Luka 5.33–39)

18 Han foo Yehiya taalibey nda Fariziyeŋey meehaw. Boroyaŋ kaa Isa do kʼa hãa ka nee: «Macin se Yehiya taalibey nda Fariziyeŋey waney ga meehaw, amma ni taalibey hunday si meehaw?» 19 Isa nee i se: «Taka foo nda aruhiiji taaga nda nga cerey goo hiijaa hugoo ra, de cerey ga meehaw? Kullihinne aruhiijoo goo i bande, i si hin ka meehaw. 20 Hanyaŋ ga kaa kaŋ aruhiijoo ga zandi, hanoo din, i ga meehaw.

21 Boro kul si šukka dunba taaga ka darbay žeena baka. Nda a teendi mo, kul šukka taagaa ga ižeenaa dogu, de nga hiino kottoo ga jaase ijinaa. 22 Koyne mo boro kul si alaneb hari moora taaga daŋ hunbar žeenayaŋ ra. Nda a teendi mo, alaneb haroo ga boosu ka hunbarey bagu. Alaneb haroo mursu, hunbarey mursu. Adiši alaneb hari taagaa si huru kala hunbar taagayaŋ ra!»

Hayaa kaŋ Isa nʼa har hunanzamzaaroo ga

(Matiyu 12.1–8; Luka 6.1–5)

23 Hunanzamzaari foo hane, Isa bisa taasu faarey game. Nga taalibey ga dira, i šintin ka jeeniyaŋ kaa. 24 Fariziyeŋey šelaŋ a se ka nee: «Macin se ni taalibey ne ma haya tee kaŋ si teendi hunanzamzaari hane?» 25 A nee i se: «War mana bay ka hayaa caw kaŋ Dawda nda nga hangasiney nʼa tee han foo kaŋ i samagaatar, i heray? 26 Dawda huru Irkoy hugoo ra waatoo kaŋ Abiyatar ga tee sargari juwalkey jineboraa. A na takulawey ŋaa kaŋ jisandi Irkoy jine. A gar kaŋ boro kul si hima kʼi ŋaa, nda manʼti sargari juwalkey. A na nga hangasiney mo noo.» 27 Isa nee i se koyne: «Hunanzamzaaroo mana tee kala borey se, amma borey mana tee hunanzamzaaroo se. 28 Woo se Boro-izʼaroo no ma hayaa har kaŋ ga hima ka teendi hunanzamzaaroo mo hane.»

3

Isa na aru kaŋ kaboo buu noo baani

(Matiyu 12.9–14; Luka 6.6–11)

1 Isa yee ka huru margahugoo ra. Aru foo goo no din kaŋ kaboo buu. 2 Fariziyeŋey ga hanse ka Isa koroši ka dii wala a ga boraa noo baani hunanzamzaari hane, zama i mma baa ngi mʼa wurru. 3 Isa nee aroo kaŋ kaboo buu se: «Tun ni boŋ ga borey game.» 4 A na borey hãa ka nee: «Ka ihenna tee wala ka ifutu tee hunanzamzaaroo hane? Ka hundi hallasi wala kʼa naŋ a ma buu? Affoo no ma bisa?» Borey dangay. 5 Isa na moo fur i ga, a futu ngi binešendaa se. A nee aroo se: «Ni kaboo šerre.» A nʼa šerre, de kaboo duu baani, a boori. 6 Kaŋ woo tee, dogoo din da Fariziyeŋey fatta margahugoo ra. I koy cere marga, ngi nda Herod kondaa borey, hala ngi ma takaa guna kaŋ nda ngi ga Isa halaci.

Isa na alžamaa cawandi, a na wircikoyney noo baani

(Matiyu 4.23–25; 12.15–16; Luka 6.17–19)

7 Isa mooru no din ka koy isabangoo here, nga nda nga taalibey. Boro booboyaŋ koy a bande kaŋ hun Galile, nda Žude, 8 nda Žerizalem, nda Idume, nda gandaa kaŋ goo Žurdeŋ isaa se banda, nda gandaa kaŋ goo Tir nda Sidoŋ jeroo ga. Borey ga maa hayey kul kaŋ a gʼi tee, woo se i ga koy a do nda alžamaa beeri. 9 Isa nee nga taalibey ma harihii foo soolu nga se, hala alžamaa masi nga šiita. 10 Wircikoyni boobaa kaŋ a nʼi noo baani maaganda se, jerey ga gurgay ka man a, hala ngi ma tuku a ga. 11 Waati kaŋ ganjey kaŋ goo borey ra dii Isa, kul i mma sujudu jinoo ra ka kaati ka nee: «Ni ti Irkoy Izʼaroo!» 12 Amma a zahã i ga nda gaabi ka nee i se kaŋ i masi nga bayrandi borey se.

Isa na diyaw woy cindi hinka (12) suuba

(Matiyu 10.1–4; Luka 6.12–16)

13 Isa žigi tondi hondu foo boŋ. A ciya arey se kaŋ a ga baa nga mʼi suuba, de i kaa a do. 14 A na aru woy cindi hinka (12) zaa [kaŋ a na maaɲey daŋ diyaw], hala i ma cindi nga bande, de mo nga mʼi sanba i ma koy waazu. 15 A nʼi noo hini i ma ganjey gaaray. 16 Aru woy cindi hinkaa (12) kaŋ a nʼi zaa ti: Simoŋ kaŋ a nʼa maagaaru Piyer, 17 nda Žak, nda nga armaa Yehiya kaŋ ti Zebede izʼarey kaŋ a nʼi maagaaru Bonarge kaŋ maanaa ti «borey kaŋ ga hima nda beenaa jiŋjiŋyanoo»*, 18 nda Andere, nda Filip, nda Bartelemi, nda Matiyu, nda Toma, nda Žak kaŋ ti Alfe izʼaroo, nda Tade, nda Simoŋ kaŋ ti Kanani boraa, 19 nda Žudas Iskariyot kaŋ ti boraa kaŋ gʼa nondi.

Isa ɲaa-izey ga baa ngi mʼa dii ka koy

20 Isa yee ka koy hugey do. Alžama foo marga koyne hala nongu kaŋ ra Isa nda nga taalibey si hin ka ba ŋaa. 21 Waatoo kaŋ Isa ɲaa-izey maa woo, i fatta ka nee ngi mmʼa dii, zama i nee: «Lakkaloo ka hun a ga.»

I na Isa hinoo himandi nda Ibilisi wanoo

(Matiyu 12.22–32; Luka 11.14–23; 12.10)

22 Citaaboo baykey kaŋ doo ka hun Žerizalem, nee: «Belzebil† bara a ra! Ganjey boŋkoynoo nda a ga ganjey gaaray!» 23 Isa ciya i se, de a na filla yaasayanteyaŋ har i se ka nee: «Taka foo nda Ibilisi ga nga boŋ gaaray? 24 Laama kaŋ izey dunbu, laamaa din si hin ka kay. 25 Hugu kaŋ izey dunbu, hugoo din si hin ka kay. 26 Adiši nda Ibilisi tun nga boŋ se, a na nga boŋ zamna, a si hin ka kay. A ben a se.

27 Koyne mo boro kul si hin ka huru gaabikoyni hugoo ra ka nga jinawey kom, nda manʼti a nkʼa haw. Waatoo din ra, a ga nga hugoo jinawey kom. 28 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, zunubey kaŋ adamize nʼi tee, nda wowyaney kul kaŋ a nʼi tee Irkoy se, i kul ga yaafandi. 29 Amma boro kul kaŋ na Hundi Henanantaa wow si yaafandi hala abada, nga zunuboo ga jeeje a ga hala abada.»

30 Isa na woo har, zama i nka nee: «Ganji bara a ra.»

Isa armey nda nga ɲaa

(Matiyu 12.46–50; Luka 8.19–21)

31 Isa armey nda nga ɲaa kaa. I kay taray, de i na boro sanba kaŋ ma ciya a se. 32 Alžamaa goo ma goro kʼa wanga, de i nee a se: «Guna, ni ɲaa nda ni armey [nda ni woymey] goo taray, i ga ni hãa.» 33 Isa zaabi ka nee i se: «May ti ay ɲaa nda agʼarmey?» 34 Woo banda ga, a na moo fur borey ga kaŋ ga goro kʼa wanga. A nee i se: «Ay ɲaa nda ay armey ne. 35 [Zama] boro kul kaŋ ga Irkoy ibaayoo tee, boraa din ti agʼarmaa, nga ti ay woymaa, nga ti ay ɲaa.»

4

Sayakaa filla yaasayantaa

(Matiyu 13.1–9; Luka 8.4–8)

1 Isa šintin koyne ka cawandi isabangoo miɲoo ga. Alžama beeri marga a boŋ hala nongu kaŋ ra a nka koy huru harihii ra ka goro, amma borey kul cindi guraa ga isabangoo tenje. 2 A na haya boobo cawandi i se filla yaasayanteyaŋ ra. Nga cawandoo ra, a nee i se: 3 «Wa haŋajer! Sayakaw foo ne ka fatta ka koy saya. 4 Kaŋ a goo ma saya, dumiyoo jere foo kaŋ fondaa bande. Cirawey kaa, de i nʼa gon. 5 Jere foo kaŋ tondidoo ra kaŋ ra labu boobo sii. Dogoo din da a zay, zama labu boobo sii a boŋ. 6 Waatoo kaŋ waynaa fatta, a ton. A kogu, zama a sii nda linji gaabante. 7 Jere foo kaŋ dumari karjikoyniyaŋ ra. Karjey beeri, i nʼa hewguba, woo se a mana ize tee. 8 Jere foo kaŋ labu hennaa ra. A zay, a boosu, de a na izeyaŋ tee. Affoo na ize waranza (30) hay, affoo woydu (60), affoo zangu (100).» 9 Isa yee ka nee i se: «Boro kaŋ goo nda haŋa ka maa, ma haŋajer!»

Addaliloo kaŋ se Isa ga filla yaasayantey daŋ nga šenney ra

(Matiyu 13.10–17; Luka 8.9–10)

10 Waatoo kaŋ Isa goo nga hinne, borey kaŋ goo a bande nda taalibi woy cindi hinkaa (12) nʼa hãa nda filla yaasayantey addaliloo. 11 A nee i se: «War, war duu Irkoy Laamaa haya tugantaa, amma taray borey, haya kul si harandi i se kala nda filla yaasayanteyaŋ. 12 Nga ra

‹ba kaŋ i ga guna, i si dii,

ba kaŋ i ga maa, i si faham,

hala i masi tuubi,

de ngi zunubey ga yaafandi!›*»

Sayakaa filla yaasayantaa maanaa

(Matiyu 13.18–23; Luka 8.11–15)

13 Woo banda ga, Isa nʼi hãa ka nee: «War si filla yaasayantaa woo maanaa bay? Taka foo nda war ga hin ka faham filla yaasayantey jerey se? 14 Sayakaa manʼti kala boraa kaŋ ga Irkoy meešennoo say. 15 Wey kaŋ kaŋ fondaa bande manʼti kala borey kaŋ se Šennoo ga sayandi, za i maarʼa, Ibilisi ga kaa ka Šennoo kaa kaŋ huru biney ra. 16 Tondidogoo kaŋ ra a saya manʼti kala borey kaŋ, nda i maa Šennoo, dogoo din da i gʼa dii nda ɲaali, 17 amma a mana linji tee i ra, i si gay a ra. Nda zarabiyan wala gurzugayyan kaa i ga Šennoo maaganda se, dogoo din da i ga murti. 18 Dumari karjikoyney kaŋ ra dumiyoo jere faa sayandi manʼti kala borey kaŋ maa Šennoo, 19 amma aduɲɲa alhuzuney, nda nga almanoo kaŋ ga zanba, nda boonawey jerey no ma Šennoo hewguba, a masi ize tee. 20 Labu hennaa kaŋ ra jerey goo manʼti kala borey kaŋ maa Šennoo, i nʼa dii. I ga ize tee, affoo waranza (30), affoo woydu (60), affoo zangu (100).»

Fitillaa filla yaasayantaa

(Luka 8.16–18)

21 Isa nee i se: «Boro ga fitilla zaa ka kusu gum a boŋ, wala kʼa daŋ daari cire wala? Ni bay a si daŋandi kala fitilla gorodogoo ga? 22 Haya tugante sii no kaŋ si kaa ka fataw. Sirri sii no kaŋ si kaa ka fataw. 23 Boro kaŋ goo nda haŋa ka maa, ma haŋajer!» 24 Woo banda ga, a nee i se: «Wa lakkal daŋ hayey kaŋ war ga maarʼey se. Takaa kaŋ nda war ga neeša, nga nda i ga neeši war se, de mo war ga duu tontoni. 25 Zama boro kaŋ goo nda a, i gʼa noo koyne. Boro kaŋ sii nda a, ba woo kaŋ a goo nda a, ga taandi.»

Dumiyoo kaŋ ga zay nda nga boŋ filla yaasayantaa

26 Isa nee: «Irkoy Laamaa ga hima sanda de aru kaŋ koy dumi say laboo ra. 27 Nda aroo na cijiney kul tee a ga kani, a na zaarey kul tee a ga hoy, dumiyoo ga bagu ka beeri ka gar a mana bay takaa kaŋ nda a zay. 28 Laboo ga dumiyoo zayandi nga foo nda nga boŋ. A mma jin ka tee subu, nga banda ga, a ma tee jeeni, a ma yee koyne ka tee taasu kaŋ goo jeenoo ga. 29 Za taasoo nin, aroo ga borey daŋ a ra nda cendi, zama hegaa ka too.»

Dumi gurunbu-ize kaccaa filla yaasayantaa

(Matiyu 13.31–32, 34; Luka 13.18–19)

30 Isa nee: «Macin nda ir ga Irkoy Laamaa sawandi? Wala mo, macin ti filla yaasayantaa kaŋ gʼa fahamandi borey se? 31 A si hima nda kala dumi gurunbu-ize kaccu foo kaŋ se i ga nee mutardi. Waati kaŋ a sayandi, a kacca nda dumiyey kul kaŋ goo aduɲɲa ra. 32 Amma waati kaŋ a dumandi ka ben, a ga zay ka beeri ka bisa dumarey kul. A ga kabe beeriyaŋ tee hala beenaa cirawey ga hin ka teji tee a ra.»

Isa ga cawandi nda filla yaasayanteyaŋ

(Matiyu 13.34–35)

33 Filla yaasayantey wey dumi boobo nda Isa na Irkoy meešennoo har i se. A na taka tee kaŋ ra i ma hin ka faham a se. 34 A si šelaŋ i se kala nda filla yaasayanteyaŋ hinne. Amma nda ngi hinne no, a ga šenney kul feeri taalibey se.

Isa na hewoo kayandi

(Matiyu 8.23–27; Luka 8.22–25)

35 Zaari follokaa din da, kaŋ cijinoo too, Isa nee nga taalibey se: «Ir ma deŋ ka koy haroo boŋ faa ga.» 36 Waatoo kaŋ i na alžamaa naŋ a ma koy, taalibey huru Isa bande harihiyoo kaŋ ra a goo kʼa hun. De mo harihii fooyaŋ hanga ey ka koy. 37 Hew beeri foo tun hala nongu kaŋ ra bondawey ga say hiyoo ra. Hiyoo too nda hari. 38 Isa goo ma jirbi hiyoo koroo ra, furkanga goo boŋoo cire. Taalibey nʼa tunandi, i nee a se: «Alfagaa, ir ga halaci, nʼsi huzun nda iri?»

39 A tun jirboo ra, a zahã hewoo ga jina, a šelaŋ isabangoo se ka nee: «Dangay suk!» Hewoo kay, de nongoo kul tee sõy. 40 Woo banda ga, Isa nee nga taalibey se: «Macin se war ga arkubu? War si naanay hala sohõ?» 41 I hanse ka hunbur, de i ga cere hãa ka nee: «May ti boraa woo kaŋ ba hewoo nda isabangoo ga hayaa tee kaŋ a nʼa har?»

5

Isa na ganjiyaŋ gaaray kʼi kaa aru ra

(Matiyu 8.28–34; Luka 8.26–39)

1 Isa nda nga taalibey too isabangoo boŋ faa ga, Geraza koyraa borey laamaa ra. 2 Isa zunbu harihiyoo ra. Dogoo din da aru foo kaŋ ra ganji goo fatta saarawey ra kʼa kubay. 3 Saarawey ti nga gorodogoo. Boro sii no kaŋ ga hin kʼa haw koyne, ba nda guuru karfu. 4 Cee booboyaŋ i ga gaalayaŋ daŋ cewey ra, i gʼa haw nda guuru karfuyaŋ, amma a ga guuru karfey dunbu, a ga gaalawey kayri. Boro kul gaaboo si hin kʼa gooji. 5 Waati kul, cijin nda zaari, a sii kala saarawey ra nda tondi hondey boŋ. A ga kaati, a ga nga boŋ maray nda tondey.

6 Waatoo kaŋ a na Isa honnay, kul a zuru ka koy sujudu jinoo ra, 7 de a na jinde jer ka kaati ka nee: «Macin ka agay nda ni marga, Isa Irkoy Jerantaa Izʼaroo? Ay nʼa kar ni ga nda Irkoy, masʼay zarabi!» 8 Hayaa kaŋ se a na woo har manʼti kala Isa nka nee a se: «Ganjoo, hun aroo woo ra.» 9 Woo banda ga, Isa nʼa hãa ka nee: «Macin ti ni maaɲoo?» A tuuru a se ka nee: «Ay maaɲoo ti Alžama, zama ir ga boobo.» 10 Aroo na Isa suurandi nda gaabi ka nee: «Masi ganjey gaaray kʼi fattandi gandaa ra.»

11 A gar kaŋ nbirŋa booboyaŋ goo ma kur tondi hondoo jesoo ga. 12 De ganjey na Isa suurandi ka nee a se: «Ir sanba nbirŋawey wey ra, hala ir ma huru i ra!» 13 A nʼa tee i se. Ganjey fatta aroo ra ka huru nbirŋawey ra. Nbirŋawey zuru ka hun tondi hondoo jesoo ga beene* ka isabangoo gaarandi. I ga koy too nbirŋa boŋ zenber hinka (2.000), i yoole.

14 Kaŋ woo tee kul, wey kaŋ gʼi kur zuru ka koy alhabaroo filla koyraa nda saajoo borey se. De borey koy dii hayaa kaŋ tee. 15 Waatoo kaŋ i too nongoo kaŋ ra Isa goo, i dii aroo kaŋ ra ganjey cindi. A ga goro, darbay goo jindoo ra, lakkaloo ga timme daku. Borey kaŋ dii a hunbur. 16 Wey kaŋ dii hayaa kaŋ Isa nʼa tee aroo nda nbirŋawey se no ma filla borey kaŋ kokor ka kaa se. 17 Woo banda ga, borey šintin ka wiri Isa ga, a ma mooru ngi gandaa ga.

18 Waatoo kaŋ Isa goo ma huru harihiyoo ra ka koy, boraa kaŋ ra ganjey cindi na Isa suurandi a ma naŋ nga ma cindi nga bande. 19 Amma Isa mana yadda, a nee aroo se: «Koy ni hugoo do nda ni borey do ka hayaa kul filla i se kaŋ ni Koyoo nʼa tee ma ne, nda takaa kaŋ nda a hinna ma ne.» 20 Aroo dira gandaa kaŋ maaɲoo ti Dekapol (maanaa «koyra woy (10)»), kul bande ka takaa kul deede kaŋ Isa nʼa tee nga se. Borey kul na almunkar.

Žayrus ize woyoo nda woyoo kaŋ tuku Isa bankaaraa ga

(Matiyu 9.18–26; Luka 8.40–56)

21 Isa deŋ koyne ka koy haroo boŋ faa ga [harihii ra]. Kaŋ a too, alžama beeri foo marga a boŋ haroo miɲoo ga. 22 Aru foo kaa kaŋ maaɲoo ti Žayrus kaŋ goo margahugoo boŋkoyney ra. Kaŋ a dii Isa, a sujudu cewey cire 23 kʼa suurandi nda gaabi ka nee a se: «Ay ize woy kaccaa goo buuyan mee ga. Kaa ka ni kaboo fur a ga hala a ma duu ka hallasi ka huna.» 24 Isa koy a bande. Alžamaa beeri hanga a bande, i gʼa šiita.

25 Woo gar kaŋ woy foo goo jamaa ra kaŋ nga jiiri woy cindi hinka (12) a ga kuri mandi. 26 A hanse ka fara lotokorey kabey ra waatey kaŋ i gʼa safar. Alman kul kaŋ goo a se no a nʼa daŋ wircoo ra, amma a manʼa nafa. Wircoo mma koy de a ga tonton. 27 Kaŋ a maa Isa maaɲoo, a huru alžamaa ra ka koy Isa dumaa ga ka tuku nga bankaaraa ga, 28 zama a nka nee nga boŋ se: «Jalla, nda ya nka tuku ba nga bankaaraa ga, ay ga hallasi.» 29 Dogoo din da kuri mandiroo kay, de a maate nga gaahamoo ra kaŋ nga doroo duu baani. 30 Kaŋ woo tee, kul Isa maate kaŋ gaabi foo fatta nga ra. A bere alžamaa gamoo ra ka borey hãa ka nee: «May ka tuku ay bankaaraa ga?» 31 Nga taalibey nee a se: «Nʼga dii alžamaa kaŋ ga ni šiita. Taka foo nda nʼga yee ka hãa: ‹May ka tuku ay ga?›» 32 Amma Isa cindi ka moo fur borey ga, hala nga ma dii boraa kaŋ too nga do. 33 Woyoo jijiri hunburay se. Nga kaŋ ga bay hayaa kaŋ tee. A kaa ka sujudu Isa se. A na cimoo kul har a se. 34 Isa nee woyoo se: «Ay izoo, ni naanaa na ni hallasi. Koy nda baani, de mo duu baani wircoo woo ra.»

35 A goo ma šelaŋ kaŋ boroyaŋ hun margahugoo boŋkoynoo windoo do ka nee: «Ni ize woyoo faati. Macin se nʼga alfagaa zaa ka kay koyne?» 36 Isa maa šenney wey, amma a mana kula. A nee margahugoo boŋkoynoo se: «Masi hunbur, naanay hinne.» 37 Kaŋ Isa koy a do, a mana naŋ boro kul ma hanga nga nda manʼti Piyer, nda Žak, nda Yehiya kaŋ ti Žak armaa. 38 Waatoo kaŋ i too nga windoo do, Isa gar kaŋ borey goo ma ɲiimiɲaama. I ga hẽe, i ga yooyo. 39 Kaŋ Isa huru hugoo ra, a nʼi hãa ka nee: «Macin ti ɲiimiɲaamayanoo woo nda hẽeney wey? Zankaa mana buu, a mma jirbi.» 40 Borey nʼa kašikaši. A na borey kul fattandi taray jina, a duu ka zankaa ɲaa nda baaboo nda borey kaŋ a nʼi hangandi nga bande, ka huru nongoo kaŋ ra zankaa goo. 41 Isa na zankaa dii nda kaboo ka nee a se: «Taliita kum!» kaŋ maanaa ti «Woy-izoo, ay nee, ma tun ni boŋ ga». 42 Dogoo din da woy-izoo tun ka dira. A goo nda jiiri woy cindi hinka (12). A tee borey kul se boŋhaway. 43 Woo banda ga, Isa hanse ka gaabandi i ga kaŋ i masi naŋ boro kul ma bay. A nee i se i ma zankaa noo ŋaayan.

6

Nazaret borey wanji Isa ga

(Matiyu 13.53–58; Luka 4.16–30)

1 Isa hun nongoo kaŋ ra a cindi. A kaa nga koyraa* ra. Nga taalibey hanga a ka koy a bande. 2 Hunanzamzaaroo hane, a šintin ka cawandi margahugoo ra. Haŋajerkey iboobo boŋey hanse ka haw, de i nee: «Man ra a duu takawey kaŋ a gʼi tee? May kʼa noo lakkaloo woo nda hini kaŋ nda a ga kayfey wey tee? 3 Manʼti bundu goykaa no wala? Manʼti Maryama izʼaroo no? Manʼti Žak, nda Žoses, nda Žud, nda Simoŋ armaa no wala? Koyne mo nga woymey sii ir do ne ra wala?» Woo se i wanji a ga. 4 Isa nee i se: «Nongu sii no kaŋ ra annabi si beerandi nda manʼti nga koyraa ra, nda nga alkabiilaa do, nda nga hugey borey do.» 5 No din ra Isa mana hin ka kayfi kul tee, nda manʼti wircikoyni fooyaŋ kaŋ a na nga kabey fur i ga kʼi noo baani. 6 Isa na alaabiina nda borey wey naanay jaŋaa. Woo banda ga, a dira koyra kanbey bande kaŋ ga man no din ka cawandi.

Isa na nga taalibi woy cindi hinkaa (12) sanba

(Matiyu 10.5–15; Luka 9.1–6)

7 Isa ciya taalibi woy cindi hinkaa (12) se. A soolu kʼi sanba ngi boro hinka-hinka. A nʼi noo hini ganjey ga. 8 A nʼi yaamar ka nee i se: «War masi haya kul zaa diraa se nda manʼti gobu. War masi ŋaayan wala bolbol zaa, war masi nooru zaa war gamahawey ra. 9 War ma taami daŋ, amma war masi darbay hinka zaa.» 10 A nee i se: «Hugu kul kaŋ ra war zunbu, war ma cindi no din da ra hala waati kaŋ war ga koy. 11 Nongu kaŋ borey wanji ka war zumandi, i wanji ka haŋajer war se, war ma hun no din ra, war ma kusaa kokobu kʼa kaa war cewey ga, woo ga tee seede kaŋ haya futa no i nʼa tee.»

12 Taalibey koy borey waazu ka nee i ma tuubi. 13 I na ganji booboyaŋ gaaray. I na wircikoyni booboyaŋ noo baani kʼi yon nda jii.

Yehiya kaŋ ti batizekaa buuyanoo

(Matiyu 14.1–12; Luka 9.7–9)

14 Kokoyoo kaŋ se i ga nee Herod ga maa kaŋ Isa maaɲoo ga harandi nongu kul ra. Boro fooyaŋ ga nee: «Yehiya kaŋ ti batizekaa tun bukawey ra, woo se a goo nda hini ka kayfiyaŋ tee.» 15 Affooyaŋ ga nee: «Ilyasu no.» Affooyaŋ mo ga nee: «Annabi no sanda annabey kaŋ bay ka bara cine.» 16 Kaŋ Herod maa hayey wey, a nee: «Yehiya kaŋ ay na boŋoo kaa jindoo ga, nga no ka tun!»

17 Herod sanba ka Yehiya haw kʼa daŋ kasaa ra, zama Herod nka hiija nga boŋ armaa gundoo, Filip wandoo kaŋ ti Herodiyad. 18 Zama Yehiya nka nee Herod se: «A si bisa ma ne, ni armaa wandoo ma bara ni kone.» 19 Woo se Herodiyad ga konna Yehiya. A baa nga mʼa wii, amma a mongu. 20 Herod ga hunbur Yehiya. A ga bay kaŋ aru no kaŋ ga šerre, de mo a ga henan, a gʼa lakkal henna haya kul masi duu a. Waati kaŋ a ga maa Yehiya ga šelaŋ, a si bay haya kaŋ nga mʼa tee, amma woo kul, a ga baa nga ma haŋajer a se.

21 Han foo Herodiyad duu waati henna. Waatoo manʼti kala hanoo kaŋ Herod na nga hayyanoo jiiri bereyanoo hoyandoo tee kaŋ ra a na boro beerey, nda sooje boŋkoyni beerey, nda Galile boro kayantey kul cee i ma ŋaa nga do. 22 Herodiyad ize woyoo huru nongoo kaŋ ra hoyandikey goo, de a gan jiney ra. A kan Herod nda hoyandikey se. Kokoyoo nee woy soogaa se: «Haya kul kaŋ nʼga bagʼa wiri ay ga, ay gʼa noo ma ne.» 23 A yee ka žee woy soogaa se ka nee: «Haya kul kaŋ nʼgʼa wiri, ay gʼa noo ma ne, ba nda ay kokoytaraa jere faa no.» 24 Woy soogaa fatta ka koy nga ɲaa hãa ka nee a se: «Macin no yʼa wiri?» Ɲaŋoo nee: «Yehiya kaŋ ti batizekaa, boŋoo wiri.»

25 Dogoo din da woy soogaa koy nda cahãyan kokoyoo do kʼa ŋaaray ka nee a se: «Ay si baa kala mʼay noo sohõ da Yehiya kaŋ ti batizekaa boŋoo fendu boŋ.» 26 Kokoyoo binoo hanse ka maray, amma nga žeeyaney nda hoyandikey maaganda se a mana baa nga ma wanji woy soogaa se.

27 Dogoo din da a na sooje foo sanba kʼa yaamar kaŋ a ma koy kate Yehiya kaŋ ti batizekaa boŋoo. Soojaa koy Yehiya boŋoo dunbu kasahugoo ra 28 ka kate a fendu boŋ. A nʼa noo woy soogaa se, woy soogaa nʼa noo nga ɲaa se. 29 Waatoo kaŋ Yehiya taalibey maa alhabaroo, i koy nga bukaa zaa kʼa daŋ saaray ra.

Isa na boro zenber guu (5.000) ŋandi

(Matiyu 14.13–21; Luka 9.10–17; Yehiya 6.1–14)

30 Diyawey marga Isa do ka hayey kul filla a se, nda cawandoo kul kaŋ ngi nʼa tee. 31 A nee i se: «Wa kaa, ir ma koy jere ga nongu soyante ra ka hunanzam kayna.» Zama boro boobo ga koy i ga kaa i do, woo se i si duu ngi boŋ ka ba ŋaa. 32 I koy harihiyoo ra nongu soyante ra ngi hinne. 33 Amma boro boobo dii ngi tunyanoo, i nʼi bay. I ga hun koyra kanbey kul ra ka zuru nda cee ka Isa nda nga taalibey jin nongoo kaŋ ra i ga koy.

34 Kaŋ Isa zunbu harihiyoo ra, a dii alžamaa beeri, a tamalla i se, zama i ga hima nda sanda feejiyaŋ kaŋ sii nda kurkaw. De a na haya boobo cawandi i se. 35 Waatoo kaŋ zaaroo koy, Isa taalibey man a ka nee: «Nongoo, haya kul sii a ra, waatoo koy ka ben. 36 Borey wey naŋ i ma koy hawsaa nda koyra kanbey borey do kaŋ ga man ne ga ka ŋaayan day ka ŋaa.» 37 Amma a zaabi ka nee i se: «War hunday mʼi noo ŋaayan!» I nee a se: «Nʼga hongu ir ma koy nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinka (200) takula day i se kʼi noo i ma ŋaa wala?» 38 Isa nee i se: «Wa koy guna wala takula marje bara war kone?» I koy borey hãa, de i yee a do ka nee: «Takula guu nda hamiisa hinka bara ir kone.» 39 A nʼi yaamar ka nee: «Wa borey gorandi soofu-soofu subu firzoo boŋ.» 40 Borey goro, alžama fooyaŋ boro zangu (100) no, affooyaŋ boro woyguu (50). 41 Woo banda ga, Isa na takula guwaa nda hamiisa hinkaa zaa, a na nga boŋoo jer ka beenaa guna, a na albarka tee Irkoy se. A na takulawey dunbu kʼi noo nga taalibey se i mʼi zamna borey game. A na hamiisa hinkaa mo zamna borey kul game. 42 Borey kul ŋaa hala i kungu. 43 I koy nda kokondo woy cindi hinka (12) kaŋ ga too nda takula dunbu-dunbantey nda hamiisaa kaŋ cindi. 44 Borey kaŋ na [takulawey] ŋaa, manʼti kala aru zenber guu (5.000).

Isa dira nda nga cewey hari boŋ

(Matiyu 14.22–33; Yehiya 6.15–21)

45 Woo banda ga, dogoo din da Isa na nga taalibey gaabi i ma huru harihiyoo ra ka koy nga jine haroo boŋ faa ga Betsayda koyraa here. Nga hunday cindi ka alžamaa naŋ i ma koy. 46 Kaŋ nga nda borey fay, a žigi tondi hondu foo boŋ ka Irkoy ŋaaray.

47 Waatoo kaŋ cijinoo too, harihiyoo goo isabangoo gamoo ra, Isa hinne ka cindi guraa ga. 48 A dii kaŋ hiyoo hunyanoo hanse ka šendi taalibey ga, zama hewoo mmʼi gande. Kaŋ moo ga baa ka boo, Isa dira nda nga cewey isabangoo boŋ ka koy i here. A baa nga ma bisa i ga. 49 Waatoo kaŋ taalibey ga dii a goo ma dira isabangoo boŋ, i hongu kaŋ boro kaŋ buu biyoo no, woo se i kaati. 50 Kaŋ i kul dii a, i hunbur, amma dogoo din da Isa šelaŋ i se ka nee: «Wa bine tee, agay no, war masi hunbur.» 51 A huru i bande harihiyoo ra, de hewoo kay. Woo hanse ka taalibey boŋey haw. 52 Zama i mana faham ba takulawey kayfoo se. Ngi boŋey no ma šendi.

Isa na wircikoyney noo baani Genezaret laamaa ra

(Matiyu 14.34–36)

53 Waatoo kaŋ i deŋ ka ben, i too Genezaret laboo ra. I too guraa ga. 54 Kaŋ i fatta hiyoo ra, dogoo din da borey na Isa bay. 55 I koy gandaa din kul ra. Nongu kul kaŋ ra borey maa kaŋ a kaa, i ga šintin ka kate a do wircikoyney daarijiyaŋ ga. 56 A ma tee koyra kanbey, wala koyrawey, wala hawsa kul kaŋ ra Isa koy, i mma ngi wircikoyney kanandi farrey ra. I gʼa suurandi a ma naŋ ngi ma tuku nga darbaa miɲoo hinne ga. Borey kul kaŋ tuku a ga hallasi.

7

Irkoy yaamaroo bisa adamizey alaadaa

(Matiyu 15.1–9)

1 Fariziyeŋey nda Citaaboo baykawyaŋ kaa ka hun Žerizalem ka marga Isa jeroo ga. 2 I dii Isa taalibi fooyaŋ ga ŋaa nda ngi kabe žiibey, maanaa i manʼi ɲumay. 3 Fariziyeŋey nda Alyahuudey kul, i si ŋaa nda i mana ngi kabey ɲumay hala i ma henan, zama i mma alaadaa beerandi kaŋ i nʼa gar ngi kaagey ga. 4 Takaa din da, nda i hun yooboo ra, i si ŋaa nda i mana ɲumay ka henan. I goo nda alaada boobo fooyaŋ kaŋ i gʼi kayandi, sanda ka potey, nda kusey, nda alhan taasawey, [nda daarey] ɲumay.

5 Fariziyeŋey nda Citaaboo baykey na Isa hãa ka nee: «Macin se ni taalibey si hanga alaadaa bande kaŋ ir nʼa gar ir kaagey ga? Macin se i ga ŋaa nda ngi kabe žiibey?» 6 Isa nee i se: «Ezayi ga cum kaŋ na annabitaray tee war ga kaŋ ti almunafikey, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Alžamaa woo, miɲey de nda i gʼay beerandi,

amma biney ga hanse ka mooru agay.

7 Sujudu kaŋ i nʼa tee ya ne manʼti kala yaada,

zama hayey kaŋ i gʼi cawandi manʼti kala borey yaamarey.›*

8 War ga Irkoy yaamaroo naŋ ka borey alaadaa kayandi.»

9 Isa tonton ka nee: «War goo ma Irkoy yaamaroo yankar henna ka koy war alaadaa gorandi! 10 Zama Musa nka nee: ‹Ni ɲaa nda ni baabaa beerandi.›† De mo: ‹Boro kaŋ na nga ɲaa wala nga baabaa kaynandi, a waazibi boraa ma wiiyandi.›‡ 11 Amma war, war ga nee: ‹Boro kaŋ nee nga ɲaa wala nga baabaa se: “Haya kaŋ ay ga hima kʼa noo ma ne manʼti kala ‘korban’ kaŋ maanaa ti ‘sargaroo kaŋ ga hima ka nondi Irkoy maaɲoo ga’.”› 12 Nga ne, war si naŋ a ma faabari kul tee nga ɲaa wala nga baabaa se. 13 Takaa woo nda war ga Irkoy meešennoo derandi war alaadaa se kaŋ war gʼa har war banda-ka-zunbey se. War ga takawey wey dumi boobo tee.»

Hayey kaŋ ga boro žiibandi

(Matiyu 15.10–20)

14 Isa ciya alžamaa se koyne ka nee: «War kul ma haŋajer ya ne ka faham. 15 Haya sii no kaŋ hun tarayhere ka huru boro ra kaŋ ga hin kʼa žiibandi, amma hayey kaŋ ga hun boro binoo ra, wey din no mʼa žiibandi. 16 [Boro kaŋ goo nda haŋa ka maa, ma haŋajer!]»

17 Waatoo kaŋ Isa na alžamaa naŋ ka huru hugoo ra, nga taalibey nʼa hãa nda filla yaasayantaa woo maanaa. 18 A nee i se: «War mo si faham? War si faham kaŋ haya kul kaŋ hun tarayheroo ra ka huru boro ra si hin kʼa žiibandi? 19 A si huru binoo ra, amma nga gundoo ra a ga huru jina a ma warrandi salangaa ra.» Šennoo woo ga, ŋaayan kul, Isa nʼa halalandi.

20 Isa nee: «Haya kaŋ ga hun boro binoo ra, woo din no ma boro žiibandi. 21 Zama borey kuneheroo ra, bine ra hongu laaley ga hun kaŋ ti woy nda aru izefututarawey, nda zaytarawey, nda borowiiyaney, 22 nda zinayaney, nda haya ceeciyaney albahiiritaray ra, nda binekoguyaney, nda dargayan, nda haya futu boonayyan, nda canseyan, nda wowyan, nda binebeeritaray, nda saamataray. 23 Haya laaley wey kul si hun kala kunehere ra, ngey no ma boro žiibandi.»

Woy yaw naanay Isa

(Matiyu 15.21–28)

24 Isa tun no din ka koy Tir laamaa ra. A zunbu hugu foo ra, a si baa boro kul ma bay kaŋ nga goo no, amma a mana hin ka tugu borey se. 25 Woy foo kaŋ ize woy kaccaa ganji goo a ra, maa Isa maaɲoo, de a kaa a do ka sujudu a jine cewey cire. 26 Woyoo woo manʼti Alyahuudu no, nga dumoo ti Grek, a mana hayandi kala gandaa kaŋ se i ga nee Siro-Fenisi. A nʼa wiri Isa ga, a ma ganjoo gaaray kʼa kaa nga ize woyoo ra. 27 Isa nee a se: «Naŋ zankey ma ŋaa ka kungu jina, zama a si boori boro ma zankey ŋaahayaa zaa kʼa warra hanši-izey se.»§ 28 Woyoo na Isa zaabi ka nee: «Ay Koyoo, hanši-izey kaŋ goo taabaloo cire ga zankey meecindey ŋaa.» 29 Isa nee a se: «Šennoo woo kaŋ nʼnʼa har se, willi, ganjoo hun ni ize woyoo ra.» 30 Woyoo koy nga hugoo do, a na nga izoo gar a ga kani nda baani daaroo boŋ, ganjoo hun a ra.

Isa na lutu noo baani

31 Isa hun Tir laamaa ra ka bisa nda koyraa kaŋ maaɲoo ti Sidoŋ ka yee ka kaa Galile isabangoo here ka bisa nda Dekapol (maanaa «koyra woy (10)») laamaa game. 32 Boroyaŋ kate a do boro foo kaŋ ga lutu, a si šelaŋ mo ka boori. I na Isa suurandi a ma kabe fur a ga. 33 Isa nʼa ka mooru alžamaa ka koy jere ga. A na nga kabe-izey daŋ lutoo haŋawey ra jina, a tufa, a na tufaa zaa kʼa tuku lutoo deenoo ga, 34 de a na nga boŋoo jer ka beenaa guna ka hunsar beeri foo tee ka nee a se: «Efaata!» kaŋ maanaa ti «Wa feeri!». 35 [Dogoo din da] haŋawey feeri, deenoo hun denjiyanoo ga, de a šelaŋ nda fondaa. 36 Isa na borey yaamar kaŋ i masʼa har boro kul se. Waati kul kaŋ Isa ga nee borey masʼa har, waati din no borey ga alhabaroo fee ka tonton. 37 A tee alžamaa se boŋhaway beeri, de i nee: «Haya henna koonu no a gʼa tee! A ga lutey haŋawey feeri, a ga benbawey šelaŋandi.»

8

Isa na boro zenber taaci (4.000) ŋandi

(Matiyu 15.32–39)

1 Jirbey wey alžama beeri foo goo Isa bande koyne. I sii nda haya kaŋ i gʼa ŋaa. Isa ciya nga taalibey se ka nee i se: 2 «Ay ga tamalla jamaa se, zama jirbi hinza ti woo kaŋ i goo ay bande, i sii nda haya kaŋ i gʼa ŋaa. 3 Nda ay nʼi yeeti ngi hugey do nda heraa, i ga kaŋ fondaa ra, zama affooyaŋ mana hun kala nongu mooro ra.» 4 Nga taalibey tuuru a se ka nee: «Man ra boro ga hin ka duu saajoo woo ra ŋaayan kaŋ ga borey wey kungandi?» 5 Isa nʼi hãa ka nee: «Takula marje bara war kone?» I nʼa zaabi ka nee: «Iyye bara ir kone.»

6 Woo banda ga, Isa na alžamaa yaamar i ma goro laboo ra. A na takula iyyaa zaa, a na albarka tee Irkoy se, a nʼi dunbu kʼi noo nga taalibey se i mʼi zamna. Taalibey nʼi zamna alžamaa se. 7 Hamiisa kayna fooyaŋ cindi i kone. Isa na albarka daŋ i ra. A nee i ma ngi mo zamna. 8 Borey ŋaa hala i kungu. I koy nda kokondo beeri iyye kaŋ ra wey kaŋ cindi goo. 9 I ga too boro zenber taaci (4.000) cine. Woo banda ga, Isa nʼi naŋ i ma koy. 10 Dogoo din da Isa huru harihiyoo ra, nga nda nga taalibey ka koy laamaa ra kaŋ maaɲoo ti Dalmanuta.

Borey na tammaasa kayfante ceeci

(Matiyu 16.1–4)

11 Fariziyeŋey kaa, de i šintin ka kakaw Isa bande hala ngi mʼa sii. I nʼa wiri a ga a ma tammaasa kayfante foo tee kaŋ hun beenaa ra. 12 Isa hunsar nga binoo ra nda sahã, de a nee: «Cin se zamanoo woo borey ga tammaasa kayfante ceeci? Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, tammaasa kayfante kul si teendi zamanoo woo borey se koyne!» 13 Isa na Fariziyeŋey naŋ, a yee ka huru harihiyoo ra ka koy haroo boŋ faa ga.

Dolobiroo kaŋ ga boro ga hima ka nga boŋ hawgay

(Matiyu 16.5–12; Luka 12.1)

14 Taalibey dirɲa ka takula zaa ngi bande nda manʼti ize folloku kaŋ cindi i kone harihiyoo ra. 15 Isa nʼi yaamar ka nee: «Guna, wa hawgay Fariziyeŋey dolobiroo nda Herod dolobiroo ga.» 16 Zama takula sii taalibey kone, i šelaŋ-šelaŋ cere game. 17 Isa bay, a nee i se: «Macin se war ga šelaŋ-šelaŋ ka nee kaŋ war sii nda takula se? War si faham, war si dii hala sohõ? War boŋey no ma šendi wala? 18 War goo nda mooyaŋ, war si dii wala? War goo nda haŋayaŋ, war si maa wala? War si hongu 19 waatoo kaŋ ay na takula guwaa dunbu boro zenber guwaa (5.000) se, wey kaŋ cindi kokondo marje ra war nʼi daŋ ka koy?» Taalibey nee a se: «Kokondo woy cindi hinka (12).» 20 «De waatoo kaŋ ay na iyyaa dunbu boro zenber taacaa (4.000) se, kokondo beeri marje no war nʼi too nda wey kaŋ cindi kʼi ka koy?» I tuuru a se ka nee: «Kokondo beeri iyye.» 21 A nee i se: «Woo kul, hala sohõ war si faham wala?»

Isa na danaw moɲey feeri kaŋ goo Betsayda

22 Isa nda nga taalibey too Betsayda. Boroyaŋ kate a do danaw foo, de i nʼa suurandi kaŋ a ma danaa taaru kʼa noo baani. 23 Isa na danaa dii nda kaboo, a nʼa gongu ka hibi koyraa ga. A na tufay daŋ danaa moɲey ga. A na nga kabey fur a ga, de a nee a se: «Nʼga dii haya wala?» 24 Danaa na nga moɲey feeri. A nee: «Ay ga dii borey, amma i mma tee ya ne sanda tuuriyaŋ kaŋ ga dira.» 25 Isa yee koyne ka nga kabey daŋ moɲey ga, de a dii henna, a yee nga taka žeenaa ga, nga moo gunaa henan. 26 Woo banda ga, Isa na aroo yeeti a ma koy nga hugoo do, a nee a se: «Masi ba huru koyraa ra.»

May ti Isa?

(Matiyu 16.13–20; Luka 9.18–21)

27 Isa nda nga taalibey dira ka koy koyra kanbey kaŋ ga man koyraa ga kaŋ se i ga nee Sezare Filip*. Fondaa ra, a na nga taalibey hãa ka nee: «Borey mma nee, may ti agay?» 28 I nee a se: «Boro fooyaŋ ga nee kaŋ Yehiya kaŋ ti batizekaa ti ni, affooyaŋ ga nee kaŋ Ilyasu ti ni, affooyaŋ mo ga nee kaŋ annabey de affoo ti ni.» 29 A nʼi hãa ka nee: «De war, war mma nee, may ti agay?» Piyer nʼa zaabi ka nee: «Ni ti Almasihu.» 30 Isa hanse kʼi yaamar kaŋ i masi nga maaɲoo har boro kul se.

Isa šelaŋ nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Matiyu 16.21–23; Luka 9.21–22)

31 Woo banda ga, Isa šintin ka nga taalibey bayrandi ka nee i se kaŋ kala Boro-izʼaroo ma dii zarabi booboyaŋ. Boro beerey nda sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey gʼa yankar. A ga wiiyandi, de jirbi hinza banda ga, a ga tun. 32 A na šennoo woo har i se kaaray. Piyer nʼa dii jere ga ka citi a ga. 33 Isa bere, de a na nga taalibey guna. A citi Piyer ga ka nee a se: «Mooru ay ga, Šaytan, zama nʼsi alhuzun nda Irkoy ibaayoo, borey wanoo nda nʼga alhuzun.»

Takaa kaŋ ga kate boro ma hanga Isa

(Matiyu 16.24–28; Luka 9.23–27)

34 Woo banda ga, Isa ciya alžamaa nda nga taalibey se, a nee i se: «Boro kaŋ ga baa nga ma hanga ay bande, kala a ma nga alhawaa naŋ, a ma nga kanjandibundoo zaa† jina, a ma hanga agay. 35 Boro kaŋ ga baa nga ma nga hundoo hallasi gʼa mursu, amma boro kaŋ ga nga hundoo mursandi agay nda Alhabar Boryaa maaganda se gʼa hallasi. 36 Macin no a gʼa hanse boro se a ma duu aduɲɲa kul, nda nga hundoo ga mursu? 37 Macin no boro gʼa barmay nda nga hundoo?

38 Boro kul kaŋ agay nda ay meešenney gʼa haawandi zamanoo woo boro zinateerey nda zunubantey game, Boro-izʼaroo mo ga haw a borey game waati kaŋ a kaa nga Baabaa Irkoy daržaa ra nda almalayka henanantey.»

9

1 Isa nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boroyaŋ goo ne kaŋ si buuyan taba i mana dii Irkoy Laamaa ma kaa nda sahã.»

Isa kunturoo alhaaloo barmay

(Matiyu 17.1–13; Luka 9.28–36; Piyer bataga 2to 1.16–18)

2 Jirbi iddu banda ga, Isa na Piyer, nda Žak, nda Yehiya zaa ka koy jere ga, ngi hinne tondi hondu beeri foo ga. Nga kunturoo alhaaloo barmay jiney ra. 3 Nga darbawey tee ikaaray far. Boro sii aduɲɲa ra kaŋ ga hin ka darbay kaarayandi ka too nga waney takaa. 4 Ilyasu nda Musa bangay i se, de i cindi ka šelaŋ Isa bande. 5 Piyer na šennoo zaa ka nee Isa se: «Rabbi, a ga boori ir ma cindi ne ra, adiši ir ma hukkum hinza cin, affoo ni se, affoo Musa se, affaa Ilyasu se.» 6 Piyer si bay haya kaŋ nga mʼa har, zama taalibi hinzaa kul nka hunbur. 7 Duula foo na nga biyoo kʼi gum, de jinde foo fatta duulaa ra ka nee: «Woo ti agay Izʼaroo, ay baakaa, wa haŋajer a se!» 8 Dogoo din da taalibey guna-guna ngi jerey ga, amma i mana dii boro kul, ngi nda Isa hinne no.

9 Kaŋ i goo ma zunbu tondi hondoo boŋ, Isa nʼi yaamar ka nee kaŋ woo kaŋ i dii a, i masʼa deede boro kul se hala waati kaŋ ra Boro-izʼaroo tun bukawey ra. 10 I na yaamaroo dii, amma i cindi ka cere hãa ka nee: «‹Ka tun bukawey ra›, woo din ti macin?»

11 Woo banda ga, i na Isa hãa ka nee: «Macin se Citaaboo baykey ga nee kaŋ kala Ilyasu ma kaa jina?» 12 A nee i se: «Cimi no kaŋ Ilyasu ga kaa ka hayey kul gorandi jina. Macin se a hantumandi Citaaboo ra Boro-izʼaroo ga kaŋ a ga dii zarabi booboyaŋ, i gʼa kaynandi. 13 Amma ay ga war bayrandi kaŋ Ilyasu kaa, de borey nʼa tee woo kaŋ kan i se, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi a ga.»

Isa na ganji gaaray kʼa kaa zanka ra

(Matiyu 17.14–21; Luka 9.37–43)

14 Waatoo kaŋ i too taalibey cindey do, i dii alžama beeri foo kaŋ gʼi wanga nda Citaaboo baykawyaŋ kaŋ ga kakaw i bande. 15 Kaŋ borey dii Isa, boŋey hanse ka haw. I zuru ka koy a do kʼa foo. 16 A nʼi hãa ka nee: «Macin ga war goo ma kakaw i bande?» 17 Boro foo kaŋ goo alžamaa ra, nʼa zaabi ka nee: «Alfagaa, ya nka kate ni do ay izʼaroo kaŋ ra ganji goo kaŋ gʼa benbandi. 18 Nongu kul kaŋ ra zankaa goo, nda a tun a se, a gʼa warra ganda, a ga kufu kar, a ga hiɲey kaama, gaahamoo ga kogu karbaši. Ay nʼa wiri ni taalibey ga i ma ganjoo gaaray, amma i mana hin.» 19 Isa zaabi ka nee i se: «Dumi kaŋ si naanay, hala waati foo no ay ga hima ka cindi war bande? Hala waati foo no ay ga hima ka war suuri? Wa kate zankaa ya ne.»

20 I kate nda a do. Kaŋ ganjoo dii Isa, a na zankaa guzuguzu. A nʼa kaŋandi ganda. A cindi ka bilimbilim laboo ra, de miɲoo ga kufu kar. 21 Isa na zankaa baabaa hãa ka nee: «Za waati foo no woo ga tee a se?» Baaboo tuuru a se ka nee: «Za nga zankakaccutaraa ga. 22 Cee booboyaŋ ganjoo gʼa warra nuune ra wala hari ra hala nga mʼa halaci. Nda nʼga hin, hinna ir ga, mʼir soolam!» 23 Isa tuuru a se ka nee: «Ni nee: ‹Nda nʼga hin…›! Haya kul ga hin ka tee boro kaŋ naanay se.» 24 Dogoo din da zankaa baabaa kaati ka nee: «Ay naanay. Ay faaba kʼay naanay jaŋaa kaa!»

25 Kaŋ Isa dii alžamaa goo ma zuru ka kaa, a zahã ganjoo ga ka nee a se: «Ganjoo kaŋ ga boro tee lutu nda benbaw, ay na ni yaamar, hun zankaa woo ra, de mo masi yee ka huru a ra hala abada!» 26 Ganjoo na kaati beeri tee, a na zankaa guzuguzu futu, de a hun a ra. Zankaa hima nda bukaw. Woo se boro boobo nee: «A buu.» 27 Amma Isa na zankaa dii nda kaboo. A nʼa tunandi, de zankaa kay nga boŋ ga.

28 Waatoo kaŋ Isa huru hugoo ra, nga nda nga taalibey hinne bara no, i nʼa hãa ka nee: «Macin se ir, ir mana hin ka ganjoo gaaray?» 29 Isa nee i se: «Ganjoo woo dumoo si hin ka fatta nda manʼti Irkoy ŋaarayyan [nda meehawyan].»

Isa yee ka šelaŋ nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Matiyu 17.22–23; Luka 9.43–45)

30 I hun no din, i koy bisa nda Galile, amma Isa si baa borey ma bay. 31 Zama haya kaŋ se a mma nga taalibey cawandi, a nee i se: «Boro-izʼaroo ga kaŋandi adamizey kabey ra. I ga kaa kʼa wii, de jirbi hinza banda ga, a ga tun.» 32 Amma taalibey mana faham šennoo woo se, de i ga hunbur kʼa hãa.

May ka bisa borey kul?

(Matiyu 18.1–5; Luka 9.46–50)

33 I koy Kaparnahum. Waatoo kaŋ i goo hugoo ra, Isa nʼi hãa ka nee: «Macin ga war cindi ka kakaw fondaa ra?» 34 I mana tuuru, zama fondaa ra i nka cindi ka cere kakaw ka bay, ngi ra, may ka bisa borey kul. 35 Isa goro, a ciya taalibi woy cindi hinkaa (12) se. A nee i se: «Boro kaŋ ga baa nga ma huru jine, kala a ma nga boŋ yeeti borey kul se banda. A ma tee borey kul se tam.» 36 Woo banda ga, a na zanka kaccu foo zaa kʼa daŋ ngi gamey ra. A nʼa naagu nga gandoo ra, de a nee i se: 37 «Boro kul kaŋ yadda ka zanka kaccaa woo cine dii ay maaganda se, boraa, agay hunday ga a yadda. Boro kul kaŋ yadda ay ga manʼti agay hinne ga a yadda, amma boraa kaŋ nʼay sanba ga a yadda.»

38 Yehiya nee Isa se: «Alfagaa, ir dii aru foo kaŋ ga ni maaɲoo cee ka ganjey gaaray. Ir nʼa ganji a mʼa tee, zama a sii ir bande.» 39 Isa nee: «War masʼa ganji, zama boro sii no kaŋ gʼay maaɲoo cee ka kayfi tee, de koyne dogoo din da a ma haya futu har ay ga. 40 Boro kaŋ si konna ir, goo ir bande. 41 Boro kaŋ na war haŋandi hari yaynaa poti foo Almasihu maaganda se, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nga sufuraa si dere.»

War ma hanse ka hawgay zunubu ga

(Matiyu 18.6–9; Luka 17.1–2)

42 «Boro kaŋ na boro kaccey wey affoo kaŋ ga naanay [agay] kaŋandi zunubu ra, boraa din, fufutondi beeri ma hawandi jindoo ga ka warrandi teekoo ra baa a se. 43 Nda ni kaboo no ma ni kaŋandi zunubu ra, a dunbu kʼa kaa. Ma tee kabefookoyni ka huru hunaroo ra baa ma ne ma bara nda kabe hinka, ma koy žahannam nuunaa ra kaŋ si buu. 44 [No din nooney kaŋ ga boro hamoo ŋaa si buu, nuunaa mo si buu abada.] 45 Nda ni cewoo no ma ni kaŋandi zunubu ra, a dunbu kʼa kaa. Ma huru hunaroo ra nda cee foo baa ma ne ni goo nda cee hinka, ma warrandi žahannam ra. 46 [No din nooney kaŋ ga boro hamoo ŋaa si buu, nuunaa mo si buu abada.] 47 Nda ni moɲoo no ma ni kaŋandi zunubu ra, a dogu. Ma huru Irkoy Laamaa ra nda moo foo baa ma ne ni goo nda moo hinka, ma warrandi žahannam ra. 48 No din nooney kaŋ ga boro hamoo ŋaa si buu, nuunaa mo si buu abada. 49 Zama boro foo kul ga ciiri-ciirandi nda nuune.*

50 Ciiri ga boori, amma nda ciiri tenbaa hun, macin nda boro ga yee kʼa noo tenbe? Ciiri tenbe ma bara war ra, alaafiya ma bara war nda cere game.»

10

Isa šelaŋ fayyan ga

(Matiyu 19.1–12; Luka 16.18)

1 Isa hun no din, a tun ka koy Žude gandaa ra, a koy Žurdeŋ isaa se banda. Alžama foo yee ka marga a boŋ. A šintin kʼi cawandi koyne, sanda takaa kaŋ a doona kʼa tee. 2 Fariziyeŋ fooyaŋ man a kʼa sii. I nʼa hãa ka nee: «A ga bisa aru se a ma fay nga wandoo wala?» 3 Isa nʼi zaabi ka nee: «Macin nda Musa na war yaamar?» 4 I nee: «Musa yadda aru ma fay-kaddaasu hantum jina, a ma fay.*» 5 Isa nee i se: «War biney šendiyanoo se a na yaamaroo woo hantum war se, 6 amma za aduɲɲa takaroo šintinoo ga, ‹aru nda woy no Irkoy nʼi tee.›† 7 ‹Woo ka kate, boro ga hun nga ɲaa nda nga baabaa do [ka denji nga wandoo ga], 8 de ngi boro hinkaa ga tee gaaham folloku.›‡ Woo ra i si yee ka tee ihinka, amma i mma tee gaaham folloku. 9 Borey kaŋ Irkoy nʼi marga, adamize masʼi fayandi.»

10 Waatoo kaŋ i willi hugey do, taalibey yee ka Isa hãa nda fayyan šennoo. 11 A nee i se: «Boro kul kaŋ na nga wandoo fay ka hiiji affoo, a na zina tee ka duu zunubu ijinaa ga. 12 Woy mo kaŋ na nga kurɲoo fay ka hiiji aru foo na zina tee.»

Isa na albarka daŋ zankey ra

(Matiyu 19.13–15; Luka 18.15–17)

13 Boroyaŋ kate Isa do zankayaŋ hala a mʼi taaru, amma taalibey citi i ga. 14 Waatoo kaŋ Isa dii woo, a futu ka nee i se: «Wa zankey naŋ i ma kaa ay do, war masʼi ganji, zama borey kaŋ ga hima nda ey wane nda Irkoy Laamaa. 15 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kul kaŋ mana Irkoy Laamaa dii sanda takaa kaŋ nda zanka kaccu gʼa dii, šikka sii kaŋ boraa si huru a ra.» 16 Woo banda ga, a na zankey naagu nga gandoo ra, a na nga kabey fur i ga ka albarka daŋ i ra.

Aru almankoynoo

(Matiyu 19.16–30; Luka 18.18–30)

17 Waatoo kaŋ Isa na fondaa zaa, aru foo zuru ka kaa. A kaŋ kanjey ga Isa jine kʼa hãa ka nee: «Alfa boryaa, macin no ay ga hima kʼa tee hala ya hunayan abadantaa tubu?» 18 Isa nee a se: «Macin se nʼga nee ay ga boori? Boro kul si boori nda manʼti Irkoy hinne. 19 Nʼga yaamarey bay: ‹Masi boro wii, masi zina, masi zay, masi taari seedetaray tee›, masi boro kul tooɲe, ‹ni ɲaa nda ni baabaa beerandi.›§» 20 Aroo nʼa zaabi ka nee: «Alfagaa, wey kul ay nʼi dii za ay zankataraa ga.» 21 Isa nʼa guna, a bagʼa. A nee a se: «Haya foo ga ni kuma: hayey kul kaŋ goo ma ne neere, de ma hayoo noo talkey se, woo ra nʼga duu alman beenaa ra. Nga banda ga, ma kaa ka hanga agay.» 22 Aroo gaahamoo buu a ga kaŋ Isa na šennoo woo har. A koy nda binemarayyan, zama a goo nda alman boobo.

23 Isa guna jine nda banda, de a nee nga taalibey se: «A ga šendi borey kaŋ goo nda alman se i ma huru Irkoy Laamaa ra.» 24 Šenney kaŋ a nʼi har hanse ka taalibey boŋey haw. Isa yee ka nee i se: «He zankey, Irkoy Laamaa huruyanoo ga šendi! 25 Yoo ma bisa nda sana fun ga faala nda almankoyni ma huru Irkoy Laamaa ra.» 26 Taalibey boŋhawaa mma koy de a ga tonton. I nee cere se: «Adiši may no ma hin ka hallasi?» 27 Isa nʼi guna, de a nee i se: «Adamizey se a ga mongu, amma manʼti Irkoy se, zama haya sii no kaŋ ga mongu Irkoy se.»

28 Woo banda ga, Piyer nee a se: «Ir ne, ir na hayey kul naŋ ka hanga ni bande.» 29 Isa nʼa zaabi ka nee: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kul sii no kaŋ ga nga hugoo naŋ, wala nga armey, wala nga woymey, wala nga ɲaa, wala nga baabaa, wala nga izey, wala nga faarey agay nda Alhabar Boryaa maaganda se, 30 kaŋ si duu hayey wey cine zangu (100) zamanoo woo ra: huguyaŋ, nda armayaŋ, nda woymeyaŋ, nda ɲaayaŋ, nda izeyaŋ, nda faariyaŋ. A ga kaa ka duu gurzugayyaŋ, amma alaahara hane a ga duu hunayan abadantaa. 31 Amma boro booboyaŋ kaŋ goo jine ga kaa ka tee ikokoranteyaŋ, ikokorantey ga kaa ka tee ijinawey.»

Isa cee hinzantoo kaŋ a ga šelaŋ

nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Matiyu 20.17–19; Luka 18.31–34)

32 Isa nda borey kaŋ goo a bande dira ka žigi ka koy Žerizalem. Isa goo ma dira jiney ra. Taalibey biney nʼi kankam, de borey kaŋ hanga i bande ga hunbur. Isa yee ka taalibi woy cindi hinkaa (12) dii ka šintin ka hayey har i se kaŋ ga kaa ka tee nga ga. 33 A nee: «Nga ne, ir goo ma žigi ka koy Žerizalem. I ga Boro-izʼaroo nondi sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey se. I ga kayandi kaŋ a mma hima ka buu. I gʼa nondi kutakey se. 34 I gʼa kaynandi, i ga tufa a ga, i gʼa barzu, de i gʼa wii. Jirbi hinza banda ga, a ga tun.»

Jineboro mma tee alhaadimaykaw

(Matiyu 20.20–28; Luka 22.24–27)

35 Zebede izʼarey kaŋ ti Žak nda Yehiya, man Isa ga. I nee a se: «Alfagaa, ir ga haya foo wiri ni ga, mʼa tee ir se.» 36 A nʼi hãa ka nee: «Macin no war ga baa yʼa tee war se?» 37 I nee a se: «Ir mma baa ma naŋ ir affoo ma goro ni kabe gumaa ga, affaa ma goro ni kabe waawaa ga ni daržaa ra.» 38 Isa nee i se: «War si haya bay kaŋ war gʼa wiri. War ga hin ka gurzugaa potoo hayaa haŋ kaŋ ay gʼa haŋ wala? War ga hin ka batizandi nda batizeyanoo kaŋ nda ay ga batizandi wala?» 39 I nee a se: «Ir ga hin.» Isa nee i se: «War ga kaa ka potoo hayaa haŋ kaŋ ay gʼa haŋ, war ga kaa ka batizandi nda batizeyanoo kaŋ nda ay ga batizandi, 40 amma ka goro ay kabe gumaa wala iwaawaa ga, manʼti agay no mʼa kayandi. A si nondi kala borey kaŋ se Irkoy nʼa soolu.» 41 Kaŋ taalibi woyaa (10) maa woo, i šintin ka dukur Žak nda Yehiya ga.

42 Isa ciya i se, a nee i se: «War ga bay kaŋ borey kaŋ i gʼi himandi nda gandawey boŋkoyney ga koytaray fur i boŋ, ngi boro beerey ga hini fur i boŋ. 43 Amma war game manʼti takaa woo no, boro kaŋ ga baa nga ma tee boro beeri war ra, kala a ma tee war tamoo. 44 Boro kul kaŋ ga baa nga ma huru war ra jine, kala a ma nga boŋ tee borey kul se baɲɲa. 45 Zama Boro-izʼaroo mana kaa hala i ma alhaadimay nga se, amma a nka kaa ka alhaadimay, de mo ka nga hundoo noo hala boro boobo zunubey ma banandi kʼi hallasi.»

Isa na danaw moɲey feeri Žeriko koyraa jeroo ga

(Matiyu 20.29–34; Luka 18.35–43)

46 I naaru ka koy too Žeriko. Waatoo kaŋ Isa ga fatta koyraa ra, nga, nda nga taalibey, nda alžama beeri, danaw gariibu goo ma goro fondaa jeroo ga. Maaɲoo ti Bartime, baaboo ti Time.

47 Waatoo kaŋ a maa kaŋ Isa Nazaret boraa no, kul a šintin ka kaati ka nee: «Dawda Haamaa, Isa, hinna ay ga!» 48 Boro boobo ga citi danaa ga a ma dangay. Amma a mma kaati ka tonton ka nee: «Dawda Haamaa, hinna ay ga!» 49 Isa kay, de a nee: «Wa ciya a se.» I ciya danaa se ka nee: «Bine tee, tun ni boŋ ga, a ga ciya ma ne.» 50 Danaa na nga darbay beeroo warra, a sar ka tun ka koy Isa do. 51 Isa nʼa hãa ka nee: «Macin no nʼga baa yʼa tee ma ne?» Danaa nee a se: «Rabbuni (maanaa ‹alfagaa›), ya mma baa ya yee ka dii.» 52 Isa nee a se: «Ma koy nda baani, ni naanaa na ni hallasi.» Dogoo din da moɲey yee ka dii, a hanga Isa ka fondaa tee a bande.

11

Isa huru Žerizalem sanda kokoy

(Matiyu 21.1–11; Luka 19.28–40; Yehiya 12.12–19)

1 Waatoo kaŋ i ga man Žerizalem, de i too Betefaže nda Betani kaŋ goo Zaytuɲaŋey tondi hondoo jeroo ga, Isa na taalibi hinka sanba. 2 A nee i se: «Wa koy koyra-izoo ra kaŋ ga war tenje. Za war too, nga no war ga farka-ize foo gar kaŋ ga hawa kaŋ boro kul mana bay ka žigi a boŋ. Wʼa feeri, war ma kate a. 3 Nda boro nee war se: ‹Macin se war ga woo tee?›, wa nee a se: ‹Ir Koyoo no ma too a ga, sohõ da a gʼa yeeti kate ne ra.›»

4 I koy, de i na farka-ize foo gar. A ga hawa hugu mee foo ga taray, lolaa ra. I nʼa feeri. 5 Borey kaŋ goo no din, affooyaŋ i ra nʼi hãa ka nee: «Macin no war goo mʼa tee? Macin se war ga farka-izoo feeri?» 6 I šelaŋ i se sanda takaa kaŋ nda Isa nʼa har. I na taalibey naŋ i mʼa tee. 7 I kate farka-izoo Isa do. I na ngi darbawey fur a boŋ, de Isa goro a ga.

8 Boro boobo na ngi darbawey daaru fondaa ra, affooyaŋ na tuuri kabeyaŋ kaŋ ga fita goo kaŋ i nʼi dunbu faarey ra, kanandi. 9 Borey kaŋ goo jinoo ra nda wey kaŋ goo dumaa ga kaati ka nee:

«Hozaana!

Albarka ma bara boraa se

kaŋ goo kaa ir Koyoo maaɲoo ga!

10 Albarka ma huru Laamaa ra

kaŋ goo kaa, ir kaagaa Dawda Laamaa!

Hozaana beenaa se beene!»*

11 Isa too Žerizalem, de a huru Irkoy hugu beeroo ra. A na haya kul kaŋ gʼa kuubi kʼa bere guna jina, amma kaŋ cijinoo huroo se, a koy Betani, nga nda taalibi woy cindi hinkaa (12).

Jeejayɲaŋoo kaŋ Isa nʼa danga

(Matiyu 21.18–19)

12 Subaa ra, kaŋ Isa nda nga taalibey na fondaa zaa ka fatta Betani, a heray. 13 A ga jeejayɲaa foo kaŋ ga fita goo honnay nongu mooro ra. A koy tuuroo do ka guna wala nga ga duu a ga izeyaŋ kʼi ŋaa. Amma kaŋ a man a, a mana haya kul gar a ga kala fitawey, zama jeejayɲaŋey hayyanoo waatoo mana too. 14 Isa nee jeejayɲaŋoo se: «Yala boro kul masi yee ka ni izoo ŋaa hala abada!» Taalibey maa šennoo kaŋ a nʼa har.

Isa na maamalakey gaaray Irkoy hugu beeroo ra

(Matiyu 21.12–17; Luka 19.45–48; Yehiya 2.13–22)

15 I too Žerizalem. Isa huru Irkoy hugu beeroo ra, de a šintin ka maamalakey nda daykey gaaray kʼi kaa taray. A na barmaykey taabaley nda tuuzun neerekey gorohayey gum carawey ga. 16 A mana yadda mo boro kul ma jinay zaa ka Irkoy hugu beeroo dunbu ka bisa. 17 Woo banda ga, a nʼi cawandi ka nee: «A nka mana hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Ay hugoo ga ciyandi nda hugu kaŋ ra dumi kul ga Irkoy ŋaaray›†,

amma war wey, war nʼa tee zay lanbadoo.»

18 Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey maa hayaa kaŋ tee. I ga taka ceeci ka Isa halaci, zama i ga hunbur a. Zama nga cawandiyanoo tee jamaa se boŋhaway. 19 Kaŋ cijinoo too, Isa nda nga taalibey fatta koyraa ra.

Jeejayɲaŋoo šennoo: naanay nda Irkoy ŋaarayyan

(Matiyu 21.20–22)

20 Subbaahi tayaa ra, kaŋ i goo ma bisa fondaa ra, i dii jeejayɲaŋoo. A kogu hala linjey ga. 21 Piyer hongu hayaa kaŋ tee, de a nee Isa se: «Rabbi, guna jeejayɲaŋoo kaŋ nʼnʼa danga, nga ka kogu.» 22 Isa na šennoo zaa ka nee nga taalibey se: «Wa naanay Irkoy! 23 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kul kaŋ nee tondi hondoo woo se: ‹Hun ne, ma ni boŋ warra teekoo ra›, nda a mana šikka nga binoo ra, a naanay, šennoo kaŋ a nʼa har ga tee. 24 Woo se ay ga nee war se: haya kul kaŋ war gʼa ŋaaray Irkoy ga kʼa wiri a ga, wa naanay kaŋ war duu a, a gʼa tee war se. 25 Waati kaŋ war kayandi ka Irkoy ŋaaray, nda a gar dooray goo war biney ra boro se, wa yaafa a se, hala war Baabaa Irkoy mo kaŋ goo beenaa ra ma war laybey yaafa. 26 [Amma nda war si yaafa, war Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra mo si war laybey yaafa.]»

Man ra Isa duu nga hinoo?

(Matiyu 21.23–27; Luka 20.1–8)

27 Isa nda nga taalibey yee koyne Žerizalem. Kaŋ Isa goo ma dira-dira Irkoy hugu beeroo ra, sargari juwalkey jineborey, nda Citaaboo baykey, nda boro beerey too jeroo ga. 28 I šelaŋ a se ka nee: «Hini foo nda nʼga wey tee, wala mo, may ka ni noo hinoo woo mʼi tee?» 29 Isa nee i se: «Ay ga war hãa nda haya folloku. Nda war nʼay zaabi, kul ay ga hinoo har kaŋ nda ay ga wey tee. 30 Yehiya batizeyanoo, beenaa ra a hun wala adamizey do? Wa tuuru ya ne.» 31 I šelaŋ-šelaŋ cere game ka nee: «Nda ir nee: ‹Beenaa ra›, a ga nee: ‹[Adiši] macin se war mana naanay a?› 32 Nda ir nee mo: ‹Adamizey›, …» – I ga hunbur alžamaa, zama borey kul ga Yehiya dii annabi. 33 I na Isa zaabi ka nee: «Ir si bay.» Isa nee i se: «Agay da si hinoo har war se kaŋ nda ay ga wey tee.»

12

Alaneb faaroo beerikey filla yaasayantaa

(Matiyu 21.33–46; Luka 20.9–19)

1 Isa yee ka šintin ka šelaŋ i se nda filla yaasayanteyaŋ. A nee: «Aru foo na alaneb faari tee. A na cete cin kʼa wanga. A na nongu fanši kaŋ ra i ga tuuri-izey motti. A na soorohugu kuku cin*. Woo banda ga, a na faaroo naŋ beerikawyaŋ kone, de a naaru. 2 Waatoo kaŋ hegaa too, a na tam foo sanba beerikey do hala nga ma duu faari-izey ra. 3 Amma i nʼa dii, i nʼa kar, de i nʼa naŋ a ma koy kabe koonu. 4 A yee ka tam foo sanba. Nga mo, i nʼa maray boŋoo ra, i nʼa kaynandi. 5 A yee ka affoo sanba. Woo din, i nʼa wii. Nga banda ga, ibooboyaŋ kaŋ a nʼi sanba, i na affooyaŋ kar, i na jerey wii. 6 Boro follokaa kaŋ cindi a se koyne manʼti kala nga izʼaroo, nga baakaa. Nga ti ikokorantaa, a nʼa sanba i do ka nee: ‹I gʼay izʼaroo beerandi.› 7 Amma beerikey nee cere se: ‹Woo ti tubukaa. Wa kaa, ir mʼa wii, nga ra tubuhayaa ga tee ir wane.› 8 I nʼa dii, i nʼa wii, de i nʼa warra taray kʼa kaa faaroo ra. 9 [Sohõ] macin no faaroo koyoo gʼa tee? A ga kaa ka beerikey halaci ka faaroo yeeti itanayaŋ se. 10 War mana bay ka Citaaboo šennoo woo caw kaŋ nee:

‹Tondoo kaŋ cinakey nʼa fur,

nga no ka tee hugoo kanjoo tondoo.

11 Ir Koyoo ka baa woo ma tee,

alaabiina no ir moɲey cire!›†»

12 Sargari juwalkey jineborey, nda Citaaboo baykey, nda boro beerey ga taka ceeci kaŋ nda ngi ga Isa dii, amma i hunbur alžamaa. I bay kaŋ filla yaasayantaa kaŋ a nʼa deede, ngi ga a goo. I nʼa naŋ, i koy.

Alkaasoo kaŋ ga banandi kokoy beeroo se

(Matiyu 22.15–22; Luka 20.20–26)

13 Woo banda ga, i na Fariziyeŋyaŋ nda Herod kondaa boroyaŋ sanba Isa do hala i mʼa dii nda nga meešennoo. 14 I koy a do ka nee a se: «Alfagaa, ir ga bay kaŋ cimiharkaw ti ni. Nʼsi hunbur boro kul. Nʼsi borey ndumey guna, ni mma Irkoy fondaa cawandi nda cimi. A ga hima alkaasi ma banandi kokoy beeroo se wala a si hima? Ir mʼa bana wala ir masʼa bana?» 15 Isa bay ngi almunafikitaraa ga, a nee i se: «Macin se war gʼay sii? Wa kate ya ne nzorfu kaaray tamma foo hala ya dii a.» 16 I kate a se. A nee i se: «May biyoo nda nga maaɲoo ti woo?» I nee a se: «Kokoy beeroo.» 17 Isa nee i se: «Wa kokoy beeroo hayey noo kokoy beeroo se, Irkoy waney, war mʼi noo Irkoy se.» Boŋey hanse ka haw nda Isa.

Hãayan bukawey tunyanoo ga

(Matiyu 22.23–33; Luka 20.27–40)

18 Sadusiyeŋ fooyaŋ man Isa. Borey no kaŋ ga nee tunyan si bara. I nʼa hãa ka nee: 19 «Alfagaa, Musa na yaamar hantum ir se ka nee: ‹Nda aru buu ka wande naŋ kaŋ mana duu a se ize, aroo armaa ga hima ka hiiji woyoo hala a ma duu bukaa se ize.›‡ 20 Arma iyye bay ka bara kaŋ ijinaa hiiji, a buu, a mana ize naŋ. 21 Arma hinkantoo hiiji woyoo, a buu, a mana ize naŋ, arma hinzantoo mo taka follokaa. 22 Iyyaa kul mana ize naŋ. Woo banda ga, woyoo mo buu. 23 Tunyanoo hane, [waatoo kaŋ bukawey ga tun,] iyyaa ra, may se a ga tee wande? Zama ngi boro iyyaa hiiji woyoo ka bisa.»

24 Isa nee i se: «War dere, war ga addaliloo bay wala? Addaliloo manʼti kala war si Citaaboo bay, war si Irkoy hinoo bay. 25 Zama han kaŋ i tun bukawey ra, arey si hiiji, woyey si nondi hiijay. Amma i mma tee sanda almalaykayaŋ beenaa ra. 26 Haya kaŋ ti bukawey tunyanoo, war mana bay kʼa caw Musa citaaboo ra, nongoo kaŋ ga šelaŋ saabayɲaŋoo ga kaŋ ra Irkoy nee Musa se: ‹Agay ti Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo.›§ 27 Irkoy manʼti bukawey Koyoo, baahunantey Koyoo no. War hanse ka dere.»

Yaamarey kul ibeeroo

(Matiyu 22.34–40; Luka 10.25–28)

28 Citaaboo baykaw foo maa kaŋ i ga kakaw. A dii kaŋ Isa na Sadusiyeŋey zaabi ka boori. A man kate, de a na Isa hãa ka nee: «Yaamarey kul ra, affoo ti ibeeroo?» 29 Isa nʼa zaabi ka nee: «Yaamarey kul ibeeroo ne: ‹Haŋajer, Izirayel, ir Koyoo Irkoy ti ir Koy follokaa*. 30 Ma baa ni Koyoo Irkoy nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, nda ni lakkaloo kul, nda ni gaaboo kul.›† 31 Ihinkantoo ti: ‹Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.›‡ Yaamar sii no kaŋ ga bisa yaamarey wey.» 32 Citaaboo baykaa nee Isa se: «A boori, alfagaa! Nʼna cimi har: nga ti ir Koy follokaa, ‹de mo koy sii no kala nga hinne.›§ 33 Boro ma bagʼa nda nga binoo kul, nda nga lakkaloo kul, nda nga gaaboo kul, de mo boro ma baa nga cinaa sanda takaa kaŋ nda boro ga baa nga boŋ.* Šikka sii kaŋ hayey wey ga bisa sargari kukurantey nda sargari kul.» 34 Kaŋ Isa dii kaŋ a tuuru nda lakkalkoynitaray, a nee a se: «Nʼsi mooru Irkoy Laamaa.» Woo banda ga, boro kul mana yadda kʼa hãa koyne.

Dawda yadda Almasihu ga sanda nga Koyoo

(Matiyu 22.41–46; Luka 20.41–44)

35 Waatoo kaŋ Isa goo ma cawandi Irkoy hugu beeroo ra, a na šennoo zaa ka nee: «Taka foo nda Citaaboo baykey ga nee kaŋ Almasihu manʼti kala Dawda Haamaa? 36 Dawda hunday nee Hundi Henanantaa hinoo ra:

‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

“Goro ay kabe gumaa here,

hala waati kaŋ ra ay na ni iberey daŋ ni cewey cire.”›†

37 Dawda hunday gʼa cee nda Koy, adiši taka foo ra a ga tee a se Haama?» Alžama beeri foo ga haŋajer Isa se nda ɲaali.

Wa hawgay Citaaboo baykey ga

(Matiyu 23.1–36; Luka 20.45–47)

38 Isa nee nga cawandiyanoo ra: «Wa war boŋ hawgay Citaaboo baykey ga kaŋ ga baa kaayi beeri daŋyan ka yaara. I ga baa borey ma ngi foo nda beeray farrey ra. 39 I ga baa mo jine gorodogey margahugey ra nda ŋaadogey ra. 40 I ga woyey kaŋ kurɲey faati kabey koonandi. Nda i ga Irkoy ŋaaray, i si cahã ka ben hala borey ma dii ngi. Ngi zukandoo ga hanse ka boobo.»

Nooroo kaŋ woy talkaa nʼa noo

(Luka 21.1–4)

41 Kaŋ Isa goro nooroo jinaa tenje, a dii takaa kaŋ nda alžamaa goo ma nooru daŋ a ra. Almankoyni booboyaŋ ga nooru beeri jisi, 42 amma woy talka foo kaŋ kurɲoo buu kaa, de a na nooru tamma hinka kaŋ si too haya daŋ a ra. 43 Woo banda ga, Isa ciya nga taalibey se ka nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, woy talkaa woo kaŋ kurɲoo buu daŋ ka bisa borey kul kaŋ na haya daŋ nooroo jinaa ra. 44 Zama borey kul, woo kaŋ ga i si too, nga no i nʼa daŋ, amma nga, nga talkataraa ra, hayaa kul kaŋ goo a se, maanaa nga hunaa kul no a nʼa daŋ.»

13

Isa na Irkoy hugu beeroo kayriyanoo bayrandi

(Matiyu 24.1–2; Luka 21.5–6)

1 Waatoo kaŋ Isa goo ma fatta Irkoy hugu beeroo ra, nga taalibi foo nee a se: «Alfagaa, guna tondi henney nda hugu beerey wey!» 2 Isa nee a se: «Nʼga dii hugu beerey wey wala? Tondi foo si cindi affoo boŋ kaŋ si kaa ka kayra.»

Isa na gurzugawey šintinoo bayrandi

(Matiyu 24.3–14; Luka 21.7–19)

3 Woo banda ga, kaŋ Isa goro Zaytuɲaŋey tondi hondoo boŋ kaŋ ga Irkoy hugu beeroo tenje, Piyer, nda Žak, nda Yehiya, nda Andere hinne bara a bande, i nʼa hãa ka nee: 4 «Ir fahamandi waati foo no woo ga kaa ka tee, de mo macin ti tammaasaa kaŋ gʼir bayrandi kaŋ hayey wey ga hima ka kaa ka tee ka ben.»

5 Isa na šennoo zaa ka nee i se: «Wa hawgay boro kul masi war darga. 6 Boro booboyaŋ ga kaa ay maaɲoo ga ka nee kaŋ ngi ti Almasihu, de mo i ga boro boobo darga. 7 Waati kaŋ war ga maa wonguyaŋ tun nda wongu alhabaryaŋ, war masi hunbur. Kala wey ma teendi, amma hala sohõ manʼti benantaa no. 8 Ganda foo ga tun ka ganda foo wongu, laama foo ga tun ka laama foo wongu. Labu jijiriyaŋ ga tee nongu booboyaŋ ra. Herayyaŋ ga tee. Wey manʼti kala šintinoo, i ga hima nda hayyan kuubi jina-jinawey.

9 War, wa war boŋ hawgay. I ga war nondi alkaaley se, i ga war barzu margahugey ra. I ga war ka kay gofornerey nda kokoyey jine ay maaganda se. Woo ga tee i se seedetaray. 10 Kala Alhabar Boryaa ma waazandi gandawey kul ra jina. 11 Waati kaŋ i ga war ka koy ka war nondi, war masi alhuzun nda hayaa kaŋ war gʼa har. Wa hayaa har kaŋ nondi war se waatoo din da, zama manʼti war no ma šelaŋ, amma Hundi Henanantaa no. 12 Arma ga nga armaa noo i mʼa wii, baaba ga nga izoo noo i mʼa wii. Zankey ga ture ngi baabey ga kʼi noo i ma wiiyandi. 13 Borey kul ga konna war ay maaɲoo sabbu se, amma boro kaŋ gaabandi hala benantaa ga, a ga hallasi.»

Isa na zarabi beeroo waatoo bayrandi

(Matiyu 24.15–28; Luka 21.20–24)

14 «Waati kaŋ war ga dii ‹haya harramantaa›* ga goro nongu kaŋ ra a si hima ka bara. Boro kaŋ gʼa caw ma faham! Waatoo din borey kaŋ goo Žude gandaa ra ma zuru ka koy tondi hondey ra. 15 Boro kaŋ goo sooro boŋ masi zunbu, a masi huru hugoo ra ka haya zaa kaŋ goo nga hugoo ra. 16 Boro kaŋ goo faarey ra masi yee ka koy nga burmusoo zaa. 17 Woyey bone kaŋ ga tee boro hinka nda wey kaŋ ga naanandi haney din. 18 Wa Irkoy ŋaaray hala hayey wey masi tee jiyaw ra. 19 Haney din zarabi ga tee kaŋ cine mana bay ka tee za aduɲɲa takaroo šintinoo ga kaŋ Irkoy nʼa taka hala sohõ. Šikka sii nga cine si yee ka tee. 20 Nda ir Koyoo mana kumandi zaarey din ra, boro kul si hallasi. Amma nga boro suubantey maaganda se a kumandi zaarey din ra.

21 Nda boro nee war se: ‹Almasihu ne, ne ra› wala: ‹Nga ne, ne here›, war masi naanay. 22 Zama taari almasihuyaŋ nda annabiyaŋ ga tun. I ga tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee hala, nda a ga hin ka tee, ngi ma Irkoy boro suubantey darga. 23 War, wa hawgay! Hayey kul ra ay na war haŋa žiibey kaa.»

Boro-izʼaroo kaayanoo

(Matiyu 24.29–31; Luka 21.25–28)

24 «Amma haney din, zaraboo woo banda ga,

waynaa ga tee kubay,

handoo si nga gaayoo noo,

25 handarawey ga kaŋ ka hun beenaa ra,

hayey kaŋ goo beenaa ra ga jijiri.

26 Waatoo din i ga dii ‹Boro-izʼaroo ga kaa duulayaŋ ra›† nda gaabi beeri nda darža. 27 A ga almalaykey sanba hala i ma [nga] boro suubantey marga ka hun laboo kanje taacaa kul ga beenaa boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga.»

Bayraa kaŋ jeejayɲaŋoo gʼa noo

(Matiyu 24.32–35; Luka 21.29–33)

28 «Wa faham bayraa se kaŋ jeejayɲaŋoo gʼa noo. Za tuuroo kabey subey ban, i na fita taagayaŋ tee, war ga bay kaŋ konnoo waatoo man. 29 Takaa din da, war mo, nda war dii hayey wey teendi, war ma bay kaŋ a man, a goo koyraa miɲoo ga. 30 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, zamanoo woo borey si ben hala hayey wey kul ma teendi. 31 Beenaa nda laboo ga dere, amma ay meešenney si dere abada.»

Wa hanna cijin nda zaari

(Matiyu 24.36–44; Luka 21.34–36)

32 «Boro kul si hanoo wala waatoo bay kaŋ hayey wey ga kaa ka tee. Almalaykey kaŋ goo beenaa ra sʼa bay, Izʼaroo sʼa bay, Baabaa Irkoy no ma waatoo bay. 33 Wa hawgay! War ma hanna cijin nda zaari, zama war si waatoo woo kaayanoo bay. 34 A ga hima nda boro kaŋ ga koy naaru. A na nga hugoo naŋ nga tamey kabey ra kʼi noo jineborotaraa. A na ngi affoo kul noo goyoo kaŋ a ga hima kʼa tee. A nee aroo kaŋ ga hugoo miɲoo hawgay se a ma hanna cijin nda zaari. 35 Adiši wa hanna, zama war si bay waati kaŋ no hugoo koyoo ga kaa. A ma kaa cijinoo šintinoo ga, wala cijinoo gamoo ra, wala gorgey ciyayanoo ga, wala subbaahi tayaa ra, 36 ba nda a kaa waati ra kaŋ war sʼa hongu, a masi war gar jirbi ra. 37 Hayaa kaŋ ay goo mʼa har war se, borey kul ga ay goo: Wa hanna!»

14

Boŋkoyney hawandifutay Isa ga

(Matiyu 26.1–5; Luka 22.1–2; Yehiya 11.45–53)

1 A cindi jirbi hinka Borcintaraa jingaroo nda Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo ma tee. Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey na taka ceeci kaŋ nda ngi na Isa dii nda carmay kʼa wii. 2 I nee: «A masi tee jingaroo ra hala alžamaa masi koy ture.»

Woy foo na turaari doori Isa boŋoo boŋ

(Matiyu 26.6–13; Yehiya 12.1–8)

3 Isa goo Betani, Simoŋ jiraykoynoo hugoo ra. Kaŋ a goo ŋaadogoo ra, woy foo man jeroo ga kaŋ kone tondi kaaray kulba goo. A ga too nda turaari alhakiika hay šenda kaŋ se i ga nee nar. Woyoo na kulbaa miɲoo kayri, de a na turaaroo doori Isa boŋoo ga. 4 Boro fooyaŋ kaŋ goo no dukur, de i nee cere se: «Cin no turaaroo hasaraa woo gʼa hanse? 5 Turaaroo woo ga hin ka neerandi haya kaŋ bisa nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinza (300) ka nondi talkey se.» I citi woyoo ga. 6 Amma Isa nee: «Wʼa naŋ! Macin se war gʼa farandi? Teegoy henna no a nʼa tee ya ne. 7 War nda talkey no waati kul, war ga hin ka haya henna tee i se waati kul kaŋ war ga baa. Amma agay si cindi war bande waati kul. 8 Woyoo woo na nga hinagoo tee. A na turaaroo doori ay gaahamoo ga ay suturayanoo se za a mana tee. 9 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nongu kul kaŋ ra Alhabar Boryaa waazandi aduɲɲa kul ra, hayaa kaŋ woyoo woo nʼa tee mo ga harandi hala borey ma hongu woyoo.»

Žudas soolu ka Isa zanba

(Matiyu 26.14–16; Luka 22.3–6)

10 Woo banda ga, Žudas Iskariyot kaŋ ti taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo, koy sargari juwalkey jineborey do hala nga ma Isa nondi i se. 11 Kaŋ i maa woo, i ɲaali, de i nʼa noo allaahidu kaŋ ngi gʼa noo nooru. Žudas cindi a ga taka ceeci kaŋ nda nga ga Isa nondi dimma hennaa ga.

Isa nda nga taalibey na jingaroo ŋaayanoo soolu

(Matiyu 26.17–19; Luka 22.7–14)

12 Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo zaari jinaa kaŋ ra i ga Borcintaraa jingaroo feeji-izoo wii, Isa taalibey nee a se: «Man ra nʼga baa ir ma koy Borcintaraa jingaroo ŋaayanoo soolu hala ma duu kʼa ŋaa?» 13 Isa na nga taalibi hinka donto. A nee i se: «Wa koy koyraa ra. War ga aru foo kubay kaŋ kone hoobu goo kaŋ ra hari goo. War ma hanga a bande. 14 Nongoo kaŋ ra a ga huru, war ma nee hugoo koyoo se: ‹Alfagaa nee wala man yawzunbu hugoo kaŋ ra nga nda nga taalibey ga Borcintaraa jingaroo feeji-izoo ŋaa?› 15 A ga hugu beeri foo kaŋ goo sooro boŋ cebe war se, hayey kaŋ ga ir ga too goo a ra, nongu soolante no. No din ra war mʼa soolu ir se.» 16 Taalibey koy. I too koyraa ra, i na hayey gar nda takaa kaŋ nda a nʼa har, de i na Borcintaraa jingaroo soolu.

Isa bayrandi kaŋ nga taalibi foo ga kaa ka nga nondi

(Matiyu 26.20–25; Luka 22.21–23; Yehiya 13.21–30)

17 Kaŋ cijinoo too, Isa kaa, nga nda taalibi woy cindi hinkaa (12). 18 Waatoo kaŋ i goo ŋaadogoo ra ka ŋaa, Isa nee: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war affoo kaŋ goo ma ŋaa ay bande gʼay nondi.» 19 Ngi biney maray, de i šintin kʼa hãa nda affoo-foo ka nee: «Ni bay manʼti agay no?» 20 A nee i se: «War boro woy cindi hinkaa (12) affoo no kaŋ goo ma sufa ay bande taasaa ra. 21 Šikka sii, Boro-izʼaroo ga koy nda takaa kaŋ nda a hantumandi a ga Citaaboo ra. Amma boraa bone kaŋ ga Boro-izʼaroo nondi. A baa boraa din se a masi ba huru aduɲɲa ra.»

Amaanaa kaŋ zandi nda kuri

(Matiyu 26.26–30; Luka 22.14–20; Korent borey bataga 1na 11.23–25)

22 Waatoo kaŋ i goo ma ŋaa, Isa na takula zaa, a na albarka daŋ a ra, a nʼa dunbu. A nʼa noo taalibey se, de a nee: «Wa dii, woo ti ay gaahamoo.» 23 Woo banda ga, a na poti zaa, a na albarka daŋ. A nʼa noo i se. Taalibey kul haŋ. 24 A nee i se: «Woo ti ay kuroo, amaanaa kuroo kaŋ mun boro boobo se. 25 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, ay si yee ka alaneboo izoo haroo haŋ kala hala han kaŋ ay yee kʼa haŋ taaga Irkoy Laamaa ra.» 26 I na baytiyaŋ don, de i fatta ka koy Zaytuɲaŋey tondi hondoo do.

Isa bayrandi kaŋ Piyer ga nga yankar

(Matiyu 26.31–35; Luka 22.31–34; Yehiya 13.36–38)

27 Isa nee nga taalibey se: «War kul ga zuru kʼay naŋ, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Ay ga kurkaa wii,

de feejey ga say-say.›*

28 Amma waati kaŋ ay tun koyne, ay ga koy war jine Galile.»

29 Piyer nee a se: «Ba nda borey kul na ni naŋ, agay, ay si ni naŋ.» 30 Isa nee a se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, hõ cijinoo hunday gorgaa si ciya cee hinka kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.» 31 Amma Piyer jindegaabay ka nee: «Ba nda ya mma buu ni bande, ay si ni yankar.» Taalibey kul mo na šennoo woo da dumoo har.

Isa mooru nga taalibey ga ka Irkoy ŋaaray

(Matiyu 26.36–46; Luka 22.39–46)

32 Isa nda nga taalibey koy nongu foo ra kaŋ maaɲoo ti Getesemane. A nee i se: «Wa goro ne ra hala ay ga koy Irkoy ŋaaray.» 33 A na Piyer, nda Žak, nda Yehiya zaa nga bande, de binekankamyan beeri nda hunburay šintin ka tee a se. 34 A nee i se: «Ay binoo ga hanse kʼay maray hala ay ga baa ka buu. Wa cindi ne, war ma hanna.» 35 A koy jine kayna, de a kaŋ laboo ra ka Irkoy ŋaaray kaŋ, nda nga ga duu a, gurzugaa waatoo woo ma moora nga. 36 A nee: «Abba, ay Baabaa Irkoy, nʼga hin ka haya kul tee. Gurzugaa potoo woo moorandi ay ga. Amma agay ibaayoo masi tee, ni wanoo ma tee.»

37 A yee kate i do, a nʼi gar i ga jirbi. A nee Piyer se: «Simoŋ, ni mma jirbi? Mana hin ka hanna ba guuru foo? 38 Wa hanna, war ma Irkoy ŋaaray hala war masi koy siyandi ka kaŋ zunubu ra. Anniya henna goo, amma gaaham sii nda gaabi.»

39 Isa yee ka hibi i ga ka Irkoy ŋaaray, šenni follokey no a nʼi har. 40 A yee kate koyne, a na taalibey gar i ga jirbi, zama jirbi se, i si hin ka ba ngi moɲey kaa cere ga. I si haya bay kaŋ nda ngi gʼa zaabi.

41 A yee kate cee hinzantoo, de a nee i se: «Adiši war mma jirbi! War mma hunanzam! A ben! Waatoo too! Sohõ Boro-izʼaroo ga kaŋ zunubantey kabey ra. 42 Wa tun, ir ma koy! Boraa kaŋ gʼay nondi ne ka man.»

Takaa kaŋ nda Isa diyandi

(Matiyu 26.47–56; Luka 22.47–53; Yehiya 18.3–12)

43 Isa goo ma šelaŋ kaŋ dogoo din da Žudas, taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo kaa, nga nda alžama kaŋ kone takubayaŋ nda gobuyaŋ goo. I mana hun kala sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey nda boro beerey do. 44 Boraa kaŋ gʼa nondi nkʼi noo silbay ka nee: «Boraa kaŋ ay gʼa summu, nga no. Wʼa dii, de war ma gaabu a ga henna ka koy.» 45 Za Žudas too kate, a man Isa ka nee a se: «Rabbi!» A nʼa summu. 46 Borey na kabe fur a ga kʼa dii. 47 Boro foo kaŋ goo no din na nga takubaa hoobu ka sargari juwalkey jineboraa tamoo kar ka haŋaa kaa. 48 Isa na šennoo zaa ka nee i se: «War kaa ay ga nda takubayaŋ nda gobuyaŋ kʼay dii sanda zay beeri. 49 Zaari kul ay goo war bande Irkoy hugu beeroo ra ka cawandi, amma war mana bay kʼay dii. Amma takaa woo nda a ga teendi hala Citaaboo šenney ma tabati.»

50 Isa taalibey kul zuru kʼa naŋ. 51 Aru sooga foo kaŋ taafe hinne no ma didiji a ga hanga Isa bande. I nʼa dii, 52 amma a na taafaa fur ka zuru nga gaa koonoo.

Isa daŋandi hoyraykey margaroo jine

(Matiyu 26.57–68; Luka 22.54–55, 63–71; Yehiya 18.13–14, 19–24)

53 I na Isa ka koy sargari juwalkey jineboraa do. Sargari juwalkey jineborey kul, nda boro beerey, nda Citaaboo baykey marga. 54 Piyer goo nongu mooro ra, a hanga Isa hala sargari juwalkey jineboraa batumaa ra. A goro lakkalkey bande ka cankan.

55 Sargari juwalkey jineborey nda hoyraykey margaroo kul ga ceeci ngi ma duu seede kaŋ Isa na goy futu tee, hala a ma wiiyandi. Amma i mana duu baffoo. 56 Boro booboyaŋ na seedetaray tee, amma taari de no i gʼa har a ga. Ngi seedetarawey ga cere kakaw. 57 Boro fooyaŋ tun ka seedetaray tee ka taari a ga ka nee: 58 «Ir maa a ga nee: ‹Ay ga Irkoy hugoo woo kayri kaŋ kabe kʼa cin. Jirbi hinza ra, ay ga affoo cin kaŋ manʼti kabe kʼa tee.›» 59 Ba woo ra borey seedetarawey ga cere kakaw. 60 Sargari juwalkey jineboraa tun margaroo gamoo ra, de a na Isa hãa ka nee: «Nʼsi haya kul har hayey ra kaŋ seedewey gʼi har ni ga?» 61 Amma Isa mana tuuru, a mana baffoo har. Sargari juwalkey jineboraa yee kʼa hãa ka nee: «Ni ti Almasihu, Saabukoyoo Izʼaroo wala?» 62 Isa nee: «Agay no. War ga dii Boro-izʼaroo ga goro Hinikoyoo kabe gumaa ga† ka ‹kaa duulawey gamey ra ka hun beenaa ra.›‡» 63 Sargari juwalkey jineboraa na nga jinde darbaa kottu. A nee: «Cin no ir gʼa tee seede se koyne? 64 War maa wowyanoo. Macin no war nee?» Borey kul kayandi kaŋ a mma hima ka wiiyandi.

65 Boro fooyaŋ šintin ka tufa Isa ga. I na ndumoo haw, de i na kabe kʼa kar ka nee: «Annabitaray tee!»§ Woo banda ga, lakkalkey nʼa saŋ, i nʼa dii.

Piyer na Isa yankar

(Matiyu 26.69–75; Luka 22.56–62; Yehiya 18.15–18, 25–27)

66 Waatoo kaŋ Piyer goo ganda, batumaa ra, sargari juwalkey jineboraa koŋŋa woy-izey affoo kaa. 67 Kaŋ a dii Piyer goo ma cankan, a na moo basu a ra, de a nee a se: «Ni mo cindi Isa Nazaret boraa bande.» 68 Amma a nʼa yankar ka nee: «Ay si hayaa bay kaŋ nʼga baa mʼa har, ya na faham.» Woo banda ga, a koy taray šiifaa ra, [de gorgaa ciya]. 69 Koŋŋa woy-izoo dii a, de a yee ka nee borey se kaŋ goo no din: «Woo goo borey din ra.» 70 Amma a yee kʼa yankar. Hala kayna ga too, kul borey kaŋ goo no din nee Piyer se: «Nda cimi ni goo i ra, zama ni mo, Galile boro ti ni.» 71 Piyer šintin ka nga boŋ danga ka žee ka nee: «Ay si boraa woo bay kaŋ war gʼa har!» 72 Dogoo din da gorgaa na nga ciyayan hinkantoo tee, de Piyer hongu šennoo kaŋ Isa nʼa har nga se: «Gorgaa si ciya cee hinka kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.»* Woo banda ga, kul a bere ka hẽe.

15

I na Isa ka koy goforner Pilat do

(Matiyu 27.1–2, 11–14; Luka 23.1–5; Yehiya 18.28–38)

1 Subbaahi tayaa ra, sargari juwalkey jineborey, nda boro beerey, nda Citaaboo baykey, maanaa hoyraykey margaroo kul goro ka hayaa kayandi kaŋ ngi gʼa tee. I na Isa haw, i nʼa gongu ka koy a daŋ Pilat kaboo ra. 2 Pilat na Isa hãa ka nee: «Ni ti Alyahuudey kokoyoo wala?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni hunday kʼa har.» 3 Sargari juwalkey jineborey na haya booboyaŋ daŋ a ga. 4 Pilat yee kʼa hãa ka nee: «Nʼsi baffoo har? Maa hayey kul kaŋ i gʼi daŋ ni ga!» 5 Isa manʼa zaabi nda baffoo koyne, woo ti haya kaŋ na Pilat boŋoo haw.

I na Isa zukandi ka nee i mʼa wii

(Matiyu 27.15–26; Luka 23.13–25; Yehiya 18.39—19.16)

6 Jingar kul ga, Pilat ga kasa-ize foo taŋ kaŋ alžamaa nʼa wiri a ga. 7 Aru foo kaŋ maaɲoo ti Barabas nda turanteyaŋ goo kasaa ra. Boro no i nʼa wii tureroo ra kaŋ bay ka tee. 8 Alžamaa žigi ka koy Pilat do, de i na hayaa wiri a ga kaŋ a ga doona kʼa tee ngi se. 9 Pilat nʼi zaabi ka nee: «War ga baa ya Alyahuudey kokoyoo taŋ war se wala?» 10 A bay kaŋ canseyan ka kate sargari juwalkey jineborey ma Isa daŋ nga kaboo ra. 11 Amma sargari juwalkey jineborey daŋ alžamaa boŋoo ra kaŋ i ma nee Pilat se kaŋ ngi si baa kala a ma Barabas taŋ ngi se. 12 Pilat yee ka šennoo zaa ka nee i se: «Macin no [war ga baa] yʼa tee [boraa se kaŋ se war ga nee] Alyahuudey kokoyoo?» 13 Amma i yee ka kaati ka nee: «A kanji!» 14 Pilat nee i se: «Macin ti goy futaa kaŋ a nʼa tee?» Borey kaati ka tonton ka nee: «A kanji!» 15 Pilat baa nga ma alžamaa binoo kaanandi, woo se a na Barabas taŋ i se. A na Isa barzu jina, a duu kʼa noo hala a ma kanjandi.

Soojey na Isa ɲooɲo

(Matiyu 27.27–31; Luka 23.11; Yehiya 19.2–3)

16 Soojey na Isa ka koy batumaa ra kaŋ ti goforneroo tuujidogoo, de i ciya soojey kul se. 17 I na darbay ciray zaram* daŋ jindoo ra, i na tuuri fita karjikoyniyaŋ tur kʼi tee kokoy fuula, de i nʼa gorandi boŋoo ra. 18 Woo banda ga, i šintin kʼa foo ka nee: «Ir ga sallam ni ga, Alyahuudey kokoyoo!» 19 I nʼa kar nda kakaaru boŋoo ra, i tufa a ga, i sonbu ngi kanjey ga ka sujudu a se. 20 Kaŋ i nʼa ɲooɲo, i na darbay ciraa kaa a ga ka nga darbawey yeeti a ga. Woo banda ga, i nʼa ka koy taray hala ngi mʼa kanji.

Isa kanjandiyanoo

(Matiyu 27.32–44; Luka 23.26–43; Yehiya 19.17–27)

21 Aru foo kaŋ maaɲoo ti Simoŋ, nga koyraa ti Siren, goo ma bisa ka hun faarey do. Nga ti Aleksander nda Rufus baabaa. Soojey na Simoŋ gaabi a ma Isa kanjandibundoo jere. 22 I na Isa gongu ka koy nongu foo ra kaŋ se i ga nee Golgota kaŋ maanaa ti «Boŋgaasoo dogoo». 23 I na alaneb hari moora kaŋ ra mir† goo, šerre a se, amma Isa manʼa haŋ. 24 Woo banda ga, i nʼa kanji. I na alkurra kar ka Isa bankaarawey zamna cere game ka dii haya kaŋ boro foo kul ga duu a. 25 Guuru yaggantoo ga, i na Isa kanji. 26 Hantum goo bundoo ga kaŋ ga hayaa cebe kaŋ i nʼa daŋ a ga kaŋ ti: «Alyahuudey kokoyoo». 27 I na zay beeri hinka kanji a bande, affoo nga kabe gumaa here, affaa nga kabe waawaa here. 28 [Citaaboo šennoo tabati kaŋ nee: «I nʼa kabu goy futu teekey ra.»‡]

29 Bisakey gʼa wow, i ga ngi boŋey zinji-zinji ka nee: «Aywa! Ni kaŋ ga Irkoy hugoo kayri kʼa cin jirbi hinza ra, 30 ni boŋ hallasi, ma zunbu kanjandibundoo ga!» 31 Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey mo gʼa ɲooɲo ka nee cere se: «A na boroyaŋ hallasi, a si hin ka nga boŋ hallasi! 32 Almasihu, Izirayel kokoyoo ma zunbu sohõ da kanjandibundoo ga, woo ra ir ga dii nga hinoo ka naanay.» Borey kaŋ kanjandi Isa bande mo gʼa wow.

Isa buuyanoo

(Matiyu 27.45–56; Luka 23.44–49; Yehiya 19.28–30)

33 Guuru woy cindi hinkantoo (12to) ga, kubay tee laboo kul ga hala guuru hinzantoo ga. 34 Guuru hinzantoo ga, Isa na jinde jer ka kaati ka nee: «Eloyi, Eloyi, lama sabaktani?» kaŋ maanaa ti «Ay Koyoo, ay Koyoo, macin se nʼnʼay naŋ?»§ 35 Boroyaŋ kaŋ goo no, maa a se, de i nee: «Wa maa, Ilyasu se a ciya!» 36 Boro foo zuru ka koy zaara sufa kʼa too nda binegar. A nʼa didiji dii foo ga kʼa šerre Isa se hala a mʼa haŋ, a nee: «Wa naŋ, ir ma dii wala Ilyasu ga kaa kʼa zumandi!» 37 Isa na kaati beeri tee, de hundoo hun.

38 Irkoy hugoo ridowoo* kottu za beene hala ganda ka tee ihinka. 39 Jalakoynoo kaŋ gʼa tenje, dii takaa kaŋ nda Isa hundoo hun, de a nee: «Nda cimi, boraa woo Irkoy Izʼaroo no.» 40 Woy fooyaŋ mo cindi i ga kay nongu mooro ra, i ga honnay. Maryama Magdala boraa, nda Maryama kaŋ ti Žak kaccaa nda Žoses ɲaa, nda Salome goo woyey din ra. 41 Waatoo kaŋ Isa goo Galile, woyey wey no ka cindi ka hanga a bande kʼa saajaw. Ngi nda woy booboyaŋ žigi a bande ka koy Žerizalem.

Isa daŋandi saaraa ra

(Matiyu 27.57–61; Luka 23.50–56; Yehiya 19.38–42)

42 Woo kul teendi, zama hunanzamzaaroo soolurey zaaroo no kaŋ ti alzumaa. Kaŋ cijinoo too, 43 Isufi [kaŋ ti] Arimate koyraa boro, kaa. Boro no kaŋ goo nda beeray, a goo hoyraykey margaroo ra. Nga mo, a goo ma Irkoy Laamaa batu. A duu bine ka koy Pilat do ka Isa kunturoo wiri a ga. 44 Pilat boŋoo haw kaŋ a maa kaŋ Isa buu za dimmaa din ga. Woo se a donto ka ciya jalakoynoo se, de a nʼa hãa wala Isa gay ka buu. 45 Kaŋ jalakoynoo na alhabaroo bayrandi a se, a na kunturoo noo Isufi se. 46 Isufi na kasance day. A na Isa kunturoo zumandi kanjandibundoo ga. A nʼa didiji kasancaa ra ka koy a daŋ saaray ra kaŋ fanšandi tondoo ra. A na tondi beeri foo gunguray ka saaraa miɲoo daabu. 47 Maryama Magdala boraa, nda Maryama kaŋ ti Žoses ɲaa, cindi ka guna ka dii nongoo kaŋ ra kunturoo ga jisandi.

16

Isa tunyanoo

(Matiyu 28.1–8; Luka 24.1–12; Yehiya 20.1–10)

1 Waatoo kaŋ hunanzamzaaroo bisa, Maryama Magdala boraa, nda Maryama kaŋ ti Žak ɲaa, nda Salome na jii hew kaanayaŋ day ka koy Isa kunturoo yon. 2 Jirbiiyyaa zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, subbaahi tayaa ra, kaŋ waynaa goo ma fatta, i koy saaraa do. 3 I nee cere se: «May no ma tondoo gunguray kʼa kaa ir se saaraa miɲoo ga?» 4 Kaŋ i na ngi boŋey jer ka guna, i dii kaŋ tondoo gungurayandi ka hun a ga. Tondi no kaŋ ga hanse ka beeri. 5 I huru saaraa ra. I dii aru sooga kaŋ ga goro ngi kabe gumaa here, darbay beeri kaaray goo jindoo ra. Woyey hanse ka dirgasu. 6 Amma a nee i se: «War masi dirgasu. Isa Nazaret boraa kaŋ kanjandi no war gʼa ceeci. A tun, a sii ne. Wa guna, nongoo ne kaŋ ra i bay kʼa jisi. 7 Wa koy nee Piyer nda nga taalibey cindey se kaŋ a koy war jine Galile. No din ra war ga dii a nda takaa kaŋ nda a nʼa har war se.» 8 Woyey zuru ka fatta saaraa ra ka koy. I ga jijiri, ngi lakkaley tun. Hunburay se, i mana haya kul har boro kul se.

Isa bangay Maryama Magdala boraa se

(Matiyu 28.9–10; Yehiya 20.11–18)

9 [Kaŋ Isa tun jirbiiyyaa zaari jinaa subbaahi tayaa ra, a mana jin ka bangay kala Maryama Magdala boraa kaŋ ra a na ganji iyye gaaray kʼi kaa. 10 Nga ka koy alhabaroo too borey do kaŋ bay ka cindi Isa bande. I cindi binemarayyan nda hẽeni ra. 11 I maa kaŋ Isa ga huna nda kaŋ woyoo dii a, i mana naanay.

Isa bangay taalibi hinka se

(Luka 24.13–35)

12 Woo banda ga, Isa bangay nda taka tana boro hinka se taalibey ra kaŋyaŋ goo ma koy hawsaa ra. 13 I koy, i na alhabaroo too taalibey jerey se. Amma taalibey mo mana naanay ey.

Isa bangay nga taalibi woy cindi faa (11) se

(Matiyu 28.16–20; Luka 24.36–49; Yehiya 20.19–23; Teegoyey 1.6–8)

14 Woo kul banda ga, Isa bangay taalibi woy cindi faa (11) se, waatoo kaŋ i goo ma ŋaa. A citi i ga ngi naanay jaŋaa nda ngi boŋšendaa se, zama i mana naanay borey kaŋ dii nga kaŋ nga tun.

15 A nee i se: «Wa koy aduɲɲa kul bande ka Alhabar Boryaa waazu borey kul se. 16 Boro kaŋ ga naanay, a ga batizandi, a ga hallasi. Amma boro kaŋ si naanay ga zukandi. 17 Tammaasa kayfantey ne kaŋ borey kaŋ ga naanay gʼi tee: ay maaɲoo ga i ga ganjey gaaray, i ga šenni taagayaŋ šelaŋ. 18 I ga gondiyaŋ dii [ngi kabey ra], nda i na haya haŋ kaŋ ga boro wii, albasi kul si duu ey. I ga ngi kabey fur wircikoyniyaŋ ga, i ga duu baani.»

Isa yee beenaa ra

(Luka 24.50–53; Teegoyey 1.9–11)

19 Kaŋ ir Koyoo Isa šelaŋ i se ka ben, a zandi ka koy beenaa ra, a goro Irkoy kabe gumaa here. 20 Taalibey koy nongoo kul ra ka Alhabar Boryaa waazu. Ir Koyoo gʼi faaba, a ga ngi šennoo noo gaabi nda tammaasa kayfantey kaŋ i gʼi tee.]

* 1:2 1.2 Malaki 3.1.

† 1:3 1.3 Ezayi 40.3.

* 2:14 2.14 Lewi da se i ga nee Matiyu, Matiyu 9.9ra.

* 3:17 3.17 Boro binetunanteyaŋ no, Luka 9.54.

† 3:22 3.22 Belzebil, Ibilisi maa foo no.

* 4:12 4.12 Ezayi 6.9–10.

* 5:13 5.13 tondi hondoo jesoo ga beene, Grek šenni ra, almaganaa faa ti tondi hondoo boŋoo ga.

* 6:1 6.1 Koyraa ti Nazaret.

* 7:7 7.7 Ezayi 29.13.

† 7:10 7.10 Fattaroo 20.12; Alhukumoo 5.16.

‡ 7:10 7.10 Fattaroo 21.17.

§ 7:27 7.27 Alyahuudey do, dumi kul kaŋ manʼti ngi dumoo ga hima nda hanši.

* 8:27 8.27 Matiyu 16.13.

† 8:34 8.34 Boro ma nga kanjandibundoo zaa manʼti kala boro ma yadda ka nga hundoo noo sanda takaa kaŋ nda Isa na nga wanoo noo.

* 9:49 9.49 Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee: Sargari kul ga ciiri-ciirandi. Ciiri goyoo manʼti kala ka henanandi, ka haya marga a masi hasara, amaanaa tammaasaa no, Sargarey 2.13.

* 10:4 10.4 Alhukumoo 24.1, 3.

† 10:6 10.6 Šintinoo 1.27; 5.2.

‡ 10:8 10.8 Šintinoo 2.24.

§ 10:19 10.19 Fattaroo 20.12–16; Alhukumoo 5.16–20.

* 11:10 11.10 Zaburey 118.25–26.

† 11:17 11.17 Ezayi 56.7.

* 12:1 12.1 Soorohugu no kaŋ ga lakkalkey ga žigi ka faaroo hawgay.

† 12:11 12.11 Zaburey 118.22–23.

‡ 12:19 12.19 Alhukumoo 25.5–6.

§ 12:26 12.26 Fattaroo 3.6, 15.

* 12:29 12.29 ir Koyoo Irkoy ti ir Koy follokaa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti ir Koyoo Irkoy hinne ti ir Koyoo.

† 12:30 12.30 Alhukumoo 6.4–5.

‡ 12:31 12.31 Sargarey 19.18.

§ 12:32 12.32 Alhukumoo 4.35.

* 12:33 12.33 Sargarey 19.18.

† 12:36 12.36 Zaburey 110.1.

* 13:14 13.14 Daniyel 9.27; 11.31; 12.11.

† 13:26 13.26 Daniyel 7.13.

* 14:27 14.27 Zakariya 13.7.

† 14:62 14.62 Zaburey 110.1.

‡ 14:62 14.62 Daniyel 7.13.

§ 14:65 14.65 Nga maanaa ti: «Annabitaray tee ka boraa har kaŋ na ni kar!»

* 14:72 14.72 Sorro 30to.

* 15:17 15.17 Šukkaa woo dumoo no ma tee kokoyey se kaayi.

† 15:23 15.23 A mma kumandi boro doroo ra.

‡ 15:28 15.28 Ezayi 53.12.

§ 15:34 15.34 Šennoo woo manʼti kala Aram šenni, Zaburey 22.2.

* 15:38 15.38 Ridowoo no kaŋ ga nongu henanantaa nda nongu henanantey ihenanantaa fay.

LUKA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Linžiloo kaŋ Luka nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Luka manʼti Alyahuudu. Nga goyoo manʼti kala lotokortaray. A ga naanay ka bay kaŋ Isa manʼti kala Irkoy Izʼaroo.

Luka ga cebe kaŋ Isa ga baa borey kul bila fay-fayyan. A ga baa ba yawey, nda nga iberey, nda zankey, nda wircikoyney, nda woyey kaŋ kurɲey buu.

Linžiloo kaŋ Luka nʼa hantum ga šelaŋ boroyaŋ se kaŋ si hanse ka haya bay Izirayel kaniroo ra. Nga alhuzunoo manʼti kala nga ma hayey fahamandi i se kaŋ se i si faham. Boro kaŋ na Linžiloo woo caw ka boori, boraa ga dii kaŋ Isa ti aduɲɲa Koyoo nda nga Hallasikaa.

Isa Almasihu buu, jirbi hinza banda ga, a tun, a koy beenaa ra. A bayrandi nga taalibey se kaŋ i ma hayaa kaŋ ti allaahidoo kaŋ nga nʼa zaa i se batu kaŋ ti Hundi Henanantaa kaayanoo. Woo ti haya kaŋ ga diyandi Luka citaabu hinkantoo kaŋ a nʼa hantum ra kaŋ ti Diyawey teegoyey citaaboo.

1

Luka hantum Tewofil se

1 Boro booboyaŋ goro ka hayey kaŋ tabati ir moɲey cire fillawey hantum, 2 takaa kaŋ nda seedewey kaŋ za šintinoo ga, i maa, i dii, de i nʼi ka too ir do. Ngi no ma huga nda Irkoy meešennoo haryanoo. 3 Agay mo, ay dii kaŋ a ga boori ya ceeci ka fuuni ka hayey kul bay kaŋ tee za šintinoo ga. Yʼi fesufesu kʼi hantum affoo-foo cere bande ma ne, ir aru beeroo Tewofil, 4 hala ma cawyanoo kaŋ ni duu a alfaydaa bay.

Almalayka na Yehiya kaŋ ti batizekaa hayyanoo bayrandi

5 Zamanoo kaŋ ra Herod ti Žude gandaa kokoyoo, boro foo goo no kaŋ ti sargari juwalkaw, maaɲoo ti Zakariya. A sii kala boraa kaŋ se i ga nee Abiya sargari juwalkey ra. Wandoo maaɲoo ti Elizabet, Haruna hayroo no. 6 Ngi boro hinkaa kul ti boro šerranteyaŋ Irkoy jine. I ga dira nda cimi ir Koyoo yaamarey nda nga ašariyawey bande. 7 Amma i sii nda ize, zama Elizabet manʼti kala woy gun, koyne mo ngi boro hinkaa kul jiirey boobo.

8 Han foo Zakariya goo ma nga sargari juwalyan goyoo tee Irkoy jine, hanoo din, nga borey goyoo zaaroo no. 9 Sargari juwalkey alaadaa ra, alkurraa kaŋ a ga, a huru ir Koyoo hugoo ra ka dugoo dullandi. 10 Jamaa kul cindi taray, i ga Irkoy ŋaaray waatoo kaŋ dugoo ga dullandi. 11 Dogoo din da ir Koyoo almalayka foo kaŋ ga kay dugu dullandidogoo caraw hennaa here, bangay Zakariya se. 12 Kaŋ a dii a kul, a jiti, a hunbur. 13 Amma almalaykaa nee a se: «Masi hunbur, Zakariya, zama ni ŋaarayroo taandi. Ni wandoo Elizabet ga duu ma ne izʼaru, nʼga maaɲoo daŋ Yehiya*. 14 A ga tee ma ne haya kaŋ ga ni ɲaalandi ka ni binoo kaanandi, de boro boobo ga ɲaali nda nga hayyanoo. 15 A ga kaa ka tee boro beeri ir Koyoo jine. A si alaneb hari moora haŋ, a si harifutu haŋ. A ga too met nda Hundi Henanantaa za ɲaŋoo gundoo ra. 16 A ga Izirayel boro booboyaŋ yeeti ngi Koyoo Irkoy ga. 17 A ga tee dontokaw kaŋ ga dira Irkoy jine. Hundoo nda gaaboo kaŋ goo Ilyasu se goo a bande hala a ma baabey biney yeeti kate izey se, a ma taka tee kaŋ ra wey kaŋ ture ma miile sanda takaa kaŋ nda boro šerrantey ga miile. A ma jamaa kaŋ lilandi soolu ir Koyoo se.» 18 Zakariya nee almalaykaa se: «Taka foo nda ay ga bay kaŋ woo ga kaa ka tee? Zama aru žeena ti agay, ay wandoo mo jiirey boobo!» 19 Almalaykaa nʼa zaabi ka nee: «Agay ti Žibirila kaŋ ga kay Irkoy jine. Ya nka sanbandi hala ya duu ka šelaŋ ma ne ka alhabar boryaa woo har ma ne. 20 Nga ne, nʼga tee benbaw. Nʼsi yee ka hin ka šelaŋ kala han kaŋ hayey wey tee, zama mana naanay ay šenney kaŋ ga tee waatoo kaŋ a kayandi ra.»

21 Woo kul kaa ka gar jamaa goo ma Zakariya batu, boŋey haw nda haya kaŋ nʼa gayandi Irkoy hugoo ra. 22 Waatoo kaŋ a fatta, a mana hin ka šelaŋ i se. Borey faham kaŋ haya ka bangay a se Irkoy hugoo ra. Kaboo nda a ga šelaŋ i se, a cindi a ga benbaw. 23 Hanoo kaŋ nga goyoo zaarey ben, a willi nga hugoo do.

24 Woo banda ga, nga wandoo Elizabet tee boro hinka. A na handu guu tee a ga tugu, a ga nee nga boŋ se: 25 «Alhormo no kaŋ ir Koyoo nʼa tee ya ne, kaŋ a ɲeli ay ga kʼay haawoo benandi adamizey game.»

Almalayka na Isa hayyanoo bayrandi

26 Handu idduwantoo ra, Irkoy na almalaykaa Žibirila sanba Galile gandaa koyra foo ra kaŋ se i ga nee Nazaret, 27 woy soogo foo do kaŋ si aru bay, kurɲe wiroo maaɲoo ti Isufi kaŋ ti Dawda hugoo boro. Woy soogaa maaɲoo ti Maryama. 28 Almalaykaa huru a do, a nee a se: «Ay ga sallam ni ga, ni kaŋ duu alhormo, ir Koyoo goo ni bande.» 29 Maryama hanse ka alaabiina nda šennoo woo. A na nga boŋ hãa wala fooyan dumi foo ti woo. 30 Amma almalaykaa nee a se: «Maryama, masi hunbur, alhormo no kaŋ ni duu a Irkoy do. 31 Nga ne, nʼga kaa ka tee boro hinka, nʼga izʼaru daŋ aduɲɲa ra, ma maaɲoo daŋ Isa (maanaa ‹ir Koyoo ti hallasiyan›). 32 A ga tee boro beeri, i ga nee a se Koy Jerantaa Izʼaroo. Ir Koyoo Irkoy gʼa noo nga kaagaa Dawda kokoy fuulaa. 33 A ga Yakuba hugoo borey laama hala abada, de mo nga laamaa sii nda kaydoo.» 34 Maryama nee almalaykaa se: «Taka foo nda woo ga hin ka tee, zama ay si aru bay?» 35 Almalaykaa nʼa zaabi ka nee: «Hundi Henanantaa ga kaa ni ga, Koy Jerantaa gaaboo ga nga biyoo ka ni gum. Woo se ize henanantaa kaŋ ga hayandi ga ciyandi Irkoy Izʼaroo. 36 Nga ne, ni baaba-izoo Elizabet mo tee boro hinka, a ga duu ize, ba kaŋ se a žen. Nga kaŋ se i ga nee woy gun, a sii kala nga handu idduwantoo ra, 37 zama haya kul sii no kaŋ ga mongu Irkoy se.» 38 Maryama nee: «Ay manʼti kala ir Koyoo koŋŋaa. Yala hayaa kaŋ nʼnʼa har ay ga ma tee.» Woo banda ga, almalaykaa koy.

Maryama naaru ka koy Elizabet do

39 Jirbey din da ra, Maryama tun ka koy nda cahãyan tondi hondey koyra foo ra kaŋ goo Žude gandaa ra. 40 Kaŋ a too koyraa ra, kul a huru Zakariya hugoo ra, a na Elizabet foo. 41 Za kaŋ a maa Maryama fooyanoo, izoo kaŋ goo gundoo ra sar, de Hundi Henanantaa na Elizabet too. 42 Elizabet na jinde jer ka kaati ka nee: «Albarka huru ni ra ka bisa woyey kul, izoo kaŋ goo ni gundoo ra mo duu albarka. 43 May ti agay hala nongu kaŋ ra ay Koyoo ɲaa ma kaa ay do? 44 Guna, waatoo kaŋ ay maa ni sallamyanoo, izoo kaŋ goo ay gundoo ra sar nda ɲaaliyan. 45 Ni duu gomni, ni kaŋ naanay, zama hayey kaŋ ir Koyoo nʼi har ma ne ga tee†.»

Maryama na Irkoy saabu

46 Woo banda ga, Maryama nee:

«Ay hundoo gʼir Koyoo jer,

47 ay binoo ga ɲaali ay Hallasikaa Irkoy se,

48 zama a na moo fur nga koŋŋaa yaada ga kaŋ ti agay.

Hõ banda ga, zamaney kul izey ga nee kaŋ ay duu gomni,

49 zama Gaabikoyoo na haya beeriyaŋ tee ya ne.

Nga maaɲoo ga henan.

50 Zaman ka kaa zaman,

a ga hinna nga hunburkey se.

51 A na nga kaboo ka goy gaabanteyaŋ tee:

a na boro binebeerey say,

52 a na borey kaŋ kone hinoo goo kaa fuulaa ra,

de a na borey jer kaŋ na ngi boŋ yeeti ganda.

53 A na heraykoyney kungandi nda haya hennayaŋ

ka almankoyney naŋ kabe koonu.

54 A na nga tamoo Izirayel faaba,

a honga nga hinnaroo

55 sanda takaa kaŋ nda a na har ir hayragey,

Ibirahima nda nga hayroo se hala abada.»

56 Woo banda ga, Maryama cindi Elizabet do haya kaŋ ga too handu hinza, a duu ka yee nga do.

Yehiya kaŋ ti batizekaa hayyanoo

57 Waatoo kaŋ ra Elizabet ga hima ka duu nga boŋ too, a duu izʼaru. 58 Nga taalammey nda nga borey maa kaŋ ir Koyoo hanse ka hinna a ga, i ɲaali a bande. 59 Jirbi yaahantoo hane i koy zankaa daŋbangu. I na maaɲoo daŋ Zakariya kaŋ ti baaboo maaɲoo. 60 Amma ɲaŋoo zaabi ka nee: «Kalaa, kalaa! Maaɲoo si ciyandi nda kala Yehiya‡.» 61 I nee a se: «Boro kul sii ni borey ra kaŋ ga maaɲoo woo goo.» 62 I šelaŋ baaboo se nda kabe kʼa hãa wala maa foo no a ga baa a ma huru zankaa ga. 63 Zakariya nee i ma kate walha, a hantum a ga ka nee: «Maaɲoo ti Yehiya.» Borey kul boŋey haw. 64 Dogoo din da miɲoo feera, deenoo hun denjiyanoo ga, de a šelaŋ ka albarka tee Irkoy se. 65 Ngi taalammey kul hunbur, de mo Žude gandaa tondi hondey kul ra hayey kul harandi kaŋ teendi. 66 Borey kul kaŋ maa hayey nʼi dii ngi biney ra, de i ga nee: «Macin no zankaa woo ga ti a?» Ir Koyoo goo a bande.

Zakariya na Irkoy saabu

67 Zakariya, zankaa baabaa too met nda Hundi Henanantaa, de a na hayey har kaŋ ga kaa ka tee, a nee:

68 «Albarka ma bara ir Koyoo se kaŋ ti Izirayel Koyoo,

zama a na nga jamaa hawgay, a nʼa sawal.

69 A na hallasikaw gaabante fattandi ir se

nga tamoo Dawda hugoo borey ra,

70 sanda takaa kaŋ a nʼa har za zaman

nda annabi henanantey miɲey,

71 kaŋ ir hallasiroo gʼir kaa ir iberey

nda borey kul kaŋ ga konna ir, kabey ra.

72 Takaa woo nda a hinne ir hayragey ga,

de a mana dirɲa nga amaana henanantaa,

73 zama a nka žee ir kaagaa Ibirahima se

kaŋ nga ga doonandi ir se,

74 ir ma nga gana bila hunburay,

waati kaŋ nga nʼir kaa ir iberey kabey ra.

75 Ir ma dira nga jine ir hunaroo kul ra

henanyan nda šerretaray ra.

76 Ni, zanka kaccaa, i ga nee ma ne annabi kaŋ hun Koy Jerantaa do,

zama nʼga kaa ir Koyoo jine ka nga fondaa hanse,

77 hala ma nga jamaa bayrandi

kaŋ zunubey yaafaa ra hallasiyan goo.

78 Zama Irkoy hanse ka hinna ir ga,

woo se a ga gaay fattandi ir se

kaŋ ga hima nda waynaa

kaŋ ga fatta beenaa ra,

79 ka borey kaŋ goo kubaa ra

nda wey kaŋ goo buuyan fondaa ra noo gaay,

kʼir cee diraa gongu alaafiyaa fondaa ga.»

80 Zanka kaccaa ga beeri, de nga lakkaloo ga tonton. A cindi saajoo ra hala hanoo kaŋ ra a kaa ka nga boŋ bayrandi Izirayel se.

2

Isa hayyanoo

(Matiyu 1.18–25)

1 Zamanoo din ra, kokoy beeroo kaŋ se i ga nee Ogist na yaamar noo ka nee kaŋ nga laamaa gandawey kul borey ma kabandi, i mʼi hantum. 2 Kabuyanoo woo dumoo, cee jinaa ti woo a ma teendi. Alwaatoo din, Kiriɲus ti goforner Siiri gandaa ra. 3 Kabuyanoo sabbu se, borey kul, affoo kul koy nga boŋ hantum nga koyraa ra. 4 Isufi mo žigi ka hun Nazaret kaŋ goo Galile gandaa ra ka koy Betelehem kaŋ goo Žude gandaa ra kaŋ ti Dawda koyraa. Hayaa kaŋ se, a manʼti kala Dawda hugoo boro, nga haamaa no. 5 A koy nga boŋ hantum, nga nda nga wande wiroo Maryama kaŋ ga tee alhaamidu. 6 I goo Betelehem kaŋ Maryama hayyanoo too. 7 A duu izʼaru, nga gunde jinaa. A na zanka taanaa didiji zaara ra, de a nʼa kanandi alman ŋaa jinay foo ra*, zama i mana duu doo yawzunbu hugoo ra.

Almalayka bangay kurkawyaŋ se

8 Koyraa din saajoo ra, kurkawyaŋ goo no kaŋ ga ngi almaney hawgay cijin here. 9 I goo no din kaŋ ir Koyoo almalayka foo bangay i se, de ir Koyoo annuuraa nʼi wanga, kurkey hanse ka hunbur. 10 Almalaykaa nee i se: «War masi hunbur, zama alhabar borya no ay kate war se kaŋ ga tee ɲaali beeri gandaa borey kul se. 11 Hõ Dawda koyraa ra, Hallasikaw hayandi war se kaŋ ti ir Koyoo Almasihu. 12 Tammaasaa ne kaŋ nda war ga kaa kʼa bay: war ga zanka taana foo gar kaŋ didijandi zaara ra, de a ga kani alman ŋaa jinay foo ra.» 13 Almalaykaa goo ma šelaŋ kurkey se kaŋ dogoo din da almalayka jama kaa ka hun beenaa ra ka tonton a ga. I ga Irkoy saabu ka nee:

14 «Daržaa ma bara Irkoy se beenaa se beene,

de aduɲɲa ra alaafiyaa ma bara borey kaŋ a ga bagʼey ga.»

15 Waatoo kaŋ almalaykey hun i do ka yee beenaa ra, kurkey nee cere se: «Ir ma koy hala Betelehem ka dii hayaa kaŋ tee, woo kaŋ ir Koyoo nʼa bayrandi ir se.» 16 I koy nda cahãyan, i na Maryama nda Isufi gar nda zanka taanaa kaŋ ga kani alman ŋaa jinaa ra. 17 Waatoo kaŋ i dii a, i na hayaa filla kaŋ harandi ngi se zanka kaccaa woo ga. 18 Borey kul kaŋ maa hayey kaŋ kurkey nʼi har, boŋey haw. 19 Maryama na šenney kul dii nga binoo ra, de a ga miile i ga. 20 Woo banda ga, kurkey willi, i ga Irkoy beerandi i gʼa saabu nda hayaa kul kaŋ ngi maarʼa ngi dii a, sanda takaa kaŋ nda a harandi ngi se.

Isa talfandi Irkoy ga Irkoy hugu beeroo ra

21 Waatoo kaŋ ra jirbi yaahantoo too kaŋ ra zankaa ga hima ka hurubangu, i na maaɲoo daŋ Isa. Maaɲoo no kaŋ almalaykaa nʼa noo za ɲaŋoo mana tee boro hinka. 22 Kaŋ ngi henanandiyanoo jirbey timme ka ben kaŋ hantumandi Musa ašariyaa ra†, i henan, i na Isa ka žigi ka koy Žerizalem kʼa a noo ir Koyoo se, 23 sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ir Koyoo ašariyaa ra ka nee: «Gunde jinaa kul kaŋ tee izʼaru ga jisandi ir Koyoo maaɲoo ga.»‡ 24 I kaa mo ka «gubaguba hinka wala tuuzun-ize hinka» sarga sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ir Koyoo ašariyaa ra.§

Simewoŋ šelaŋ Isa ga

25 Woo gar kaŋ aru foo goo Žerizalem kaŋ maaɲoo ti Simewoŋ. Boro šerrante no kaŋ ga hunbur Irkoy. A ga Izirayel bineyaynandiroo batu, de mo Hundi Henanantaa goo a ga. 26 Hundi Henanantaa nka bayrandi a se kaŋ a si buu a mana dii Almasihu ir Koyoo dontokaa. 27 Irkoy Hundoo na Simewoŋ gongu ka koy Irkoy hugu beeroo ra. Waatoo kaŋ Isa hayragey kate zankaa kaŋ ti Isa ka ašariyaa alaadaa tee a se, 28 a nʼa dii nga gandoo ra ka albarka tee Irkoy se ka nee:

29 «Sohõ ay Koyoo, nʼga ni tamoo naŋ,

a ma koy nga kanidogoo ra nda alaafiyaa

sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa har,

30 zama ay moɲey dii hallasiroo kaŋ hun ni do

31 kaŋ nʼnʼa soolu gandawey kul jine.

32 Nga ti annuuraa kaŋ ga bangay gandawey se,

ka ni jamaa Izirayel noo daržaa.»

33 Isa ɲaa nda baaboo boŋhaway nda hayey kaŋ harandi a ga. 34 Woo banda ga, Simewoŋ gaara i se, a nee Maryama, Isa ɲaa se: «Nga ne, zankaa woo goo ne boro boobo kaŋyanoo nda affooyaŋ tunyanoo se Izirayel ra. A ga tee tammaasa kaŋ ga kakawandi. 35 Ni hunday, ni hundoo ga maray sanda boro kaŋ takuba nʼa hay, takaa woo ra bine boobo miilewey ga fatawandi.»

Anna šelaŋ Isa ga

36 Annabi woy foo goo no kaŋ maaɲoo ti Anna, Penuwel kaŋ goo Ašer alkabiilaa ra, ize woyoo no. A hanse ka žen, jiiri iyye no a nʼa tee hiijay ra nga kurɲoo bande za nga zankataraa ra. 37 Kurɲoo faati, a cindi takaa din da. Nga jiiri woyyaaha cindi taaci (84), a si hun Irkoy hugu beeroo ra, de a ga Irkoy gana cijin nda zaari nda meehawyan nda Irkoy ŋaarayyan. 38 Nga mo kaa waatoo din da, a ga albarka tee Irkoy se, de a ga zankaa šennoo har borey kul se kaŋ ga Žerizalem sawalyanoo batu.

39 Waatoo kaŋ Isufi nda Maryama na hayey tee kaŋ ir Koyoo ašariyaa nʼi yaamar i mʼi tee, i willi Galile ka koy ngi koyraa ra kaŋ ti Nazaret. 40 Woo gar, zankaa gaaboo ga tonton, a goo nda lakkal beeri, de Irkoy alhormaa goo a ga.

Isa na alfagey boŋey haw Irkoy hugu beeroo ra

41 Isa hayragey ga koy jiiri kul Žerizalem ka Borcintaraa jingaroo tee. 42 Waatoo kaŋ a duu jiiri woy cindi hinka (12), i žigi ka koy sanda takaa kaŋ nda jingaroo alaadaa nʼa har. 43 Waatoo kaŋ i na ngi jirbey tee ka ben, i yee. Isa ga zanka kaŋ a cindi Žerizalem bila nda nga hayragey ma bay. 44 I mma hongu kaŋ a goo ngi cerey bande naarumaa ra, i na zaari foo tee i ga dira. Kaŋ lakkaley zunbu, i nʼa ceeci ngi borey nda ngi moo-ka-baykey ra. 45 Amma i mana duu a, woo se i yee Žerizalem kʼa ceeci. 46 Jirbi hinza banda ga, i duu a Irkoy hugu beeroo ra, a ga goro alfagey gamey ra, a ga haŋajer i se, a gʼi hãa. 47 Borey kul kaŋ maa a se boŋey haw nda nga lakkaloo nda nga zaabey. 48 Kaŋ nga hayragey dii a, boŋey haw. Ɲaŋoo nee a se: «Ay izoo, macin ti takaa woo kaŋ nʼnʼa tee ir se? Guna, agay nda ni baabaa, ir na ni ceeci nda hunburay.» 49 Amma a nee i se: «Macin se war gʼay ceeci? War nka si bay kaŋ ay ga hima ka huga nda ay Baabaa Irkoy misawey?» 50 I mana faham hayaa kaŋ a nʼa har i se. 51 A doo i bande ka koy Nazaret, a cindi i cire. Ɲaŋoo na hayey kul kaŋ tee dii nga binoo ra. 52 Isa lakkaloo nda nga gaahamoo ga tonton. Irkoy do nda adamizey do a duu alhormo ka tonton.

3

Yehiya kaŋ ti batizekaa waazoo

(Matiyu 3.1–12; Marku 1.1–8; Yehiya 1.19–28)

1 Kokoy beeroo kaŋ se i ga nee Tiber, laamaa jiiri woy cindi guwantoo (15to) ra, waatoo kaŋ Pons Pilat ga tee goforner Žude, Herod ga Galile laama, nga armaa Filip ga Iture nda Trakoniti laboo laama. Lisaniyas ga Abilen laama. 2 Woo gar kaŋ Hannu nda Kayif ti sargari juwalkey jineborey. Waatoo din saajoo ra Irkoy na šenni har Yehiya se kaŋ ti Zakariya izʼaroo. 3 Woo banda ga, a koy nongey kul kaŋ goo isaa here ra kaŋ se i ga nee Žurdeŋ, a ga borey waazu i ma tuubi ka batize ngi zunubey yaafaa se. 4 A ga tee sanda takaa kaŋ nda a hantumandi annabi Ezayi citaaboo ra:

«Jinde foo ga kaati saajoo ra ka nee:

‹Wa ir Koyoo fondaa soolu,

wa nga lolawey šerrandi.

5 Goorey kul ga daabandi.

Tondi hondey nda tondey kul ga yee ganda.

Fondo golbantey ga šerre.

Fondo laaley ga kani.

6 Hundikoyni kul ga dii hallasiroo kaŋ hun Irkoy do.›»*

7 Borey kaa a do nda jama hala a ma ngi batize, a nee i se: «Gondi izey, may ka war waanandi war ma zuru Irkoy futayyanoo kaŋ ga kaa se? 8 Wa teegoyyaŋ tee kaŋ ga cebe kaŋ war tuubi. War masi cindi de ka nee war boŋ se: ‹Ibirahima ti ir baabaa›, zama ay ga war bayrandi kaŋ ba tondey wey, Irkoy ga hin ka hundi daŋ i ra kʼi tee Ibirahima se izeyaŋ. 9 Aywa, daašoo soolu ka tuuroo dunbu hala linjoo ga. Tuuri kul kaŋ si ize henna tee ga dunbandi ka warrandi nuune ra.» 10 Jamaa nʼa hãa ka nee: «Adiši macin no ir mʼa tee?» 11 A nʼi zaabi ka nee: «Boro kaŋ goo nda darbay hinka, mʼi zamna nga nda boro kaŋ sii nda a game. Boro kaŋ goo nda ŋaayan mo ma takaa din da tee.» 12 Alkaasidiikawyaŋ mo kaa a do hala a ma ngi batize. I nee a se: «Alfagaa, macin no ir mʼa tee?» 13 A nʼi zaabi ka nee: «War masi haya dii kaŋ bisa woo kaŋ ga hima.» 14 Soojey mo nʼa hãa ka nee: «De ir, macin no ir mʼa tee?» A nee i se: «War masi koma, war masi taari ka waani taa, wa kay nda war banaa.»

15 Borey tammahãa goo, de i kul ga nee ngi biney ra wala manʼti Yehiya da ti Almasihu. 16 A nʼi zaabi ka nee i kul se: «Agay, hari nda ay ga war batize. Amma boro foo ga kaa kaŋ hinoo bisa ay wanoo, de mo ay si hima nda ka nga taamey karfey feeri. Nga, a ga war batize Hundi Henanantaa ra nda nuune. 17 Nga fendoo goo kaboo ra ka nga taasu kar ganganoo haabu ka nga alkamaa fanji suuroo ra, amma toosaa, a gʼa ton nuune ra kaŋ si buu.»

18 Yehiya na borey yaamar nda ibooboyaŋ koyne, de a na Alhabar Boryaa toonandi i se. 19 Amma a citi kokoy kaccaa ga kaŋ se i ga nee Herod kaŋ hiija nga boŋ armaa gundoo wandoo kaŋ ti Herodiyad, nda ifutu booboyaŋ kaŋ a nʼi tee. 20 Herod yee ka tonton nga goy futawey ga ka Yehiya daŋ kasaa ra.

Isa batizeyanoo

(Matiyu 3.13–17; Marku 1.9–11)

21 Waatoo kaŋ borey kul koy i ma ngi batize, waatoo din da no Isa batizandi. Kaŋ a ga Irkoy ŋaaray, beenaa feeri, 22 de Hundi Henanantaa tee sanda tuuzun alhaali ka zunbu a boŋ. Jinde foo hun beenaa ra ka nee: «Ni ti agay Izʼaroo, ay baakaa, ni ti ay ɲaaloo.»

Isa kaagey

(Matiyu 1.1–17)

23 Isa sii nda kala haya kaŋ ga too jiiri waranza (30) waatoo kaŋ a ga nga goyoo šintin. Borey mma hongu kaŋ Isufi izoo no. Isufi mana hun kala Eli ga. 24 Eli mana hun kala Matat ga. Matat hun Lewi ga. Lewi hun Melši ga. Melši hun Žanay ga. Žanay hun Isufi ga. 25 Isufi hun Matatiyas ga. Matatiyas hun Amos ga. Amos hun Nahum ga. Nahum hun Hesili ga. Hesili hun Nagay ga. 26 Nagay hun Maatu ga. Maatu hun Matatiyas ga. Matatiyas hun Semen ga. Semen hun Žozeš ga. Žozeš hun Žoda ga. 27 Žoda hun Yohanaŋ ga. Yohanaŋ hun Resa ga. Resa hun Zorobabel ga. Zorobabel hun Šaltiyel ga. Šaltiyel hun Neri ga. 28 Neri hun Melši ga. Melši hun Adi ga. Adi hun Kosam ga. Kosam hun Elmadam ga. Elmadam hun Er ga. 29 Er hun Isa ga. Isa hun Eliyezer ga. Eliyezer hun Žorim ga. Žorim hun Matat ga. Matat hun Lewi ga. 30 Lewi hun Simewoŋ ga. Simewoŋ hun Žuda ga. Žuda hun Isufi ga. Isufi hun Žonam ga. Žonam hun Eliyakim ga. 31 Eliyakim hun Meleya ga. Meleya hun Mena ga. Mena hun Matata ga. Matata hun Nataŋ ga. Nataŋ hun Dawda ga. 32 Dawda hun Yišay ga. Yišay hun Obed ga. Obed hun Bowazu ga. Bowazu hun Salmuni ga. Salmuni hun Nahišoŋ ga. 33 Nahišoŋ hun Aminadab ga. Aminadab hun Adimin ga. Adimin hun Arni ga. Arni hun Hesroŋ ga. Hesroŋ hun Peres ga. Peres hun Žuda ga. 34 Žuda hun Yakuba ga. Yakuba hun Isiyaka ga. Isiyaka hun Ibirahima ga. Ibirahima hun Tera ga. Tera hun Nahor ga. 35 Nahor hun Serug ga. Serug hun Rehu ga. Rehu hun Peleg ga. Peleg hun Eber ga. Eber hun Šela ga. 36 Šela hun [Kenaŋ ga. Kenaŋ hun] Arfazad ga. Arfazad hun Sem ga. Sem hun Nuhu ga. Nuhu hun Lemek ga. 37 Lemek hun Metusala ga. Metusala hun Henok ga. Henok hun Yered ga. Yered hun Malalel ga. Malalel hun Kenaŋ ga. 38 Kenaŋ hun Enoš ga. Enoš hun Seti ga. Seti hun Adama ga. Adama hun Irkoy ga.

4

Ibilisi na Isa sii

(Matiyu 4.1–11; Marku 1.12–13)

1 Isa hun Žurdeŋ isaa do, de Hundi Henanantaa nʼa too, a nʼa gongu ka koy saajoo ra. 2 A na jirbi woytaaci (40) tee no din, de Ibilisi nʼa sii. Isa na jirbey din kul tee a si baffoo ŋaa. Waatoo kaŋ jirbey wey ben, a heray.

3 Ibilisi nee a se: «Nda Irkoy Izʼaroo ti ni, nee tondoo woo se a ma bere ka tee takula.» 4 Isa nʼa zaabi ka nee: «A hantumandi Citaaboo ra kaŋ manʼti ŋaayan hinne nda adamize ga huna.»*

5 Woo banda ga, Ibilisi nʼa ka koy beene, de a nʼa cebe aduɲɲa laamawey kul cere bande cee foo. 6 A nee a se: «Ay ga ni noo laamawey wey hinoo nda ngi daržaa kul, za agay ka duu ey, de mo ay gʼi noo boro kaŋ ay baa se. 7 Nda ni sujudu ay jine, i kul ga tee ni wane.» 8 Isa nʼa zaabi ka nee: «A hantumandi: ‹Masi sujudu kala ni Koyoo Irkoy se, de nga hinne no mʼa gana.›†»

9 Ibilisi nʼa ka koy Žerizalem, a nʼa kayandi Irkoy hugu beeroo boŋoo boŋ beene, a nee a se: «Nda Irkoy Izʼaroo ti ni, ni boŋ warra ganda, 10 zama a hantumandi kaŋ

nga ga nga almalaykey yaamar

i ma ni hawgay.

11 Koyne mo:

‹I ga ni zaa ngi kabey ra

hala ni cewoo masi koy cabu tondi ga.›‡»

12 Isa nʼa zaabi ka nee: «A harandi mo: ‹Masi ni Koyoo Irkoy sii.›§»

13 Waatoo kaŋ Ibilisi na Isa sii nda taka kul ka ben, a mooru Isa ga hala waati foo koyne.

Isa na nga diyawtaraa šintin Galile

(Matiyu 4.12–17; Marku 1.14–15)

14 Isa too met nda Hundi Henanantaa gaaboo, a willi Galile. Maaɲoo huru gandaa din kul ra. 15 A ga cawandi ngey margahugey ra, de borey kul gʼa šifa.

Nazaret borey wanji Isa ga

(Matiyu 13.53–58; Marku 6.1–6)

16 A koy Nazaret kaŋ ti koyraa kaŋ ra a biirandi. A huru margahugoo ra hunanzamzaaroo hane sanda takaa kaŋ a doona kʼa tee, a tun ka caw, 17 de i nʼa noo annabi Ezayi citaaboo. A nʼa feeri, de a duu nongoo kaŋ ra a hantumandi ka nee:

18 «Ir Koyoo Hundoo goo ay ga.

A nʼay suuba kʼay yon hala ya kate Alhabar Boryaa misikiiney se.

A nʼay sanba hala ya kasa-izey feeriyanoo har i se,

ya danawey moɲey hay,

ya laazaabantey feeri,

19 de ya jiiroo har kaŋ ra ir Koyoo ga nga alhormaa tee.»*

20 Nga banda ga, a na Citaaboo kunkuni kʼa noo margahugoo tamoo se, de a koy goro ka cawandi. Borey kul kaŋ goo no din na ngi moɲey bakam Isa ga. 21 A šintin ka šelaŋ ka nee i se: «Citaaboo šennoo kaŋ war ne ka maarʼa, a tabati hõ.» 22 Borey kul ga seedetaray henna har a ga, de boŋey ga haw nda šenni alhormantey kaŋ ga hun miɲoo ra, de i ga nee: «War kay, manʼti Isufi izoo no wala?» 23 A nee i se: «Ay ga bay war ga yaasaa har ya ne kaŋ ga nee: ‹Lotokoroo, ni boŋ safar. Hayey tee ni koyraa ra kaŋ ir maa nʼnʼi tee Kaparnahum.›» 24 A nee koyne: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, annabi kul si yaddandi nga koyraa ra. 25 Ay gʼa har war se nda cimi kaŋ woy booboyaŋ kaŋ kurɲey buu goo Izirayel Ilyasu waati kaŋ ncirɲi mana kara jiiri hinza nda handu iddu hala nongu kaŋ ra heray beeri tee gandaa kul ra. 26 Ilyasu mana sanbandi ba ngi affoo do, amma woy folloku do a sanbandi kaŋ kurɲoo buu kaŋ goo koyraa kaŋ se i ga nee Serepta, Sidoŋ laamaa ra. 27 Koyne mo jiraykoyni booboyaŋ goo Izirayel annabi Alyasu waati, amma ngi affoo kul mana duu baani ka henan kala Namaŋ, Siiri boraa hinne.»

28 Borey kul kaŋ goo margahugoo ra, too nda futay kaŋ i maa šenney wey. 29 I tun, i na Isa gaaray ka koy koyraa dumaa ga, tondi hondoo boŋoo boŋ kaŋ ga koyraa cinandi hala ngi mʼa cetaw ganda. 30 Amma Isa bisa gamey ra ka koy.

Isa na ganji gaaray kʼa kaa aru ra

(Marku 1.21–28)

31 Isa doo ka koy Kaparnahum koyraa ra kaŋ goo Galile ka cawandi hunanzamzaaroo hane. 32 Nga cawandiyanoo tee nga haŋajerkey se boŋhaway, zama nga šennoo goo nda hini kʼi juwal. 33 Woo gar kaŋ margahugoo ra aru foo goo no kaŋ ra ganji hundi laala goo. A na jinde jer ka kaati ka nee: 34 «He! Macin kʼir nda ni marga, Isa Nazaret boraa? Ni nka kaa kʼir halaci wala? Ay ga bay boro kaŋ ti ni: ni manʼti kala Irkoy Boro Henanantaa!» 35 Isa zahã ganjoo ga ka nee: «A dii ni ra, hun aroo ra!» Ganjoo na aroo warra borey gamey ra, de a hun a ra bila nda a ma haya futu tee a se. 36 Kaŋ woo tee, borey kul alaabiina, de i cindi i ga nee cere se: «Taka foo nda a ga hin ka šennoo woo har? Aroo woo ga ganjey yaamar nda hini nda gaabi, de i ga fatta.» 37 Takaa woo nda Isa maaɲoo huru ngi laamaa nongey kul ra.

Isa na wircikoyni dumi boobo noo baani

(Matiyu 8.14–17; Marku 1.29–34)

38 Isa hun margahugoo ra ka koy Simoŋ hugoo do. Gaaham konni futa foo duu Simoŋ wandoo ɲaa. I nʼa wiri Isa ga, a ma faaba a ga. 39 A gunguma woyoo ga, a zahã gaaham konnoo ga, de a ben a ga. Dogoo din da woyoo kay nga boŋ ga ka borey alhaadimay.

40 Waynaa kaŋyanoo ga, borey kul kaŋ goo nda wircikoyniyaŋ kate ey Isa do, wirci dumi-dumiyaŋ. I kul, a na nga kabey fur i ga affoo-foo, a nʼi noo baani. 41 Ngi boro boobo ganjiyaŋ fatta i ra kaŋ ga kaati ka nee: «Ni ti Irkoy Izʼaroo.» Isa ga zahã i ga, i masi šelaŋ, zama i ga bay kaŋ nga ti Almasihu.

Isa waazu margahugey ra

(Marku 1.35–39)

42 Suba subbaahoo ra, za moo boo, nga no a fatta ka koy nongu soyante ra. Alžamaa cindi i gʼa ceeci. Waatoo kaŋ i dii a, i gaabu a ga a masi koy. 43 Amma Isa nee i se: «Kala ya Irkoy Laamaa šennoo kaŋ ti Alhabar Boryaa har koyrawey jerey mo ra, zama nga se ay sanbandi.» 44 A cindi a ga waazu Žude margahugey ra.

5

Isa taalibi jina-jinawey

(Matiyu 4.18–22; Marku 1.16–20)

1 Isa goo Genezaret haroo miɲoo ga, alžama gʼa kuubi kʼa bere hala i mma cere šiita, ngi ma duu ka maa Irkoy meešennoo. 2 A dii harihii hinka kaŋ goo guraa ga, koyey nka zunbu ka ngi filijey ɲumay. 3 Isa huru harihii faa ra kaŋ koyoo maaɲoo ti Simoŋ, a nee a se a ma hiyoo hibi kayna guraa ga. A goro a ra, de a šintin ka jamaa cawandi.

4 Waatoo kaŋ a šelaŋ ka ben, a nee Simoŋ se: «Hiyoo ka koy guusoo ra, de war ma war filijey doori ka hoo.» 5 Simoŋ nʼa zaabi ka nee: «Alfagaa, ir na cijinoo kul tee ir ga goy, ir mana duu baffoo. Amma ni meešennoo ga, ay gʼay filijey warra.» 6 Kaŋ i nʼi warra i duu hamiisa boobo hala nongu kaŋ ra filijey nka kottu. 7 I ciya nda kabe ngi hangasiney se kaŋ goo hii faa ra, i ma kaa ka ngi faaba. I kaa, de i na hii hinkaa too nda hamiisa hala nongu kaŋ ra i mma baa ka miti. 8 Kaŋ Simoŋ Piyer dii woo, a sujudu Isa se ka nee: «Ay Koyoo, mooru agay, ay manʼti kala adamize zunubante.» 9 Simoŋ hunbur, nga nda nga borey kul kaŋ goo a bande, hooyanoo woo kaŋ i nʼa tee maaganda se. 10 Nga hangasiney mo hunbur kaŋ ti Žak nda Yehiya kaŋyan ti Zebede izʼaruyaŋ. Isa nee Simoŋ se: «Masi hunbur, hõ banda ga, boro no nʼga hoo.» 11 Woo banda ga, i na harihiyey fandandi guraa ga, i na hayey kul naŋ ka hanga a bande.

Isa na jiraykoyni noo baani

(Matiyu 8.1–4; Marku 1.40–45)

12 Isa cindi koyra foo ra, de aru foo ne kaŋ kul ti jiray. Kaŋ a dii Isa, kul a kaŋ ka sujudu jinoo ra kʼa ŋaaray ka nee a se: «Ay Koyoo, nda ni baa, nʼga hin kʼay noo baani hala ya duu ka henan.» 13 Isa na nga kaboo šerre kʼa taaru ka nee a se: «Ay yadda, henan!» Dogoo din da jiraa ben a ga. 14 Woo banda ga, a nʼa yaamar kaŋ a masʼa har boro kul se. Amma a nee a se: «Koy ni boŋ cebe sargari juwalkaa se jina, ma sargaroo kaa sanda takaa kaŋ nda Musa na yaamar, hala ni duubaaniyanoo ma tee i se seedetaray.»

15 Isa maaɲoo mma koy, de a ga fatta. Jama boobo marga a boŋ ka haŋajer a se, de mo hala ngi ma duu baani ngi wircey ra. 16 Amma nga, a yee jere ga, saajoo ra ka Irkoy ŋaaray.

Isa na bongu noo baani

(Matiyu 9.1–8; Marku 2.1–12)

17 Han foo Isa goo ma cawandi, Fariziyeŋyaŋ nda ašariyaa baykawyaŋ kaŋ hun Galile koyra kanbey kul nda Žude waney ra nda Žerizalem, i ga goro Isa haŋajerkey ra. Ir Koyoo hinoo nda Isa ga wircikoyney noo baani. 18 Aruyaŋ ne ka kate bongʼaru foo kaŋ goo balankar ra. I ga ceeci kʼa hurandi kʼa jisi Isa jine. 19 Kaŋ i mana duu taka kaŋ nda ngi gʼa hurandi alžamaa booboyanoo se, i žigi sooraa boŋ, i nʼa fun, i na bongoo nda nga balankaroo zumandi nda sooraa Isa jine, alžama game. 20 Waatoo kaŋ Isa dii borey wey naanaa, a nee bongoo se: «Aroo, ni zunubey yaafandi ma ne.» 21 Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey šintin ka šelaŋ ngi biney ra ka nee: «May ti boraa woo kaŋ ga yadda ka Irkoy wow? May no ma hin ka zunubey yaafa nda manʼti Irkoy hinne?» 22 Amma Isa ga hayaa bay kaŋ i goo mʼa miile, a zaabi ka nee i se: «Macin no war goo mʼa miile war biney ra? 23 Affoo no ma faala, ka nee: ‹Ni zunubey yaafandi› wala ka nee: ‹Tun ka dira›? 24 Sohõ kala war ma bay kaŋ Boro-izʼaroo goo nda hini aduɲɲa ra ka boro zunubey yaafa.» Woo banda ga, a nee bongoo se: «Ay nee ma ne, ma tun, ma ni balankaroo zaa, ma koy ni hugoo do.» 25 Dogoo din da borey kul jine, a tun, a na balankaroo zaa kaŋ ra a cindi ka kani, a koy nga hugoo do, a ga Irkoy beerandi. 26 A tee borey kul se boŋhawey, de i cindi ka Irkoy beerandi, i hunbur, de i nee: «Hũ, hayaa kaŋ ir dii a hõ, nga cine mana bay ka tee!»

Isa ciya Lewi se a ma hanga nga bande

(Matiyu 9.9–13; Marku 2.13–17)

27 Woo banda ga, Isa fatta, de a dii alkaasidiikaw foo kaŋ maaɲoo ti Lewi* ga goro alkaasidiikey goydogoo ra. A nee a se: «Hanga agay.» 28 Lewi tun, a na hayey kul naŋ, a hanga a bande. 29 Lewi na hoyandi beeri tee nga hugoo do. Alkaasidiikaw booboyaŋ nda boro fooyaŋ goo i bande ŋaadogoo ra. 30 No din ra Fariziyeŋey nda ngi Citaaboo baykey cindi i ga ŋuunuŋuunu ka nee nga taalibey se: «Cin se war ga ŋaa war ga haŋ alkaasidiikey nda zunubu teekey bande?» 31 Isa nʼi zaabi ka nee: «Manʼti borey kaŋ ga saabu no ma too lotokor ga, wircikoyney no ma too a ga. 32 Ya na kaa ka boro šerrantey cee, zunubantey no ay gʼi cee hala i ma tuubi.»

Ižeena nda itaaga si koy cere bande

(Matiyu 9.14–17; Marku 2.18–22)

33 Boroyaŋ kaa Isa do ka nee a se: «Yehiya taalibey nda Fariziyeŋey waney cee boobo i ga meehaw, de i ga Irkoy ŋaaray. Amma ni waney hunday ga ŋaa i ga haŋ.» 34 A nee i se: «Taka foo nda war ga naŋ aruhiiji taaga nda nga cerey goo hiijaa hugoo ra, de cerey ga meehaw? 35 Hanyaŋ ga kaa kaŋ aruhiijoo ga zandi, haney din i ga meehaw.»

36 Isa na filla yaasayante foo har i se ka nee: «Boro kul si dunbu darbay taaga ra ka koy ižeena baka. Nda a teendi mo, itaagaa dunbaa si koy ižeenaa ga. 37 Koyne mo boro kul si alaneb hari moora taaga daŋ hunbar žeenayaŋ ra. Nda a teendi mo, alaneb hari taagaa ga boosu ka hunbarey bagu. Alaneb haroo mun, hunbarey mursu. 38 Adiši alaneb hari taaga si huru kala hunbar taagayaŋ ra. 39 De mo boro kul kaŋ na alaneb hari žeenaa haŋ si baa itaagaa, zama a mma nee: ‹Ižeenaa no ma kan.›»

6

Hayaa kaŋ Isa nʼa har hunanzamzaaroo ga

(Matiyu 12.1–8; Marku 2.23–28)

1 Hunanzamzaari foo hane, Isa bisa taasu faarey game. Nga taalibey ga jeeniyaŋ kaa, i gʼi zirkiti kabey ra, de i gʼi ŋaa. 2 Fariziyeŋ fooyaŋ nee: «Macin se war ga haya tee kaŋ si teendi hunanzamzaari hane?» 3 Isa nʼi zaabi ka nee: «War mana bay ka hayaa caw kaŋ Dawda nda nga hangasiney nʼa tee han foo kaŋ i heray? 4 Takaa kaŋ nda a huru Irkoy hugoo ra ka takulawey zaa kaŋ jisandi Irkoy jine, a ŋaa, a na nga hangasiney noo. A gar kaŋ boro kul si hima kʼi ŋaa nda manʼti sargari juwalkey hinne.» 5 Isa nee i se koyne: «Boro-izʼaroo no ma hayaa har kaŋ ga hima ka teendi hunanzamzaari hane.»

Isa na aru kaŋ kaboo buu noo baani

(Matiyu 12.9–14; Marku 3.1–6)

6 Hunanzamzaari foo hane koyne, Isa huru margahugoo ra ka borey cawandi. Aru foo goo no din kaŋ kabe gumaa ka buu. 7 Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey ga hanse ka Isa koroši ka dii wala a ga boro noo baani hunanzamzaari hane, zama i mma baa ngi ma duu a ga addalil kʼa wurru. 8 Amma Isa ga ngi anniyawey bay. A nee aroo kaŋ kaboo buu se: «Tun ni boŋ ga, ma kay borey game.» A tun, a kay nga boŋ ga. 9 Isa nee borey se: «Ay ga war hãa, ka ihenna tee wala ka ifutu tee hunanzamzaaroo hane? Ka hundi hallasi wala kʼa naŋ a ma halaci? Affoo no ma bisa?» 10 A na moo fur i kul ga jina, de a nee aroo se: «Ni kaboo šerre.» A nʼa tee, de kaboo duu baani, a boori. 11 I too nda futay, de i koy cere guna ka dii haya kaŋ ngi gʼa tee Isa se.

Isa na diyaw woy cindi hinka (12) suuba

(Matiyu 10.1–4; Marku 3.13–19)

12 Zaarey din da ra, Isa fatta ka koy tondi hondu foo boŋ ka Irkoy ŋaaray. A na cijinoo kul tee a ga Irkoy ŋaaray. 13 Kaŋ subbaahoo too, a na nga taalibey cee, de a na iwoy cindi hinka (12) suuba i ra kaŋ a na maaɲey daŋ diyaw: 14 Simoŋ kaŋ Isa nʼa maagaaru Piyer, nda nga armaa Andere, nda Žak, nda Yehiya, nda Filip, nda Bartelemi, 15 nda Matiyu, nda Toma, nda Žak Alfe izʼaroo, nda Simoŋ kaŋ i gʼa cee nda Zelot boraa, 16 nda Žud kaŋ ti Žak izʼaroo, nda Žudas Iskariyot kaŋ ti boraa kaŋ ga kaa ka tee zanbantaa.

Isa na alžamaa cawandi, a na wircikoyney noo baani

(Matiyu 4.23–25; 12.15–16; Marku 3.7–11)

17 Isa zunbu i bande ka koy kay farru foo ra kaŋ ra nga taalibi jama goo, nda boro dumi booboyaŋ kaŋ hun Žude kul ra, nda Žerizalem, nda koyrayaŋ kaŋ goo teekoo miɲoo ga kaŋ ti Tir nda Sidoŋ. 18 I nka kaa a do ka haŋajer nda ka duu ngi wircey se baani. Borey kaŋ ganjiyaŋ gʼi zaa ka kay duu baani. 19 Borey kul ga ceeci ngi mʼa taaru, zama hini foo ga fatta a ra kaŋ ga borey kul noo baani.

Gomni nda bone

(Matiyu 5.1–12)

20 Isa na nga boŋoo jer ka nga taalibey guna, de a nee i se:

«War kaŋ ti borey kaŋ ga talka duu gomni,

zama war wane Irkoy Laamaa.

21 War kaŋ ti borey kaŋ ga heray sohõ da duu gomni,

zama war ga kaa ka kungu.

War kaŋ ti borey kaŋ ga hẽe sohõ da duu gomni,

zama war ga kaa ka haaru.

22 War ga duu gomni, waati kaŋ borey ga war konnay, ka war yankar, ka war wow, ka war maaɲey hasara Boro-izʼaroo maaganda se. 23 Wa ɲaali han kaŋ woo tee, war ma sar nda binekaanay, zama war ga duu sufuray beeri beenaa ra. Zama takaa woo da no ngi baabey nʼa tee annabey se.

24 Amma war bone, almankoyney,

zama war duu war bagaa bineyaynandiroo.

25 War bone, war kaŋ kungu,

zama war ga kaa ka heray.

War bone, war kaŋ goo ma haaru sohõ da,

zama war biney ga kaa ka maray, de war ga hẽe.

26 War bone, waati kaŋ borey kul ga ihenna har war ga. Zama takaa woo da no ngi baabey nʼa tee taari annabey se.»

Wa baa war iberey

(Matiyu 5.38–48; 7.12)

27 «Amma war kaŋ goo ma haŋajer ya ne, ay ga nee war se: Wa baa war iberey, wa haya henna tee wey kaŋ ga konna war se. 28 Wa gaara borey se kaŋ ga war danga, wa Irkoy ŋaaray wey kaŋ ga war laazaaba se. 29 Nda boro na ni saŋ ni garboo ga, ma affaa mo šerre a se. Boro kaŋ na ni burmusoo taa, masʼa ganji a ma ikaccaa mo zaa. 30 Boro kul kaŋ na ni ŋaaray mʼa noo, boro kaŋ na ni hayaa zaa, masi nee a mʼa yeeti.

31 Takaa kaŋ war ga baa borey mʼa tee war se, war mo mʼa tee i se.

32 Nda war si baa kala war baakey, macin ti sufuraa kaŋ war ga duu a? Ba zunubantey ga baa borey kaŋ ga bagʼey. 33 Nda war si gomni tee kala borey se kaŋ gʼa tee war se, macin ti sufuraa kaŋ war ga duu a? Ba zunubantey ga woo tee. 34 Koyne mo nda war si garaw kala borey kaŋ war ga hongu i ga war bana, macin ti albarka kaŋ war ga duu a? Zunubantey hunday ga garaw zunubantey se hala i ma hinna follokaa yeeti ngi ga. 35 Amma war, wa baa war iberey, wa haya henna tee i se. Wa garaw borey se bila nda war ma hongu kaŋ a ga yee war ga. Woo ra war ga duu sufuray beeri, de war ga tee Koy Jerantaa izey, zama nga ti anneemantaa gomnimuney nda boro laaley se. 36 Wa hinna sanda taka kaŋ nda war Baabaa Irkoy ga hinna.»

War masi war ciney ciiti

(Matiyu 7.1–5)

37 «War masi boro ciiti, nga ra war si ciitandi. War masi alhukum zurandi boro ga, nga ra alhukum si zurandi war ga. Wa yaafa borey se, nga ra war ga yaafandi. 38 Wa noo, nga ra i ga war noo. I ga neešari henna tee kʼa daŋ war ziibaa ra, kʼa naagu, kʼa sisiji hala a ma mun. Zama takaa kaŋ nda war ga neeša, nga nda i ga neeši war se.»

39 Isa yee ka filla yaasayante foo har i se. A nee: «Danaw ga danaw gongu wala? Nda woo tee, ngi boro hinkaa kul si kaŋ guusu ra wala? 40 Taalibi si bisa nga alfagaa, amma taalibi kul kaŋ caw ka boori ga tee sanda nga alfagaa.

41 Cin se nʼga dii subu-izoo kaŋ goo ni armaa moɲoo ra, amma nʼsi maate bundoo kaŋ goo ni boŋ moɲoo ra? 42 Taka foo nda nʼga hin ka nee ni armaa se: ‹Agʼarmaa, naŋ ya subu-izoo kaa kaŋ goo ni moɲoo ra›, ka gar kaŋ bundoo kaŋ goo ni moɲoo ra, nʼsi dii a? Almunafikoo, bundoo kaa ni moɲoo ra jina, waatoo din nʼga dii boryo ka subu-izoo kaŋ goo ni armaa moɲoo ra kaa.»

Tuuri, izoo nda a ga bayrandi

(Matiyu 7.16–20; 12.33–35)

43 «Tuuri henna sii no kaŋ ga ize futu hay, takaa din da, tuuri futu sii no kaŋ ga ize henna hay. 44 Tuuri kul, izoo nda boro gʼa bay. Jeejay si hegayandi karjiɲaa ga. Alaneb-ize si duwandi ngorfuɲaa ga. 45 Boro boryoo, nga bine boryaa ra a ga haya henna kaa. Boro futu, nga bine futaa ra a ga haya futu kaa. Haya kaŋ na bine too, nga no mee gʼa filla.»

Hugu cinayan dumi hinkaa

(Matiyu 7.24–27)

46 «Macin se war ga nee ya ne: ‹Ir Koyoo, ir Koyoo›, amma war si hayey tee kaŋ ay nʼi har? 47 Boro kul kaŋ kaa ay do ka maa ay šenney, de a nʼi ka goy, ay ga boraa har war se kaŋ nda a ga hima. 48 A si hima nda kala boro kaŋ ga hugu cin. A fanša, a hanse ka fanša ka asaasoo tee tondi boŋ. Waatoo kaŋ hari beeroo dandi, isa haroo na hugoo kar, amma a mana hin ka ba a jijirandi, za a nka cina ka boori. 49 Amma boro kaŋ ga maa ay šenney, amma a sʼi ka goy, ga hima nda boro kaŋ na hugu cin laboo boŋ bila asaasu. Waatoo kaŋ isa haroo na hugoo kar, dogoo din da a kaŋ. Hugoo halaci, halaci beeri.»

7

Isa na jalakoyni tamoo noo baani

(Matiyu 8.5–13)

1 Waatoo kaŋ Isa na fillawey wey kul deede jamaa se ka ben, a koy koyraa ra kaŋ maaɲoo ti Kaparnahum. 2 No din ra jalakoyni foo goo no kaŋ nga tamoo wirci hala a baa ka buu. A ga hanse ka baa nga tamoo. 3 Waatoo kaŋ a maa Isa maaɲoo, a na Alyahuudey boro beeriyaŋ sanba a do kʼa ŋaaray a ma kaa ka nga tamoo hallasi. 4 I too Isa do, de i hanse kʼa ŋaaray ka nee a se: «Aroo woo ga hima nda ma woo tee a se, 5 zama a ga baa ir gandaa borey, nga no kʼir margahugoo cin.»

6 Isa hanga ey ka koy. A ga baa ka too hugoo do kaŋ jalakoynoo na nga cereyaŋ sanba ka nee a se: «Ay Koyoo, masi ni boŋ farandi. Ay si hima nda ma huru ay hugoo ra. 7 Woo ti hayaa kaŋ se ya na agay azzaatoo himandi a ma koy ni do. Amma kalima foo har, de ay tamoo ga duu baani. 8 Zama agay hunday goo nda jineboroyaŋ kaŋ hinoo cire ay goo. Agay mo goo nda soojeyaŋ kaŋ goo ay hinoo cire. Nda ay nee woo se: ‹Koy›, a ga koy, nda ay nee affoo se: ‹Kaa›, a ga kaa. Nda ay nee ay tamoo se: ‹Woo tee›, a gʼa tee.» 9 Kaŋ Isa maa šenney wey, soojaa kan a se. A bere jamaa here kaŋ hanga a bande, a nee: «Ay ga war bayrandi, ba Izirayel ra, ya na dii naanay kaŋ ga too woo.» 10 Waatoo kaŋ dontokey willi hugey, i gar kaŋ tamoo duu baani.

Isa na woy foo izʼaroo hunandi

11 Alwaati kayna banda ga, Isa koy koyraa ra kaŋ se i ga nee Nayin. Nga taalibey hanga a bande nda jama boobo. 12 Waatoo kaŋ a man koyraa miɲoo, nga ne, a dii boroyaŋ kaŋ goo ma koy bukaw sutura. Bukaa manʼti kala woy foo kaŋ kurɲoo buu, izʼaru follokaa, alžama kayante kaŋ ti koyra-izey goo woyoo bande. 13 Kaŋ ir Koyoo dii woyoo, kul a hanse ka hinna a se, a nee woyoo se: «Masi hẽe.» 14 A man, a na balankaroo taaru. Borey kaŋ ga bukaa zaa kay. Isa nee: «Aru soogaa, ay na ni yaamar ma tun!» 15 Bukaa tun ka goro, a šelaŋ. Isa nʼa yeeti ɲaŋoo ga.

16 Borey kul hunbur, i ga Irkoy beerandi ka nee: «Annabi beeri fatta ir ra, Irkoy ɲeli nga jamaa ga.» 17 Woo kaŋ Isa nʼa tee, šennoo huru Žude nda nga gandaa kul ra.

Yehiya kaŋ ti batizekaa dontokey

(Matiyu 11.2–19)

18 Yehiya taalibey na hayey kul filla a se kaŋ teendi. A ciya ihinka se i ra 19 kʼi sanba ir Koyoo do, i ma nee a se: «Ni ti boraa kaŋ ga hima ka kaa wala manʼti ni no, ir ma affoo batu?» 20 Waatoo kaŋ arey too a do, i nee a se: «Yehiya kaŋ ti batizekaa kʼir sanba ni do, ir ma ni hãa wala ni ti boraa kaŋ ga hima ka kaa wala manʼti ni no, ir ma affoo batu?» 21 I nka too kate kaŋ Isa na wircikoyni boobo noo baani, dorikoyniyaŋ duu baani. A na ganjiyaŋ gaaray kʼi kaa boroyaŋ ra, de a na danaw boobo moɲey feeri. 22 A tuuru dontokey se ka nee: «Wa koy hayey filla Yehiya se kaŋ war dii ey, war maarʼey kaŋ ti: danawey dii, bongey dira, jiraykoyney duu baani, lutey maa, bukawey tun, misikiiney maa Alhabar Boryaa. 23 Boraa ga duu gomni kaŋ si naanay naŋ ay sabbu se.»

Isa šelaŋ Yehiya kaŋ ti batizekaa ga

(Matiyu 11.7–19)

24 Waatoo kaŋ Yehiya dontokey koy, Isa šelaŋ jamaa se Yehiya ga ka nee: «Macin no war koy a guna saajoo ra? Kakaaru kaŋ hewoo gʼa zinji-zinji wala? 25 Adiši macin no war koy a guna? Boro kaŋ ga bankaaray hennayaŋ goo wala? Nga ne, borey kaŋ ga darbay hennayaŋ goo kaŋ ga huna daame ra sii kala kokoyey hugey ra. 26 Adiši macin no war koy a guna? Annabi wala? Ay ga war bayrandi kaŋ a bisa annabi. 27 Nga ga a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Nga ne, ay gʼay dontokaa sanba ni jine

hala a ma ni fondaa hanse kaŋ goo ni jine.›*

28 Ay ga war bayrandi kaŋ woy-hay ize sii no kaŋ ga bisa Yehiya. Amma Irkoy Laamaa borey kul ikaccaa ga bisa a. 29 Jamaa kul nda ba alkaasidiikey na haŋajer a se, i yadda kaŋ Irkoy ga šerre, i koy Yehiya ma ngi batize nda nga batizeyanoo. 30 Amma Fariziyeŋey nda ašariyaa baykey mana yadda hayaa ga kaŋ Irkoy baa nga mʼa tee i se. I wanji ka koy a ma ngi batize.

31 Adiši may nda ay ga zamanoo woo borey sawandi, may nda i ga hima? 32 I si hima nda kala zankayaŋ kaŋ ga goro farru ra, de i ga kaati cere ga ka nee: ‹Ir na laati kar war se, war mana gan. Ir na binehẽeni dooniyaŋ tee, war mana hẽe.› 33 Yehiya kaŋ ti batizekaa kaa, a si takula ŋaa, a si alaneb hari moora haŋ, war nee: ‹Ganji bara a ra.› 34 Boro-izʼaroo kaa, a ga ŋaa a ga haŋ, war nee: ‹Ŋaabagante nda harifutu haŋkaw no, alkaasidiikey nda zunubu teekey ceroo no.› 35 Amma Irkoy lakkaloo, borey kul kaŋ yadda a ga no ma cebe kaŋ a ga šerre.»

Woykuuroo kaŋ yaafandi

36 Fariziyeŋey affoo nʼa wiri Isa ga, a ma kaa ka ŋaa nga do. A huru Fariziyeŋoo hugoo ra ka goro ŋaadogoo ra. 37 Nga ne, woy zunubante foo kaŋ goo koyraa ra, maa kaŋ Isa koy hoy Fariziyeŋoo do. A na tondi kaaray kulba kaŋ ra turaari goo zaa ka koy. 38 A goo Isa dumaa ga, cewey jere, a ga hẽe, a ga nga mundawey ka Isa cewey tayandi, a gʼi tuusu nda nga boŋoo hinbirey. A ga cewey summu a gʼi yon nda turaaroo.

39 Kaŋ Fariziyeŋoo kaŋ nʼa hoyandi dii woo, a nee nga boŋ se: «Nda a gar aroo woo annabi no, a ga bay boro kaŋ ti woo, a ga bay woy dumi kaŋ ti woo kaŋ goo ma man nga. Kala a ma bay kaŋ woykuuru no.» 40 Isa zaabi ka nee a se: «Simoŋ, ay ga baa ya haya foo har ma ne.» Simoŋ nee: «Alfagaa, šelaŋ.» 41 Isa nee: «Garawmaykaw foo goo nda garawkoyni hinka. A ga may ijinaa ga nzorfu kaaray tamma boŋ zangu guu (500), affaa a ga may a ga nzorfu kaaray tamma boŋ woyguu (50). 42 A gar kaŋ affoo kul sii nda haya kaŋ nda a gʼa bana. A na ihinkaa kul yaafa. Sohõ affoo no ma hanse ka bagʼa ihinkaa ra?» 43 Simoŋ zaabi ka nee: «Ay ga hongu boraa kaŋ se a na iboobaa yaafa.» Isa nee a se: «Ni ciiti nda fondaa.»

44 Isa bere woyoo here, de a nee Simoŋ se: «Nʼga dii woyoo woo wala? Kaŋ ay huru ni hugoo ra, manʼay noo hari yʼay cewey ɲumay. Amma nga, mundawey nda a nʼay cewey tayandi, de a nʼi tuusu nda nga hinbirey. 45 Manʼay summu. Amma nga, za a huru kate, a mana fay nda a gʼay cewey summu. 46 Manʼay boŋoo yon nda jii. Amma nga, a nʼay cewey yon nda turaari. 47 Woo se ay ga ni fahamandi kaŋ baji beeroo kaŋ a nʼa cebe ga bayrandi kaŋ nga zunubu boobey yaafandi. Amma boro kaŋ ikaccu ka yaafandi a se, boraa din baji kaccu no a gʼa cebe.»

48 Woo banda ga, Isa nee woyoo se: «Ni zunubey yaafandi.» 49 Hoyandikey šintin ka nee ngi boŋ se: «May ti boraa woo kaŋ ga zunubu yaafa?» 50 Amma Isa nee woyoo se: «Ni naanaa na ni hallasi. Koy nda baani.»

8

Woyey kaŋ hanga Isa bande

1 Alwaati foo banda ga, Isa naaru ka koy koyrawey nda koyra kanbey ra ka Irkoy LaamaaAlhabar Boryaa waazu. Taalibi woy cindi hinkaa (12), 2 nda woy fooyaŋ kaŋ ra a bay ka ganjiyaŋ gaaray kʼi kaa, nda affooyaŋ kaŋ cindi ka wirci kaŋ a nʼi noo baani, goo a bande. Woyey manʼti kala: Maryama kaŋ se i ga nee Magdala boraa kaŋ ra ganji iyye hun, 3 nda Tahiya, Šuza kaŋ ti Herod goykaw beeri foo wandoo, nda Suzan, nda iboobo fooyaŋ kaŋ gʼi alhaadimay nda ngi almanoo.

Sayakaa filla yaasayantaa

(Matiyu 13.1–9; Marku 4.1–9)

4 Alžama beeri foo marga kaŋyaŋ hun koyrawey ra ka kaa Isa do. A šelaŋ i se nda filla yaasayantaa woo ka nee: 5 «Han foo sayakaw foo koy nga dumiyoo say. Kaŋ a goo ma saya, dumiyoo jere foo kaŋ fondaa bande. Borey nʼa taama-taama, beenaa cirawey nʼa gon. 6 Jere foo kaŋ tondidoo ra. A zay, amma a kogu, zama a sii nongu ra kaŋ ga tay. 7 Jere foo kaŋ dumari karjikoyniyaŋ gamey ra. Ngi nda karjey zay cere bande. Karjey nʼi hewguba. 8 Jere foo kaŋ labu hennaa ra. A zay, affoo kul na ize zangu (100) hay.» Fillaa woo banda ga, Isa na jinde jer ka nee: «Boro kaŋ goo nda haŋa ka maa, ma haŋajer!»

Addaliloo kaŋ se Isa ga filla yaasayantey daŋ nga šenney ra

(Matiyu 13.10–17; Marku 4.10–12)

9 Nga taalibey nʼa hãa nda filla yaasayantaa woo maanaa. 10 A nee: «War, war duu Irkoy Laamaa haya tugantey fahamaa. Amma borey jerey, filla yaasayanteyaŋ nda i ga šelaŋ i se. Nga ra

‹i ga guna, amma i si dii,

i ga maa, i si faham.›*»

Sayakaa filla yaasayantaa maanaa

(Matiyu 13.18–23; Marku 4.13–20)

11 «Filla yaasayantaa woo almaganaa ne: dumiyoo manʼti kala Irkoy meešennoo. 12 Wey kaŋ kaŋ fondaa bande manʼti kala borey kaŋ ga haŋajer. Amma Ibilisi kaa ka Šennoo kaa biney ra, hala i masi naanay ka hallasi. 13 Wey kaŋ kaŋ tondidogoo boŋ manʼti kala borey kaŋ, nda i maa Šennoo, i gʼa dii nda ɲaali, amma a mana zay biney ra ka linji tee, i si gay naanaa ra. Nda alwaati šenda kaa i ga, i ga naŋ. 14 Dumari karjikoyney kaŋ ra dumiyoo jere foo kaŋ manʼti kala borey kaŋ maa, amma i naŋ alhuzuney, nda aduɲɲa almanoo, nda bine-ibaayey mʼa hewguba. I si ize tee kaŋ ga nin. 15 Labu hennaa kaŋ ra jerey sayandi manʼti kala borey kaŋ, nda i maa Šennoo, i gʼa dii nda bine henna kaaray. I ga ize tee haya kul kaŋ ga no.»

Fitillaa filla yaasayantaa

(Marku 4.21–25)

16 «Boro kul si fitilla diinandi ka jinay gum a boŋ wala kʼa daŋ daari cire. A sʼa daŋ kala fitilla gorodogoo ga hala borey kaŋ ga huru ma dii gaayoo. 17 Haya tugante sii no kaŋ si kaa ka fataw, haya sii no kaŋ ga tee sirri ra kaŋ si kaa ka fatawandi. 18 Wa takaa bay kaŋ nda war ga haŋajer, zama boro kaŋ goo nda a, i gʼa noo koyne. Boro kaŋ sii nda a, ba woo kaŋ a ga hongu nga goo nda a, ga taandi.»

Isa armey nda nga ɲaa

(Matiyu 12.46–50; Marku 3.31–35)

19 Isa armey nda nga ɲaa kaa, amma i mana hin ka too a do alžamaa booboyanoo se. 20 Boroyaŋ nee a se: «Ni ɲaa nda ni armey goo ma kay taray, i ga baa ngi ma dii ni.» 21 Isa na borey zaabi ka nee: «Ay ɲaa nda agʼarmey manʼti kala borey kaŋ ga haŋajer Irkoy meešennoo se, de i gʼa ka goy.»

Isa na hewoo kayandi

(Matiyu 8.23–27; Marku 4.35–41)

22 Han foo Isa nda nga taalibey huru harihii foo ra. A nee i se: «Ir ma deŋ ka koy haroo boŋ faa ga.» I koy. 23 Kaŋ taalibey goo ma hun, Isa jirbi. Hew beeri foo zunbu haroo boŋ. Hiyoo too nda hari hala a mma baa ka mun. 24 I man a kʼa tunandi ka nee a se: «Alfagaa, Alfagaa, ir ga halaci!» A tun, a zahã hewoo nda bondawey ga, i kay, de nongoo tee sõy. 25 Woo banda ga, Isa nee i se: «Man war naanaa?» I hunbur, boŋey haw, de i ga cere hãa ka nee: «May ti boraa woo kaŋ ga ba hewoo nda haroo yaamar, de i ga hayaa tee kaŋ a nʼa har?»

Isa na ganjiyaŋ gaaray kʼi kaa aru ra

(Matiyu 8.28–34; Marku 5.1–20)

26 Isa nda nga taalibey too Geraza koyraa borey laamaa ra kaŋ goo Galile tenje. 27 Waatoo kaŋ Isa zunbu guraa ga, koyraa aru foo nʼa kubay kaŋ ra ganjiyaŋ goo. Za gayyan a si yee ka bankaaray daŋ. A si goro hugu ra, saarawey ra a ga goro. 28 Kaŋ a dii Isa, a na jinde jer ka kaati ka sujudu jinoo ra ka nee: «Macin ka agay nda ni marga, Isa, Irkoy Jerantaa Izʼaroo? Ay gʼa ŋaaray ni ga, masʼay zarabi.» 29 Isa nka ganjoo yaamar kaŋ a ma hun aroo ra. Cee booboyaŋ ganjoo gʼa dii. Borey gʼa haw nda guuru karfuyaŋ, i ga gaalayaŋ daŋ cewey ra, amma a gʼi dunbu. Ganjoo gʼa ka koy saajey ra. 30 Isa nʼa hãa ka nee: «Macin ti ni maaɲoo?» A nee: «Ay maaɲoo ti Alžama.» A na woo har, zama ganji booboyaŋ ka huru a ra. 31 Ganjey na Isa suurandi a masi ngi sanba guusu futaa ra.

32 A gar kaŋ nbirŋa booboyaŋ goo ma kur tondi hondoo boŋ. De ganjey na Isa suurandi a ma naŋ ngi ma huru nbirŋawey wey ra. A nʼa tee i se. 33 Ganjey hun aroo ra ka huru nbirŋawey ra. Nbirŋawey hun tondi hondoo jesoo ga beene† ka haroo gaarandi, i yoole.

34 Wey kaŋ gʼi kur dii hayaa kaŋ tee, i zuru. I koy alhabaroo filla koyraa nda saajoo borey se. 35 Borey koy dii hayaa kaŋ tee. I too nongoo kaŋ ra Isa goo. I na aroo gar kaŋ ra ganjey hun, a ga goro Isa cewey cire. Darbay goo jindoo ra, lakkaloo ga timme daku. Borey kaŋ dii a hunbur. 36 Borey kaŋ dii hayaa kaŋ Isa nʼa tee, no ma filla borey kaŋ kokor ka kaa se, takaa kaŋ nda Isa na aroo hallasi ganjey ra. 37 Woo banda ga, Geraza koyraa nda nga laamaa borey kul nʼa wiri Isa ga, a ma mooru ngi, zama i hanse ka hunbur. Isa huru harihiyoo ra ka willi.

38 Aroo kaŋ ra ganjey hun nʼa ŋaaray a ga, a ma naŋ nga ma cindi nga bande. Amma Isa mana yadda, a nee a se: 39 «Willi ni hugoo do, ma hayaa kul filla i se kaŋ Irkoy nʼa tee ma ne.» A koy, de a na hayaa filla koyraa kul ra kaŋ Isa nʼa tee nga se.

Žayrus ize woyoo nda woyoo kaŋ tuku Isa bankaaraa ga

(Matiyu 9.18–26; Marku 5.21–43)

40 Waatoo kaŋ Isa willi, alžamaa kul kaŋ goo mʼa batu nʼa kubay. 41 Nga ne, aru foo kaa a do kaŋ maaɲoo ti Žayrus, margahugoo boŋkoynoo no. A sujudu Isa cewey cire, a nʼa ŋaaray a ma kaa nga hugoo do. 42 Hayaa kaŋ se, ize woy folloku bara a se kaŋ goo nda haya kaŋ ga too jiiri woy cindi hinka (12), a ga baa ka buu. Kaŋ Isa ga koy a do, alžama gʼa šiita.

43 Woo gar kaŋ woy foo goo jamaa ra kaŋ nga jiiri woy cindi hinka (12) a ga kuri mandi. [Alman kul kaŋ goo a se, a nʼa noo lotokorey se,] amma affoo kul mongu kʼa noo baani. 44 A man Isa nda banda here ka tuku nga bankaaraa miɲoo ga. Dogoo din da kuri mandiroo kay. 45 Isa nee: «May no ka tuku ay ga?» Boro foo kul ga nee kaŋ manʼti nga no. Piyer nee: «Alfagaa, alžamaa ga ni kuubi ka ni bere, i ga ni šiita.» 46 Amma Isa nee: «Boro tuku ay do, zama ay maate kaŋ gaabi foo fatta ay ra.» 47 Woyoo dii kaŋ Isa bay nga ga, a jijiri nda hunburay ka kaa ka sujudu Isa se ka hayaa har jamaa kul jine kaŋ se nga tuku a do, nda takaa kaŋ nda nga duu baani dogoo din da. 48 Isa nee woyoo se: «Ay izoo, ni naanaa na ni hallasi. Koy nda baani.»

49 A goo ma šelaŋ kaŋ boro hun margahugoo boŋkoynoo windoo do ka nee: «Ni ize woyoo faati. Masi alfagaa zaa ka kay koyne.» 50 Isa maa, a zaabi ka nee a se: «Masi hunbur, naanay hinne, de a ga hallasi.»

51 Waatoo kaŋ Isa too Žayrus hugoo do, a mana naŋ boro kul ma huru nga bande nda manʼti Piyer, nda Yehiya, nda Žak, nda zankaa ɲaŋoo nda baaboo. 52 Borey kul ga hẽe, i ga yooyo bukaa boŋ. Isa nee i se: «War masi hẽe, a mana buu, a mma jirbi.» 53 Borey nʼa kašikaši, zama i ga bay kaŋ a buu. 54 Amma Isa nʼa dii nda kaboo ka nga jindoo jer ka nee: «Woy-izoo, tun ni boŋ ga.» 55 Lakkaloo yee kate a ga, dogoo din da a tun. Isa nʼi yaamar i mʼa noo ŋaayan. 56 Zankaa hayragey boŋey haw, amma Isa nʼi yaamar i masi hayaa kaŋ tee deede boro kul se.

9

Isa na nga taalibi woy cindi hinkaa (12) sanba

(Matiyu 10.5–15; Marku 6.7–13)

1 Isa ciya taalibi woy cindi hinkaa (12) se kʼi noo hini nda gaabi ganjey kul ga ka wircikoyney noo baani. 2 A nʼi sanba i ma Irkoy Laamaa šennoo waazu, i ma kate wircikoyney se baani. 3 A nee i se: «War masi haya kul zaa diraa se, a ma tee gobu, wala bolbol, wala ŋaayan, wala nooru. War masi darbay hinka mo zaa. 4 Hugu kul kaŋ ra war zunbu, war ma cindi no din da ra. No din ra war ma tun ka koy. 5 Nda borey wanji ka war zumandi, war ma hun koyraa din ra, war ma kusaa kokobu kʼa kaa war cewey ga, woo ga tee seede kaŋ haya futa no i nʼa tee.» 6 Taalibey šerre. I koy koyra kanboo kul ra ka Alhabar Boryaa toonandi, de nongoo kul ra i kate borey se baani.

Herod boŋhawaa

(Matiyu 14.1–12; Marku 6.14–29)

7 Kokoy kaccaa kaŋ se i ga nee Herod maa hayey kul kaŋ teendi, boŋoo haw, zama boro fooyaŋ ga nee Yehiya tun bukawey ra. 8 Affooyaŋ ga nee Ilyasu ka bangay. Affooyaŋ mo ga nee annabi jina-jinawey affoo ka tun koyne. 9 Herod nee: «Yehiya, ay na boŋoo kaa jindoo ga. May ti boraa woo kaŋ ay ga maa i ga hayey wey har a ga?» A ga ceeci nga ma dii Isa.

Isa na boro zenber guu (5.000) ŋandi

(Matiyu 14.13–21; Marku 6.30–44; Yehiya 6.1–14)

10 Waatoo kaŋ diyawey willi kate, i na hayaa kul filla Isa se kaŋ ngi nʼa tee. A nʼi ka koy nga bande, ka yee jere ga koyra ra kaŋ se i ga nee Betsayda. 11 Kaŋ alžamaa bay, i hanga a. Isa nʼi kubay henna, de a šelaŋ i se Irkoy Laamaa ga. De mo borey kaŋ ga baa gaaham baani, a kate i se baani.

12 Kaŋ zaaroo ga šintin ka ben, taalibi woy cindi hinkaa (12) man a ka nee a se: «Alžamaa naŋ hala i ma koy koyra kanbey kaŋ ga man ne ga nda hawsaa borey do ka duu kanidoo nda ŋaayan, zama nongoo kaŋ ra ir ne, haya kul sii a ra.» 13 Amma Isa nee i se: «War hunday mʼi noo ŋaayan!» I nee: «Ir sii nda haya kaŋ bisa takula guu nda hamiisa hinka, nda manʼti ir nka koy ŋaayan day jamaa woo kul se.» 14 Woo gar kaŋ arey ga too boro zenber guu (5.000) cine. Isa nee nga taalibey se: «Wʼi gorandi nda soofu-soofu. Soofu foo kul ma tee boro woyguu (50) cine.» 15 I nʼa tee nda takaa din, i nʼi kul gorandi. 16 Woo banda ga, Isa na takula guwaa nda hamiisa hinkaa zaa, a na nga boŋoo jer ka beenaa guna, a na albarka daŋ i ra. A nʼi dunbu. A nʼi noo taalibey se i mʼi zamna alžamaa game. 17 Borey kul ŋaa hala i kungu. I koy nda kokondo woy cindi hinka (12) kaŋ ga too nda wey kaŋ cindi.

May ti Isa?

(Matiyu 16.13–20; Marku 8.27–30)

18 Han foo, kaŋ Isa goo ma Irkoy ŋaaray jere ga, nga taalibey goo a bande. A nʼi hãa ka nee: «Alžamaa mma nee, may ti agay?» 19 I nʼa zaabi ka nee: «Boro fooyaŋ ga nee Yehiya kaŋ ti batizekaa ti ni, affooyaŋ ga nee Ilyasu ti ni, affooyaŋ mo ga nee kaŋ annabi jina-jinawey affoo ti ni kaŋ tun ka huna.» 20 Woo banda ga, a nee i se: «De war, war mma nee, may ti agay?» Piyer zaabi ka nee: «Ni ti Almasihu kaŋ Irkoy nʼa sanba.» 21 Isa zahã i ga kaŋ i masʼa har boro kul se.

Isa šelaŋ nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Matiyu 16.21–23; Marku 8.31–33)

22 A nee i se koyne: «Kala Boro-izʼaroo ma dii zarabi booboyaŋ. Boro beerey nda sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey gʼa yankar. A ga wiiyandi, de jirbi hinzantoo hane a ga tun.»

Takaa kaŋ ga kate boro ma hanga Isa

(Matiyu 16.24–28; Marku 8.34—9.1)

23 Isa nee borey kul se: «Boro kaŋ ga baa nga ma hanga ay bande, kala a ma nga alhawaa naŋ, zaari kul a ma nga kanjandibundoo zaa* jina, a ma hanga agay. 24 Boro kaŋ ga baa nga ma nga hundoo hallasi gʼa mursu, amma boro kaŋ ga nga hundoo mursandi ay maaganda se gʼa hallasi. 25 Macin no a gʼa hanse boro se a ma duu aduɲɲa kul, nda a ga nga boŋ halaci wala ka nga boŋ mursandi?

26 Boro kul kaŋ agay nda ay meešenney gʼa haawandi borey game, Boro-izʼaroo ga haw a borey game waati kaŋ a kaa nga daržaa, nda Baaboo wanoo, nda almalayka henanantey wanoo ra. 27 Ay gʼa har war se nda cimi, boroyaŋ goo ne kaŋ si buuyan taba i mana dii Irkoy Laamaa.»

Isa kunturoo alhaaloo barmay

(Matiyu 17.1–8; Marku 9.2–8; Piyer bataga 2to 1.17–18)

28 Kaŋ Isa na šenney wey har, jirbi yaaha cine banda ga, a na Piyer, nda Yehiya, nda Žak zaa ka žigi nga bande tondi hondoo boŋ ka Irkoy ŋaaray. 29 Waatoo kaŋ a goo ma Irkoy ŋaaray nga ndumoo alhaaloo barmay. Nga darbaa tee ikaaray far. 30 Nga ne, aru hinka cindi ka šelaŋ a bande kaŋyaŋ ti Musa nda Ilyasu. 31 I bangay darža ra, i ga šelaŋ Isa bande nga aduɲɲa hunyanoo ga kaŋ ga kaa ka tee Žerizalem. 32 Woo gar kaŋ Piyer nda nga hangasiney jirbi guusa nʼi dii. Kaŋ i tun i dii Isa daržaa nda aru hinka kaŋ ga kay a bande.

33 Waatoo kaŋ borey din hun Isa do, Piyer nee a se: «Alfagaa, a ga boori ir ma cindi ne ra, adiši ir ma hukkum hinza cin, affoo ni se, affoo Musa se, affaa Ilyasu se.» Piyer si hayaa bay kaŋ nga gʼa har. 34 A goo ma šenney wey har kaŋ duula foo na nga biyoo kʼi gum. Taalibey hunbur kaŋ i dii ngi goo duulaa ra. 35 Jinde foo fatta duulaa ra ka nee: «Woo ti agay Izʼaroo kaŋ ay nʼa suuba, wa haŋajer a se!» 36 Šennoo woo waati, Isa hinne ka cindi. Jirbey din taalibey dangay, hayaa kaŋ i dii a, i mana baffoo har boro kul se a ra.

Isa na ganji gaaray kʼa kaa zanka ra

(Matiyu 17.14–18; Marku 9.14–27)

37 Subaa ra, kaŋ i zunbu tondi hondoo boŋ, alžama boobo na Isa kubay. 38 Nga ne, alžamaa ra, aru foo wurru ka nee: «Alfagaa, ay gʼa ŋaaray ni ga, ma ɲeli ay izʼaroo ga, zama nga hinne bara ya ne. 39 Ganji foo bara no kaŋ, nda a tun a se, dogoo din da a mma kaati. Ganjoo gʼa jijirandi nda gaabi, a ga kufu kar. A ga gay a gʼa gurzugay hala a gʼa naŋ. 40 Ay nʼa ŋaaray ni taalibey ga i mʼa gaaray, amma i mongu.» 41 Isa zaabi ka nee: «Dumi kaŋ si naanay, a ga Irkoy hoo, hala waati foo no ay ga hima ka cindi war bande ka war suuri? Kate ni izʼaroo.» 42 A goo ma man kaŋ ganjoo nʼa cetaw ganda kʼa guzuguzu. Amma Isa zahã ganjoo ga, a na zankaa noo baani, a nʼa yeeti baaboo ga. 43 Borey kul na almunkar nda Irkoy jeeraa.

Isa yee ka šelaŋ nga buuyanoo ga

(Matiyu 17.22–23; Marku 9.30–32)

Waatoo kaŋ borey kul boŋey haw nda hayaa kaŋ Isa nʼa tee, nga no a nee nga taalibey se: 44 «Wa war haŋawey kayandi ka maa hayaa kaŋ ay gʼa har. Boro-izʼaroo ga kaŋandi adamizey kabey ra.» 45 Amma taalibey mana faham šennoo woo se. Šenni daabante no i se hala i masi duu almaganaa. I ga hunbur kʼa hãa nda šennoo.

May ka bisa borey kul?

(Matiyu 18.1–5; Marku 9.33–41)

46 Taalibey na cere kakaw. Kakaa manʼti kala, ngi ra, may ka bisa borey kul. 47 Isa ga hayaa bay kaŋ goo biney ra. A na zanka kaccu foo zaa kʼa daŋ nga jeroo ga, 48 de a nee i se: «Boro kul kaŋ yadda ka zankaa woo dii ay maaganda se, boraa, agay hunday ga a yadda. Boro kul kaŋ yadda ay ga, boraa kaŋ nʼay sanba ga a yadda. Boraa kaŋ kacca nda war kul, nga ti ibeeroo.»

49 Yehiya na šennoo zaa ka nee: «Alfagaa, ir dii aru foo kaŋ ga ni maaɲoo cee ka ganjey gaaray. Ir nʼa ganji a mʼa tee, zama a sii ir bande ka ni gana.» 50 Isa nee a se: «War masʼa ganji, zama boro kaŋ si konna war, goo war bande.»

Samari koyra kanbe foo borey wanji Isa ma zunbu ngi do

51 Kaŋ waatoo man kaŋ ra Isa ga hima ka zandi ka hun aduɲɲa ra, a kayandi kaŋ haya kul kaŋ no kala nga ma koy Žerizalem. 52 A na dontokawyaŋ sanba nga jine, kaŋyaŋ na fondaa zaa ka koy Samari borey koyra kanbe foo ra ka zunbudoo soolu a se. 53 Amma koyraa din borey mana yadda a ma zunbu no din, zama Žerizalem fondaa ra a goo. 54 Kaŋ taalibi hinkaa kaŋ ti Žak nda Yehiya dii woo, i nee: «Ir Koyoo, nʼga baa ir ma beenaa nuunaa cee a ma kaŋ i boŋ kʼi halaci?» 55 Isa bere ka citi i ga. 56 Woo banda ga, i koy cere bande koyra kanbe foo ra koyne.

Boro kaŋ ga baa nga ma hanga Isa

(Matiyu 8.19–22)

57 Kaŋ i goo ma dira fondaa ra, aru foo nee Isa se: «Ay ga hanga ni bande nongu kul kaŋ ra nʼga koy.» 58 Isa nee a se: «Nzungey goo nda guusu, beenaa cirawey goo nda teji, amma Boro-izʼaroo sii nda nongu kaŋ ra a ga nga boŋoo kanandi.»

59 Isa nee aru foo se koyne: «Hanga ay bande.» A nee: «[Ay Koyoo,] naŋ ya koy ay baabaa sutura jina.» 60 Amma Isa nee a se: «Naŋ bukawey ma ngi bukawey sutura, ni, koy Irkoy Laamaa fee.»

61 Affoo yee ka nee koyne: «Ay ga hanga ni, ay Koyoo, amma naŋ ya koy ay hugey borey hoy baani jina.» 62 Isa nee a se: «Boro kul kaŋ na nga beeriguuroo dii nga kaboo ra, de a ga ɲeli ka lakkal daŋ banda se, boraa din sii nda nafaw Irkoy Laamaa se.»

10

Isa na taalibi woyye cindi hinka (72) sanba

1 Hayey kaŋ tee banda ga, ir Koyoo yee koyne ka taalibi woyye cindi hinka (72) zaa kʼi sanba nga jine boro hinka-hinka koyrawey nda nongey kul kaŋ ra a ga hima ka kaa ka koy. 2 A nee i se: «Hegaa ga beeri, amma goykey si boobo. Adiši wa hegaa Koyoo ŋaaray a ma goykawyaŋ sanba nga hegaa ra. 3 Wa koy, nga ne, ay ga war sanba sanda feeji-izeyaŋ kaŋ ga koy ganjihanšiyaŋ game. 4 War masi fortomaani, wala bolbol, wala taami zaa, de mo war masi sallam boro kul ga fondaa ra.

5 Hugu kul kaŋ ra war huru, war mma jin ka nee: ‹Alaafiyaa ma kaa hugoo woo ga!› 6 Nda alaafiyakoyni goo no din, war alaafiyaa ga kani a ga, nda manʼti woo, war alaafiyaa ga yee war ga. 7 Wa cindi hugoo din da ra. War ma ŋaa i do, war ma haŋ i do, zama goykaw ga hima nda nga banaa. War masi hun hugoo woo ra ka huru hugoo woo ra.

8 Koyra kul kaŋ ra war huru, de borey na war yawzunbay, war ma hayey ŋaa kaŋ i ga kate ey war se. 9 Wircikoyney kaŋ goo no din, war ma kate i se baani, wa nee i se: ‹Irkoy Laamaa man war ga.› 10 Amma koyra kul kaŋ ra war huru, de i mana war yawzunbay, wa koy nga lolawey ra, war ma nee: 11 ‹Ba war koyraa kusaa kaŋ denja ir cewey, ir gʼa kokobu war ga. Amma war ma haya foo bay kaŋ ti Irkoy Laamaa man.› 12 Ay ga war bayrandi kaŋ hanoo din, Sodom gurzugaa ga kacca nda koyraa din wanoo.»

Koyrayaŋ kaŋ wanji ka tuubi

(Matiyu 11.20–24)

13 «Ni bone, Korazin! Ni bone, Betsayda! Zama nda a gar kayfey kaŋ teendi war game nka teendi Tir nda Sidoŋ ra, i gay i na saaku kasa daŋ ngi ga ka goro boosu ra, ka cebe kaŋ ngi tuubi. 14 Woo se kayandoo hane, Tir nda Sidoŋ gurzugaa ga kacca nda war wanoo. 15 Ni Kaparnahum, nʼga hongu kaŋ nʼga jerandi hala ma too beenaa? Žahannam no i ga ni zumandi! 16 Boro kaŋ na haŋajer war se, agay se a na haŋajer. Boro kaŋ wanji war ga, agay ga a wanji. A gar, boro kaŋ wanji ay ga, boraa kaŋ nʼay sanba ga a wanji.»

Taalibi woyye cindi hinkaa (72) yee kateyanoo

17 Taalibi woyye cindi hinkaa (72) yee kate nda ɲaali, i nee: «Ir Koyoo, ba ganjey huru ir hinoo cire ni maaɲoo ga.» 18 Isa nee i se: «Ay dii Ibilisi, a ga kaŋ ka hun beenaa ra ma nee meli. 19 Nga ne, ay na war noo hini war ma dira gondey nda dontoney nda iberoo hinoo kul ga, bila nda baffoo ma ifutu tee war se. 20 War masi ɲaali nda kaŋ ganjey ga war yaamarey tee, amma wa ɲaali nda haya kaŋ se war maaɲey hantumandi beenaa ra.»

Isa ɲaali

(Matiyu 11.25–27; 13.16–17)

21 Alwaati follokaa din da ra, Isa ɲaali Hundi Henanantaa albarkaa ra, de a nee: «Ay ga albarka daŋ ma ne, Baaba, beenaa nda laboo Koyoo, zama nʼna hayey wey tugu lakkalkoyney nda borey kaŋ ga faham se, amma nʼnʼi bangandi zanka kaccey se. Cimi, ya Baaba, zama takaa woo no ni baa mʼa tee.»

22 «Ay Baabaa Irkoy na hayey kul daŋ ay kaboo ra. Boro kul si bay may ti Izʼaroo nda manʼti Baabaa Irkoy. Boro kul si bay may ti Baabaa Irkoy nda manʼti Izʼaroo, nda boro kaŋ se Izʼaroo baa nga mʼa bangandi.»

23 Woo banda ga, a bere taalibey here, nga nda ey foo, a nee: «Moɲey duu gomni kaŋ ga dii hayaa kaŋ war goo ma dii a! 24 Ay ga war bayrandi kaŋ annabi booboyaŋ nda kokoyyaŋ baa ngi ma dii woo kaŋ war goo ma dii a, amma i mana dii a. I baa ngi ma maa woo kaŋ war goo ma maarʼa, amma i mana maarʼa.»

Samari boro hinnantaa filla yaasayantaa

25 Ašariyaa baykaw foo ne ka tun ka Isa sii ka nee: «Alfagaa, macin no ay ga hima kʼa tee hala ya hunayan abadantaa tubu?» 26 Isa nee a se: «Macin ka hantumandi ašariyaa ra? Macin no nʼnʼa caw?» 27 A zaabi ka nee: «‹Ma baa ni Koyoo Irkoy nda ni binoo kul, nda ni hundoo kul, nda ni gaaboo kul, nda ni lakkaloo kul.›* Koyne mo: ‹Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.›†» 28 Isa nee a se: «Ni tuuru nda fondaa. Woo tee, de nʼga huna.»

29 Amma aroo baa nga ma nga boŋ henanandi, a nee Isa se: «De may ti ay cinaa?»

30 Isa na šennoo zaa, a nee: «Woo ti aru foo kaŋ ga doo ka hun Žerizalem ka koy Žeriko. A kaŋ fondodunbukey ga, i na nga hayey kul taa a kone, i nʼa kar, de i koy. I nʼa naŋ buuyan nda hunayan game. 31 Sargari juwalkaw foo kaŋ mana bay, kaa ka doo nda fondaa din, a dii aroo, a ceesi ka bisa a ga. 32 Takaa din da Lewi boro foo too nongu follokaa din ra, a dii aroo, a ceesi ka bisa a ga. 33 Amma Samari boro foo kaŋ goo ma naaru too no din ra. Kaŋ a dii a kul, a hanse ka hinna a se. 34 A man a do ka nga dorey safar nda jii nda alaneb hari moora, a nʼi didiji nda zaara. Woo banda ga, a nʼa žigandi nga boŋ kaarumaa ga. A nʼa ka koy yawzunbudoo foo ra ka huga nda a. 35 Subaa ra, a na nzorfu kaaray tamma boŋ hinka kaa, a nʼi noo yawzumandikaa se, a nee a se: ‹Ma huga nda a, haya kul kaŋ nʼnʼa daŋ a ra ka bisa woo kaŋ ay nʼa noo ma ne, ay gʼa bana ma ne ay yee kateroo ga.›»

36 Woo banda ga, Isa nee a se: «Ni do, boro hinzaa woo ra, may no ka boraa kaŋ kaŋ fondodunbukey gamey ra tee nga cinaa?» 37 A nee: «Boraa kaŋ hinna a se.» Isa nee a se: «Koy, de ma takaa din da tee.»

Isa koy Mart nda Maryama do

38 Waatoo kaŋ Isa nda taalibey na fondaa zaa, i huru koyra-ize foo ra. Woy foo kaŋ maaɲoo ti Mart nʼi zumandi nga do. 39 A goo nda woyme kaŋ se i ga nee Maryama kaŋ cindi a ga goro ir Koyoo cewey cire ka haŋajer nga šennoo se. 40 A gar Mart hunday goo hugoo goy boobey gamey ra. A kaa ka nee Isa se: «Ay Koyoo, woo si ni dor kaŋ ay woymaa gʼay naŋ agay hinne goyey game? Nee a se adiši a mʼay gaa.» 41 Ir Koyoo zaabi ka nee a se: «Mart, Mart, nʼga huzun, nʼga jijiri haya booboyaŋ se. 42 Amma haya folloku ka tilasu. Maryama na baa hennaa zaa kaŋ si hun a kone.»

11

Isa na nga taalibey cawandi Irkoy ŋaarayyan

(Matiyu 6.9–13; 7.7–11)

1 Han foo Isa goo ma Irkoy ŋaaray nongu foo ra. Waatoo kaŋ a benandi, nga taalibey affoo nee a se: «Ay Koyoo, ir waanandi takaa kaŋ nda ir ga Irkoy ŋaaray, sanda takaa kaŋ nda Yehiya nʼa waanandi nga taalibey se.» 2 A nee i se: «Nda war ga Irkoy ŋaaray, wa nee:

‹Ya Baaba Irkoy!

Yala ni maaɲoo ma zandi sanda henanante,

ni Laamaa ma kaa.

3 Ir noo zaari kul ir meehunaa.

4 Ir zunubey yaafa ir se,

zama ir hunday ga yaafa boro foo kul se kaŋ nʼir tooɲe.

Masi naŋ ir ma siyandi ka kaŋ zunubu ra.›»

5 Isa yee ka nee i se: «War ra, may ti boraa kaŋ goo nda cere kaŋ do a koy cijinoo gamoo ra ka nee a se: ‹Ay ceroo, ay faaba nda takula hinza, 6 zama ay cere foo ka hun diraydoo ra ka kaa ay do, ay sii nda baffoo kʼa ŋandi a se.› 7 Ceroo kaŋ goo hugoo gundoo ra ga hin kʼa zaabi ka nee: ‹Masʼay zaa ka kay, hugoo miɲoo daaba, agay nda ay zankey kani. Ay si hin ka tun ka ni noo.› 8 Ay ga war bayrandi kaŋ ba nda a mana tun kʼi noo a se nga ceretaraa se, a ga tun kʼa noo haya kul kaŋ ga a ga too nga kula jaŋaa sabbu se.

9 Agay da mo ga nee war se: Wa Irkoy ŋaaray, a ga war noo, wa ceeci, war ga duu, wa kara-kara, a ga feera war se. 10 Zama boro kul kaŋ ŋaaray, i gʼa noo, boro kaŋ ceeci ga duu, de mo i ga feera boro kaŋ kara-kara se. 11 War ra, may ti baaboo kaŋ, nda izoo nʼa wiri hamiisa, a gʼa noo gondi hamiisaa dogoo ra? 12 Wala mo, nda a nʼa wiri guuri, a gʼa noo donton? 13 Nda war kaŋ ga laala ga wan ka war izey noo haya hennayaŋ, taka foo nda Baabaa Irkoy kaŋ goo beenaa ra si Hundi Henanantaa noo boro kaŋ gʼa ŋaaray se?»

I na Isa hinoo himandi nda Ibilisi wanoo

(Matiyu 9.32–34; 12.22–30; Marku 3.22–27)

14 Isa na ganji foo gaaray kaŋ na aru foo benbandi. Waatoo kaŋ ganjoo hun a ra, benbaa šelaŋ, jamaa boŋhaway. 15 Amma boro fooyaŋ i ra nee: «Belzebil* kaŋ ti ganjey boŋkoynoo nda a ga ganjey gaaray. 16 Affooyaŋ nʼa sii ka wiri a ga a ma tammaasa kayfante tee kaŋ hun beenaa ra.»

17 Amma Isa ga ngi anniyawey bay, a nee i se: «Laama kul kaŋ izey dunbu, laamaa din ga halaci, hugey ga kaŋ cere boŋ. 18 Nda Ibilisi na nga boŋ zamna, taka foo nda nga laamaa ga kay, zama war nee kaŋ Belzebil nda ay ga ganjey gaaray? 19 Nda agay, Belzebil nda ay ga ganjey gaaray, de may nda war borey gʼi gaaray? Woo se ngi no ma tee war ciitikey. 20 Amma nda Irkoy hinoo nda ay ga ganjey gaaray, adiši Irkoy Laamaa kaa war ga.

21 Nda aru gaabikoyni kaŋ goo nda wongu jinayyaŋ ga nga hugoo lakkal, haya kul si duu nga almanoo. 22 Amma nda aru kaa kaŋ gaabi nda a kaŋ ga hin a, a ga wongu jinawey kul taa a kone kaŋ ti nga gaaboo, de a ga nga alganiimaa zamna borey se.

23 Boro kaŋ sii ay bande, mma konna agay. Boro kaŋ si borey marga ay bande, mmʼi say-say.

Ganjoo yee kateyanoo

(Matiyu 12.43–45)

24 Waati kaŋ ganji hun boro ra, a mma koy nongey kaŋ goo saajoo ra ka hunanzamay wiri. Nda a mana duu a kul, a ga nee: ‹Ay ga yee ay hugoo kaŋ ra ay hun.› 25 Nda a too no din, a gʼa gar a haaba, a taalam. 26 Woo banda ga, a ga yee ka koy ka ganji iyye zaa kaŋ laala nda a. I ga huru hugoo ra ka goro. Boraa din cee koraa ga jaase ijinaa.»

Borey kaŋ duu gomni

27 Isa nka šennoo woo har kaŋ woy foo na nga jindoo jer jamaa ra ka nee a se: «Gundoo duu gomni kaŋ na ni zaa, fafey duu gomni kaŋ na ni naanandi.» 28 Amma Isa nʼa zaabi ka nee: «Gomni sii kala borey se kaŋ ga haŋajer Irkoy meešennoo se, de i ga gaabu a ga.»

Yunusa tee tammaasa

(Matiyu 12.38–42)

29 Waatoo kaŋ alžama beeri foo marga Isa boŋ, a nee: «Zamanoo woo borey manʼti kala boro laalayaŋ. Tammaasa kayfante no i ga ceeci, amma i sʼi noo tammaasa kaŋ manʼti woo kaŋ Yunusa nʼa tee. 30 Zama takaa kaŋ nda Yunusa tee tammaasa Niniwe borey se, takaa din da no Boro-izʼaroo ga ti a zamanoo woo izey se. 31 Gurma here kokoy woyoo ga tun kayandoo hane, nga nda zamanoo woo borey, a ga alhukum zurandi i ga, zama a nka hun aduɲɲa kanjoo ga ka kaa ka haŋajer Sulaymaana lakkaloo se. Sohõ boro ne kaŋ bisa Sulaymaana. 32 Niniwe borey ga tun kayandoo hane ka alhukum zurandi zamanoo woo izey ga, zama Niniwe borey nka tuubi kaŋ i maa Yunusa waazoo. Sohõ boro ne kaŋ bisa Yunusa.»

Moo ti gaaham fitillaa

(Matiyu 5.15; 6.22–23)

33 «Boro kul si fitilla diinandi kʼa daŋ nongu tugante ra [wala ka kusu gum a boŋ], amma a sʼa daŋ kala fitilla gorodogoo ga hala borey kaŋ ga huru ma dii gaayoo. 34 Ni moɲoo ti ni gaahamoo fitillaa. Nda ni moɲoo ga boori, ni gaahamoo mo kul goo gaay ra. Amma nda ni moɲoo ga laala, ni gaahamoo goo kubay ra. 35 Adiši hawgay, gaayoo kaŋ goo ni ra masi tee kubay. 36 Nda ni gaahamoo kul tee gaay, nongu si cindi a ra kaŋ ga tee kubay. Nga kul ga tee gaay sanda waati kaŋ fitilla ga ni noo gaay.»

Isa citi Fariziyeŋey nda Citaaboo baykey ga

(Matiyu 23.1–36; Marku 12.38–40)

37 Waatoo kaŋ Isa šelaŋ ka ben, Fariziyeŋ foo nʼa wiri a ga a ma kaa ka koy ŋaa nga do. A huru hugoo ra ka goro ŋaadogoo ra. 38 Fariziyeŋoo boŋoo haw kaŋ a dii Isa mana alwala jina ka ŋaa. 39 Amma ir Koyoo nee a se: «War Fariziyeŋey, war ga potoo nda taasaa dumaa ɲumay, amma war kuneheroo ga too nda komari nda laalay. 40 Lakkal jaŋantey, manʼti tarayheroo teekaa, nga da ka kuneheroo tee wala? 41 Hayey kaŋ goo kunehere no war ga hima kʼi sarga, nga ra hayey kul ga henan war se.

42 Amma war bone, Fariziyeŋey, zama war ga anaanawoo, nda suboo, nda dumaray kul azakkaa noo Irkoy se. Amma war dirɲa Irkoy šerretaraa nda nga bajoo. Wey ti hayey kaŋ war hima kʼi tee bila nda war ma jerey yankar.

43 War bone, Fariziyeŋey, zama war ga baa jine gorodogey margahugey ra, war ga baa borey ma war foo nda beeray farrey ra.

44 War bone, zama war ga hima nda saarayyaŋ kaŋ ga boro ga dira bila nda ma bay wala saarayyaŋ no.»

45 Ašariyaa baykaw foo nʼa zaabi ka nee: «Alfagaa, takaa kaŋ nda ni goo ma šelaŋ, ir mo, ni goo mʼir wow.»

46 A nee: «War mo ašariyaa baykey, war bone, zama war ga jeejeyaŋ daŋ adamizey ga kaŋ i si hin ey, ka gar kaŋ war si kabe-ize folloku daŋ i se.

47 War bone, zama war ga annabey saarawey cin, wey kaŋ war baabey nʼi wii. 48 War takaa ga cebe kaŋ war baabey teegoyey ga kan war se. Ngi, i na annabey wii, war, war ga ngi saarawey cin kʼi kayandi. 49 Woo se Irkoy lakkaloo nee: ‹Ay ga annabiyaŋ nda diyawyaŋ sanba i ga. I ga wiiya i ra, i ga boroyaŋ gurzugay i ra›, 50 hala i ma zamanoo woo izey hãa nda annabey kul kaŋ kurey mun za aduɲɲa daaruroo ga. 51 Mʼa dii za Habila kuroo munyanoo hala Zakariya kuroo munyanoo ga kaŋ i nʼa wii sargari tonadogoo nda Irkoy hugoo game.† Ay ga war bayrandi kaŋ i ga zamanoo woo izey hãa nda hayey wey.

52 War bone, ašariyaa baykey, zama war na bayraa kufal-izoo dii. War hunday mana huru, war na borey ganji mo kaŋ ga baa ngi ma huru.»

53 Waatoo kaŋ Isa fatta no din, Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey šintin ka marga a ga ka gaabi kʼa hãa nda haya booboyaŋ: 54 i na kumsayyaŋ hirri a se, wala ngi ga duu miɲoo ra šenni futu kʼa wurru.

12

Dolobiroo kaŋ ga boro ga hima ka nga boŋ hawgay

(Matiyu 10.26–27; 16.5–12; Marku 8.14–21)

1 Alwaatoo woo ra, alžama nda alžama marga hala nongu kaŋ ra i mma cere taama. Isa jin ka šelaŋ nga taalibey se ka nee: «Wa war boŋ hawgay Fariziyeŋey dolobiroo ga kaŋ ti almunafikitaray.

2 Haya tugante sii no kaŋ si kaa ka bangay, sirri sii no kaŋ si kaa ka bayrandi. 3 Woo se haya kul kaŋ war nʼa har kubaa ra ga mandi gaayoo ra. Haya kaŋ war nʼa ciinay haŋa ra hugoo gundoo ra, ga feendi soorawey boŋ.»

May no boro ga hima ka hunbur a?

(Matiyu 10.28–31)

4 «Ay gʼa har war se kaŋ ti ay cerey: War masi hunbur borey kaŋ ga boro kunturoo wii, amma woo banda ga, i si hin ka haya kul tee. 5 Ay ga boraa cebe war se kaŋ war ga hima ka hunbur a. Wa hunbur boraa kaŋ, nda a wiiya banda ga, a goo nda hini ka boro warra žahannam. Ay ga war bayrandi, nga no war ma hunbur a.

6 Takirya guu si neerandi kala tamma hinka wala? Woo kul, Irkoy jine, ba affoo si dirɲandi i ra. 7 De koyne mo ba war boŋ hinbirey, i kul kabandi. Adiši war masi hunbur, takirya boobo cere ra, war bisa ey.»

Ka yadda wala ka wanji Isa ga

(Matiyu 10.32–33; 12.32; 10.19–20)

8 «Ay gʼa har war se, boro kul kaŋ nee nga goo ay mayraa ra adamize jine, Boro-izʼaroo mo ga nee Irkoy almalaykey jine kaŋ boraa din goo nga mayraa ra. 9 Amma boro kaŋ nʼay yankar adamizey jine, ga yankarandi Irkoy almalaykey jine.

10 Boro kul kaŋ na ifutu har Boro-izʼaroo se, ga yaafandi. Amma boro kaŋ na Hundi Henanantaa wow, si yaafandi.

11 Waati kaŋ i ga war gongu ka koy margahugey ra, wala alkaaley jine, wala hinoo do ka war ciiti, war masi alhuzun nda takaa kaŋ nda i ga faasa war se, nda hayaa kaŋ war gʼa har, 12 zama Hundi Henanantaa ga war bayrandi alwaatoo din da hayaa kaŋ war ga hima kʼa har.»

Almankoyni saama filla yaasayantaa

13 Alžamaa ra, boro foo nee Isa se: «Alfagaa, nee agʼarmaa se a mʼir tuboo zamna agay nda nga game.» 14 A nee a se: «Aroo, may kʼay tee war se alkaali wala zamnakaw?» 15 Woo banda ga, a nee i se: «Wa hanse ka lakkal daŋ ka war boŋ hawgay haya ceeci nda albahiiritaray dumi kul ga, zama adamize hunaroo alman sʼa hallasi, taka kul kaŋ nda a goo nda a.»

16 Isa na filla yaasayante deede i se ka nee: «Almankoyni foo faarey hanse ka taasu tee. 17 A ga šelaŋ nga binoo ra ka nee: ‹Macin no ay gʼa tee, zama ay sii nda nongu kaŋ ra ay gʼay taasoo fanji?› 18 A nee koyne: ‹Hayaa ne kaŋ ay gʼa tee. Ay gʼay taasu fanjidogey kayri ka ibeeriyaŋ cin. Ay ga agʼalkamaa kul nda agʼarzakaa kul fanji i ra.› 19 Woo banda ga, ay ga nee ay boŋ se: ‹Ay baakaa, arzaka boobo fanjandi ma ne jiiri booboyaŋ se: ni boŋ hunanzam, ŋaa, ma haŋ, ma yafarhã.› 20 Amma Irkoy nee a se: ‹Saama, hõ cijinoo hunday ni hundoo ga taandi. Hayey kaŋ nʼnʼi soolu, may no ma duu ey?› 21 Woo no ma tee boro ga kaŋ na alman marga nga boŋ se, de Irkoy do a sii nda gomni.»

War masi huzun

(Matiyu 6.25–34)

22 Isa nee nga taalibey se: «Woo se ay ga war bayrandi kaŋ war masi huzun war hundoo se, nda war ŋaahayaa, wala war gaahamoo se, woo kaŋ nda war ga daabu. 23 Hundi bisa ŋaayan. Gaaham bisa bankaaray.

24 Wa gaaru-gaarey guna: i si duma, i si hegay, i sii nda mangasa, i sii nda taasu fanjidoo, amma Irkoy gʼi ŋandi, soko war kaŋ bisa cirawey! 25 War ra, may ti boraa kaŋ nga alhuzunoo ga kate a ma hin ka ba alwaati kayna tonton nga aloomuroo ga? 26 Adiši nda war si hin ka ba woo tee, cin se war ga huzun nda hayey cindey?

27 Wa kutukuryey guna takaa kaŋ nda i ga zay. I si taabi, i si haabu bii. Ay ga war bayrandi kaŋ Sulaymaana nda nga daržaa kul, a mana bankaaray daŋ ka too ngi affoo. 28 Nda suboo kaŋ hõ a goo faarey ra, suba a ga warrandi alforonoo ra, Irkoy gʼa bankaaray nda takaa woo, taka foo nda a si war bankaaray, naanaykaccukoyney? 29 War, war masi war boŋ zarabi ka hayaa ceeci kaŋ war gʼa ŋaa wala kʼa haŋ. 30 Zama hayey wey kul aduɲɲa kutakey no mʼi ceeci. Amma war Baabaa Irkoy ga bay kaŋ war ga too i ga. 31 Hayaa kaŋ war ga hima kʼa ceeci manʼti kala Irkoy Laamaa, de hayey wey mo ga tontonandi war se. 32 Feeji kur kaccaa, masi hunbur, zama a kan war Baabaa Irkoy se nga ma war noo Laamaa.»

Alman cimoo

(Matiyu 6.19–21)

33 «Wa war arzakaa neere ka hayoo sarga. Wa fortomaaniyaŋ tee war boŋ se kaŋ si žen nda alman kaŋ si ben kaŋ goo beenaa ra kaŋ zay si man a, dusu sʼa ŋaa. 34 Zama nongoo kaŋ ra war almanoo goo, nga ra war binoo mo goo.»

Tamey kaŋ ga hanna

35 «War gamey ma hawa, war fitillawey ma dii. 36 War, war ma hima nda boroyaŋ kaŋ ga ngi koyoo yee kateroo batu kaŋ koy hiijay ra, hala za a kaa ka kara-kara ngi ma feeri a se. 37 Tamey wey duu gomni kaŋ ngi koyoo kaayanoo ga, a gar i goo ma hanna. Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, a ga gamahaw kʼi alhaadimay, de a ga sonbu kʼi noo ŋaayan. 38 A ma kaa cijinoo gamoo ra wala woo din banda ga, tamey ga duu gomni nda a nʼi gar i ga hanna.

39 War ma haya foo bay kaŋ ti, nda a gar hugukoy ga bay waatoo kaŋ ga zayoo ga kaa, a si naŋ a ma nga hugoo kayri. 40 War mo ma soolu, zama waatoo kaŋ war sʼa hongu ra Boro-izʼaroo ga kaa.»

Tam dumi hinkaa

(Matiyu 24.45–51)

41 Piyer nee: «Ay Koyoo, filla yaasayantaa woo ir da ga ni goo wala borey kul ga ni goo?» 42 Ir Koyoo nee: «May ti jinay talfikaw laadirante lakkalkoynoo kaŋ nga koyoo gʼa daŋ nga tamey jine hala a mʼi noo ŋaayan kaŋ ga hima waatoo ra kaŋ ga hima? 43 Tamoo din duu gomni kaŋ nga koyoo kaayanoo ga, a gʼa gar a ga takaa woo tee! 44 Ay gʼa har war se nda cimi, a gʼa daŋ nga almanoo kul jine. 45 Amma nda tamoo woo nee nga boŋ se: ‹Ay koyoo ga gay hala a ga kaa›, nda a šintin ka baɲɲey nda koŋŋey kar, ka ŋaa, ka haŋ ka suu, 46 tamoo woo koyoo ga kaa zaari kaŋ a sʼa hongu ra nda waati kaŋ a sʼa bay ra. A gʼa zukandi futu ka nga nda borey kaŋ si naanay tee affoo. 47 Tamoo kaŋ na nga koyoo ibaayoo bay, amma a mana soolu ka goy nda nga ibaayoo, i gʼa barzu, barzu futu. 48 Amma boro kaŋ mana bay, de a na haya tee kaŋ ga hima nda barzuyan, i gʼa barzu kayna. Boro kaŋ i nʼa noo iboobo, i ga haya boobo ceeci a ga. Boro kaŋ ga i na iboobo talfi, i gʼa hãa haya kaŋ bisa woo kaŋ i nʼa talfi a ga.»

Borey ga dunbu Isa maaganda se

(Matiyu 10.34–36)

49 «Nuune no ay kaa kʼa cetaw aduɲɲa boŋ, cin no ay gʼa wiri kala a ma dii? 50 Batizeyan goo no kaŋ nda ay ga hima ka batizandi. Ay ga hanse ka gurzugay hala a ga tee. 51 War mma hongu kaŋ alaafiyaa no ay kaa ka zumandi aduɲɲa ra? Kalaa, kalaa! Ay ga war bayrandi kaŋ dunbuyan no ay kate a. 52 Hõ banda ga, boro guu kaŋ goo hugu foo ra ga dunbu. Boro hinzaa nda ihinkaa si cere zaa, ihinkaa nda ihinzaa si cere zaa. 53 Baaba nda ize ga dunbu, ize nda baaba ga dunbu. Ɲaa nda ize woy ga dunbu, ize woy nda ɲaa ga dunbu. Nzura woy nda nga izoo wandoo ga dunbu, izoo wandoo nda nzura woyoo ga dunbu.»

Waatey bayyanoo

(Matiyu 16.2–3)

54 Isa nee koyne jamaa se: «Waati kaŋ war ga dii duula ga marga waynakaŋay here, dogoo din da war ga nee: ‹Ncirɲi ga kaŋ›, de mo a ga kaa da. 55 Nda war dii dandi kaboo here hewoo ga hẽe, war ga nee: ‹Konni ga tee›, de mo a ga tee da. 56 Almunafikey! War ga wan ka beenaa nda laboo alhaaley kaa cere ra, taka foo nda war si wan ka zamanoo woo bay?»

Waafakay ceeci boraa ga kaŋ ni nda a ga ciiti

(Matiyu 5.25–26)

57 «Macin se war si hayaa kayandi kaŋ ga šerre, war hunday? 58 Waati kaŋ ni nda ni yenjekasinaa ga koy alkaaloo do, ni hinoo kul tee fondaa ra war ma waafaku, a masi koy ni daŋ alkaaloo jine, alkaaloo ma ni noo alkaatoo se, alkaatoo ma ni warra kasaa ra. 59 Ay gʼa har ma ne, nʼsi fatta no din mana nooroo bana hala nongu kaŋ ra ba koboro si cindi.»

13

Tuubiyan wala halaciyan

1 Alwaati follokaa din da ra, boro fooyaŋ kaa Isa do ka deede a se takaa kaŋ nda Pilat na Galile boroyaŋ kurey mun waatoo kaŋ ra i ga ngi sargarey kaa. 2 Isa nʼi zaabi ka nee: «War nka hongu kaŋ Galile borey din nka tee zunubanteyaŋ ka bisa Galile borey jerey, zama i zarabi takaa woo? 3 Ay ga nee war se, abada. Amma nda war mana tuubi, war kul ga halaci nda taka follokaa.

4 Wala mo boro woy cindi yaahaa (18) kaŋ boŋ Silowe soorohugu kukoo kaŋ, a nʼi wii, war mma nee kaŋ i nka goy futu tee ka bisa Žerizalem borey jerey? 5 Ay ga nee war se, abada. Amma nda war mana tuubi, war kul ga halaci nda taka follokaa.»

Jeejayɲaŋoo kaŋ si hay filla yaasayantaa

6 Isa yee ka filla yaasayantaa woo deede i se ka nee: «Aru foo kaŋ goo nda jeejayɲaa kaŋ a nʼa duma nga alaneb faaroo ra. A kaa ka ize ceeci a ga, a mana duu. 7 A nee faaroo goykaa se: ‹Jiiri hinza ne kaŋ ay ga kaa ka ize ceeci jeejayɲaŋoo woo ga, amma ay si duu. A dogu, macin se a ga nongoo too yaada?› 8 A nʼa zaabi ka nee: ‹Ay koyoo, a naŋ jiiroo woo hinne, hala ya ciroo tunandi ka žiibi daŋ a ra. 9 A ga hin ka tee a ma ize tee yeeši, nda a manʼa tee, mʼa dunbu.›»

Isa na woy noo baani hunanzamzaari hane

10 Han foo Isa goo ma cawandi margahugey affoo ra hunanzamzaari hane. 11 Woy foo goo no din kaŋ ganji goo a ra kaŋ nʼa tee borojere jiiri woy cindi yaaha (18). Nga kul ka gum, a si hin ka nga boŋ šerre ba kaccu. 12 Waatoo kaŋ Isa dii woyoo, a ciya a se, a nee a se: «Woyoo, ni borojeretaraa ben.» 13 A na nga kabey fur a ga. Dogoo din da woyoo kunturoo šerre, de a na Irkoy beerandi. 14 Amma margahugoo boŋkoynoo futu nda hayaa kaŋ se Isa na boro noo baani hunanzamzaari hane. A na šennoo zaa ka nee jamaa se: «Jirbi iddu ka kayandi kaŋ ra goy ga tee. Wa kaa jirbey din ra ka duu baani, amma manʼti hunanzamzaaroo hane.» 15 Ir Koyoo nʼa zaabi ka nee: «Almunafikey! War affoo kul nka si nga hawoo wala nga farkaa feeri kaloo ra hunanzamzaaroo hane ka koy a haŋandi wala? 16 De woyoo woo kaŋ ti Ibirahima haamaa kaŋ Ibilisi ne kʼa haw jiiri woy cindi yaaha (18), a mana hima hawaroo din ma hun a ga hunanzamzaaroo hane wala?» 17 Kaŋ Isa goo ma šelaŋ, nga nkuwawey kul haw. Amma jamaa kul ɲaali nda haya daržantey kaŋ a nʼi tee.

Dumi gurunbu-ize kaccaa filla yaasayantaa

(Matiyu 13.31–32; Marku 4.30–32)

18 Isa nee: «Macin nda Irkoy Laamaa ga hima, macin ga ay gʼa sawandi? 19 A si hima nda kala dumi gurunbu-ize kaccu foo kaŋ se i ga nee mutardi kaŋ boro nʼa zaa kʼa say nga saddiɲaa ra. A zay ka tee tuuriɲaa, beenaa cirawey na teji tee kabey ra.»

Dolobiroo filla yaasayantaa

(Matiyu 13.33)

20 Isa yee ka nee: «Macin ga ay ga Irkoy Laamaa sawandi? 21 A si hima nda kala dolobiri kaŋ woy nʼa zaa kʼa daŋ dika hinza cine farin ra, hala a kul ma tun.»

Hugu mee kaccaa

(Matiyu 7.13–14, 21–23)

22 Isa koy cawandi koyrawey nda koyra kanbey ra waatoo kaŋ a ga naaru ka koy Žerizalem. 23 Boro foo nee a se: «Ay Koyoo, boro kaynayaŋ no ma hallasi wala?» A nee i se: 24 «Wa war boŋ gaabi ka huru nda hugu mee kaccaa. Ay gʼa har war se, zama boro boobo ga ceeci ka huru, amma i si hin. 25 Za hugoo koyoo tun, de a na nga hugoo miɲoo daabu, a gar war goo taray, war ga šintin ka ganboo kar-kar ka nee: ‹Ir Koyoo, feeri ir se!› A ga zaabi ka nee war se: ‹Ay si war bay, ay si war hundogoo bay.›

26 Waatoo din war ga šintin ka nee: ‹Ir ŋaa ni bande, ir haŋ ni bande, nʼnʼir cawandi ir farrey ra.› 27 A ga tuuru war se ka nee: ‹Ay si war bay, ay si war hundogoo bay. Wa mooru agay, war kul kaŋ ti goy futu teekawyaŋ.› 28 No din ra hẽeni nda hiɲekaamayan ga tee, waati kaŋ war ga dii Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba, nda annabey kul Irkoy Laamaa ra, amma war, war ga warrandi taray.

29 Boroyaŋ ga hun dandi nda dangay, hawsa nda gurma ka kaa ka goro ganda ka ŋaa Irkoy Laamaa ra. 30 Nga ne, boro kokoranteyaŋ goo no kaŋ ga kaa ka tee ijinayaŋ, ijinayaŋ goo no kaŋ ga kaa ka tee ikokoranteyaŋ.»

Isa hẽe Žerizalem ga

(Matiyu 23.37–39)

31 Waati follokaa din da ra, Fariziyeŋ fooyaŋ man Isa ka nee a se: «Koy, ma nongoo woo naŋ, zama Herod ga baa nga ma ni wii.» 32 A nee i se: «Wa koy nee nzungoo din se: ‹Nga ne, ay ga ganjey gaaray, ay ga kate borey se baani hõ nda suba, jirbi hinzantoo ga, ay ga benandi.› 33 Amma kala yʼay fondaa zaa hõ, nda suba, nda subasi, zama a si hima annabi ma wiiyandi nongu ra kaŋ manʼti Žerizalem.

34 Žerizalem, Žerizalem kaŋ ga annabey wii, a ga tondi ka borey warra kʼi wii kaŋ sanbandi a ga. Cee marje ay baa ya ni izey marga sanda takaa kaŋ nda gorgo ga nga izey marga nga fatawey cire, amma war wanji! 35 Nga ne, war hugoo ga naŋandi. Ay gʼa har war se kaŋ war si dii agay koyne hala waati kaŋ ra war ga nee: ‹Albarka ma bara boraa se kaŋ ga kaa ir Koyoo maaɲoo ga!›*»

14

Isa na boro foo kaŋ gaahamoo funsu noo baani

1 Hunanzamzaari foo hane, Isa huru ka ŋaa Fariziyeŋey jineboro foo hugoo ra. Borey kaŋ goo no din ga hanse kʼa koroši. 2 Nga ne, aru foo goo a jine kaŋ wirci bara a ga kaŋ gʼa funsandi. 3 Isa šelaŋ ašariyaa baykey nda Fariziyeŋey se ka nee: «A ga bisa hunanzamzaaroo hane boro ma wircikoyni noo baani wala a si bisa?» 4 I dangay. Isa na aroo dii, a nʼa noo baani kʼa naŋ a ma koy. 5 Woo banda ga, a nee i se: «May ti boraa war ra kaŋ, nda izoo wala nga hawoo kaŋ day ra, a sʼa kaa dogoo din da ba nda hunanzamzaari hane no?» 6 I mana hin kʼa zaabi nda baffoo.

Ma ni boŋ yeeti ganda, ni kaboo ma don

7 Isa ga dii kaŋ hoyandikey goo ma jine gorodogey ceeci, a šelaŋ i se nda filla yaasayante, a nee i se: 8 «Nda boro na ni cee hiijay hoyandi ra ma kaa ka ŋaa, masi koy goro jinehere dogey ra, zama a ga hin ka tee hoyandikaw foo goo no kaŋ bisa ni. 9 De boraa kaŋ na ni nda a kul cee, ma kaa ka nee ma ne: ‹Boraa woo noo dogoo.› Nʼga haw ka koy gorodogey kul ikokorantaa ra. 10 Amma nda boro na ni hoyandi, ni mma hima ka koy goro gorodoo kokorantaa ra. Nga ra, nda boraa kaŋ na ni hoyandi kaa, a ga nee ma ne: ‹Ay ceroo, kaa ka goro jine›. Woo ga tee ma ne beeray borey kul jine kaŋ goo ni bande ŋaadogoo ra. 11 Zama boro kul kaŋ na nga boŋ jer ga yee ganda, boro kaŋ na nga boŋ yeeti ganda ga jerandi.»

12 Isa nee boraa kaŋ nʼa hoyandi se: «Nda nʼna cirkosay wala hawray tee ka borey ŋandi, masi ciya ni cerey, wala ni armey, wala ni boro maanawey, wala taalammey kaŋ goo nda haya se, zama ngi, i ga hin ka ni hoyandi ka hayaa bana kaŋ nʼnʼa tee i se. 13 Amma nda nʼga hoyandi tee, ciya misikiiney, nda borojerewey, nda bongey, nda danawey se. 14 Woo ra nʼga duu gomni, zama i sii nda a kʼa yeeti ni ga. Irkoy gʼa yeeti ma ne hanoo hane kaŋ boro šerrantey ga tun.»

Hoyandikey filla yaasayantaa

(Matiyu 22.1–10)

15 Kaŋ hoyandikaw foo maa šenney wey, a nee: «Boraa duu gomni kaŋ ga ŋaayan ŋaa Irkoy Laamaa ra.»

16 Isa nee a se: «Aru foo na hawray beeri tee kaŋ ra a na boro boobo cee i ma kaa ka ŋaa. 17 Waatoo kaŋ hawraa waatoo too, a na nga tamoo sanba a ma nee borey kaŋ a gʼi ŋandi se: ‹Wa kaa, hayey kul soolu ka ben.› 18 I kul šintin ka addalil noo kaŋ se ngi si hin ka kaa. Boro jinaa nee a se: ‹Faari no ay nʼa day, a tilasu ya koy dii a. Ay gʼa wiri ni ga, ma alha naŋ ya ne, ay si hin ka kaa.› 19 Affoo mo nee: ‹Yaaru hinka-hinka hala igguu no ay nʼi day, ya mma koy i sii. Ay gʼa wiri ni ga, ma alha naŋ ya ne, ay si hin ka kaa.› 20 Affoo mo nee: ‹Ay hiijaa ka tee, woo se ay si hin ka kaa.› 21 Waatoo kaŋ tamoo yee kate, a na hayey har nga koyoo se. Hugoo koyoo futu, de a nee nga tamoo se: ‹Fatta nda cahãyan ka koy koyraa farrey nda nga lolawey ra ma misikiiney, nda borojerewey, nda danawey, nda bongey daŋ kate ne ra.› 22 Alwaati kayna banda ga, tamoo nee a se: ‹Ay koyoo, yaamaroo kaŋ nʼnʼa noo teendi, amma hala sohõ doo cindi.› 23 Tamoo koyoo nee a se: ‹Koy fondawey nda kaley bande, ma borey gaabi i ma kaa ka huru hala ay hugoo ma too. 24 Haya kaŋ se, ay ga war bayrandi: arey din kaŋ ay jin kʼi cee, ba ngi affoo sʼay hawraa taba.›»

Hayey kaŋ boro ga hima kʼi tee jina ma Isa gana

(Matiyu 10.37–38)

25 Han foo alžama beeri hanga Isa ka koy. A bere i here ka nee i se: 26 «Boro kaŋ kaa ay do, de a manʼay daŋ nga baabaa, nda nga ɲaa, nda wandoo, nda nga zankey, nda armey, nda woymey jine, a manʼay daŋ mo nga boŋ hundoo jine, boraa si hin ka tee ay taalibi. 27 Boro kul kaŋ mana nga kanjandibundoo jeeje* ka hanga ay bande si hin ka tee ay taalibi.

28 War ra, may ti boraa kaŋ, nda a ga baa nga ma soorohugu kuku cin, si goro jina ka hayey laasaabu kaŋ ga huru a ra, ka dii wala nga goo nda hini kaŋ gʼa benandi? 29 Nda manʼti woo, nda a na asaasoo kaa, amma a mongu ka cinaroo benandi, boro kaŋ dii a kul gʼa kašikaši 30 ka nee: ‹Boraa woo šintin ka cina, amma a mana hin kʼa benandi.›

31 Wala mo, may ti kokoyoo kaŋ ga koy kokoy foo wongu, nda a mana goro jina ka laasaabu wala nda aru zenber woy (10.000) nga ga hin ka wongoo kubay kaŋ goo kaa nga ga nda boro zenber waranka (20.000)? 32 Nda a si hin, za a mana man, nga no a ga boro sanba a do ka alaafiyaa wiri a ga.

33 Takaa din da, war ra, boro kul kaŋ mana haya kul kaŋ goo maaɲoo ga naŋ, si hin ka tee ay taalibi.»

Ciiroo kaŋ tenbaa hun

(Matiyu 5.13; Marku 9.50)

34 «Ciiri ga boori, amma nda ciiri tar, macin nda boro gʼa noo tenbe? 35 A si laboo nafa, a si faaroo birjoo nafa, a mma warrandi taray. Boro kaŋ goo nda haŋa ka maa, ma haŋajer!»

15

Feejoo kaŋ dere filla yaasayantaa

(Matiyu 18.12–14)

1 Alkaasidiikey kul nda zunubu teekey man Isa ka haŋajer a se. 2 Fariziyeŋey nda Citaaboo baykey ŋuunuŋuunu ka nee: «Woo, zunubu teekey no a gʼi barraku, koyne mo a ga ŋaa i bande!»

3 Amma Isa na filla yaasayantaa woo filla i se ka nee: 4 «War ra, may ti boraa kaŋ goo nda feeji boŋ zangu (100), de affoo dere i ra, a si woyyagga cindi yaggaa (99) naŋ saajoo ra ka huru woo kaŋ dere cewoo ra hala nga ma duu a? 5 Nda a duu a, a mma ɲaali kʼa fur nga jesey ga. 6 Waati kaŋ a yee hugey do, a ga ciya nga cerey nda nga taalammey se ka nee i se: ‹Wa ɲaali ay bande, zama ay duu ay feejoo kaŋ dere.› 7 Ay gʼa har war se, takaa din da, ɲaali ga tee beenaa ra zunubante folloku kaŋ tuubi se ka bisa boro woyyagga cindi yagga (99) šerrante kaŋ si too tuubiyan ga.»

Nzorfu kaaraa kaŋ dere filla yaasayantaa

8 «May ti woyoo kaŋ goo nda nzorfu kaaray tamma boŋ woy (10), de nda affoo dere, a si fitilla diinandi ka hugoo haabu kʼa fisi henna hala nga ma duu a? 9 Nda a duu a, a ga ciya nga cere woyey nda nga taalammey se ka nee: ‹Wa ɲaali ay bande, zama ay duu nzorfoo kaŋ dere ya ne.› 10 Takaa din da, ay gʼa har war se, ɲaali ga tee Irkoy almalaykey nda cere game zunubante folloku kaŋ tuubi se.»

Izʼaroo kaŋ dere filla yaasayantaa

11 Isa yee ka nee: «Aru foo kaŋ goo nda izʼaru hinka, 12 ikaccaa nee baaboo se: ‹Baaba, ay noo ay bagaa almanoo ra.› Baaboo na nga almanoo zamna i se. 13 Jirbi kayna banda ga, izʼaru kaccaa na nga bagaa marga ka koy ganda mooro ra. No din ra a na nga almanoo hasara woy nda aru izefututaray ra. 14 Waatoo kaŋ a na nga almanoo kul ŋaa, heray beeri kaa gandaa din ga. A šintin a ga tilasu. 15 A koy goy ganda-izey affoo se kaŋ nʼa daŋ nga faarey ra, a ma nbirŋawey kur. 16 A heray hala nongu kaŋ ra a boonay nga ma tuuri-izey ŋaa kaŋ nbirŋawey gʼi ŋaa, amma boro kul sʼa noo a se.

17 Waati foo, lakkaloo zunbu, a nee nga boŋ se: ‹Ay baabaa goykaw boobey ga ŋaa ka kungu hala jeroo ma cindi, amma agay ne, ne ra, ay ga buu nda heray. 18 Ay ga tun ka koy ay baabaa do, de ay ga nee a se: “Baaba, ay na zunubu tee Irkoy jine, ay duu zunubu ni ga, 19 ay si hima ka ciyandi koyne ni izey ra. Ay himandi ni goykey affoo.”› 20 Woo banda ga, a tun, a koy nga baabaa do. A goo nongu mooro ra kaŋ baaboo gʼa honnay, a hanse ka tamalla a se, a zuru ka gum a ga kʼa naagu nga gandoo ra. 21 Izoo nee a se: ‹Baaba, ay na zunubu tee Irkoy jine, ay duu zunubu ni ga, ay si hima ka ciyandi koyne ni izey ra.› 22 Amma baaboo nee nga tamey se: ‹Wa cahã ka kate darbawey kul ihennaa kʼa daŋ jindoo ra, war ma korbay daŋ kaboo ra, war ma taami daŋ cewey ra. 23 Wa kate haw-ize biirimaa, war mʼa wii, ir ma ŋaa, ir ma hooray, 24 zama ay izoo woo nka buu ka yee ka huna. A nka dere, a yee ka duwandi.› Woo banda ga, i na hooraa šintin.

25 Woo gar kaŋ izʼaru beeroo goo faarey ra. Waatoo kaŋ a ga kaa, kaŋ a man hugoo, a maa hoorawey nda gaaney jindey. 26 A ciya tam foo se kʼa hãa haya kaŋ ti woo. 27 Tamoo nee a se: ‹Ni armaa ka yee kate. Ni baabaa na haw-ize biirimaa wii, zama a duu a, a goo gaaham baani ra.› 28 Beeroo futu, de a mana baa nga ma huru. Baaboo fatta kʼa suurandi. 29 A na nga baabaa zaabi ka nee: ‹Nga ne, jiiri marje kaŋ ay goo ni cire, ya na bay ka ni yaamarey affoo hoo. Amma mana bay kʼay noo wala hancin-ize foo hala agay nda ay cerey ma hooray. 30 Amma kaŋ ni izoo woo kaa kaŋ na ni almanoo hasara woykuurey bande, nga, nʼna haw-ize biirimaa wii a se.› 31 Baaboo nee a se: ‹Ay izoo, ni, waati kul ni goo ay bande, haya kul kaŋ goo ay maaɲoo ga, manʼti kala ni wane. 32 A nka tilasu ir ma hooray ka ɲaali, zama ni armaa woo nka buu ka huna. A nka dere ka duu ka duwandi.›»

16

Jinay talfikaw carmantaa

1 Isa yee ka nee nga taalibey se: «Aru almankoyni foo goo nda jinay talfikaw foo. A duu alhabar kaŋ a na nga almanoo hasara. 2 A ciya a se ka nee: ‹Cimi ti hayaa kaŋ ay ga maarʼa ni ga wala? Kaa ka ni goyoo laasaaburoo tee ya ne, zama nʼsi hin ka tee ya ne jinay talfikaw koyne.› 3 Talfikaa nee nga boŋ se: ‹Macin no ay gʼa tee, ay koyoo goo mʼay kaa jinay talfikawtaraa ra? Labu goyyan? Ay sii nda nga gaaboo. Gariibutaray? Ay ga haw. 4 Ay ga hayaa bay kaŋ ay gʼa tee, nga ra waati kaŋ ay hun jinay talfikawtaraa ra, borey ga naŋ ya man ngi.› 5 A ciya nga koyoo garawkoyney se nda affoo-foo. A nee ijinaa se: ‹Marje no ay koyoo gʼa may ni ga?› 6 A nee a se: ‹Dilwil bargu zangu (100).› Talfikaa nee a se: ‹Ni garaa-kaddaasey zaa, cahã ka goro, hantum woyguu (50).› 7 Woo banda ga, a nee affoo se: ‹Ni, marje bara ni ga?› A nee a se: ‹Alkama saaku zangu guu (500).› A nee a se: ‹Ni garaa-kaddaasey zaa, hantum zangu taaci (400).›

8 Almankoynoo* na talfikaa kaŋ si šerre saabu nda carmaa kaŋ nda a na woo tee, zama zamanoo woo borey ga carmay ka goy ngi alwaddaa bande ka bisa borey kaŋ goo gaayoo ra.

9 Agay mo ga nee war se kaŋ war ma cereyaŋ tee nda nooroo kaŋ ga boro derandi, nga ra waati kaŋ a ben, i ga naŋ war ma huru ngi gorodoo abadantey ra. 10 Boro kaŋ ti laadirante hayey kul ikaccaa ra, ba iboobo ra laadiray goo a ga. Boro kaŋ manʼti šerrante haya kaccu ra, ba iboobo ra a si šerre. 11 Nda war mana laadir nooroo ra kaŋ ga boro derandi, may no ma alman cimoo talfi war ga? 12 Nda alman waani ra war mana laadir, may no ma war noo haya kaŋ ti war hunday wane?»

Irkoy wala nooru?

(Matiyu 6.24)

13 «Tam sii no kaŋ ga hin ka goy gaakoy hinka se. A mma konna affaa ka baa affaa wala a ma denji affaa ga ka donda affaa. War si hin ka tee tam Irkoy se war ma tee tam nooru se.»

Irkoy ašariyaa bisa alman

14 Fariziyeŋey kaŋ ti nooru baakaw maa hayaa kul kaŋ Isa nʼa har, i nʼa ɲooɲo. 15 A nee i se: «War, war ga ceeci ka tee boro šerranteyaŋ adamizey jine, amma Irkoy ga war biney bay, zama haya kaŋ adamizey nʼa jer, haya harramante no Irkoy do.

16 Ašariyaa nda annabey cindi i ga bara hala Yehiya waatoo ga. Za woo banda ga, Irkoy Laamaa šennoo kaŋ ti Alhabar Boryaa harandi, de boro foo kul ga gaabi daŋ hala nga ma huru. 17 A ga faala beenaa nda laboo ma dere ka bisa ašariyaa tonbi-ize folloku ma hun.»

Isa šelaŋ fayyan ga

(Matiyu 5.31–32; Marku 10.11–12)

18 «Aru kul kaŋ na nga wandoo fay ka hiiji affoo, a na zina tee. Aru mo kaŋ hiiji woy kaŋ kurɲoo nʼa fay na zina tee.»

Almankoynoo nda misikiinoo

19 «Aru foo kaŋ goo nda alman, darbay šukka ciray nda šukka baana hay šendayaŋ no a gʼi daŋ. Zaari kul ɲaaliyan ra a ga huna, a ga maakaani. 20 Amma misikiini foo kaŋ maaɲoo ti Lazar† ga daaru almankoynoo hugoo miɲoo ga, nga kul ti futta kaŋ ra hinni ga hun. 21 A ga boonay nga ma duu ka ba meecindey ŋaa kaŋ ga kaŋ almankoynoo ŋaadogoo ra. Koyne mo ba hanšey ga kaa ka nga futtawey logu. 22 Hanoo kaŋ misikiinoo buu, almalaykey nʼa zaa ka koy Ibirahima jeroo ga. Nga dumaa ga, almankoynoo mo buu, a suturandi. 23 Almankoynoo goo alaahara, a goo gurzugay ra kaŋ a na nga boŋoo jer, a dii nongu mooro ra Ibirahima kaŋ Lazar goo jeroo ga. 24 A ciya ka nee: ‹Baaba Ibirahima, hinna ay ga, ma Lazar sanba ay do a ma nga kabe-izoo boŋoo sufa haroo ra kʼay deenoo tayandi, zama ay gurzugay nuunaa woo ra.› 25 Ibirahima nee a se: ‹Ay izoo, hongu kaŋ ni duu ni bagaa gomnoo ni hunaroo ra, amma Lazar laazaaba, sohõ binoo yay, ni, ni goo ma zarabi. 26 Koyne mo farru beeri ka daŋandi ir nda war game hala borey kaŋ ga baa ngi ma hun ne ka koy war do wala war do ka kaa ne masi hin kʼa tee.› 27 Almankoynoo nee: ‹Adiši ay gʼa wiri ni ga, baaba Ibirahima, ma Lazar sanba ay baabaa hugoo do, 28 zama ay goo nda arma guu, a ma koy i bayrandi hala i masi kaa gurzugay dogoo woo ra.› 29 Ibirahima nee: ‹Musa citaaboo nda annabey waney goo i kone, i ma haŋajer i se.› 30 A nee: ‹Kalaa, baaba Ibirahima, nda bukawey ra, boro foo tun ka koy i do, i ga tuubi.› 31 Ibirahima nee a se: ‹Nda i mana haŋajer Musa citaaboo nda annabey waney se, ba nda bukawey ra boro foo tun, i si naanay.›»

17

Zunubu nda yaafayan

(Matiyu 18.6–7, 21–22; Marku 9.42)

1 Isa nee nga taalibey se: «Hayey kaŋ ga adamize kaŋandi zunubu ra si hin ka goro i mana tee, amma boraa bone kaŋ ti addaliloo kaŋ nda i ga teendi. 2 Fufutondi ma hawandi jindoo ga ka warrandi teekoo ra baa boraa se a ma boro kaccey wey affoo kaŋandi zunubu ra. 3 Wa war boŋ hawgay. Nda ni armaa na zunubu tee ma ne, a yaamar, nda a nimsi, ma yaafa a se. 4 Nda zaaroo ra cee iyye a ga zunubu tee ma ne, de cee iyye a ga yee kate ka nee ma ne: ‹Ay nimsi nda woo kaŋ ay nʼa tee›, yaafa a se.»

Naanay

5 Diyawey nee ir Koyoo se: «Tonton ir se ir naanaa ga.» 6 Ir Koyoo nee: «Nda a gar war naanaa ga too mutardi gurunbu-ize foo, war ga hin ka nee jeejayɲaŋoo woo se: ‹Dogu ka koy sinja teekoo ra›, de a ga war yaamaroo tee.»

Tamoo goyoo

7 «War ra, may ti boraa kaŋ nda a goo nda tam beerikaw wala kurkaw kaŋ kaa ka hun faarey ra, a ga nee a se: ‹Cahã ka kaa ka goro ka ŋaa?› 8 Amma manʼti a mma nee a se: ‹Ay hawraa soolu ya ne, ni gamoo haw ka goy ya ne jina, ya ŋaa ka haŋ jina ma duu ka ŋaa ka haŋ?› 9 A gʼa bay nga tamoo se wala, zama tamoo na hayey tee kaŋ yaamarandi? 10 War mo, takaa din da, waati kaŋ war na hayey kul tee kaŋ yaamarandi, war ma nee: ‹Tamyaŋ yaada ti iri, ir goyoo de no ir nʼa tee.›»

Isa na jiraykoyni woy (10) noo baani

11 Waatoo kaŋ Isa goo ma koy Žerizalem, a bisa Samari nda Galile game. 12 A mma huru koyra-ize foo ra kaŋ aru jiraykoyni woy (10) nʼa kubay. I kay a se nongu mooro ra, 13 de i na ngi jindey jer ka nee: «Isa, Alfagaa, hinna ir ga.» 14 Waatoo kaŋ Isa dii ey, a nee i se: «Wa koy war boŋ cebe sargari juwalkey se.» Kaŋ i goo ma koy, i henan. 15 Affoo i ra dii kaŋ nga duu baani, a yee kate ka nga jindoo jer ka Irkoy beerandi. 16 A sujudu Isa cewey cire ka albarka tee a se. Aroo woo manʼti kala Samari boro. 17 Isa na šennoo zaa ka nee: «Manʼti war boro woy (10) ka henan, man yaggaa? 18 Boro kul mana fatta i ra ka yee kate ka darža daŋ Irkoy ga nda manʼti yawoo din hinne?» 19 Woo banda ga, a nee a se: «Tun ni boŋ ga ka koy, ni naanaa na ni hallasi.»

Takaa kaŋ nda Irkoy Laamaa ga kaa

(Matiyu 24.23–28, 37–41)

20 Fariziyeŋey na Isa hãa wala han foo no Irkoy Laamaa ga kaa. Isa nʼi zaabi ka nee: «Irkoy Laamaa si kaa nda taka kaŋ nda a ga gunandi. 21 Borey si kaa ka nee: ‹Nga ne, ne ra› wala ‹Nga ne, ne here›, zama war ma bay kaŋ Irkoy Laamaa goo war game.»

22 A nee nga taalibey se: «Hanyaŋ ga kaa kaŋ war ga boonay war ma dii Boro-izʼaroo nga zaari folloku, amma war si dii a. 23 Borey ga nee war se: ‹Nga ne, ne here› wala: ‹Nga ne, ne ra›. War masi koy, war masi hanga ey. 24 Zama takaa kaŋ nda meloo ga nere ka dii beenaa boŋ foo ga ka koy boŋ faa ga, takaa din no Boro-izʼaroo ga ti a [nga zaaroo hane]. 25 Amma a tilasu a ma dii zarabi booboyaŋ, zamanoo woo borey mʼa yankar jina. 26 Sanda takaa kaŋ tee Nuhu zaarey hane, takaa din da no ma tee Boro-izʼaroo zaarey hane. 27 Borey ga ŋaa i ga haŋ, i ga hiiji i ga ngi izey hiijandi hala hanoo kaŋ Nuhu huru sunduku beeroo ra kaŋ tee harihii. Hari beeroo kaa, de a nʼi kul halaci. 28 Takaa din da, takaa kaŋ tee Lotu zaarey hane no ma kaa ka tee: borey ga ŋaa i ga haŋ, i ga day i ga neere, i ga fari i ga cina, 29 amma hanoo kaŋ ra Lotu fatta Sodom, nuune nda ganjibaali kaŋ tee ncirɲi kaa ka hun beenaa ra kʼi kul halaci. 30 Takaa din da no ma kaa ka tee han kaŋ Boro-izʼaroo zaaroo bangay. 31 Hanoo din, boro kaŋ goo sooro boŋ, amma nga jinawey goo hugoo ra, masi zunbu ka koy i zaa. Boro kaŋ goo faarey ra mo masi yee kate. 32 Wa hongu hayaa kaŋ duu Lotu wandoo. 33 Boro kaŋ ga ceeci ka nga hundoo hallasi gʼa mursu, amma boro kaŋ gʼa mursandi, gʼa hallasi.

34 Ay ga war bayrandi kaŋ cijinoo din boro hinka goo daari folloku ra, affaa ga zandi, affaa ga naŋandi. 35 Woy hinka kaŋ ga fufu cere bande, affaa ga zandi, affaa ga naŋandi. 36 [Boro hinka kaŋ goo faari ra, affaa ga zandi, affaa ga naŋandi.]» 37 Taalibey na šennoo zaa ka nee Isa se: «Ir Koyoo, man ra a gʼa tee?» A nee i se: «Nongoo kaŋ ra bukaa goo, no din ra dutaley mo ga marga.»

18

Alkaaloo kaŋ si hunbur Irkoy filla yaasayantaa

1 Isa na filla yaasayante deede i se kʼi cebe kaŋ boro ga hima ka Irkoy ŋaaray waati kul, boro binoo masi hun. 2 A nee: «Alkaali foo cindi koyra foo ra, a si hunbur Irkoy, a si boro kul beerandi. 3 Woy foo kaŋ kurɲoo buu kaŋ goo koyra follokaa din da ra, kaa a do ka nee a se: ‹Ciiti agay nda ay yenjekasinaa game.› 4 A na waati tee a ga wanji. Woo banda ga, a nee nga boŋ se: ‹Ba kaŋ ay si hunbur Irkoy, ay si boro kul beerandi, 5 woyoo woo gʼay farandi, ay ga ciiti a se, a masi kaa kʼay zaa ka kay.›»

6 Ir Koyoo yee ka nee: «Wa haŋajer hayaa kaŋ alkaaloo woo kaŋ si šerre nʼa har. 7 De Irkoy, a si ciiti borey se kaŋ a nʼi suuba kaŋ ga kaati kʼa cee cijin nda zaari wala? A ga gay a mana tuuru i se wala?* 8 Ay ga war bayrandi kaŋ a ga ciiti i se nda cahãyan. Amma waati kaŋ Boro-izʼaroo kaa, a ga naanayyanoo gar aduɲɲa ra wala?»

Fariziyeŋoo nda alkaasidiikaa filla yaasayantaa

9 Isa yee ka filla yaasayantaa woo har borey se kaŋ ga hongu boro šerranteyaŋ ti ngi, de i ga borey cindey kaynandi. 10 A nee: «Boro hinka žigi ka koy Irkoy hugu beeroo ra ka Irkoy ŋaaray. Affaa ti Fariziyeŋ, affaa ti alkaasidiikaw. 11 Fariziyeŋoo kay ka Irkoy ŋaaray nga binoo ra ka nee: ‹Irkoy, ay ga albarka tee ma ne, zama ay manʼti sanda adamizey cindey kaŋ ti komakawyaŋ, i si šerre, zinateeri, wala mo boraa woo kaŋ ti alkaasidiikaw. 12 Ay ga meehaw cee hinka jirbiiyyaa ra. Ay duuraa kul kaŋ goo ya ne, ay ga azakkaa noo ma ne.› 13 Alkaasidiikaa hunday ga kay nongu mooro ra, a si yadda ka ba nga boŋoo jer ka beenaa guna, amma a ga nga gandey kar ka cebe kaŋ nga nimsi, a nee: ‹Irkoy, hinna ay ga, agay kaŋ ti zunubante.› 14 Ay gʼa har war se kaŋ boraa woo zunbu ka koy nga hugoo do, a tee boro šerrante. Zama boro kul kaŋ na nga boŋ jer ga yee ganda, de boro kaŋ na nga boŋ yeeti ganda ga jerandi.»

Isa na albarka daŋ zankey ra

(Matiyu 19.13–15; Marku 10.13–16)

15 Boroyaŋ kate Isa do ba zanka kaccuyaŋ hala a mʼi taaru. Amma kaŋ taalibey dii woo, kul i citi i ga. 16 Isa nʼi cee ka nee i se: «Wa zankey naŋ i ma kaa ay do, war masʼi ganji, zama borey kaŋ ga hima nda ey wane nda Irkoy Laamaa. 17 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kul kaŋ mana Irkoy Laamaa dii sanda takaa kaŋ nda zanka kaccu gʼa dii, šikka sii kaŋ boraa si huru a ra.»

Aru almankoynoo

(Matiyu 19.16–30; Marku 10.17–31)

18 Alwakiili foo na Isa hãa ka nee: «Alfa boryaa, macin no ay ga hima kʼa tee hala ya hunayan abadantaa tubu?» 19 Isa nee a se: «Macin se nʼga nee ay ga boori? Boro kul si boori nda manʼti Irkoy hinne. 20 Nʼga yaamarey bay: ‹Masi zina, masi boro wii, masi zay, masi taari seedetaray tee, ni ɲaa nda ni baabaa beerandi.›†» 21 Aroo nee a se: «Wey kul ay nʼi dii za zankataray.» 22 Isa maa, a nee a se: «Haya foo ga ni kuma hala sohõ: hayey kul kaŋ goo ma ne neere, de ma hayoo zamna talkey game, woo ra nʼga duu alman beenaa ra. Nga banda ga, ma kaa ka hanga agay.» 23 Kaŋ a maa woo, binoo hanse ka maray, zama boro no kaŋ ga hanse ka bara nda alman. 24 Isa dii kaŋ binoo maray, a nee: «A ga šendi borey kaŋ goo nda alman se i ma huru Irkoy Laamaa ra. 25 Yoo ma bisa nda sana fun ga faala nda almankoyni ma huru Irkoy Laamaa ra.»

26 Nga haŋajerkey nee: «Adiši may no ma hin ka hallasi?» 27 Isa nee: «Hayey kaŋ ga mongu adamize se, si mongu Irkoy se.»

28 Woo banda ga, Piyer nee a se: «Ir ne, ir nʼir hayey kul naŋ kaŋ goo ir se ka hanga ni bande.» 29 A nee i se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se kaŋ boro kul sii no kaŋ na nga hugoo naŋ, wala nga wandoo, wala nga armey, wala nga hayragey, wala nga izey Irkoy Laamaa maaganda se 30 kaŋ si kaa ka duu zamanoo woo ra haya kaŋ bisa a, de mo zamanoo kaŋ ga kaa ra, a ga duu hunayan abadantaa.»

Isa cee hinzantoo kaŋ a ga šelaŋ

nga buuyanoo nda nga tunyanoo ga

(Matiyu 20.17–19; Marku 10.32–34)

31 Isa na taalibi woy cindi hinkaa (12) zaa nga bande, a nee i se: «Nga ne, ir goo ma žigi ka koy Žerizalem, hayey kul kaŋ annabey nʼi hantum Boro-izʼaroo ga, ga tabati. 32 I gʼa nondi kutakey se. I gʼa kaynandi, i gʼa zarabi, i ga tufa a ga. 33 De waati kaŋ i nʼa barzu ka ben, i gʼa wii. Jirbi hinzantoo hane a ga tun.» 34 Amma taalibey mana faham šennoo kaŋ a nʼa har ra haya kul. Šenni daabante no i se, i si hayey kaŋ harandi maanaa bay.

Isa na danaw moɲey feeri Žeriko koyraa jeroo ga

(Matiyu 20.29–34; Marku 10.46–52)

35 Kaŋ Isa ga man Žeriko, danaw foo goo ma goro fondaa jeroo ga, a ga gariibu. 36 Kaŋ a ga maa jamaa ga bisa, a hãa wala macin no. 37 I bayrandi a se kaŋ Isa Nazaret boraa no ma bisa. 38 A kaati ka nee: «Isa, Dawda Haamaa, hinna ay ga!» 39 Borey kaŋ goo jine ga citi a ga a ma dangay. Amma nga, a mma kaati ka tonton ka nee: «Dawda Haamaa, hinna ay ga!» 40 Isa kay, de a na yaamar noo kaŋ i ma kate a nga do. Kaŋ a man a do, a nʼa hãa ka nee: 41 «Macin no nʼga baa yʼa tee ma ne?» A nee: «Ay Koyoo, ya mma baa ya yee ka dii.» 42 Isa nee a se: «Ni moɲey ma yee ka dii, ni naanaa na ni hallasi.» 43 Dogoo din da a yee ka dii, a hanga Isa bande, a ga Irkoy beerandi. Jamaa kul kaŋ dii woo na albarka tee Irkoy se.

19

Isa koy Zaše do

1 Waatoo kaŋ Isa huru Žeriko koyraa ra, a dira a ra ka bisa. 2 Aru foo ne kaŋ maaɲoo ti Zaše, alkaasidiikey boŋkoynoo no, de mo a goo nda alman. 3 A ceeci nga ma dii boraa kaŋ ti Isa, amma a mana hin alžamaa booboyanoo se, zama boro dunba no. 4 Woo se a zuru ka koy jine ka žigi jeejayɲaa foo boŋ hala nga ma duu ka dii a, zama no din nda a ga hima ka bisa. 5 Waatoo kaŋ Isa too nongoo din ra, a na nga boŋoo jer, a nee a se: «Zaše, cahã ka zunbu, zama kala ya hoy ni hugoo do hõ.» 6 Zaše zunbu nda cahãyan, de a na Isa kubay nda ɲaali. 7 Kaŋ borey dii woo, i kul ŋuunuŋuunu ka nee: «Aru zunubante do a koy goro.» 8 Zaše ga kay, a nee ir Koyoo se: «Nga ne, ay Koyoo, ay ga agʼalmanoo jere faa noo misikiiney se. Boro kaŋ ay nʼa zanba ka nga hayaa taa, ay ga nga cine taaci yeeti a se.» 9 Isa nee a se: «Hõ hallasiroo huru hugoo woo ra, zama boraa woo mo manʼti kala Ibirahima haama. 10 Zama Boro-izʼaroo nka kaa ka derantey ceeci kʼi hallasi.»

Nooru talfantaa filla yaasayantaa

(Matiyu 25.14–30)

11 Kaŋ borey goo ma haŋajer šenney wey se, Isa tonton ka filla yaasayante foo deede i se, zama a goo ma man Žerizalem, de i mma hongu kaŋ waatoo din da Irkoy Laamaa ga kaa. 12 Woo se a nee: «Boro foo kaŋ ti boro kayante koy ganda mooro foo ra ka koy kokoy fuulaa zaa jina, woo banda ga, nga ma yee kate. 13 Za a mana koy, a ciya nga tamey ra boro woy (10) se. A nʼi noo wura tamma boŋ woy (10). A nee i se: ‹Wʼi ka maamala hala ay ga yee kate.› 14 Amma nga gandaa borey ga konna a. I na dontokawyaŋ tunandi dumaa ga i ma koy nee: ‹Ir si baa aroo din mʼir laama.›

15 Waatoo kaŋ a duu kokoytaray fuulaa, a yee kate. A nee i ma ciya nga tamey din se kaŋ nga nʼi noo nooroo, hala nga ma bay haya kaŋ i duu a maamalaa ra. 16 Ijinaa kaa, a nee: ‹Ay koyoo, ni wuragoo kate wura woy tamma boŋ (10) tana.› 17 A nee a se: ‹A boori, tam henna, zama ni laadir hayey kul ikaccaa ra, ay ga ni noo koyra woy (10) mʼi laama.› 18 Woo banda ga, ihinkantoo kaa, a nee: ‹Ay koyoo, ni wuragoo kate wura tamma boŋ guu.› 19 A nee nga mo se: ‹Ni mo, ma koyra guu laama.› 20 Woo banda ga, affoo kaa, a nee: ‹Ay koyoo, ni wuragoo ne kaŋ ay nʼa daŋ zaara ra kʼa jisi, 21 zama ya nka hunbur ni, boro šenda ti ni. Nʼga haya zaa kaŋ manʼa jisi, de nʼga haya hegay kaŋ manʼa duma.› 22 A nee tamoo se: ‹Ni deene šennoo nda ay ga ni dii, tam laalaa. Nʼga bay kaŋ boro šenda ti agay kaŋ ga haya zaa kaŋ ya nʼa jisi, ay ga haya hegay kaŋ ay manʼa duma. 23 Adiši macin se manʼay nooroo daŋ bankoo ra? Nga ra, nda ay kaa, ay ga duu nga nda albaha.› 24 A nee borey kaŋ goo no se: ‹Wa wuragoo taa a kone kʼa noo boraa se kaŋ kone iwoyaa (10) goo.› 25 I nee a se: ‹Ir koyoo, nga ya goo nda wura woy tamma boŋ (10).› 26 A nee: ‹Ay ga bayrandi war se kaŋ boro kul kaŋ goo nda a, i gʼa noo koyne. Amma boro kaŋ sii nda a, ba woo kaŋ a goo nda a, ga taandi. 27 Koyne mo agʼiberey kaŋ mana baa ya ngi laama, wa kate ey kʼi wii ay jine.›»

Isa huru Žerizalem sanda kokoy

(Matiyu 21.1–11; Marku 11.1–11; Yehiya 12.12–19)

28 Kaŋ Isa na fillaa woo deede ka ben, a dira ka koy jine ka žigi ka koy Žerizalem. 29 Waatoo kaŋ Isa man Betefaže nda Betani kaŋ goo tondi hondoo jeroo ga kaŋ se i ga nee Zaytuɲaŋey tondi hondoo, a na taalibi hinka sanba 30 ka nee: «Wa koy koyra-izoo ra kaŋ ga tenje ne ga. Za war too, nga no war ga farka-ize foo gar kaŋ ga hawa kaŋ boro kul mana bay ka žigi a boŋ. Wʼa feeri, war ma kate a. 31 Nda boro na war hãa ka nee: ‹Macin se war gʼa feeri?›, war ma nee a se: ‹Ir Koyoo no ma too a ga.›»

32 Dontokey koy, de i na hayey gar sanda takaa kaŋ nda a nʼa har i se. 33 I goo ma farka-izoo feeri kaŋ koyey nee i se: «Macin se war ga farka-izoo feeri?» 34 I nee: «Ir Koyoo no ma too a ga.» 35 I kate a Isa do. I na ngi darbawey fur farka-izoo boŋ ka Isa kaarandi a ga.

36 Kaŋ a goo ma koy, borey ga ngi darbawey daaru fondaa ra. 37 Waatoo kaŋ a man, Zaytuɲaŋey tondi hondoo zunbudogoo, taalibey jamaa kul ɲaali, de i na jinde jer ka Irkoy saabu nda kayfey kul kaŋ ngi dii ey. 38 I nee:

«Albarka ma bara kokoyoo se

kaŋ goo kaa ir Koyoo maaɲoo ga.

Alaafiyaa ma bara beenaa ra,

daržaa ma tee beenaa se beene!»*

39 Fariziyeŋ fooyaŋ kaŋ goo alžamaa ra nee Isa se: «Alfagaa, šelaŋ ni taalibey se i ma dangay.» 40 Isa zaabi ka nee: «Ay ga war bayrandi kaŋ, nda borey wey dangay, tondey no ma kaati.»

Isa hẽe Žerizalem se

41 Waatoo kaŋ Isa goo ma man koyraa, a dii a, a hẽe a ga 42 ka nee: «Nda a gar ni mo mma ba bay hõ haya kaŋ ti ni alaafiyaa, amma sohõ woo ti haya kaŋ ga tugu ni moɲey se. 43 Zaariyaŋ ga kaa ni ga kaŋ ni iberey ga žigidoo daŋ ni cetaa ga kaŋ ga ni kuubi. I ga ni daabu ka ni šiita nongu kul here. 44 I ga ni say, ni nda ni izey kaŋ game ni goo. I si tondi foo naŋ affoo boŋ, zama mana waatoo bay kaŋ Irkoy kaa ni do ka ni faaba.»

Isa na maamalakey gaaray Irkoy hugu beeroo ra

(Matiyu 21.12–17; Marku 11.15–19; Yehiya 2.13–22)

45 Isa huru Irkoy hugu beeroo ra, de a šintin ka maamalakey gaaray kʼi kaa taray. 46 A nee i se: «A hantumandi Citaaboo ra ka nee:

‹Ay hugoo ga tee hugu kaŋ ra Irkoy ga ŋaarayandi›†,

amma war wey, war nʼa tee zay lanbadoo.»

47 Zaari kul a goo Irkoy hugu beeroo ra, a ga cawandi. Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey nda gandaa jineborey ga ceeci ngi mʼa halaci. 48 Amma i si bay taka kaŋ no ngi mʼa tee, zama jamaa kul goo ma lakkal daŋ ka haŋajer a se.

20

Man ra Isa duu nga hinoo?

(Matiyu 21.23–27; Marku 11.27–33)

1 Zaarey din affoo, Isa goo ma jamaa cawandi Irkoy hugu beeroo ra, a ga Alhabar Boryaa toonandi kaŋ sargari juwalkey jineborey, nda Citaaboo baykey, nda boro beerey kaa a do. 2 I šelaŋ a se ka nee: «Hinoo har ir se kaŋ nda nʼga wey tee, wala mo, may no ka ni noo hinoo woo?» 3 A nʼi zaabi ka nee: «Agay mo ga war hãa nda haya foo. Wa tuuru ya ne: 4 Yehiya batizeyanoo, beenaa ra a hun wala adamizey do?» 5 I šelaŋ-šelaŋ cere game ka nee: «Nda ir nee: ‹Beenaa ra›, a ga nee: ‹Macin se war mana naanay a?› 6 Nda ir nee mo: ‹Adamizey›, alžamaa kul ga tondi kʼir warra kʼir wii. Zama i ga naanay ka bay kaŋ Yehiya manʼti kala annabi.» 7 I nʼa zaabi ka nee: «Ir si bay nongu kaŋ ra a hun.» 8 Isa nee i se: «Agay da si hinoo har war se kaŋ nda ay ga wey tee.»

Alaneb faaroo beerikey filla yaasayantaa

(Matiyu 21.33–46; Marku 12.1–12)

9 Woo banda ga, Isa yee ka šintin ka filla yaasayantaa woo deede jamaa se. A nee: «Aru foo na alaneb faari tee. A nʼa naŋ beerikawyaŋ kone, de a naaru ka waati kuku tee. 10 Waatoo kaŋ hegaa too, a na tam foo sanba beerikey do hala i mʼa noo faari-izey ra. Amma beerikey nʼa kar, kʼa gaaray a ma koy kabe koonu. 11 A yee koyne ka tam foo sanba. Nga mo, i nʼa kar, kʼa kaynandi, kʼa gaaray a ma koy kabe koonu. 12 A yee ka ihinzantoo sanba. Nga mo, i nʼa maray, i nʼa warra taray. 13 Faaroo koyoo nee: ‹Macin no ay gʼa tee? Ay gʼay izʼaroo, ay baakaa sanba. A ga hin ka tee, i ma nga hunday beerandi.› 14 Amma kaŋ beerikey dii a, i šelaŋ-šelaŋ cere game ka nee: ‹Woo ti tubukaa. Ir mʼa wii hala tubuhayaa ma tee ir wane.› 15 I nʼa warra taray kʼa kaa faaroo ra, i nʼa wii. Sohõ macin no faaroo koyoo gʼa tee i se? 16 A ga kaa ka beerikey wey halaci ka faaroo yeeti itanayaŋ se.» Waatoo kaŋ haŋajerkey maa woo, i nee: «Jam!»

17 Amma Isa na moo fur i ga, a nee: «Macin ti šennoo kaŋ hantumandi Citaaboo ra maanaa kaŋ ga nee:

‹Tondoo kaŋ cinakey nʼa fur,

nga no ka tee hugoo kanjoo tondoo›*?

18 Boro kul kaŋ kaŋ tondoo din boŋ ga say.

Boro kaŋ ga a kaŋ ga motti.»

19 Citaaboo baykey nda sargari juwalkey jineborey ceeci ngi mʼa dii alwaatoo din da, amma i hunbur jamaa. I bay kaŋ filla yaasayantaa woo kaŋ a nʼa deede, ngi ga a goo.

Alkaasoo kaŋ ga banandi kokoy beeroo se

(Matiyu 22.15–22; Marku 12.13–17)

20 I ga Isa koroši. I na korošikaw almunafiki fooyaŋ kaŋ ga ngi boŋ tee boro šerranteyaŋ, sanba a do, i mʼa dii nda nga meešennoo hala ngi mʼa nondi hinoo nda goforneroo se. 21 Kaŋ i too a do, i nʼa hãa ka nee: «Alfagaa, ir ga bay kaŋ fondaa nda nʼga šelaŋ, nʼga cawandi. Nʼsi ndum guna, ni mma Irkoy fondaa cawandi nda cimi. 22 A ga hima ir ma alkaasi bana kokoy beeroo se wala a si hima?» 23 Isa bay ngi carmaa ga, a nee i se: 24 «Wʼay cebe nzorfu kaaray tamma foo. Boraa kaŋ biyoo nda maaɲoo goo a ga, may no?» I nee a se: «Kokoy beeroo.» 25 A nee i se: «Adiši wa kokoy beeroo hayey noo kokoy beeroo se, Irkoy waney, war mʼi noo Irkoy se.» 26 I mana hin ka šenni futu dii miɲoo ra jamaa jine. Nga zaaboo na boŋey haw, i dangay.

Hãayan bukawey tunyanoo ga

(Matiyu 22.23–33; Marku 12.18–27)

27 Sadusiyeŋey kaŋ ga nee tunyan si bara, boro fooyaŋ i ra man Isa kʼa hãa 28 ka nee: «Alfagaa, Musa na yaamar hantum ir se ka nee: ‹Nda aru kaŋ goo nda wande buu, woyoo mana duu a se ize, aroo armaa ga hima ka hiiji woyoo hala a ma duu bukaa se ize.›† 29 Nga binde, arma iyye bay ka bara kaŋ ijinaa hiiji, a buu bila ize. 30 Arma hinkantoo hiija woyoo, 31 ihinzantoo hiiji a. Takaa din da, iyyaa kul hiija woyoo affoo-foo, i buu, i mana ize naŋ. 32 Woo banda ga, woyoo mo buu. 33 Adiši woyoo woo, tunyanoo hane, iyyaa ra, may se a ga tee wande? Zama ngi boro iyyaa hiiji woyoo ka bisa.»

34 Isa nee i se: «Zamanoo woo arey ga hiiji, woyey ga nondi hiijay. 35 Amma wey kaŋ ga hima ka dii zamanoo kaŋ goo kaa nda bukawey tunyanoo, wey din si hiiji, woyey si nondi hiijay. 36 I si hin ka buu koyne, zama ngi nda almalaykey kul ga sawa. I ga tee Irkoy izeyaŋ, zama i ga tun. 37 Bukawey ma tun, woo ti hayaa kaŋ Musa nʼa bayrandi saabayɲaŋoo ga, waatoo kaŋ a gʼir Koyoo cee ka nee a se: ‹Ibirahima Koyoo, Isiyaka Koyoo, Yakuba Koyoo.›‡ 38 Irkoy manʼti bukawey Koyoo, baahunantey Koyoo no, zama nga se, borey kul ga huna.» 39 Citaaboo baykey affooyaŋ na šennoo zaa ka nee: «Alfagaa, ni šelaŋ ka boori.» 40 I mana yadda kʼa hãa nda haya kul koyne.

Dawda yadda Almasihu ga sanda nga Koyoo

(Matiyu 22.41–46; Marku 12.35–37)

41 Isa yee ka nee i se: «Taka foo nda i ga nee Almasihu manʼti kala Dawda Haamaa? 42 Dawda hunday bayrandi Zaburey citaaboo ra ka nee:

‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

“Goro ay kabe gumaa here,

43 hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee ni cee-jisidogoo.”›§

44 Adiši Dawda gʼa cee nda Koy, taka foo nda a ga tee a se Haama?»

Wa hawgay Citaaboo baykey ga

(Matiyu 23.1–36; Marku 12.38–40)

45 Waatoo kaŋ jamaa kul goo ma haŋajer Isa se, a nee nga taalibey se: 46 «Wa war boŋ hawgay Citaaboo baykey ga kaŋ ga baa kaayi beeri daŋyaŋ ka yaara. I ga baa borey ma ngi foo nda beeray farrey ra. I ga baa mo jine gorodogey margahugey ra nda ŋaadogey ra. 47 I ga woyey kaŋ kurɲey faati kabey koonandi. Nda i ga Irkoy ŋaaray, i si cahã ka ben hala borey ma dii ngi. Ngi zukandoo ga hanse ka boobo.»

21

Nooroo kaŋ woy talkaa nʼa noo

(Marku 12.41–44)

1 Waatoo kaŋ Isa na nga boŋoo jer, a dii almankoyney kaŋ goo ma ngi sargarey daŋ nooroo jinaa ra. 2 A dii mo woy talka foo kaŋ kurɲoo buu kaŋ na nooru tamma hinka daŋ. 3 A nee: «Ay gʼa har war se nda cimi, woy talkaa woo kaŋ kurɲoo buu daŋ ka bisa borey kul. 4 Zama borey wey kul, woo kaŋ ga i si too, nga no i nʼa daŋ nooroo jinaa ra. Amma nga, nga talkataraa ra, nga hunaa kul kaŋ goo a se no a nʼa daŋ.»

Isa na Irkoy hugu beeroo kayriyanoo bayrandi

(Matiyu 24.1–2; Marku 13.1–2)

5 Waatoo kaŋ boroyaŋ goo ma šelaŋ tondi henney nda sargarey ga kaŋ ga Irkoy hugu beeroo taalam, Isa nee: 6 «Hayey wey kaŋ war ga dii ey, hanyaŋ ga kaa kaŋ ra tondi foo si cindi affoo boŋ kaŋ si kaa ka kayra.»

Isa na gurzugawey šintinoo bayrandi

(Matiyu 24.3–14; Marku 13.3–13)

7 I na Isa hãa ka nee: «Alfagaa, waati foo no woo ga tee, de mo macin ti tammaasaa kaŋ gʼir bayrandi kaŋ hayey wey ga kaa ka tee?» 8 A nee: «Wa hawgay i masi war darga, zama boro booboyaŋ ga kaa ay maaɲoo ga, i ga nee kaŋ ngi ti Almasihu, i ga nee mo waatoo man. War masi hanga i bande. 9 Waati kaŋ war ga maa wonguyaŋ tun nda tureyaŋ, war masi jiti, zama kala hayey wey ma teendi jina. Amma manʼti saŋadin da ti benantaa.» 10 A yee ka nee i se: «Ganda foo ga tun ka ganda foo wongu, laama foo ga laama foo wongu. 11 Labu jijiri beeriyaŋ ga tee, nongu booboyaŋ ra heray nda wirci beranteyaŋ ga tee. Hunburhayayaŋ ga fatta, de mo tammaasa beeriyaŋ ga bangay beenaa ra.

12 Amma za hayey wey kul mana kaa, i ga war dii, i ga war gurzugay, i ga war nondi margahugey ra, i ga war daŋ kasawey ra. I ga war ka koy kokoyey nda gofornerey jine ay maaɲoo maaganda se. 13 Woo ga kate war mʼay seedetaraa too. 14 Wʼa daŋ war lakkaley ra, war masi alhuzun nda takaa kaŋ nda i ga faasa war se. 15 Agay hunday ga war noo mee nda lakkal kaŋ war nkuway kul si hin ka kay war jine wala ka kakaw. 16 War hayragey, nda war armey, nda war boro maanawey, nda war cerey ga war daŋ kabe ra. Boroyaŋ ga wiiyandi war ra. 17 Borey kul ga konna war ay maaɲoo sabbu se. 18 Amma ba war boŋ hinbirey affoo si dere. 19 Nda war gaabandi, war hundey ga hallasi.»

Isa na Žerizalem halaciroo bayrandi

(Matiyu 24.15–21; Marku 13.14–19)

20 «Waati kaŋ war dii wongu-izeyaŋ na Žerizalem kuubi, waatoo din war ma bay kaŋ nga halaciroo man. 21 Waatoo din borey kaŋ goo Žude gandaa ra ma zuru ka koy tondi hondey ra, wey kaŋ goo koyraa gundoo ra ma fatta, wey kaŋ goo hawsaa ra masi huru koyraa ra. 22 Zaarey wey manʼti kala faasa zaariyaŋ hala hayey kul kaŋ hantumandi Citaaboo ra ma tabati. 23 Woyey bone kaŋ ga tee boro hinka nda wey kaŋ ga naanandi haney din. Zama tilasu beeri ga tee gandaa ra, de Irkoy ga nga futaa kaŋandi jamaa din boŋ. 24 Takuba gʼi kaŋandi, i ga koy tee kasa-izeyaŋ gandawey kul ra. Gandawey ga dira Žerizalem boŋ hala waati kaŋ ngi waatoo timme.»

Boro-izʼaroo kaayanoo

(Matiyu 24.29–31; Marku 13.24–27)

25 «Tammaasayaŋ ga tee waynaa, nda handoo, nda handarawey ra. Laboo boŋ hunburay beeri ga duu gandawey, teekoo nda nga bondawey jindoo gʼi alhuzunandi. 26 Hunburaa ga borey biney kayandi nda hayaa batuyanoo kaŋ ga kaa ka tee aduɲɲa ra. Beenaa hayey ga jijiri. 27 Waatoo din i ga dii ‹Boro-izʼaroo ga kaa duula ra›* nda gaabi nda darža beeri. 28 Waati kaŋ hayey wey šintin ka tee, wa kay war cewey ga ka war boŋey jer, zama war feeriyanoo man.»

Bayraa kaŋ jeejayɲaŋoo gʼa noo

(Matiyu 24.32–44; Marku 13.28–37)

29 Isa na filla yaasayante deede i se ka nee: «Wa jeejayɲaa guna nda tuuriɲaŋey kul. 30 Za war dii kaŋ a na fita taagayaŋ tee, war ga bay kaŋ konnoo waatoo man. 31 Takaa din da, war mo, nda war dii hayey wey teendi, war ma bay kaŋ Irkoy Laamaa man. 32 Cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, zamanoo woo borey si ben hala wey kul ma teendi. 33 Beenaa nda laboo ga dere, amma ay meešenney si dere abada.»

Wa hanna cijin nda zaari

(Matiyu 24.36–44; Marku 13.32–37)

34 «Wa war boŋ hawgay, war biney masi koy hanga ŋaayan, nda suuyan, nda hundi alhuzun bande hala zaaroo din ma kaa war ga waati kaŋ war sʼa hongu. 35 A ga zunbu sanda kumsay borey kul boŋ kaŋ goo aduɲɲa ra. 36 Wa hanna cijin nda zaari, war ma Irkoy ŋaaray waati kul hala war ma duu sahã ka hun hayey wey kul cire kaŋ ga hima ka tee, nda ka kay Boro-izʼaroo jine.»

37 Zaari here Isa goo Irkoy hugu beeroo ra, a ga cawandi, de cijin here a ga koy kani tondi hondoo boŋ kaŋ se i ga nee Zaytuɲaŋey tondi hondoo. 38 Jamaa kul, za subbaahi biya i ga koy a do Irkoy hugu beeroo ra ka haŋajer a se.

22

Boŋkoyney hawandifutay Isa ga

(Matiyu 26.1–5; Marku 14.1–2; Yehiya 11.45–53)

1 Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo kaŋ ti Borcintaraa jingaroo ga baa ka too. 2 Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey ga taka ceeci ka Isa wii tuguyan ra, zama i hunbur alžamaa.

Žudas soolu ka Isa zanba

(Matiyu 26.14–16; Marku 14.10–11)

3 Ibilisi huru Žudas ra kaŋ se i ga nee Iskariyot, taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo no. 4 A koy sargari juwalkey jineborey nda lakkalkey boŋkoyney do ka waafaku nda ey takaa ga kaŋ nda nga ga Isa nondi i se. 5 I ɲaali, de i nʼa noo allaahidu kaŋ ngi gʼa noo nooru. 6 A yadda, a cindi a ga dimma henna ceeci ka Isa nondi bila nda alžamaa ma bay.

Isa nda nga taalibey na jingaroo ŋaayanoo soolu

(Matiyu 26.17–19; Marku 14.12–16)

7 Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo zaaroo too kaŋ ra i ga hima ka Borcintaraa jingaroo feeji-izoo wii. 8 Isa na Piyer nda Yehiya donto ka nee: «Wa koy Borcintaraa jingaroo soolu ir se hala ir ma duu kʼa ŋaa.» 9 I nee a se: «Man ra nʼga baa ir mʼa soolu?» 10 A nee i se: «Nga ne, waati kaŋ war huru koyraa ra, war ga aru foo kubay kaŋ kone hoobu goo kaŋ ra hari goo. War ma hanga a hala hugoo kaŋ ra a ga huru. 11 War ma nee hugoo koyoo se: ‹Alfagaa nee ir ma nee ma ne wala man yawzunbu hugoo kaŋ ra nga nda nga taalibey ga Borcintaraa jingaroo feeji-izoo ŋaa?› 12 A ga hugu beeri foo kaŋ goo sooro boŋ cebe war se, hayey kaŋ ga ir ga too goo a ra. No din ra war mʼa soolu.» 13 I koy, i na hayey gar nda takaa kaŋ nda a nʼa har, de i na Borcintaraa jingaroo soolu.

Amaanaa kaŋ zandi nda kuri

(Matiyu 26.26–30; Marku 14.22–26; Korent borey bataga 1na 11.23–25)

14 Kaŋ alwaatoo too, Isa koy goro ka ŋaa, nga nda nga diyawey. 15 A nee i se: «Ay hanse ka boonay ya Borcintaraa jingaroo feeji-izoo woo ŋaa war bande jina, ya zarabi. 16 Ay ga war bayrandi kaŋ ay si yee ka woo ŋaa hala waati kaŋ a tabati Irkoy Laamaa ra.» 17 Woo banda ga, Isa na poti zaa kaŋ ra alaneb hari moora goo, a na albarka daŋ. A nee: «Wa dii woo, wʼa zamna cere game. 18 Ay ga war bayrandi kaŋ waatoo woo banda ga, ay si alaneboo izoo haroo haŋ hala waati kaŋ ra Irkoy Laamaa kaa.» 19 Woo banda ga, a na takula zaa, a na albarka daŋ, a nʼa dunbu. A nʼi noo ka nee: «Woo ti ay gaahamoo kaŋ ga nondi war sabbu se. Wa woo tee hala war ma hongu agay.»

20 Hawraa banda ga, taka follokaa no a nʼa tee ka potoo zaa ka nee: «Potoo woo haroo manʼti kala amaana taagaa kaŋ ga zandi ay kuroo munyanoo ra war se.»

Isa bayrandi kaŋ nga taalibi foo ga kaa ka nga nondi

(Matiyu 26.20–25; Marku 14.17–21; Yehiya 13.21–30)

21 «Amma nga ne, boraa kaŋ gʼay nondi kaboo goo ay bande ŋaadogoo woo ra. 22 Šikka sii, Boro-izʼaroo ga koy nda takaa kaŋ nda a kayandi. Amma boraa din bone kaŋ gʼa nondi.» 23 Taalibey šintin ka cere hãa wala may ti ngi ra boraa kaŋ ga yadda ka woo tee.

Jineboro mma tee alhaadimaykaw

(Matiyu 20.25–28; Marku 10.42–45)

24 Kakaw tun taalibey nda cere game kaŋ ti may no ma hima ngi ra boraa kaŋ bisa borey kul. 25 Amma Isa nee i se: «Gandawey kokoyey gʼi juwal, nda wey kaŋ ga hini fur i boŋ, borey ga nee i se teegoy henna teekey. 26 War, war masi takaa woo tee. Amma war kul ibeeroo ma nga boŋ tee sanda i kul ikaccaa. Jineboraa ma tee sanda alhaadimaykaa. 27 War do, may ti ibeeroo, boraa kaŋ ga goro ŋaadogoo ra wala boraa kaŋ ga ŋaayanoo gorandi? Ni bay boraa kaŋ ga goro ŋaadogoo ra no. Agay da, ay goo war game sanda alhaadimaykaa.

28 War, war ti borey kaŋ denji ay ga agʼalwaati šendey ra. 29 Woo se takaa kaŋ nda ay Baabaa Irkoy nʼay noo Laamaa, agay da mo gʼa noo war se, 30 hala war ma duu ka ŋaa ka haŋ ay ŋaadogoo ra ay Laamaa ra. War ga goro kokoy gorodogey ra ka Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) ciiti.»

Isa bayrandi kaŋ Piyer ga nga yankar

(Matiyu 26.31–35; Marku 14.27–31; Yehiya 13.36–38)

31 «Simoŋ, Simoŋ, Ibilisi ceeci ka war guzuguzu sanda alkama kaŋ goo teme ra. 32 Amma ay na Irkoy ŋaaray ma ne hala ni naanaa masi gaza. Waati kaŋ ni yee kate ay ga, ma ni armey biney daŋ.» 33 Piyer nee a se: «Ay Koyoo, nda kasa no wala buuyan no ay ga koy ni bande.» 34 Amma a nee a se: «Ay ga ni bayrandi, Piyer, kaŋ gorgaa si ciya hõ jina kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza ka nee nʼsʼay bay.»

Isa nee nga taalibey se i ga hima ka soolu

35 Isa nee nga taalibey se koyne: «Waatoo kaŋ ay na war sanba bila nda war ma fortomaani, nda bolbol, nda taami zaa, haya na war kuma wala?» I nʼa zaabi ka nee: «Baffoo manʼir kuma.» 36 A nee i se: «Amma sohõ, boro kaŋ goo nda fortomaani mʼa zaa, boro kaŋ goo nda bolbol mo mʼa zaa. Boro kaŋ sii nda takuba ma nga burmusoo neere ka takuba day. 37 Zama ay ga war bayrandi kaŋ šennoo kaŋ hantumandi Citaaboo ra nee: ‹I nʼa kabu goy futu teekey ra.›* Šennoo woo ga hima ka tabati ay ga, zama hayaa kaŋ hantumandi ay ga, ga tabati.» 38 I nee: «Ir Koyoo, nga ne, takuba hinka ne.» A nee i se: «A wasa.»

Isa mooru nga taalibey ga ka Irkoy ŋaaray

(Matiyu 26.36–46; Marku 14.32–42)

39 Waatoo kaŋ Isa fatta, a koy sanda nga alaadaa ra Zaytuɲaŋey tondi hondoo do, nga taalibey hanga a. 40 Kaŋ i too no din, a nee i se: «Wa Irkoy ŋaaray war masi koy siyandi ka kaŋ zunubu ra.» 41 Woo banda ga, a mooru ey ka koy haya kaŋ ga too tondi kaŋ boro nʼa jindaw kaydogoo. A sonbu kanjey ga ka Irkoy ŋaaray 42 ka nee: «Baaba Irkoy, nda ni yadda, gurzugaa potoo woo moorandi ay ga. Amma yala agay ibaayoo masi tee, ni wanoo ma teendi.» 43 [Waatoo din da, almalayka foo hun beenaa ra ka bangay ka binoo daŋ. 44 Binekankamay beeri duu a, a hanse ka Irkoy ŋaaray ka tonton. Nga sungaa tee sanda kuri gunguti-izeyaŋ kaŋ ga kaŋ laboo ra.] 45 Waatoo kaŋ a na Irkoy ŋaaray ka ben, a tun ka yee nga taalibey do, a nʼi gar i ga jirbi nda binemarayyan. 46 A nee i se: «Taka foo nda war ga jirbi? Wa tun ka Irkoy ŋaaray hala war masi koy siyandi ka kaŋ zunubu ra.»

Takaa kaŋ nda Isa diyandi

(Matiyu 26.47–56; Marku 14.43–50; Yehiya 18.3–11)

47 Isa goo ma šelaŋ da kaŋ alžama foo ne ma kaa. Taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo kaŋ maaɲoo ti Žudas goo jiney ra. A man Isa kʼa summu. 48 Amma Isa nee a se: «Žudas, summuyan nda nʼga Boro-izʼaroo zanba!» 49 Borey kaŋ goo Isa bande kaŋ ga dii hayaa kaŋ ga baa ka tee, nee: «Ir Koyoo, ir ma takuba ka kara?» 50 Ngi affoo na sargari juwalkey jineboraa tamoo kabe gumaa here haŋaa kar kʼa kaa. 51 Isa zaabi ka nee: «Wa kay, a wasa.» A too aroo haŋaa do kʼa noo baani. 52 Woo banda ga, a nee borey se kaŋ kaa a ga kaŋ ti sargari juwalkey jineborey, nda Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoyney, nda boro beerey: «War kaa ay ga nda takubayaŋ nda gobuyaŋ sanda zay beeri. 53 Zaari kul ay goo war game Irkoy hugu beeroo ra, amma war mana bay ka kabe fur ay ga. Amma alwaatoo woo, war nda kubaa hinoo wane nda a.»

Piyer na Isa yankar

(Matiyu 26.57–58, 69–75; Marku 14.53–54, 66–72; Yehiya 18.12–18, 25–27)

54 Waatoo kaŋ i na Isa dii, i nʼa ka koy sargari juwalkey jineboraa hugoo do. Piyer goo nongu mooro ra, a ga hanga ey.

55 I na nuune diinandi batumaa gamoo ra ka goro. Piyer goro i bande. 56 Koŋŋa woy-ize foo dii a, a ga goro gaayoo here, a na moo bakam a ra. A nee: «Woo mo cindi a bande.» 57 Amma a nʼa yankar ka nee: «He woyoo, ay sʼa bay walla.» 58 Alwaati kayna banda ga, boro foo dii a kaŋ nee: «Ni mo goo i ra.» Amma Piyer nee: «He aroo, ay sii i ra.» 59 Guuru foo cine banda ga, boro foo yee ka jindegaabay ka nee: «Nda cimi, aroo woo cindi a bande, zama nga mo, Galile boro no.» 60 Piyer nee: «He aroo, ay si hayaa bay kaŋ ni goo mʼa har.» A mma bara no a ga šelaŋ kaŋ dogoo din da gorgaa ciya. 61 Ir Koyoo bere ka nga moɲey kanji Piyer ga, de Piyer hongu šennoo kaŋ a nʼa har nga se: «Gorgaa si ciya hõ jina kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.»† 62 Woo banda ga, a fatta taray ka hẽe ka zana.

Isa daŋandi hoyraykey margaroo jine

(Matiyu 26.59–66; Marku 14.55–64; Yehiya 18.19–24)

63 Arey kaŋ kabey ra Isa goo, i gʼa kašikaši, i gʼa kar. 64 I na moɲey haw kʼa hãa ka nee: «Annabitaray tee! May ka ni kar?» 65 I na šenni ceferante booboyaŋ daŋ haŋaa ra.

66 Waatoo kaŋ subbaahoo too, gandaa boro beerey margaroo, nda sargari juwalkey jineborey, nda Citaaboo baykey na cere marga ka Isa ka koy ngi hoyraykey margaroo do. 67 I nee a se: «Ir bayrandi nda ni ti Almasihu.» A nee i se: «Nda ay nʼa har war se war si naanay, 68 nda ay na war hãa mo war sʼay zaabi. 69 Ne nda kayna Boro-izʼaroo ga goro Irkoy hinoo kabe gumaa ga.»‡ 70 I kul nee: «Adiši ni ti Irkoy Izʼaroo?» A nee i se: «War hunday kʼa har, agay zaati no.» 71 I nee: «Cin no ir gʼa tee seede se koyne? Zama ir hunday nʼa dii miɲoo ra.»

23

I na Isa ka koy goforner Pilat do

(Matiyu 27.1–2, 11–14; Marku 15.1–5; Yehiya 18.28–38)

1 Alžamaa kul tun ka Isa ka koy Pilat jine. 2 I šintin ka daŋ a ga ka nee: «Aroo woo, ir nkʼa gar a gʼir gandaa borey tuti i ma ture, i masi alkaasi bana kokoy beeroo se, a ga nee mo kaŋ nga ti Almasihu, kokoy ti nga.» 3 Pilat na Isa hãa ka nee: «Ni ti Alyahuudey kokoyoo wala?» A nʼa zaabi ka nee: «Ni hunday kʼa har.» 4 Pilat nee sargari juwalkey jineborey nda jamaa se: «Ya na dii haya kaŋ se boraa woo ga hima ka zukandi.» 5 Amma i tonton nda gaabi ka nee: «A nka jamaa turandi nda nga cawandoo Žude kul ra. Galile nda a šintin ka kaa hala ne ra.»

I na Isa ka koy Herod do

6 Waatoo kaŋ Pilat ga maa i ga nee Galile, a hãa wala boraa woo Galile boro no. 7 Kaŋ a faham kaŋ laamaa kaŋ ra Isa hun Herod ti kokoyoo, a nʼa sanba a do. A gar kaŋ haney din Herod mo goo Žerizalem. 8 Kaŋ Herod dii Isa, a hanse ka ɲaali, zama a gay a baa nga ma dii a hayey kaŋ a ga maa a gʼi tee sabbu se. A ga naata nga ma dii tammaasa kayfante kaŋ a gʼa tee. 9 A na Isa hãa nda šenni booboyaŋ, amma Isa, nga, a mana tuuru baffoo se. 10 Sargari juwalkey jineborey nda Citaaboo baykey tun ka daŋ a ga nda gaabi. 11 Herod nda nga lakkalkey nʼa kaynandi. I nʼa ɲooɲo ka darbay nerante foo daŋ a ga kʼa yeeti Pilat do. 12 Zaari follokaa din da ra Herod nda Pilat tee cereyaŋ, ngey kaŋ waati din iberiyaŋ no cere se.

I na Isa zukandi ka nee i mʼa wii

(Matiyu 27.15–26; Marku 15.6–15; Yehiya 18.39—19.16)

13 Pilat ciya sargari juwalkey jineborey nda alwakiiley nda alžamaa se 14 ka nee i se: «War kate ya ne boraa woo ka nee kaŋ gandaa no a gʼa tuti i ma ture. Nga ne, ay nʼa hãa war jine, hayey kaŋ war gʼi har a ga, ya na dii a ga baffoo. 15 Herod mo mana dii a ga haya kul, a nʼa yeeti ir do. Nga ne, a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan. 16 Adiši ay gʼa barzu, yʼa naŋ.» 17 [Jingar kul ga, a tilasu Pilat ma kasa-ize foo naŋ i se.] 18 I kul kaati cere bande ka nee: «Woo wii, ma Barabas taŋ ir se!» 19 Barabas mana huru kasaa ra kala tureyan kaŋ tee koyraa ra nda borowiiyan maaganda se. 20 Pilat yee ka šelaŋ i se, zama a mma baa nga ma Isa taŋ. 21 Amma borey kaati ka nee: «A kanji! A kanji kanjandibundu ga!» 22 Woo ti cee hinzantoo kaŋ Pilat nee i se: «Macin ti goy futaa kaŋ boraa woo nʼa tee? Ya na dii a ga haya kul kaŋ ga kate i mʼa wii. Ay gʼa barzu, yʼa naŋ.» 23 I yee ka kaati nda gaabi ka nee kaŋ a ma kanjandi. Ngi kaatiyaney duu fondo. 24 Pilat kayandi kaŋ hayaa kaŋ i gʼa wiri ma teendi. 25 A na boraa taŋ kaŋ i nʼa wiri kaŋ huru kasaa ra tureyan nda borowiiyan maaganda se, amma a nʼi noo Isa i ma ngi ibaayoo tee.

Isa kanjandiyanoo

(Matiyu 27.32–44; Marku 15.21–32; Yehiya 19.17–27)

26 Waatoo kaŋ i ga Isa ka koy, i na aru foo dii kaŋ ga hun faarey ra, maaɲoo ti Simoŋ, nga koyraa ti Siren. I na Isa kanjandibundoo jeeje a ga, a ma dira nda a Isa dumaa ga. 27 Alžama beeri hanga a nda woy booboyaŋ kaŋ ga hẽe, i ga zonkʼa ga. 28 Isa bere woyey here ka nee: «Žerizalem izey, war masi hẽe ya ne, wa hẽe war boŋ se nda war zankey se, 29 zama nga ne, hanyaŋ ga kaa kaŋ ra i ga nee: ‹Woy guney, nda gundey kaŋ mana bay ka hay, nda fafey kaŋ mana bay ka naanandi duu gomni.› 30 Waatoo din borey ga šintin ka šelaŋ tondi hondey se ka nee: ‹Wa kaŋ ir boŋ!› I ga nee tondey se: ‹Wa gum ir boŋ!›* 31 Zama nda i na hayey wey tee bundu firzoo se, de bundu kogaa, macin no a ga ti a?»†

32 I na goy futu teekaw hinka ka koy kaŋ i ga hima kʼi wii Isa bande. 33 Waatoo kaŋ i too nongoo kaŋ maaɲoo ti Boŋgaasu, i nʼa kanji no din, nga nda goy futu teekaw hinkaa. I na affoo kanji Isa kabe gumaa here, affaa nga kabe waawaa here. 34 [Isa nee: «Baaba Irkoy, yaafa i se, zama i si hayaa bay kaŋ ngi goo mʼa tee.»] I na alkurra kar ka Isa bankaarawey zamna cere game. 35 Alžamaa ga kay i ga guna. Alwakiiley gʼa fude ka nee: «A na boroyaŋ hallasi, a ma nga boŋ hallasi, nda Almasihu no, Boraa kaŋ Irkoy nʼa suuba.» 36 Soojey mo nʼa ɲooɲo ka man a ka binegar šerre a se. 37 I nee a se: «Nda Alyahuudey kokoyoo ti ni, ni boŋ hallasi!» 38 Hantum goo nga se beene kaŋ ga nee: «Woo ti Alyahuudey kokoyoo.» 39 Goy futu teekey kaŋ kanjandi, affaa nʼa wow ka nee: «Manʼti ni ti Almasihu? Ni boŋ hallasi, mʼir hallasi!» 40 Amma goy futu teekaw faa tuuru affaa se ka citi a ga ka nee: «Ba ni kaŋ si hunbur Irkoy, ni goo ma duu zukandi follokaa? 41 Ir, ir ga hima nda zukandoo woo, zama ir teegoyey banaa ti woo. Amma woo mana ifutu kul tee.» 42 A nee: «Isa, hongu agay waati kaŋ ni kaa nda ni Laamaa.» 43 Isa nee a se: «Cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, hõ nʼga goro ay bande alženna ra.»

Isa buuyanoo

(Matiyu 27.45–56; Marku 15.33–41; Yehiya 19.28–30)

44 Guuru woy cindi hinkantoo (12to) dimma ga, kubay tee ka ben laboo kul ga hala guuru hinzantoo ga. 45 Waynaa dere, Irkoy hugoo ridowoo‡ kottu gamoo ga. 46 Isa na jinde jer ka kaati ka nee: «Baaba Irkoy, ay gʼay hundoo daŋ ni kaboo ra kʼa talfi ni ga.»§ Kaŋ a na woo har ka ben, hundoo hun. 47 Jalakoynoo kaŋ dii hayaa kaŋ tee, a na Irkoy beerandi ka nee: «Šikka sii kaŋ boraa woo boro šerrante no.»

48 Alžamaa kul kaŋ marga, waatoo kaŋ i dii hayaa kaŋ tee, yee i ga ngi gandey kar ka ngi binemarayyanoo cebe. 49 Isa cerey kul ga kay nongu mooro ra ka dii hayaa kaŋ goo ma tee, ngi nda woyey kaŋ hanga a bande ka hun za Galile.

Isa daŋandi saaraa ra

(Matiyu 27.57–61; Marku 15.42–47; Yehiya 19.38–42)

50 Aru foo goo no kaŋ maaɲoo ti Isufi, a goo hoyraykey margaroo ra, boro henna no kaŋ ga šerre. 51 A mana hanga margaroo borey jerey ngi šenney nda ngi teegoyey ra. Alyahuudey koyra foo kaŋ se i ga nee Arimate, woo din boro no. Boro no kaŋ ga Irkoy Laamaa batu. 52 Aroo woo koy Pilat do ka Isa kunturoo wiri a ga. 53 A nʼa zumandi kanjandibundoo ga kʼa didiji kasance ra ka koy a daŋ saaray ra kaŋ fanšandi tondi ra kaŋ ra boro kul mana bay ka kanandi. 54 Woo gar kaŋ hunanzamzaaroo soolurey zaaroo no, zama hunanzamzaaroo ga baa ka too.

55 Woyey kaŋ hanga Isa bande za Galile na Isufi dum. I dii Isa saaraa nda takaa kaŋ nda kunturoo jisandi a ra. 56 Woo banda ga, i yee ka koy ka jii hew kaanayaŋ nda turaarey soolu. Hunanzamzaaroo hane, i na ngi boŋ hunanzam sanda takaa kaŋ nda a yaamarandi.

24

Isa tunyanoo

(Matiyu 28.1–10; Marku 16.1–8; Yehiya 20.1–10)

1 Jirbiiyyaa zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, za subbaahi tayaa, woyey koy saaraa do. I koy nda ngi bande jii hew kaaney kaŋ i nʼi hanse. 2 I gar kaŋ tondoo kaŋ ga saaraa miɲoo daabu gungurayandi ka hun a ga. 3 I huru, amma i manʼir Koyoo Isa kunturoo gar. 4 I si bay haya kaŋ ngi mʼa tee. Nga ne, aru hinka bangay i se kaŋ ga darbay neranteyaŋ goo. 5 Woyey hunbur, i na ngi boŋey sinji ganda. Aru hinkaa nee i se: «Macin se, boraa kaŋ ga huna, war gʼa ceeci bukawey ra? 6 A sii ne ra, a tun. Wa hongu takaa kaŋ nda a ga šelaŋ war se waatoo kaŋ ra a cindi Galile, 7 kaŋ a ga nee: ‹Kala Boro-izʼaroo ma kaŋ boro zunubantey kabey ra ka kanjandi, amma jirbi hinzantoo hane a ga hima ka tun.›»

8 Woo banda ga, i hongu kaŋ Isa na šenney wey har. 9 I hun saaraa do ka yee ka koy hayey wey deede taalibi woy cindi faa (11) nda borey cindey se. 10 Woyey kaŋ na hayey wey kul filla diyawey se manʼti kala: Maryama Magdala boraa, nda Tahiya, nda Maryama, Žak ɲaa, nda woyey cindey kaŋ goo i bande. 11 Šenney din tee i se sanda hollokom šenni. I mana naanay ey. 12 Amma Piyer tun ka zuru ka koy saaraa do. A gunguma ka fuuni, de a si dii kala kasancaa hinne. A koy nga do nda hayaa kaŋ tee boŋhawaa.

Isa bangay taalibi hinka se

(Marku 16.12–13)

13 Nga ne, zaari follokaa din da ra, taalibey boro hinka koy koyra-ize foo ra kaŋ maaɲoo ti Emawus. A goo Žerizalem se haya kaŋ ga koy too kilomeetar woy cindi foo (11) cine. 14 I cindi i ga faajikaaray cere bande hayey wey kul kaŋ tee ga. 15 Kaŋ i goo ma faajikaaray, i ga šelaŋ, Isa zaati man ey ka fondaa tee i bande. 16 Amma haya foo na moɲey ganji i ma hin kʼa bay. 17 A nee i se: «Macin ga war goo ma dira ka boyray?» I kay, biney maray. 18 Affaa kaŋ maaɲoo ti Klewopas nʼa zaabi ka nee: «Ni foo ti boro kaŋ goo Žerizalem kaŋ mana maa hayey kaŋ tee a ra jirbey wey?» 19 A nee i se: «Macin?» I nee a se: «Hayey kaŋ tee Isa Nazaret boraa ga kaŋ ti annabi. A na nga hinoo cebe nga teegoyey nda nga šenney ra Irkoy jine nda jamaa kul jine, 20 de nda takaa kaŋ nda sargari juwalkey jineborey nda ir alwakiiley nʼa noo i mʼa wii. I nʼa kanji. 21 Ir na jiti daŋ kaŋ nga no ma kaa ka Izirayel feeri. Amma woo kul, nga ne, jirbi hinzantoo ti woo kaŋ hayey wey teendi. 22 Koyne mo woy fooyaŋ kaŋ goo ir ra nʼir boŋey haw. I biya ka koy saaraa do, 23 i mana nga kunturoo gar. I yee kate ka nee ir se kaŋ almalaykayaŋ bangay kaŋ bayrandi ngi se kaŋ a ga huna. 24 Ir borey jerey mo koy saaraa do, i na hayey gar sanda takaa kaŋ nda woyey nʼa har. Amma nga hunday, i mana dii a.»

25 Isa nee i se: «He lakkal jaŋantey kaŋyaŋ ga gay hala biney ga naanay hayey kul kaŋ annabey nʼi har. 26 Manʼti kala Almasihu ma zarabi jina a ma huru nga daržaa ra?» 27 A šintin nda Musa citaaboo ka koy annabey waney kul ga kʼi fahamandi hayey kaŋ hantumandi nga ga Irkoy citaaboo kul ra.

28 Waatoo kaŋ i man koyra-izoo kaŋ ra i ga koy, Isa tee sanda nga mma koy jine. 29 Amma i nʼa dii nda gaabi ka nee a se: «Goro ir do, waynaa kaŋ, cijinoo ga baa ka too.» A huru ka goro i bande. 30 A goro ŋaadogoo ra i bande, a na takulaa zaa ka albarka daŋ jina, a nʼa dunbu kʼi noo. 31 Waatoo din kul no moɲey feera, de i nʼa bay, amma a menne i se. 32 Woo banda ga, i nee cere se: «Ir biney nka mana hanse ka ɲaali ir gundey ra waatoo kaŋ ra a ga šelaŋ ka hayey kaŋ hantumandi Citaaboo ra feeri ir se fondaa ra wala?»

33 Taalibi hinkaa tun dogoo din da ka yee Žerizalem. I na taalibi woy cindi faa (11) nda borey kaŋ goo i bande gar i ga marga, 34 i ga nee: «Cimi no kaŋ ir Koyoo tun, a bangay Simoŋ se.» 35 Ngi mo na hayey deede kaŋ tee fondaa ra nda takaa kaŋ nda ngi nʼa bay waatoo kaŋ a ga takulaa dunbu.

Isa bangay nga taalibi woy cindi faa (11) se

(Matiyu 28.16–20; Marku 16.14–18; Yehiya 20.19–23; Teegoyey 1.6–8)

36 I goo ma šenney din deede kaŋ Isa hunday fatta kate gamey ra, a nee i se: «Alaafiyaa ma kaa war ga!» 37 I jiti, i hunbur, i mma hongu kaŋ zin no. 38 Amma a nee i se: «Macin se war ga hunbur, macin se war biney ga šikka? 39 Wʼay kabey guna nda ay cewey: agay hunday no. Wʼay taaru ka dii. Zin sii nda ham, a sii nda biri sanda takaa kaŋ war ga dii ay goo nda a.» 40 Kaŋ a na woo har, a na nga kabey nda nga cewey cebe i se. 41 Ɲaaliyanoo se, i mana hin ka naanay hala sohõ, i goo boŋhaway ra. A nee i se: «Ŋaayan goo war kone ne ra wala?» 42 I kate a se hamiisa tonante dunbu foo. 43 A nʼa zaa kʼa ŋaa jiney ra.

44 A nee i se: «Wey ti šenney kaŋ ay nʼi har war se waatoo kaŋ ay goo war game. Kala hayey kul kaŋ hantumandi ay ga Musa ašariyaa nda annabey citaabey nda Zaburey citaaboo ra ma tabati.» 45 Woo banda ga, a na lakkaley feeri hala i ma faham hayey kaŋ hantumandi Citaaboo ra se. 46 A nee i se: «A hantumandi kaŋ kala Almasihu ma zarabi, de a ga tun bukawey ra jirbi hinzantoo hane. 47 De mo tuubiroo, zunubey yaafaa se, ga waazandi nga maaɲoo ga gandawey kul se ka šintin nda Žerizalem. 48 War ti hayey wey seedewey. 49 Nga ne, woo kaŋ ay Baabaa Irkoy nee nga gʼa noo, agay, ay gʼa sanba war se. Amma war, war ma cindi koyraa woo ra hala Irkoy beene hinoo ma zunbu war ga.»

Isa yee beenaa ra

(Marku 16.19–20; Teegoyey 1.9–11)

50 Isa na borey ka koy taray hala Betani koyraa here. A na nga kabey jer ka gaara i se. 51 Kaŋ a goo ma gaara i se, a fay nda ey, de a zandi ka koy beenaa ra. 52 Ngi, i sujudu a se, de i yee Žerizalem nda ɲaali beeri. 53 Alwaati kul i goo Irkoy hugu beeroo ra, i gʼa saabu.

* 1:13 1.13 Ebere šenni ra, Yehiya se i ga nee Yohanaŋ kaŋ maanaa ti Irkoy na alhormo tee.

† 1:45 1.45 zama hayey kaŋ ir Koyoo nʼi har ma ne ga tee, Grek šenni ra, almaganaa faa ti hayey ga tee kaŋ ir Koyoo nʼi har ma ne.

‡ 1:60 1.60 Sorro 13to.

* 2:7 2.7 Almaney ŋaa jinaa sii kala hugu beeroo gundoo ra, zama alman fooyaŋ si kani kala no din da ra.

† 2:22 2.22 Sargarey 12.3, 6.

‡ 2:23 2.23 Fattaroo 13.2, 12.

§ 2:24 2.24 Sargarey 12.6–8.

* 3:6 3.6 Ezayi 40.3–5.

* 4:4 4.4 Alhukumoo 8.3.

† 4:8 4.8 Alhukumoo 6.13.

‡ 4:11 4.10–11 Zaburey 91.11–12.

§ 4:12 4.12 Alhukumoo 6.16.

* 4:19 4.19 Ezayi 61.1–2.

* 5:27 5.27 Lewi da se i ga nee Matiyu, Matiyu 9.9ra.

* 7:27 7.27 Malaki 3.1.

* 8:10 8.10 Ezayi 6.9.

† 8:33 8.33 tondi hondoo jesoo ga beene, Grek šenni ra, almaganaa faa ti tondi hondoo boŋoo boŋ.

* 9:23 9.23 Boro ma nga kanjandibundoo zaa manʼti kala boro ma yadda ka nga hundoo noo sanda takaa kaŋ nda Isa na nga wanoo noo.

* 10:27 10.27 Alhukumoo 6.5.

† 10:27 10.27 Sargarey 19.18.

* 11:15 11.15 Belzebil, Ibilisi maa foo no.

† 11:51 11.51 Šintinoo 4.8; Taarikey 2to 24.20–22.

* 13:35 13.35 Zaburey 118.26.

* 14:27 14.27 Zamnaa 9.23.

* 16:8 16.8 Almankoynoo, Grek šenni ra, almaganaa faa ti ir Koyoo.

† 16:20 16.20 Lazar maanaa ti Irkoy faabaroo.

* 18:7 18.7 A ga gay a mana tuuru i se wala? Grek šenni ra, almaganaa faa ti Ba nda a ga gay i ga, a ga ciiti i se.

† 18:20 18.20 Fattaroo 20.12–16; Alhukumoo 5.16–20.

* 19:38 19.38 Zamnaa 2.14; Zaburey 118.26.

† 19:46 19.46 Ezayi 56.7.

* 20:17 20.17 Zaburey 118.22.

† 20:28 20.28 Alhukumoo 25.5–6.

‡ 20:37 20.37 Fattaroo 3.6, 15.

§ 20:43 20.43 Zaburey 110.1.

* 21:27 21.27 Daniyel 7.13.

* 22:37 22.37 Ezayi 53.12.

† 22:61 22.61 Sorro 34to.

‡ 22:69 22.69 Zaburey 110.1.

* 23:30 23.30 Oze 10.8.

† 23:31 23.31 Ezekiyel 21.3.

‡ 23:45 23.45 Ridowoo no kaŋ ga nongu henanantaa nda nongu henanantey ihenanantaa fay.

§ 23:46 23.46 Zaburey 31.6.

YEHIYA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Linžiloo kaŋ Yehiya nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Yehiya ka Linžiloo woo hantum. Citaaboo woo nda Linžiley cindey si šelaŋ nda taka foo. A si šelaŋ kala Isa meešenney nda nga teegoyey ga kaŋ almaganawey si kaaray borey se. Wey din no a gʼi feeri.

Yehiya ga cebe kaŋ Isa ti Irkoy meešenni abadantaa kaŋ na nga boŋ tee adamize ka kaa ka huna ir game. Isa cawandoo ra, Isa ga cebe kaŋ nga ti:

• Ŋaahayaa kaŋ hun beenaa ra.

• Adamizey kurkaw hennaa.

• Aduɲɲa gaayoo.

• Kaloo miɲoo.

• Fondaa kaŋ ga koy Irkoy do.

• Cimoo.

• Boraa kaŋ ga bukawey tunandi.

• Hunayan abadantaa nookaa.

Linžiloo cawkaa ga hima ka faham kaŋ Isa ti Almasihu Irkoy Izʼaroo kaŋ amaanaa zandi. Isa ra hunayan ga duwandi sanda takaa kaŋ nda nga hunday nʼa har ka nee: «Agay ti fondaa, nda cimoo, nda hunaroo.» (zamnaa 14.6).

Kaŋ Isa bayrandi kaŋ nga goo nda hinoo woo, woo se Alyahuudey addinaa jineborey nʼa wii. Amma a tun, a na nga boŋ cebe nga taalibey se.

1

Boraa kaŋ ti Irkoy Šennoo

1 Hayey kul šintinoo ga, Šennoo ga bara. Šennoo goo Irkoy bande, Šennoo ti Irkoy. 2 Šintinoo ga, a goo Irkoy bande. 3 Hayaa kul mana teendi kala nda nga. Haya kul sii no kaŋ teendi bila nga. 4 Nga ra hunaroo goo, hunaroo ti adamizey gaayoo. 5 Gaayoo goo ma dii kubaa ra, amma kubaa mana hin a.

6 Boro foo kaa, Irkoy dontokaw no, maaɲoo ti Yehiya*. 7 Nga ka kaa sanda seede ka seedetaray too gaayoo se hala nga bande, borey kul ma naanay. 8 Manʼti nga ti gaayoo, amma a nka kaa ka seedetaray too gaayoo se. 9 Gaay alhakiikaa woo kaa aduɲɲa ra ka adamizey kul noo gaay.

10 Šennoo goo aduɲɲa ra, aduɲɲa mana teendi kala nda nga, amma aduɲɲa manʼa bay. 11 A kaa nga gandaa ra, nga borey mana yadda a ga. 12 Amma borey kul kaŋ nʼa dii, kaŋ naanay maaɲoo, a nʼi noo hini i ma tee Irkoy izeyaŋ, 13 kaŋyaŋ mana hayandi nda borey hayandiroo takaa, wala nda assobon ibaayi, wala nda aru ibaayi, Irkoy kʼi hay.

14 Šennoo tee boro, a goro ka waati tee ir game. Ir na nga daržaa guna sanda Izʼaru bajja folloku daržaa kaŋ hun Baabaa Irkoy do. A ga too nda anneema nda cimi. 15 Yehiya na seedetaray tee a ga ka kaati ka nee: «Woo ti boraa kaŋ ga ay nee: ‹Boraa kaŋ ga kaa ay dumaa ga nʼay jin ka kaa, zama a nʼay jin ka bara.›» 16 Hayaa kaŋ nʼa too, ir kul duu a ra, anneema ka kaa anneema. 17 Zama Musa bande ašariyaa kaa, Isa Almasihu bande anneemaa nda cimoo kaa. 18 Boro sii no kaŋ bay ka dii Irkoy. Izʼaru follokaa kaŋ goo Baabaa Irkoy binoo ra, nga ti boraa kaŋ nʼa bayrandi.

Yehiya kaŋ ti batizekaa seedetaraa

(Matiyu 3.1–12; Marku 1.1–8; Luka 3.1–18)

19 Yehiya seedetaraa ne, waatoo kaŋ Alyahuudey na sargari juwalkawyaŋ nda Lewi borey sanba [a ga] ka hun Žerizalem kʼa hãa ka nee: «Ni, ni ti may?» 20 A na cimoo har, a manʼa yankar, a bayrandi ka nee: «Agay, ay manʼti Almasihu.» 21 Woo banda ga, i nʼa hãa ka nee: «Adiši, ni ti may? Ni ti Ilyasu?» A nee: «Ay manʼti a.» «Ni ti annaboo†?» A zaabi ka nee: «Kalaa!» 22 I nee a se: «Aywa, ni ti may? Ir ga hima ka borey fahamandi kaŋ nʼir sanba. Ni hunday, macin no ni nee ni boŋ ga?» 23 A nee:

«Agay ti ‹jindoo kaŋ ga kaati saajoo ra ka nee:

“Wa ir Koyoo fondaa šerrandi”›‡,

sanda takaa kaŋ nda annabi Ezayi nʼa har.» 24 Borey kaŋ sanbandi Yehiya do, Fariziyeŋey jerey no. 25 I nʼa hãa ka nee: «Adiši macin se nʼga borey batize nda ni manʼti Almasihu, ni manʼti Ilyasu, ni manʼti annaboo?» 26 Yehiya nʼi zaabi ka nee: «Agay, ay ga borey batize nda hari, amma boro goo war gamey ra kaŋ war sʼa bay. 27 A ga kaa ay dumaa ga, ay si hima nda ka nga taamey karfey feeri.» 28 Woo mana teendi kala Betani, isaa kaŋ se i ga nee Žurdeŋ se banda, nongoo kaŋ ra Yehiya ga borey batize.

Isa ti Irkoy Feeji-izoo

29 Subaa ra, Yehiya ga dii kaŋ Isa goo ma kaa nga here, a nee: «Irkoy Feeji-izoo ne kaŋ ga aduɲɲa zunuboo kaa. 30 Boraa ti woo kaŋ ga ay nee: ‹Ay dumaa ga, aru foo ga kaa kaŋ nʼay jin ka kaa, zama a nʼay jin ka bara.› 31 Agay, ya nʼa bay, amma hala a ma bayrandi Izirayel se, woo se ay kaa ka borey batize nda hari.» 32 Yehiya na seedetaray too ka nee: «Ay dii Irkoy Hundoo kaŋ ga zunbu sanda tuuzun alhaali ka hun beenaa ra ka kaa ka kay a boŋ. 33 Agay, ya nʼa bay, amma boraa kaŋ nʼay sanba ya borey batize nda hari, nga no ka nee ya ne: ‹Boraa kaŋ ga ni dii Hundoo zunbu ka kay, boraa din no ma borey batize Hundi Henanantaa ra.› 34 Agay, ay dii a, ay na seedetaray too kaŋ nga ti Irkoy Izʼaroo.»

Isa taalibi jina-jinawey

(Matiyu 4.18–22; Marku 1.16–20; Luka 5.1–11)

35 Subaa ra, Yehiya goo no koyne, nga nda taalibi hinka. 36 A na Isa guna kaŋ goo ma bisa, de a nee: «Irkoy Feeji-izoo ne.» 37 Taalibi hinkaa maa šennoo kaŋ Yehiya nʼa har, i hanga Isa. 38 Isa ɲeli, a dii kaŋ i hanga nga bande, a nee i se: «Macin no war ga ceeci?» I nee a se: «Rabbi, – kaŋ maanaa ti ‹Alfagaa› – man ra ni goo nda goray?» 39 A nee i se: «Wa kaa ka dii a.» Alaasar dimma no, i koy, de i dii nongoo kaŋ ra a goo. I na zaaroo cindoo tee a bande. 40 Andere kaŋ ti Simoŋ Piyer armaa ti boro hinkaa affaa kaŋ maa Yehiya šenney ka hanga Isa. 41 Andere jin ka dii nga armaa gundoo Simoŋ ka nee a se: «Ir dii Isuubantaa» kaŋ maanaa ti «Almasihu». 42 A nʼa ka koy Isa do. Isa nʼa guna, a nee: «Ni ti Simoŋ Yehiya§ izoo. Ni maaɲoo ga kaa ka tee Kefas» kaŋ maanaa ti «Piyer» (Tondi).

Filip nda Nataniyel hanga Isa bande

43 Subaa ra, Isa baa nga ma koy Galile gandaa here. A dii Filip, a nee a se: «Hanga agay.» 44 Filip manʼti kala Betsayda boro, koyraa kaŋ ra Andere nda Piyer ga hun. 45 Filip dii Nataniyel, a nee a se: «Ir duu boraa kaŋ ga Musa hantum ašariyaa ra, annabey mo šelaŋ a ga kaŋ ti Isa, Isufi Nazaret boraa, izoo.»* 46 Nataniyel nee a se: «Haya henna ga hin ka hun Nazaret wala?» Filip nee a se: «Kaa ka dii.» 47 Isa dii kaŋ Nataniyel goo ma kaa nga do, a šelaŋ a ga ka nee: «Izirayel boro cimoo ne kaŋ ra zanbayan sii.» 48 Nataniyel nee a se: «Taka foo nda nʼgʼay bay?» Isa nʼa zaabi ka nee: «Za Filip mana ni cee jeejayɲaŋoo cire, ay dii ni.» 49 Nataniyel nʼa zaabi ka nee: «Rabbi, Irkoy Izʼaroo ti ni, Izirayel kokoyoo ti ni.» 50 Isa nʼa zaabi ka nee: «Zama ay nee ay dii ni jeejayɲaŋoo cire, nga se nʼga naanay wala? Nʼga kaa ka dii haya kaŋ bisa woo.» 51 A yee ka nee a se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war ga dii beenaa ga feeri, Irkoy almalaykey ga žigi i ga zunbu Boro-izʼaroo boŋ.†»

2

Hiijaa kaŋ tee Kana koyraa ra

1 Jirbi hinzantoo hane, hiijay foo tee Kana kaŋ goo Galile. Isa ɲaa goo no din. 2 Isa nda nga taalibey mo ciyandi hiijaa ra. 3 Alaneb hari mooraa kuma, Isa ɲaa nee a se: «Borey sii nda alaneb hari koyne.» 4 Isa nee a se: «Ɲaŋay, macin ka agay nda ni daŋ woo ra? Ay waatoo mana too jina.» 5 Ɲaŋoo nee tamey se: «Haya kul kaŋ a nʼa har war se, war mʼa tee.»

6 Woo gar tondi kusu iddu goo no din Alyahuudey alwalaa haroo se. Affoo kul ga liitar woyyaaha (80) ka koy zangu nda waranka (120) cine zaa. 7 Isa nee i se: «Wa hari kusey wey too nda hari.» I nʼi too hala miɲey ga. 8 A nee i se: «Sohõ wa gur ka koy nda a ŋaayaney jineboraa se.» I koy nda a. 9 Waatoo kaŋ ŋaayaney jineboraa na haroo kaŋ bere ka tee alaneb hari moora taba, a si bay nongu kaŋ ra a hun, ka gar kaŋ tamey kaŋ na haroo gur ga bay, a na aruhiiji taagaa cee 10 ka nee a se: «Boro kul, alaneb hari moora hennaa no a ga jin kʼa zamna, nda hoyandikey too, waatoo din i mʼi noo woo kaŋ si hanse ka boori. Ni, ni gaabu alaneb hari hennaa ga kala sohõ.»

11 Isa tammaasa kayfantey ijinaa ti woo kaŋ a nʼa tee Kana ra kaŋ goo Galile. A na nga daržaa bangandi, de nga taalibey naanay a. 12 Woo banda ga, a doo ka koy Kaparnahum, nga, nda nga ɲaa, nda nga armey, nda nga taalibey. I cindi no din, amma i mana jirbi boobo tee.

Isa na maamalakey gaaray Irkoy hugu beeroo ra

(Matiyu 21.12–13; Marku 11.15–17; Luka 19.45–46)

13 Alyahuudey Borcintaraa jingaroo man, Isa žigi ka koy Žerizalem. 14 A na haw nda feeji neerekawyaŋ, nda tuuzun neerekawyaŋ, nda nooru barmaykawyaŋ kaŋ goo ma goro gar Irkoy hugu beeroo ra. 15 A na karfuyaŋ tee barzu. A na borey kul, nda feejey, nda hawey gaaray kʼi kaa Irkoy hugu beeroo ra. A na barmaykey noorey mun, a na taabaley gum. 16 A nee tuuzun neerekey se: «Wa wey kaa ne ra! War masʼay Baabaa Irkoy hugoo tee maamalahugu!» 17 Nga taalibey hongu kaŋ a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Ni hugoo bajoo alhuzunoo gʼay ŋaa nda kunehere.»*

18 Woo banda ga, Alyahuudey šelaŋ ka nee: «Macin ti tammaasa kayfantaa kaŋ nʼga tee ir se ka cebe kaŋ ni goo nda hini ka hayey wey tee?» 19 Isa nʼi zaabi ka nee: «Wa Irkoy hugoo woo kayri, jirbi hinza ra ay gʼa kayandi.» 20 Alyahuudey nee: «Jiiri woytaaci cindi iddu (46) no Irkoy hugoo woo nʼa tee cinayan ra, ni, nʼgʼa kayandi jirbi hinza ra?» 21 Amma Irkoy hugoo kaŋ ga Isa šelaŋ manʼti kala nga hunday gaahamoo. 22 Woo se waatoo kaŋ ra a tun bukawey ra, nga taalibey hongu kaŋ a nʼa har. I naanay Citaaboo nda šennoo kaŋ Isa nʼa har.

Haya kul kaŋ goo adamize ra, Isa gʼa bay

23 Kaŋ Isa goo Žerizalem, Borcintaraa jingaroo waati, boro boobo naanay maaɲoo kaŋ i dii tammaasa kayfantey kaŋ a gʼi tee. 24 Amma Isa si naanay ey, a gʼi kul bay, 25 zama a si too boro ma šelaŋ a se adamize ga. Nga, a ga haya bay kaŋ goo adamize ra.

3

Isa nda Nikodem faajikaaraa

1 Boro foo kaŋ goo Fariziyeŋey ra kaŋ maaɲoo ti Nikodem, Alyahuudey boŋkoyni foo no, 2 a kaa Isa do cijin here ka nee a se: «Rabbi, ir ga bay kaŋ cawandikaw ti ni kaŋ hun Irkoy do, zama boro kul si hin ka tammaasa kayfantey wey tee kaŋ ni goo mʼi tee nda manʼti Irkoy bara a bande.» 3 Isa zaabi ka nee a se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, nda boro mana hayandi taaga*, a si hin ka dii Irkoy Laamaa.»

4 Nikodem nee a se: «Taka foo nda boro kaŋ žen ga hin ka hayandi? A mma hin ka yee nga ɲaa gundoo ra ka yee ka hayandi?» 5 Isa zaabi ka nee: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, nda boro mana hayandi hari nda Irkoy Hundoo albarkaa ra, a si hin ka huru Irkoy Laamaa ra. 6 Haya kaŋ hayandi adamize albarkaa ra ti adamize, haya kaŋ hayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra ti hundi. 7 A masi ni boŋoo haw kaŋ ay nee: ‹Kala war ma hayandi taaga.›† 8 Hewoo ga hẽe nongu kaŋ ra a baa, nʼga maa jindoo, amma nʼsi bay nongu kaŋ ra a hun, nʼsi bay nongu kaŋ ra a ga koy. Takaa woo da ti boro kul kaŋ hayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra.»

9 Nikodem nʼa zaabi ka nee: «Taka foo nda woo ga hin ka tee?» 10 Isa zaabi ka nee a se: «Ni kaŋ ti Izirayel cawandikaa, amma nʼsi hayey wey bay? 11 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, hayaa kaŋ ir gʼa bay no ir gʼa har, hayaa kaŋ ir dii a, nga ga ir ga seedetaray tee, amma war si yadda ir seedetaraa ga. 12 Nda ay šelaŋ war se laboo hayey ga, war si naanay, taka foo nda war ga naanay nda ay šelaŋ war se beenaa hayey ga? 13 Boro kul mana žigi beenaa ra, nda manʼti Boro-izʼaroo kaŋ zunbu ka hun beenaa ra.

14 Sanda takaa kaŋ nda Musa na gondoo jer bundu ga saajoo ra‡, takaa din da kala Boro-izʼaroo ma jerandi 15 hala boro kul kaŋ naanay a ma duu hunayan abadantaa. 16 Zama Irkoy hanse ka baa aduɲɲa, a na nga Izʼaru bajja follokaa nondi§ hala boro kul kaŋ naanay a masi halaci, a ma duu hunayan abadantaa. 17 Irkoy mana nga Izʼaroo sanba aduɲɲa ra hala a ma aduɲɲa ciiti, amma a nkʼa sanba a ma aduɲɲa hallasi. 18 Boro kaŋ naanay a si ciitandi, amma boro kaŋ si naanay, ciitandi ka ben, zama a mana naanay Irkoy Izʼaru follokaa maaɲoo. 19 Ciitoo ti, gaayoo kaa aduɲɲa ra, adamizey baa kubaa ka bisa gaayoo, zama ngi teegoyey ga laala. 20 Zama boro kul kaŋ ga goy laala tee, mma konna gaayoo, a si kaa gaayoo here, nga teegoyey masi bangay. 21 Amma boro kaŋ ga goy nda cimi ga kaa gaayoo here hala nga teegoyey ma bangandi kaŋ i teendi nda Irkoy ibaayoo.»

Yehiya kaŋ ti batizekaa šelaŋ Isa Almasihu ga

22 Woo banda ga, Isa nda nga taalibey koy Žude gandaa ra, a na waati tee i bande no din, a ga borey batize. 23 Yehiya mo ga borey batize Enoŋ kaŋ ga man Salim, zama hari boobo goo no din. Boroyaŋ ga kaa hala i ma batizandi. 24 Woo ti za Yehiya mana huru kasaa ra.

25 Kakaw huru Yehiya taalibey nda Alyahuudu foo game henanandiyanoo ga. 26 I koy Yehiya do ka nee a se: «Rabbi, boraa kaŋ cindi ni bande Žurdeŋ isaa se banda, kaŋ ga nʼna seedetaray too, nga ne, a goo ma borey batize, de borey kul goo ma koy a do.» 27 Yehiya zaabi ka nee: «Boro kul si hin ka duu baffoo kala woo kaŋ hun a se Irkoy do beenaa ra. 28 War zaati ga tee ya ne seede kaŋ ay nee: ‹Ay manʼti Almasihu, amma ya nka sanbandi a jine.› 29 Boraa kaŋ wane nda woyhiijoo manʼti kala aruhiijoo, amma aruhiijoo ceroo kaŋ goo jeroo ga, ga haŋajer a se, a ga hanse ka ɲaali nda aruhiijoo jindoo kaŋ se a ga maa. Woo ti ay ɲaaloo, haya kul sʼa gaza. 30 Boraa din, kala a ma tonton, agay ya yee ganda.»

Boraa kaŋ hun beenaa ra

31 «Boraa kaŋ hun beene goo borey kul boŋ. Boro kaŋ goo laboo ga, laboo wane nda a, laboo hayey ga a ga šelaŋ. Boraa kaŋ hun beenaa ra [goo borey kul boŋ], 32 hayey kaŋ a dii ey, a maarʼey, a ga seedetaray tee i ga. Amma boro kul si yadda nga seedetaraa ga. 33 Boro kaŋ na nga seedetaraa dii tabatandi kaŋ Irkoy ti cimi. 34 Zama boraa kaŋ Irkoy nʼa sanba, Irkoy šenney no a gʼi har, zama Irkoy si nga Hundoo neeši kʼa noo. 35 Baabaa Irkoy ga baa Izʼaroo, de mo a na hayaa kul daŋ kaboo ra. 36 Boro kaŋ naanay Izʼaroo duu hunayan abadantaa, boro kaŋ na Izʼaroo kuta si kaa ka dii hunaroo, amma Irkoy futayyanoo ga cindi a ga.»

4

Isa nda Samari koyraa woyoo šennoo

1 Kaŋ Isa bay kaŋ Fariziyeŋey maa kaŋ nga ga taalibi tee kʼi batize ka bisa Yehiya, 2 – woo gar manʼti Isa hunday no ma borey batize, nga taalibey no – 3 a hun Žude ka yee ka koy Galile. 4 A tilasu a ma bisa nda Samari gandaa. 5 A too Samari koyra foo ra kaŋ se i ga nee Sišar kaŋ ga man faaroo kaŋ Yakuba bay kʼa noo nga izʼaroo Isufi se.* 6 No din ra Yakuba dayoo goo. Isa fara diraa ra, a goro de dayoo jeroo ga, woo ti guuru woy cindi hinka (12) dimma ga.

7 Samari woy foo kaa ka hari gur. Isa nee a se: «Ay noo ya haŋ.» 8 Woo gar nga taalibey koy koyraa ra ka ŋaayan day. 9 Samari woyoo nee a se: «Taka foo ni, Alyahuudu, ga agay kaŋ ti Samari woy wiri hari?» Alyahuudey nda Samari borey si marga haya kul ra, nga se a na woo har. 10 Isa nʼa zaabi ka nee: «Nda a gar ni mma Irkoy nooyanoo bay nda boraa kaŋ goo ma nee ma ne: ‹Ay noo ya haŋ›, ni hunday no mʼa wiri ma haŋ, de a ga ni noo hari hunante.» 11 [Woyoo] nee a se: «Ay koyoo, aja sii ma ne, dayoo ga guusu, adiši man ra nʼga duu hari hunantaa? 12 Ni nka bisa ir baabaa Yakuba kaŋ nʼir noo dayoo, nga hunday haŋ a ra, izey nda nga almaney haŋ a ra?» 13 Isa nʼa zaabi ka nee: «Boro kul kaŋ na haroo woo haŋ ga jaw koyne, 14 amma boro kaŋ na haroo haŋ kaŋ ay gʼa noo a se, šikka sii kaŋ a si jaw hala abada. Haroo kaŋ ay gʼa noo a se ga tee a ra isaɲaa kaŋ ga boosu hala hunayan abadantaa ra.» 15 Woyoo nee Isa se: «Ay koyoo, ay noo haroo woo hala ya si yee ka jaw, ya si yee ka kaa ne ra ka hari gur.»

16 Isa nee a se: «Koy ni kurɲoo cee, ma kaa ne ra.» 17 Woyoo nʼa zaabi ka nee: «Ay sii nda kurɲe.» Isa nee a se: «Nʼna har ka boori ka nee: ‹Ay sii nda kurɲe›, 18 zama kurɲe guu no nʼnʼa tee ka bisa, woo kaŋ goo ni kone sohõ da manʼti ni kurɲoo. Nʼna cimi har woo ra.» 19 Woyoo nee a se: «Ay Koyoo, ay ga dii kaŋ annabi ti ni. 20 Ir kaagey sujudu Irkoy se tondi hondoo woo boŋ, amma war, war ga nee kaŋ Žerizalem ti nongoo kaŋ ra boro ga hima ka sujudu.» 21 Isa nee a se: «Woyoo, naanay agay, waatoo ga kaa kaŋ ra manʼti tondi hondoo woo boŋ wala Žerizalem no war ga sujudu Baabaa Irkoy se. 22 War ga sujudu haya se kaŋ war sʼa bay, ir ga sujudu haya se kaŋ ir gʼa bay, zama hallasiroo si hun kala Alyahuudey do. 23 Amma waatoo ga kaa, de mo waatoo kaa ka ben kaŋ ra sujudukaw cimey ga sujudu Baabaa Irkoy se nda Hundi nda cimi, zama wey ti sujudukey kaŋ Baabaa Irkoy gʼi ceeci. 24 Irkoy ti Hundi, adiši borey kaŋ ga sujudu a se mma hima ka sujudu a se nda Hundi nda cimi.» 25 Woyoo nee a se: «Ay ga bay kaŋ Isuubantaa kaŋ se i ga nee Almasihu ga hima ka kaa. Nda nga woo kaa, a ga haya kul bayrandi ir se.» 26 Isa nee a se: «Agay no, agay kaŋ ga šelaŋ ma ne.»

27 I goo woo da ra kaŋ nga taalibey kaa, boŋey haw kaŋ Isa ga šelaŋ woy bande. Amma boro kul mana nee: «Macin no nʼga wiri?» wala «Macin no ni goo mʼa har a bande?» 28 Woo banda ga, woyoo na nga hooboo naŋ ka koy koyraa ra ka nee borey se: 29 «Wa kaa ka dii boro foo kaŋ na hayaa kul har ya ne kaŋ ay nʼa tee. A ga hin ka tee nga ti Almasihu?» 30 Borey fatta koyraa ra ka koy a do.

31 Waatoo woo, Isa taalibey nʼa suurandi ka nee: «Rabbi, ŋaa!» 32 Amma a nee i se: «Agay, ay goo nda ŋaayan kaŋ war, war sʼa bay.» 33 Taalibey nee cere se: «Boro ka kate a se ŋaayan?» 34 Isa nee i se: «Ay ŋaahayaa manʼti kala ya boraa kaŋ nʼay sanba ibaayoo tee, ka nga goyoo benandi. 35 War hunday si nee kaŋ ne nda handu taaci hegaa ga tee? Nga ne, ay ga nee war se, war ma war boŋey jer ka faarey guna, zama i nin hegaa se. Za sohõ da 36 hegaykaa ga duu banaw, a ga faari-izey marga hunayan abadantaa se. Woo ra boro hinkaa kaŋ ti dumakaa nda hegaykaa ga ɲaali cere bande. 37 Zama woo ra yaasaa na cimi har kaŋ nee: ‹Affoo ga duma, affoo ga hegay.› 38 Agay, ay na war sanba war ma hayaa hegay kaŋ war manʼa goy. Affooyaŋ goy, de war huru ngi goyoo ra.»

39 Koyraa din Samari boro boobo naanay Isa, woyoo deedaa maaganda se kaŋ na seedetaray tee ka nee: «A na hayaa kul kaŋ ay nʼa tee har ya ne.» 40 Koyne mo kaŋ Samari borey kaa a do, i nʼa suurandi a ma cindi ngi bande. A cindi no din jirbi hinka. 41 Boro boobo kaŋ bisa borey wey naanay nga šennoo maaganda se. 42 I nee woyoo se: «Manʼti ni fillaa se ir ga naanay, zama ir hunday maa a se, ir ga bay mo kaŋ nda cimi, nga ti aduɲɲa Hallasikaa.»

Isa na kokoyoo goykaw beeri foo izʼaroo noo baani

43 Jirbi hinkaa woo banda ga, Isa hun no din ka koy Galile, 44 zama nga zaati ka bayrandi kaŋ annabi si beerandi nga boŋ gandaa ra. 45 Waatoo kaŋ a too Galile, Galile borey nʼa kubay henna, za i dii hayey kul kaŋ a nʼi tee Žerizalem jingaroo hane, zama ngi hunday koy jingaroo ra.

46 A yee Kana kaŋ goo Galile kaŋ ra a bay ka haroo bere kʼa tee alaneb hari moora. Kaparnahum ra, kokoyoo goykaw beeri foo goo kaŋ izʼaroo ga wirci. 47 Kaŋ a maa kaŋ Isa hun Galile ka koy Žude, a koy a do kʼa ŋaaray a ma doo nga izʼaroo do kʼa noo baani, zama a ga baa ka buu. 48 Isa nee a se: «Nda war mana dii tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ, šikka sii war si naanay.» 49 Kokoyoo goykaa nee a se: «Ay Koyoo, doo za ay izoo mana buu.» 50 Isa nee a se: «Koy, ni izʼaroo ga huna.» Aroo naanay šennoo kaŋ Isa nʼa har, a koy. 51 A goo ma doo da kaŋ nga tamey nʼa kubay ka nee a se kaŋ nga izoo ga huna. 52 A nʼi hãa wala waati foo no a baa a se. I nee a se: «Bi, zaarikay guuru foo dimma ga no gaaham konnoo ben a ga.» 53 Baaboo lakkaloo zunbu kaŋ waatoo din hunday no Isa nee nga se: «Ni izʼaroo ga huna.» A naanay, nga nda nga hugoo borey kul. 54 Woo ti Isa tammaasa kayfante hinkantoo kaŋ a yee kʼa tee kaŋ a hun Žude ka koy Galile.

5

Isa na wircikoyni noo baani Betezata bangoo jeroo ga

1 Woo banda ga, Alyahuudey jingar foo tee, Isa žigi ka koy Žerizalem. 2 Woo gar kaŋ Žerizalem ra, koyraa mee foo kaŋ se i ga nee Feejey huru miɲoo, nga jeroo ga, bangu foo nda galliya guu goo no, bangoo maaɲoo ti Betezata Ebere šenni ra. 3 Galliyawey din ra, wircikoyni boobo kaŋ ti danawyaŋ, nda borojereyaŋ, nda bonguyaŋ goo ma kani [ka haroo guzuguzuyanoo batu. 4 Zama ir Koyoo almalayka foo no ma zunbu bangoo ra, waati ka kaa waati ka haroo guzuguzu, de boro jinaa kaŋ ga doo haroo ra guzuguzuyanoo banda ga, ga duu baani, a ma tee wirci dumi kul kaŋ goo a ga.] 5 Aru foo goo no din kaŋ ga wirci jiiri waranza cindi yaaha (38). 6 Isa dii a, a ga kani, a bay kaŋ a gay a ga wirci, a nee a se: «Nʼga baa ma duu baani?» 7 Wircikoynoo nʼa zaabi ka nee: «Ay Koyoo, ay sii nda boro kaŋ gʼay warra bangoo ra waati kaŋ haroo guzuguzandi. Waati kaŋ agay, ay ga koy, boro foo ga zunbu ay jine.» 8 Isa nee a se: «Tun, ma ni daarijoo zaa, ma dira.» 9 Dogoo din da aroo duu baani, a na nga daarijoo zaa, a dira. Hanoo din hunanzamzaari no. 10 Alyahuudey nee boraa kaŋ duu baani se: «Hunanzamzaari ti hõ, a si hima ma ni daarijoo zaa.» 11 A nʼi zaabi ka nee: «Boraa kaŋ nʼay noo baani ka nee ya ne: ‹Ni daarijoo zaa, ma dira.›» 12 I nʼa hãa ka nee: «May ti boraa kaŋ nee ma ne: ‹Zaa ka dira?›» 13 Amma aroo kaŋ duu baani si boraa bay, zama Isa dere jamaa ra* kaŋ goo no din ra.

14 Woo banda ga, Isa nʼa gar Irkoy hugu beeroo ra, a nee a se: «Nga ne, ni duu baani, masi zunubu tee koyne, haya masi koy duu ni kaŋ jaase ijinaa.» 15 Aroo koy, a bayrandi Alyahuudey se kaŋ Isa ka nga noo baani. 16 Woo se Alyahuudey ga Isa gurzugay, zama a na hayey wey tee hunanzamzaaroo hane. 17 Amma [Isa] nʼi zaabi ka nee: «Ay Baabaa Irkoy goo goyoo ga hala hõ, agay da goo a ga.» 18 Woo maaganda se Alyahuudey ga hanse ka ceeci koyne ngi mʼa wii, zama a ga hunanzamzaaroo hoo. Koyne mo a ga nee Irkoy se nga Baabaa gundoo, a ga nga boŋ sawandi nda Irkoy.

Irkoy Izʼaroo hinoo

19 Isa na šennoo zaa ka nee i se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, Izʼaroo si hin ka haya kul tee nda nga boŋ nda manʼti haya kaŋ a dii Baabaa Irkoy gʼa tee. Zama hayey kaŋ Baabaa Irkoy gʼi tee, ngi no Izʼaroo mo gʼi tee. 20 Zama Baabaa Irkoy ga baa Izʼaroo, de a ga haya kul cebe a se kaŋ a gʼa tee. A gʼa cebe hayayaŋ kaŋ a mʼi tee kaŋ bisa wey, de a ga tee war se boŋhaway. 21 Zama takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy ga bukawey tunandi kʼi hunandi, takaa din da Izʼaroo mo ga boro hunandi kaŋ a baa. 22 Koyne mo Baabaa Irkoy si boro kul ciiti, amma a na ciitoo kul noo Izʼaroo se, 23 hala borey kul ma Izʼaroo beerandi sanda takaa kaŋ nda i ga Baabaa Irkoy beerandi. Boro kaŋ si Izʼaroo beerandi si Baabaa Irkoy beerandi kaŋ nʼa sanba.

24 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ ga haŋajer ay šennoo se, de a naanay boraa kaŋ nʼay sanba, boraa ga duu hunayan abadantaa, a si ciitandi, amma a nka hun buuyan ra ka koy hunayan ra. 25 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, waatoo ga kaa, de mo waatoo kaa ka ben kaŋ ra bukawey ga maa Irkoy Izʼaroo jindoo, de wey kaŋ ga maarʼa ga huna. 26 Zama takaa kaŋ nda hunayan goo Baabaa Irkoy kone, takaa din da nda hunayan goo Izʼaroo mo kone. 27 A nʼa noo hini a ma ciiti, zama nga ti Boro-izʼaroo. 28 Woo masi war boŋey haw, zama waatoo ga kaa kaŋ ra borey kul kaŋ goo saarawey ra ga maa jindoo, 29 de i ga fatta. Goy henna teekey ga tun ka huna, amma goy laala teekey ga tun ciitoo se.»

Hayey kaŋ ga seedetaray tee Isa ga

30 «Ay si hin ka haya kul tee nda ay boŋ. Woo kaŋ ay maa Irkoy nʼa har nda ay ga ciiti. Ay ciitoo ga šerre, zama manʼti agay ibaayoo no ay gʼa ceeci, amma boraa kaŋ nʼay sanba ibaayoo no ay gʼa ceeci. 31 Nda agay hunday no ma seedetaray tee ay boŋ ga, ay seedetaraa manʼti cimi. 32 Boro foo no ma seedetaray tee ay ga, ay ga bay mo kaŋ nga seedetaraa ti cimi kaŋ a gʼa tee ay ga. 33 War, war na boroyaŋ sanba Yehiya† do, a na seedetaray tee cimoo ga. 34 Agay, ay si too boro seedetaray ga, amma ya mma woo har hala war, war ma duu ka hallasi. 35 Yehiya ti fitillaa kaŋ ga dii, a ga gaay noo, amma war, war baa war ma ɲaali nga gaayoo ra guuru foo. 36 Agay, ay goo nda seedetaray kaŋ bisa Yehiya wanoo, zama teegoyey kaŋ Baabaa Irkoy nʼi noo ya ne yʼi benandi, teegoyey din hunday kaŋ ay gʼi tee no ma seedetaray tee kaŋ Baabaa Irkoy kʼay sanba. 37 Baabaa Irkoy hunday kaŋ nʼay sanba na seedetaray tee ay ga. War mana bay ka maa jindoo, war mana bay ka dii nga alhaaloo, 38 nga šennoo si cindi war ra, zama boraa kaŋ nga, a nʼa sanba, woo din, war si naanay a. 39 War ga Citaaboo caw kʼa fesufesu, zama war ga hongu nga ra war ga duu hunayan abadantaa, nga no ma seedetaray tee ay ga. 40 War si baa war ma kaa ay do ka duu hunaroo.

41 Manʼti adamizey do ay ga duu darža. 42 Amma ay ga war bay kaŋ Irkoy bajoo sii war ra. 43 Agay, ay kaa ay Baabaa Irkoy maaɲoo ga, war mana yadda ay ga. Nda boro foo kaa nga boŋ maaɲoo ga, war ga yadda a ga. 44 Taka foo nda war, war ga hin ka naanay, war kaŋ ga baa daržaa kaŋ hun borey do, de war si daržaa ceeci kaŋ ga hun Irkoy follokaa do? 45 War masi hongu kaŋ agay, ay ga war wurru Baabaa Irkoy do. Musa kaŋ ga war ga naata ti war wurrukaa. 46 Nda a gar war nka naanay Musa war ga naanay agay mo, zama agay ti boraa kaŋ ga a hantum. 47 Amma nda war si naanay hayey kaŋ a nʼi hantum, taka foo nda war ga naanay ay šenney?»

6

Isa na boro zenber guu (5.000) ŋandi

(Matiyu 14.13–21; Marku 6.30–44; Luka 9.10–17)

1 Woo banda ga, Isa koy Galile kaŋ se i ga nee Tiberiyad, isabangoo boŋ faa ga. 2 Alžama beeri hanga a, zama i ga dii tammaasa kayfantey kaŋ a gʼi tee wircikoyney se. 3 Isa žigi tondi hondoo boŋ ka goro, nga nda nga taalibey. 4 Borcintaraa jingaroo kaŋ ti Alyahuudey jingaroo man. 5 Isa na nga boŋoo jer, de a dii alžama beeri kaŋ ga kaa nga do, a nee Filip se: «Man ra ir ga ŋaayan day hala borey wey ma ŋaa?» 6 A nka šennoo woo har kʼa sii, zama a ga hayaa bay kaŋ nga gʼa tee. 7 Filip nʼa zaabi ka nee: «Ba nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinka (200) takula si wasa hala boro kul ma duu a ra ikaccu-kaccu.» 8 Nga taalibey affoo kaŋ ti Andere, Simoŋ Piyer armaa nee a se: 9 «Zankaaru foo goo ne kaŋ kone orž takula guu nda hamiisa hinka goo, amma macin no woo gʼa hanse alžama beeroo se?» 10 Isa nee a se: «Wa borey gorandi.» Subu boobo goo no din. I goro, arey hinnaa ga too zenber guu (5.000) cine. 11 Isa na takulawey zaa, a na Irkoy foo nda goy, a nʼi zamna borey kaŋ ga goro se, takaa din da hamiisawey mo, a nʼi noo haya kaŋ ga wasa i se. 12 Waatoo kaŋ i kungu, a nee nga taalibey se: «Wa wey kaŋ cindi marga hala haya kul masi mursu.» 13 I nʼi marga, i na kokondo woy cindi hinka (12) too nda woo kaŋ cindi orž takula guu dunbu-dunbantey ŋaayanoo banda ga. 14 Kaŋ borey dii tammaasa kayfantaa kaŋ Isa nʼa tee, i nee: «Nda cimi, woo ti annaboo kaŋ ga hima ka kaa aduɲɲa ra.» 15 Isa bay kaŋ i ga kaa ka nga dii ka nga tee kokoy, a hun no din ka yee koyne tondi hondoo boŋ nga hinne.

Isa dira nda nga cewey hari boŋ

(Matiyu 14.22–33; Marku 6.45–52)

16 Waynaa kaŋyanoo ga, Isa taalibey koy isabangoo miɲoo ga. 17 I huru harihii foo ra ka deŋ ka koy isabangoo boŋ faa ga, Kaparnahum here. Kubaa huru, amma Isa mana koy i do. 18 Hew beeri tun, isabangoo boosu. 19 Taalibey na hiyoo hun ka koy haya kaŋ ga too kilomeetar guu ka koy iddu taka kaŋ i ga dii Isa ga dira nda nga cewey isabangoo boŋ ka man hiyoo. I hunbur. 20 Amma Isa nee i se: «Agay no, war masi hunbur.» 21 I baa ngi mʼa zaa harihiyoo ra, amma dogoo din da hiyoo too nongoo kaŋ ra i ga koy guraa ga.

Jamaa ga Isa ceeci

22 Subaa ra, alžamaa kaŋ cindi isabangoo boŋ faa ga, dii kaŋ harihii sii no din kala afolloku, Isa mana huru nga taalibey bande a ra, amma taalibey hinne ka koy. 23 Harihii fooyaŋ mo hun Tiberiyad ka kaa nongoo jeroo ga kaŋ ra i na takulawey ŋaa waatoo kaŋ ir Koyoo na albarka daŋ Irkoy se ka ben. 24 Waatoo kaŋ jamaa dii kaŋ Isa sii no, nga taalibey mo sii no, i huru hiyey ra ka koy Kaparnahum kʼa ceeci.

Isa ti hunayan ŋaahayaa

25 Waatoo kaŋ i na Isa gar isabangoo boŋ faa ga, i nee a se: «Rabbi, waati foo no ni kaa ne ra?» 26 A nʼi zaabi ka nee: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war gʼay ceeci, manʼti tammaasa kayfantey kaŋ war dii ey se, amma war goo ay bande, zama war ŋaa, war kungu. 27 War masi goy ŋaahayaa kaŋ ga mursu se, amma wa goy ŋaahayaa se kaŋ ga cindi hala hunayan abadantaa ra. Ŋaahayaa, Boro-izʼaroo gʼa noo war se, zama nga no Baabaa Irkoy nʼa tabatandi.»

28 I nee Isa se: «Macin no ir mʼa tee hala ir ma hin ka Irkoy teegoyey tee?» 29 Isa nʼi zaabi ka nee: «Irkoy teegoyoo ti, war ma naanay boraa kaŋ nga, a nʼa sanba.» 30 I nee a se: «Macin ti tammaasa kayfantaa kaŋ ni, nʼgʼa tee hala ir ma dii a ka naanay ni? Macin no nʼgʼa tee? 31 Ir kaagey na ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man ŋaa saajoo ra sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: ‹A nʼi noo ŋaayan kaŋ hun beenaa ra i mʼa ŋaa.›*» 32 Isa nee i se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, manʼti Musa ka war noo ŋaahayaa kaŋ hun beenaa ra, amma ay Baabaa Irkoy no ma war noo beenaa ŋaayan alhakiikaa, 33 zama Irkoy ŋaayanoo manʼti kala boraa kaŋ zunbu ka hun beenaa ra ka aduɲɲa noo hunayan.» 34 I nee a se: «Ir Koyoo, ir noo ŋaayanoo woo waati kul.» 35 Isa nee i se: «Agay, agay ti hunayan ŋaayanoo. Boro kaŋ kaa ay do, šikka sii, a si heray, boro kaŋ ga naanay agay, šikka sii, a si jaw abada.

36 Amma ay ga nee war se, war dii [agay], amma war si naanay. 37 Haya kul kaŋ Baabaa Irkoy nʼa noo ya ne ga kaa ay do. Boro kaŋ kaa ay do, šikka sii ay sʼa warra taray. 38 Zama manʼti ya agay ibaayoo tee se ay zunbu ka hun beenaa ra, amma boraa kaŋ nʼay sanba ibaayoo no ay gʼa tee. 39 A gar boraa kaŋ nʼay sanba ibaayoo manʼti kala haya kul kaŋ a nʼa noo ya ne ba affoo masi dere i ra, de zaari koraa hane yʼi tunandi. 40 Ay Baabaa Irkoy ibaayoo manʼti kala boro kul kaŋ dii Izʼaroo, a naanay a, ma duu hunayan abadantaa, de ya boraa tunandi zaari koraa hane.»

41 Alyahuudey ŋuunuŋuunu Isa ga, zama a nee: «Agay ti ŋaahayaa kaŋ zunbu ka hun beenaa ra.» 42 I nee: «Manʼti Isa Isufi izʼaroo ti woo, ir ga ɲaŋoo nda baaboo bay? Taka foo sohõ a ga nee: ‹Beenaa ra ay zunbu ka hun?›» 43 Isa nʼi zaabi ka nee: «War masi ŋuunuŋuunu cere ra. 44 Boro kul si hin ka kaa ay do, nda manʼti ay Baabaa Irkoy kaŋ nʼay sanba kʼa cendi, de agay, ay gʼa tunandi zaari koraa hane. 45 A hantumandi annabey citaabey ra ka nee: ‹Irkoy gʼi kul cawandi.›† Takaa din da, boro kul kaŋ maa Baabaa Irkoy se ka hayey kaŋ a gʼi cawandi dii, ga kaa ay do. 46 Manʼti boro nka bay ka dii Baabaa Irkoy, boraa hinne kaŋ hun Irkoy do, nga ti boraa kaŋ dii Baabaa Irkoy.

47 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ ga naanay duu hunayan abadantaa. 48 Agay, agay ti hunayan ŋaahayaa. 49 War kaagey na man ŋaa saajoo ra, i buu. 50 Woo ti ŋaahayaa kaŋ ga zunbu ka hun beenaa ra, hala boro ma ŋaa a masi buu. 51 Agay, agay ti ŋaahaya hunantaa kaŋ zunbu ka hun beenaa ra. Boro kaŋ ŋaa ŋaahayaa woo ra, a ga huna hala abada. Ŋaahayaa kaŋ agay, ay gʼa noo manʼti kala ay hamoo kaŋ ay gʼa noo aduɲɲa hunaroo se.»

52 Woo ga, Alyahuudey na cere kakaw ka nee: «Taka foo nda woo ga hin kʼir noo nga hamoo ir mʼa ŋaa?» 53 Isa nee i se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nda war mana Boro-izʼaroo hamoo ŋaa ka nga kuroo haŋ, hunayan sii war ra. 54 Boro kaŋ nʼay hamoo ŋaa kʼay kuroo haŋ, boraa duu hunayan abadantaa, de agay, ay gʼa tunandi zaari koraa hane. 55 Zama ay hamoo ti ŋaayan cimoo, ay kuroo ti haŋhaya cimoo. 56 Boro kaŋ nʼay hamoo ŋaa kʼay kuroo haŋ ga duumi ay ra, agay mo ga duumi boraa ra. 57 Takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy hunantaa nʼay sanba, agay, ay ga duu hunayan Baabaa Irkoy ra, takaa din da boro kaŋ nʼay ŋaa ga duu hunayan ay ra. 58 Woo ti ŋaahayaa kaŋ zunbu ka hun beenaa ra. Manʼti war kaagey kaŋ na man ŋaa, i buu, takaa no. Boro kaŋ na ŋaahayaa woo ŋaa ga huna hala abada.»

59 Isa mana hayey wey cawandi kala Kaparnahum margahugoo ra.

Hunayan abadantaa šenney

60 Isa taalibi boobo maa a se, de i nee: «Woo manʼti šenni, may no ma hin ka haŋajer a se?» 61 Isa bay hayaa kaŋ nga taalibey gʼa ŋuunuŋuunu šennoo woo ga, a nee i se: «Woo mma war maray? 62 De nda war dii Boro-izʼaroo ga žigi ka koy nongoo kaŋ ra a bay ka cindi…? 63 Irkoy Hundoo no ma hunandi, gaaham si baffoo hanse. Šenney kaŋ ay nʼi har war se manʼti kala Hundi nda hunayan. 64 Amma boroyaŋ goo war ra kaŋ si naanay.» Zama, za šintinoo ga, Isa ga borey bay kaŋ si naanay nda boraa kaŋ ga nga nondi. 65 A tonton ka nee: «Woo se ay nee war se kaŋ boro kul si hin ka kaa ay do nda manʼti Baabaa Irkoy kʼa donandi a se.»

66 Woo maaganda se nga taalibey boro boobo yee nda banda, i mana dira a bande koyne. 67 Woo banda ga, Isa nee taalibi woy cindi hinkaa (12) se: «De war mo, war ga baa war ma koy wala?» 68 Simoŋ Piyer nʼa zaabi ka nee: «Ir Koyoo, may do ir ga koy? Hunayan abadantaa šenney sii kala ni kone. 69 De mo ir naanay, ir bay mo kaŋ ni ti Irkoy Boro Henanantaa.» 70 Isa nʼi zaabi ka nee: «Manʼti agay ka war, taalibi woy cindi hinkaa (12) suuba? Amma war affoo manʼti kala šaytan.» 71 A si šelaŋ kala Žudas ga kaŋ ti Simoŋ Iskariyot izʼaroo. Nga no ma kaa ka Isa nondi, nga taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo.

7

Isa koy Tendewey jingaroo ra

1 Woo banda ga, Isa na Galile dira, a si baa nga ma Žude dira, zama Alyahuudey ga ceeci ngi mʼa wii. 2 Woo gar, Alyahuudey Tendewey jingaroo man. 3 Isa armey nee a se: «Hun ne ka koy Žude hala ni taalibey ma dii ni teegoyey kaŋ nʼgʼi tee. 4 Zama boro kul si goy tuguyan ra nda a ga baa borey ma nga bay. Nda nʼga teegoyey wey tee, ni boŋ bayrandi aduɲɲa se.» 5 Ba nga armey mana naanay a. 6 Isa nee i se: «Agay alwaati hennaa mana kaa jina, amma war, alwaatey kul ti war wane. 7 Aduɲɲa si hin ka konna war, amma agay, a ga konna agay, zama ay goo ma seedetaray tee a ga kaŋ nga teegoyey ga laala. 8 War, wa žigi ka koy jingaroo ra, agay, ay si žigi ka koy jingaroo ra [jina], zama agay alwaati hennaa mana too.» 9 Kaŋ a na hayey wey har ka ben, nga hunday cindi Galile.

10 Waatoo kaŋ Isa armey žigi ka koy jingaroo ra, waatoo din nga mo žigi. Manʼti borey mma dii a kaaray, amma [a ga hima nda sanda] tuguyan ra a koy. 11 Alyahuudey gʼa ceeci jingaroo ra, i nee: «Man boraa din?» 12 Alžamaa na kakaw beeri tee a ga. Boroyaŋ ga nee: «Boro boryo no.» Affooyaŋ ga nee: «Kalaa, a mma borey derandi.» 13 Woo kul, boro kul si šelaŋ a ga kaaray alžamaa jine, Alyahuudey hunburay se.

Isa cawandi Irkoy hugu beeroo ra

14 Waatoo kaŋ jingaroo too nga gamoo ga ka ben no Isa žigi ka koy Irkoy hugu beeroo ra ka cawandi. 15 Alyahuudey boŋey haw, de i ga nee: «Taka foo nda woo ga Citaaboo bay, ka gar a mana caw?» 16 Isa nʼi zaabi ka nee: «Manʼti agay wane nda hayaa kaŋ ay gʼa cawandi, boraa kaŋ nʼay sanba wane nda a. 17 Boro kaŋ ga baa nga ma nga ibaayoo tee, a ga bay wala hayaa kaŋ ay gʼa cawandi, Irkoy do a hun wala ay boŋ ga ay ga šelaŋ. 18 Boro kaŋ ga šelaŋ nga boŋ ga, nga boŋ daržaa no a gʼa ceeci. Amma boro kaŋ ga boraa kaŋ na nga sanba daržaa ceeci, boraa din ti cimi, taari sii a ra. 19 Manʼti Musa ka war noo ašariyaa wala? Boro sii war ra kaŋ ga ašariyaa dii. Macin se war ga ceeci kʼay wii?» 20 Alžamaa zaabi ka nee: «Ganji bara ni ra, may no ma ceeci ka ni wii?» 21 Isa nʼi zaabi ka nee: «Ay na teegoy folloku tee, de war kul boŋey haw. 22 Musa na war noo yaamar kaŋ war ma hurubangu, amma manʼti nga do a hun, a mana hun kala kaagey do, woo se ba hunanzamzaari hane war ga boro daŋbangu. 23 Nda boro ga hurubangu hunanzamzaari hane hala Musa ašariyaa masi hoondi, taka foo nda war ga futu ay ga, zama ay na boro kunturoo kul noo baani hunanzamzaari hane? 24 War masi boro guna ka ciiti, amma wa ciiti nda fondaa.»

Borey ga cere hãa wala Isa ti Almasihu

25 Žerizalem boro fooyaŋ nee: «Manʼti woo da no i ga ceeci ngi mʼa wii? 26 Nga ne, jamaa ra a ga šelaŋ, amma i si haya kul har a se. Alwakiiley bay nda cimi kaŋ boraa woo ti Almasihu? 27 Woo, ir ga nongoo bay kaŋ ra a hun, amma Almasihu, waati kaŋ a kaa, boro kul si bay nongu kaŋ ra a hun.» 28 Isa ga cawandi Irkoy hugu beeroo ra, a kaati ka nee: «War gʼay bay, war ga nongoo bay kaŋ ra ay hun? Ya na kaa nda ay boŋ, boraa kaŋ nʼay sanba ti cimi, war, war sʼa bay. 29 Agay, ay gʼa bay, zama nga do ay hun, nga kʼay sanba.» 30 Woo se i ceeci kʼa dii, amma boro kul mana kabe fur a ga, zama nga waatoo mana kaa jina. 31 Alžamaa ra, boro boobo naanay a, i nee: «Almasihu, waati kaŋ a kaa, a mma tammaasa kayfante tee ka bisa wey kaŋ boraa woo nʼi tee wala?»

Lakkalkawyaŋ sanbandi i ma Isa dii

32 Fariziyeŋey maa kaŋ jamaa goo ma ŋuunuŋuunu ka hayey wey har Isa ga, sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey na lakkalkawyaŋ sanba i mʼa dii. 33 Isa nee: «Ay goo war bande waati kayna koyne, nga banda ga, ay ga koy boraa kaŋ nʼay sanba do. 34 War ga kaa kʼay ceeci, amma war si duu [agay], nongoo kaŋ ra agay, ay ga koy, war, war si hin ka koy a ra.» 35 Alyahuudey nee cere se: «Man ra a ga baa nga ma koy kaŋ ra ir si hin ka duu a? Alyahuudey kaŋ say-say Grekey ra do a ga baa nga ma koy ka Grekey cawandi? 36 Macin ti šennoo woo kaŋ a nʼa har ka nee: ‹War gʼay ceeci, amma war si duu [agay], nongoo kaŋ ra agay, ay ga koy, war si hin ka koy a ra.›»

Hari hunanteyaŋ

37 Zaari kokorantaa hane, jingaroo zaari beeroo, Isa tun ka kay ka kaati ka nee: «Boro kaŋ ga jaw, a ma kaa ay do ka haŋ. 38 Boro kaŋ ga naanay agay, isa hari hunanteyaŋ ga fatta a ra sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har*.» 39 A si šelaŋ kala Irkoy Hundoo ga kaŋ boro kaŋ naanay a ga duu a. Hundoo mana nondi jina, zama Isa mana huru nga daržaa ra.

Alžamaa fay-fay Isa maaganda se

40 Alžamaa ra boroyaŋ kaŋ maa šenney wey nee: «Nda cimi, woo ti annaboo.» 41 Affooyaŋ nee: «Woo ti Almasihu.» Affooyaŋ mo nee: «Galile da no Almasihu ga hun wala? 42 Citaaboo mana nee kaŋ Dawda banda-ka-zunboo, Betelehem koyraa kaŋ ra Dawda bay ka bara, nga ra Almasihu ga hun?†» 43 Alžamaa fay-fay Isa maaganda se. 44 Boroyaŋ i ra baa ngi mʼa dii, amma boro kul mana kabe fur a ga.

Alyahuudey jineborey naanay jaŋaa

45 Lakkalkey yee sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey do. I nee i se: «Macin se war mana kate a?» 46 Lakkalkey zaabi ka nee: «Abada adamize kul mana bay ka šelaŋ sanda boraa woo takaa!» 47 Fariziyeŋey nʼi zaabi ka nee: «War mo, war nka dere wala? 48 Ir jineborey wala Fariziyeŋey, boro goo i ra kaŋ naanay a wala? 49 Amma alžamaa woo kaŋ si ašariyaa bay, laalihayayaŋ no.»

50 Nikodem kaŋ bay ka koy Isa do, ngi affoo no, a nee i se: 51 «Ir ašariyaa ga alhukum zurandi boro ga za i mana haŋajer a se, ka bay hayaa kaŋ a nʼa tee wala?» 52 I nʼa zaabi ka nee: «Ni mo, Galile boro ti ni? Fisi ka guna, nʼga dii kaŋ annabi si hun Galile.»

53 [Woo banda ga, boro foo kul koy nga hugoo do.

8

Woy zinateeroo šennoo

1 Isa koy Zaytuɲaŋey tondi hondoo boŋ. 2 Subbaahi tayaa ra, a yee koyne Irkoy hugu beeroo ra, alžamaa kul koy a do. A goro kʼi cawandi. 3 Citaaboo baykey nda Fariziyeŋey kate a do woy foo kaŋ diyandi zinaa ra. I nʼa daŋ ngi game 4 ka nee Isa se: «Alfagaa, woyoo woo nka diyandi a goo ma zinaa tee kaaray. 5 Ašariyaa ra, Musa nʼir yaamar kaŋ woyey wey ciney i mʼi warra nda tondi kʼi wii. De ni, macin no ni nee?» 6 I nka woo har kʼa sii, hala ngi ma duu a ga fondo kʼa wurru. Amma Isa gunguma ka nga kabe-izoo ka hantum laboo ra. 7 Kaŋ i mana fay nda i gʼa hãa, a tun ka nee i se: «Boraa kaŋ ga zunubu sii war ra ma jin kʼa warra nda tondi.» 8 A yee koyne ka gunguma ka hantum laboo ra. 9 Kaŋ i maa šennoo woo, i fatta affoo-foo ka šintin nda boro beerey. Isa cindi nga hinne nda woyoo kaŋ cindi gamey ra. 10 Isa tun, a nee woyoo se: «Woyoo, man borey? Boro na alhukum zurandi ni ga wala?» 11 Woyoo nee: «Baffoo, ay Koyoo.» Isa nee: «Agay mo, ay si alhukum zurandi ni ga. Koy, amma hõ banda ga, masi yee ka zunubu tee.»]

Isa ti aduɲɲa gaayoo

12 Isa yee koyne ka šelaŋ i se ka nee: «Agay, agay ti aduɲɲa gaayoo. Boro kaŋ hanga ay bande, šikka sii a si dira kubaa ra, hunayan gaayoo no a ga duu a.» 13 Fariziyeŋey nee a se: «Ni, ni boŋ ga nʼga seedetaray tee. Ni seedetaraa manʼti cimi.» 14 Isa nʼi zaabi ka nee: «Ba nda agay hunday no ma seedetaray tee ay boŋ ga, ay seedetaraa ti cimi, zama ay ga nongoo bay kaŋ ra ay hun, ay ga nongoo bay kaŋ ra ay ga koy. War binde, war si nongoo bay kaŋ ra ay hun wala nongoo kaŋ ra ay ga koy. 15 War, adamizey takaa nda war ga ciiti, agay, ay si boro kul ciiti. 16 Nda a gar kaŋ ya mma ciiti, ay ciitoo ti cimi, zama manʼti agay hinne no, amma agay nda Baabaa Irkoy kaŋ nʼay sanba no. 17 War hunday ašariyaa ra, a hantumandi kaŋ boro hinka seedetaraa, nga ti cimi. 18 Agay, ay ga seedetaray tee ay boŋ ga, Baabaa Irkoy mo kaŋ nʼay sanba ga seedetaray tee ay ga.» 19 I nee Isa se: «Man ni Baabaa?» Isa zaabi ka nee: «War sʼay bay, war sʼay Baabaa bay. Nda a gar war mmʼay bay, war gʼay Baabaa mo bay.»

20 Isa mana šenney wey har kala nooroo jinaa hugoo ra, waatoo kaŋ a goo ma cawandi Irkoy hugu beeroo ra. Boro kul manʼa dii, zama nga waatoo mana kaa jina.

Baabaa Irkoy ka Isa sanba

21 Isa nee i se koyne: «Agay, ay ga koy, war ga kaa kʼay ceeci, amma war ga buu war zunuboo ra. Nongoo kaŋ ra agay, ay ga koy, war, war si hin ka koy a ra.» 22 Alyahuudey nee: «A mma nga boŋ wii, zama a nee: ‹Nongoo kaŋ ra agay, ay ga koy, war, war si hin ka koy a ra›?» 23 A nee i se: «War, ganda wane nda war, agay, beene wane nda agay. War, aduɲɲa woo wane nda war, agay, aduɲɲa woo sʼay may. 24 Woo se ay nee war se kaŋ war ga buu war zunubey ra, zama nda war si naanay kaŋ agay ti ‹a ga bara›, war ga buu war zunubey ra.» 25 I nee a se: «Ni, may ti ni?» Isa nee i se: «Woo kaŋ ay nʼa har war se za šintinoo ga. 26 Haya boobo goo ay kone kaŋ ay gʼa har war ga, nda ka war ciiti. Amma boraa kaŋ nʼay sanba ti cimi, de agay, woo kaŋ ay nʼa dii miɲoo ra, ay gʼa har aduɲɲa se.»

27 I mana bay kaŋ Baabaa Irkoy ga a ga šelaŋ ngi se. 28 Isa nee [i se]: «Waati kaŋ war ga kaa ka Boro-izʼaroo jer, war ga bay kaŋ agay ti ‹a ga bara›, kaŋ ay si haya kul tee nda ay boŋ, amma hayaa kaŋ Baabaa Irkoy nʼa cawandi ya ne, woo din no ay gʼa har. 29 Boraa kaŋ nʼay sanba goo ay bande, a manʼay naŋ agay hinne, zama agay, hayey kaŋ ga kan a se no ay gʼi tee waati kul.» 30 Waatoo kaŋ Isa goo ma wey har, boro boobo naanay a.

Ibirahima banda boro cimi-cimey

31 Isa nee Alyahuudey se kaŋ ga naanay a: «Nda war duumi ay šennoo ra, nda cimi ay taalibey ti war. 32 Woo ra war ga cimoo bay, de cimoo ga war sawal.» 33 I nʼa zaabi ka nee: «Ibirahima hayroo ti ir, abada ir mana bay ka tee boro baɲɲaa. Taka foo nʼga nee ir ga sawalandi?» 34 Isa zaabi ka nee i se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se kaŋ boro kul kaŋ ga zunubu tee, manʼti kala zunubu baɲɲa. 35 Ka gar baɲɲaa si cindi hugoo ra hala abada, hugoo koyoo izoo ga cindi hala abada. 36 Adiši nda Izʼaroo na war sawal, nda cimi war ga sawalandi. 37 Ay ga bay kaŋ Ibirahima hayroo ti war, amma war ga ceeci kʼay wii, zama ay šennoo si tee war se. 38 Hayey kaŋ agay, ay dii ey Baabaa Irkoy do no ay gʼi har. War, hayey kaŋ war maarʼey war baabaa do no war gʼi tee.»

39 I na Isa zaabi ka nee: «Ir baabaa ti Ibirahima.» Isa nee i se: «Nda a gar Ibirahima izeyaŋ ti war, war ga Ibirahima teegoyey tee. 40 Sohõ war ga ceeci kʼay wii, ka gar kaŋ agay ka cimoo har war se kaŋ ay maarʼa Irkoy do. Woo, Ibirahima manʼa tee. 41 War, war ga war baabaa teegoyey tee.» I nee a se: «Ir, ir mana hayandi woy nda aru izefututaray ra, Baaba folloku bara ir se, Irkoy.» 42 Isa nee i se: «Nda a gar Irkoy war Baabaa no, war ga baa agay, zama Irkoy do ay hun ka kaa. Ya na kaa nda ay boŋ, nga kʼay sanba. 43 Macin se war sʼay deene šennoo bay? Zama war si hin ka maa ay šennoo se. 44 War, war hun war baabaa ga kaŋ ti Ibilisi. War baabaa boonawey no war ga baa war mʼi tee. Woo din, za šintinoo ga borowiikaw no. A si kay cimoo ra, zama cimi sii a kone. Waati kaŋ a ga taari, nga boŋ hayey ga a goo, zama taariharkaw no, taarey baabaa no. 45 Agay, haya kaŋ se ay ga cimoo har, woo se war si naanay agay. 46 War ra, may ma kay ka cebe kaŋ ay na zunubu tee. Nda ay ga cimoo har, macin se war, war si naanay agay? 47 Irkoy boro ga haŋajer Irkoy šenney se, woo se war si haŋajer, zama war manʼti Irkoy boro.»

Isa bisa Ibirahima

48 Alyahuudey na Isa zaabi ka nee: «Manʼti cimi no ir nʼa har kaŋ ir nee kaŋ Samari boro ti ni, ganji goo ni ra?» 49 Isa zaabi ka nee: «Agay, ganji sii ay ra, ay Baabaa Irkoy no ay gʼa beerandi, war, war gʼay kaynandi. 50 Agay, manʼti ay boŋ daržaa no ay gʼa ceeci. Boro goo no kaŋ gʼa ceeci ya ne, a ga ciiti. 51 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ nʼay šennoo dii, šikka sii, boraa si dii buuyan hala abada.»

52 Alyahuudey nee a se: «Sohõ ir bay kaŋ ganji goo ni ra. Ibirahima nda annabey buu, nga no ni, nʼga nee: ‹Boro kaŋ nʼay šennoo dii, šikka sii, a si buuyan taba hala abada.› 53 Adiši ni, ni nka bisa ir baabaa Ibirahima kaŋ buu? Annabey mo buu. Ni ti may?» 54 Isa zaabi ka nee: «Nda a gar ya mmʼay boŋ daržandi, ay daržaa ti yaada. Ay Baabaa no mʼay daržandi, nga kaŋ war, war nee: ‹Nga ti ir Koyoo.› 55 War sʼa bay, agay binde gʼa bay. Nda ay nee ay sʼa bay, ay ga hima nda war, taariharkaw. Amma ay gʼa bay, de ay ga nga šennoo dii. 56 War baabaa Ibirahima binoo kan nda kaŋ nga ga dii ay zaaroo. A dii a mo, a ɲaali.» 57 Alyahuudey nee a se: «Ni sii nda jiiri woyguu (50) jina, amma ni dii Ibirahima?» 58 Isa nee i se: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, za Ibirahima mana hayandi, agay ti ‹a ga bara›.»

59 Woo ga, i na tondiyaŋ zaa ka nee ngi mʼa cetaw nda ey, amma Isa tugu ka fatta Irkoy hugu beeroo ra.

9

Isa na aru kaŋ hayandi nda danawtaray moɲey feeri

1 Kaŋ Isa ga bisa, a dii boro foo kaŋ hayandi nda danawtaray. 2 Nga taalibey nʼa hãa ka nee: «Rabbi, may ka zunubu tee, boraa woo wala nga hayragey, kaŋ se a hayandi nda danawtaray?» 3 Isa zaabi ka nee: «Manʼti woo wala nga hayragey ka zunubu tee se, amma a nka teendi hala Irkoy hinoo ma bangay a ga. 4 Ir, a tilasu ir ma boraa kaŋ nʼay sanba teegoyey goy kullihinne zaaroo no. Cijinoo ga kaa kaŋ ra boro kul si hin ka goy. 5 Kullihinne ay goo aduɲɲa ra, agay ti aduɲɲa gaayoo.»

6 Kaŋ a na hayey wey har ka ben, a tufa laboo ra, a na labu diibi nda nga meeharoo, a na danaa moɲey yon nda laboo. 7 A nee a se: «Koy, ma ɲumay bangoo ra kaŋ se i ga nee Silowe» – kaŋ maanaa ti «Dontokaa». A koy, a ɲumay, a yee kate a ga dii.

8 Nga taalammey nda borey kaŋ bay ka dii a waatoo kaŋ a ga tee gariibu, nee: «Manʼti woo da ka cindi ka goro ka gariibu?» 9 Boro fooyaŋ ga nee: «Nga no.» Affooyaŋ ga nee: «Abada, a mma hima nda a.» A nee: «Agay hunday no.» 10 I nee a se: «[Adiši] taka foo nda ni moɲey feera?» 11 A nʼi zaabi ka nee: «Boraa kaŋ maaɲoo ti Isa ka labu diibi kʼay moɲey yon ka nee ya ne: ‹Koy Silowe, ma ɲumay.› Ay koy, ay ɲumay, ay dii.» 12 I nee a se: «Man ra a goo?» A nee: «Ay si bay.»

Fariziyeŋey na danaa kaŋ moɲey feera hãa

13 I na aroo kaŋ cindi ka dana ka koy Fariziyeŋey do. 14 Woo gar hunanzamzaari hane no Isa na labu diibi ka aroo moɲey feeri. 15 Fariziyeŋey mo yee kʼa hãa wala taka foo nda a dii. A nee i se: «Labu no a nʼa diibi kʼa daŋ ay moɲey ga, ay ɲumay, ay dii.» 16 Fariziyeŋey ra boroyaŋ nee: «Boraa woo mana hun Irkoy do, zama a si hunanzamzaaroo kayandi.» De affooyaŋ ga nee: «Taka foo nda adamize zunubante ga hin ka tammaasa kayfantey wey dumi tee?» Fay-fayyan huru i game. 17 I yee koyne ka nee danaa se: «De ni, macin no ni nee a ga, ni kaŋ a na ni moɲey feeri?» A nee: «Annabi no.»

18 Alyahuudey mana naanay kaŋ a cindi ka tee danaw jina, a dii, hala waatoo kaŋ i na danaa kaŋ dii, hayragey cee kate. 19 I nʼi hãa ka nee: «War izʼaroo ti woo kaŋ war ga nee a hayandi a ga dana? Taka foo a ga dii sohõ?» 20 Nga hayragey zaabi ka nee: «Ir ga bay kaŋ ir izʼaroo ti woo, a hayandi mo a ga dana. 21 Amma takaa kaŋ nda a dii sohõ wala boraa kaŋ na moɲey feeri, ir hunday sʼa bay. Wʼa hãa, aru beeri no, a ga hin ka šelaŋ nga boŋ maaɲoo ga.» 22 Wey ti hayey kaŋ hayragey nʼi har, zama i ga hunbur Alyahuudey, hayaa kaŋ se, Alyahuudey nka waafaku kaŋ, nda boro nee nga deene boŋoo ga Almasihu no, i ga boraa kaa margahugoo ra. 23 Woo se nga hayragey nee: «Aru beeri no, wʼa hãa.»

24 Ngi cee hinkantoo, i ciya boraa se kaŋ cindi ka dana, i nee a se: «Irkoy beerandi ka cimoo har, ir ga bay kaŋ boraa din zunubante no.» 25 A zaabi ka nee: «Nda zunubante no, ay si bay. Haya foo ay gʼa bay kaŋ ti ay cindi ka dana, sohõ ay ga dii.» 26 I nee a se: «Macin no a nʼa tee ma ne? Taka foo nda a na ni moɲey feeri?» 27 A nʼi zaabi ka nee: «Ay nʼa har war se ka bisa, war mana haŋajer ya ne. Macin se war ga baa war ma maa koyne? War mo mma baa war ma tee nga taalibey?» 28 I nʼa wow ka nee: «Ni ti nga taalibi. Ir, ir manʼti kala Musa taalibey. 29 Ir, ir ga bay kaŋ Musa se Irkoy šelaŋ, amma woo, ir si bay nongu kaŋ ra a hun.» 30 Aroo zaabi ka nee i se: «Woo ti boŋhaway kaŋ war si nongoo bay kaŋ ra a hun, amma a nʼay moɲey feeri. 31 Ir ga bay kaŋ Irkoy si haŋajer zunubante se, amma boro kaŋ ga hunbur a, de a ga nga ibaayoo tee, boraa din se a ga haŋajer. 32 Abada, ir mana bay ka maa boro kaŋ hayandi a ga dana moɲey ma feera. 33 Nda a gar boraa woo nka mana hun Irkoy do, a si hin ka baffoo tee.» 34 I nʼa zaabi ka nee: «Ni kul mana hayandi kala zunubu ra, de nga no, ni no mʼir cawandi?» I nʼa warra taray.

Mayyaŋ ti danaw cimi-cimey?

35 Isa maa kaŋ i na aroo warra taray. A nʼa kubay, a nee a se: «Ni, nʼga naanay Boro-izʼaroo wala?» 36 A nʼa zaabi ka nee: «May no, ay Koyoo, hala ya naanay a?» 37 Isa nee a se: «Ni dii a, boraa kaŋ goo ma šelaŋ ni bande no.» 38 A nee: «Ay naanay, ay Koyoo.» A sujudu Isa jine.

39 Isa nee: «Ciitiyan se agay, ay kaa aduɲɲa ra, hala borey kaŋ si dii ma dii, wey kaŋ ga dii ma tee danaw.» 40 Fariziyeŋyaŋ kaŋ goo jeroo ga maa hayey wey, i nee a se: «Ir mo, danawyaŋ ti ir wala?» 41 Isa nee i se: «Nda a gar danawyaŋ ti war, zunubu si duwandi war ra. Amma sohõ war ga nee: ‹Ir ga dii›, war zunuboo ga cindi.»

10

Kurkaa nda feejey filla yaasayantaa

1 Isa nee: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ mana huru nda feejey kaloo miɲoo, a sar ka huru nda nongu foo, boraa din zay no, komakaw no. 2 Amma boro kaŋ huru nda kaloo miɲoo, nga ti feejey kurkaa. 3 Boraa woo kaloo miɲoo hawgaykaa ga feeri a se, feejey ga maa jindoo. Nga boŋ feejey, a gʼi cee nda maaɲey, de a gʼi ka koy taray. 4 Waati kaŋ a na nga waney kul fattandi, a ga dira i jine, de feejey ga hanga a, zama i ga jindoo bay. 5 Yaw, šikka sii, i si hanga a, amma i mma zuru a ga, zama i si yawey jindey bay.»

6 Isa na filla yaasayantaa woo har i se, amma i mana faham hayaa kaŋ ti woo kaŋ ga a šelaŋ i se.

Isa ti kurkaw hennaa

7 Isa nee koyne: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se kaŋ agay, agay ti feejey kaloo miɲoo. 8 Borey kul kaŋ kaa [ay jine], zayyaŋ nda komakawyaŋ no, feejey mana haŋajer i se. 9 Agay, agay ti kaloo miɲoo, boro kaŋ huru nda agay, a ga hallasi, a ga huru, a ga fatta, de a ga duu kurdoo. 10 Zayoo si kaa haya kul se kala nga ma zay, ka jinde kaa, kʼi halaci. Agay, ay kaa hala i ma duu hunayan, i ma duu a nda baayan.

11 Agay, agay ti kurkaw hennaa. Kurkaw hennaa ga nga hundoo noo buuyan se feejey sabbu se. 12 Boraa kaŋ ga goy banaw hinne se kaŋ manʼti kurkaw, a si feejey may, ga dii ganjihanšoo ga kaa, a ga feejey naŋ ka zuru. Ganjihanšoo gʼi haamay, a gʼi say. 13 Boraa ga zuru, zama banaw de se a ga goy, a si huzun nda feejey. 14 Agay, agay ti kurkaw hennaa, ay gʼay waney bay, ay waney mo gʼay bay, 15 sanda takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy gʼay bay, agay da mo ga Baabaa Irkoy bay, ay gʼay hundoo noo buuyan se feejey sabbu se. 16 Ay goo nda feejiyaŋ kaŋ sii kaloo woo ra. Wey din mo, kala ya kate ey. I ga maa ay jindoo, i ga tee kur foo, kurkaw foo.

17 Woo se Baabaa Irkoy ga baa agay, zama agay, ay gʼay hundoo noo buuyan se, hala ya yee ka duu a. 18 Boro kul sʼa kaa ay ra, agay hunday no mʼa noo nda ay boŋ. Ay goo nda hini kʼa nondi, ay goo nda hini ka yee kʼa zaa. Woo ti yaamaroo kaŋ ay duu a ay Baabaa Irkoy ga.»

19 Fay-fayyan yee koyne ka huru Alyahuudey game šenney wey maaganda se. 20 Boro booboyaŋ i ra nee: «Ganji bara a ra, a mma hollo. Cin se war ga haŋajer a se?» 21 Affooyaŋ nee: «Šenney wey manʼti boro kaŋ ra ganji goo šenney. Ganji ga hin ka danawyaŋ moɲey feeri wala?»

Alyahuudey wanji Isa ga

22 Waatoo woo Irkoy hugu beeroo yeetiyanoo jere ga Irkoy se jingaroo no, Žerizalem ra. Jiyaw waati no. 23 Isa goo ma dira-dira Sulaymaana galliyaa ra kaŋ goo Irkoy hugu beeroo ra. 24 Alyahuudey nʼa kuubi kʼa bere, de i nee a se: «Waati foo no nʼgʼir lakkaley kaa kulba? Nda ni, ni ti Almasihu, a har ir se kaaray.» 25 Isa nʼi zaabi ka nee: «Ay nʼa har war se, war si naanay. Teegoyey kaŋ agay, ay nʼi tee ay Baabaa Irkoy maaɲoo ga, ngi no ma seedetaray tee ay ga. 26 Amma war, war mana naanay, zama war sii ay feejey ra [sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har war se]. 27 Ay feejey ga maa ay jindoo se, agay, ay gʼi bay, de i ga hanga agay. 28 Agay, ay gʼi noo hunayan abadantaa, šikka sii kaŋ i si halaci abada, de boro sʼi kom kʼi kaa ay kaboo ra. 29 Ay Baabaa Irkoy kaŋ nʼi noo ya ne bisa haya kul, de mo boro kul si hin kʼi kom kʼi kaa Baabaa Irkoy kaboo ra. 30 Agay nda Baabaa Irkoy, ir ti affoo.»

31 Alyahuudey yee koyne ka tondi zaa ka nee ngi mmʼa warra nda a kʼa wii. 32 Isa na šennoo zaa ka nee i se: «Teegoy henna booboyaŋ ay nʼi cebe war se kaŋ hun ay Baabaa Irkoy do. Teegoy foo se war ga tondi kʼay warra kʼay wii?» 33 Alyahuudey nʼa zaabi ka nee: «Manʼti teegoy henney se ir ga tondi ka ni warra ka ni wii, amma Irkoy wowyanoo se, zama ni kaŋ ti adamize, nʼga ni boŋ tee Irkoy.» 34 Isa nʼi zaabi ka nee: «A mana hantumandi war ašariyaa ra ka nee: ‹Agay hunday nee, koyyaŋ ti war›?* 35 Nda a nee borey se ‹koyyaŋ› kaŋ Irkoy meešennoo kaa i se, de Citaaboo si hin ka tuusandi, 36 boraa kaŋ Baabaa Irkoy nʼa jisandi jere ga nga boŋ se kʼa sanba aduɲɲa ra, war, war nee: ‹Ni mma Irkoy wow›, zama ay nee: ‹Irkoy Izʼaroo ti agay.› 37 Nda ay sʼay Baabaa Irkoy teegoyey tee, war masi naanay agay. 38 Amma nda ay gʼi tee, ba nda war si naanay agay, wa naanay teegoyey, hala war ma bay, war ma faham kaŋ Baabaa Irkoy goo ay ra, ay goo Baabaa Irkoy ra.» 39 [Woo banda ga,] i ceeci kʼa dii koyne, amma a hun i ra.

40 A koy koyne Žurdeŋ isaa se banda, nongoo kaŋ ra Yehiya bay ka borey batize. A cindi no din. 41 Boro boobo koy a do, i nee: «Yehiya mana tammaasa kayfante kul tee, amma hayaa kul kaŋ a nʼa har aroo woo ga ti cimi.» 42 Boro boobo naanay a no din.

11

Lazar buuyanoo

1 Aru foo kaŋ maaɲoo ti Lazar, a cindi ka wirci, Betani boro no kaŋ ti Maryama nda Mart nga woymaa koyraa. 2 Maryama kaŋ nʼir Koyoo yon nda turaari ka nga hinbirey ka cewey tuusu, nga no nga armaa Lazar wirci. 3 Woymey sanba Isa do ka nee: «Ir Koyoo, nga ne, ni baakaa ga wirci.» 4 Kaŋ Isa maa woo, a nee: «Woo manʼti buuyan wirci, amma Irkoy daržaa se a goo, hala Irkoy Izʼaroo ma daržandi woo ra.»

5 A gar Isa ga baa Mart, nda nga woymaa Maryama, nda Lazar. 6 Waatoo kaŋ a maa kaŋ a ga wirci, a cindi nongoo kaŋ ra a goo ka jirbi hinka tee koyne. 7 Woo banda ga, a duu ka nee taalibey se: «Ir ma koy koyne Žude.» 8 Taalibey nee a se: «Rabbi, sohõ da Alyahuudey ceeci ka tondi ka ni warra ka ni wii, de nʼga koy no din koyne?» 9 Isa zaabi ka nee: «Manʼti guuru woy cindi hinka (12) bara zaari ra? Boro kaŋ ga dira zaaroo ra, a si kati, zama a ga dii aduɲɲa woo gaayoo. 10 Amma, boro kaŋ ga dira cijinoo ra, a ga kati, zama gaayoo sii a ra.»

11 Woo no Isa nʼa har. Woo banda ga, a nee i se: «Lazar, ir ceroo nka jirbi, amma ay ga koy hala yʼa tunandi jirboo ra.» 12 Woo se taalibey nee a se: «Ir Koyoo, nda a nka jirbi, a ga hallasi.» 13 Isa mana šelaŋ kala Lazar buuyanoo ga, amma i mma nee kala hunanzamay jirbi ga a goo. 14 Waatoo din Isa nee i se kaaray: «Lazar buu. 15 A kan ya ne war maaganda se kaŋ ay sii no din, hala war ma duu ka naanay, amma ir ma koy a do.» 16 Toma kaŋ se i ga nee Taway, nee taalibey cindey se: «Ir mo ma koy hala ir ma buu a bande.»

Isa ti tunyanoo nda hunaroo

17 Waatoo kaŋ Isa koy, a gar Lazar goo saaraa ra za jirbi taaci. 18 Betani ga man Žerizalem, kilomeetar hinza cine bara gamey ra. 19 Alyahuudey ra, boro boobo kaa Mart nda Maryama do ka fondi i se nda ngi armaa buuroo. 20 Waatoo kaŋ Mart maa kaŋ Isa goo ma kaa, a koy a kubay. Amma Maryama goro hugey do. 21 Mart nee Isa se: «Ay Koyoo, nda a gar ni mma bara ne, agʼarmaa si buu, 22 [amma] ba sohõ da hunday ay ga bay kaŋ haya kul kaŋ nʼnʼa wiri Irkoy ga, Irkoy gʼa noo ma ne.» 23 Isa nee a se: «Ni armaa ga tun.» 24 Mart nee a se: «Ay ga bay kaŋ a ga tun zaari koraa tunyanoo hane.» 25 Isa nee a se: «Agay, agay ti tunyanoo nda hunaroo, boro kaŋ ga naanay agay, ba nda a buu, a ga huna. 26 Baahunante kul kaŋ ga naanay agay, šikka sii a si buu abada. Nʼga naanay woo wala?» 27 A nee a se: «Ayyo, ay Koyoo, agay, ay ga naanay kaŋ ni ti Almasihu, Irkoy Izʼaroo kaŋ ga kaa aduɲɲa ra.»

Isa mundawey doo

28 Kaŋ Mart na woo har ka ben, a koy nga woymaa Maryama do kʼa cee tuguyan ra ka nee: «Alfagaa goo ne, a ga ciya ma ne.» 29 Za a maarʼa, a tun nda cahãyan ka koy a do. 30 Isa mana too kate koyraa ra jina, a sii kala nongoo kaŋ ra Mart nʼa kubay. 31 Waatoo kaŋ Alyahuudey kaŋ kaa Maryama hugoo ra ka fondi, dii kaŋ a cahã ka tun ka fatta, i hanga a, zama i mma hongu kaŋ a mma koy saaraa do ka hẽe.

32 Kaŋ Maryama too nongoo kaŋ ra Isa goo, a dii a, a sujudu a jine cewey cire ka nee a se: «Ay Koyoo, nda a gar ni mma bara ne, agʼarmaa si buu.» 33 Kaŋ Isa dii a ga hẽe, Alyahuudey kaŋ kaa a bande mo ga hẽe, a futu nga binoo ra, a maray. 34 A nee: «Man ra war nʼa daŋ?» I nee a se: «Ir Koyoo, kaa ka dii.» 35 Isa mundawey doo. 36 Alyahuudey nee: «Guna takaa kaŋ nda a ga bagʼa.» 37 Affooyaŋ i ra nee: «Manʼti nga ka danaa moɲey feeri, a mana taka tee kaŋ ra woo mo masi buu wala?»

Isa na Lazar tunandi

38 Isa yee koyne ka futu nda kunehere ka koy saaraa do. Guusu no, de tondi no ma miɲoo daabu. 39 Isa nee: «Wa tondoo kaa!» Bukaa woymaa kaŋ ti Mart nee a se: «Ay Koyoo, a na hew zaa, zama jirbi taacantoo ra a goo.» 40 Isa nee a se: «Ay mana nee ma ne kaŋ nda ni naanay, nʼga dii Irkoy daržaa?» 41 I na tondoo kaa. Isa na nga boŋoo jer beene, a nee: «Baaba Irkoy, ay ga albarka tee ma ne, zama nʼna haŋajer ya ne. 42 Agay, ay ga bay kaŋ waati kul nʼga haŋajer ya ne, amma alžamaa kaŋ gʼay kuubi kʼay bere maaganda se ay šelaŋ hala i ma naanay kaŋ ni kʼay sanba.» 43 Kaŋ a na hayey wey har ka ben, a na jinde jer ka kaati ka nee: «Lazar, fatta kate!» 44 Bukaa tun ka fatta, cewey nda kabey ga hawa nda kasance, ndumoo ga guma nda šukka. Isa nee i se: «Wʼa feeri, war mʼa naŋ a ma koy.»

Boŋkoyney hawandifutay Isa ga

(Matiyu 26.1–5; Marku 14.1–2; Luka 22.1–2)

45 Alyahuudey ra, boro booboyaŋ kaŋ kaa Maryama do kaŋyaŋ dii hayey kaŋ Isa nʼi tee, i naanay a. 46 Affooyaŋ i ra koy Fariziyeŋey do ka hayey har i se kaŋ Isa nʼi tee. 47 Woo ga, sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey na hoyraykey margaroo gorandi ka nee: «Macin no ir gʼa tee, zama boraa woo ga tammaasa kayfante boobo tee? 48 Nda ir nʼa naŋ takaa woo, boraa kul ga kaa ka naanay a, Rom borey ga kaa kʼir dogoo nda ir gandaa taa.»

49 Affoo i ra kaŋ se i ga nee Kayif, jiiroo din sargari juwalkey jineboraa no, a nee i se: «War, war si haya kul bay, 50 war si laasaabu kaŋ boro folloku ma buu jamaa dogoo ra baa war se gandaa kul ma halaci.» 51 A mana woo har nda nga boŋ, nga ti sargari juwalkey jineboraa jiiroo din, a nka annabitaray tee ka bayrandi kaŋ Isa ga hima ka buu gandaa se, 52 de manʼti gandaa hinne se, amma ka Irkoy izey mo kaŋ say-say marga kʼi tee affoo.

53 Za hanoo din, i kayandi kaŋ ngi gʼa wii. 54 Woo se Isa si yee ka dira Alyahuudey gamey ra i ma dii nga. A mooru no din ka koy laamaa kaŋ ga man saajoo, koyraa ra kaŋ se i ga nee Efrayim. A cindi no din, nga nda nga taalibey.

55 Alyahuudey Borcintaraa jingaroo man, boro boobo hun gandaa ra ka žigi ka koy Žerizalem ka ngi boŋ henanandi za jingaroo mana too. 56 I ga Isa ceeci, de i ga nee cere se Irkoy hugu beeroo ra: «Macin no war nee? Šikka sii kaŋ a si kaa jingaroo ra wala?» 57 Woo gar, sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey na yaamar noo kaŋ boro kaŋ na nongoo bay kaŋ ra a goo mʼa har hala ngi mʼa dii.

12

Maryama na turaari doori Isa cewey ga

(Matiyu 26.6–13; Marku 14.3–9)

1 A cindi jirbi iddu Borcintaraa jingaroo ma tee kaŋ Isa koy Betani, nongoo kaŋ ra Lazar kaŋ a nʼa tunandi bukawey ra goo. 2 I na hawray tee a se no din, Mart ga alhaadimay, Lazar goo borey ra kaŋ ga goro ŋaadogoo ra Isa bande. 3 Maryama na liitar jere turaari alhakiika hay šenda kaŋ se i ga nee nar ka Isa cewey yon, a na nga hinbirey ka cewey tuusu, hugoo too nda turaaroo hewoo. 4 Žudas Iskariyot, taalibey affoo kaŋ ga kaa kʼa nondi nee: 5 «Cin se turaaroo woo mana neerandi nzorfu kaaray tamma boŋ zangu hinza (300) ka nondi talkey se?» 6 Manʼti a mma huzun talkey se, nga se a na woo har, amma zay no, nga ti nooroo talfikaa, a ga haya zaa kaŋ huru a ra. 7 Woo se Isa nee: «A naŋ, a mʼa jisi ay suturayanoo zaaroo se. 8 War nda talkey no waati kul, amma agay si cindi war bande waati kul.»

Sargari juwalkey jineborey hawandifutay Lazar ga

9 Alyahuudey ra, jama beeri bay kaŋ Isa goo no din, manʼti Isa hinne se i kaa, amma hala ngi ma dii Lazar mo kaŋ a nʼa tunandi bukawey ra. 10 Sargari juwalkey jineborey kayandi kaŋ ngi ga Lazar mo wii, 11 zama nga maaganda se boro boobo mooru Alyahuudey ka naanay Isa.

Isa huru Žerizalem sanda kokoy

(Matiyu 21.1–11; Marku 11.1–11; Luka 19.28–40)

12 Subaa ra, waatoo kaŋ alžama beeroo kaŋ kaa jingaroo ra maa kaŋ Isa ga kaa Žerizalem, 13 i na teenayɲaa sarbayyaŋ zaa ka fatta kʼa kubay. I ga kaati ka nee:

«Hozaana!

Albarka ma bara boraa se

kaŋ goo kaa ir Koyoo maaɲoo ga

kaŋ ti Izirayel kokoyoo!»*

14 Isa duu farka-ize foo, a goro a ga sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

15 «Masi hunbur, woy-izoo kaŋ ti Siyoŋ koyraa,

nga ne, ni kokoyoo ga kaa,

a goo ma goro farka woy, nga izoo ga.»†

16 Hayey wey, nga taalibey mana faham i se jina, amma waatoo kaŋ Isa jeerandi, i hongu kaŋ a hantumandi a ga, de mo ngi nʼi tee a se.

17 Alžamaa kaŋ goo Isa bande waatoo kaŋ a na Lazar cee kʼa fattandi saaraa ra kʼa tunandi bukawey ra, na seedetaray tee. 18 Woo se alžamaa nʼa kubay, zama i maa kaŋ a na tammaasa kayfantaa woo tee. 19 Fariziyeŋey nee cere se: «War ga dii kaŋ war si duu baffoo. Nga ne, aduɲɲa kul koy a bande.»

Grekyaŋ goo ma Isa ceeci

20 Grekyaŋ goo borey ra kaŋ žigi ka koy sujudu jingaroo ra. 21 I koy Filip do kaŋ ti Betsayda kaŋ goo Galile boro kʼa wiri a ga ka nee: «Ir koyoo, ir ga baa ir ma dii Isa.» 22 Filip koy a har Andere se jina, Andere nda Filip koy a har Isa se. 23 Isa nʼi zaabi ka nee: «Waatoo kaa kaŋ ra Boro-izʼaroo ga jeerandi. 24 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, nda alkama gurunboo mana kaŋ laboo ra ka buu, a ga cindi nga foo, amma nda a buu, a ga ize boobo hay. 25 Boro kaŋ ga baa nga hundoo gʼa mursu, boraa kaŋ konna nga hundoo aduɲɲa woo ra, a nkʼa gaabu hunayan abadantaa se. 26 Boro kaŋ ga alhaadimay ya ne, kala a ma hanga agay, de mo nongu kaŋ ra agay, ay goo, nga ra ay tamoo mo goo. Boro kaŋ ga alhaadimay ya ne, Baabaa Irkoy gʼa beerandi.»

Isa šelaŋ nga buuyanoo ga

27 «Sohõ ay binoo gʼay maray, cin no ay ga nee? – ‹Baaba Irkoy, ay hallasi waatoo woo ra›? Amma woo da se ay kaa alwaatoo woo ra. 28 Baaba Irkoy, ni maaɲoo daržandi!» Jinde foo hun beenaa ra ka nee: «Ay nʼa daržandi, ay gʼa daržandi koyne.» 29 Jamaa kaŋ ga kay no din kaŋ maa, nee kaŋ beenaa jiŋjiŋyanoo no, affooyaŋ nee: «Almalayka ka šelaŋ a se.» 30 Isa zaabi ka nee: «Manʼti agay se jindoo woo fatta, amma war maaganda se. 31 Sohõ no aduɲɲa woo ciitoo ga tee. Sohõ aduɲɲa woo boŋkoynoo ga warrandi taray. 32 Agay, waati kaŋ ay jerandi laboo ga, ay ga borey kul cendi kate ay ga.» 33 A nka woo har ka cebe buuyanoo kaŋ nda nga ga hima ka buu. 34 Alžamaa nʼa zaabi ka nee: «Ir nka maa ašariyaa ra kaŋ Almasihu ga duumi hala abada, de taka foo ra nʼga nee kala Boro-izʼaroo ma jerandi? May ti Boro-izʼaroo woo?» 35 Isa nee i se: «Gaayoo goo war game waati kayna koyne. Hala de war goo nda gaay, wa dira a ra, kubaa masi koy hin war. Boro kaŋ ga dira kubaa ra si bay nongu kaŋ ra nga ga koy. 36 Hala de gaayoo goo war do, wa naanay gaayoo, hala war ma tee gaay izeyaŋ.» Kaŋ Isa na wey har, a mooru ka koy tugu i se.

Alžamaa mana naanay Isa

37 Tammaasa kayfantey kul kaŋ a nʼi tee i jine, i mana naanay a, 38 hala hayaa kaŋ annabi Ezayi nʼa har ma tabati, a nee:

«Ir Koyoo, may ka naanay ir šennoo?

May se ir Koyoo hinoo bayrandi?»‡

39 Woo se i si hin ka naanay, zama Ezayi yee koyne ka nee:

40 «Irkoy na moɲey danandi,

a na biney šendandi,

hala moɲey masi duu ka dii,

biney masi faham, Irkoy nee:

‹I masi koy tuubi

yʼi noo baani.›»§

41 Ezayi na woo har, zama a nka dii Isa daržaa, a šelaŋ a ga.

42 Woo kul, ba jineborey ra, boro boobo naanay a. Amma Fariziyeŋey maaganda se i si ngi boŋ bangandi, i masi koy ngi gaaray margahugoo ra. 43 Zama i ga baa adamizey ma ngi noo darža ka bisa Irkoy wanoo.

Isa šennoo ga borey ciiti

44 Isa kaati ka nee: «Boro kaŋ ga naanay agay, manʼti agay no a naanay a, amma boraa kaŋ nʼay sanba no a naanay a. 45 Boro kaŋ dii agay, boraa kaŋ nʼay sanba no a dii a. 46 Agay, ay kaa aduɲɲa ra sanda gaay, hala boro kul kaŋ ga naanay agay masi cindi kubaa ra. 47 Boro kaŋ maa ay šenney, a mana gaabu i ga, manʼti agay no mʼa ciiti, zama ay mana kaa hala ya aduɲɲa ciiti, amma ya nka kaa ka aduɲɲa hallasi. 48 Boro kaŋ wanji ay ga, a mana yadda ay šenney ga, a goo nda nga ciitikaa: šennoo kaŋ ay nʼa har no mʼa ciiti zaari koraa hane. 49 Zama ya na šelaŋ nda ay boŋ, amma Baabaa Irkoy kaŋ nʼay sanba hunday kʼay noo yaamaroo woo kaŋ ay gʼa har nda woo kaŋ ga ay ga šelaŋ. 50 Ay ga bay mo kaŋ nga yaamaroo ti hunayan abadantaa. Woo se hayey kaŋ ay gʼi har, ay gʼi har sanda takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy nʼi har ya ne.»

13

Isa na nga taalibey cewey ɲumay

1 Za Borcintaraa jingaroo mana too, Isa ga bay kaŋ nga waatoo kaa ka hun aduɲɲa woo ra ka koy Baabaa Irkoy do. A baa nga borey kaŋ goo aduɲɲa ra, a bagʼey hala nongu kaŋ ga a si bisa*.

2 Hawraa ga, Ibilisi daŋ ka ben Žudas, Simoŋ Iskariyot izʼaroo binoo ra a mʼa nondi. 3 Isa kaŋ ga bay kaŋ Baabaa Irkoy na hayey kul daŋ nga kaboo ra, a bay mo kaŋ Irkoy do nga hun, Irkoy do nga ga koy. 4 A tun hawraa ga, a na nga darbawey kaa kʼi jisi ka zaara zaa ka gamahaw. 5 Woo banda ga, a na hari doori tuu ra ka duu ka taalibey cewey ɲumay kʼi tuusu nda zaaraa kaŋ ga gamoo haw. 6 Kaŋ a too Simoŋ Piyer ga, a nee a se: «Ay Koyoo, ni no mʼay cewey ɲumay?» 7 Isa nʼa zaabi ka nee: «Hayaa kaŋ agay, ay goo mʼa tee, nʼsi maanaa bay sohõ da, amma woo banda ga, nʼga kaa ka faham a se.» 8 Piyer nee a se: «Abada nʼsʼay cewey ɲumay!» Isa nʼa zaabi ka nee: «Nda ay mana ni ɲumay, ni sii nda ay do baa.» 9 Simoŋ Piyer nee a se: «Ay Koyoo, manʼti ay cewey hinne, amma ay kabey nda ay boŋoo mo!» 10 Isa nee a se: «Boro kaŋ ɲumay ka ben si too kala cee ɲumayyan hinne ga, za nga kul no ma henan. War, war henan, amma manʼti war kul.» 11 A ga boraa bay kaŋ gʼa nondi, woo se a nee: «Manʼti war kul no ma henan.»

12 Kaŋ a na ngi cewey ɲumay ka ben, a na nga darbawey zaa, a goro ŋaadogoo ra koyne, a nee i se: «War faham woo kaŋ ay nʼa tee war se wala? 13 War, war ga nee ya ne ‹Alfagaa› nda ‹Koy›, war šelaŋ ka boori, zama nga ti agay. 14 Nda agay, ay na war cewey ɲumay, agay kaŋ ti Koy nda Alfagaa, war mo, war ga hima ka cere cee ɲumay. 15 Zama himakasine no kaŋ ay nʼa noo war se hala takaa kaŋ ay nʼa tee war se, war mo mʼa tee. 16 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, tam si bisa nga koyoo, diyaw mo si bisa boraa kaŋ nʼa sanba. 17 Nda war ga hayey wey bay, war ga duu gomni nda war gʼi tee. 18 Manʼti war kul ga ay goo, agay, ay ga borey bay kaŋ ay nʼi suuba, amma hala Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ nee: ‹Boraa kaŋ ga ŋaa ay bande bere ay ga kʼay tafa.›† 19 Za sohõ ay gʼa har war se za woo mana tee, hala waati kaŋ a tee, war ma naanay kaŋ agay ti ‹a ga bara›. 20 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ na diyaa dii kaŋ ay gʼa sanba, boraa nʼay dii. Boro kaŋ nʼay dii, a na boraa kaŋ nʼay sanba dii.»

Isa bayrandi kaŋ nga taalibi foo ga kaa ka nga nondi

(Matiyu 26.20–25; Marku 14.17–21; Luka 22.21–23)

21 Kaŋ Isa na hayey wey har ka ben, binoo maray, a nee kaaray: «Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war affoo gʼay nondi.» 22 Taalibey na cere guna-guna, i si bay boro kaŋ ga a goo. 23 Nga taalibey affoo, woo kaŋ Isa ga bagʼa, goo ŋaadogoo ra Isa gandey here. 24 Simoŋ Piyer na kabe ka šelaŋ a se a ma hãa boro kaŋ ga Isa goo. 25 Taaliboo din bere Isa gandey here, a nee a se: «Ay Koyoo, may no?» 26 Isa zaabi ka nee: «Boraa ti woo kaŋ se ay ga takula dunba sufa kʼa noo.» Kaŋ a na dunboo sufa, a nʼa [zaa kʼa] noo Žudas, Simoŋ Iskariyot izʼaroo se. 27 Za takulaa dunboo nondi, nga no Ibilisi huru Žudas ra. Isa nee a se: «Hayaa kaŋ nʼgʼa tee, a tee nda cahãyan.» 28 Woo, borey kul kaŋ goo ŋaadogoo ra mana faham haya kaŋ se a na woo har a se. 29 Haya kaŋ se Žudas ti nooroo talfikaa, woo se boro fooyaŋ ga hongu kaŋ Isa nka nee a se kaŋ a ma koy hayey day kaŋ ga ngi ga too jingaroo se, wala a nka nee a se kaŋ a ma misikiiney noo haya. 30 A na takulaa dunboo taa, a fatta dogoo din da. Cijinoo too.

Yaamar taaga

31 Waatoo kaŋ Žudas fatta, Isa nee: «Sohõ Boro-izʼaroo jeerandi, Irkoy jeerandi a ra. 32 [Nda Irkoy jeerandi a ra,] Irkoy mo gʼa jeerandi nga boŋ ra, a gʼa jeerandi sohõ da. 33 Ay zankey, ay goo war bande alwaati kayna koyne. War gʼay ceeci, de sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har Alyahuudey se ka nee: ‹Nongoo kaŋ ra ay ga koy, war si hin ka koy a ra›, war mo ay gʼa har war se sohõ. 34 Ay ga war noo yaamar taaga kaŋ ti war ma baa cere sanda takaa kaŋ nda ay baa war, war mo ma baa cere. 35 Woo ra borey kul ga bay kaŋ ay taalibey ti war, nda war goo nda baji cere se.»

Isa bayrandi kaŋ Piyer ga nga yankar

(Matiyu 26.31–35; Marku 14.27–31; Luka 22.31–34)

36 Simoŋ Piyer nee a se: «Ay Koyoo, man ra nʼga koy?» Isa zaabi ka nee [a se]: «Nongoo kaŋ ra ay ga koy, sohõ nʼsi hin ka hanga agay. Amma nʼga kaa ka hanga agay waati tana.» 37 Piyer nee a se: «Ay Koyoo, macin se ay si hin ka hanga ni sohõ da? Ay gʼay hundoo noo buuyan se ni maaganda se.» 38 Isa zaabi ka nee: «Nʼga ni hundoo noo buuyan se ay maaganda se? Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, šikka sii gorgaa si ciya kaŋ nʼgʼay yankar cee hinza.»

14

Isa ti fondaa kaŋ ga koy Baabaa Irkoy do

1 Isa nee i se: «War biney masi hasara, wa naanay Irkoy*, war ma naanay agay mo. 2 Gorodoo boobo goo ay Baabaa Irkoy hugoo ra. Nda a gar manʼti cimi no, ay ga nee war se: ‹Ay ga doo hanse war se› wala? 3 De waati kaŋ ay koy, ay ga doo hanse war se, ay ga yee kate, ay ga war zaa ay bande hala nongu kaŋ ra agay, ay goo, war mo ma bara a ra. 4 Nongoo kaŋ ra [agay,] ay ga koy, war ga nga fondaa bay.»

5 Toma nee a se: «Ay Koyoo, ir si nongoo bay kaŋ ra nʼga koy, taka foo nda ir ga nga fondaa bay?» 6 Isa nee a se: «Agay, agay ti fondaa, nda cimoo, nda hunaroo. Boro kul si too Baabaa Irkoy do nda manʼti nda agay. 7 Nda war nʼay bay, war gʼay Baabaa Irkoy mo bay. Za sohõ war gʼa bay, war dii a.»

8 Filip nee a se: «Ay Koyoo, Baabaa Irkoy cebe ir se, a ga wasa ir se.» 9 Isa nee a se: «Alwaatoo kul kaŋ ay nʼa tee war bande, manʼay bay, Filip? Boro kaŋ dii agay, a dii Baabaa Irkoy. Taka foo nʼga nee: ‹Baabaa Irkoy cebe ir se›? 10 Mana naanay kaŋ agay, ay goo Baabaa Irkoy ra, Baabaa Irkoy goo ay ra? Šenney wey kaŋ ay gʼi har war se, ay sʼi har nda ay boŋ. Baabaa Irkoy kaŋ ga duumi ay ra no ma nga teegoyey tee. 11 Wa naanay agay kaŋ ay goo Baabaa Irkoy ra, Baabaa Irkoy mo goo ay ra, wala war ma naanay teegoyey wey sabbu se. 12 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, boro kaŋ ga naanay agay, teegoyey mo kaŋ ay gʼi tee, a gʼi tee. Koyne mo a ga hayayaŋ tee kaŋ bisa wey, zama agay, ay ga koy Baabaa Irkoy do, 13 de mo haya kul kaŋ war nʼa ŋaaray ay maaɲoo ga, ay gʼa tee, hala Baabaa Irkoy ma jeerandi Izʼaroo ra. 14 Nda war na haya wiri ay ga ay maaɲoo ga, agay, ay gʼa tee.»

Isa na allaahidu noo kaŋ Hundi Henanantaa ga kaa

15 «Nda war ga baa agay, war gʼay yaamarey dii. 16 De agay, ay ga Baabaa Irkoy ŋaaray a ma war noo Faabakaw tana hala a ma cindi war bande abada. 17 Nga ti Hundi cimikoynoo kaŋ aduɲɲa si hin ka duu a, zama a si dii a, a sʼa bay. War, war gʼa bay, zama a cindi war bande, a ga kaa ka bara war ra. 18 Ay si war naŋ sanda alyatimyaŋ, ay goo kaa war do. 19 Ne nda kayna aduɲɲa si dii agay koyne, amma war, war ga dii agay, zama agay, ay ga huna, war mo, war ga huna. 20 Hanoo din, war ga bay kaŋ ay goo ay Baabaa Irkoy ra, de war, war goo ay ra, agay, ay goo war ra.

21 Boro kaŋ kone ay yaamarey goo, de a nʼi dii, nga no ma baa agay. Boro kaŋ ga baa agay, ay Baabaa Irkoy ga baa boraa, ay ga bagʼa, de agay hunday gʼay boŋ bayrandi a se.»

22 Žud kaŋ manʼti Iskariyot nee a se: «Ay Koyoo, macin se ir se nʼga baa ma ni boŋ bayrandi, amma manʼti aduɲɲa se?» 23 Isa zaabi ka nee a se: «Boro kaŋ ga baa agay, a gʼay šennoo dii. Ay Baabaa Irkoy ga bagʼa. Ir ga koy a do, ir ga gorodoo tee a do. 24 Boro kaŋ si baa agay, a sʼay šenney dii. Šennoo kaŋ war ga maarʼa, manʼti agay wane nda a, amma Baabaa Irkoy kaŋ nʼay sanba wane nda a.

25 Ay na hayey wey har war se kaŋ ay cindi war bande. 26 Faabakaa kaŋ ti Hundi Henanantaa kaŋ Baabaa Irkoy gʼa sanba ay maaɲoo ga, nga, a ga haya kul cawandi war se. A ga war hongandi haya kul kaŋ [agay,] ay nʼa har war se.

27 Ay ga alaafiyaa cindandi war bande, ay ga war noo agʼalaafiyaa. Manʼti takaa kaŋ nda aduɲɲa gʼa noo nda agay, ay gʼa noo war se. War biney masi hasara, i masi jiti. 28 War maa kaŋ agay, ay nee war se: ‹Ay ga koy, de ay goo kaa war do.› Nda a gar war ga baa agay, war ga ɲaali nda kaŋ ay ga koy Baabaa Irkoy do, zama Baabaa Irkoy bisa agay. 29 Sohõ ay na woo har war se za a mana tee, hala waati kaŋ a tee, war ma naanay. 30 Ay si šenni boobo har war bande koyne, zama aduɲɲa boŋkoynoo goo kaa. A sii nda ay ga hini kul. 31 Amma kala aduɲɲa ma bay kaŋ ay ga baa Baabaa Irkoy, ay ga goy nda sanda takaa kaŋ nda a nʼay yaamar. Wa tun, ir ma hun ne.»

15

Isa ti alanebɲaa cimoo

1 «Agay, agay ti alanebɲaa cimoo, ay Baabaa Irkoy ti alaneb faaroo beerikaa. 2 Tuuri kabe kul kaŋ goo ay ga kaŋ si ize tee, a gʼa dunbu, amma wey kaŋ ga ize tee, a gʼi henanandi hala i ma ize tee ka tonton. 3 War, war henan ka ben šennoo kaŋ ay nʼa har war se maaganda se. 4 Wa duumi ay ra, agay, ay ga duumi war ra. Takaa kaŋ nda tuuri kabe si hin ka ize tee nda nga boŋ, nda manʼti a mma duumi alanebɲaŋoo ga, takaa din da war mo, sanda tuuri kabe war si hin ka ize kul tee* nda manʼti war nka duumi ay ra. 5 Agay, agay ti alanebɲaŋoo, war, war ti kabey. Boro kaŋ duumi ay ra, agay, ay ga duumi a ra, a ga ize boobo tee† sanda tuuri kabe, zama bila agay war si hin ka haya kul tee. 6 Boro kaŋ si duumi ay ra ga warrandi taray, a ga kogu sanda tuuri kabe, woo banda ga, tuuri kabey ga margandi ka warrandi nuune ra, de i ga ton. 7 Nda war duumi ay ra, ay šenney duumi war ra, wa haya ŋaaray kaŋ war ga baa, a ga teendi war se. 8 Woo ra ay Baabaa Irkoy ga jeerandi: war ma ize boobo tee‡ sanda tuuri kabe, war ma tee ay taalibey. 9 Takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy bagʼay, takaa din da nda agay mo baa war. Wa duumi ay bajoo ra. 10 Nda war gʼay yaamarey dii, war duumi ay bajoo ra sanda takaa kaŋ nda ay nʼay Baabaa Irkoy yaamarey dii, de ay duumi nga bajoo ra.

11 Ay na hayey wey har war se hala ay ɲaaloo ma bara war ra, haya kul masʼa gaza. 12 Ay yaamaroo ne: war ma baa cere sanda takaa kaŋ nda ay baa war. 13 Baji beeri sii no kaŋ bisa boro ma nga hundoo noo buuyan se nga cerey maaganda. 14 Ay cerey ti war nda war ga hayey tee kaŋ ay gʼi ka war yaamar. 15 Ay si nee war se tam koyne, zama tam si hayaa bay kaŋ nga koyoo gʼa tee. Ay nee war se ay cerey, zama haya kul kaŋ ay maarʼa ay Baabaa Irkoy do, ay nʼa bayrandi war se. 16 Manʼti war kʼay suuba, amma agay ka war suuba ka war daŋ hala war ma koy, war ma hin ka izeyaŋ tee§ sanda tuuri kabe, war izey ma duumi hala haya kaŋ war nʼa wiri Baabaa Irkoy ga ay maaɲoo ga, a mʼa noo war se. 17 Hayey wey nda ay na war yaamar hala war ma baa cere.»

Aduɲɲa konna Isa nda nga ganakey

18 «Nda aduɲɲa konna war, war ma bay kaŋ agay no a jin ka konna agay. 19 Nda a gar aduɲɲa wane nda war, aduɲɲa ga baa borey kaŋ ti nga wane, amma zama a si war may, de mo ay na war suuba ka war kaa a game, woo se a ga konna war. 20 Wa hongu šennoo kaŋ ay nʼa har war se kaŋ ti: ‹Tam si bisa nga koyoo.› Nda i nʼay gurzugay, i ga war mo gurzugay, nda i nʼay šennoo dii, i ga war mo šennoo dii. 21 Amma wey kul i gʼi tee war se ay maaɲoo sabbu se, zama i si boraa bay kaŋ nʼay sanba. 22 Nda a gar ya nka mana kaa ka šelaŋ i se, i si duu zunubu. Sohõ i si duu kobay ka nee ngi mana zunubu tee. 23 Boro kaŋ konna agay, konna ay Baabaa Irkoy mo. 24 Nda a gar ya nka mana teegoyey tee i jine kaŋ boro kul manʼi tee, i si duu zunubu. Sohõ i dii ey, de i konna agay nda ay Baabaa Irkoy. 25 Amma woo tee hala šennoo kaŋ hantumandi ngi ašariyaa ra ma tabati kaŋ nee: ‹I konna agay bila addalil.›*

26 Waati kaŋ Faabakaa kaa kaŋ ay gʼa sanba war se ka hun Baabaa Irkoy do, nga ti Hundi cimikoynoo kaŋ ga hun Baabaa Irkoy do, a ga seedetaray tee ay ga. 27 War mo, war ga tee seede, zama za šintinoo ga, war goo ay bande.»

16

1 «Ay na hayey wey har war se hala war masi koy naanay naŋ. 2 I ga war kaa ngi margahugey ra, de mo waati ga kaa kaŋ boro kul kaŋ na war wii ga hongu nga nka Irkoy gana. 3 I ga wey tee, zama i manʼay Baabaa Irkoy bay, i manʼay bay. 4 Amma ya nka wey har war se hala waati kaŋ ngi waatoo kaa, war ma hongu kaŋ agay, ay nʼi har war se. Hayey wey, ya nʼi har war se za šintinoo ga, zama ay goo war bande.»

Hayey kaŋ Faabakaa gʼi tee

5 «Sohõ ay ga koy boraa do kaŋ nʼay sanba, boro kul sʼay hãa war ra ka nee: ‹Man ra nʼga koy?› 6 Amma kaŋ se ay na woo har, nga se war biney hanse ka maray. 7 Agay, ay ga cimoo har war se: A baa war se ya koy, zama nda ay mana koy, Faabakaa* si kaa war do, amma nda ay koy, ay gʼa sanba war do. 8 Waati kaŋ a kaa, a ga aduɲɲa layboo cebe a se haya kaŋ ti zunubu here, haya kaŋ ti šerretaray here, nda haya kaŋ ti ciitoo here. 9 Haya kaŋ ti zunubu here, zama i mana naanay agay. 10 Haya kaŋ ti šerretaray here, zama ay ga koy Baabaa Irkoy do, de mo war si dii agay koyne. 11 Haya kaŋ ti ciitoo here, zama aduɲɲa boŋkoynoo ciitandi.

12 Haya booboyaŋ goo ay kone kaŋ ay ga baa yʼi bayrandi war se, amma war si hin kʼi dii sohõ da. 13 Waati kaŋ a kaa, nga, Hundi cimikoynoo, a ga war gongu cimoo kul ra, zama a si šelaŋ nga boŋ ga, amma a ga hayaa har kaŋ a maarʼa, de a ga hayey har war se kaŋ ga kaa ka kaa. 14 A gʼay jeerandi, zama a ga hayaa zaa kaŋ ti agay wane kʼa bayrandi war se. 15 Haya kul kaŋ ti Baabaa Irkoy wane, agay wane, woo se ay ga nee kaŋ a ga hayaa zaa kaŋ ti agay wane kʼa bayrandi war se.»

Binemarayyanoo ga bere ka tee ɲaali

16 «Ne nda kayna war si yee ka dii agay, ne nda kayna koyne, war ga dii agay.» 17 Nga taalibey ra, affooyaŋ nee cere se: «Macin no a ga baa kʼa har ir se: ‹Ne nda kayna war si yee ka dii agay, ne nda kayna koyne, war ga dii agay?› Macin no a ga baa kʼa har kaŋ a nee: ‹Zama ya mma koy Baabaa Irkoy do?›» 18 I nee mo: «Macin no a ga baa kʼa har [kaŋ a nee]: ‹Ne nda kayna›? Ir si bay haya kaŋ no a ga baa ka nee.» 19 Isa bay kaŋ i mma baa i ma nga hãa, a nee i se: «War ga cere hãa nda hayaa kaŋ ay nʼa har ka nee: ‹Ne nda kayna war si yee ka dii agay, ne nda kayna koyne, war ga dii agay.› 20 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, war ga kaa ka hẽe ka yooyo, de aduɲɲa ga ɲaali. War, war biney ga kaa ka maray, amma war binemarayyanoo ga bere ka tee ɲaali. 21 Waati kaŋ woy ga duu nga boŋ, binemarayyan ga tee a se, zama nga waatoo ka kaa. Waati kaŋ a na zankaa daŋ aduɲɲa ra, a si yee ka hongu nga zaraboo, ɲaaloo maaganda se, zama adamize foo kaa aduɲɲa ra. 22 Takaa din da, war mo, war biney ga maray sohõ da, amma ay ga kaa ka dii war koyne, de war biney ga ɲaali, de war ɲaaloo, boro kul sʼa kaa war ra.

23 Hanoo din, war sʼay hãa nda haya kul. Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har war se, haya kaŋ war nʼa ŋaaray Baabaa Irkoy ga ay maaɲoo ga, a gʼa noo war se. 24 Hala sohõ war mana haya kul ŋaaray ay maaɲoo ga. Wa ŋaaray, war ga duu hala haya kul masi war ɲaaloo gaza.»

Isa duu aduɲɲa ga hinay

25 «Ay na wey har war se nda filla yaasayanteyaŋ. Waatoo ga kaa kaŋ ay si yee ka šelaŋ war se nda filla yaasayanteyaŋ, amma ay ga šelaŋ war se kaaray Baabaa Irkoy ga. 26 Hanoo din, war ga ŋaaray ay maaɲoo ga, ay si nee war se kaŋ ay ga Baabaa Irkoy ŋaaray war se, 27 zama Baabaa Irkoy hunday ga baa war, zama war baa agay, de mo war, war naanay kaŋ agay, ay mana hun kala Irkoy do. 28 Ay hun Baabaa Irkoy do ka kaa aduɲɲa ra, ay ga yee ka hun aduɲɲa ra ka koy Baabaa Irkoy do.» 29 Nga taalibey nee a se: «Nga ne, sohõ nʼga šelaŋ kaaray, de nʼsi haya kul har nda filla yaasayante. 30 Sohõ ir bay kaŋ nʼga haya kul bay, a si too boro kul ma ni hãa, woo se ir ga naanay kaŋ Irkoy do ni hun.» 31 Isa zaabi ka nee i se: «War ga naanay sohõ? 32 Nga ne, waatoo goo kaa, de mo waatoo kaa ka ben kaŋ ra war ga say-say, boro foo kul ga koy nga do, de war gʼay naŋ agay hinne, amma manʼti agay hinne no, zama Baabaa Irkoy goo ay bande. 33 Ay na wey har war se hala ay bande war ma duu alaafiyaa. War ga zarabi aduɲɲa ra, amma wa bine tee, agay, ay duu aduɲɲa ga hinay.»

17

Isa na Irkoy ŋaaray nga boŋ se

1 Kaŋ Isa na hayey wey har, a na nga boŋoo jer ka beenaa guna, a nee: «Baaba Irkoy, waatoo kaa. Ni Izʼaroo daržandi hala a ma ni daržaa cebe, 2 sanda takaa kaŋ nda nʼnʼa noo hini hundikoyni kul ga, hala borey kul kaŋ nʼnʼi noo a se, a mʼi noo hunayan abadantaa. 3 Hunayan abadantaa manʼti kala, i ma ni bay, ni, Irkoy follokaa cimikoynoo nda boraa kaŋ nʼnʼa sanba kaŋ ti Isa Almasihu. 4 Ay na ni daržaa cebe laboo ga. Ay na goyoo benandi kaŋ nʼnʼa noo ya ne yʼa tee. 5 Sohõ ni, Baaba Irkoy, ay daržandi ni hunday jeroo ga nda daržaa kaŋ cindi ya ne ni jere za aduɲɲa mana tee.»

6 «Ay na ni maaɲoo bayrandi borey se kaŋ nʼnʼi noo ya ne aduɲɲa ra. Ni wane nda ey, amma nʼnʼi noo ya ne, i na ni šennoo dii. 7 Sohõ i bay kaŋ hayaa kul kaŋ nʼnʼa noo ya ne mana hun kala ni do. 8 Zama ay na šenney har i se kaŋ nʼnʼi har ya ne, i nʼi dii, i bay nda cimi kaŋ ni do ay hun, de i naanay kaŋ ni kʼay sanba.

Isa na Irkoy ŋaaray nga taalibey se

9 Ngi se agay, ay ga ŋaaray, manʼti aduɲɲa se ay ga ŋaaray, amma borey kaŋ nʼnʼi noo ya ne se, zama ni wane nda ey. 10 De mo haya kul kaŋ goo ay kone ti ni wane, haya kaŋ goo ma ne ti agay wane, de i nʼay jeerandi. 11 Ay si cindi aduɲɲa ra koyne, ngi, i goo aduɲɲa ra, agay, ay goo ma koy ni do. Baabaa Irkoy henanantaa, mʼi hawgay ni maaɲoo kaŋ nʼnʼa noo ya ne maaganda se hala i ma tee affoo, takaa kaŋ nda agay nda ni ti affoo. 12 Waatoo kaŋ ay goo i bande, ay nʼi gaabu ni maaɲoo kaŋ nʼnʼa noo ya ne maaganda se. Ay nʼi hawgay, ba affoo mana dere i ra, nda manʼti halacintaa hala Citaaboo šennoo ma tabati.* 13 Sohõ ay goo ma koy ni do, ay ga woo har aduɲɲa ra hala ay ɲaaloo ma bara i ra, haya kul masʼa gaza. 14 Agay, ay nʼi noo ni šennoo, aduɲɲa konna ey, zama a sʼi may sanda takaa kaŋ nda a sʼay may. 15 Manʼti ya mma ŋaaray hala mʼi daŋ aduɲɲa se jere ga, amma ya mma baa mʼi hallasi boro laalaa ra kaŋ ti Ibilisi. 16 Aduɲɲa sʼi may takaa kaŋ nda a sʼay may. 17 Cimoo kʼi henanandi, ni šennoo, nga ti cimoo. 18 Takaa kaŋ nda nʼnʼay sanba aduɲɲa ra, agay mo nʼi sanba aduɲɲa ra. 19 [Agay,] ay gʼay boŋ jisandi jere ga ma ne ngi maaganda se, hala ngi mo ma jisandi jere ga ma ne nda cimi.»

Isa na Irkoy ŋaaray nga ganakey kul se

20 «Manʼti ngi hinne se ay ga ŋaaray, amma borey mo se kaŋ ga naanay agay ngi šennoo sabbu se, 21 hala i kul ma tee affoo, sanda takaa kaŋ nda ni, Baaba Irkoy ni goo ay ra, de agay, ay goo ni ra. Ngi mo ma tee affoo ir ra, hala aduɲɲa ma naanay kaŋ ni kʼay sanba. 22 Agay, ay nʼi noo daržaa kaŋ nʼnʼa noo ya ne, hala i ma tee affoo sanda takaa kaŋ nda ir ti affoo. 23 Ay goo i ra, ni goo ay ra, hala i ma tee affoo ka timme, de aduɲɲa ma bay kaŋ ni kʼay sanba, de mo ni bagʼey sanda takaa kaŋ nda ni baa agay. 24 Baabaa Irkoy, borey kaŋ nʼnʼi noo ya ne, ay si baa kala nongu kaŋ ra agay, ay goo, ngi mo ma bara ay bande hala i ma dii ay daržaa, woo kaŋ nʼnʼa noo ya ne, zama ni baa agay za aduɲɲa mana daara. 25 Baabaa Irkoy šerrantaa, aduɲɲa mana ni bay, amma agay, ay na ni bay, de borey wey bay kaŋ ni kʼay sanba. 26 Ay na ni maaɲoo bayrandi i se, ay ga kaa kʼa bayrandi i se hala bajoo kaŋ nda ni baa agay ma bara i ra, de agay, ya bara i ra.»

18

Takaa kaŋ nda Isa diyandi

(Matiyu 26.47–56; Marku 14.43–50; Luka 22.47–53)

1 Waatoo kaŋ Isa na hayey wey har ka ben, a fatta nda nga taalibey ka koy Sederoŋ gooroo boŋ faa ga kaŋ ra saddiɲa foo goo, nga nda ey. 2 Žudas kaŋ gʼa nondi mo ga nongoo bay, zama Isa nda nga taalibey ga doona ka cere marga no din. 3 Žudas huru lakkalkawyaŋ kaŋ hun sargari juwalkey jineborey nda Fariziyeŋey do, nda soojey jine ka koy no din, fitillayaŋ, nda bundu boŋ diinanteyaŋ, nda wongu jinayyaŋ goo i kone. 4 Isa kaŋ ga hayey kul bay kaŋ ga kaa ka duu nga, a man ka nee i se: «May no war gʼa wiri?» 5 I nʼa zaabi ka nee: «Isa Nazaret boraa.» Isa nee i se: «Agay ne.» Žudas kaŋ gʼa nondi goo i bande.

6 Waatoo kaŋ Isa nee i se: «Agay ne», i yee nda banda ka kaŋ ganda. 7 A yee koyne kʼi hãa ka nee: «May no war gʼa wiri?» I nee: «Isa Nazaret boraa.» 8 Isa zaabi ka nee: «Ay nee war se kaŋ agay no. Nda agay no war gʼay wiri, wa wey naŋ i ma koy.» 9 Woo ti hala šennoo ma tabati kaŋ ra a nee: «Borey kaŋ nʼnʼi noo ya ne, ba affoo mana dere ya ne.»*

10 Simoŋ Piyer kaŋ kone takuba foo goo nʼa hoobu ka sargari juwalkey jineboraa tamoo kar ka kabe gumaa here haŋaa dunbu. Tamoo maaɲoo ti Malšus. 11 Isa nee Piyer se: «Ni takubaa yeeti nga hugoo ra. Ay si gurzugaa potoo hayaa haŋ kaŋ Baabaa Irkoy nʼa noo ya ne wala?»

I na Isa ka koy Hannu do

(Matiyu 26.57–58; Marku 14.53–54; Luka 22.54)

12 Sooje margaroo, nda ngi boŋkoyni beeroo, nda Alyahuudey lakkalkey na Isa dii kʼa haw. 13 I nʼa ka koy Hannu do jina, zama Kayif kaŋ ti sargari juwalkey jineboraa jiiroo din, nga wandoo baabaa no. 14 Kayif ti boraa kaŋ bay ka Alyahuudey hoyray ka nee: «Boro folloku ma buu jamaa dogoo ra baa.»†

Piyer na Isa yankar

(Matiyu 26.69–70; Marku 14.66–68; Luka 22.55–57)

15 A gar, Simoŋ Piyer nda taalibi foo hanga Isa. Taaliboo din, sargari juwalkey jineboraa gʼa bay, a huru Isa bande sargari juwalkey jineboraa batumaa ra. 16 Amma Piyer goo ma kay taray, hugoo miɲoo jeroo ga. Taalibi faa kaŋ sargari juwalkey jineboraa gʼa bay fatta ka šelaŋ woyoo kaŋ ga hugoo miɲoo hawgay se ka Piyer hurandi. 17 Koŋŋaa kaŋ ga hugoo miɲoo hawgay nee Piyer se: «Ni mo, ni goo aroo woo taalibey ra wala?» A nee: «Ay sii i ra.» 18 Tamey nda lakkalkey goo ma kay no din, i na nuune diinandi ka cankan, zama hargu goo. Piyer goo i ra, a ga kay ka cankan.

Isa daŋandi sargari juwalkey jineboraa jine

(Matiyu 26.59–66; Marku 14.55–64; Luka 22.66–71)

19 Sargari juwalkey jineboraa na Isa hãa nga taalibey nda nga cawandoo ga. 20 Isa nʼa zaabi ka nee: «Agay, ay šelaŋ kaaray aduɲɲa se. Waati kul ay ga cawandi margahugoo nda Irkoy hugu beeroo kaŋ ra Alyahuudey ga cere marga, de mo ya na haya kul har tuguyan ra. 21 Macin se nʼgʼay hãa? Borey hãa kaŋ maa hayaa kaŋ ay nʼa har. Nga ne, ngi, i ga hayey bay kaŋ ay nʼi har.» 22 Šenney wey ga, lakkalkaw foo kaŋ goo no na Isa saŋ ka nee: «Takaa woo nda nʼga tuuru sargari juwalkey jineboraa se?» 23 Isa nʼa zaabi ka nee: «Nda ay mana šelaŋ ka boori, haya laalaa cebe ya ne kaŋ ay nʼa har, nda ay šelaŋ ka boori, macin se nʼgʼay kar?» 24 Woo banda ga, Hannu nʼa sanba a ga hawa sargari juwalkey jineboraa Kayif do.

Piyer yee ka Isa yankar

(Matiyu 26.71–75; Marku 14.69–72; Luka 22.58–62)

25 Simoŋ Piyer goo ma kay no din a ga cankan. I nee a se: «Ni mo, ni goo nga taalibey ra wala?» A nʼa yankar ka nee: «Ay sii i ra.» 26 Sargari juwalkey jineboraa tamey affoo kaŋ ti boraa kaŋ Piyer na haŋaa dunbu boro, nee a se: «Ya na dii ni a bande saddiɲaa ra wala?» 27 Piyer yee koyne kʼa yankar, dogoo din da gorgaa ciya.

I na Isa ka koy goforner Pilat do

(Matiyu 27.1–2, 11–14; Marku 15.1–5; Luka 23.1–5)

28 I na Isa ka hun Kayif do ka koy goforneroo tuujidogoo ra. Subbaahi tayaa no. Ngi hunday mana huru goforneroo batumaa ra hala ngi masi žiibi, de ngi ma hin ka Borcintaraa jingaroo ŋaayanoo ŋaa. 29 Pilat fatta taray ka koy i do ka nee: «Macin no war nee aroo woo nʼa tee?» 30 I nʼa zaabi ka nee: «Nda a gar woo manʼti goy futu teekaw, ir si kate a ni do.» 31 Woo ga, Pilat nee i se: «Wʼa dii war hunday, war mʼa ciiti nda war ašariyaa.» Alyahuudey nee a se: «Ir sii nda fondo ka boro wii.» 32 Woo ti hala šennoo ma tabati kaŋ Isa nʼa har ka cebe buuyanoo kaŋ nda nga ga buu.‡ 33 Pilat yee goforner tuujidogoo ra, a na Isa cee ka nee a se: «Ni ti Alyahuudey kokoyoo wala?» 34 Isa zaabi ka nee: «Ni nka woo har nda ni boŋ, wala boroyaŋ ka šelaŋ ma ne ay ga?» 35 Pilat zaabi ka nee: «Alyahuudu ti agay wala? Ni gandaa nda sargari juwalkey jineborey na ni daŋ ay kaboo ra, macin no nʼnʼa tee?» 36 Isa zaabi ka nee: «Ay Laamaa, manʼti aduɲɲa woo wane nda a. Nda a gar ay Laamaa, aduɲɲa woo wane nda a, ay tamey ga wongu hala ya si huru Alyahuudey kabey ra, amma sohõ da ay Laamaa, manʼti laboo woo wane nda a.» 37 Pilat nee a se: «Adiši kokoy ti ni?» Isa zaabi ka nee: «Ni hunday kʼa har kokoy ti agay. Hayaa kaŋ se ay hayandi, hayaa kaŋ se ay kaa aduɲɲa ra, manʼti kala ka seedetaray tee cimoo ga. Boro kul kaŋ ti cimoo wane ga haŋajer ay šennoo se.» 38 Pilat nee a se: «Cimoo ti macin?»

I na Isa zukandi ka nee i mʼa wii

(Matiyu 27.15–31; Marku 15.6–20; Luka 23.13–25)

Šennoo woo banda ga, Pilat yee koyne ka fatta ka koy Alyahuudey do ka nee i se: «Agay, ya na dii a ga addalil kul. 39 Alaada no war se, ya boro foo taŋ war se Borcintaraa jingaroo ga. Adiši war ga baa ya Alyahuudey kokoyoo taŋ war se wala?» 40 I yee koyne ka kaati ka nee: «Manʼti nga, amma Barabas.» Ka gar Barabas manʼti kala zay beeri.

19

1 Woo banda ga, Pilat daŋ kaŋ i ma Isa dii kʼa barzu. 2 Soojey na tuuri fita karjikoyniyaŋ tur kʼi tee kokoy fuula kʼa daŋ boŋoo ra. I na darbay ciray zaram daŋ a ga. 3 I man a ka nee a se: «Ir ga sallam ni ga, Alyahuudey kokoyoo!» De i gʼa noo sanfariyaŋ.

4 Pilat yee koyne ka fatta ka nee Alyahuudey se: «Nga ne, ay kate a war se taray hala war ma bay kaŋ ya na duu a ga addalil kul.» 5 Isa fatta taray, karji fuulaa nda darbay ciraa goo a ga. Pilat nee i se: «Boraa ne!» 6 Kaŋ sargari juwalkey jineborey nda lakkalkey dii a, i kaati ka nee: «A kanji! A kanji kanjandibundu ga!» Pilat nee i se: «Wʼa dii war hunday, war mʼa kanji, zama agay, ya na duu a ga addalil.» 7 Alyahuudey nʼa zaabi ka nee: «Ir, ir goo nda ašariyaa, ir ašariyaa ra, a mma hima ka buu, zama a na nga boŋ tee Irkoy Izʼaroo.»

8 Waatoo kaŋ Pilat maa šennoo woo, a hunbur ka tonton. 9 A huru goforner tuujidogoo ra, a nee Isa se: «Man ra ni, nʼga hun?» Amma Isa manʼa zaabi. 10 Pilat nee a se: «Nʼsi tuuru ya ne? Nʼsi bay kaŋ ay goo nda hini ka ni taŋ, ay goo nda hini ka ni kanji?» 11 Isa zaabi ka nee [a se]: «Nʼsi duu ay ga hini kul nda manʼti a nka hun ma ne beene. Woo se boraa kaŋ nʼay noo ma ne duu zunubu ka tonton.» 12 Za waatoo woo, Pilat ceeci kʼa taŋ. Amma Alyahuudey ga kaati ka nee: «Nda nʼna woo taŋ, ni manʼti kokoy beeroo cere. Boro kul kaŋ nee kokoy ti nga cebe kaŋ kokoy beeroo iberi ti nga.» 13 Kaŋ Pilat maa šenney wey, a na Isa ka koy taray, a goro ciitidogoo ra, nongoo ra kaŋ se i ga nee Tondi Daarantey, Ebere šenni ra Gabata.

14 Borcintaraa jingaroo soolurey zaaroo no, guuru woy cindi hinka (12) dimma ga. A nee Alyahuudey se: «War kokoyoo ne!» 15 I kaati ka nee: «A ma buu! A ma buu! A kanji kanjandibundu ga!» Pilat nee i se: «Ya war kokoyoo kanji?» Sargari juwalkey jineborey zaabi ka nee: «Ir sii nda kokoy kaŋ manʼti kokoy beeroo.» 16 Woo banda ga, Pilat nʼa noo i se a ma kanjandi.

Isa kanjandiyanoo

(Matiyu 27.32–44; Marku 15.21–32; Luka 23.26–43)

I na Isa dii ka koy. 17 Isa hunday ka nga kanjandibundoo jeeje, ka fatta ka koy nongoo kaŋ se i ga nee «Boŋgaasoo dogoo», Ebere šenni ra «Golgota». 18 No din ra i nʼa kanji, nga nda boro hinka, i na affoo kul daŋ Isa kabe foo here, a goo gamey ra.

19 Pilat hantum haya ga kʼa daŋ kanjandibundoo ga. Hantumoo ti: «Isa Nazaret boraa, Alyahuudey kokoyoo». 20 Alyahuudey ra, boro boobo na hantumoo caw, zama nongoo kaŋ ra Isa kanjandi ga man koyraa. Hantumoo sii kala Ebere, nda Lateŋ, nda Grek šenni ra. 21 Alyahuudey ra, sargari juwalkey jineborey nee Pilat se: «Masi hantum ‹Alyahuudey kokoyoo›, amma hantum kaŋ nga ka nee: ‹Agay ti Alyahuudey kokoyoo.›» 22 Pilat zaabi ka nee: «Haya kaŋ ay nʼa hantum, hantumandi ka ben.»

23 Waatoo kaŋ soojey na Isa kanji ka ben, i na nga bankaarawey zaa kʼi zamna, zamna taaci, sooje foo kul zamna foo. I na nga kaayoo mo zaa kaŋ mana taandi, šukka folloku no kaŋ i nʼa kay za beene hala ganda. 24 I nee cere se: «Ir masʼa kottu, ir ma alkurra kar ka dii boro kaŋ ga duu a.» Woo teendi hala Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ nee:

«I nʼay bankaarawey zamna,

i na alkurra kar ay darbaa ga.»*

Woo ti hayey kaŋ soojey nʼi tee.

25 Isa kanjandibundoo jeroo ga, nga ɲaa, nda nga ɲaa woymaa, nda Maryama kaŋ ti Klopas wandoo, nda Maryama Magdala boraa goo ma kay. 26 Waatoo kaŋ Isa dii nga ɲaa, taaliboo kaŋ a ga bagʼa goo ma kay jeroo ga, a nee nga ɲaa se: «Ɲaŋay, ni izʼaroo ne.» 27 Woo banda ga, a nee taaliboo se: «Ni ɲaa ne.» Za waatoo woo, taaliboo nʼa dii nga do.

Isa buuyanoo

(Matiyu 27.45–56; Marku 15.33–41; Luka 23.44–49)

28 Woo banda ga, Isa kaŋ ga bay kaŋ hayey kul teendi ka ben, hala Citaaboo šennoo ma tabati, a nee: «Ay jaw.»† 29 Jinay foo goo no kaŋ ga too nda binegar. I na zaara didiji izopu bundu ga kʼa sufa kʼa too nda binegar kʼa manandi miɲoo ga. 30 Waatoo kaŋ Isa na binegaroo taba, a nee: «Hayaa kul teendi.» Woo banda ga, a na nga boŋoo sinji, hundoo hun.

Sooje foo na Isa caraa fun

31 Hunanzamzaaroo soolurey zaaroo no kaŋ ti alzumaa, hala kunturey masi koy cindi kanjandibundey ga hunanzamzaaroo hane, haya kaŋ se hunanzamzaaroo woo manʼti kala hunanzamzaari beeri, woo se Alyahuudey wiri Pilat ga i ma cewey kayri kʼi zumandi. 32 Soojey kaa, i na ijinaa cewey kayri, nda woo kaŋ kanjandi a bande. 33 Kaŋ i kaa Isa ga, kaŋ i dii a buu ka ben, i mana cewey kayri. 34 Amma soojey affoo nʼa hay nda yaaji caraa ra, dogoo din da kuri nda hari doo. 35 Boraa kaŋ dii a ka seedetaray tee, nga seedetaraa ti cimi, boraa din ga bay kaŋ cimi no nga gʼa har, hala war mo, war ma naanay. 36 Woo teendi hala Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ nee: «Nga birey, ba affoo mana kayri.»‡ 37 Citaaboo šenni foo nee koyne: «I ga boraa guna kaŋ i nʼa fun.»§

Isa daŋandi saaraa ra

(Matiyu 27.57–61; Marku 15.42–47; Luka 23.50–56)

38 Woo banda ga, Isufi Arimate koyraa boro kaŋ ti Isa taalibi, amma tuguyan ra Alyahuudey hunburay se, wiri Pilat ga nga ma Isa kunturoo zumandi. Pilat yadda. Isufi kaa, a na kunturoo zumandi. 39 Nikodem mo kaa kaŋ cee jinaa a koy Isa do cijin here. A kate nga bande mir kaŋ i nʼa ɲaami nda alowe, i ga too kilo waranza (30) cine. 40 I na Isa kunturoo zaa kʼa didiji nda kasance, ka jii hew kaanayaŋ daŋ a ga, sanda takaa kaŋ Alyahuudey alaadaa gʼa tee suturayan ra. 41 Woo gar, saddiɲa foo goo nongoo kaŋ ra a kanjandi. Saddiɲaa din ra saaray taaga foo goo no kaŋ ra boro mana bay ka jisandi. 42 No din ra i na Isa jisi, zama saaraa ga man, Alyahuudey hunanzamzaaroo soolurey zaaroo maaganda se.

20

Saaray koonoo šennoo

(Matiyu 28.1–8; Marku 16.1–8; Luka 24.1–12)

1 Jirbiiyyaa zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, Maryama Magdala boraa koy saaraa do za subbaahi tayaa kaŋ kubay goo, a dii kaŋ tondoo kaŋ ga saaraa miɲoo daabu hun a ga. 2 A zuru ka koy Simoŋ Piyer nda taaliboo kaŋ Isa ga bagʼa do ka nee i se: «I nʼir Koyoo zaa saaraa ra, de mo ir si bay nongu kaŋ ra i nʼa daŋ.»

3 Piyer nda taalibi faa fatta ka koy saaraa do. 4 Ngi boro hinkaa zuru cere bande, taalibi faa zuru ka bisa Piyer, de a nʼa jin ka too saaraa do. 5 A gunguma ka fuuni, a dii kaŋ kasancaa jisandi, amma a mana huru. 6 Simoŋ Piyer kaŋ goo dumaa ga kaa. A huru saaraa ra, a dii kaŋ kasancaa jisandi 7 nda šukkaa kaŋ bay ka bara Isa boŋoo ga, a mana jisandi kasance faa ra, amma a kunkunandi jere ga. 8 Waatoo din taalibi faa kaŋ jin ka too saaraa do huru nga mo, a dii, a naanay. 9 Zama hala waatoo din i mana faham Citaaboo šennoo se kaŋ nee kaŋ Isa ga hima ka tun bukawey ra.* 10 Woo banda ga, taalibey yee ngi do.

Isa bangay Maryama Magdala boraa se

(Matiyu 28.9–10; Marku 16.9–11)

11 Maryama ga kay taray, saaraa jeroo ga, a ga hẽe. Kaŋ a goo ma hẽe, a gunguma ka fuuni saaraa ra, 12 de a dii almalayka hinka kaŋ ga bankaaray kaarayyaŋ goo, i goo ma goro nongoo kaŋ ra Isa kunturoo bay ka jisandi, affoo goo boŋoo heroo ra, affaa goo cewey heroo ra. 13 I nee a se: «Woyoo, macin se nʼga hẽe?» A nʼi zaabi ka nee: «I nkʼay Koyoo zaa, de mo ay si bay nongu kaŋ ra i nʼa daŋ.» 14 Kaŋ a na woo har kul a ɲeli, de a dii Isa goo ma kay, amma a mana bay wala Isa no. 15 Isa nee a se: «Woyoo, macin se nʼga hẽe? May no nʼgʼa wiri?» A mma nee saddiɲaa koyoo no, a nee a se: «Ay koyoo, nda ni, ni kʼa ka koy, nongoo har ya ne kaŋ ra nʼnʼa daŋ, ya koy a zaa.» 16 Isa nee a se: «Maryama!» A ɲeli, de a nee a se Ebere šenni ra: «Rabbuni!» – maanaa «Alfagaa». 17 Isa nee a se: «Masʼay dii, zama ya na žigi ka koy [ay] Baabaa Irkoy do jina. Amma koy agʼarmey do, de ma nee i se kaŋ ay ga žigi ka koy ay Baabaa do kaŋ ti war Baabaa, ay Koyoo do kaŋ ti war Koyoo.»

18 Maryama Magdala boraa koy bayrandi taalibey se ka nee i se kaŋ nga dii ir Koyoo, de a na hayey wey har nga se.

Isa bangay nga taalibey se

(Matiyu 28.16–20; Marku 16.14–18; Luka 24.36–49)

19 Hanoo din hunday, jirbiiyyaa zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, alaasaroo ra, hugoo kaŋ ra taalibey goo miɲey ga daaba Alyahuudey hunburay se. Isa kaa ka kay gamey ra, a nee i se: «Alaafiyaa ma kaa war ga!» 20 Kaŋ a na woo har, a na nga kabey nda nga caraa cebe i se. Taalibey ɲaali nda ir Koyoo diiroo. 21 [Isa] nee i se koyne: «Alaafiyaa ma kaa war ga!» Takaa kaŋ nda ay Baabaa Irkoy nʼay sanba, agay mo ga war sanba. 22 Šennoo woo banda ga, a na miɲoo hewoo funsu i ga ka nee i se: «Wa dii Hundi Henanantaa! 23 Borey kaŋ war ga ngi zunubey yaafa, i ga yaafandi, wey kaŋ war wanji ka ngi zunubey yaafa, i si yaafandi.»

Isa bangay Toma se

24 Toma kaŋ se i ga nee Taway, taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo sii i bande waatoo kaŋ Isa bangay. 25 Taalibey cindey cindi i ga nee a se: «Ir dii ir Koyoo.» Amma a nee i se: «Nda ay mana dii nga kabey pontey dogey, nda ay manʼay kabe-izoo daŋ pontey dogey ra, nda ay manʼay kaboo daŋ caraa ra, laabudda, ay si naanay.»

26 Jirbi yaaha banda ga, Isa taalibey goo kunehere koyne, de Toma goo i bande. Isa kaa, hugoo miɲey ga daaba, a kay gamey ra. A nee i se: «Alaafiyaa ma kaa war ga!» 27 Woo banda ga, a nee Toma se: «Ni kabe-izoo daŋ ne, ay kabey guna, kate ni kaboo mo, a daŋ ay caraa ra. Masi tee boro kaŋ si naanay, amma ma naanay!» 28 Toma nʼa zaabi ka nee: «Ni ti ay Koyoo, ay Irkoy!» 29 Isa nee a se: «Zama ni dii agay, nga se ni naanay. Borey duu gomni kaŋ mana dii agay, amma i naanay.»

Citaaboo woo hantumyanoo addaliloo

30 Isa yee ka tammaasa kayfante booboyaŋ tee koyne [nga] taalibey jine kaŋ mana hantumandi citaaboo woo ra. 31 Hayey wey hantumandi hala war ma naanay kaŋ Isa ti Almasihu, Irkoy Izʼaroo, de nda war naanay, war ma duu nga maaɲoo ra hunayan.

21

Isa bangay taalibi iyye se

1 Woo banda ga, Isa bangay koyne taalibey se Tiberiyad isabangoo jeroo ga. Takaa ne kaŋ nda a bangay: 2 Simoŋ Piyer, nda Toma kaŋ se i ga nee Taway, nda Nataniyel kaŋ Kana kaŋ goo Galile boro no, nda Zebede izʼarey, nda nga taalibey boro hinka koyne goo cere bande. 3 Simoŋ Piyer nee i se: «Ay ga koy hamiisa hoo.» I nee a se: «Ir mo, ir ga koy ni bande.» I fatta ka koy huru harihiyoo ra. Cijinoo woo, i mana baffoo dii.

4 Subbaahi tayaa ra, Isa goo ma kay guraa ga, amma taalibey mana bay wala Isa no. 5 Isa nee i se: «Zankey, hamiisa sii war kone?» I nʼa zaabi ka nee: «Kalaa.» 6 A nee i se: «Wa filijoo warra hiyoo caraw gumaa here, war ga duu.» I nʼa warra, i mana hin kʼa cendi koyne, hamiisaa booboyanoo maaganda se. 7 Taaliboo kaŋ Isa ga bagʼa nee Piyer se: «Ir Koyoo no!» Za Simoŋ Piyer maa kaŋ ir Koyoo no, a na nga kaayoo daŋ, zama gaa koonu no a goo, de a na nga boŋ cetaw isabangoo ra. 8 Taalibey cindey kaa nda hiyoo, i na filijoo kaŋ ga too nda hamiisa kursu, zama i si mooru guraa, kabedaaru zangu hinka (200) cine bara ngi nda guraa game.

9 Kaŋ i zunbu guraa ga, i dii denji-ciray kaŋ hamiisa goo a boŋ nda takula. 10 Isa nee i se: «Wa kate hamiisawey ra kaŋ war ne kʼi dii.» 11 Simoŋ Piyer huru hiyoo ra ka filijoo cendi kate guraa ga, a ga too nda hamiisa beeri zangu nda woyguu cindi hinza (153). Woo kul kaŋ duwandi, filijoo mana kottu. 12 Isa nee i se: «Wa kaa ka ŋaa.» Taalibey ba affoo mana yadda kʼa hãa ka nee: «May ti ni?» Zama i ga bay kaŋ ir Koyoo no. 13 Isa man, a na takulaa zaa kʼi noo, hamiisaa mo takaa din da. 14 Cee hinzantoo ti woo kaŋ Isa ga nga boŋ bangandi nga taalibey se, za a tun bukawey ra banda ga.

Isa nda Piyer faajikaaraa

15 Waatoo kaŋ i ŋaa ka ben, Isa nee Simoŋ Piyer se: «Simoŋ, Yehiya* izʼaroo, nʼga baa agay ka bisa borey wey wala?» A nee a se: «Ayyo, ay Koyoo, ni, nʼga bay kaŋ ay ga baa ni.» Isa nee a se: «Ay feeji-izey kur!» 16 Cee hinkantoo, a nee koyne: «Simoŋ, Yehiya izʼaroo, nʼga baa agay wala?» A nee a se: «Ayyo, ay Koyoo, ni, nʼga bay kaŋ ay ga baa ni.» Isa nee a se: «Tee ay feejey kurkaa.» 17 A nee a se cee hinzantoo ra: «Simoŋ, Yehiya izʼaroo, nʼga baa agay wala?» Piyer binoo maray kaŋ hala cee hinza a ga nee nga se: «Nʼga baa agay wala?» A nee a se: «Ay Koyoo, ni, nʼga haya kul bay, nʼga bay kaŋ ay ga baa ni.» [Isa] nee a se: «Ay feejey kur. 18 Nda cimi, cimoo ne kaŋ ay gʼa har ma ne, waatoo kaŋ nʼga zanka, nʼga ni gamoo haw nda ni boŋ, nʼga koy nongu kaŋ ra ni baa. Amma waati kaŋ ni žen, nʼga ni kabey šerre, de boroyaŋ ga ni gamoo haw, i ga ni ka koy nongu kaŋ nʼsi baa ra.» 19 A nka woo har ka cebe buuyanoo kaŋ nda Piyer ga kaa ka Irkoy jeerandi. Kaŋ a šelaŋ ka ben, a nee a se: «Hanga agay.»

Isa nda taaliboo kaŋ a ga bagʼa faajikaaraa

20 Piyer ɲeli, de a ga dii taaliboo kaŋ Isa ga bagʼa goo ma kaa ngi bande, boraa kaŋ hawraa waati a bere Isa gandey here ka nee a se: «Ay Koyoo, may ma ni nondi?»† 21 Kaŋ Piyer ga dii a, a nee Isa se: «De woo, ay Koyoo, macin no ma kaa ka tee a ga?» 22 Isa nee a se: «Nda ay baa a ma cindi hala ya kaa, ni baa foo? Ni, hanga agay.» 23 Woo ga, šennoo dira armey game kaŋ taaliboo din si buu. Ka gar Isa mana nee a se kaŋ a si buu, amma a nka nee: «Nda ay baa, a ma cindi hala ya kaa, [ni baa foo?]»

Isa na haya booboyaŋ tee kaŋ mana hantumandi

24 Taaliboo din no ma hayey wey seedetaraa too, nga kʼi hantum. Ir ga bay mo kaŋ nga seedetaraa ti cimi.

25 Haya booboyaŋ goo no kaŋ Isa nʼi tee koyne. Nda i nʼi fesufesu kʼi hantum affoo-foo, ay si tammahã wala ba aduɲɲa ga hin ka citaabey zaa kaŋ ra i ga hantumandi.

* 1:6 1.6 Yehiya woo manʼti kala batizekaa.

† 1:21 1.21 Alhukumoo 18.15–18.

‡ 1:23 1.23 Ezayi 40.3.

§ 1:42 1.42 Yehiya da se i ga nee Yunusa, Matiyu 16.17ra.

* 1:45 1.45 Alhukumoo 18.18; Ezayi 9.5–6; Ezekiyel 34.23.

† 1:51 1.51 Šintinoo 28.12.

* 2:17 2.17 Zaburey 69.10.

* 3:3 3.3 hayandi taaga, Grek šenni ra, almaganaa faa ti hayandi ka hun beene.

† 3:7 3.7 Sorro 3to.

‡ 3:14 3.14 Kabuyaney 21.7–9.

§ 3:16 3.16 Zama Irkoy hanse ka baa aduɲɲa, a na nga Izʼaru bajja follokaa nondi, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Zama takaa ne kaŋ nda Irkoy baa aduɲɲa: a na nga Izʼaru bajja follokaa nondi.

* 4:5 4.5 Šintinoo 33.19; Žozuwe 24.32.

* 5:13 5.13 zama Isa dere jamaa ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti zama Isa dere jamaa maaganda se.

† 5:33 5.33 Yehiya woo manʼti kala batizekaa.

* 6:31 6.31 Fattaroo 16.4, 15; Zaburey 78.24.

† 6:45 6.45 Ezayi 54.13.

* 7:38 7.37–38 Boro kaŋ ga jaw, a ma kaa ay do ka haŋ. 38 Boro kaŋ ga naanay agay, isa hari hunanteyaŋ ga fatta a ra sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Boro kaŋ ga jaw, a ma kaa ay do ka haŋ, 38 woo ti boro kaŋ ga naanay agay. Sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har, isa hari hunanteyaŋ ga fatta a ra, Ezekiyel 47.1; Zakariya 14.8.

† 7:42 7.42 Samiyel 2to 7.12; Miše 5.1.

* 10:34 10.34 Zaburey 82.6.

* 12:13 12.13 Zaburey 118.25–26.

† 12:15 12.15 Sofoni 3.16; Zakariya 9.9.

‡ 12:38 12.38 Ezayi 53.1.

§ 12:40 12.40 Ezayi 6.9–10.

* 13:1 13.1 hala nongu kaŋ ga a si bisa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti hala benantaa ga.

† 13:18 13.18 Zaburey 41.10.

* 14:1 14.1 wa naanay Irkoy, Grek šenni ra, almaganaa faa ti war ga naanay Irkoy.

* 15:4 15.4 ka ize tee manʼti kala haya kaŋ boro gʼa tee Irkoy maaganda se.

† 15:5 15.5 Sorro 4to.

‡ 15:8 15.8 Sorro 4to.

§ 15:16 15.16 Sorro 4to.

* 15:25 15.25 Zaburey 35.19; 69.5.

* 16:7 16.7 Faabakaa ti Hundi Henanantaa, zamnaa 14.16, 26; 15.26.

* 17:12 17.12 Zaburey 41.10.

* 18:9 18.9 Zamnaa 6.39; 17.12.

† 18:14 18.14 Zamnaa 11.49–50.

‡ 18:32 18.32 Zamnaa 3.14; 12.32–33.

* 19:24 19.24 Zaburey 22.19.

† 19:28 19.28 Zaburey 69.22.

‡ 19:36 19.36 Fattaroo 12.46; Kabuyaney 9.12; Zaburey 34.21.

§ 19:37 19.37 Zakariya 12.10.

* 20:9 20.9 Zaburey 16.10.

* 21:15 21.15–17 Zamnaa 1.42; Matiyu 16.17.

† 21:20 21.20 Zamnaa 13.25.

TEEGOYEY

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Diyawey teegoyey citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Diyawey teegoyey citaaboo manʼti kala Luka citaabu hinkantoo kaŋ a nʼa hantum. Luka Linžiloo ra a si šelaŋ kala Isa waatoo ga kaŋ a nʼa tee laboo ga. Amma ne ra a si šelaŋ kala Isa koyyanoo beenaa ra, nda takaa kaŋ nda Isa na Hundi Henanantaa sanba nga diyawey ga. A ga šelaŋ mo takaa ga kaŋ nda Egilizoo šintin Alyahuudey game, nda Žerizalem, nda nongey kaŋ manʼti Alyahuudey dogey sanda Antiyoš koyraa, nda Korent koyraa, nda Filipi koyraa ra. Boro ga dii a ra mo Pol tuubiroo nda nga diyawtaray naarumay beerey kul. Boro ga dii mo Egilizey kaŋ šintin, zarabey kaŋ i dii ey, nda takaa kaŋ nda Hundi Henanantaa nʼi faaba kʼi gorandi.

Citaaboo woo ga Egilizey faaba nda takaa kaŋ nda Irkoy goyoo ga teendi: ka Isa Almasihu Alhabar Boryaa har laboo kul ga ka koy hala aduɲɲa kaydogoo ga.

1

Isa na allaahidu zaa kaŋ Hundi Henanantaa ga sanbandi

1 Tewofil, citaabu jinaa kaŋ ay nʼa hantum ra, ay šelaŋ hayey kul ga kaŋ Isa šintin kʼi tee, kʼi cawandi mo, 2 hala hanoo kaŋ ra a zandi ka koy beenaa ra. Amma za a mana zandi, a na Hundi Henanantaa ka diyawey yaamar kaŋ a nʼi suuba. 3 Ngi mo se a na nga azzaatoo cebe a ga huna nda tammaasa alhakiikanteyaŋ, nga zarabiyanoo banda ga, jirbi woytaaci (40) a ga nga boŋ cebe i se, ka šelaŋ i se Irkoy Laamaa ga. 4 Waatoo kaŋ nga nda ey goo ma goro, a nʼi yaamar ka nee: «War masi mooru Žerizalem, war ma woo kaŋ Baabaa Irkoy nee nga gʼa noo batu, woo kaŋ war maarʼa ay miɲoo ra. 5 Zama Yehiya, hari nda a na borey batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra ne nda jirbi kayna.»

Isa yee beenaa ra

(Marku 16.19–20; Luka 24.50–53)

6 Diyawey, waatoo kaŋ i marga i na Isa hãa ka nee: «Ir Koyoo, alwaatoo woo da ra nʼga laamaa gorandi koyne Izirayel se wala?» 7 A nee i se: «Waatey wala dimmawey kaŋ Baabaa Irkoy nʼi kayandi nga boŋ hinoo ra bayyanoo sii war ga. 8 Amma war ga duu gaabi waati kaŋ Hundi Henanantaa zunbu war ga, de war ga tee ay seedewey Žerizalem, nda Žude gandaa kul ra, nda Samari gandaa ra, nda hala aduɲɲa kaydogoo ga.»

9 Waatoo kaŋ Isa na hayey wey har ka ben, i goo mʼa guna kaŋ a zandi ka koy beene, duula foo nʼa kaa moɲey cire. 10 Taalibey cindi i ga moo bakam beenaa here, a koy, de aru hinka ne ka kay jerey ga kaŋ ga darbay kaarayyaŋ goo. 11 I nee: «Galile arey, macin se war ga kay ka beenaa heroo guna? Isa woo kaŋ zandi war jerey ga ka koy beenaa ra, a ga yee kate nda taka follokaa kaŋ nda war dii a, a ga koy beenaa ra.»

Boraa kaŋ ga huru Žudas dogoo ra

12 Woo banda ga, i yee Žerizalem ka hun tondi hondoo do kaŋ se i ga nee Zaytuɲaŋey tondi hondoo kaŋ goo Žerizalem jere, kilomeetar foo cine bara gamey ra. 13 Waatoo kaŋ i huru koyraa ra, i žigi soorohugoo boŋ kaŋ ra i ga doona ka marga. Borey ti: Piyer, nda Yehiya, nda Žak, nda Andere, nda Filip, nda Toma, nda Bartelemi, nda Matiyu, nda Žak Alfe izʼaroo, nda Simoŋ kaŋ ti Zelot boraa, nda Žud Žak izʼaroo. 14 Ngi kul tee bine foo ka gaabandi Irkoy ŋaarayyan ra. Ngi nda woyyaŋ, nda Maryama Isa ɲaa, nda Isa armey.

15 Jirbey din ra, Piyer tun ka kay ganakey gamey ra. Alžamaa kaŋ goo nongu follokaa ra ga too boro zangu nda waranka (120) cine. A nee: 16 «Arma arey, a nka waazibi Citaaboo šennoo ma tabati kaŋ Hundi Henanantaa nʼa har za a mana tee nda Dawda miɲoo Žudas ga kaŋ na borey gongu i ma Isa dii. 17 Zama a cindi ka kabandi ir ra, a nʼir goy follokaa woo da tee. 18 Nga, a na faari day nda goy futaa nooroo, a kaŋ boŋoo ga, a faca gamoo ga, teeley kul doo. 19 Woo, Žerizalem borey kul ga haya bay a se, hala nongu kaŋ ra i mma nee faaroo din se ngi boŋ meešennoo ra Hakeldama, maanaa ‹Kuroo hayoo faaroo›. 20 Zama a hantumandi Zaburey citaaboo ra ka nee:

‹Yala nga gorodogoo ma tee saaji,

yala boro kul masi yee ka goro a ra›*,

de mo:

‹Nga jinehuntaraa goyoo ra, boro tana ma yee dogoo ra.›†

21 Adiši, kala arey kaŋ goo ir bande waatoo kul kaŋ ir Koyoo Isa nʼa tee, a ga huru a ga fatta ir game, 22 ir mʼa dii za batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee ga hala hanoo kaŋ a zandi ka hun ir game, borey wey affoo ma tee ir bande nga tunyanoo seede.»

23 I na boro hinka kayandi: Isufi kaŋ se i ga nee Barsabas kaŋ i nʼa maagaaru Žustus, nda Matiyas. 24 I na Irkoy ŋaaray ka nee: «Ni, ir Koyoo kaŋ ti biney kul baykaa, boro hinkaa woo ra, boraa cebe kaŋ nʼnʼa suuba 25 hala a ma nga bagaa zaa goyoo woo ra nda diyawtaraa woo ra kaŋ ga Žudas na nga boŋ moorandi ka koy nongoo ra kaŋ nda a ga hima.» 26 I na alkurra kar boro hinkaa game, alkurraa na Matiyas dii, a huru ka tonton diyaw woy cindi faa (11) ga.

2

Hundi Henanantaa kaayanoo

1 Hanoo kaŋ Pantekotoo zaaroo* too, taalibey kul goo cere bande nongu folloku ra. 2 Dogoo din da kaati foo tee ka hun beenaa ra, ma nee hew beeri hẽeni, de a na hugoo kul too kaŋ ra i goo ma goro. 3 Hayayaŋ kaŋ ma nee deene bangay i se, i ga hima nda nuune kaŋ zamna-zamna, i zunbu ngi boro foo kul ga, 4 de i kul too met nda Hundi Henanantaa, de i šintin ka šenni tanayaŋ šelaŋ, woo kaŋ Irkoy Hundoo nʼa noo i se i mʼa har.

5 Woo gar Alyahuuduyaŋ goo ma goro Žerizalem, Irkoy hunburkawyaŋ, i mana hun kala aduɲɲa gandawey kul ra. 6 Waatoo kaŋ kaatiroo woo tee, alžamaa marga, boŋey ɲaami nda taka kaŋ nda boro foo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra. 7 I [kul] gaga, boŋey haw, i nee: «Nga ne, borey wey kul kaŋ goo ma šelaŋ manʼti Galile boroyaŋ wala? 8 De taka foo ra, ir affoo kul ga maa i se nga boŋ meešennoo ra, woo kaŋ ra ir hayandi? 9 Part, nda Med, nda Elam gandawey borey, nda Mezopotami gandaa borey, nda Žude, nda mo Kapados, nda Poŋ, nda Azi, 10 nda Friži, nda Panfili mo, nda Misira gandawey, nda Libi gandaa laamawey kaŋ goo Siren koyraa here, nda Rom koyraa borey, 11 Alyahuudey nda mo borey kaŋ huru alyahuudutaray, nda Kret gungoo borey, nda Laarabey, ir ga maa i ga Irkoy teegoy beerey šelaŋ ir šennoo ra.» 12 I gaga, i kul na alaabiina ka nee cere se: «Macin ti woo maanaa?» 13 Boro fooyaŋ ga taalibey fude ka nee: «Alaneb hari moora kaana nda i too.»

Piyer waazoo Pantekotoo hane

14 Waatoo woo, Piyer tun ka kay, nga nda diyaw woy cindi faa (11), a na nga jindoo jer ka nee jamaa se: «Alyahuudey nda Žerizalem borey kul, war ma haya foo bay, war ma haŋajer ay šenney se. 15 Manʼti woo din no kaŋ war gʼa hongu kaŋ borey wey nka suu, zama subbaahoo guuru yaggantoo ti woo.† 16 Amma woo ti hayaa kaŋ annabi Žowel nʼa har ka bisa, a nee:

17 ‹Zaari korawey ra, Irkoy nee:

“Ay gʼay Hundoo doori borey kul ga,

war izʼarey nda war ize woyey ga annabitaray tee,

war soogey ga dii bangandiyaŋ,

war boro žeeney ga handiri.

18 De mo ba ay baɲɲey nda ay koŋŋey,

haney din ay gʼay Hundoo doori i boŋ,

de i ga annabitaray tee.

19 Ay ga kayfiyaŋ daŋ beene beenaa ra,

nda tammaasayaŋ ganda laboo ga,

kuri nda nuune, nda dullu duula.

20 Waynaa ga bere ka tee kubay,

handoo ga bere ka ciray ma nee kuri,

za ir Koyoo zaari beeri jerantaa mana kaa.

21 De mo boro kul kaŋ nʼir Koyoo maaɲoo cee ga hallasi.”›‡

22 Izirayel borey, wa haŋajer šenney wey se: Isa Nazaret boraa, boraa kaŋ Irkoy yadda a ga, a na tabatandi war se nda kayfiyaŋ, nda almunkaryaŋ, nda tammaasayaŋ kaŋ Irkoy nʼa kʼa tee war game sanda takaa kaŋ nda war hunday ga bay. 23 Boraa woo kaŋ nondi nda Irkoy kayandiroo takaa, a bay hayaa kaŋ ga kaa ka tee nga ga, war nʼa daŋ goy futu teekey kabey ra i mʼa kanji kʼa wii. 24 Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, a nʼa kaa buuyan naajoo ra, a si hin ka tee buuyan ma gaabu a ga. 25 Dawda šelaŋ a ga ka nee:

‹Ay ga dii ir Koyoo ay jine waati kul,

zama a goo ay kabe gumaa ga hala ya si jijiri.

26 Woo se ay binoo ɲaali,

de ay šelaŋ nda binekaanay,

ay gaahamoo ga hunanzam naataa ra.

27 Zama nʼsʼay hundoo naŋ alaahara,

nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.

28 Nʼna hunaroo fondaa bayrandi ya ne,

nʼgʼay too nda ɲaali ni jine.›§

29 Arma arey, ya duu fondo ka šelaŋ war se nda naanay ir kaagaa Dawda ga, a buu, a suturandi, de mo nga saaraa goo ir game hala hõ zaaroo. 30 Haya kaŋ se annabi no, a bay mo kaŋ Irkoy na allaahidu zaa nga se ka žee kaŋ nga ga nga banda-ka-zunboo affoo gorandi fuulaa ra,* 31 Almasihu tunyanoo no a dii a za a mana tee ka nee kaŋ a mana nga naŋ alaahara, de mo nga gaahamoo mana dii funbuyan. 32 Isa din, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti haya kaŋ se ir, ir kul tee seede. 33 A jerandi ka koy Irkoy kabe gumaa ga, a duu Baabaa Irkoy ga Hundi Henanantaa kaŋ a na nga allaahidoo zaa a se. A na hayaa kaŋ war, war ga dii a, war ga maarʼa doori ir boŋ. 34 Dawda mana žigi beenaa ra, amma nga hunday nee:

‹Ir Koyoo nee ay Koyoo se:

“Goro ay kabe gumaa here,

35 hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee ni cee-jisidogoo.”›†

36 Adiši Izirayel hugoo borey kul ma bay bila šikka kaŋ Isa din kaŋ war nʼa kanji, Irkoy nʼa tee Koy, a nʼa tee Almasihu mo.»

37 Waatoo kaŋ i maa šenney wey, biney maray, i nee Piyer nda diyawey cindey se: «Macin no ir mʼa tee, arma arey?» 38 Piyer nee i se: «Wa tuubi, de war affoo kul ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga, war zunubey yaafaa se, de war ga duu nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa. 39 Zama war, nda war zankey, nda borey kul kaŋ ga mooru‡ kaŋ ir Koyoo Irkoy ciya i se i ma kaa nga do, wane nda allaahidoo.» 40 A na šenni booboyaŋ ka seedetaray tee i se kʼi hoyray ka nee: «Wa war boŋ hallasi war zamankasine golbantey wey ga.» 41 Wey kaŋ yadda Piyer šennoo ga batizandi, hanoo din, boro zenber hinza (3.000) cine tonton ganakey ga. 42 I cindi diyawey cawandoo, nda ngi margakasinaa ra, nda takula dunbuyanoo, nda Irkoy ŋaarayroo ra.

Ganakey margaroo šennoo

43 Hunburay kaa borey kul ga, Irkoy na diyawey ka kayfi nda tammaasa booboyaŋ tee. 44 Ganakey kul goo nongu folloku ra, hayey kul ra i ga marga. 45 I na ngi halaalawey nda ngi jinawey neere kʼi zamna boro foo kul ma duu haya kaŋ ga too ra. 46 Zaari kul i ga tee bine foo ka marga nda cimi Irkoy hugu beeroo ra, i ga takulaa dunbu ngi hugey ra, i ga ŋaa nda ɲaali nda bine kaaray. 47 I ga Irkoy beerandi, jamaa kul ga fondo naŋ i se. Zaari kul ir Koyoo ga borey kaŋ hallasi tonton i ga.

3

Piyer nda Yehiya na bongu noo baani

1 Piyer nda Yehiya žigi ka koy Irkoy hugu beeroo ra Irkoy ŋaarayroo waati kaŋ ti aluulaa guuru hinzantoo ga. 2 Aru foo kaŋ za ɲaŋoo gundoo ra a bongu katandi windoo mee foo ga kaŋ se i ga nee Ihennaa, zaari kul boroyaŋ no mʼa jisi no din hala a ma sargari wiri Irkoy hugu beeroo hurukey ga. 3 Waatoo kaŋ a dii Piyer nda Yehiya ga baa ka huru Irkoy hugu beeroo ra, a nʼi ŋaaray i ma sarga nga ga. 4 Piyer nda Yehiya na ngi moɲey kanji a ga, Piyer nee: «Ir guna.» 5 A na lakkal tee i se, a ga hongu nga ma duu i ga haya. 6 Amma Piyer nee: «Ay sii nda nzorfu kaaray, ay sii nda wura, woo kaŋ goo ya ne, ay gʼa noo ma ne: Isa Almasihu Nazaret boraa maaɲoo ga, [tun ma] dira.» 7 A na aroo dii nda kabe gumaa, a nʼa tunandi, dogoo din da cewey nda kanjey hanse. 8 A sar ka kay ka dira, a huru i bande Irkoy hugu beeroo ra, a ga dira a ga sar ka Irkoy beerandi. 9 Jamaa kul dii a kaŋ a ga dira, a ga Irkoy beerandi. 10 I bay kaŋ nga no ka cindi Irkoy hugu beeroo Mee Hennaa ga ka sargari ceeci, i hanse ka alaabiina, de boŋey hanse ka haw nda takaa kaŋ teendi a ga.

Piyer waazoo Irkoy hugu beeroo ra

11 Aroo denji Piyer nda Yehiya ga, jamaa kul almunkar, de i zuru ka koy i do galliyaa ra kaŋ se i ga nee Sulaymaana galliyaa. 12 Kaŋ Piyer dii jamaa, a nee i se: «Izirayel borey, macin se war boŋey ga haw nda woo? Macin se war ga moo bakam ir ra, sanda ir, ir boŋ hinoo wala ir ganayanoo nda ir na aroo woo dirandi? 13 Ibirahima Koyoo, Isiyaka [Koyoo], Yakuba [Koyoo], ir baabey Koyoo na nga tamoo Isa jeerandi kaŋ war, war nʼa nondi, war nʼa yankar Pilat jine kaŋ kayandi nga gʼa taŋ. 14 Amma war, war na Irkoy Boro Henanantaa kaŋ ti Boro Šerrantaa yankar, war wiri borowiikaw ma taŋandi war se. 15 War na hunayan koyoo wii, Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, woo ti hayaa kaŋ se ir ga tee seede. 16 Nga maaɲoo naanaa ra, maaɲoo na boraa woo kaŋ war ga dii a, war gʼa bay noo gaabi. Naanaa kaŋ a gʼa noo ka boraa woo kaŋ goo war kul jine noo baani timmante.

17 Sohõ, agʼarmey, ay ga bay kaŋ boŋbiitaray ka kate war nʼa tee, war alwakiiley mo takaa din da. 18 Takaa woo da, hayaa kaŋ Irkoy gay a nʼa har nda annabey kul miɲey kaŋ ti nga Almasihu ga zarabi, a nʼa tabatandi. 19 Wa tuubi ka bere hala war zunubey ma tuusandi. 20 Woo ra bineyaynay waatiyaŋ ga hun ir Koyoo do ka kaa war do, a ma Almasihu kaŋ ti Isa sanba kaŋ suubandi war se. 21 Nga kaŋ a nka tilasu a ma cindi beenaa ra hala waati kaŋ hayey kul taagandi koyne kaŋ Irkoy nʼa har za alwaatey kul ra nda annabi henanantey miɲey, ma tabati. 22 Musa nee: ‹Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra*, war ma haŋajer a se hayey kul kaŋ a gʼi har war se ra. 23 Boro kul kaŋ mana haŋajer annaboo din se, ga tuusandi ka hun jamaa ra.›† 24 De mo annabey kul, za Samiyel hala wey kaŋ kaa ka šelaŋ dumaa ga, i kul na zaarey wey bayrandi. 25 Annabey izʼarey ti war, nda amaanaa kaŋ Irkoy nʼa daŋ nga nda war baabey game ka nee Ibirahima se: ‹Ni hayroo bande aduɲɲa hayragey kul ga duu albarka.›‡ 26 War do Irkoy jin ka nga tamoo donto kʼa sanba war se hala a ma albarka daŋ war ra ka war affoo kul bere kʼa kaa nga laalaroo ra.»

4

I na Piyer nda Yehiya kayandi hoyraykey margaroo jine

1 Piyer nda Yehiya goo ma šelaŋ jamaa se kaŋ sargari juwalkey, nda Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo, nda Sadusiyeŋey kaa i ga. 2 I hottu nda ngi cawandiyanoo kaŋ ra i ga Isa ka bukawey tunyanoo bayrandi. 3 I na diyawey dii, i nʼi daŋ kasu hala subaa ra, zama cijinoo too ka ben. 4 Amma borey ra kaŋ maa šennoo, ibooboyaŋ naanay, arey hinnaa ga too zenber guu (5.000) [cine].

5 Subaa ra, ngi alwakiiley, nda ngi boro beerey, nda ngi Citaaboo baykey marga Žerizalem, 6 nda sargari juwalkey jineboraa Hannu, nda Kayif, nda Yehiya, nda Aleksander, nda boro kul kaŋ hun sargari juwalkey jineborey ga. 7 I nʼi daŋ ngi game kʼi hãa ka nee: «Hini foo wala maa foo nda war wey na woo tee?» 8 Waatoo din Piyer too met nda Hundi Henanantaa, a nee i se: «Jamaa alwakiiley, nda boro beerey, 9 hõ nda ir hãandi goy henna ga kaŋ teendi wircikoyni se kʼa noo baani, 10 war nda Izirayel jamaa kul ma bay kaŋ Isa Almasihu Nazaret boraa kaŋ war, war nʼa kanji, de Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, nga maaɲoo ka kate boraa woo ma duu baani ka kay war jine.

11 ‹Nga ti tondoo kaŋ war kaŋ ti cinakey konna a,

amma a kaa ka tee hugoo kanjoo tondoo.›*

12 Boro tana sii no kaŋ ra hallasiyan goo, zama maa tana mana nondi koyne aduɲɲa ra adamizey game kaŋ bande ir ga hima ka hallasi.»

13 Kaŋ i dii naanaa kaŋ nda Piyer nda Yehiya ga šelaŋ, i bay kaŋ boroyaŋ no kaŋ mana caw, jamaa ra i goo, boŋey haw, amma i nʼi bay sanda boroyaŋ kaŋ cindi Isa bande. 14 I ga dii boraa kaŋ duu baani goo ma kay ngi jere, i si bay haya kaŋ no ngi mʼa har. 15 I nee i ma fatta hoyraykey margaroo hugoo ra, i cindi i ga cere hãa 16 ka nee: «Macin no ir gʼa tee borey wey se? Zama Žerizalem borey kul bay tammaasaa kaŋ i nʼa tee ga, a ga kaaray i se, de mo ir si hin kʼa yankar. 17 Amma hala alhabaroo woo masi dira jamaa game ka tonton, ir ma kašeta i ga, i masi yee ka maaɲoo woo waazu boro kul se.»

18 I nʼi cee kʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har wala kʼa cawandi. 19 Amma Piyer nda Yehiya nʼi zaabi ka nee: «Irkoy jine, war se ir ga hima ka haŋajer wala Irkoy? Wa šelaŋ. 20 Ir, ir si hin ka goro ir mana hayey har kaŋ ir dii ey ir maarʼey.»

21 I kašeta i ga koyne, i nʼi naŋ, i mana duu taka kul kaŋ nda ngi gʼi zukandi, jamaa maaganda se, zama borey kul ga Irkoy beerandi nda hayaa kaŋ tee. 22 Koyne mo boraa kaŋ ga tammaasaa woo teendi kʼa noo baani goo nda haya kaŋ bisa jiiri woytaaci (40).

Ganakey Irkoy ŋaarayroo

23 Kaŋ Piyer nda Yehiya naŋandi, i koy ngi borey do ka hayaa kul filla kaŋ sargari juwalkey jineborey nda boro beerey nʼa har ngi se. 24 Waatoo kaŋ i maa woo, i tee bine foo ka Irkoy ŋaaray ka nee: «Ir Koyoo, ni kaŋ na beenaa, nda laboo, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee, 25 ni kaŋ nee nda ir kaagaa Dawda ni tamoo miɲoo, Hundi Henanantaa albarkaa ra:

‹Macin se gandawey ga zawaare,

de jamawey ga miile yaadayaŋ tee?

26 Laboo kokoyey nda alwakiiley tun ka cere marga

kʼir Koyoo nda nga Almasihu yenje.›†

27 Zama nda cimi, koyraa woo ra ni tam henanantaa kaŋ ti Isa kaŋ nʼnʼa yon kʼa tee Almasihu ga Herod, nda Pons Pilat mo, nda gandawey, nda Izirayel jamaa marga 28 ka hayaa kul tee kaŋ ni kaboo nda ni kayandiroo nʼa dunbandi za gayyan a ma teendi. 29 Sohõ ir Koyoo, ngi kašetayaney guna, ma ni tamey noo i ma ni meešennoo har nda naanay timmante. 30 [Ni] kaboo šerre ka borey noo baani, ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee nda ni tam henanantaa Isa maaɲoo.»

31 Waatoo kaŋ i na Irkoy ŋaaray ka ben, nongoo kaŋ ra i goo ma marga jijiri. Hundi Henanantaa nʼi too, i ga Irkoy meešennoo har nda naanay.

Ganakey na ngi hayey zamna cere game

32 Jamaa borey kul kaŋ naanay tee bine foo nda anniya foo, boro kul haya kaŋ goo a se, a si nee nga wane nda a, borey ga marga hayaa kul ra. 33 Diyawey gʼir Koyoo Isa tunyanoo seedetaraa too nda sahã beeri, albarka beeri goo i kul ra. 34 Boro kul sii i ra kaŋ ga tilasu, zama borey kul kaŋ goo nda faari wala hugu nʼi neere ka kate ngi hayoo 35 kʼa jisi diyawey jine, de a ga zamnandi i kul game, boro foo kul ga duu woo kaŋ ga a ga too.

36 Isufi kaŋ diyawey nʼa maagaaru Barnabas kaŋ maanaa ti «Bineyaynandikaw», Lewi boro no, Šipir gungoo wane. 37 A goo nda faari foo, a nʼa neere ka kate nooroo kʼa jisi diyawey jine.

5

Ananiyas nda Safira taari

1 Amma aru foo kaŋ maaɲoo ti Ananiyas nda Safira nga wandoo na ngi farru foo neere. 2 A lanbandi hayoo ra, nga nda wandoo waafakay ga, a koy nda jere foo kʼa jisi diyawey jine. 3 Piyer nee a se: «Ananiyas, macin se Ibilisi na ni binoo too hala nongu kaŋ ra nʼga taari Hundi Henanantaa se ka lanbandi farroo hayoo ra? 4 Nda a nka cindi manʼti ni wane nda a wala, nda a neerandi mo manʼti ni halaalaa no wala? Macin se nʼna teegoyoo woo daŋ ni binoo ra? Manʼti adamizey se ni taari, amma Irkoy.» 5 Kaŋ Ananiyas maa šenney wey, a kaŋ, hundoo hun. Hunburay beeri duu borey kul kaŋ maarʼa. 6 Aru soogey tun, i nʼa kasance, i nʼa ka koy taray kʼa sutura.

7 Guuru hinza cine banda ga, Ananiyas wandoo kaa, a mana bay hayaa kaŋ tee, a huru. 8 Piyer nee a se: «Har ya ne, hinnaa woo da no war na farroo neere wala?» A nee: «Ayyo, nga no.» 9 Piyer nee a se: «Macin se war waafaku kʼir Koyoo Hundoo sii? Nga ne, kabey kaŋ na ni kurɲoo sutura goo hugoo miɲoo ga, i ga koy nda ni.» 10 A kaŋ dogoo din da diyaa cewey cire, de hundoo hun. Kaŋ aru soogey huru, i gar kaŋ a buu, i nʼa zaa ka koy taray, i nʼa sutura kurɲoo jere. 11 Hunburay beeri duu Egilizoo kul nda borey kul kaŋ maa šenney wey.

Kayfi booboyaŋ teendi

12 Diyawey na tammaasa nda kayfi booboyaŋ tee jamaa game. I kul marga ka tee bine foo Sulaymaana galliyaa ra. 13 Borey cindey ra, boro kul si yadda ka koy tonton i ga, amma jamaa ga hanse kʼi beerandi. 14 Koyne mo borey kaŋ naanay ir Koyoo tonton i ga, aru jama nda woy jama. 15 Borey ga kate wircikoyney balankaryaŋ nda daarijiyaŋ ga kʼi jisi farrey ra hala waati kaŋ Piyer ga bisa ba a tee nga biyoo ma hin ka kani ngi affoo ga. 16 Koyrawey kaŋ ga man Žerizalem mo jamaa kate wircikoyniyaŋ nda boroyaŋ kaŋ ganjiyaŋ gʼi zaa ka kay, i marga, i kul duu baani.

Diyawey laazaabandi

17 Sargari juwalkey jineboraa tun, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, maanaa Sadusiyeŋey kondaa, de biney too met nda canseyan. 18 I na diyawey dii, i nʼi daŋ kasa beeroo ra. 19 Amma ir Koyoo almalayka foo, cijinoo ra, a na kasaa miɲey feeri kʼi fattandi, a nee: 20 «Wa koy, war ma kay ka hunaroo woo šenney kul waazu jamaa se Irkoy hugu beeroo ra.» 21 Kaŋ i maa woo, i huru za alfazar Irkoy hugu beeroo ra ka cawandi.

Waatoo kaŋ sargari juwalkey jineboraa nda borey kaŋ goo a bande kaa, i na hoyraykey margaroo nda Izirayel boro beerey kul marga, i sanba i mʼi ceeci kasaa ra ka kate ey. 22 Kaŋ lakkalkey too, i manʼi gar kasaa ra, i yee kʼa har i se. 23 I nee: «Ir na kasaa gar a ga daaba henna, lakkalkey ga kay miɲey ga, waatoo kaŋ ir na gundoo feeri, ir mana boro kul gar a ra.» 24 Waatoo kaŋ Irkoy hugu beeroo lakkalkey boŋkoynoo nda sargari juwalkey jineboraa maa šenney wey, i na alaabiina nda ey nda hayaa kaŋ ga kaa ka tee. 25 Boro foo kaa ka nee: «Nga ne, arey kaŋ war nʼi daŋ kasaa ra goo Irkoy hugu beeroo ra i ga kay i ga jamaa cawandi.»

26 Boŋkoynoo nda lakkalkey koy kate ey bila nda i mʼi žilla, zama i ga hunbur jamaa ma ngi warra nda tondi ka ngi wii. 27 Kaŋ i kate ey, i nʼi daŋ hoyraykey margaroo jine. Sargari juwalkey jineboraa nʼi hãa 28 ka nee: «Ir mana war yaamar kaŋ war masi cawandi boraa woo maaɲoo ga wala? Amma nga ne, war na Žerizalem too nda war cawandoo, war mma baa war ma aroo woo hundoo alhakoo kaŋandi ir boŋ!» 29 Piyer nda diyawey cindey zaabi ka nee: «Boro ma haŋajer Irkoy se ka bisa adamize. 30 Ir kaagey Koyoo na Isa tunandi kaŋ war, war kabey nʼa deeji kʼa wii bundu ga. 31 Nga, Irkoy nʼa jer kʼa tee Koy nda Hallasikaw nga gaaboo ra ka Izirayel noo fondo a ma tuubi, a ma duu zunubu yaafaa. 32 Ir ga tee seede hayey wey kul se, ir nda Hundi Henanantaa kaŋ Irkoy nʼa noo borey se kaŋ ga haŋajer a se.»

33 Kaŋ i maa woo, i futu, i baa ngi ma diyawey wii. 34 Fariziyeŋ foo kaŋ maaɲoo ti Gamaliyel tun ka kay hoyraykey margaroo ra, ašariyaa baykaw no, jamaa kul gʼa beerandi, a yaamar kaŋ i ma diyawey fattandi taray alwaati kayna. 35 A nee i se: «Izirayel borey, wa war boŋ hawgay borey wey ga nda hayaa kaŋ war ga baa kʼa tee, 36 zama a mana gay, Tedas tun ka nga boŋ tee boro beeri, boro zangu taaci (400) cine hanga a, a wiiyandi, de mo borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say, i tee yaada. 37 Nga dumaa ga, Žudas Galile boraa tun borey kabuyanoo waati, a na jamaa boro boobo ka ture nga bande, a mursu, borey kul kaŋ naŋ a na ngi boŋey bere say-say. 38 Sohõ woo kaŋ ay gʼa har war se ti: wa moora borey wey, war mʼi naŋ, zama nda adamize kayandiroo wala nga goyoo no, a ga say. 39 Amma nda Irkoy do a hun, war si hin kʼi kayandi, abada a masi garandi kaŋ Irkoy bande war ga yenje.» I yadda a se.

40 I ciya diyawey se, i nʼi kar, i nʼi yaamar i masi yee ka Isa maaɲoo har, i nʼi taŋ. 41 I hun hoyraykey margaroo jine nda ɲaali haya kaŋ se ngi ciitandi ka kaynandi Isa maaɲoo se. 42 Zaari kul, Irkoy hugu beeroo nda hugey ra i si fay nda ka cawandi ka Isa AlmasihuAlhabar Boryaa har.

6

Aru iyye suubandi ka diyawey gaa

1 Jirbey din, kaŋ taalibey hinnaa boobo, ganakey kaŋyaŋ ti Grek šintin ka Eberewey kakaw, zama ngi woyey kaŋ kurɲey buu ga yalandi zaari kul zamnarey ra. 2 Diyaw woy cindi hinkaa (12) ciya taalibey jamaa se ka nee: «A si hima ir ma Irkoy meešennoo waazuroo naŋ ka huga nda ŋaayan zamnayan. 3 Adiši agʼarmey, wa aru iyye kaŋ goo nda seedetaray henna ceeci war ra, i ma tee boroyaŋ kaŋ ga too met nda Irkoy Hundoo nda lakkal, ir mʼi kayandi goyoo woo se. 4 Ir, ir ga gaabandi Irkoy ŋaarayroo nda Irkoy meešennoo goyoo ga.» 5 Šennoo woo kan jamaa kul se. I na Etiyen suuba, aru no kaŋ ga hanse ka naanay Irkoy, a ga too met nda Hundi Henanantaa, nda Filip, nda Prokor, nda Nikanor, nda Timoŋ, nda Parmenas, nda Nikolas Antiyoš boraa kaŋ huru alyahuudutaray. 6 I nʼi cebe diyawey se. Diyawey na Irkoy ŋaaray i se jina, i na ngi kabey fur i ga.

7 Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi, taalibey hinnaa ga hanse ka tonton Žerizalem ra. Sargari juwalkaw jama boobo yadda naanaa ga.

I na Etiyen dii

8 Etiyen too met nda hini Irkoy anneemaa ra, a na kayfiyaŋ nda tammaasa beeriyaŋ tee jamaa game. 9 Amma boro fooyaŋ kaŋ goo margahugoo ra kaŋ se i ga nee Borey kaŋ Sawal hugoo, nda Siren boroyaŋ, nda Aleksandiri boroyaŋ, nda boroyaŋ kaŋ hun Silisi, nda Azi gandaa ra tun ka Etiyen kakaw. 10 I sii nda gaabi ka kay lakkaloo nda Hundoo jine kaŋ nda Etiyen ga šelaŋ. 11 I na aruyaŋ sufuray i ma nee kaŋ ngi maa a ga šenni laalayaŋ har Musa nda Irkoy ga. 12 I na jamaa, nda boro beerey, nda Citaaboo baykey tusa, i gum Etiyen ga kʼa dii ka koy hoyraykey margaroo jine. 13 I kate seede zooruyaŋ kaŋ nee: «Boraa woo, waati kul a mma šenni futuyaŋ har nongu henanantaa [woo] nda ašariyaa ga. 14 Ir maa mo a ga nee kaŋ Isa Nazaret boraa din ga nongoo woo kayri, a ga alaadawey barmay kaŋ Musa nʼi noo ir se.» 15 Borey kul kaŋ goo ma goro hoyraykey margaroo ra na ngi moɲey kanji Etiyen ga, de i dii ndumoo tee ma nee almalayka ndum.

7

Etiyen šelaŋ hoyraykey margaroo jine

1 Sargari juwalkey jineboraa nee: «Takaa woo da no wala?» 2 Etiyen nee: «Arma arey nda ay baabey, wa haŋajer. Irkoy daržantaa bangay ir baabaa Ibirahima se waatoo kaŋ a goo Mezopotami za a mana koy goro Karaŋ. 3 De mo a nee Ibirahima se: ‹Fatta ni gandaa nda ni dumoo ra, ma koy gandaa ra kaŋ ay gʼa cebe ma ne.›* 4 A fatta Kalde borey gandaa ra ka koy goro Karaŋ. No din ra baaboo buuyanoo banda ga, Irkoy nʼa ganandi ka koy gandaa woo ra kaŋ ra sohõ war goo ma goro. 5 A manʼa noo tubu wala ba cee kanandi doo no din ra amma a nee nga gʼa noo gandaa a mʼa tee nga duuraa, nga nda nga hayroo kaŋ ga kaa dumaa ga, a gar a sii nda ize. 6 Takaa woo nda Irkoy šelaŋ ka nee kaŋ nga hayroo ga koy taabuši ganda waani ra, i gʼi daŋ baɲɲataray kʼi žilla jiiri zangu taaci (400). 7 Irkoy nee: ‹Gandaa kaŋ se i ga tee baɲɲa, agay, ay gʼa ciiti. Woo banda ga, i ga fatta, de i gʼay gana nongoo woo ra.›† 8 Irkoy na Ibirahima noo amaana kaŋ silbaa ti daŋbanguyanoo. Woo ra Ibirahima na Isiyaka hay kʼa daŋbangu jirbi yaahantoo hane, Isiyaka na Yakuba hay kʼa daŋbangu, Yakuba mo na kaaga woy cindi hinkaa (12) hay kʼi daŋbangu.

9 Kaagey canse ngi armaa Isufi ga kʼa neere a ma koy Misira. Amma Irkoy goo a bande. 10 A nʼa kaa nga zarabey kul ra, a nʼa noo alhormo nda lakkal Firawuuna, Misira kokoyoo do, a nʼa tee jineboro Misira nda nga hugoo kul se. 11 Heray tee Misira kul ra nda Kanaŋ gandaa ra nda zarabiyan beeri, ir baabey si duu ŋaayan. 12 Amma waatoo kaŋ Yakuba maa kaŋ hunay goo Misira, cee jinaa a nʼir baabey sanba. 13 Cee hinkantoo, Isufi na nga boŋ bayrandi nga armey se, de Firawuuna na Isufi dumoo bay. 14 Isufi sanba i ma ciya nga baabaa Yakuba nda nga borey kul se, boro woyye cindi guu (75). 15 Yakuba doo ka koy Misira, a buu, nga nda ir baabey. 16 I nʼi ka koy Šekem kʼi daŋ saaraa ra kaŋ Ibirahima nʼa day nda nooru Hamor izʼarey ga Šekem.‡

17 Kaŋ allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa Ibirahima se waatoo man, jamaa tonton, de i hanse ka boobo Misira ra, 18 hala waatoo kaŋ kokoy tana huru kokoytaraa ra [Misira] kaŋ si Isufi bay. 19 Nga, a nʼir dumoo zanba kʼ[ir] baabey žilla ka taka tee ngi ize taanawey ma warrandi taray hala i masi huna. 20 Waatoo din ra Musa hayandi, boro no kaŋ nga kunturoo ga kan Irkoy se. A biirandi handu hinza nga baabaa hugoo ra. 21 Waatoo kaŋ a warrandi, Firawuuna ize woyoo nʼa zaa kʼa biiri a ma tee nga izʼaru gundoo. 22 Musa aladabu nda Misira borey bayraa kul. Hini beeri goo nga šenney nda nga teegoyey ra.

23 Kaŋ Musa duu jiiri woytaaci (40), a huru binoo ra nga ma koy nga armey guna, Izirayel borey. 24 A dii affoo kaŋ Misira boro goo mʼa tooɲe, a na boraa kaŋ goo ma zarabi faaba ka faasa a se ka Misira boraa kar. 25 A ga hongu kaŋ [nga] armey ga faham kaŋ nga no Irkoy na nga daŋ kʼi hallasi. Amma i mana faham. 26 Subaa ra, a na Izirayel boroyaŋ gar kaŋ goo ma yenje, a ceeci kʼi waafakandi i ma cere noo alaafiya, a nee: ‹Arey, armayaŋ ti war, macin se war ga cere tooɲe?›§ 27 Boraa kaŋ goo ma nga ceroo tooɲe na Musa tuti ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw ir se? 28 Ni mma baa mʼay halaci sanda takaa kaŋ nda bi nʼna Misira boraa wii?›* 29 Šennoo woo ga, Musa zuru ka koy goro Majaŋ gandaa kaŋ ra a na izʼaru hinka hay.

30 Jiiri woytaaci (40) banda ga, Sinay tondi hondoo saajoo ra almalayka foo bangay a se saabayɲaa foo kaŋ ga dii nuunaa deenoo ra. 31 Kaŋ Musa dii woo, boŋoo haw nda hayaa kaŋ a ga dii a. A man ka guna, a maa ir Koyoo jindoo kaŋ ga nee: 32 ‹Agay ti ni baabey Koyoo, Ibirahima, nda Isiyaka, nda Yakuba Koyoo.›† Musa kul no ma gaši, a mana yadda ka guna. 33 Ir Koyoo nee a se: ‹Taamey feeri kʼi kaa ni cewey ra, zama nongoo kaŋ ra ni goo ma kay manʼti kala labu henanante. 34 Ay dii gurzugaa kaŋ ay jamaa goo ma dii a Misira, ay maa ngi durayroo. Ay zunbu kʼi kaa kabe. Sohõ kaa, ay ga ni sanba Misira.›‡

35 Musa din da kaŋ Izirayel borey nʼa yankar ka nee: ‹May ka ni tee boŋkoyni nda ciitikaw?› Nga din da no Irkoy almalayka bangay a se saabayɲaŋoo ra kʼa sanba kʼa tee boŋkoyni nda feerikaw. 36 Nga no kʼi fattandi ka kayfiyaŋ nda tammaasayaŋ tee Misira gandaa ra, nda teeko Hari Ciraa ra, nda saajoo ra jiiri woytaaci (40). 37 Nga ti Musa kaŋ nee Izirayel borey se: ‹Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra§.› 38 Nga no ka cindi jama margaroo ra saajoo ra, nga nda almalaykaa kaŋ šelaŋ a se Sinay tondi hondoo boŋ nda ir baabey. A duu šenni hunanteyaŋ kʼi noo ir se.

39 Nga, ir baabey mana baa ngi ma yadda a se, i nʼa tuti ka ngi biney yeeti Misira 40 ka nee Haruna se: ‹Koyyaŋ tee ir se kaŋ ga dira ir jine, zama Musa din kaŋ nʼir fattandi Misira gandaa ra, ir si bay haya kaŋ a ti a.›* 41 Jirbey din ra, i na haw-ize foo tee ka sargari kaa tooroo se, i ɲaali nda ngi kabe teegoyey. 42 Irkoy na banda bere i se kʼi taŋ i ma hayey kaŋ goo beenaa ra gana sanda takaa kaŋ nda a hantumandi annabey citaaboo ra ka nee:

‹Manʼti agay se

war na alman koosu ka sargari kaa

jiiri woytaaci (40) saajoo ra wala, Izirayel hugoo borey?

43 War koy nda tooroo kaŋ maaɲoo ti Molok hukkumoo

nda [war] koyoo Rafaŋ handaraa,

kaŋyaŋ ti hayey kaŋ war nʼi tee ka sujudu i se.

Ay ga war ka koy Babiloŋ se jine.›†

44 Seedetaray hukkumoo cindi ir baabey kone saajoo ra. Irkoy šelaŋ Musa se kʼa yaamar a mʼa fasal sanda woo kaŋ a dii a cine. 45 Waatoo kaŋ ir baabey duu a, ngi nda Žozuwe nʼa hurandi ka gandawey dii kaŋ Irkoy nʼi gaaray ir baabey jine. A cindi no din hala Dawda waati. 46 Nga ka duu alhormo Irkoy do ka ceeci ka duu gorodoo‡ Yakuba hugoo borey se. 47 Amma Sulaymaana ka hugu cin a se. 48 Koy Jerantaa si goro nongu ra kaŋ kabe nʼa tee, sanda takaa kaŋ nda annaboo nee:

49 ‹Beenaa ti ay kokoy gorodogoo,

laboo ti ay cee-jisidogoo.›

Ir Koyoo nee: ‹Hugu dumi foo no war cina ya ne,

wala hunanzamdoo foo no war gʼa tee ya ne?

50 Manʼti ay kaboo ka hayey wey kul tee wala?›§

51 War boŋey ga šendi, war biney nda war haŋawey ga šendi, waati kul war mo, war ga wanji Hundi Henanantaa se sanda war baabey takaa. 52 May ti annaboo kaŋ war baabey manʼa gurzugay? I na borey wii kaŋ ga Boro Šerrantaa kaayanoo bayrandi, boraa kaŋ sohõ war, war tee nga zanbakaa nda nga wiikaa, 53 war kaŋ duu ašariyaa almalaykey kabey ra, amma war mana gaabu a ga.»

Etiyen wiiyanoo

54 Waatoo kaŋ borey kul kaŋ goo hoyraykey margaroo ra maa šenney wey, biney hanse ka tun, i na meeɲama Etiyen ga. 55 Amma woo gar, nga, a too met nda Hundi Henanantaa, a na nga moɲey bakam beenaa here, de a dii Irkoy daržaa nda Isa kaŋ ga kay Irkoy kabe gumaa ga. 56 A nee: «Nga ne, ay ga dii beenaa kaŋ feeri, de Boro-izʼaroo goo ma kay Irkoy kabe gumaa ga.» 57 I na jinde jer ka kaati, i na ngi haŋawey daabu, de i tee mee foo ka gum a boŋ. 58 I nʼa gaaray ka koy koyraa dumaa ga, i nʼa warra nda tondi kʼa wii. Seedewey na ngi darbawey jisi aru sooga foo jeroo ga kaŋ se i ga nee Sol. 59 I na Etiyen warra nda tondi kʼa wii kaŋ a ga Irkoy cee ka nee: «Ay Koyoo Isa, ay hundoo taa.» 60 A sonbu kanjey ga ka jinde jer ka kaati ka nee: «Ay Koyoo, masi zunuboo woo dii i se.» Kaŋ a na woo har, a faati.

8

1 Sol yadda Etiyen wiiyanoo ga.

Sol na Egilizoo gurzugay

Zaaroo din da ra, Egilizoo hanse ka gurzugay Žerizalem, ganakey kul say-say Žude nda Samari gandaa ra nda manʼti diyawey. 2 Irkoy hunburkawyaŋ ka Etiyen sutura, de i na nga buuyanoo hẽe, hẽeni beeri. 3 Sol ga ceeci ka Egilizoo halaci, a ga huru hugu nda hugu ra ka arey nda woyey cendi kʼi daŋ kasaa ra.

Filip na Alhabar Boryaa waazu Samari

4 Borey kaŋ say-say ga dira i ga Alhabar Boryaa šennoo har. 5 Filip zunbu ka koy Samari koyra[a] ra, a na Almasihu šennoo waazu i se. 6 Jamaa tee bine foo ka haŋa kayandi hayey kaŋ Filip gʼi har se, i ga maa a se, i ga dii tammaasawey kaŋ a gʼi tee. 7 Ganjiyaŋ kaŋ goo boro booboyaŋ ra na jinde jer ka kaati ka fatta, bonguyaŋ nda ceekayrayaŋ duu baani. 8 Koyraa din hanse ka ɲaali.

9 Za woo mana tee, aru foo kaŋ se i ga nee Simoŋ goo koyraa din ra, kottekoynitaray no a ga tee, de a ga Samari jamaa boŋoo haw, nga hunday ga nee kaŋ boro beeri ti nga. 10 Borey kul ga haŋa kayandi a se, za zanka hala boro beeri, i nee: «Woo ti Irkoy hinoo kaŋ se i ga nee ibeeroo.» 11 I ga haŋa kayandi a se, zama a na waati kuku tee a gʼi almunkarandi nda nga kottaa. 12 Amma waatoo kaŋ i yadda Filip ga kaŋ na Irkoy Laamaa nda Isa Almasihu maaɲoo Alhabar Boryaa waazu, i batizandi, arey nda woyey mo. 13 Simoŋ hunday naanay, a batizandi, a denji Filip ga, a ga dii tammaasawey nda kayfi beerey kaŋ teendi, boŋoo haw.

14 Waatoo kaŋ diyawey kaŋ goo Žerizalem maa kaŋ Samari yadda Irkoy meešennoo, i na Piyer nda Yehiya sanba i se. 15 Kaŋ i doo ka koy i do, i na Irkoy ŋaaray i se hala i ma duu Hundi Henanantaa. 16 Zama a mana zunbu ngi affoo kul ga jina, i nka batizandi de ir Koyoo Isa maaɲoo ga. 17 Woo banda ga, Piyer nda Yehiya na ngi kabey fur i ga, de i duu Hundi Henanantaa.

18 Kaŋ Simoŋ dii kaŋ diyawey kabe furyanoo nda Hundoo nondi, a na alman šerre i se 19 ka nee: «Wa agay mo noo hinoo woo hala boro kaŋ ga ay na kabe fur ma duu Hundi Henanantaa.» 20 Amma Piyer nee a se: «Ni nda ni nooroo kul ma halaci, zama nʼga hongu Irkoy nooyanoo, alman nda nʼga duu a. 21 Ni sii nda baa, ni sii nda fondo šennoo woo ra, zama ni binoo si šerre Irkoy jine. 22 Tuubi ka hun laalayyanoo woo ga, de mʼir Koyoo ŋaaray, nda a ga hin ka tee, ni binoo miilewey ma yaafandi, 23 zama ay ga dii kaŋ ni binoo ga too met nda laalay, de ni goo ifutu kaboo ra.» 24 Simoŋ zaabi ka nee: «War, wa ir Koyoo ŋaaray ya ne hala hayey kaŋ war nʼi har ba affoo masi duu agay.»

25 Waatoo kaŋ Piyer nda Yehiya na seedetaraa too, i nʼir Koyoo meešennoo waazu ka ben, i yee Žerizalem ka Alhabar Boryaa waazu Samari koyra kanbe booboyaŋ ra.

Filip na Ecopi boŋkoynoo kubay

26 Ir Koyoo almalayka foo šelaŋ Filip se ka nee: «Tun ma koy gurma here, fondaa kaŋ ga hun Žerizalem ka zunbu ka koy Gaaza kaŋ ti saaji.» 27 A tun, a koy. Nga ne, Ecopi aru foo kaŋ daasandi kaŋ kone Ecopi kokoy woyoo kaŋ ti Kandas almanoo kul goo, goykaw beeri no, a kaa ka sujudu Irkoy se Žerizalem. 28 Waatoo kaŋ a ga yee, a goo ma goro nga bari torkaa ra a ga annabi Ezayi citaaboo caw. 29 Irkoy Hundoo nee Filip se: «Man, too torkaa woo do.» 30 Filip gaarandi, de a ga maa a ga annabi Ezayi citaaboo caw, Filip nee: «Woo kaŋ ni goo mʼa caw, cimi da nʼga faham a se wala?» 31 A nee: «Taka foo nda ay ga hin ka faham nda boro manʼa cawandi ya ne?» A nʼa wiri Filip ga, a ma žigi ka goro nga bande. 32 Citaaboo nongoo kaŋ a goo mʼa caw ti nongoo kaŋ ga nee:

«I nʼa ka koy sanda feeji kaŋ i ga koy a koosu,

sanda feeji-ize dangayante kaŋ goo nga kosukaa jine,

takaa din da, a mana nga miɲoo kaa cere ga.

33 [Nga] boŋ-yeeti-gandayan ra, ciitoo ra, i na nga cimoo taa a kone.

Nga hayroo fillaa, may no mʼa deede?

Zama i na nga hundoo kaa aduɲɲa ra.»*

34 Boraa kaŋ daasandi na šennoo zaa ka nee Filip se: «Ay gʼa ŋaaray ni ga, may ga annaboo goo? Nga boŋ ga a goo wala boro tana?» 35 Filip na nga miɲoo feeri ka šintin nda Citaaboo šennoo din ka Isa Alhabar Boryaa waazu a se. 36 Kaŋ i goo ma koy fondaa bande, i too hari foo do, boraa kaŋ daasandi nee: «Hari ne, macin no mʼay ganji ya batizandi?» 37 [Filip nee a se: «Nda nʼna ni binoo kul ka naanay, nʼga hin ka batizandi.» Boraa kaŋ daasandi zaabi ka nee: «Ay naanay kaŋ Irkoy Izʼaroo ti Isa Almasihu.»] 38 A yaamar kaŋ torkaa ma kay. Ngi boro hinkaa kul zunbu haroo ra, Filip nda boraa kaŋ daasandi, a nʼa batize. 39 Waatoo kaŋ i žigi ka fatta haroo ra, ir Koyoo Hundoo na Filip zaa, boraa kaŋ daasandi mana yee ka dii a, amma a koy nga fondaa ra nda ɲaali. 40 Filip koy tun Azot koyraa ra, a na koyrawey kul dira a ga Alhabar Boryaa waazu ka koy too hala Sezare.

9

Sol tuubiroo

(Teegoyey 22.6–16; 26.12–18)

1 Woo gar, hala waatoo din a goo Sol binoo ra nga ma ceeci ir Koyoo taalibey ma wiiyandi, a koy sargari juwalkey jineboraa do 2 ka batagayaŋ wiri a ga Damas koyraa margahugey se hala nda nga duu boroyaŋ kaŋ ga fondaa din gana, aru no wala woy no, nga mʼi haw ka kate ey Žerizalem.

3 Kaŋ a goo ma naaru, a man Damas kaŋ dogoo din da gaay foo kaŋ hun beenaa ra nʼa kuubi kʼa bere. 4 A kaŋ ganda, de a ga maa jinde kaŋ ga nee nga se: «Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay?» 5 Sol nee: «May ti ni, ay Koyoo?» A nee: «Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay. 6 Amma tun, huru koyraa ra, hayaa ga harandi ma ne kaŋ nʼga hima kʼa tee.» 7 Arey kaŋ goo a bande fondaa ra kay i ga gaga takaa kaŋ nda i ga maa boro jinde, amma i si dii boro kul. 8 Waatoo kaŋ Sol tun laboo ra, moɲey ga feera, amma a si dii haya kul. I nʼa dii nda kaboo kʼa gongu ka huru Damas. 9 A na jirbi hinza tee a si dii, a si ŋaa a si haŋ.

10 Taalibi foo goo Damas kaŋ maaɲoo ti Ananiyas. Ir Koyoo šelaŋ a se bangayyan ra ka nee: «Ananiyas!» A nee: «Agay ne, ay Koyoo.» 11 Ir Koyoo nee a se: «Tun ni boŋ ga, ma koy lolaa ra kaŋ se i ga nee Lolo Šerrantaa, ma Sol Tars boraa ceeci Žudas hugoo ra. Zama nga ne, a goo ma Irkoy ŋaaray, 12 a dii [bangayyan ra] boro kaŋ maaɲoo ti Ananiyas huru ka [nga] kaboo fur nga ga hala nga moɲey ma yee ka dii.» 13 Ananiyas zaabi ka nee: «Ay Koyoo, ay maa boro boobo hayey kaŋ i nʼi har aroo woo ga, ifutawey kul kaŋ a nʼi tee ni boro henanantey se Žerizalem. 14 Ne ra, a goo nda hini kaŋ a duu a sargari juwalkey jineborey do ka boro kul kaŋ ga ni maaɲoo cee haw.» 15 Amma ir Koyoo nee a se: «Koy, zama woo din, jinay suubante no ya ne kaŋ gʼay maaɲoo ka koy gandawey, nda kokoyey, nda Izirayel borey mo jine. 16 Agay, ay ga zaraboo kul cebe a se kaŋ ga duu a ay maaɲoo se.»

17 Ananiyas koy, de a huru hugoo ra, a na kabe fur Sol ga, a nee: «Agʼarmaa Sol, ir Koyoo Isa kaŋ bangay ma ne fondaa ra kaŋ bande ni goo ma kaa kʼay sanba, hala ni moɲey ma duu ka yee ka dii, de mo ma too met nda Hundi Henanantaa.» 18 Dogoo din da hayayaŋ kaŋ ga hima nda kokošiyaŋ kaŋ ka hun Sol moɲey ga, a dii, a tun, a batizandi. 19 A ŋaa, a duu alfayda.

Sol waazu Damas ra

Sol na jirbiyaŋ tee taalibey bande kaŋ goo Damas. 20 Dogoo din da a koy Isa maaɲoo waazu margahugey ra ka nee: «Boraa din, Irkoy Izʼaroo no.» 21 Borey kul kaŋ ga maa a se na almunkar, de i nee: «Manʼti woo da no ma borey halaci Žerizalem ra kaŋ ga Isa maaɲoo cee, manʼti a nka kaa ne ra kʼi haw ka koy nda ey sargari juwalkey jineborey do?» 22 Sol waazoo mma koy de a ga duu gaabi, de a ga Alyahuudey almunkarandi kaŋ ga goro Damas ka tabatandi i se kaŋ Isa din da ti Almasihu.

23 Jirbi boobo banda ga, Alyahuudey na cere guna ka dii taka kaŋ nda ngi ga Sol wii. 24 Sol na ngi anniyaa bay. I ga koyraa miɲey lakkal cijin nda zaari hala ngi ma duu kʼa wii. 25 Amma taalibey nʼa zaa nda cijin here kʼa daŋ kokondo ra kʼa zumandi nda cetaa.

Sol too Žerizalem

26 Kaŋ Sol too Žerizalem, a ga ceeci ka man taalibey, amma i kul ga hunbur a, i si naanay wala taalibi no. 27 Amma Barnabas na Sol dii nda kaboo kʼa ka koy diyawey do ka takaa filla i se kaŋ nda fondaa ra Sol dii ir Koyoo, de mo ir Koyoo šelaŋ a se, nda takaa kaŋ nda Sol hunday šelaŋ nda naanay Isa maaɲoo ga Damas. 28 A goo i bande Žerizalem, a ga huru, a ga fatta, a ga šelaŋ nda naanay ir Koyoo maaɲoo ga. 29 A ga šelaŋ, a ga kakaw Alyahuudey kaŋyaŋ ti Grekey bande, amma ngi, i ceeci ngi mʼa wii. 30 Kaŋ ir armey bay, i nʼa ka doo Sezare kʼa sanba a ma koy Tars.

31 Egilizoo kaŋ goo Žude kul ra, nda Galile, nda Samari goo nda alaafiyaa, nga naanaa ga tonton, a ga dira ir Koyoo hunburaa ra, de a ga tonton Hundi Henanantaa albarkaa ra.

Piyer na Ene noo baani

32 Waati tee kaŋ Piyer na nongoo kul dira, a doo Irkoy boro henanantey mo do kaŋ ga goro Lida. 33 A na boro foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Ene, jiiri yaaha a ga kani daariji boŋ, bongu no. 34 Piyer nee a se: «Ene, Isa Almasihu ga ni noo baani, tun ni boŋ ga, ma ni daaroo marga nda ni boŋ.» Dogoo din da a tun. 35 Borey kul kaŋ ga goro Lida nda Saroŋ ganganoo ra dii a, i bere ir Koyoo here.

Piyer na Dorkas tunandi kʼa hunandi

36 Žope koyraa ra taalibi woy foo goo kaŋ maaɲoo ti Tabita kaŋ Grek šenni ra i mma nee a se Dorkas*. Teegoy henney nda sargarey kaŋ a gʼi tee ga hanse ka boobo. 37 Jirbey din a wirci, a buu. Waatoo kaŋ a ɲumayandi ka ben, i nʼ[a] daŋ soorohugu ra. 38 Lida ga man Žope, taalibey, kaŋ i maa Piyer goo no din, i na aru hinka sanba a do ka ciya a se ka wiri a ga ka nee: «Kaa ir do sohõ da.» 39 Piyer tun ka koy i bande. Kaŋ a too, i nʼa ka koy sooraa boŋ. Woyey kul kaŋ kurɲey buu man jeroo ga ka hẽe, i ga darbawey nda kaayi beerey cebe a se kaŋ Dorkas nʼi tee waatoo kaŋ a goo ngi bande. 40 Piyer nʼi kul fattandi, a sonbu kanjey ga ka Irkoy ŋaaray, a bere kunturoo here ka nee: «Tabita, tun.» Tabita na nga moɲey feeri, kaŋ a dii Piyer, a tun ka goro. 41 A na nga kaboo šerre a se kʼa tunandi. A ciya Irkoy boro henanantey nda woyey kaŋ kurɲey buu se, a nʼa cebe i se a ga huna. 42 Žope kul ra woo bayrandi, boro boobo naanay ir Koyoo. 43 Piyer na jirbi boobo tee Žope boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw† no.

10

Kornay ciya Piyer se

1 Aru foo goo Sezare kaŋ maaɲoo ti Kornay. Soojey kaŋ se i ga nee Itali soojey, wey din jalakoyni no. 2 Ganakaw cimoo no, a ga hunbur Irkoy, nga nda nga hugoo kul, a ga hanse ka sarga jamaa ga, a ga Irkoy ŋaaray waati kul. 3 Han foo aluulaa guuru hinza dimma ga, a dii kaaray bangayyan ra Irkoy almalayka foo kaŋ ga huru nga do, a nee nga se: «Kornay!» 4 A na nga moɲey kanji a ga, a hunbur, de a nee a se: «Macin no, ay koyoo?» A nee a se: «Ni ŋaarayrey nda ni sargarey žigi Irkoy do, a hongu ey. 5 Sohõ, aruyaŋ sanba Žope i ma ciya kate boro foo kaŋ se i ga nee Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer. 6 A sii kala boro foo do kaŋ se i ga nee Simoŋ, kuuru musaykaw no, nga hugoo sii kala teekoo miɲoo ga.» 7 Waatoo kaŋ almalaykaa kaŋ šelaŋ a se koy, Kornay ciya nga goykaw-izey boro hinka se nda sooje foo kaŋ ti ganakaw cimi kaŋ ga hanse ka man a. 8 A na hayey kul filla i se, a nʼi sanba Žope.

Piyer koy Kornay do

9 Subaa ra, i goo fondaa ra, kaŋ i man koyraa, Piyer žigi sooraa boŋ zaarikay guuru woy cindi hinka (12) dimma ga ka Irkoy ŋaaray. 10 A too nongu kaŋ ra a heray, de a baa nga ma ŋaa. I goo ma ŋaahayey hanse a se kaŋ a dii bangayyan. 11 A ga dii beenaa feeri, a ga dii jinay foo kaŋ ma nee leŋ šukka kunta beeri kaŋ kanje taacaa ga hawa ga zunbu laboo ga. 12 Haya kul kaŋ ti alman cee taacikoyni, nda laboo gandakoy, nda beenaa ciraw goo a ra. 13 Jinde foo šelaŋ a se ka nee: «Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.» 14 Piyer nee a se: «Abada, ay Koyoo, zama ya na bay ka haya žiibi wala iharramante ŋaa!» 15 Jinde foo yee ka šelaŋ a se cee hinkantoo ka nee: «Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.» 16 Woo teendi cee hinza, dogoo din da hayaa zandi ka koy beenaa ra.

17 Kaŋ Piyer goo bangayyanoo kaŋ a dii a, haya kaŋ ti nga maanaa, boŋhawaa ra, nga ne, arey kaŋ Kornay nʼi sanba na Simoŋ hugoo hãa, i goo ma kay hugoo miɲoo ga. 18 I ciya ka hãa wala ne da ra Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer goo. 19 Piyer goo ma miile bangayyanoo ga, Irkoy Hundoo nee [a se]: «Aru hinza ne ma ni ceeci, 20 tun ma zunbu ka koy i bande, masi bine-bine, zama agay kʼi sanba.» 21 Kaŋ Piyer zunbu, a nee arey se: «Agay ne, agay ti boraa kaŋ war gʼa ceeci. Macin ti war kaayanoo addaliloo?» 22 I nee a se: «Kornay kaŋ ti jalakoyni, boro šerrante no, a ga hunbur Irkoy, Alyahuudey jamaa kul ga seedetaray henna har a ga, nga no almalayka henanante foo nʼa bayrandi kaŋ a ma ciya ka kate ma ne nga hugoo ra ka maa ni meešenney.» 23 Piyer nʼi hurandi i ma zunbu nga do.

Subaa ra, a tun, a koy i bande. Armayaŋ Žope borey ra koy a bande. 24 Subaa ra, a huru Sezare. Kornay gʼi batu, a ciya nga borey nda nga cere kaaney se. 25 Waatoo kaŋ Piyer huru, Kornay nʼa kubay ka sujudu cewey cire. 26 Amma Piyer nʼa tunandi ka nee: «Tun ni boŋ ga! Agay hunday, adamize ti agay.» 27 A šelaŋ a bande, a huru, de a gar boro boobo margandi. 28 A nee i se: «War, war ga bay kaŋ a si bisa Alyahuudu se a ma denja wala a ma man yaw. Amma Irkoy cebe ya ne kaŋ boro masi nee adamize kul se kaŋ a ga žiibi wala a ga harram. 29 Woo se kaŋ i ciya ya ne ay kaa bila kakaw. Sohõ ay ga war hãa: ‹Macin ti addaliloo kaŋ se war ciya ya ne?›» 30 Kornay nee: «A goo nda jirbi taaci kaŋ ay ga Irkoy ŋaaray ay do hala aluulaa guuru hinza ga kaŋ nga ne, aru foo kaŋ ga darbay nerante goo kaa ka kay ay jine. 31 A nee: ‹Kornay, ni ŋaarayroo taandi, Irkoy hongu ni sargarey. 32 Adiši boroyaŋ sanba Žope i ma ciya Simoŋ se kaŋ i nʼa maagaaru Piyer. A sii kala Simoŋ kaŋ ti kuuru musaykaw hugoo ra, teekoo miɲoo ga.› 33 Dogoo din da ay na boroyaŋ sanba ni do, nʼna haya boryo tee kaŋ ni kaa. Sohõ, ir kul ne Irkoy jine ka haŋajer hayaa kul se kaŋ ir Koyoo nʼa har ma ne.»

Piyer waazoo Kornay do

34 Piyer na šennoo zaa ka nee: «Nda cimi, ay faham kaŋ Irkoy si borey fay-fay. 35 Amma ganda kul kaŋ no ra, boraa kaŋ ga hunbur a, a ga goy nda šerretaray, nga no ma kan a se. 36 A na Šennoo sanba Izirayel borey se, ka Alhabar Boryaa waazu kaŋ ra boro ga duu alaafiyaa kaŋ Isa Almasihu gʼa noo, nga ti borey kul Koyoo. 37 War, war ga hayaa bay kaŋ tee Žude kul ra, ka šintin nda Galile, batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa waazu banda ga: 38 Isa Nazaret boraa, takaa kaŋ nda Irkoy nʼa yon nda Hundi Henanantaa nda hini, nga kaŋ ga koy nongu nda nonguyaŋ ra ka teegoy henna tee, ka borey noo baani kaŋ Ibilisi nʼi daŋ nga hinoo cire, zama Irkoy goo a bande. 39 Ir, ir ga tee seede hayaa kul se kaŋ a nʼa tee Alyahuudey gandaa nda Žerizalem mo ra. Nga no i nʼa deeji kʼa wii bundu ga. 40 Nga, Irkoy nʼa tunandi jirbi hinzantoo hane kʼa noo a ma cebe kaŋ nga ga huna, 41 manʼti jamaa kul se, amma seedeyaŋ se kaŋ Irkoy nʼi suuba za gayyan, maanaa ir kaŋ ŋaa a bande, ir haŋ a bande nga tunyanoo bukawey ra banda ga. 42 A nʼir yaamar ir ma borey waazu ka seedetaray tee kaŋ nga no, Irkoy na nga kayandi baahunantey nda bukawey ciitikaa. 43 Annabey kul na seedetaray tee a ga kaŋ boro kaŋ naanay a ga duu zunubu yaafayan nga maaɲoo albarkaa ra.»

Hundi Henanantaa zunbuyanoo

boroyaŋ ga kaŋ manʼti Alyahuudu

44 Piyer mma goo ma šenney wey har kaŋ Hundi Henanantaa zunbu borey kul boŋ kaŋ goo ma haŋajer Šennoo se. 45 Ganakey kaŋ hurubangu, borey kul kaŋ kaa Piyer bande boŋey haw nda kaŋ nooyanoo kaŋ ti Hundi Henanantaa doorandi dumiyaŋ mo boŋ kaŋ manʼti Alyahuudu. 46 Zama i ga maa i ga šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra i ga Irkoy jer. Piyer na šennoo zaa ka nee: 47 «Boro ga hin ka borey kaŋ duu Hundi Henanantaa sanda ir mo ganji i ma batizandi nda hari wala?» 48 A yaamar i ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga*. Woo banda ga, i nʼa wiri a ga a ma cindi jirbiyaŋ.

11

Piyer yee Žerizalem

1 Diyawey nda ir armey kaŋ goo Žude gandaa ra maa kaŋ dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu yadda Irkoy meešennoo. 2 Kaŋ Piyer žigi ka koy Žerizalem, borey kaŋ hurubangu na šenni cendi a bande 3 ka nee: «Ni huru jofoloyaŋ do, ni ŋaa i bande!»

4 Woo ga, Piyer šintin ka hayey filla i se affoo-foo cere bande ka nee: 5 «Žope koyraa ra ay goo ma Irkoy ŋaaray kaŋ kayfi ra, ay dii bangayyan kaŋ ra jinay foo kaŋ goo ma zunbu ma nee leŋ šukka kunta beeri kanje taacikoyni ga hun beenaa ra, a kaa hala ay do. 6 Ay nʼay moɲey kanji a ga nda lakkal, de ay dii laboo alman cee taacikoyney, nda ganjihoogawey, nda gandakoyey, nda beenaa cirawey. 7 Ay maa mo jinde foo kaŋ nee ya ne: ‹Tun, Piyer, wiiya ma ŋaa.› 8 Ay nee: ‹Abada, ay Koyoo, zama haya žiibi wala iharramante mana bay ka huru ay miɲoo ra!› 9 Jinde šelaŋ cee hinkantoo beenaa ra ka zaabi ka nee: ‹Haya kaŋ Irkoy nee a ga halal, ni, masi nee a ga žiibi.› 10 Woo teendi cee hinza, a duu ka yee ka žigi beenaa ra.

11 Nga ne, dogoo din da aru hinza goo ma kay hugoo kaŋ ra ir* goo jine, i nka sanbandi ka hun Sezare i ma kaa ay do. 12 Irkoy Hundoo nee ya ne ya koy i bande ya si bine-bine. Arma idduwaa din mo koy ay bande, ir huru aroo hugoo ra. 13 A na takaa deede ir se kaŋ nda nga dii almalaykaa nga hugoo ra, a kay ka nee: ‹Sanba Žope i ma ciya kate Simoŋ kaŋ i nʼa maagaaru Piyer se 14 kaŋ ga šenniyaŋ har ma ne kaŋ ga ni nda ni hugoo kul hallasi.› 15 Waatoo kaŋ ay šintin ka šelaŋ, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ sanda takaa kaŋ nda a zunbu ir boŋ cee jinaa. 16 Ay honga ir Koyoo šennoo kaŋ nee: ‹Yehiya, hari nda a na borey batize, amma war, war ga batize Hundi Henanantaa ra.›† 17 Nda Irkoy nʼi noo nooyan follokaa sanda ir kaŋ naanay ir Koyoo Isa Almasihu, agay ti may ka Irkoy kakaw?»

18 Kaŋ i maa hayey wey, i dangay, i na Irkoy saabu ka nee: «Adiši Irkoy na fondo noo dumiyaŋ mo kaŋ manʼti Alyahuudu se i ma tuubi ka duu hunaroo.»

Antiyoš Egilizoo šintinoo

19 Borey kaŋ say-say zarabiyanoo kaŋ Etiyen maaganda se a teendi, bisa ka koy hala Fenisi, nda Šipir, nda Antiyoš, i si Šennoo har boro kul se kala Alyahuudey. 20 Amma aru fooyaŋ goo i ra kaŋ ti Šipir boro, nda Siren boro, kaŋ i kaa Antiyoš, i gʼir Koyoo Isa Alhabar Boryaa har Grekey mo se. 21 Ir Koyoo goo i bande, borey hinnaa ga boobo kaŋ naanay ka bere ir Koyoo here.

22 Šennoo kaŋ Egilizoo haŋaa ra kaŋ goo Žerizalem, i na Barnabas sanba a ma koy hala Antiyoš. 23 Kaŋ a too, a dii Irkoy anneemaa, a ɲaali, a nʼi kul hoyray i ma denji ir Koyoo ga nda ngi binoo kul. 24 Barnabas manʼti kala boro henna kaŋ ga too met nda Hundi Henanantaa nda naanay. Alžama beeri hanga ir Koyoo.

25 A koy Tars ka Sol ceeci. 26 A duu a, a kate a Antiyoš. Ngi boro hinkaa na haya tee kaŋ ga too jiiri foo timmante i ga marga ka Egilizoo jamaa boobo cawandi. Cee jinaa kaŋ i na taalibey cee nda kretiyeŋ manʼti kala Antiyoš.

27 Woo gar jirbey din, annabiyaŋ hun Žerizalem ka doo ka kaa Antiyoš. 28 Affoo i ra kaŋ maaɲoo ti Agabus tun ka nee Irkoy Hundoo albarkaa ra kaŋ heray beeri ga tee ngi laboo kul ga, a teendi Klod‡ waati. 29 I kayandi kaŋ taalibey, ngi affoo kul nda nga hinagoo, ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude§. 30 I na tee da, i nʼa daŋ Barnabas nda Sol kaboo ra kʼa sanba boro beerey se.

12

Žak wiiyandi, Piyer daŋandi kasaa ra

1 Alwaatoo woo ra, kokoyoo Herod na Egilizoo boroyaŋ dii kʼi laazaaba. 2 A na takuba ka Žak, Yehiya armaa wii. 3 A dii kaŋ a kan Alyahuudey se, a daŋ koyne Piyer mo ma diyandi. Woo gar Takulawey kaŋ ra dolobiri sii zaarey no. 4 Kaŋ a na nga mo dii, a nʼa daŋ kasaa ra, a na sooje taaci-taaci marga hala cee taaci kʼa daŋ kabey ra i mʼa lakkal. A ga baa Borcintaraa jingaroo banda ga, nga ma kate a jamaa jine. 5 Piyer goo ma lakkalandi kasaa ra, amma Egilizoo ga Irkoy ŋaaray a se nda soobay.

Piyer fatta kasaa ra

6 Waatoo kaŋ Herod ga baa ka kate Piyer borey jine, cijinoo din Piyer mana kani kala sooje hinka nda cere game, guuru karfu hinka gʼa haw, lakkalkawyaŋ goo hugoo miɲoo ga. 7 Nga ne, ir Koyoo almalayka foo bangay, gaay tee hugoo ra, a na Piyer kar-kar caraa ga kʼa tunandi ka nee: «Tun nda cahãyan!» Guuru karfey kaŋ ka hun kabey ga. 8 Almalaykaa nee a se: «Ni gamoo haw, ma ni taamey daŋ.» A na tee. A nee a se: «Ni kaayi beeroo daŋ ni ga ma hanga agay.» 9 A fatta, a hanga a, amma a si bay kaŋ woo kaŋ almalaykaa goo mʼa tee cimi da no, a mma nee bangayyan no nga goo ma dii a. 10 I bisa lakkalkey kaydoo jinaa nda ihinkantoo ga, i too guuru ganboo do kaŋ ga koy koyraa ra, a feera nda nga boŋ i se. Kaŋ i fatta, i hanga lolo folloku ka koy, amma dogoo din da almalaykaa na Piyer naŋ.

11 Piyer lakkaloo zunbu, a nee: «Sohõ ay bay nda cimi kaŋ ay Koyoo ka nga almalaykaa sanba a mʼay kaa Herod kaboo ra, nda hayaa kul kaŋ Alyahuudey ga baa kʼa tee ya ne.» 12 Kaŋ a faham, a koy Maryama, Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku, ɲaa hugoo do kaŋ ra boro booboyaŋ marga, i ga Irkoy ŋaaray. 13 Kaŋ a goo ma ganboo kar-kar, koŋŋa foo kaŋ maaɲoo ti Rod man ka tuuru. 14 A na Piyer jindoo bay, amma ɲaali se a mana hugoo miɲoo feeri, a nka zuru ka koy kunehere ka bayrandi kaŋ Piyer goo hugoo miɲoo ga. 15 I nee a se: «Ni nka hollo!» A na šikka kaa kaŋ nga no. I nee: «Nga almalaykaa no.» 16 Piyer cindi a ga kara. Kaŋ i feera, i dii a, de boŋey haw. 17 A na kaboo ka silbay foo tee i ma dangay, a na takaa deede [i] se kaŋ nda ir Koyoo na nga gongu ka nga kaa taray kasaa ra. A nee: «Wa koy woo har Žak* nda ir armey se.» Kaŋ a fatta, a koy nongu tana ra.

18 Suba subbaahoo ra, soojey lakkaley hanse ka tun nda haya kaŋ Piyer ti a. 19 Herod nʼa ceeci a mana duu a. A na soojey cee kʼi hãa, woo din banda ga, a nee i mʼi ka koy kʼi wii. Herod hun Žude ka doo ka koy Sezare ka waati tee no din.

Herod buuyanoo

20 Herod hanse ka futu Tir nda Sidoŋ borey ga. Amma i tee affoo ka kaa a do, i na kokoyoo kanihugoo jineboraa kaŋ ti Blastus fahamandi a ma yadda. I na alaafiya wiri Herod ga, zama ngi gandaa hunaa si hun kala kokoyoo gandaa ra. 21 Zaaroo kaŋ kayandi ra, Herod na nga kokoy kaayey daŋ ka goro tintimoo boŋ ka šenni har i se. 22 Jamaa ga kaati ka nee: «Koy jinde no, manʼti boro jinde no!» 23 Dogoo din da ir Koyoo almalayka foo na Herod kar, zama a mana Irkoy jeeraa daŋ a ga. Nooniyaŋ nʼa ŋaa, hundoo hun.

24 Woo kul ra, Irkoy meešennoo ga tonton ka harandi ka koy jine. 25 Kaŋ Barnabas nda Sol na ngi faabayanoo tee ka ben Žerizalem, i yee, i na Yehiya kaŋ i nʼa maagaaru Marku ka koy ngi bande.

13

Barnabas nda Sol sanbandi i ma koy waazu

1 Egilizoo kaŋ goo Antiyoš, annabiyaŋ nda cawandikawyaŋ cindi a ra: Barnabas, nda Simewoŋ kaŋ se i ga nee Nižer, nda Lusiyus Siren boraa, nda Manayeŋ kaŋ nga nda kokoy kaccaa Herod biirandi cere bande, nda Sol. 2 Waatoo kaŋ i goo mʼir Koyoo saabu, i ga meehaw, Hundi Henanantaa nee: «Wa Barnabas nda Sol daŋ ya ne jere ga goyoo se kaŋ se ay nʼi cee.» 3 I meehaw, i na Irkoy ŋaaray, i na kabe fur i ga kʼi naŋ i ma koy.

Barnabas nda Sol koy gungoo ra kaŋ se i ga nee Šipir

4 Barnabas nda Sol kaŋ Hundi Henanantaa nʼi sanba doo ka koy Selusi, i na harihii zaa ka hun no din ka koy Šipir. 5 Kaŋ i too Salamin, i na Irkoy meešennoo waazu Alyahuudey margahugey ra. Yehiya mo goo i bande sanda faabakaw.

6 I na gungoo kul dunbu ka bisa ka koy Pafos. I na aru foo gar kaŋ ti kottekoyni, taari annabi no, Alyahuudu no kaŋ maaɲoo ti Bar-Isa. 7 A sii kala goforneroo do kaŋ se i ga nee Seržiyus Pol kaŋ ti aru kaŋ goo nda lakkal. Seržiyus Pol daŋ i ma ciya Barnabas nda Sol se, a hanse ka ceeci nga ma maa Irkoy meešennoo. 8 Amma Elimas, kottekoynoo, zama nga maaɲoo maanaa ti woo, gaaru i se ka ceeci ka goforneroo boŋoo bere a masi naanay. 9 Sol kaŋ se i ga nee mo Pol too met nda Hundi Henanantaa, a na nga moɲey kanji a ga 10 ka nee: «He! Ni kaŋ ga too met nda zanbayan dumi kul nda binekogay dumi kul, Ibilisi izoo, šerretaray dumi kul iberoo, nʼsi fay nda kʼir Koyoo fondo šerrantey šiirandi? 11 Sohõ nga ne, ir Koyoo kaboo ga too ni do, nʼga dana, nʼga waati tee nʼsi dii waynaa.» Dogoo din da kokooru nda kubay zunbu a ga, a cindi a ga bere-bere, a ga gongukawyaŋ ceeci. 12 Waatoo kaŋ goforneroo dii hayaa kaŋ tee, a naanay. Cawandoo kaŋ ga teendi ir Koyoo ga nʼa almunkarandi.

Pol nda Barnabas koy Antiyoš kaŋ goo Pisidi

13 Pol nda nga hangasiney na harihii zaa ka hun Pafos ka koy Perž kaŋ goo Panfili. Amma Yehiya hun i bande, a yee Žerizalem. 14 Ngi, i hun Perž ka koy too Antiyoš kaŋ goo Pisidi. Hunanzamzaaroo hane i huru margahugoo ra, i goro. 15 Ašariyaa nda annabey citaabey cawyanoo banda ga, margahugoo boŋkoyney sanba ka nee i se: «Arma arey, nda war goo nda šenni kaŋ ga jamaa binoo yaynandi, wʼa har.»

16 Pol tun, a na kaboo ka silbay foo tee ka nee: «Izirayel borey nda war kaŋ ga hunbur Irkoy, wa haŋajer: 17 Izirayel jamaa woo Koyoo nʼir baabey suuba, a na jamaa jer waatoo kaŋ se i ga tee yaw Misira gandaa ra. A na nga hinoo kʼi fattandi a ra. 18 Jiiri woytaaci (40) cine a gʼi suuri saajoo ra. 19 A na dumi iyye halaci Kanaŋ gandaa ra. A nʼi noo ngi gandaa i mʼa tubu, 20 jiiri zangu taaci nda woyguu (450) cine. Woo banda ga, a nʼi noo alkaaliyaŋ hala annabi Samiyel waatoo ga. 21 Za alwaatoo woo, i na kokoy wiri, Irkoy nʼi noo Sawul, Kiš izʼaroo, Benžameŋ alkabiilaa ra a hun, a nʼi laama jiiri woytaaci (40). 22 Kaŋ Irkoy nʼa kaa, a na Dawda tee i se kokoy. Nga ga a na seedetaray tee ka nee: ‹Ay duu Dawda, Yišay izʼaroo, aru no kaŋ ay binoo ga bagʼa, a ga agay ibaayoo kul tee.›* 23 Aroo woo hayroo ra, Irkoy, nga allaahidoo ra, kate Izirayel se Hallasikaw kaŋ ti Isa. 24 Za woo mana tee, Yehiya na Izirayel jamaa kul waazu i ma tuubi ka batize. 25 Waatoo kaŋ Yehiya ga baa ka too nga goyoo benantaa ga, a nee: ‹Boraa kaŋ war gʼa hongu, agay, ay manʼti a, amma nga ne, boro foo ga kaa ay dumaa ga kaŋ ay si hima nda ka nga taamey karfey feeri.›†

26 Arma arey, Ibirahima hayroo zankey, war nda borey war ra kaŋ ga hunbur Irkoy, ir se hallasiroo woo šennoo sanbandi. 27 Zama borey kaŋ ga goro Žerizalem nda ngi alwakiiley mana yadda Isa ga, kaŋ i nʼa zukandi, annabey kaŋ ga cawandi hunanzamzaari kul šenney no i nʼi tabatandi. 28 Ba kaŋ se i mana dii a ga haya kul kaŋ ga kate i mʼa wii, i wiri Pilat ga, a ma wiiyandi. 29 Waatoo kaŋ i na hayey kul kaŋ hantumandi a ga Citaaboo ra tee a se ka ben, i nʼa zumandi bundoo ga kʼa daŋ saaray ra. 30 Amma Irkoy nʼa tunandi bukawey ra. 31 A bangay jirbi booboyaŋ borey se kaŋ žigi a bande ka hun Galile ka koy Žerizalem, ngi ti nga seedewey [sohõ da] jamaa do. 32 Ir, ir ga Alhabar Boryaa har war se kaŋ ti allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se, 33 Irkoy nʼa tabatandi ir se kaŋ ti ngi izey ka Isa sanba. Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Zabur hinkantoo ra ka nee: ‹Ay Izʼaroo ti ni, agay ka ni hay hõ.›‡ 34 Irkoy nʼa tunandi bukawey ra hala a masi yee ka funbu. Woo no a nʼa har ka nee: ‹Ay ga war noo Dawda haya henanantey, haya naanayantey.›§ 35 Woo se nongu foo ra a ga nee: ‹Nʼsi naŋ ni boro henanantaa ma dii funbuyan.›* 36 Dawda goy Irkoy ibaayoo se nga zamanoo ra, a faati, a koy nga hayragey gar alaahara, a funbu. 37 Amma boraa kaŋ Irkoy nʼa tunandi mana dii funbuyan. 38 War ma bay, arma arey kaŋ nga maaganda se zunubu yaafayanoo ga harandi war se. De mo haya kul kaŋ ra Musa ašariyaa mana hin ka war tee boro šerrante, 39 nga ra, boro kul kaŋ naanay ga tee boro šerrante. 40 Wa hawgay hayaa kaŋ harandi annabey citaabey ra masi duu war. 41 I nee:

‹Borey kaŋ ga boro konnay, wa guna,

war boŋey ma haw, war ma dere,

zama ay ga teegoy foo tee war zamanoo ra,

teegoy kaŋ war si naanay a abada

nda boro nʼa deede war se.›†»

42 Kaŋ Pol nda Barnabas ga fatta margahugoo ra, i nʼa wiri i ga i ma šenney wey har ngi se hunanzamzaaroo kaŋ goo kaa hane. 43 Waatoo kaŋ margahugoo jamaa say, Alyahuudey nda boroyaŋ kaŋ huru alyahuudutaray kaŋ ga Irkoy gana, iboobo hanga Pol nda Barnabas. Pol nda Barnabas ga šelaŋ i se, i gʼi hoyray i ma gaabu Irkoy anneemaa ga.

44 Hunanzamzaaroo kaŋ kaa ra, a ga hima nda koyraa kul ka marga ka maa ir Koyoo meešennoo. 45 Kaŋ Alyahuudey dii jamaa, biney too met nda canseyan, i koy šennoo kaŋ Pol gʼa har kakaw kʼa wow. 46 Pol nda Barnabas šelaŋ nda naanay ka nee: «A nka tilasu war se Irkoy meešennoo ma jin ka harandi, amma zama war nʼa warra, de mo war hunday cebe kaŋ war si hima nda hunayan abadantaa. Nga ne, ir ga bere dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu here. 47 Zama ir Koyoo nʼir yaamar ka nee:

‹Ay na ni kayandi ma tee dumiyaŋ gaayoo,

hala ma koy nda hallasiroo

hala aduɲɲa kaydogoo ga.›‡»

48 Waatoo kaŋ borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu maa woo, i ɲaali, i nʼir Koyoo meešennoo beerandi. Borey kul naanay kaŋ ga hima ka duu hunayan abadantaa. 49 Ir Koyoo meešennoo say gandaa kul ra. 50 Amma Alyahuudey na woyey kaŋ goo nda beeray kaŋ ga Irkoy gana nda koyraa boro beerey tusa i ma Pol nda Barnabas laazaaba kʼi gaaray kʼi kaa ngi laboo ga. 51 Pol nda Barnabas na kusaa kokobu kʼa kaa ngi cewey ga, a ma yee i ga, i koy Ikoniyom. 52 Taalibey biney too nda ɲaali, i too met nda Hundi Henanantaa.

14

Pol nda Barnabas koy Ikoniyom

1 Taka follokaa, Ikoniyom koyraa ra, Pol nda Barnabas huru Alyahuudey margahugoo ra, i šelaŋ hala nongu kaŋ ra boro jamaa boobo naanay, Alyahuudey nda Grekey mo. 2 Amma Alyahuudey kaŋ mana naanay na borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu tusa ka biney bibandi ir armey ga. 3 Pol nda Barnabas na waati kuku tee no din. I ga šelaŋ nda naanay, ngi naataa goo ir Koyoo ga kaŋ ga seedetaray tee nga anneemaa šennoo* ga ka ngi kabey ka tammaasayaŋ nda kayfiyaŋ tee. 4 Koyraa jamaa zamna, affooyaŋ goo Alyahuudey bande, jerey goo diyawey bande. 5 Borey kaŋ hun dumiyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu, nda Alyahuudey, nda ngi alwakiiley na anniya zaa ngi ma Pol nda Barnabas zarabi kʼi warra nda tondi kʼi wii. 6 I bay, i zuru ka koy Likawoni koyrawey ra kaŋ ti Listir, nda Derbe, nda koyra kanbey. 7 I cindi no din ka Alhabar Boryaa har.

Pol nda Barnabas koy Listir

8 Aru foo goo Listir kaŋ cewey buu, a mma goro de, za ɲaŋoo gundoo ra a bongu, a mana bay ka dira. 9 Aroo ga maa Pol ga šelaŋ. Pol na moo kanji a ga, a dii kaŋ a ga naanay kaŋ nga ga duu baani. 10 A na jinde jer ka nee a se: «Tun ka kay ni cewey ga ni boŋ ga.» A sar ka tun, a dira.

11 Kaŋ jamaa dii hayaa kaŋ Pol nʼa tee, i na jinde jer ka nee Likawoni šenni ra: «Koyey na ngi boŋ himandi nda adamize, i zunbu ir do.» 12 I na Barnabas maaɲoo daŋ Zus, i na Pol wanoo daŋ Hermes, zama nga ti šenni toonandikaa.† 13 Zus hugoo kaŋ goo koyraa jeroo ga, nga sargari juwalkaa kate yaaruyaŋ nda boŋ taalam hayayaŋ hala koyraa miɲoo ga. A nka baa nga nda jamaa ma sargari kaa.

14 Kaŋ diyawey, Pol nda Barnabas maarʼa, i na ngi darbawey kottu ka zuru ka koy taray jamaa game. I kaati 15 ka nee: «Arey, cin se war ga hayey wey tee? Ir mo manʼti kala war cine adamizeyaŋ, ir ga Alhabar Boryaa bayrandi war se, wa mooru haya yaadawey wey ga ka bere Irkoy hunantaa here kaŋ na beenaa, nda laboo, nda teekoo, nda haya kul kaŋ goo i ra tee. 16 Nga kaŋ zaman bisantey borey, a na gandawey kul naŋ i ma dira, ngi affoo kul nga boŋ fondaa ra. 17 A mana fay nda a ga gomniyaŋ ka seedetaray tee, a na war noo beenaa ncirɲey nda kaydiya hennayaŋ, ka war noo ŋaayan boobo ka war biney too nda ɲaali.» 18 Takaa kul kaŋ nda i šelaŋ, amma a šendi hala i ga hin ka jamaa ganji i ma sargari kaa ngi maaɲey ga.

19 Alyahuuduyaŋ kaa ka hun Antiyoš nda Ikoniyom, i duu alžamaa, i na Pol warra nda tondi, kʼa kursu ka koy koyraa banda ga, i hongu a buu. 20 Amma waatoo kaŋ taalibey nʼa kuubi kʼa bere, a tun, a huru koyraa ra. Subaa ra, a koy Barnabas bande Derbe.

Pol nda Barnabas yee Antiyoš kaŋ goo Siiri

21 Pol nda Barnabas na Alhabar Boryaa waazu Derbe koyraa ra ka boro boobo tee taalibiyaŋ. I yee Listir, nda Ikoniyom, nda Antiyoš 22 ka taalibey biney daŋ, kʼi hoyray i ma gaabandi naanaa ga, ka bayrandi i se ka nee: «Kala zarabi boobo ma duu ir hala ir ga huru Irkoy Laamaa ra.» 23 I na boro beeriyaŋ suuba Egiliz foo kul ra, i ga Irkoy ŋaaray, i ga meehaw, i nʼi talfi ir Koyoo kaŋ i naanay a ga.

24 I na Pisidi gandaa kottu ka koy Panfili. 25 Kaŋ i na šennoo waazu Perž, i doo ka koy Ataliya. 26 I na harihii zaa ka hun no din ka koy Antiyoš, nongoo kaŋ ra i nʼi talfi Irkoy anneemaa ga goyoo kaŋ i nʼa tee se. 27 Kaŋ i too, i na Egilizoo marga, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy na tee nda ngi nda takaa kaŋ nda a na naanay fondaa miɲoo feeri dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu se. 28 I na waati kuku tee taalibey do.

15

Margaroo kaŋ tee Žerizalem

1 Boro fooyaŋ hun Žude ka doo Antiyoš kʼir armey cawandi ka nee: «Nda war mana hurubangu sanda Musa alaadaa, war si hin ka hallasi.» 2 Kakaw nda šenni beeri huru ngi, nda Pol, nda Barnabas game. I kayandi kaŋ Pol, nda Barnabas, nda boroyaŋ ngi ra ma žigi ka koy Žerizalem diyawey nda boro beerey do šennoo woo se.

3 Egilizoo nʼi faaba ngi naarumaa ra, i na Fenisi nda Samari gandaa dira, i ga dumey kaŋ manʼti Alyahuudu tuubiroo filla. I tee ɲaali beeri ir armey kul se. 4 Kaŋ Pol nda Barnabas too Žerizalem, Egilizoo, nda diyawey, nda boro beerey nʼi kubay, i na hayaa kul deede kaŋ Irkoy nʼa tee nda ngi. 5 Fariziyeŋey kondaa borey kaŋ naanay, affooyaŋ i ra tun ka nee: «A nka waazibi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu ma hurubangu kʼi yaamar i ma Musa ašariyaa dii.»

6 Diyawey nda boro beerey na cere marga ka šennoo woo guna. 7 Kakaw beeri ra, Piyer tun ka nee i se: «Arma arey, war hunday ga bay kaŋ za gayyan Irkoy nʼay suuba war ra hala ay miɲoo ma Alhabar Boryaa har dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se. I ma maa, i ma naanay. 8 Bine baykaa kaŋ ti Irkoy cebe kaŋ nga yadda i ga, a nʼi noo Hundi Henanantaa sanda ir takaa. 9 A mana fay-fayyan kul daŋ ir nda i game. A na biney henanandi naanaa albarkaa ra. 10 Sohõ macin se war ga Irkoy sii ka jeraw daŋ taalibey jindey ga kaŋ ir baabey nda ir sii nda gaabi kʼa jere? 11 Amma ir ga naanay kaŋ ir Koyoo Isa alhormaa ra ir hallasi sanda takaa kaŋ nda ngi mo hallasi.»

12 Jamaa kul dangay, i ga haŋajer Pol nda Barnabas se kaŋ ga tammaasawey nda kayfey kul deede kaŋ Irkoy nʼi tee dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game. 13 Waatoo kaŋ i dangay, Žak na šennoo zaa ka nee: «Arma arey, wa haŋajer ya ne. 14 Simoŋ na takaa filla kaŋ nda Irkoy jin ka ɲeli dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu ka jama tee i ra nga maaɲoo se. 15 Woo nda annabey šenney kul ti affoo kaŋ hantumandi Citaaboo ra ka nee:

16 ‹Woo banda ga, ay ga yee ka kaa,

ay ga Dawda hukkumoo kaŋ kaŋ cin koyne,

ay ga kayrey cin koyne kʼi kayandi,

17 hala adamizey cindey mʼir Koyoo ceeci

nda dumey kul kaŋ goo ay maaɲoo ga,

wey ti hayayaŋ kaŋ war Koyoo nʼi har

18 kaŋ bayrandi za gayyan.›*

19 Woo se ay goo borey ra kaŋ si baa šenday ma huru dumey ga kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ tuubi ka Irkoy gana. 20 Amma a ma hantumandi i se kaŋ i ma ngi boŋ dii toorey žiiboo, nda woy nda aru izefututaraa, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda kuri ŋaayan ga. 21 Za zamanyaŋ boroyaŋ na Musa cawandoo waazu koyra foo kul margahugoo ra hunanzamzaari kul hane.»

Bataga sanbandi taalibey kaŋ manʼti Alyahuudu se

22 Alwaatoo woo, diyawey, nda boro beerey, nda Egilizoo kul dii kaŋ a ga boori ngi ma boroyaŋ suuba ngi ra kʼi sanba Antiyoš Pol nda Barnabas bande. Borey ti: Žud kaŋ se i ga nee Barsabas, nda Silas, aruyaŋ no kaŋ goo nda beeray ir armey game. 23 I na batagaa kaŋ i nʼa hantum daŋ kabey ra. I nee batagaa ra: «Diyawey, nda boro beerey, nda war armey kaŋ hun dumey ra kaŋ manʼti Alyahuudu ga sallam ir armey ga kaŋ goo Antiyoš koyraa, nda Siiri, nda Silisi gandaa ra. 24 Ir maa kaŋ boro fooyaŋ [hun] ir do, ir manʼi noo yaamar kul, i na war ɲaami ka war biney maray nda ngi šenney†. 25 Woo se ir kul tee bine foo ka dii kaŋ a ga boori ir ma aruyaŋ suuba ir ra kʼi sanba war do, ngi nda ir baakey Barnabas nda Pol 26 kaŋ ti boroyaŋ kaŋ na ngi hundey fur ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo se. 27 Ir na Žud nda Silas sanba kaŋ ga ngi miɲey ka haya follokey har war se. 28 Zama Hundi Henanantaa nda ir dii kaŋ a ga boori ir masi jeraw kul daŋ war ga nda manʼti wey kaŋ waazibi: 29 ka war boŋ dii hayey ga kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri, nda haya kaŋ kootandi ka buu ŋaayan ga, nda woy nda aru izefututaray ga. Nda war ga war boŋ dii hayey wey ga, war na haya henna tee. Waatoo ma boori!»

30 Kaŋ i hun no din ka doo Antiyoš, i na taalibey jamaa marga kʼi noo batagaa. 31 Kaŋ i nʼa caw, i ɲaali nda bineyaynandiroo kaŋ goo a ra. 32 Žud nda Silas kaŋ ngi mo ti annabi, nʼir armey biney yaynandi nda šenni booboyaŋ, i na biney daŋ. 33 Waatoo kaŋ i na waati tee no din, ir armey nʼi sanba nda baani borey kaŋ nʼi sanba do. 34 [Amma Silas kayandi ka cindi no din.]

35 Pol nda Barnabas na waati tee Antiyoš ka cawandi. Ngi nda boro booboyaŋ ga Alhabar Boryaa kaŋ ti ir Koyoo šennoo waazu.

Pol nda Barnabas hun cere bande

36 Jirbiyaŋ banda ga, Pol nee Barnabas se: «Sohõ ir ma yee ka koy ir armey foo koyra kul kaŋ ra ir nʼir Koyoo šennoo waazu ka dii wala i ga saabu.» 37 Barnabas baa nga ma Yehiya mo kaŋ se i ga nee Marku kanbe ngi bande. 38 Amma Pol dii kaŋ a si hima ngi ma boro kaŋ na ngi naŋ za Panfili, a mana koy goy ngi bande, hangandi ngi. 39 Citi huru gamey ra hala nongu kaŋ ra i fay. Barnabas na Marku dii ka harihii zaa ka koy Šipir. 40 Pol na Silas suuba ka koy, ir armey nʼa talfi ir Koyoo anneemaa ga. 41 A na Siiri nda Silisi gandaa dira ka Egilizey biney daŋ.

16

Timote na Pol nda Silas dum

1 Pol too Derbe nda Listir. Nga ne, taalibi foo goo no kaŋ maaɲoo ti Timote. Ɲaŋoo manʼti kala Alyahuudu kaŋ ga Isa gana, baaboo ti Grek, 2 ir armey kaŋ goo Listir nda Ikoniyom ga seedetaray henna tee a ga. 3 Pol baa a ma hanga nga bande, a nʼa zaa, a nʼa daŋbangu Alyahuudey kaŋ goo nongey din ra maaganda se, zama borey kul ga bay kaŋ baaboo Grek no.* 4 Kaŋ i ga bisa koyrawey ra, i ga yaamaryaŋ noo i se i mʼi dii kaŋ diyawey nda boro beerey kaŋ goo Žerizalem kʼi kayandi. 5 Egilizey duu gaabi naanaa ra, zaari kul mo ngi hinnaa ga tonton.

Pol dii bangayyan Trowas

6 I na Friži nda Galati gandaa dunbu ka bisa, zama Hundi Henanantaa nʼi ganji i ma šennoo har Azi gandaa ra. 7 Kaŋ i too Mizi gandaa ra, i ceeci ka naaru Bitini gandaa ra, amma Isa Hundoo manʼi noo fondo. 8 Kaŋ i na Mizi kottu, i doo Trowas koyraa ra. 9 Pol dii cijinoo ra bangayyan kaŋ ra Masedoni gandaa aru foo ga kay ka nga ŋaaray ka nee: «Bisa ka kaa Masedoni kʼir faaba.» 10 Za a dii bangayyanoo, dogoo din da ir ceeci ka koy Masedoni, zama ir bay kaŋ ir Koyoo kʼir cee ir ma koy Alhabar Boryaa waazu i se.

Lidi naanay ir Koyoo Filipi koyraa ra

11 Ir na harihii zaa ka hun Trowas ka šerre Samotras, subaa ra, ir too Neyapolis. 12 Ir hun no din ka koy Filipi kaŋ ti Masedoni zamna beeri koyra jinaa, Rom borey laamaa ra a goo. Ir na zaariyaŋ tee koyraa din ra. 13 Hunanzamzaaroo hane ir koy koyraa miɲoo se banda ka koy isaa miɲoo ga kaŋ ra ir ga hongu Irkoy ŋaaraydoo foo goo. Ir goro ka šelaŋ woyey se kaŋ marga no din. 14 Woy foo kaŋ maaɲoo ti Lidi, Tiyatir koyraa boro no, šukka ciray hay šenda maamalakaw no. Irkoy ganakaw no, a ga haŋajer, ir Koyoo na binoo feeri hala a ma hayey dii kaŋ Pol gʼi har. 15 Waatoo kaŋ a batize, nga nda nga hugoo borey, a nʼa ŋaaray ir ga ka nee: «Nda war gʼay dii sanda boro kaŋ naanay ir Koyoo, wa huru ay hugoo ra ka zunbu ay do.» A nʼir gaabi.

Pol nda Silas daŋandi kasaa ra Filipi koyraa ra

16 Kaŋ ir goo ma koy Irkoy ŋaaraydogoo ra, koŋŋa woy-ize foo kaŋ ra ganji kaŋ goyoo ti gunandiyan goo nʼir kubay. Koŋŋa woy-izoo ga gunandi, nga koyey ga duu nga gunandiyanoo ra nooru boobo. 17 A ga dira Pol nda ir bande, a ga kaati ka nee: «Borey wey manʼti kala Irkoy Jerantaa baɲɲey kaŋ ga hallasiroo fondaa waazu war se.» 18 A na woo tee zaari boobo. Pol fara, a bere ka nee ganjoo se: «Ay na ni yaamar Isa Almasihu maaɲoo ga, ma fatta a ra.» Waatoo din da, a fatta. 19 Amma kaŋ nga koyey ga dii hayaa kaŋ ga kate ngi se alman goo ma dere, i na Pol nda Silas dii kʼi cendi ka koy farru beeroo ra alwakiiley do. 20 I nʼi daŋ lakkalkey boŋkoyney jine ka nee: «Borey wey goo ma koyraa ɲaami, Alyahuuduyaŋ no, 21 i ga alaadayaŋ har kaŋ si bisa ir se ir mʼi dii, a si bisa ir mʼi tee, zama Rom boroyaŋ ti ir.» 22 Cere bande jamaa tun i ga, boŋkoyney na Pol nda Silas kaayey cendi kʼi kaa i ga ka yaamar noo i mʼi barzu. 23 Kaŋ i na barzu mee boobo kaa i ra, i nʼi warra kasaa ra, i nee lakkalkaa se a mʼi lakkal boryo. 24 Kaŋ a duu yaamaroo woo, a nʼi warra kasaa hugoo kaŋ goo kunehere ka cewey gaala bundu ra.

25 Cijinoo gamoo ra, Pol nda Silas ga Irkoy ŋaaray, i ga don kʼa saabu, kasa-izey ga haŋajer. 26 Dogoo din da labu jijiri beeri tee hala nongu kaŋ ra kasaa asaasoo mma jijiri, waatoo din da hugoo miɲey kul feera, i kul gaalawey feera. 27 Lakkalkaa dirgasu, kaŋ a dii kasaa hugoo miɲey feeri, a na nga takubaa hoobu ka nee nga ga nga boŋ wii, zama a mma nee kasa-izey nka zuru. 28 Pol na jinde jer ka kaati ka nee: «Masi haya laala kul tee ni boŋ se, zama ir kul goo ne.» 29 Waatoo din lakkalkaa nee i ma kate fitilla, a cahã ka huru ngi hugu-izoo ra, a ga jijiri, a kaŋ Pol nda Silas jine. 30 A nʼi ka koy taray ka nee: «Aru beerey, macin no ay mʼa tee hala ya duu ka hallasi?» 31 I nee a se: «Naanay ir Koyoo Isa, de nʼga hallasi, ni nda ni hugoo borey.» 32 I nʼir Koyoo meešennoo waazu nga nda borey kul se kaŋ goo nga hugoo ra. 33 Lakkalkaa, alwaatoo din da cijinoo ra, a nʼi dii ka ngi dorey ɲumay. Dogoo din da nga nda nga borey kul batizandi. 34 A na Pol nda Silas ka žigi ka koy nga hugoo do, a nʼi gorandi kʼi noo ŋaayan. A ɲaali kaŋ nga naanay Irkoy, nga nda nga hugoo kul.

35 Kaŋ moo boo, boŋkoyney na wiisiyeyaŋ† sanba i ma nee kaŋ i mʼi naŋ. 36 Lakkalkaa na šenney [wey] ka too Pol do ka nee: «Boŋkoyney sanba ka nee war ma naŋandi, sohõ wa fatta, war ma koy nda baani.» 37 Amma Pol nee i se: «Sohõ kaŋ i nʼir kar alžamaa jine bila nda ir ma ciitandi ka zukandi, Rom boro ti ir, i nʼir daŋ kasaa ra. Sohõ i ga baa ngi mʼir kaa taray tuguyan ra. Kalaa! Kala i ma kaa ngi hunday kʼir fattandi taray.» 38 Wiisiyewey na šenney ka too boŋkoyney do. I hunbur kaŋ i maa kaŋ Rom boroyaŋ no. 39 I kaa ka alha-naŋ wiri i ga. I nʼi fattandi taray kʼa wiri i ga i ma koyraa naŋ. 40 Kaŋ i fatta kasaa ra, i koy Lidi do. I dii ir armey, i nʼi hoyray, i koy.

17

Pol nda Silas koy Tesalonik koyraa ra

1 Kaŋ Pol nda Silas bisa nda Anfipolis nda Apoloni koyrawey, i too Tesalonik kaŋ ra Alyahuudey margahugu foo goo. 2 Sanda nga alaadaa, Pol huru i do. Hunanzamzaari hinza a ga šelaŋ i se hayaa ga kaŋ Citaaboo nʼa har. 3 A nʼi fahamandi ka cebe i se kaŋ kala Almasihu ma zarabi, a ma tun bukawey ra. A nee i se: «Isa woo kaŋ ay goo mʼa har war se, nga ti Almasihu.» 4 Boroyaŋ i ra yadda, i tonton Pol nda Silas ga, ngi, nda Grek jama beeri kaŋ ga Irkoy gana, nda woy cee-kayante booboyaŋ.

5 Amma Alyahuudey canse, i na boro laala fooyaŋ zaa furkey ra. I na koyraa borey marga-marga kʼi daŋ cere ra. I koy Žasoŋ hugoo do kʼi ceeci ka koy nda ey jamaa jine. 6 Kaŋ i mana duu ey, i na Žasoŋ nda armayaŋ cendi ka koy koyraa alwakiiley jine ka kaati ka nee: «Borey wey kaŋ na laboo kul birji, sohõ ne ra i kaa. 7 Žasoŋ nʼi zumandi nga do, i kul na kokoy beeroo yaamarey hoo ka nee kaŋ kokoy tana goo no kaŋ ti Isa.» 8 Jamaa nda koyraa alwakiiley kaŋ maa hayey wey, boŋey ɲaami. 9 Žasoŋ nda borey jerey na haya noo tolme jina i duu kʼi taŋ.

Pol nda Silas koy Beere koyraa ra

10 Dogoo din da ir armey na Pol nda Silas sanba Beere cijin here. Kaŋ i too, i huru Alyahuudey margahugoo ra. 11 Borey wey biney baa Tesalonik borey waney, i na Irkoy meešennoo dii nda anniya henna. Zaari kul i ga Citaaboo fesufesu ka dii wala hayey kaŋ ga harandi cimiyaŋ no. 12 Boro boobo naanay i ra, Grek woy kayanteyaŋ nda aru boobo. 13 Amma kaŋ Tesalonik Alyahuudey bay kaŋ Pol goo ma Irkoy meešennoo waazu Beere, ngi mo koy no din ka jamaa boŋey ɲaami kʼi turandi. 14 Dogoo din da ir armey na Pol sanba a ma koy teekoo here, amma Silas nda Timote cindi no din. 15 Borey kaŋ ga Pol dum nʼa ka koy hala Aten. Kaŋ i yee, i na Pol dontaa har Silas nda Timote se kaŋ i ma nga gar nda cahãyan. Silas nda Timote koy.

Pol koy Aten koyraa ra

16 Waatoo kaŋ Pol ga Silas nda Timote batu Aten, a dukur kaŋ a dii takaa kaŋ nda koyraa ga too met nda tooru. 17 Margahugoo ra, a ga šelaŋ Alyahuudey nda Irkoy ganakey bande, zaari kul mo a ga šelaŋ borey bande kaŋ goo farru beeroo ra. 18 Lakkalkoyniyaŋ kaŋ se i ga nee Epikiri* nda Istoya boroyaŋ†, affooyaŋ i ra šelaŋ Pol bande. Affooyaŋ nee: «Cin no albuddantaa woo ga nee?» Affooyaŋ mo nee: «A ga hima nda koy waaniyaŋ ga a ga waazu.» I na woo har, zama a ga Isa nda tunyanoo Alhabar Boryaa waazu. 19 I nʼa ka koy hoyraykey margaroo do kaŋ se i ga nee Aropaže‡, i nee: «Cawandi taagaa woo kaŋ ni goo mʼa tee, ir ga hin ka nga koroo bay wala? 20 Zama nʼgʼir mandi hayayaŋ kaŋ ir sʼi bay. Ir ga baa ir ma ngi almaganaa bay.» 21 Aten borey kul nda yawey kaŋ goo Aten, ngi waatoo kul i sʼa tee kala i ga šelaŋ wala i ga haŋajer alhabar taagayaŋ se.

22 Pol goo Aropažoo§ gamoo ra, a nee: «Aten borey, ay ga dii kaŋ haya kul here war ga koyey gana, 23 zama waatoo kaŋ ay ga bisa ka war nongu henanantey guna, ay na ba mo sargari tonadoo gar kaŋ ga i hantum ka nee: ‹Woo mana teendi kala koy kaŋ ir sʼa bay se!› Hayaa kaŋ war gʼa gana bila nda war mʼa bay, nga no agay, ay gʼa har war se. 24 Koyoo kaŋ na aduɲɲa nda haya kul kaŋ goo a ra tee, nga kaŋ ti beenaa nda laboo Koyoo, a si goro huguyaŋ ra kaŋ kabe nʼi tee. 25 Adamize kabe mo si alhaadimay a se, a ga hima nda a si too haya kul ga, nga kaŋ ga hundi, nda hunsar, nda haya kul noo borey se. 26 Boro folloku nda a na adamize dumi kul tee hala i ma goro laboo kul ga. A na waatey nda borey gorodogey diidewey kayandi. 27 A nka woo tee hala i ma Irkoy ceeci, i ma dadaba ka Irkoy taaru ka duu a, ba kaŋ se a si mooru ir affoo kul. 28 Zama nga ra ir hunaroo goo, nga ra ir ɲuutiroo goo, nga ra ir ga bara, sanda takaa kaŋ nda war donkey affoo nee: ‹Nda cimi, nga hayroo ti ir.› 29 Nda Irkoy hayroo ti ir, ir si hima ka hongu kaŋ koytaray ga hima nda wura, wala nzorfu kaaray, wala tondi, wala haya kaŋ adamize nʼa fasal nda nga lakkaloo. 30 Irkoy mana boŋbiitaraa waatey kabu borey se. Sohõ a na yaamar noo adamizey kul se, nongu kul kaŋ ra i goo, i ma tuubi, 31 zama a na zaari daŋ kaŋ ra boraa kaŋ a nʼa kayandi ga hima ka aduɲɲa kul ciiti nda šerretaray. A na tammaasa kaŋ ga kaaray kʼa cebe borey kul se kʼa tunandi bukawey ra.»

32 Kaŋ borey maa Pol šelaŋ bukawey tunyanoo ga, boroyaŋ nʼa kašikaši, affooyaŋ nee: «Han foo ir ga kaa ka haŋajer ma ne šennoo woo ga koyne.» 33 Woo ga, Pol fatta gamey ra. 34 Amma boro fooyaŋ denji a ga, i naanay. Denis, Aropažoo* hoyraykey margaroo boro foo, nda woy foo kaŋ maaɲoo ti Damaris goo borey ra, nda boro tanayaŋ mo.

18

Pol koy Korent koyraa ra

1 Woo banda ga, Pol hun Aten, a koy Korent. 2 A na Alyahuudu foo gar no din kaŋ maaɲoo ti Akilas, Poŋ gandaa wane, a mana gay kaŋ a hun Itali, nga nda nga wandoo Prisil, zama Klod* nka yaamar kaŋ Alyahuudey kul ma hun Rom. Pol hanga i bande. 3 Ngi kul ti goy foo, a cindi i bande ka goy, ngi goyoo manʼti kala hukkum teeyan. 4 Hunanzamzaari kul Pol ga šelaŋ margahugoo ra Alyahuudey nda Grekey mo bande, nga šennoo na boŋey dii.

5 Waatoo kaŋ Timote nda Silas doo ka hun Masedoni, Pol na nga boŋ noo Irkoy meešennoo waazuroo se. A ga seedetaray tee Alyahuudey se kaŋ Isa ti Almasihu. 6 Amma Alyahuudey si yadda, i ga wowa, Pol ga nga darbawey kokobu ka nee: «War hundey alhakoo goo war ga! Agay ya ga henan. Hõ banda ga, dumey kaŋ manʼti Alyahuudu do ay ga koy.» 7 Pol hun no din, a koy huru aru foo hugoo ra kaŋ maaɲoo ti Titiyus Žustus, Irkoy ganakaw no. Nga hugoo sii kala margahugoo jeroo ga. 8 Margahugoo boŋkoynoo kaŋ ti Krispus naanay ir Koyoo, nga nda nga hugoo kul. Korent boro booboyaŋ kaŋ maa, naanay, i batizandi.

9 Cijin here ir Koyoo nee Pol se bangayyan ra: «Masi hunbur, šelaŋ masi dangay, 10 zama agay, ay goo ni bande. Boro kul kaboo si too ni do ka ifutu tee ma ne. Zama ay goo nda jama beeri koyraa woo ra.» 11 Pol goro no din jiiri foo nda handu iddu a ga Irkoy meešennoo cawandi i game.

12 Waatoo kaŋ ra Galiyoŋ ga tee Akay gandaa goforneroo, Alyahuudey tee mee foo ka tun Pol se ka koy nda a alkaaloo jine 13 ka nee: «Aroo woo goo ma borey boŋey bere i ma Irkoy gana taka ra kaŋ ga ašariyaa hoo.» 14 Pol baa ka nga miɲoo feeri kaŋ Galiyoŋ nee Alyahuudey se: «Nda šerretaray jaŋay no wala goy futu no, he Alyahuudey, šikka sii ay ga haŋajer war se. 15 Amma nda šenni ga war ga kakaw, wala maa, wala war boŋ ašariyaa, wʼa guna war hunday, zama agay, ay si baa ya tee hayey wey se ciitikaw.» 16 A nʼi gaaray i ma hun ciitidogoo ra. 17 I kul na Sosten dii, margahugoo boŋkoynoo, i nʼa kar ciitihugoo ra. Woo kul, Galiyoŋ mana kula.

Pol yee Antiyoš

18 Pol na jirbi boobo tee koyne Korent. Woo banda ga, a nʼir armey naŋ ka harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, Prisil nda Akilas goo a bande. A na nga boŋoo cebu Sankre koyraa ra, zama a nka meefur zaa. 19 Kaŋ i too Efez, a nʼi naŋ no din. Nga hunday huru margahugoo ra ka šelaŋ Alyahuudey bande. 20 Amma kaŋ i nʼa wiri a ga a ma goro ngi do ka gay koyne, a mana yadda. 21 A hun i do, a nee: «Ay goo kaa war do koyne nda Irkoy baa.» A huru harihii ra ka fatta Efez. 22 I kay Sezare, a žigi ka koy ka Egilizoo† foo, a doo Antiyoš. 23 A na waati tee no din, a koy. A na Galati nda Friži gandaa kottu cere bande ka bisa. A na taalibey biney daŋ.

Apolos koy Efez nda Korent

24 Alyahuudu foo kaa Efez kaŋ maaɲoo ti Apolos, Aleksandiri koyraa boro no. Aru no kaŋ ga wan šenni, a ga hanse ka Citaaboo bay. 25 Nga, a nka cawandi ir Koyoo fondaa ra. Nga binoo kul si kala ka šelaŋ, ka haya kaŋ ti Isa cawandi nda fondaa. Ka gar Yehiya batizeyanoo de no a gʼa bay. 26 A šintin ka šelaŋ nda naanay margahugoo ra. Kaŋ Prisil nda Akilas maa a se, i nʼa dii ngi do ka [Irkoy] fondaa fahamandi a se nda fondo hennaa. 27 A baa nga ma koy Akay, ir armey hantum taalibey se kʼi hoyray i mʼa kubay henna. Kaŋ a too, a hanse ka borey kaŋ Irkoy anneemaa ra i naanay faaba. 28 Alžamaa jine a ga Alyahuudey kakaw nda sahã ka cebe i se Citaaboo ra kaŋ Isa ti Almasihu.

19

Pol koy Efez koyraa ra

1 Kaŋ Apolos goo Korent, Pol bisa nda Azi gandaa tondi hondey, a doo ka kaa Efez. A na taalibi fooyaŋ gar no din. 2 A nee i se: «Waatoo kaŋ war naanay, war duu Hundi Henanantaa wala?» I nee a se: «Ir mana maa mo wala Hundi Henanante goo.» 3 Pol nee: «Adiši batizeyan foo nda war batizandi?» I nee: «Yehiya batizekaa wanoo.» 4 Pol nee: «Batizeyanoo kaŋ Yehiya nʼa tee manʼti kala tuubiyan batizeyanoo. A nka nee jamaa se i ma naanay boraa kaŋ ga kaa nga dumaa ga, maanaa Isa.»

5 Kaŋ i maa šenney wey, i batizandi ir Koyoo Isa maaɲoo ga. 6 Pol na kabe fur i ga, Hundi Henanantaa zunbu i boŋ, i šintin ka šelaŋ šenni dumi fooyaŋ ra, i na annabitaray tee. 7 I kul manʼti kala aru woy cindi hinka (12) cine.

8 Pol huru margahugoo ra, a ga šelaŋ nda naanay handu hinza, a šelaŋ i bande kʼi yaddandi Irkoy Laamaa hayey. 9 Amma boroyaŋ i ra na boŋšenday, i tee turanteyaŋ, i gʼir Koyoo fondaa kaynandi alžamaa jine. Pol hibi i ga, a na taalibey yeeti jere ga ka šelaŋ i bande zaari kul Tiranus lokkol hugoo ra. 10 Woo teendi jiiri hinka, hala nongu kaŋ ra Azi gandaa borey kul maa ir Koyoo meešennoo, a ma tee Alyahuudu wala Grek.

Sewa izʼarey ceeci ka ganjiyaŋ gaaray

11 Irkoy na kayfi beeriyaŋ tee nda Pol kabey 12 hala nongu kaŋ ra ba zaara-ize wala goydarbay kaŋ tuku nga gaahamoo ga, borey gʼi ka koy kʼi daŋ wircikoyney ga, wircoo ga ben i ga, ganjey ga hun i ra. 13 Alyahuudey kaŋ ga yaara-yaara ka ganjey kaa borey ra, ceeci kʼir Koyoo Isa maaɲoo cee borey ga kaŋ ra ganji goo, i nee: «Isa maaɲoo kaŋ nda Pol ga waazu ga, ay nee war ma koy!» 14 Borey kaŋ ga woo tee manʼti kala Alyahuudey sargari juwalkey jineboro kaŋ se i ga nee Sewa, nga izʼaru iyye. 15 Ganjoo zaabi ka nee i se: «Ay ga Isa bay, ay ga boraa kaŋ ti Pol bay, amma war, war ti may?» 16 Boraa kaŋ ra ganjoo goo gum i boŋ ka hin i kul kʼi žilla hala nongu kaŋ ra i gaa koonu, i maray, i zuru ka hun hugoo din ra. 17 Woo tee haya kaŋ borey kul kaŋ goro Efez gʼa bay, Alyahuudey nda Grekey. I kul hunbur, ir Koyoo Isa maaɲoo ga beerandi.

18 Borey kaŋ naanay, ibooboyaŋ i ra kaa borey jine ka šelaŋ ngi boŋ teegoyey ga, ka hayey har kaŋ ngi cindi kʼi tee. 19 Borey kaŋ cindi ka tee kottekoyni, ibooboyaŋ i ra kate kotte tiirawey borey kul jine kʼi ton. Tiirawey, laasaabu ra ngi hayoo ga koy too nzorfu kaaray tamma boŋ zenber woyguu (50.000). 20 Hini beeroo woo nda ir Koyoo meešennoo ga tonton, a ga nga gaaboo cebe.

Tureyanoo kaŋ tee Efez

21 Kaŋ wey teendi ka ben, Pol kayandi nga lakkaloo ra* nga ma bisa Masedoni nda Akay gandaa ra ka koy Žerizalem. A nee: «Nda ay koy no din, a nka tilasu ya koy dii Rom mo.» 22 A na nga faabakaw hinka sanba Masedoni, Timote nda Erast. Nga hunday cindi Azi ka waati tee no din.

23 Alwaatoo woo ra, laazaaba beeri tee ir Koyoo fondaa maaganda se, 24 zama boro foo kaŋ se i ga nee Demetris kaŋ ti garaasa, nga no ma Artemis† tooru hugey hanse nda nzorfu kaaray. Demetris bande kabe goyteerey ga hanse ka duu haya. 25 A nʼi marga, ngi nda borey kaŋ goo goymee foo. A nee: «Arey, war ga bay kaŋ ir almanoo kul manʼti kala goyoo woo. 26 War ga dii, war ga maa kaŋ manʼti Efez hinne ra, amma a ga hima nda ba Azi kul ra Pol din na alžama boobo naanayandi ka boŋey bere ka nee kaŋ hayey kaŋ borey kabey nʼi tee manʼti koyyaŋ. 27 Manʼti ir goyoo addawlaa hinne no ma hin ka hasara, amma ir koy woy beeroo Artemis ŋaarayhugoo hunday masi koy tee yaada. Ir koyoo kaŋ Azi kul nda laboo kul gʼa beerandi maaɲoo masi kaa ka dere.»

28 Kaŋ i maa šenney wey, i too met nda futay, i kaati ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!» 29 Koyraa kul ka ɲaami cere ra. Borey tee mee foo, i koy tiyaatar hugoo do. I na Pol hangasiney kaŋ ngi nda a ga naaru kaŋ ti Masedoni boroyaŋ, Gayus nda Aristark ka koy ngi bande. 30 Pol baa nga ma koy jamaa game, amma taalibey mana yadda a ma koy. 31 Azi gandaa boro beeriyaŋ kaŋ ti Pol cereyaŋ na dontokaw sanba a do kaŋ ngi gʼa wiri a ga a masi kaa tiyaatar hugoo here. 32 Affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo, zama margaroo ɲaami, i mana yee ka bay haya kaŋ se ngi marga. 33 Jamaa ra boroyaŋ na alhabar daŋ Aleksander ra kaŋ Alyahuudey nʼa tuti jine. Aleksander na kaboo ka silbay foo tee, a baa nga ma faasa nga boŋ se jamaa jine. 34 Amma kaŋ i bay Alyahuudu no, i kul kaati cere bande guuru hinka cine ka nee: «Artemis kaŋ ti Efez borey koyoo ga beeri!»

35 Koyraa hantumkaa na jamaa dangayandi, a nee: «Efez borey, may ti boraa kaŋ si bay kaŋ Efez koyraa ti Artemis kaŋ ti ibeeroo ŋaarayhugoo lakkalkaa, nga nda nga assuura‡ kaŋ ti tooru kaŋ kaŋ ka hun beenaa ra? 36 Kakaw sii hayey wey ra, a ga hima war ma tabati, war masi haya kul tee nda mookonnay. 37 War kate arey wey ka gar i mana haya kul hasara ŋaarayhugoo ra, i manʼir koy woy beeroo mo wow. 38 Nda Demetris nda kabe goyteerey kaŋ goo a bande ga baa ngi ma boro daŋ haya ra, ciitey zaariyaŋ goo no, goforneryaŋ goo no, i ma šennoo daŋ i jine. 39 Nda haya goo no kaŋ war gʼa wiri kaŋ manʼti woo, a ma hansandi jineborey margaroo jine. 40 Ir si jaŋ ka ciyandi ɲaamiyanoo kaŋ teendi hõ sabbu se, zama ir sii nda addalil kul kaŋ se ir na margaroo woo tee.» Kaŋ a na woo har ka ben, a na jamaa naŋ i ma koy.

20

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Masedoni nda Gres gandaa ra

1 Waatoo kaŋ tureyanoo ben, Pol ciya kate taalibey se i ma kaa, a nʼi hoyray. Woo banda ga, a nʼi hoy baani ka hun no din ka koy Masedoni. 2 A bisa nda laamawey din ka taalibey hoyray nda šenni booboyaŋ. Woo banda ga, a koy Gres gandaa ra. 3 A na handu hinza tee no din. A baa nga ma harihii zaa ka koy Siiri gandaa ra, amma waatoo kaŋ Alyahuudey anniyafutay a ga, a kayandi nga ma yee nda Masedoni here. 4 Borey kaŋ goo a bande ti: Sopater kaŋ ti Beere koyraa boro, Pirus izʼaroo no, nda Aristark nda Sekundus kaŋyaŋ ti Tesalonik boroyaŋ, nda Gayus kaŋ ti Derbe boro, nda Timote, nda Tišik nda Trofim kaŋ ti Azi boroyaŋ. 5 Wey din koy ir jine kʼir batu Trowas. 6 Amma ir, ir mana harihii zaa ka hun Filipi kala jirbi hinka Takulawey kaŋ ra dolobiri sii jingaroo banda ga. Jirbi guu banda ga, ir toorʼey Trowas. Ir goro no din jirbi iyye.

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee Trowas

7 Jirbiiyyaa zaari jinaa*, ir marga ka takulaa dunbu. Pol kaŋ ga hima ka dira subaa ra nʼi waazu, za a ga šelaŋ hala cijinoo gamoo ra. 8 Fitilla boobo goo soorohugoo kaŋ ra ir cindi ka marga. 9 Aru sooga foo kaŋ maaɲoo ti Etiš cindi ka goro sooraa funeetaraa ra. Jirbi komante nʼa zaa kaŋ Pol gay a ga šelaŋ, aru soogaa jirboo ra, a kaŋ ka hun sooro hinzantoo boŋ hala ganda. I na jer, i gar a buu. 10 Pol zunbu ganda, a na nga boŋ warra a ga kʼa dii nga gandoo ra ka nee: «War lakkaley masi tun, nga hundoo goo a ra.» 11 Waatoo kaŋ Pol žigi koyne, a na takulaa dunbu, a ŋaa, a cindi a ga šelaŋ hala alfazar. Woo banda ga, a koy. 12 I kate zankaa, a ga huna, biney hanse ka yay.

Naarumaa kaŋ Pol nʼa tee ka hun Trowas ka koy Mile

13 Ir jin ka harihii zaa ka koy Asos kaŋ ra ir ga hima ka Pol zaa, zama a nka kayandi kaŋ cee nda nga ga koy. 14 Waatoo kaŋ a nʼir kubay Asos, ir nʼa zaa ka koy Mitilen. 15 Ir na harihiyoo zaa ka hun no din ka koy. Subaa ra, ir too Šiyo tenje. Subasiyoo ra, ir too Samos. Zaaroo din banda ga, ir too Mile. 16 Pol kayandi nga masi huru Efez, nga masi koy waati beeri tee Azi. Za a mma cahã, nda a ga hin ka tee Pantekotoo hane ma nga gar Žerizalem.

Pol šelaŋ Efez Egilizoo boro beerey se

17 Ka gar Pol goo Mile, a donto Efez ka Egilizoo boro beerey cee. 18 Kaŋ i kaa a do, a nee i se: «Za zaari jinaa kaŋ ay nʼay cewoo daŋ Azi gandaa ra, war ga takaa bay kaŋ nda ay goo war bande, waati kul, 19 ay gʼir Koyoo gana haya kul ra nda boŋ-yeeti-gandayan, nda mundayyaŋ, nda siiyaŋ kaŋ ay dii ey Alyahuudey anniya futawey ra. 20 Ay mana haya kul tugu kaŋ ga hin ka war nafa. Ay na war waazu ka war cawandi, jamaa jine nda hugey ra 21 ka seedetaray tee Alyahuudey nda Grekey se i ma tuubi ka koy Irkoy ga ka naanay ir Koyoo Isa Almasihu. 22 Sohõ nga ne, Irkoy Hundoo nʼay gaabi, ay ga koy Žerizalem bila nda ya bay hayey kaŋ ga kaa ka tee ay ga. 23 Hayaa de kaŋ ay gʼa bay ti koyra kul kaŋ ra ay too, Hundi Henanantaa gʼay bayrandi gaalawey nda zarabey kaŋ gʼay batu. 24 Amma ay hunaroo si tee ya ne baffoo, ya hin kʼay diraa de benandi nda goyoo kaŋ ay duu a ir Koyoo Isa Almasihu ga, ka Irkoy anneemaaAlhabar Boryaa seedetaraa tee.

25 Sohõ nga ne, ay ga bay kaŋ war kul, borey kaŋ game ay na Irkoy Laamaa šennoo waazu ka bisa, war si yee ka dii agay ndumoo. 26 Woo se hõ ay gʼa bayrandi war se kaŋ ay ga henan, boro kul hundoo alhakoo sii ay ga, 27 zama ay na Irkoy ibaayoo kul har war se, ya na baffoo tugu. 28 Wa war boŋ hawgay, war ma feeji kuroo kul hawgay kaŋ se Hundi Henanantaa na war tee jinehun, ka Irkoy Egilizoo kur kaŋ a nʼa day nda nga boŋ Izʼaroo kuroo. 29 Agay, ay ga bay kaŋ ay koyyanoo banda ga, ganjihanši futuyaŋ ga huru war gamey ra kaŋ si feeji kuroo naŋ. 30 Boroyaŋ ga tun war hunday ra ka taariyaŋ cawandi hala ngi ma duu ka taalibey bere i ma hanga ngi bande. 31 Woo se war ma hanna cijin nda zaari, war ma hongu kaŋ jiiri hinza, cijin nda zaari ay mana fay nda ay ga war affoo kul hoyray nda munday.

32 Sohõ ay ga war talfi Irkoy ga, nda nga anneemaa šennoo† ga kaŋ ga hin ka war tabatandi ka war noo hayey kaŋ war gʼi tubu, war nda borey kul kaŋ na ngi boŋ daŋ jere ga Irkoy se. 33 Ay mana boonay boro kul nzorfoo, wala nga wuragoo, wala nga darbaa. 34 War hunday ga bay kaŋ ay kabey wey nda ay goy ka agay nda ay hangasiney almuraadey hanse. 35 Ay nʼa cebe war se nongoo kul here kaŋ nda boro goy nda takaa woo ma talkey faaba, ir ma hongu šenney kaŋ ir Koyoo Isa hunday nʼi har, a nee: ‹Gomni goo nooyan ra ka bisa duuyan.›»

36 Kaŋ Pol na šenney wey har ka ben, a sonbu kanjey ga, nga nda borey kul kaŋ goo a bande, a na Irkoy ŋaaray. 37 Borey kul hẽe, i hẽe, i gum Pol jindoo ga kʼa summu. 38 Hayaa kaŋ hanse ka biney maray manʼti kala šennoo kaŋ Pol nʼa har kaŋ ti i si yee ka dii nga ndumoo. I nʼa dum hala harihiyoo do.

21

Pol naaru ka koy Žerizalem

1 Kaŋ ir nda ey na cere naŋ, ir na harihii zaa ka šerre Kos. Subaa ra, ir koy Rodos. Ir hun no din ka koy Patara. 2 Ir na harihii foo gar kaŋ ga koy Fenisi, ir huru a ra ka koy. 3 Waatoo kaŋ ir man Šipir, ir nʼa naŋ ir kabe waawaa ga ka hun ka koy Siiri here ka koy fandi Tir, zama no din no hiyoo ga hima ka nga jinaa zumandi. 4 Ir na taalibey gar no din, ir na jirbi iyye tee no din. I nee Pol se Irkoy Hundoo albarkaa ra a masi žigi ka koy Žerizalem. 5 Waatoo kaŋ jirbi iyyaa timme, ir na fondaa zaa, i kul nʼir dum, ngi woyey nda zankey ka koy hala koyraa dumaa ga, ir sonbu ir kanjey ga haroo miɲoo ga ka Irkoy ŋaaray. 6 Waatoo kaŋ ir na cere hoy baani ka ben, ir huru harihiyoo ra, ngi, i yee ngi do.

7 Kaŋ ir goo mʼir diraa benandi, ir hun Tir ka koy Petolomayis. Ir nʼir armey foo kaŋ goo no din, ir na zaari foo tee i do. 8 Subaa ra, ir hun no din, ir koy Sezare. Ir koy Filip kaŋ ti Alhabar Boryaa harkaw hugoo ra. A goo aru iyyaa ra kaŋ suubandi. Ir zunbu a do. 9 Woo gar a goo nda ize woy boro taaci kaŋ si aru bay, i ga annabitaray tee. 10 Ir na jirbi boobo tee no din, annabi foo kaŋ maaɲoo ti Agabus doo ka hun Žude. 11 A kaa ir do, a na Pol gamahawoo zaa, a na nga cewey nda nga kabey haw, a nee: «Hayaa ne kaŋ Hundi Henanantaa nʼa har, a nee: ‹Boraa kaŋ wane gamahawoo woo, Alyahuudey gʼa haw nda takaa woo Žerizalem, i gʼa daŋ kabeyaŋ ra kaŋ manʼti Alyahuudu.›» 12 Kaŋ ir maa šenney wey, ir nda borey mo kaŋ goo no din, ir na Pol suurandi a masi žigi ka koy Žerizalem. 13 Amma Pol zaabi ka nee: «Macin se war ga hẽe kʼay binoo hasara? Zama agay, ay soolu ya hawandi, manʼti ya hawandi hinne, amma ya buu mo Žerizalem ir Koyoo Isa maaɲoo maaganda se.» 14 Kaŋ a wanji ka yadda ir se, ir fay nda a, ir nee: «Ir Koyoo ibaayoo ma tee.»

15 Jirbey din banda ga, ir nʼir jinawey marga, ir žigi ka koy Žerizalem. 16 Sezare taalibey mo ra boroyaŋ hanga ir bande kʼir ka koy boro foo kaŋ do ir ga hima ka zunbu. Maaɲoo ti Manasoŋ, Šipir boro no, a gay a ga tee taalibi.

Pol koy Žak foo

17 Kaŋ ir too Žerizalem, ir armey nʼir kubay henna nda ɲaali. 18 Nga subaa ra, Pol nʼir ka koy Žak hugoo do, Egilizoo boro beerey mo kaa no din. 19 Pol nʼi foo jina a duu ka hayey filla affoo-foo kaŋ Irkoy nʼi tee nda nga goyoo dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game. 20 Kaŋ i maa a se, i na Irkoy beerandi. I nee Pol se: «Ir armaa, nʼga dii Alyahuudu zenber-zenberey kaŋ naanay, i kul ga hanse ka ašariyaa dii. 21 Ka gar i nka maa kaŋ ni mma Alyahuudey kul kaŋ goo gandawey jerey ra cawandi ka nee i ma Musa ašariyaa naŋ, i masi ngi izey daŋbangu, i masi dira nda alaadawey. 22 Macin no ir mʼa tee? Šikka sii a ra, i ga maa kaŋ ni kaa ne ra. 23 Adiši hayaa tee kaŋ ir gʼa har ma ne. Aru taaci goo ir ra kaŋ na meefur zaa. 24 I dii, war ma koy henan cere bande. Ma bana i se hala ngi boŋey ma duu ka cebandi. Woo ra borey kul ga bay kaŋ hayey kul kaŋ ngi maarʼey ni ga manʼti kala taari de. I ma bay kaŋ ni mo, nʼga ašariyaa dii. 25 Dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kaŋ naanay, ir waafaku ka hantum i se kaŋ i ma ngi boŋ hawgay i masi hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, nda kuri ŋaayan, nda haya kaŋ kootandi ka buu, nda woy nda aru izefututaray ga.»

26 Pol na arey ka koy nga bande. Subaa ra, a na nga boŋ henanandi i bande, a huru Irkoy hugu beeroo ra ka hanoo har kaŋ ra ngi henanandiyanoo jirbey ga timme nda hanoo kaŋ ngi affoo kul sargaroo ga teendi.

Pol diyandi Irkoy hugu beeroo ra

27 Kaŋ jirbi iyyaa ga baa ka ben, Azi Alyahuuduyaŋ dii Pol Irkoy hugu beeroo ra, i na jamaa kul turandi i mʼa dii. 28 I kaati ka nee: «Izirayel borey, wa faaba, boraa ti woo kaŋ ga borey kul cawandi nongoo kul ra, ka konna Izirayel borey, nda ašariyaa, nda nongoo woo. Koyne mo a na Grekey daŋ Irkoy hugu beeroo ra ka nongu henanantaa din žiibandi.» 29 I nka bay ka dii koyraa ra Efez boraa kaŋ se i ga nee Trofim goo Pol bande, nga i mma nee kala Pol nka koy nda a Irkoy hugu beeroo ra. 30 Koyraa kul ka tun cere ra, jamaa marga. I na Pol dii kʼa cendi kʼa ka fatta Irkoy hugu beeroo ra, dogoo din da hugoo miɲey daabandi. 31 Kaŋ i ceeci ngi mʼa wii, alhabaroo too soojey boŋkoyni beeroo do kaŋ Žerizalem kul ka birji cere ra. 32 Dogoo din da a na soojeyaŋ nda jalakoyniyaŋ zaa ka zuru ka doo i do. Za kaŋ borey dii sooje boŋkoyni beeroo nda soojey, i fay nda ka Pol kar. 33 Waatoo kaŋ boŋkoynoo too i do, a na Pol dii, a na yaamar noo kaŋ i mʼa haw nda guuru karfu hinka jina a duu ka hãa wala may no, macin ti hayaa kaŋ a nʼa tee. 34 Amma jamaa ra, affooyaŋ ga kaati ka nee woo, jerey ga kaati ka nee woo. Kaŋ a mana hin ka duu šenni naanayante kul tureyanoo maaganda se, a na yaamar noo i ma Pol ka koy soojey hugoo do. 35 Waatoo kaŋ Pol too žigidogoo tintimey ga, kala soojey nʼa zaa jamaa gaaboo maaganda se, 36 zama jamaa kul hanga ey ka kaati ka nee: «Wʼa wii!»

Pol kay ka faasa nga boŋ se Alyahuudey jine

37 Waatoo kaŋ ra i ga baa ka Pol daŋ soojey hugoo ra, a nee sooje boŋkoyni beeroo se: «Ay ga hin ka šenni foo har ma ne wala?» A nee: «Adiši nʼga wan Grek šenni? 38 Manʼti Misira boraa ti ni kaŋ a mana gay, a na tureyan tunandi ka turante boro zenber taaci (4.000) ka koy saajoo ra?» 39 Pol nee: «Alyahuudu ti agay, Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, koyra beeroo din ize ti agay. Ay gʼa wiri ni ga, naŋ ya šelaŋ jamaa se.» 40 Waatoo kaŋ boŋkoynoo na Pol naŋ a ma šelaŋ, Pol kay žigidogoo tintimey ga, a na kaboo ka silbay foo tee jamaa se. Nongoo kul tee sõy. A šelaŋ i se Ebere šenni ra ka nee:

22

1 «Arma arey nda ay baabey, wa maa hayaa kaŋ ay ga baa yʼa har war se ka faasa ay boŋ se.» 2 Kaŋ i maa Ebere šenni ra a ga šelaŋ ngi se, ngi dangayyanoo yee ka tonton. Pol nee: 3 «Alyahuudu ti agay, ya na hayandi kala Tars kaŋ goo Silisi gandaa ra, amma koyraa woo ra ay biirandi. Gamaliyel cewey cire ay caw. A nʼir baabey ašariyaa cawandi ya ne nda takaa kaŋ nda a ga hima. Ay ga hanse ka Irkoy hayey dii sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee hõ. 4 Ay na borey kaŋ goo fondaa woo ga gurzugay hala buuyan ga. Ay na arey nda woyey mo haw kʼi noo i mʼi daŋ kasawey ra. 5 Sargari juwalkey jineboraa hunday nda boro beerey margaroo kul ga tee ya ne seede. Ay duu i ga mo batagayaŋ kʼi ka koy ir armey do. Ay naaru ka koy Damas ka borey haw kaŋ goo no din ka kate ey Žerizalem i ma zukandi.»

Pol ga nga tuubiroo deede

(Teegoyey 9.1–19; 26.12–18)

6 «Kaŋ ay goo ma naaru, ay ga baa ka too Damas, zaarikay dimma ga, kaŋ dogoo din da gaay beeri hun beenaa ra, a nʼay kuubi kʼay bere. 7 Ay kaŋ ganda, de ay ga maa jinde kaŋ ga nee ya ne: ‹Sol, Sol, macin se ni, nʼgʼay gurzugay?› 8 Ay zaabi ka nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› A nee ya ne: ‹Agay ti Isa Nazaret boraa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay.› 9 Borey kaŋ goo ay bande dii gaayoo, amma i mana maa boraa kaŋ šelaŋ ya ne jindoo. 10 Ay nee: ‹Ay Koyoo, macin no ay ga hima kʼa tee?› Ay Koyoo nee ya ne: ‹Tun ma koy Damas, no din ra i ga hayey kul filla ma ne kaŋ yaamarandi mʼi tee.› 11 Ay si dii koyne, gaayoo annuuraa maaganda se. Borey kaŋ goo ay bande nʼay kaboo dii kʼay gongu ka koy Damas.

12 Aru foo goo no din kaŋ se i ga nee Ananiyas, Irkoy hunburkaw no, a ga ašariyaa dii, Alyahuudey kul kaŋ goo no din ga seedetaray henna tee a ga. 13 A kaa ay do ka kay ay jeroo ga, a nee ya ne: ‹Agʼarmaa Sol, ni moɲey ma yee ka dii.› Waatoo din da, ay moɲey yee ka dii, ay dii Ananiyas. 14 A nee: ‹Ir baabey Koyoo na ni kayandi hala ma nga ibaayoo bay, ma dii Boro Šerrantaa, ma maa šenniyaŋ miɲoo ra. 15 Zama nʼga tee a se seede, adamizey kul do, hayey kaŋ ni dii ey nda wey kaŋ ni maarʼey se. 16 Sohõ macin no nʼga batu? Tun ma batizandi, ni zunubey ma tuusandi ka hun ni ga kʼir Koyoo maaɲoo cee.›»

Pol ga takaa deede kaŋ nda nga sanbandi

borey do kaŋ manʼti Alyahuudu

17 «Waatoo kaŋ ay yee Žerizalem, ay goo ma Irkoy ŋaaray Irkoy hugu beeroo ra kaŋ ay dii bangayyan. 18 Ay dii ir Koyoo, a nee ya ne: ‹Tanba, ma cahã ka hun Žerizalem, zama seedetaraa kaŋ nʼgʼa tee ay ga, i si yadda a ga.› 19 Ay nee: ‹Ay Koyoo, ngi hunday ga bay kaŋ agay, ay cindi ka hun margahugu foo ra ka huru affoo ra ka borey kaŋ ga naanay ni daŋ kasaa ra kʼi kar. 20 Waatoo kaŋ i na ni seedaa Etiyen wii, kuroo mun, agay hunday goo no, ay yadda hayaa ga kaŋ teendi, ay na borey kaŋ gʼa wii darbawey lakkal.› 21 A nee ya ne: ‹Koy, zama agay, ay ga ni sanba nongu mooro ra dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu.›»

Pol bayrandi kaŋ Rom boraa ti nga

22 Jamaa na haŋajer Pol se hala ka too šennoo woo ga jina i na jinde jer ka nee: «Wa aroo woo kaa aduɲɲa ra, a si hima ka huna!» 23 I cindi i ga kaati, i ga ngi darbawey warra, i ga laboo say hewoo bande ka ngi futuyanoo cebe. 24 Sooje boŋkoyni beeroo na yaamar noo kaŋ i ma Pol ka koy soojey hugoo do kʼa barzu hala a ma duu ka hayaa bayrandi kaŋ se jamaa ga kaati ka konna a. 25 Waatoo kaŋ i ga Pol haw barzuyanoo se, a nee jalakoynoo kaŋ goo nga jeroo ga se: «War goo nda fondo ka Rom boro barzu kaŋ mana ciitandi wala?» 26 Za jalakoynoo maa šennoo woo, nga no a koy a deede nga boŋkoynoo se ka nee: «Macin no nʼgʼa tee? Zama aroo din, Rom boro no.» 27 Sooje boŋkoyni beeroo kaa Pol do ka nee a se: «Ay bayrandi, Rom boro ti ni wala?» A nee: «Ayyo.» 28 Boŋkoynoo nee koyne: «Agay, nooru beeri no ay nʼa kaa ka duu koyra-izetaraa woo.» Pol nee: «Agay binde nka hayandi nda a.» 29 Dogoo din da borey kaŋ ga hima kʼa hãa hibi a ga, boŋkoynoo mo hunbur waatoo kaŋ a bay Rom boro ti Pol, de mo nga nʼa haw.

Pol daŋandi hoyraykey margaroo jine

30 Subaa ra, sooje boŋkoyni beeroo baa nga ma hakiika ka bay hayaa kaŋ se Alyahuudey na Pol wurru. A nʼa feeri, a na yaamar noo kaŋ sargari juwalkey jineborey nda hoyraykey margaroo kul ma cere marga. A na Pol zumandi, a nʼa kayandi i jine.

23

1 Pol na nga moɲey kanji hoyraykey margaroo ga, a nee: «Arma arey, ay binoo ga kani dabay hala hõ ay Irkoy ganayanoo ra.» 2 Sargari juwalkey jineboraa kaŋ ti Ananiyas yaamar kaŋ borey kaŋ goo jeroo ga mʼa kar miɲoo ga. 3 Waatoo din Pol nee a se: «Irkoy ga ni kar, ni kaŋ ga hima nda cete kaŋ kaarayandi*. Ni goo ma goro ne ra kʼay ciiti nda ašariyaa, nʼga nee i mʼay kar, ka gar woo ti ašariyaa hooyan!» 4 Borey kaŋ goo jeroo ga nee: «Irkoy sargari juwalkey jineboraa no nʼgʼa wow?» 5 Pol nee: «Ya na bay, agʼarmey wala sargari juwalkey jineboraa no, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: ‹Masi ifutu har ni jamaa boŋkoynoo ga.›†»

6 Pol ga bay kaŋ margaroo jere foo ti Sadusiyeŋyaŋ, amma jere faa ti Fariziyeŋyaŋ. A kaati hoyraykey margaroo game ka nee: «Arma arey, Fariziyeŋ ti agay, Fariziyeŋ kʼay hay. Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata nda bukawey tunyanoo maaganda se [agay], ay goo ma ciitandi.» 7 Waatoo kaŋ a na woo har, kakaw huru Fariziyeŋey nda Sadusiyeŋey game, jamaa zamna. 8 Zama Sadusiyeŋey ga nee kaŋ tunyanoo si bara, almalayka si bara, hundi si bara, amma Fariziyeŋey ga nee kaŋ i kul ga bara. 9 Hoolo beeri tee, Citaaboo baykawyaŋ kaŋ goo Fariziyeŋey kondaa ra tun ka kakaw beeri tee, i nee: «Ir mana dii aroo woo ga haya futu kul, amma nda hundi wala almalayka šelaŋ a se…» 10 Kakaa beeri ka tonton, sooje boŋkoyni beeroo hunbur i ma Pol dunbu-dunbu, a na soojey margaroo yaamar, i ma zunbu kʼa kaa gamey ra kʼa ka koy soojey hugoo ra.

11 Cijinoo din ra, ir Koyoo kay Pol jeroo ga ka nee a se: «Bine tee, takaa kaŋ nda nʼna seedetaray tee ay hayey ga Žerizalem, takaa din da kala ma seedetaray tee ay hayey ga Rom mo ra.»

Alyahuudey hawandifutay Pol ga

12 Suba subbaahoo ra, Alyahuudey hawandifutay, i na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ hala waati kaŋ ngi na Pol wii. 13 Borey kaŋ na hawandifutaa woo tee bisa boro woytaaci (40). 14 I koy sargari juwalkey jineborey nda boro beerey do ka nee: «Žeeyan beeri no ir nʼa tee kaŋ haya kul si huru ir miɲey ra kala waati kaŋ ir na Pol wii. 15 Sohõ war nda hoyraykey margaroo ma nee sooje boŋkoyni beeroo se a ma Pol zumandi war se hala war ma hanse ka nga šennoo takaa guna, ir hunday soolu ir mʼa wii za a mana man kate ne.»

16 Pol woymaa izʼaroo maa hawandifutaa, a koy huru soojey hugoo ra kʼa har Pol se. 17 Pol ciya jalakoyni foo se, a nee: «Aru soogaa woo ka koy sooje boŋkoyni beeroo do, zama a goo nda a se šenni foo.» 18 A nʼa dii kʼa ka koy boŋkoynoo do, a nee: «Kasa-izoo kaŋ se i ga nee Pol ciya ya ne kʼa wiri ay ga ya koy nda ni do aru soogaa woo kaŋ goo nda ni do šenni.» 19 Boŋkoynoo nʼa dii nda kaboo kʼa ka koy jere ga kʼa hãa ka nee: «Macin no nʼga baa mʼa har ya ne?» 20 A nee: «Alyahuudey waafaku, ngi ma ni ŋaaray suba ma Pol zumandi hoyraykey margaroo jine, a ma tee sanda ngi mma baa ngi ma nga misoo hãa ka faham kaaray. 21 Ni, masi yadda i se. I bisa boro woytaaci (40) kaŋ hawandifutay a ga. I na žeeyan beeri tee kaŋ ngi si ŋaa ngi si haŋ nda manʼti ngi nka Pol wii. Sohõ i soolu, i si haya kul batu kala ma ni jindoo noo.» 22 Boŋkoynoo na aru soogaa yaamar ka nee: «Masi nee boro kul se kaŋ nʼna šennoo woo har ya ne!» A nʼa naŋ a ma koy.

Pol sanbandi Sezare

23 Sooje boŋkoyni beeroo ciya boro hinka se jalakoyney ra, a nee: «Wa sooje zangu hinka (200) soolu kʼi ka koy Sezare, nda bari kaarukaw woyye (70), nda yaajikarkaw zangu hinka (200). War ma koy nda ey za cijinoo guuru yagga ga. 24 War ma kaarumayyaŋ soolu, nga ra war ga Pol žigandi a boŋ kʼa ka koy bila albasi Feliks do kaŋ ti goforneroo.» 25 Woo banda ga, a na batagaa woo hantum ka nee:

26 «Klod Lisiyas ka batagaa woo hantum ka ni foo, goforner beeroo Feliks! 27 Alyahuudey na aroo woo dii, i baa ngi mʼa wii, agay nda soojey koy a taa i kone, zama ay maa kaŋ Rom boro no. 28 Zama ay baa ya hayaa bay kaŋ se i nʼa torce, ay nʼa zumandi ngi hoyraykey margaroo jine. 29 Ay gar kaŋ ngi ašariyaa do a ga too, woo se i nʼa torce, woo kul, a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan. 30 Waatoo kaŋ ay maa anniya futaa kaŋ Alyahuudey nʼa haw aroo woo ga, dogoo din da ay nʼa sanba ni do. Borey kaŋ ga daŋ a ga mo ay nʼi yaamar i ma hayey har ma ne kaŋ se i nʼa torce.»

31 Soojey na hayey tee nda takaa kaŋ nda a yaamarandi i se, i na Pol zaa cijin here kʼa ka koy Antipatris. 32 Subaa ra, i na bari kaarukey naŋ i ma koy nda Pol, i yee soojey hugoo do. 33 I huru Sezare, i na batagaa noo goforneroo se, i na Pol mo cebe a se. 34 Waatoo kaŋ a nʼa caw ka ben, a hãa wala ganda foo wane Pol. Kaŋ a maa kaŋ Silisi wane nda a, 35 a nee a se: «Ay ga kaa ka ni hãa waati kaŋ borey kaŋ na ni torce mo kaa.» A na yaamar noo kaŋ i ma Pol lakkal Herod tuujidogoo ra.

24

Alyahuudey na Pol torce goforner Feliks do

1 Jirbi guu banda ga, sargari juwalkey jineboraa Ananiyas doo nda boro beeriyaŋ, nda awaka foo kaŋ se i ga nee Tertilus, i koy Pol torce goforneroo do. 2 Kaŋ i ciya Pol se, Tertilus šintin ka šelaŋ a ga ka nee: «Ir aru beeroo Feliks, alaafiyaa beeroo kaŋ ir duu a mana hun kala ni ra, gandaa woo, ni lakkaloo goyoo ka kate a barmay. 3 Woo tee haya kaŋ kan ir se, woo se ir ga albarka timmante dumi-dumi kul daŋ ma ne nongu kul ra nda waati kul. 4 Hala ya si koy ni torro koyne, ay gʼa ŋaaray ni ga ni borohennataraa maaganda se, ma haŋajer ya ne kayna, 5 zama ir nka gar kaŋ aroo woo manʼti kala bone teekaw, a na Alyahuudey kul kaŋ goo laboo ga turandi, de mo Nazaret borey kondaa jineboro no. 6 A ceeci mo nga ma Irkoy hugu beeroo kaynandi, ir nʼa dii. [Ir baa ir mʼa ciiti nda ir ašariyaa fondaa. 7 Amma Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo kaa kʼa cendi kʼa kaa ir kabey ra nda gaabi. 8 A ciya nga torcekey se i ma kaa ni do.] Ni hunday ga hin kʼa hãa ka dii hayey kul kaŋ se ir gʼa torce.» 9 Alyahuudey na torceyanoo cimandi ka nee kaŋ takaa din nda a teendi.

Pol kay ka faasa nga boŋ se Feliks jine

10 Waatoo kaŋ goforneroo na Pol noo fondo a ma šelaŋ, Pol zaabi ka nee: «Ay ga bay kaŋ za jiiriyaŋ ni ti gandaa woo ciitikaa. Woo se ay ga kay ka faasa ay boŋ se nda naanay. 11 Nʼga hin ka ceeci ka bay, a si too jirbi woy cindi hinka (12) kaŋ ay žigi ka koy Žerizalem ka sujudu Irkoy se. 12 Ay mana garandi, agay nda boro ga kakaw wala ay goo ma jama turandi Irkoy hugu beeroo ra, wala margahugey ra, wala koyraa ra. 13 I si hin ka hayaa har ma ne nda cimi kaŋ se sohõ i nʼay torce. 14 Hayaa ne kaŋ ay gʼa har ni jine kaaray, nda ay Koyoo fondaa kaŋ i ga nee konday no, takaa din da nda ay gʼay baabey Koyoo gana, ka naanay hayey kul kaŋ hantumandi ašariyaa nda annabey citaabey ra. 15 Ay naataa sii kala Irkoy ra, ngi mo ga naata kaŋ tunyan ga bara, a ma tee boro šerrantey wala wey kaŋ si šerre. 16 Woo maaganda se ay ga gaabandi waati kul žiibi masi huru ay binoo ra Irkoy nda adamizey jine. 17 Jiiri boobo banda ga, ay kaa ka sarga ay jamaa ga, ay na sargari kaa Irkoy maaɲoo ga. 18 Hayaa kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee manʼti kala ay henanandiyanoo Irkoy hugu beeroo ra bila nda jama margayan, bila tureyan. 19 Amma Azi Alyahuudu fooyaŋ goo no, ngi no ma hima ka bara ni jine kʼay torce, nda a gar i nka dii ay ga goy futu. 20 Wala mo wey, ngi, i ma layboo har kaŋ i nʼay gar ay gʼa tee hoyraykey margaroo jine, 21 nda manʼti šenni follokaa kaŋ ay na jinde jer ka kaati ka nee: ‹Bukawey tunyanoo kaŋ ay ga naanay a maaganda se agay, ay goo ma ciitandi hõ war jine.›»

22 Feliks kaŋ ga bay nda cimi haya kaŋ ti ir Koyoo fondaa, nʼi naŋ i ma koy hala waati foo. A nee: «Nda Lisiyas kaŋ ti sooje boŋkoyni beeroo zunbu kate, ay ga war šennoo guna.» 23 A na jalakoynoo yaamar a ma Pol lakkal, a nee a masʼa šiita, a ma naŋ nga borey mʼa saajaw.

Feliks na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra

24 Jirbiyaŋ banda ga, Feliks kaa, nga nda nga wandoo Drusil kaŋ ti Alyahuudu. Feliks daŋ i ma ciya kate Pol se a ma kaa. A na haŋajer Pol se šenney kaŋ a gʼi har Almasihu Isa naanaa ga. 25 Amma kaŋ Pol goo ma šelaŋ šerretaray ga, nda boŋdiiyan, nda ciitoo kaŋ goo kaa ga, Feliks hunbur, a zaabi ka nee: «Sohõ koy, waati kaŋ ay duu ay boŋ henna, ay ga ciya ma ne.» 26 A mma naata mo kaŋ Pol ga nga noo nooru, woo se a ga ciya kate a se cee fooyaŋ ngi ma faajikaaray.

27 Jiiri hinka banda ga, Porsiyus Festus huru Feliks dogoo ra. Feliks baa Alyahuudey ma alhormo tee nga se, a na Pol naŋ a ma cindi kasaa ra.

25

Pol ceeci i ma nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra

1 Festus kaa gandaa ra, jirbi hinza banda ga, a hun Sezare ka žigi ka koy Žerizalem. 2 Sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro kayantey na Pol torce a do. I wiri a ga 3 kʼa ŋaaray a ma alhormo tee ngi se ka kate Pol Žerizalem. I nka hawandifutay ngi mʼa wii fondaa ra. 4 Festus zaabi ka nee kaŋ Pol sii kala Sezare kasaa ra, kaŋ ne nda kayna nga ga koy no din. 5 A nee: «War ra, jineborey ma hanga agay ka doo Sezare, nda aroo na goy futu tee, i mʼa torce.»

6 Festus mana goro i do haya kaŋ bisa jirbi yaaha wala iwoy (10), woo din banda ga, a doo Sezare. Subaa ra, a goro ciitidogoo ra, a na yaamar noo i ma kate Pol. 7 Waatoo kaŋ Pol too kate, Alyahuudey kaŋ doo ka hun Žerizalem nʼa kuubi kʼa bere, i na haya boobo laalayaŋ kaŋ i si hin kʼi cebe daŋ Pol ga. 8 Pol kay ka faasa nga boŋ se ka nee: «Ay mana laybu tee, a ma tee Alyahuudey ašariyaa se, wala Irkoy hugu beeroo se, wala kokoy beeroo se.» 9 Amma Festus kaŋ baa nga ma alhormo tee Alyahuudey se, a zaabi ka nee Pol se: «Nʼga baa ma žigi ka koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se ay jine?»

10 Pol nee: «Ay sii kala kokoy beeroo hinoo cire, nga jine ay ga hima ka ciitandi. Alyahuudey, ay mana tooɲe kul tee i se, sanda takaa kaŋ nda ni hunday ga hanse kʼa bay. 11 Adiši nda ay nʼi tooɲe wala nda ay na haya tee kaŋ ga hima nda buuyan, ay si wanji buuyanoo, amma nda hayaa kul kaŋ se i gʼay torce manʼti kala taari, boro kul si hin kʼay noo i se. Ay šennoo ga cindi kokoy beeroo kone.» 12 Waatoo kaŋ Festus nda nga hoyraykey na cere guna ka ben, a zaabi ka nee: «Ni šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, nʼga koy kokoy beeroo do.»

Festus na Agripa hoyraa ceeci

13 Jirbiyaŋ banda ga, kokoyoo kaŋ se i ga nee Agripa nda Berenis kaa Sezare ka Festus foo. 14 I na jirbi boobo tee no din. Festus na Pol misoo daŋ kokoyoo jine ka nee: «Feliks na aru foo naŋ a ma cindi kasaa ra, 15 boraa no kaŋ waatoo kaŋ ay goo Žerizalem, sargari juwalkey jineborey nda Alyahuudey boro beerey nʼa torce ka ceeci a ma zukandi. 16 Ay nʼi zaabi ka nee: ‹Manʼti Rom borey alaadaa no i ma boro zukandi bila nda i ma boraa torcekey kayandi a jine a ma kay ka faasa nga boŋ se hayaa ga kaŋ se i nʼa torce.› 17 Waatoo kaŋ i kaa ka marga ne ra, ay mana naŋ a ma gay, subaa ra, ay goro ciitidogoo ra ka yaamar noo i ma kate aroo. 18 Torcekey marga no din, amma i mana hayey kaŋ se ay ga hongu i nʼa torce ba affoo har a ga. 19 Hayaa kaŋ no manʼti kala ngi boŋ Irkoy ganayanoo ga i gʼa kakaw nda boro foo kaŋ maaɲoo ti Isa kaŋ buu, amma Pol tabatandi kaŋ a ga huna. 20 Ay boŋoo haw šenney wey jine, ay nʼa hãa wala a ga baa nga ma koy Žerizalem ka ciitandi hayey wey se no din. 21 Amma waatoo kaŋ Pol baa nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone, ay na yaamar noo i mʼa lakkal hala ay ga kaa kʼa sanba kokoy beeroo do.» 22 Agripa nee Festus se: «Ay ga baa mo agay hunday ma maa boraa woo se.» A nee a se: «Suba nʼga maa a se.»

Pol daŋandi Agripa nda Berenis jine

23 Subaa ra, Agripa nda Berenis kaa nda foomataray, kaŋ i huru margadogoo ra, ngi, nda sooje boŋkoyni beerey, nda koyraa aru kayantey, Festus na yaamar noo i ma kate Pol. 24 Festus nee: «Kokoyoo Agripa nda borey kul kaŋ goo ir bande ne ra, war ga dii boraa kaŋ maaganda se Alyahuudey jamaa kul šelaŋ ya ne, a ma tee Žerizalem wala ne, i kaati ka nee a si hima ka huna. 25 Amma agay, ay dii kaŋ a mana haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan. Boraa woo, nga hunday ka nee nga šennoo ma cindi kokoy beeroo kone. Ay kayandi yʼa sanba. 26 Amma haya hakiikante kul sii no kaŋ ay gʼa hantum a ga koyoo kaŋ ti kokoy beeroo se, woo se ay kate a war jine, cere-cereyan ra, ni, kokoyoo Agripa, hala waati kaŋ hãayanoo ben ya duu haya kaŋ ay na hantum a ga. 27 Zama ay dii kaŋ a si hima boro ma kasa-ize sanba bila nda mo ma hayey hantum kaŋ harandi a ga.»

26

Pol kay ka faasa nga boŋ se Agripa jine

1 Agripa nee Pol se: «Ni goo nda fondo ka kay ka šelaŋ ka faasa ni boŋ se.» Pol na nga kaboo jer ka šelaŋ ka faasa nga boŋ se 2 ka nee: «Kokoyoo Agripa, a kan ya ne kaŋ hayey kul kaŋ se Alyahuudey nʼay torce, ay ga hima hõ ka kay ka faasa ay boŋ se ni jine. 3 Zama nʼga hanse ka alaadawey nda hayey kaŋ ga Alyahuudey ga kakaw bay, woo se ay gʼa wiri ni ga, ma haŋajer ya ne nda suuri.

4 Takaa kaŋ ga ay cindi ay dumoo game za ay zankataraa šintinoo ga Žerizalem, Alyahuudey kul gʼa bay. 5 I gʼay bay za gayyan, nda i ga baa ka seedetaray tee ka nee kaŋ ir addinaa kondawey kul išendaa ra ay cindi kaŋ ti Fariziyeŋey wanoo. 6 Sohõ ay ga ciitandi, zama ay nʼay naataa daŋ allaahidoo ra kaŋ Irkoy nʼa zaa ir baabey se. 7 Ir alkabiila woy cindi hinkaa (12) ga naata kaŋ allaahidoo ga tabati. I ga gaabandi Irkoy ganayan ra cijin nda zaari. Kokoyoo, naataa woo maaganda se Alyahuudey goo mʼay torce. 8 Macin se war ga miile cere game ka nee a si hin ka tee Irkoy ma bukawey tunandi?

9 Agay hunday, ay tammahã kaŋ ay ga hima ka haya kul tee ka Isa Nazaret boraa maaɲoo haryanoo ganji. 10 Woo ti haya kaŋ ay nʼa tee mo Žerizalem. Kaŋ sargari juwalkey jineborey nʼay noo hini, ay na Irkoy boro henanante boobo daŋ kasaa ra. Waati kaŋ i kayandi i ma wiiyandi, ay gʼay jindoo noo. 11 Cee boobo margahugey kul ra ay gʼi zukandi, ay gʼi gaabi i ma Isa wow. Ay hanse ka futu i ga kʼi gurzugay hala koyra waaney ra.»

Pol ga nga tuubiroo deede

(Teegoyey 9.1–19; 22.6–16)

12 «Taka follokaa din da, ay duu hini nda fondo sargari juwalkey jineborey do ka naaru Damas. 13 Fondaa ra, zaarikay cululu, kokoyoo, ay dii gaay kaŋ nereroo bisa waynaa nereroo hun beenaa ra kʼay kuubi kʼay bere, agay nda borey kaŋ ga naaru ay bande. 14 Ir kul kaŋ ganda, ay maa jinde kaŋ ga šelaŋ ya ne ka nee Ebere šenni ra: ‹Sol, Sol, macin se nʼgʼay gurzugay? A ga šendi ma ne ma guuru mee cuutu kaaney zii nda cee*.› 15 Agay, ay nee: ‹May ti ni, ay Koyoo?› Ay Koyoo nee: ‹Agay ti Isa kaŋ ni, nʼgʼa gurzugay. 16 Amma tun, ma kay ni cewey ga, zama ya nka bangay ma ne hala ya ni kayandi ma tee ay tamoo nda ay seedaa hayey kaŋ ni, ni dii ey [ay ga], nda hayey kaŋ maaganda se ay ga kaa ka bangay ma ne. 17 Ay ga ni kaa jamaa nda dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kabey ra kaŋ do agay, ay ga ni sanba, 18 hala ma moɲey feeri, i ma bere ka hun kubaa ra ka koy gaayoo ra, ka hun Ibilisi hinoo cire ka koy Irkoy do hala i ma duu zunubey yaafaa, ka duu baa borey bande kaŋ yeetandi jere ga Irkoy se ngi naanaa kaŋ i nʼa daŋ ay ra maaganda se.›»

Pol šelaŋ nga goyoo ga

19 «Adiši kokoyoo Agripa, bangayyanoo kaŋ hun beenaa ra, ya na wanji a ga. 20 Ay jin ka borey kaŋ goo Damas, nda Žerizalem mo, nda Žude gandaa kul, nda gandawey waazu i ma tuubi ka bere Irkoy here ka teegoyyaŋ tee kaŋ ga cebe kaŋ i tuubi. 21 Woo maaganda se Alyahuudey nʼay dii [waatoo kaŋ ay goo] Irkoy hugu beeroo ra ka ceeci kʼay wii. 22 Irkoy nʼay faaba, agay ne ma kay hala hõ ka seedetaray tee boro kaccey nda ibeerey do. Ay si haya kul har kala woo kaŋ annabey nda Musa nee i ga kaa ka tee 23 kaŋ a nka tilasu Almasihu ma zarabi, nga ti boro jinaa kaŋ ga tun bukawey ra, a ga hima ka gaayoo har ir jamaa nda dumi waaniyaŋ se.»

Pol na Agripa cee a ma naanay

24 Kaŋ Pol goo ma šenney wey har ka kay ka faasa nga boŋ se, Festus na jinde jer ka nee: «Pol, ni hollo! Ni bayray beeroo ka ni hollandi.» 25 Pol nee: «Ay ga mooru hollay, aru beeroo Festus, amma cimi nda lakkal šenniyaŋ no ay gʼi har. 26 Kokoyoo ga haya bay wey kul se. Ay gʼi har a se nda naanay, zama ay ga naanay ka bay kaŋ hayey wey ba affoo sʼa yena, i mana teendi tuguyan ra. 27 Kokoyoo Agripa, nʼga naanay annabey? Ay ga bay kaŋ nʼga naanay.» 28 Agripa nee Pol se: «Ne nda kayna nʼgʼay bere kʼay tee kretiyeŋ!» 29 Pol nee: «Ay ga Irkoy ŋaaray, a ma tee waati kayna wala waati kuku ra, a masi tee ni hinne, amma borey mo kul kaŋ ga maa ya ne hõ, war ma tee takaa kaŋ ga ay goo, bila gaalawey wey.»

30 Kokoyoo, nda goforneroo, nda Berenis, nda borey kul kaŋ goo ma goro i bande tun. 31 Waatoo kaŋ i fatta, i nee cere se: «Boraa woo si haya kul tee kaŋ ga hima nda buuyan wala gaalayan». 32 Agripa nee Festus se: «Boraa woo ga hin ka naŋandi nda a nka mana nga šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra.»

27

Pol sanbandi Rom

1 Waatoo kaŋ i kayandi ir ma harihii zaa ka koy Itali, i na Pol nda kasa-ize fooyaŋ daŋ jalakoyni foo kaŋ maaɲoo ti Žiliyus kaboo ra. Soojey kaŋ se i ga nee Ogist soojey, wey din jalakoyni no. 2 Harihiyoo si hun kala Adramit ka ceesi nongey kaŋ goo Azi teekoo miɲoo bande. Ir huru a ra ka koy. Aristark kaŋ ti Masedoni boro kaŋ hun Tesalonik goo ir bande. 3 Subaa ra, ir fandi Sidoŋ. Žiliyus na taka henna tee Pol se, a naŋ Pol ma koy cerey do i ma huga nda a. 4 Ir taŋa ka hun no din ka koy Šipir dumaa ga, zama hewoo gʼir gande. 5 Ir na teekoo kottu ka ceesi Silisi nda Panfili here ka too Mira, Lisi gandaa ra. 6 No din ra jalakoynoo duu harihii foo kaŋ hun Aleksandiri, a ga koy Itali, a nʼir daŋ a ra. 7 Ir na jirbi boobo tee ir ga mossoyaada ka zurandi. Kaŋ ir ga baa ka too Kinid koyraa here nda šenday, hewoo nʼir ganji ir ma koy jine, ir koy Kret gungoo dumaa ga, Salmone tenje. 8 Kret bisayanoo šendi ir ga, ir too nongu foo ra kaŋ se i ga nee Kaydoo Hennaa. Nga jeroo ga koyraa goo kaŋ se i ga nee Lase.

9 Waati kuku banda ga, naarumaa tee farratay, zama meehawoo zaaroo* mo bisa ka ben. Pol nʼi gagay 10 ka nee i se: «Arey, ay ga dii kaŋ albasi nda hasaraw boobo ga tee naarumaa ra, manʼti jinaa hinne here, wala hiyoo, amma ir hundey zaati here.» 11 Amma jalakoynoo ga haŋajer hiyoo zurandikaa nda hiyoo jineboraa se ka bisa hayaa kaŋ Pol gʼa har. 12 Kaŋ hii kaydogoo din si boori jiyaw waati, borey jere beeroo nee kaŋ ngi ma koy jine, nda a ga hin ka tee ngi ma too Feniks kaŋ ti Kret hii kaydoo foo kaŋ goo hawsa nda dangay tenje, nda gurma nda dangay, hala ngi ma jiyaa tee no din.

Hew tun teekoo boŋ

13 Hew kaccu hẽe ka hun dandi kaboo here, i hongu kaŋ hayaa kaŋ ngi ga baa ngi mʼa tee, ngi ga hin kʼa tee, i tun no din ka bisa Kret gungoo jere. 14 Amma hala kayna ga too, hew beeri kaŋ se i ga nee Erakiloŋ tun gungoo ra. 15 Hiyoo dandi, a si hin ka kay hewoo jine. Ir nʼa naŋ a mʼir ka doy. 16 Ir bisa gungu-ize kaccu foo jere kaŋ se i ga nee Koda, a šendi ir ga hala ir ga duu hii izoo kaŋ ga hawa hii beeroo ga se dabari. 17 I na hii izoo daŋ a ra. Faaba karfey, i nʼi ka hii beeroo haw, i hunbur a masi koy googu labutaasoo boŋ kaŋ se i ga nee Sirt. Hayaa kaŋ ga hiyoo dii nda a kay, i nʼa feeri ka hiyoo naŋ a ma koy nda nga boŋ. 18 Kaŋ hewoo hanse kʼir kar, subaa ra, i na hiyoo jinaa jere foo doori haroo ra. 19 Jirbi hinzantoo hane, ngi hunday kabey ka hiyoo jinaa warra. 20 Jirbi boobo waynaa si fatta, handarawey si fatta, hew beeri foo gʼir zaa ka kay, waatoo din ir naataa hun hallasiyan ra.

21 Kaŋ ir gay ir mana ŋaayan ŋaa, Pol kay i game ka nee: «He arey, war hima ka maa ya ne kaŋ ay nee war se ir masi hun Kret. Nda a gar war nka maa ya ne, albasoo nda hasaraa woo si duu ir. 22 Sohõ ay gʼa wiri war ga, war ma bine tee, zama war ra, boro kul hundoo si faati nda manʼti hiyoo hinne. 23 Irkoy kaŋ mayray ra [agay,] ay goo, kaŋ ay gʼa gana, nga almalayka foo kay ay jeroo ga cijin, 24 a nee: ‹Masi hunbur, Pol, a tilasu ma kay kokoy beeroo jine. Nga ne, Irkoy na ni noo borey kul kaŋ goo ma naaru ni bande.› 25 Woo se arey, wa bine tee, zama ay ga naanay Irkoy, ay ga bay kaŋ hayaa ga teendi nda takaa kaŋ nda a nʼa har ya ne. 26 Amma a nka tilasu ir ma koy googu gungu foo ra.»

27 Ir cijin woy cindi taacantoo (14to) kaŋ ir goo Adriya teekoo boŋ hewoo gʼir ka koy ka kaa, cijinoo gamoo ra hiyoo goykey hongu kaŋ guray no ma man kate ngi do. 28 I na haroo susura, i gar kaŋ nga guusuroo ti meetar waranza cindi iyye (37). I koy jine kayna i yee ka susura, i gar kaŋ nga guusuroo manʼti kala meetar waranka cindi yaaha (28). 29 I hunbur hiyoo masi koy kara tondi nonguyaŋ ga, i na langara taaci zaa hiyoo koroo ra kʼi warra haroo ra, i ga cahã moo ma boo. 30 Hiyoo goykey ceeci ka zuru ka hun a ra, i na hii izoo zumandi haroo ra ka nee ngi ma koy langarawey zaa hiyoo niinoo ra kʼi zumandi teekoo ra. 31 Pol nee jalakoynoo nda soojey se: «Nda borey wey mana cindi hiyoo ra, war, war si hin ka hallasi.» 32 Waatoo din soojey na hii izoo karfey dunbu kʼa taŋ a ma kaŋ haroo ra.

33 Kaŋ moo ga baa ka boo, Pol nʼa wiri i kul ga i ma ŋaa, a nee: «Hõ ti jirbi woy cindi taacantoo (14to) kaŋ war si ŋaa, war ga batu, war si haya kul ŋaa.» 34 Woo se ay gʼa wiri war ga, war ma ŋaa, zama war ga too a ga war hunaroo se, war ra, ba boro foo hinbirey affoo si kaŋ. 35 Kaŋ a na woo har ka ben, a na takula zaa ka albarka tee Irkoy se borey kul jine, a nʼa dunbu, de a šintin ka ŋaa. 36 Borey kul na bine tee, ngi mo ŋaa. 37 Ka gar ir kul kaŋ goo hiyoo ra manʼti kala boro zangu hinka nda woyye cindi iddu (276). 38 Waatoo kaŋ i ŋaa hala i kungu, i na alkamaa warra teekoo ra ka hiyoo felawandi.

Hiyoo munyanoo

39 Waatoo kaŋ moo boo, i mana bay labu kaŋ ga ngi goo, amma i dii almun† kaŋ ra labutaasi goo. I kayandi nda ngi ga hin, ngi ma koy hiyoo fandandi no din. 40 I na langarawey karfey dunbu kʼi naŋ teekoo ra, i na leemoo karfey mo feeri, i na waalaa‡ kaŋ goo jine ka guraa ceeci. 41 I mana kaŋ kala nongu ga kaŋ caraw hinkaa kul goo haroo ra, i na hiyoo fandandi, hiyoo niinoo fiji labutaasoo ra, a mana hin ka ɲuuti, de [bondawey] gaaboo na hiyoo koroo kayri-kayri. 42 Soojey kayandi kaŋ ngi ma kasa-izey wii hala affoo masi koy zii ka zuru. 43 Amma jalakoynoo baa nga ma Pol hallasi, a nʼi ganji i ma hayaa tee kaŋ i nʼa kayandi. A na yaamar noo kaŋ borey kaŋ ga wan ziiyan ma jin ka doo haroo ra ka guraa ceeci. 44 Borey cindey žigi bundey ga, affooyaŋ hiyoo kayrey ga. Kaŋ i na woo tee, borey kul too guraa ga nda baani.

28

Pol too Malt gungoo ra

1 Waatoo kaŋ ir too nda baani, nga no ir maa kaŋ gungoo maaɲoo ti Malt. 2 Laboo izey nʼir kubay henna, kubayyan no kaŋ cine ga šendi. I na nuune diinandi kʼir kubay, ncirɲoo kaŋ šintin ka kara nda hargoo maaganda se. 3 Pol na tuuri koga boobo marga, a nʼi daŋ nuunaa ra, gondi foo fatta a ra konnoo maaganda se ka denji kaboo ga. 4 Kaŋ laboo izey dii gondoo deeji kaboo ga, i nee cere se: «Šikka sii kaŋ boraa woo borowiikaw no, zama a hallasi teekoo ra, amma Dike* sʼa naŋ a ma huna.» 5 A na gondoo fittaw nuunaa ra, Pol mana maate albasi kul. 6 I mma nee a mma funsu wala a ma kaŋ ka buu dogoo din da. I gay i ga lakkal daŋ ka guna, amma kaŋ i dii baffoo mana duu a, i na šenni barmay ka nee kaŋ koy no.

7 Gamey din ra, boro jinaa kaŋ goro gungoo ra, maaɲoo ti Publiyus, nga wane nda gungoo nongu foo. A nʼir kubay henna kʼir zumandi nga do nda borohennataray, ir na jirbi hinza tee a do. 8 Woo gar Publiyus baabaa goo no a ga kani, gaaham konni laala nda tooto bara a ga. Pol huru a do, a na Irkoy ŋaaray ka nga kabey fur a ga, a nʼa noo baani. 9 Kaŋ woo tee, borey jerey kaŋ ga wirci kaŋ goo gungoo ra mo kaa, i duu baani. 10 I hanse kʼir beerandi mo, waatoo kaŋ ir ga koy i nʼir noo hayayaŋ ir almušakkawey se.

Pol hun Malt ka koy Rom

11 Handu hinza banda ga, harihii foo kaŋ hun Aleksandiri kaŋ na jiyaa tee gungoo ra, ir huru a ra ka koy. Diyoskirey† tammaasaa bara hiyoo ga. 12 Kaŋ ir kay Sirakis, ir na jirbi hinza tee no din. 13 Ir tun no din ka koy Režiyo. Subaa ra, hew hẽe ka hun dandi kaboo here, jirbi hinkantoo ra ir too Puzol. 14 Ir na armayaŋ gar no din, i nʼa wiri ir ga, ir ma jirbi iyye tee ngi do. Takaa woo nda ir koy Rom. 15 Ir armey kaŋ goo koyraa din ra, kaŋ i maa ir kaayanoo, i koy ir kubay hala Apiyus Yooboo nda Yawzunbu Hugu Hinzaa do. Kaŋ Pol dii ey, a na albarka daŋ Irkoy se, a na bine tee.

16 Waatoo kaŋ ir too Rom, i yadda Pol ma cindi nga boŋ do, nga nda soojaa kaŋ gʼa lakkal.

Pol waazu Rom

17 Jirbi hinza banda ga, Pol ciya borey se kaŋ ti Alyahuudey jineborey. Waatoo kaŋ i marga, a nee i se: «Arma arey, agay, ba kaŋ se ya na haya kul hasara ir jamaa se, ya nʼir baabey alaadawey mo hoo, ay tee kasa-ize Žerizalem ka daŋandi Rom borey kabey ra. 18 Waatoo kaŋ i nʼay hãa ka ben, i baa ngi mʼay naŋ, zama haya futu kul mana garandi ay ga kaŋ ga hima nda buuyan. 19 Amma Alyahuudey mana yadda a ga, woo ka kate a tilasu ay ga yʼay šennoo daŋ kokoy beeroo kaboo ra. Manʼti ya nka baa yʼay jamaa torce. 20 Woo ti hayaa kaŋ se ay ciya war se ka dii war ka šelaŋ war se, Boraa kaŋ ga Izirayel ga naata, nga se guuru karfoo woo goo ay ga.» 21 I nee a se: «Batagayaŋ mana hun Žude ir se kaŋ ga šelaŋ ni ga, ir armey ra mo, boro mana kaa ka ifutu har ni ga. 22 Amma ir ga baa ir ma maa hayaa kaŋ nʼgʼa hongu, zama ir ga bay kaŋ kondaa woo, nongoo kul ra a ga kakawandi.»

23 I na zaari kayandi Pol se kaŋ ra ngi ma cere kubay. Kaŋ hanoo too, boro boobo kaa a do nongoo kaŋ ra a goo. Pol nʼi fahamandi ka seedetaray tee i se Irkoy Laamaa ga za subbaahi hala cijinoo ra ka ceeci i ma yadda hayey ga kaŋ Musa ašariyaa nda annabey citaabey nʼi har Isa ga. 24 Boro fooyaŋ yadda hayey kaŋ harandi ga, affooyaŋ mana naanay. 25 I mana faham cere se, i koy waatoo kaŋ Pol na šenni foo har i se ka nee: «Hundi Henanantaa ga cum kaŋ šelaŋ war baabey se nda annabi Ezayi miɲoo 26 ka nee:

‹Koy jamaa din do ka nee:

“War ga haŋajer ka maa, amma war si kaa ka faham baffoo se,

war ga moo feeri ka dii, amma war si kaa ka dii baffoo.”

27 Zama jamaa woo binoo šendi,

i na ngi haŋawey tiŋandi, i na ngi moɲey daabu,

hala ngi moɲey masi duu ka dii, ngi haŋawey masi duu ka maa,

ngi biney masi faham, i masi tuubi,

yʼi noo baani.›‡

28 War ma bay kaŋ Irkoy hallasiroo sanbandi dumey do kaŋ manʼti Alyahuudu, ngi, i ga haŋajer a se.» 29 [Kaŋ Pol na šenney wey har, Alyahuudey fatta, kakaw beeri huru ngi nda cere game.]

30 Pol goro jiiri hinka timmante hugu foo ra kaŋ a nʼa sufuray nga maaɲoo ga. A na borey kul kubay henna kaŋ kaa a do. 31 A na Irkoy Laamaa šennoo waazu, a cawandi hayey ga kaŋ ga šelaŋ ir Koyoo Isa Almasihu ga, a šelaŋ nda naanay timmante, boro kul manʼa ganji.

* 1:20 1.20 Zaburey 69.26.

† 1:20 1.20 Zaburey 109.8.

* 2:1 2.1 Pantekotoo zaaroo maanaa ti (jirbi) woyguwantookaŋ goo Borcintaraa jingaroo dumaa ga, Sargarey 23.15–21; Alhukumoo 16.9–11.

† 2:15 2.15 Waatoo din Alyahuudey si alaneb hari moora haŋ kala waati kaŋ i na ham ŋaa. I si ham ŋaa kala cijin here, Fattaroo 16.8; Tesalonik borey bataga 1na 5.7.

‡ 2:21 2.17–21 Žowel 3.1–5.

§ 2:28 2.25–28 Zaburey 16.8–11.

* 2:30 2.30 Zaburey 132.11.

† 2:35 2.35 Zaburey 110.1.

‡ 2:39 2.39 kaŋ ga mooru, Grek šenni ra, almaganaa faa ti kaŋ goo waati mooro ra.

* 3:22 3.22 Ir Koyoo Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Ir Koyoo Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa.

† 3:23 3.22–23 Alhukumoo 18.15, 18, 19.

‡ 3:25 3.25 Šintinoo 22.18; 26.4.

* 4:11 4.11 Zaburey 118.22.

† 4:26 4.26 Zaburey 2.1–2.

* 7:3 7.3 Šintinoo 12.1.

† 7:7 7.6–7 Šintinoo 15.13–14.

‡ 7:16 7.16 Šintinoo 23.3–16; 33.19; 50.7–13; Žozuwe 24.32.

§ 7:26 7.26 Fattaroo 2.13.

* 7:28 7.27–28 Fattaroo 2.14.

† 7:32 7.32 Fattaroo 3.6.

‡ 7:34 7.33–34 Fattaroo 3.5, 7–10.

§ 7:37 7.37 Irkoy gʼay cine annabi foo fattandi war se war armey ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Irkoy ga annabi foo fattandi war se war armey ra kʼa sanba sanda ay takaa, Alhukumoo 18.15, 18.

* 7:40 7.40 Fattaroo 32.1, 23.

† 7:43 7.42–43 Amos 5.25–27.

‡ 7:46 7.46 Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee: Irkoy maaɲoo ga.

§ 7:50 7.49–50 Ezayi 66.1–2.

* 8:33 8.32–33 Ezayi 53.7–8.

* 9:36 9.36 Dorkas maanaa ti jeeri.

† 9:43 9.43 Kuuru musaykaw, nga goyoo, Alyahuudey se manʼti kala haya harramante (Sargarey 11.39–40).

* 10:48 10.48 A yaamar i ma batizandi Isa Almasihu maaɲoo ga, Grek šenni ra, almaganaa faa ti A nʼi yaamar Isa Almasihu maaɲoo ga i ma batizandi.

* 11:11 11.11 ir, hantum fooyaŋ ga nee ay.

† 11:16 11.16 Zamnaa 1.5.

‡ 11:28 11.28 Rom borey kokoy beeri no (41–54 Isa banda ga).

§ 11:29 11.29 ma faaba sanba ir armey se kaŋ ga goro Žude, Grek šenni ra, almaganaa faa ti ma haya sanba ir armey kaŋ ga goro Žude goyoo se.

* 12:17 12.17 Žak manʼti kala Isa arma.

* 13:22 13.22 Samiyel 1na 13.14; Zaburey 89.21; Ezayi 44.28.

† 13:25 13.25 Matiyu 3.11; Marku 1.7; Luka 3.16; Yehiya 1.20, 27.

‡ 13:33 13.33 Zaburey 2.7.

§ 13:34 13.34 Ezayi 55.3.

* 13:35 13.35 Zaburey 16.10.

† 13:41 13.41 Habaku 1.5.

‡ 13:47 13.47 Ezayi 49.6.

* 14:3 14.3 nga anneemaa šennoo, Grek šenni ra, almaganaa faa ti nga šenni alhormantaa.

† 14:12 14.12 Grekey addinaa ra, Zus manʼti kala koyey boŋkoynoo, Hermes, nga ti ngi šenni toonandikaa.

* 15:18 15.16–18 Amos 9.11–12.

† 15:24 15.24 Hantum fooyaŋ ga tonton ka nee: ka nee kaŋ war ma hurubangu ka Musa ašariyaa dii.

* 16:3 16.3 Grekey si hurubangu. Timote, nga ɲaa here no a ga duu alyahuudutaray. Alyahuudey cindey maaganda se a hurubangu.

† 16:35 16.35 Boroyaŋ no kaŋ ga ašariyaa zurandi boro ga kaŋ ciitandi.

* 17:18 17.18 Boroyaŋ no kaŋ si baa hottay, kaani no i ga ceeci. I ga hongu kaŋ aduɲɲa mma dira nda nga boŋ.

† 17:18 17.18 Boroyaŋ no kaŋ ngi se lakkal manʼti kala ka ašariyawey bay kaŋ ga aduɲɲa dirandi. Boro masi naŋ kaani wala hottay ma ni juwal.

‡ 17:19 17.19 Aropaže manʼti kala tondi hondoo kaŋ goo Aten koyraa ra kaŋ boŋ hoyraykey ga marga. Hoyraykey margaroo din no ma koyraa juwal.

§ 17:22 17.22 Sorro 19to.

* 17:34 17.34 Sorro 19to.

* 18:2 18.2 Zamnaa 11.28.

† 18:22 18.22 A ga hima ka tee Žerizalem Egilizoo.

* 19:21 19.21 Pol kayandi nga lakkaloo ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Pol kayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra.

† 19:24 19.24 Artemis, tooru no kaŋ ga woy maa goo.

‡ 19:35 19.35 Tondi boro no kaŋ Artemis ganakey ga nee a ga hima nda Artemis, beenaa ra a hun.

* 20:7 20.7 Boro fooyaŋ mma nee asibtoo no, affooyaŋ ga nee alhadoo no.

† 20:32 20.32 Zamnaa 14.3.

* 23:3 23.3 Matiyu 23.27.

† 23:5 23.5 Fattaroo 22.27.

* 26:14 26.14 Gandaa din borey mma guurey wey dumey daŋ adabbawey se hala i ma duu ka dira fondaa bande. Adabbawey ga ceeci ka guurey zii nda cee.

* 27:9 27.9 Meehawoo zaaroo kaŋ goo Zunubu tuusuyanoo zaaroo banda ga, harihii naarumay ga farrati, zama hew waati no.

† 27:39 27.39 Isa guray dumi no.

‡ 27:40 27.40 Zaara beeri no kaŋ i gʼa daŋ harihii ga hala hewoo ma hiyoo tuti a ma koy.

* 28:4 28.4 Dike, waatoo din borey mmʼa dii sanda koy, maanaa ti alhukumoo.

† 28:11 28.11 Diyoskirey, ntawayyaŋ no kaŋ cee jinaa harihii goykey gʼi dii sanda koyyaŋ.

‡ 28:27 28.26–27 Ezayi 6.9–10.

ROM BOREY BATAGAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Rom borey se

Citaaboo fahamandiroo

Pol ka citaaboo woo hantum. Pol manʼti kala Alyahuudu. A cindi ka kretiyeŋey gurzugay hala waatoo kaŋ Isa Almasihu na nga boŋ cebe a se Damas koyraa fondaa ra hala a ma tee nga se diyaw gandawey ra. Jiiri kaynayaŋ Isa Almasihu buuyanoo nda nga tunyanoo banda ga, Alyahuudey kaŋ naanay a sanda Akilas nda Prisil šintin ka Alhabar Boryaa waazu Rom koyraa ra. Egiliz gorandi Rom ra. Irkoy bayrandi Pol se kaŋ a ma koy hala aduɲɲa kaydogoo ga ka nga meešennoo waazu. Woo ka kate a kayandi nga ma koy Rom nda Espaɲ. Ir si bay wala a hin ka koy Espaɲ. Diraa sooluroo se a hantum kretiyeŋey se kaŋ goo Rom kaŋ ga marga Akilas nda Prisil do.

Pol maa kaŋ kretiyeŋey kaŋ goo Rom si waafaku. Pol bayrandi kaŋ boro kul mana bisa ceroo. Alhabar Boryaa manʼti kala Alyahuudey nda borey kaŋ manʼti Alyahuudu kul wane. A bayrandi kaŋ borey kul na zunubu tee. A nee ašariyaa ga boori, amma boro kul si hin ka ašariyaa hayey kul tee, ir sii nda woo din gaaboo nda nga hinoo. Za šintinoo hala benantaa ga, naanayyan no ma boro tee boro šerrante (zamnaa 1.17).

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa tam, kaŋ ciyandi diyaw, ka yeetandi jere ga Irkoy Alhabar Boryaa haryanoo se.

2 Alhabar Boryaa no kaŋ Irkoy jin ka allaahidoo zaa ka annabey donto i mʼa hantum Citaabu henanantey ra. 3 Alhabar Boryaa ga šelaŋ Irkoy Izʼaroo ga kaŋ hun Dawda banda-ka-zunboo ra gaaham here. 4 Amma kaŋ a tun bukawey ra, Irkoy Hundoo kaŋ ga henan cebe nda hini kaŋ Irkoy Izʼaroo no. Nga ti Isa Almasihu ir Koyoo. 5 Nga no kʼir noo anneemaa ir ma tee diyaw, hala dumi kul borey ma naanay a, i ma haŋajer a se. 6 War mo, war goo borey din ra, zama Isa Almasihu nka war cee. 7 Irkoy baakey kul kaŋ goo Rom koyraa ra, kaŋ ciyandi i ma jisandi jere ga Irkoy se, war se ay ga batagaa woo sanba. Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Pol ga baa nga ma koy Rom kretiyeŋey do

8 Ay ga jin ka albarka daŋ ay Koyoo se Isa Almasihu albarkaa ra war kul se, zama war naanaa alhabaroo huru aduɲɲa kul ra. 9 Irkoy kaŋ se ay ga goy nda ay binoo kul nga IzʼarooAlhabar Boryaa fondaa ra ga tee ya ne seede kaŋ waati kul war goo ay ŋaarayrey ra. 10 Waati kul ay ga Irkoy ŋaaray nda nga ibaayoo no a mʼay noo fondo ya koy war do. 11 Ay ga hanse ka baa ya dii war, hala ya Irkoy Hundooanneemaa nooyan fooyaŋ zamna war se, hala war ma duu gaabi. 12 Maanaa war do, ir ma cere bine daŋ naanaa fondaa ra, naanaa kaŋ goo agay nda war se. 13 Agʼarmey, ay si baa war ma jaŋ ka bay kaŋ cee booboyaŋ ay kayandi ya koy war do, hala ya hin ka duu nafaw war game sanda takaa kaŋ nda ay duu a dumey jerey game, amma ya na duu fondo hala sohõ. 14 Grekey nda dumey jerey, nda borey kaŋ caw nda wey kaŋ mana caw ga may ay ga ya Alhabar Boryaa har i se. 15 Woo maaganda se agay hunday ga baa ya Alhabar Boryaa har war mo se kaŋ goo Rom.

Alhabar Boryaa hinoo

16 Ay si haw nda Alhabar Boryaa, zama Irkoy hinoo no kaŋ ga boro kul kaŋ naanay hallasi, Alyahuudey jina, Grekey*. 17 Zama Alhabar Boryaa ra Irkoy ga takaa cebe kaŋ nda nga ga borey dii boro šerrante, za šintinoo ga hala benantaa ga naanayyan no mʼa noo, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Boro šerrantaa si huna nda kala naanaa albarkaa†.»

Adamize kul manʼti kala zunubante

18 Irkoy futayyanoo ga bangandi ka hun beenaa ra adamizey Irkoy hunburay jaŋaa nda ngi šerretaray jaŋaa se. Ngi no ma cimi ganji nda ngi šerretaray jaŋaa. 19 Zama hayaa kaŋ boro ga hin kʼa faham Irkoy ga, a ga henan i se, zama Irkoy nʼa bangandi i se. 20 Za aduɲɲa takaroo ga nga atabiyaa kaŋ boro si hin ka dii a, maanaa nga hini abadantaa nda nga koytaraa, borey ga faham i se, i ga dii ey nga teegoyey ra, woo maaganda se i sii nda cimi ka Irkoy yankar. 21 Ba nda i na Irkoy bay, i manʼa beerandi sanda Irkoy, i mana albarka daŋ a se. Ngi miilewey tee yaada, de ngi biney kaŋ sii nda lakkal too met nda kubay. 22 I na ngi boŋ tee sanda lakkalkoyniyaŋ ka gar i nka hollo. 23 Irkoy kaŋ si buu daržaa, i nʼa bere kʼa himandi nda adamize bukaw, nda cirawyaŋ, nda cee taacikoyniyaŋ, nda gandakoyyaŋ assuuraa.

24 Woo se Irkoy nʼi naŋ žiibi se nda ngi bine boonay futawey ra, hala nongu kaŋ ra i na ngi boŋ gaahamey kaynandi cere game. 25 I na Irkoy cimoo barmay nda taari, i na takahayaa gana ka goy a se, ka Takakaa naŋ kaŋ se albarka ma bara hala abada. Amin.

26 Woo se Irkoy nʼi naŋ boonay futawey ra kaŋ ga boro haawandi, ngi woyey na daari kaniyan barmay kʼa tee ka kani nda woy nda woy. 27 Arey mo takaa din da, i na daari kaniyan ngi nda woyey game barmay ka cere boonay, ka teegoy haawanteyaŋ tee aru nda aru game, i duu ngi firkaa banaa kaŋ ga hima.

28 Takaa kaŋ nda i mana ceeci ngi ma Irkoy bay, Irkoy nʼi naŋ i ma hanga ngi lakkal šiirey bande hala i ma haya tee kaŋ si hima. 29 Biney ga too nda šerretaray jaŋay dumi kul, nda laalay, nda albahiiritaray, nda binefutay. I ga too nda canseyan, nda borowiiyan, nda yenje, nda zanbayan, nda binebibitaray, nda almunafikitaray. 30 Ciinaykawyaŋ no, nda Irkoy iberiyaŋ, nda boro wowkawyaŋ, nda boro binebeeriyaŋ, nda foomante, nda haya futu takakawyaŋ, i si ngi hayragey beerandi, 31 i sii nda lakkal, i si allaahidu kaŋ i nʼa zaa too, biney ga kogu, i si tamalla. 32 Ba kaŋ i ga Irkoy šerretaraa bay kaŋ ti borey kaŋ ga hayey wey dumey tee ga hima nda buuyan, woo kul, i ga teegoyey wey tee, de mo a ga kan i se ngi ga dii borey gʼi tee.

2

Irkoy ciitoo

1 Woo se ni kaŋ ga borey ciiti, boro kul kaŋ ti ni, ni sii nda cimi ka borey ciiti, zama šennoo kaŋ ra nʼga ni cinaa ciiti, ni mma ni boŋ hunday zukandi, zama ni kaŋ ga borey ciiti, haya follokey kaŋ i gʼi tee no nʼgʼi tee. 2 Ir ga bay kaŋ borey kaŋ ga hayey wey dumey tee, Irkoy gʼi ciiti nda cimoo. 3 He ni, nʼga hongu, ni kaŋ ga borey ciiti kaŋ ga hayey wey dumey tee, nʼgʼi ka goy, nʼga hallasi Irkoy ciitoo ra wala? 4 Ni mma Irkoy borohennataraa beeriyanoo, nda nga suuroo, nda nga batuyan kukoo kaynandi wala? Nʼsi bay kaŋ Irkoy borohennataraa mma ni tuti ma tuubi? 5 Nʼga šendi, ni binoo si barmay, ni goo ma futay marga ni boŋ se futuroo hane kaŋ ra Irkoy ciiti šerrantaa ga bangay. 6 A ga boro foo kul bana ka sawa nda nga teegoyey. 7 Borey kaŋ ga cindi goy henna teeyan ga, ka darža, nda beeray, nda hunaroo kaŋ si ben ceeci, i ga duu hunayan abadantaa. 8 Amma borey kaŋ ga alhaasiday, i ga wanji cimoo ga, i ga yadda šerretaray jaŋay ga, futay nda binetunay beeri ga duu ey. 9 Binemarayyan nda šiitayan ga duu boro kul kaŋ ga ilaala tee, Alyahuudey jina, Grekey* mo. 10 Darža, nda beeray, nda alaafiya ma kaa boro kul ga kaŋ ga ihenna tee, Alyahuudu jina, Grek mo, 11 zama Irkoy si borey bisandi cere.

12 Borey kul kaŋ na zunubu tee, ka gar ašariyaa sii no, ga halaci mo bila ašariyaa. Borey kul kaŋ na zunubu tee, ka gar ašariyaa goo no, Irkoy ga ašariyaa kʼi ciiti. 13 Irkoy do manʼti borey kaŋ ga haŋajer ašariyaa se ti boro šerrante, amma borey kaŋ gʼa ka goy ti boro šerrante. 14 Nda dumey jerey, wey kaŋ sii nda ašariyaa ga haya tee nda ngi boŋ kaŋ ašariyaa nʼa har, i tee ngi boŋ se ašariya, ba kaŋ se i sii nda ašariya. 15 I ga cebe kaŋ hayaa kaŋ ašariyaa gʼa har nka hantumandi lakkaley ra. Ngi biney ga woo seedetaraa tee, cee fooyaŋ ngi miilewey gʼi gurzugay, cee fooyaŋ i ga ngi boŋ noo cimi. 16 I ga bangay zaaroo hane kaŋ Irkoy ga Isa Almasihu ka borey teegoy tugantey ciiti ka sawa nda Alhabar Boryaa kaŋ ay gʼa har.

Alyahuudey nda ašariyaa šennoo

17 Ni kaŋ ga Alyahuudu maa goo, nʼga ni boŋ kul fur ašariyaa ga, nʼga fooma nda Irkoy, 18 nʼga nga ibaayoo bay, nʼga wan ka haya henney fay kʼi kaa cere ra, zama ašariyaa na ni cawandi. 19 Nʼga naanay ka bay kaŋ danaw gongukaw ti ni, borey kaŋ goo kubaa ra gaayoo, 20 borey kaŋ sii nda lakkal cawandikaa, zanka kaccey alfagaa, zama bayraa fondaa nda cimoo, ni duu ey ašariyaa ra. 21 De ni woo kaŋ ga boro waaney cawandi, nʼsi ni boŋ cawandi wala? Ni kaŋ ga waazu kaŋ boro masi zay, nʼga zay? 22 Ni kaŋ ga nee kaŋ boro masi zina, amma nʼga zina, ni kaŋ ga konna toorey, amma nʼga ngi hugey hayey zay! 23 Ni kaŋ ga fooma nda ašariyaa, amma nʼga Irkoy kaynandi, zama nʼga ašariyaa hoo. 24 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «War maaganda se Irkoy maaɲoo ga wowandi ganda tanawey ra.»†

25 Šikka sii hurubanguyan goo nda nafa nda nʼga dira nda ašariyaa, amma nda nʼgʼa hoo, ni hurubanguyanoo tee hurubanguyan jaŋay. 26 Nda jofolaa gaabu ašariyaa šerretaraa ga, nga hurubangu jaŋaa si kabandi a se sanda hurubanguyan wala? 27 Boro kaŋ nga azzaatoo mana hurubangu, amma a ga ašariyaa tabatandi, ni kaŋ goo nda ašariyaa hantumoo nda hurubanguyanoo, a si ni ciiti, ni kaŋ ga ašariyaa hoo wala? 28 Manʼti haya kaŋ boro ga dii a no ma boro tee Alyahuudu, manʼti tammaasa kaŋ boro ga dii a gaaham ga ti hurubanguyan. 29 Boro kaŋ ti Alyahuudu nga kuneheroo ra, woo din ti Alyahuudu cimoo. Bine hurubanguyanoo kaŋ Irkoy Hundoo gʼa tee, a si teendi ašariyaa hantumoo harfoo ra, woo din ti hurubanguyan cimoo. Boraa woo dumoo saabuyanoo si hun boro do, Irkoy do a ga hun.

3

Irkoy šerretaraa

1 Adiši macin ti alyahuudutaray nafaa, wala mo macin no hurubanguyan gʼa hanse? 2 Nga nafaa ga beeri nongoo kul here. Haya jinaa, Alyahuudey ga Irkoy na nga šenney talfi. 3 Adiši macin? Nda boro fooyaŋ i ra si laadir, ngi laadir jaŋaa ga Irkoy laadirtaraa kaa wala? 4 Abada! Ma bay kaŋ Irkoy ga diyandi cimi, adamize kul ti taariharkaw, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Hala ni šenney ma tee cimi,

nda i na ciiti dunbu, ma duu cimi.»*

5 Amma nda ir šerretaray jaŋaa ga Irkoy šerretaraa cebe, macin no ir ma nee? Irkoy nka si šerre waati kaŋ a ga nga futayyanoo doori? – Adamize takaa nda ay ga šelaŋ. – 6 Abada! Nda Irkoy si šerre, taka foo nda a ga aduɲɲa ciiti? 7 Nda Irkoy cimoo ga diyandi kaaray ay taaroo ra ka darža daŋ Irkoy ga, macin se ay ga ciitandi sanda zunubante? 8 Aywa woo ra, taka foo ra ir si nee: «Ir ma goy futu tee hala goy henna ma hun a ra»? Boroyaŋ gʼir wow ka nee ir no ma woo har. I ga hima nda ngi zukandoo.

Boro šerrante sii no

9 Adiši macin koyne? Ir kaŋ ti Alyahuudu, ir nka bisa borey jerey? Kalaa, kalaa, zama ir nʼa har ka bisa kaŋ Alyahuudu kul nda Grekey† kul sii kala zunubu cire, 10 sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Boro šerrante kul sii no, ba boro foo.

11 Lakkalkoyni sii no,

boro kul sii no kaŋ ga Irkoy ceeci.

12 I kul na fondaa naŋ,

i tee boro kaŋ sii nda nafaw.

Boro kul sii no kaŋ ga ihenna tee,

ba affoo.»‡

13 «Ngi kormollawey ga hima nda saaray kaŋ ga feera.

I ga borey darga nda ngi deeney.

Gandakarfu naaji bara miɲey ra.»§

14 «Miɲey ga too nda dangayan nda laalay.»*

15 «Cewey ga cahã kuri munyan ra.

16 Halaciyan nda bone goo ngi fondaa ga.

17 I si alaafiya fondaa bay.»†

18 «I mana dii haya kaŋ se i ga hunbur Irkoy.»‡

19 Ir ga bay kaŋ haya kul kaŋ ašariyaa gʼa har, a sʼa har kala borey se kaŋ goo ašariyaa hinoo cire, hala borey kul miɲey ma daabandi, aduɲɲa kul ma bay kaŋ ngi ti zunubante Irkoy jine. 20 Woo se ašariyaa diiyanoo si boro kul tee šerrante Irkoy jine, ašariyaa no ma boro bayrandi zunubu.

Takaa kaŋ nda Irkoy ga boro tee boro šerrante

21 Sohõ Irkoy na takaa cebe kaŋ nda nga ga boro dii boro šerrante bila ašariyaa. Ašariyaa nda annabey ga seedetaray tee a ga. 22 Woo manʼti kala takaa kaŋ nda Irkoy ga boro dii boro šerrante Isa Almasihu naanaa albarkaa ra borey kul se kaŋ ga naanay. Fay-fayyan sii no, 23 zama borey kul na zunubu tee, i mooru Irkoy daržaa. 24 Irkoy anneemaa kʼi tee boro šerrante bila nda i ma haya kul tee, Isa Almasihu nʼi feeri kʼi kaa zunubu ra. 25 Nga no Irkoy nʼa kayandi kʼa sanba kuroo ma tee sargari borey se kaŋ ga naanay a. A nʼa tee sargari ka nga šerretaraa cebe, zama zunubey kaŋ teendi ka bisa, a manʼi kabu 26 nga suuroo maaganda se. A nʼa tee sargari ka nga šerretaraa cebe waatoo woo ra, hala nga šerretaraa ma cindi, ka boro kaŋ naanay Isa tee boro šerrante.

27 Man bolsiyan addaliloo? A sii no! Macin se a sii no? Teegoy henney kʼa kaa wala? Kalaa, kalaa, naanaa kʼa kaa. 28 Ir ga laasaabu kaŋ naanaa albarkaa ra adamize diyandi boro šerrante bila ašariyaa ganayanoo. 29 Wala Irkoy manʼti kala Alyahuudey hinne Koyoo? Manʼti dumey jerey mo Koyoo no wala? Šikka sii kaŋ dumey jerey mo Koyoo no, 30 zama Irkoy folloku no ma borey kaŋ hurubangu tee boro šerrante naanaa albarkaa ra, ka borey kaŋ ti jofoloyaŋ mo tee boro šerrante naanaa albarkaa ra. 31 Adiši ir mma ašariyaa tee yaada naanaa maaganda se wala? Abada! Ir mma ašariyaa kayandi.

4

Ibirahima himakasinaa

1 Ibirahima kaŋ ti ir hayragoo gaaham here, ir ma nee, macin no a duu a? 2 Nda a gar teegoy ka Ibirahima tee boro šerrante, a goo nda fondo ka bolsay, amma manʼti Irkoy jine. 3 Macin no Citaaboo nee? A nka nee: «Ibirahima naanay Irkoy, de a kabandi a se šerretaray.»* 4 Boro kaŋ na goy tee, nga banaa si kabandi a se nooyan, a mma hima nda a. 5 Boro kaŋ mana teegoy tee, amma a ga naanay boraa kaŋ ga boro laala tee boro šerrante, nga naanaa ga kabandi a se šerretaray. 6 Sanda takaa kaŋ nda Dawda mo šelaŋ ka nee kaŋ boraa duu gomni kaŋ Irkoy gʼa kabu boro šerrante bila teegoy. 7 A nee:

«Borey duu gomni kaŋ goy futawey yaafandi,

de ngi zunubey tuusandi.

8 Boraa duu gomni kaŋ abada ir Koyoo si nga zunuboo kabu a se.»†

9 Gomnoo woo si hun kala hurubanguyan ra wala hurubanguyan jaŋay mo goo a ra? Zama ir nee: «Ibirahima naanaa kabandi a se šerretaray.»‡ 10 Waati foo no woo teendi? Kaŋ a hurubangu wala za a mana hurubangu? Kalaa, manʼti kaŋ a hurubangu, za a mana hurubangu no. 11 Hurubanguyanoo nka tee Ibirahima se silbay, ka cebe kaŋ Irkoy nʼa tee boro šerrante nga naanaa maaganda za a mana hurubangu. Woo no ma kate Ibirahima ma tee ganakey kul kaŋ mana hurubangu hayragoo, hala ngi mo ma kabandi boro šerrante. 12 Nga ti borey mo kaŋ hurubangu baabaa, wey kaŋ mana kay hurubanguyan hinne ga, amma i dira naanaa fondaa ra sanda ir baabaa Ibirahima, kaŋ naanay za a mana hurubangu.

Irkoy allaahidoo, boro kul kaŋ ga naanay ga duu a

13 Irkoy na allaahidu zaa Ibirahima nda nga hayroo se kaŋ i ma tee aduɲɲa tubukaa, manʼti ka dira ašariyaa bande ka woo tee, šerretaray no kaŋ ga duwandi naanay albarkaa ra. 14 Nda a gar borey kaŋ ga dira ašariyaa bande nka tee tubukawyaŋ, naanaa sii nda nafaw, allaahidoo mo ga tee yaada. 15 Zama ašariyaa mma Irkoy futuyanoo tunandi, nongu kaŋ ra ašariya sii, hooyan sii no din.

16 Woo ka kate, allaahidoo mana zandi kala naanaa maaganda se, hala a ma sawa nda Irkoy anneemaa, a ma hakiika Ibirahima hayroo kul se. Manʼti wey kaŋ ga dira ašariyaa bande hinne, amma borey mo kaŋ duu ir kul baabaa kaŋ ti Ibirahima naanaa. 17 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Ay na ni tee dumi boobo se hayraa.»§ Ir baabaa no Irkoy kaŋ a naanay a jine, Irkoy kaŋ ga bukawey hunandi, hayey kaŋ si bara, a ga šelaŋ i se sanda hayayaŋ kaŋ ga bara. 18 Nongoo kaŋ ra naatayan sii, a naanay ka nga naataa daŋ no din. Woo ra a tee dumi boobo se baaba, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ka nee: «Takaa woo no ni hayroo booboyanoo ga ti a.»* 19 Ibirahima ga miile nga gaahamoo kaŋ goo buuyan mee ga, nga jiirey kaŋ ga koy too zangu (100) cine sabbu se. A miile Sarata woyguntaraa mo ga, amma woo kul, nga naanaa mana kacca. 20 A mana naanay jaŋay daŋ Irkoy allaahidoo ra ka šikka-šikka, nga naanaa nka tonton, a na Irkoy beerandi. 21 Ibirahima hakiika ka bay kaŋ allaahidu kaŋ Irkoy nʼa zaa a ga hin kʼa tee. 22 Woo se nga naanaa kabandi a se [mo] šerretaray. 23 Šennoo woo mana hantumandi nga hinne se, a kabandi a se šerretaray, 24 amma a hantumandi ir mo se kaŋ a ga kaa ka kabandi ir se šerretaray, ir kaŋ ga naanay boraa kaŋ na Isa ir Koyoo tunandi bukawey ra. 25 A nondi ir hooyaney maaganda se, amma a tun hala ir ma tee boro šerrante Irkoy jine.

5

Alaafiya huru ir nda Irkoy game

1 Sohõ Irkoy gʼir dii boro šerrante naanaa albarkaa ra. Ir Koyoo Isa Almasihu na alaafiya daŋ ir nda Irkoy game. 2 Irkoy anneemaa woo kaŋ ra ir goo, ir mana huru a ra kala [naanaa albarkaa ra]. Ir ga bolsay Irkoy daržaa naataa ra. 3 Manʼti woo hinne, ir ga bolsay mo ir zarabey ra, zama ir ga bay kaŋ zarabi ga muɲeyan hay. 4 Muɲeyan ga kate boro ma hin annešaa, hinyanoo woo ga naataa hay. 5 Naataa woo si boro haawandi abada, zama Irkoy bajoo doorandi ir biney ra Hundi Henanantaa albarkaa ra kaŋ nondi ir se.

6 Waatoo kaŋ ir sii nda hini, waatoo kaŋ kayandi ra, Almasihu buu, a buu boro laaley se. 7 Šenday ga boro ga yadda ka buu boro šerrante se, a ga hin ka tee boro ma yadda ka buu boro henna maaganda se. 8 Amma takaa woo nda Irkoy ga nga bajoo cebe ir se: waatoo kaŋ ir manʼti kala zunubanteyaŋ, Almasihu buu ir maaganda se. 9 Soko sohõ kaŋ ir diyandi boro šerrante Isa kuroo albarkaa ra, ir ga kaa ka hallasi futayyanoo ra! 10 Nda waatoo kaŋ ir ga tee Irkoy iberi, nga Izʼaroo buuyanoo nʼir waafakandi. Soko sohõ kaŋ ir nda a waafaku, nga Izʼaroo hunaroo gʼir hallasi. 11 Manʼti woo hinne, ir ga bolsay nda Irkoy, ir Koyoo Isa Almasihu albarkaa, nga kaŋ sohõ a nʼir nda Irkoy waafakandi.

Adama kate buuyan, Almasihu kate hunayan

12 Woo se takaa kaŋ nda boro folloku ka kate zunubu ma huru aduɲɲa ra, zunubu mo kate buuyan. Takaa woo nda buuyan ga too adamizey kul do, zama i kul na zunubu tee. 13 Zunubu goo aduɲɲa ra za Musa ašariyaa mana goro, amma zunubu si kabandi nda a gar ašariya nka sii no. 14 Woo kul, za Adama hala Musa ga, buuyan na borey kul laama, ba borey kaŋ mana zunubu tee sanda Adama Irkoy hooyanoo cine. Adama manʼti kala boraa kaŋ ga hima ka kaa biyoo.

15 Amma Adama layboo nda Irkoy anneemaa nooyanoo ga fay. Irkoy anneemaa nda nooyanoo kaŋ nondi yaada bisa boro folloku layboo kaŋ kate boro boobo ma buu. Anneemaa nda nooyanoo woo si duwandi kala boro folloku alhormaa ra kaŋ ti Isa Almasihu. 16 Hayey kaŋ boro folloku zunuboo kate ey nda Irkoy nooyanoo ga fay. Zama zunubu folloku maaganda se ciitoo ga teendi, zukandiyan mo ga kaa. Amma anneemaa nooyanoo kaa zunubu boobo banda ga, a na borey feeri. 17 Boro folloku zunuboo ka kate buuyanoo ma laama, de borey kaŋ duu anneema beeroo nda šerretaray nooyanoo ga laama hunayan ra Isa Almasihu albarkaa ra.

18 Aywa, takaa kaŋ nda laybu folloku kate borey kul ma zukandi, takaa din da goy šerrante folloku ga kate borey kul ma tee boro šerrante, i ga duu hunaroo. 19 Zama takaa kaŋ nda boro folloku haŋajeryan jaŋaa na boro boobo tee zunubante, takaa din da, boro folloku kaŋ dira nda fondaa, ga boro boobo tee boro šerrante.

20 Haya kaŋ ti ašariyaa, a mana goro kala hala laybey ma boobo, amma nongoo kaŋ ra zunubu boobo, anneemaa boobo ka bisa a, 21 hala takaa kaŋ nda zunubu laama buuyan ra, takaa din da Irkoy anneemaa ma laama šerretaray ra hunayan abadantaa se Isa Almasihu ir Koyoo albarkaa ra.

6

Irkoy anneemaa ga boro sawalandi zunubu baɲɲataraa ra

1 Macin no ir ma nee? Ir ma duumi zunubu ra hala Irkoy anneemaa ma tonton wala? 2 Abada! Ir kaŋ zunubu tenje ir buu, taka foo nda ir ga yee ka huna a ra? 3 War nka si bay kaŋ ir kul kaŋ batizandiAlmasihu Isa ra ka tee a bande affoo, ir batizandi ka tee a bande affoo nga buuyanoo ra? 4 Batizeyanoo ka kate ir marga nda a ka fijandi cere bande buuyanoo ra, hala takaa kaŋ nda Almasihu tun bukawey ra Baabaa Irkoy daržaa albarkaa ra, ir mo ma dira hunayan taaga ra.

5 Ir nda a tee affoo ka hima nda a nga buuyanoo ra, woo se nga tunyanoo hane ir ga hima nda a. 6 Ir ma haya foo bay kaŋ ti ir kunturu žeenaa nda Almasihu kanjandi cere bande. Gaaham zunubantaa ma halaci hala ir masi yee ka tee zunubu baɲɲa. 7 Zama boro kaŋ buu, a duu nga boŋ zunubu here. 8 Ir nda Almasihu buu cere bande, woo se ir ga naanay kaŋ ir nda a ga kaa ka huna mo cere bande. 9 Ir ga bay kaŋ Almasihu tun ka hun bukawey game, a si buu koyne. Buuyan si yee ka duu a ga hini. 10 Kaŋ a buu, a mana buu kala cee folloku zunubu se. Hunaroo kaŋ ra a goo, a si huna kala Irkoy se. 11 Takaa din da, war mo, zunubu ma war dii bukaw, amma Irkoy here war ma war boŋ guna sanda baahunante Almasihu Isa albarkaa ra.

12 Adiši zunubu masi laama war gaaham bukawey ra, a masi war hangandi gaaham boonawey. 13 War masi war gaahamoo nongey naŋ zunubu se ka tee šerretaray jaŋay goy jinayyaŋ. Amma war ma war boŋ noo Irkoy se sanda boro hunanteyaŋ kaŋ tun ka hun bukawey ra ka war gaahamey nongey noo a se sanda šerretaray goy jinayyaŋ. 14 Zunubu si kaa ka duu war ga hini, zama war sii Musa ašariyaa hinoo cire, war sii kala anneemaa hinoo cire.

Ir manʼti kala Irkoy baɲɲayaŋ

15 Adiši macin? Ir ma zunubu tee, zama ir sii ašariyaa hinoo cire, Irkoy anneemaa hinoo cire ir goo? Abada! 16 War nka si bay kaŋ boraa kaŋ se war ga tee baɲɲa ka goy a se ka haŋajer a se, boraa kaŋ se war ga haŋajer baɲɲaa ti war? A ma tee zunubu buuyan se, wala haŋajeryan šerretaray se. 17 Albarka ma bara Irkoy se, war cindi ka tee baɲɲa zunubu se, amma war na haŋajer nda war biney kul cawandoo takaa se kaŋ war duu a. 18 War sawalandi ka hun zunubu ra, war tee šerretaray se baɲɲayaŋ. 19 Ay ga takaa woo ka šelaŋ war se, zama adamize de ti war. Takaa kaŋ nda war na war gaahamey nongey tee baɲɲa žiibi nda goy futu se kaŋ ga koy hooyan here, takaa din da, sohõ war ma war gaahamoo nongey tee baɲɲa šerretaray goyoo se kaŋ ga koy henanyan here.

20 Waatoo kaŋ war ga tee baɲɲa zunubu se, šerretaray si haya kul may war ga. 21 Macin ti nafaa kaŋ war duu a waatoo din? Sohõ war ga haw nda ey, zama ngi benantaa manʼti kala buuyan. 22 Amma sohõ war sawalandi ka hun zunubu ra ka tee Irkoy baɲɲa, nafaa kaŋ war ga duu a ga war ka koy henanyan here, de benantaa manʼti kala hunayan abadantaa. 23 Zunubu banaa manʼti kala buuyan, amma Irkoy anneemaa nooyanoo kaŋ a gʼa noo yaada manʼti kala hunayan abadantaa kaŋ ga duwandi Almasihu Isa ir Koyoo albarkaa ra.

7

Ganakaw sii ašariyaa hinoo cire koyne

1 Agʼarmey, ay ga šelaŋ war se, war kaŋ ti ašariyaa baykey. War nka si bay kaŋ nda boro ga huna hinne no ašariyaa goo nda a ga hini? 2 Takaa din da woyhiiji, ašariyaa gʼa haw kurɲoo ga kullihinne kurɲoo ga huna, amma nda kurɲoo buu, ašariyaa kaŋ gʼa haw kurɲoo ga hun a ga. 3 Woo se, nda a tee aru tana wande, ka gar kurɲoo ga huna, a ga ciyandi zinateeri. Amma nda kurɲoo buu, ašariyaa hun a ga. Woo ra, nda a tee aru foo wande, a manʼti zinateeri.

4 War mo takaa din da, agʼarmey, Musa ašariyaa ga war dii bukaw Almasihu kunturoo albarkaa ra, hala war ma tee boro tana wane kaŋ tun bukawey ra hala ir ma hayayaŋ tee kaŋ goo nda nafaw Irkoy se. 5 Zama waatoo kaŋ ir goo ir hundi-ibaayey ra, boonay zunubantey kaŋ ašariyaa nʼir tuti ir mʼi tee, i ga goy ir gaahamoo nongey ra ka hayayaŋ tee kaŋ ga koy buuyan here. 6 Sohõ ir duu ir boŋ ašariyaa ra, hayaa kaŋ gʼir dii bukaw. Takaa woo ra ir ga goy Irkoy se nga Hundoo taka taagaa albarkaa ra, manʼti nda taka žeenaa ašariyaa hantumoo harfoo hinoo cire.

Musa ašariyaa ga cebe takaa kaŋ nda zunubu ga laala

7 Macin no ir ma nee? Ašariyaa, zunubu no wala? Abada! Amma nda manʼti ašariyaa sii a ra, ay si zunubu bay. Zama ay si bay haya kaŋ ti boonay futu nda a gar ašariyaa nka mana nee: «Masi boonay futu.»* 8 Yaamaroo bande zunubu duu fondo ka boonay futu dumi kul tunandi ay ra. Ka gar nda manʼti ašariyaa sii a ra, zunubu manʼti kala bukaw. 9 Agay, cee jinaa, ay huna bila ašariyaa. Amma za yaamaroo kaa, zunubu šintin ka huna, 10 agay kay buu. Yaamaroo kaŋ nondi hunayan maaganda se, nga hunday ka tee ya ne buuyan sabbu. 11 Zama zunubu duu yaamaroo bande fondo, a nʼay darga, a na yaamaroo kʼay wii. 12 Adiši ašariyaa ga henan, yaamaroo ga henan, a ga šerre, a ga boori.

13 Haya henna ka tee ay buuyanoo addaliloo wala? Abada! Amma zunubu no ka haya henna dii ka duu kʼay wii, hala zunuboo ma duu ka cebandi sanda zunubu, hala yaamaroo ma zunuboo meeroo kul cebe.

Gurgaa kaŋ goo adamize nda zunubu game

14 Ir ga bay kaŋ Irkoy Hundoo ka ašariyaa noo, zama agay, ay sii kala hundi-ibaayi bande, ay neerandi zunubu se. 15 Hayaa kaŋ ay gʼa tee, ay si faham a se, zama manʼti hayaa kaŋ ay ga baa yʼa tee no ay gʼa tee, hayaa kaŋ ay ga konna no ay gʼa tee. 16 Adiši nda hayaa kaŋ ay si bagʼa no ay gʼa tee, ay yadda ašariyaa ga, ay yadda kaŋ a ga boori. 17 Sohõ manʼti agay no kʼa tee koyne, zunuboo kaŋ ga goro ay ra no mʼa tee. 18 Zama ay ga bay kaŋ ay ra, maanaa ay hamoo, haya henna kul sii a ra, zama ay goo nda anniya, amma ka ihenna tee, woo ay mongu a se. 19 Zama ihennaa kaŋ ay ga bagʼa, ay sʼa tee, amma ilaalaa kaŋ ay si bagʼa, nga no ay gʼa tee. 20 Nda hayaa kaŋ [agay,] ay si bagʼa no ay gʼa tee, manʼti agay kʼa tee koyne, zunuboo kaŋ ga goro ay ra no.

21 Hayaa kaŋ ay nʼa laasaabu ti: agay kaŋ ga baa ya ihenna tee, ilaala no ma kaa ka gaaru ya ne. 22 Irkoy ašariyaa ga kan ya ne ay hundoo ra. 23 Amma ay gaahamoo nongey ra ay ga dii haya tana kaŋ ga gurgay ay lakkaloo bande. A gʼay tee zunuboo kaŋ goo ay gaahamoo nongey ra se baɲɲa. 24 Agay ne ka bone! May mʼay kaa gaahamoo woo kaŋ gʼay wii kaboo ra? 25 Albarka ma bara Irkoy se Isa Almasihu ir Koyoo albarkaa ra.

Adiši agay hunday ga goy Irkoy ašariyaa se nda ay lakkaloo, amma ay hundi-ibaayoo si goy kala zunubu se.

8

Diray taka henna Irkoy Hundoo albarkaa ra

1 Adiši sohõ borey kaŋ goo Almasihu Isa bande, zukandiyan kul si duu ey. 2 Zama Irkoy Hundoo hinoo kaŋ ga hunayan noo Almasihu Isa albarkaa ra na ni sawal ka ni kaa zunubu nda buuyan hinoo cire. 3 Hayaa kaŋ Musa ašariyaa mongu kʼa tee gaaham gaabi jaŋaa se, Irkoy nʼa tee. A na nga Izʼaru gundoo sanba ir gaaham zunubantaa cine ra, zunubu maaganda se a na zunubu zukandi nga Izʼaroo hamoo ra, 4 hala šerretaraa kaŋ ašariyaa gʼa ceeci ma tabati ir ra kaŋ si dira hundi-ibaayi bande, Irkoy Hundoo nda ir ga dira. 5 Zama borey kaŋ ga dira hundi-ibaayi bande, i si miile kala hundi-ibaayoo hayey ga, wey kaŋ ga dira Irkoy Hundoo bande, i si miile kala Irkoy Hundoo hayey ga. 6 Hundi-ibaayi miileyanoo manʼti kala buuyan, Irkoy Hundoo miileyanoo manʼti kala hunayan nda alaafiya. 7 Zama hundi-ibaayi miileyanoo manʼti kala Irkoy iberitaray, a si cindi Irkoy ašariyaa cire, koyne mo a si hin ga. 8 Borey kaŋ goo ngi hundi-ibaayoo ra si hin ka kan Irkoy se.

9 War hunday si dira hundi-ibaayi bande, Irkoy Hundoo nda war ga dira, nda a gar Irkoy Hundoo nka war tee nga gorodogoo. Boro kaŋ ra Almasihu Hundoo sii, a si boraa may. 10 Nda Almasihu goo war ra, cimi no, gaaham buu zunubu maaganda se, Hundoo ga war noo hunayan*, zama war diyandi boro šerrante. 11 Nda boraa kaŋ na Isa tunandi bukawey ra Hundoo nka goro war ra, boraa kaŋ na Almasihu tunandi bukawey ra ga war gaaham bukawey hunandi nga Hundoo kaŋ ga goro war ra maaganda se.

12 Adiši agʼarmey, hundi-ibaayi garaw sii ir ga soko ir ma dira nda hundi-ibaayi. 13 Zama nda war ga dira nda hundi-ibaayi, war ga buu, amma nda war ga Hundoo ka gaaham teegoyey wii, war ga huna. 14 Borey kul kaŋ Irkoy Hundoo gʼi gongu manʼti kala Irkoy ize. 15 Hundoo kaŋ war duu a manʼti baɲɲataray hundi soko war ma yee ka hunbur, Hundoo kaŋ war duu a mma war tee ize kanbariyaŋ kaŋ ga kate ir ma kaati ka nee: «Abba, ir Baabaa Irkoy!» 16 Irkoy Hundoo hunday no mʼir hundoo hakiikandi kaŋ ir manʼti kala Irkoy izeyaŋ. 17 Nda Irkoy izeyaŋ ti ir, ir manʼti kala tubukawyaŋ mo, Irkoy tubukaw kaŋ ga tubu Almasihu bande, nda a gar ir zarabi a bande, ir ga daržandi a bande.

Daržaa kaŋ goo kaa

18 Ay ga laasaabu kaŋ sohõ da zarabey manʼti baffoo Irkoy daržaa jine kaŋ ga kaa ka bangandi ir se. 19 Zama takaroo ga batu nda cahãyan Irkoy ma nga izey bangandi. 20 Takaroo yee haya yaada cire, manʼti ngi ibaayoo no, boraa kaŋ nʼi daŋ a cire kʼa tee, amma naata goo. 21 Zama takaroo hunday ga kaa ka duu nga boŋ baɲɲataraa ra kaŋ ti funbuyan. A duu nga boŋ ka huna Irkoy izey daržaa ra. 22 Ir ga bay kaŋ takaroo kul cere ra ga taabi, i ga taama hala sohõ sanda alhaamidu. 23 Manʼti nga hinne, amma ir hunday mo kaŋ duu Irkoy Hundoo nooyan jina-jinawey, ir ga taabi ir kuneheroo ra, kʼir ize kanbaritaraa batu, ir gaahamoo sawalyanoo. 24 Zama ir hallasi, amma naatayan ra, naata kaŋ boro ga dii a manʼti naata: may no ma naata haya ga kaŋ a duu a? 25 Amma haya kaŋ ir si dii a, ir ga naata a ga, ir gʼa batu nda muɲeyan.

26 Takaa din da Irkoy Hundoo gʼir faaba ir gaabi jaŋawey ra. Ir si takaa bay kaŋ nda ir ga hima ka ŋaaray. Amma Hundoo hunday ga ŋaaray ir dogey ra nda durayyan kaŋ si hin ka fillandi. 27 Boraa kaŋ ga biney fesufesu ga Hundoo anniyaa bay, zama a mma ŋaaray Irkoy boro henanantey se ka sawa nda Irkoy ibaayoo.

28 Ir ga bay kaŋ hayey kul no ma goy cere bande ka ihenna tee borey se kaŋ ga baa Irkoy, wey kaŋ ciyandi ka sawa nda nga dunbandiroo. 29 Zama borey kaŋ Irkoy jin kʼi bay, a jin ka kayandi mo i ma hima nda nga Izʼaroo, hala Izʼaroo ma tee gunde jinaa arma boobo game. 30 Borey kaŋ a jin kʼi suuba, a nʼi cee mo. Borey kaŋ a nʼi cee, a nʼi dii boro šerrante. Borey kaŋ a nʼi dii boro šerrante, a na darža mo daŋ i ga.

Haya kul si hin kʼir fay kʼir kaa Irkoy bajoo ga

31 Macin no ir ma nee hayey wey ga? Nda Irkoy goo ir bande, may no ma kay kʼir gandu? 32 Nga kaŋ mana nga Izʼaru gundoo kaa, amma a nʼa nondi ir kul maaganda se, taka foo nda a sʼir noo haya kul nga boŋ Izʼaroo nooyanoo banda ga? 33 Irkoy boro suubantey, may no mʼi wurru? Irkoy no kʼi dii boro šerrante. 34 May no mʼi zukandi? Almasihu [Isa] buu, koyne mo a tun, a goo Irkoy kabe gumaa ga, a ga ŋaaray ir se. 35 May no mʼir fay kʼir kaa Almasihu bajoo ga? Binemarayyan, wala šiitayan, wala gurzugay, wala heray, wala baɲi, wala farratayyan, wala takuba? 36 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Ni maaganda se i gʼir wii zaaroo kul,

i gʼir himandi nda feejiyaŋ kaŋ ga koy koosandi.»†

37 Amma woo kul ra, boraa kaŋ ga baa ir nʼir noo haya kaŋ bisa hinyan. 38 Zama ay ga naanay ka bay kaŋ a ma tee buuyan, wala hunayan, wala almalaykayaŋ, wala kokoytarayyaŋ, wala hayey kaŋ ga bara, wala hayey kaŋ goo kaa, wala hiniyaŋ, 39 wala beene hayey, wala laboo cire hayey, wala takahaya kul si hin kʼir fay kʼir kaa Irkoy bajoo ga kaŋ a nʼa cebe ir se Isa Almasihu ir Koyoo bande.

9

Irkoy na Izirayel suuba

1 Cimoo no ay gʼa har Almasihu maaɲoo ga, ay si taari, ay binoo ti ay seedaa Hundi Henanantaa bande. 2 Binemarayyan nda dooray kaŋ si ben no ma tee ya ne ay binoo ra. 3 Agay hunday baa ya laali, ya mooru Almasihu, ay armey dogoo ra kaŋ ti ay dumoo gaaham here. 4 I manʼti kala Izirayel borey. I tee Irkoy ize kanbarey. Irkoy na darža, nda amaanawey, nda ašariyaa, nda takaa kaŋ nda boro ga Irkoy gana, nda hayey kaŋ a nʼi har tee ngi wane. 5 I hun ir baabaa jina-jinawey ga, Almasihu mo mana hun kala ngi ga gaaham here, Irkoy kaŋ goo haya kul boŋ, albarka ma bara* a ga hala abada. Amin.

6 Manʼti Irkoy meešennoo nka mana baffoo hanse, zama manʼti borey kul kaŋ ga hun Izirayel ti Izirayel [boro]. 7 Manʼti Ibirahima banda-ka-zunboo kul ti nga izeyaŋ. A harandi ka nee: «Isiyaka no ma duu ma ne hayyan kaŋ ra ni maaɲoo si dere.»† 8 Woo almaganaa ti: manʼti gaaham izey ti Irkoy izey, allaahidoo izey ti nga hayroo. 9 Zama šennoo woo manʼti kala allaahidoo kaŋ nee: «Yeeši dimmaa woo ga, ay ga kaa, Sarata ga duu izʼaru.»‡

10 Manʼti woo hinne, Rebeka mo duu ize hinka kaŋ kul ti ir hayragoo Isiyaka izeyaŋ. 11 Ka gar izey mana hayandi jina, i mana ihenna tee, i mana ilaala tee, hala woo kaŋ Irkoy nʼa suuba kʼa dunbandi ma cindi, 12 manʼti teegoy bande a goo, woo kaŋ boraa kaŋ ga ciya nʼa tee de no ma kabu. A nee Rebeka se: «Ibeeroo ga yee ikaccaa cire.»§ 13 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Ay baa Yakuba, ay konna Eso.»*

14 Macin no ir ma nee? Irkoy nka si šerre? Abada! 15 Zama a nee Musa se:

«Ay ga tamalla boro kaŋ se ay baa ya tamalla.

Ay ga hinna boro kaŋ se ay baa ya hinna.»†

16 Woo, adamize ibaayoo sii a ra, nga durkutuyanoo sii a ra. Irkoy kaŋ ga tamalla no mʼa tee. 17 Citaaboo ra Irkoy šelaŋ Firawuuna se ka nee: «Woo hunday maaganda se ay na ni gorandi hala ya duu kʼay hinoo cebe ni ra, hala ay maaɲoo ma fatta gandawey kul ra.»‡ 18 Woo se Irkoy ga tamalla boro kaŋ a baa se, boro kaŋ a baa, a ga binoo šendandi.

Irkoy futayyanoo nda nga tamallayanoo

19 Adiši nʼga nee ya ne: «Macin se Irkoy ga citi borey ga? May no ma nga ibaayoo ganji?» 20 He ni, ni ti may kaŋ ga kakaw Irkoy bande? Haya kaŋ hansandi ga hin ka nee nga hansekaa se: «Macin se nʼnʼay tee nda takaa woo?» 21 Yoonaa nka sii nda labudiinoo ga hini wala? Labu follokaa nda a ga jinay tee kaŋ goo nda beeray wala a ma jinay tee kaŋ sii nda beeray.

22 De nda Irkoy baa nga ma nga futaa cebe, nga ma nga hinoo bayrandi, a na nga futayyanoo jinawey kaŋyaŋ soolu halaciyan se muɲe nda suuri beeri. 23 A na woo tee ka nga daržaa beeriyanoo cebe borey se kaŋ ti nga tamallaa jinawey kaŋ a nʼi soolu za gayyan daržaa se. 24 Ir ya, a nʼir cee, ir mana hun Alyahuudey hinne ra, ir mana hun mo kala dumi ra kaŋ manʼti Alyahuudu. 25 Sanda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa har Oze citaaboo ra ka nee:

«Jamaa kaŋ manʼti ay jamaa, ay gʼa cee ay jamaa,

boraa kaŋ manʼti ay baakaa, ay gʼa cee ay baakaa.»§

26 «Nongoo hunday kaŋ ra a harandi i se ka nee: ‹War manʼti ay jamaa›,

no din ra i ga ciyandi Irkoy hunantaa izʼarey.»*

27 Ezayi kaati Izirayel ga ka nee: «Ba nda Izirayel borey hinnaa tee sanda teekoo labutaasoo, boro kaynayaŋ no ma hallasi i ra. 28 Zama šenney kaŋ ir Koyoo nʼi har, a gʼi timmandi kʼi benandi nda cahãyan laboo ga.»† 29 Woo da no Ezayi nʼa har za gayyan ka nee:

«Nda a gar ir Koyoo, Aduɲɲakoyoo nka mana ize naŋ ir se,

ir ga tee sanda Sodom,

ir ga hima nda Gomor.»‡

Boro kul kaŋ naanay Isa Almasihu, Irkoy gʼa dii boro šerrante

30 Macin no ir ma nee? Dumey kaŋ manʼti Alyahuudu, ngi kaŋ mana šerretaray ceeci, i duu šerretaray, amma šerretaray no kaŋ ga duwandi naanaa ra. 31 Ka gar Izirayel ga šerretaray ceeci ašariya ra, amma i mana duu a. 32 Macin se? Hayaa kaŋ se i manʼa ceeci naanaa fondaa ra, teegoy nda i nʼa ceeci. I cabu tondoo ga kaŋ gʼi kaŋandi. 33 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Nga ne, ay ga tondi kaŋ ga boro cewoo cabu daŋ Siyoŋ koyraa ra,

tondi no kaŋ ga boro kaŋandi.

Amma boro kaŋ naanay a si kaa ka haawi.»§

10

1 Agʼarmey, hayaa kaŋ goo ay binoo ra, woo kaŋ ay gʼa ŋaaray Irkoy ga Izirayel borey se manʼti kala i ma hallasi. 2 Ay ga tee i se seede kaŋ biney kul sii kala Irkoy se, amma i si wan takaa. 3 I mana faham Irkoy šerretaraa se. I nka baa ngi ma ngi boŋ [šerretaraa] kayandi. I mana ngi boŋ yeeti Irkoy šerretaraa cire. 4 Almasihu ti Musa ašariyaa guwoo, maanaa boro kul kaŋ naanay ga duu šerretaray.

Boro kul kaŋ naanay Almasihu ga hallasi

5 Šerretaraa kaŋ hun ašariyaa ra, Musa šelaŋ a ga ka nee: «Boro kaŋ ga hayey wey ka goy ga huna ngi albarkaa ra.»* 6 Šerretaraa kaŋ ga hun naanaa ra mma nee: «Masi nee ni binoo ra: ‹May no ma žigi beenaa ra?› – maanaa ka Almasihu zumandi, – 7 wala: ‹May no ma zunbu guusu futaa ra?› – maanaa ka Almasihu žigandi kʼa tunandi bukawey ra.» 8 Aywa, macin no a ga nee? A nee: «Šennoo goo ni jeroo ga, a goo ni miɲoo ra, a goo ni binoo ra.»† Nga ti naanaa šennoo kaŋ ir gʼa waazu. 9 Nda nʼna ni miɲoo ka cimandi kaŋ Isa ti Koy, de mo ni naanay ni binoo ra kaŋ Irkoy nʼa tunandi bukawey ra, nʼga hallasi. 10 Zama boro mma naanay nga binoo ra ka diyandi boro šerrante, boro kaŋ miɲoo na Isa koytaraa cimandi ga hallasi. 11 Citaaboo nee: «Boro kul kaŋ naanay a si haawi.»‡ 12 Fay-fayyan sii Alyahuudu nda Grek game, Koy follokaa ti ngi kul Koyoo, kabedoona no borey kul se kaŋ gʼa cee. 13 Zama «boro kul kaŋ nʼir Koyoo maaɲoo cee ga hallasi.»§

14 Taka foo nda i ga boro cee kaŋ i mana naanay a? Taka foo nda i ga naanay boro kaŋ i mana bay ka maa nga šennoo? Taka foo nda i ga maa nga šennoo bila waazukaw? 15 Taka foo nda i ga waazu nda i mana sanbandi? Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Borey kaŋ ga haya boryayaŋ har cewey ga boori.»* 16 Woo kul, manʼti borey kul ka haŋajer Alhabar Boryaa se, sanda takaa kaŋ nda Ezayi nee: «Ir Koyoo, may ka naanay ir waazoo?»† 17 Adiši naanay si duwandi kala šennoo kaŋ boro ga maarʼa ra, šennoo kaŋ boro ga maarʼa si hun kala Almasihu šennoo ra. 18 Amma ay nee: «I nka mana maa wala?» Šikka sii kaŋ i maa:

«Ngi jindey koy gandaa kul ra.

Ngi šennoo too hala aduɲɲa kaydogey ga.»‡

19 Ay nee koyne: «Izirayel nka mana faham šennoo se wala?» Za gayyan ga Musa nee Irkoy ka nee:

«Ay ga kate war ma canse dumi buuna ga.

Ay ga war futandi dumi ga kaŋ sii nda lakkal.»§

20 Ezayi koy hala nongu kaŋ ra a nee: «Irkoy nee:

‹Borey kaŋ manʼay ceeci ka duu agay.

Ay nʼay boŋ bangandi borey se kaŋ manʼay hãa.›»*

21 Amma Izirayel here a nee:

«Zaaroo kul ay gʼay kaboo šerre dumi se kaŋ si haŋajer, a ga kakaw.»†

11

Irkoy mana Izirayel fur

1 Ay nee: «Irkoy nka nga jamaa fur wala?» Abada! Zama agay hunday manʼti kala Izirayel boro, Ibirahima hayroo, Benžameŋ alkabiilaa. 2 Irkoy mana nga jamaa fur kaŋ a jin kʼa bay. War nka mana maa šennoo kaŋ Citaaboo nʼa har nongoo kaŋ ra a šelaŋ Ilyasu ga, waatoo kaŋ a gaara Izirayel ga 3 ka nee: «Ay Koyoo, i na ni annabey wii, i na ni sargari tonadogey kayri. Agay hinne ka cindi, i ga ceeci ngi mʼay hundoo kaa.»* 4 Macin ti Irkoy zaaboo? Irkoy nee a se: «Ay na aru zenber iyye (7.000) jisi ay boŋ se kaŋ mana bay ka kanje sonbu tooroo kaŋ maaɲoo ti Bal se.»† 5 Takaa din da, sohõ da mo boroyaŋ cindi kaŋ Irkoy nʼi suuba ka sawa nda nga anneemaa. 6 Nda a teendi ka sawa nda nga anneemaa, manʼti teegoy kʼa tee koyne. Nda manʼti woo, anneemaa manʼti anneemaa koyne.

7 Adiši macin? Hayaa kaŋ Izirayel gʼa ceeci a mana duu a, amma Irkoy boro suubantey duu a. Borey cindey šendandi, 8 sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Irkoy nʼi noo hundi kaŋ si kula,

nda moo kaŋ si dii,

nda haŋa kaŋ si maa,

hala hõ.»‡

9 Dawda mo nee:

«Yala ngi ŋaadogoo ma tee i se kumsay nda sankay!

Yala a ma tee i se haya kaŋ gʼi kaŋandi, i ma duu woo kaŋ nda i ga hima.

10 Yala moɲey ma kokooru hala i masi dii koyne,

ma dumawey cindandi gungumayan ra.»§

11 Aywa, ay nee: «I nka tanši hala i ma kaŋ cee folloku wala?» Abada! Amma Izirayel borey dereroo kate dumey kaŋ manʼti Alyahuudu ma hallasi hala Izirayel borey ma canse. 12 Nda Izirayel borey dereyanoo ka kate aduɲɲa ma duu gomni, nda ngi kaŋyanoo ka kate gandawey ma duu gomni, de ngi timmantaa, a nka si haya tee kaŋ bisa woo wala?

Borey kaŋ manʼti Alyahuudu hallasiyanoo

13 War se ay ga šelaŋ, dumey kaŋ manʼti Alyahuudu. Agay, ay manʼti kala diyaw kaŋ sanbandi dumey jerey se, ay gʼay goyoo beerandi, 14 hala ya duu taka kʼay dumoo borey tuti i ma canse hala boroyaŋ i ra ma hallasi. 15 Nda Irkoy nʼi yala ka nga nda aduɲɲa waafakandi, waati kaŋ a yadda i ga koyne, macin no ma tee? Hayaa kaŋ ga tee manʼti kala borey hunayanoo buuyan banda ga. 16 Nda dumari-ize jina-jinawey daŋandi jere ga Irkoy se, laajinoo kul mo ti nga wane.* Nda linjoo daŋandi jere ga Irkoy se, tuuri kabey mo ti nga wane.

17 Nda tuuroo kabeyaŋ fetandi ka hun a ga, ni kaŋ bay ka tee hawsa zaytuɲaa, ni nka denjandi zaytuɲaŋoo kabey kaŋ hun dogoo ra hala ma duu ka huna nda nga linjoo nda nga jiyoo. 18 Masi bolsay kabey ga, amma nda nʼga bolsay i ga, ma bay kaŋ manʼti ni ga linjey goo, linjey no ma ni dii.

19 Nʼga nee: «Kabey nka fetandi hala ya duu ka denji.» 20 Cimi no. I nka fetandi ngi naanay jaŋaa maaganda se, nʼga kay ni naanaa maaganda se. Masi ni boŋ jer, amma ma hunbur. 21 Nda Irkoy mana hinna zaytuɲaa lasal kabey ga, a si hinna ni mo ga. 22 Ma Irkoy borohennataraa nda nga šendaa guna. A ga šendandi borey kaŋ kaŋ ga. Ni hunday, Irkoy borohennataraa goo ni ga nda nʼga duumi nga borohennataraa ra. Nda manʼa tee, ni mo ga fetandi. 23 Ngi mo, nda i mana cindi ngi naanay jaŋaa ra, i ga denjandi, zama Irkoy goo nda hini kʼi denji koyne. 24 Nda ni fetandi ka hun hawsa zaytuɲaŋoo ga, ni denjandi zaytuɲaa cimoo ga, ka gar ni takaa nda ngi takaa manʼti affoo, macin no nʼna har zaytuɲaa kabe cimey se, ngi kaŋ ti zaytuɲaa kabe cimey, Irkoy gʼi denji tuuroo ga kaŋ ti ngi wane.

Izirayel kul ga hallasi waati koraa ra

25 Agʼarmey, ay si baa war ma jaŋ ka sirroo woo bay hala war masi koy war boŋ dii lakkalkoyni. Izirayel jere faa binešendaa ga cindi hala waati kaŋ dumey jerey kul yee kate Irkoy ga. 26 Takaa woo nda Izirayel kul ga hallasi sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Boraa kaŋ ga borey feeri si hun kala Siyoŋ koyraa ra,

a ga Irkoy hunburay jaŋaa kaa Yakuba ra.

27 Woo ti amaanaa kaŋ ay nʼa zaa i se

waati kaŋ ay ga ngi zunubey kaa.»†

28 Alhabar Boryaa here Irkoy iberiyaŋ no war sabboo se, amma suubaroo here Irkoy baakawyaŋ no ngi baabey maaganda. 29 Zama Irkoy si nimsi nda nga anneemaa nooyaney nda nga ciyayanoo. 30 Sanda takaa kaŋ nda waatoo din war mana haŋajer Irkoy se, amma sohõ kaŋ Izirayel borey si haŋajer Irkoy se, war duu tamallayan, 31 takaa din da sohõ ngi mo, i mana haŋajer Irkoy se tamallaa kaŋ war duu a maaganda se, hala ngi mo [sohõ] ma duu tamallayan. 32 Irkoy nka borey kul daabu i masi duu ka haŋajer nga se hala nga ma tamallayan daŋ i kul ga.

Irkoy ga hanse ka beeri

33 Irkoy gomnoo beeriyanoo, nda nga lakkaloo,

nda nga bayraa ga hanse ka guusu.

Nga ciitey si neešandi,

nga fondawey si hin ka fahamandi.

34 Zama «may no mʼir Koyoo miilewey bay?

Wala may ka tee nga hoyraykaa?»‡

35 «May ka jin kʼa noo haya

hala a mʼa yeeti a ga?»§

36 Zama haya kul mana hun kala Irkoy ga, nga no ma kate haya kul ma bara, nga se haya kul ga bara. Nga, darža ma bara a ga hala abada. Amin.

12

Hunayan taaga

1 Agʼarmey, woo maaganda se ay gʼa ŋaaray war ga Irkoy tamallawey albarkaa ra, war ma war gaahamey noo sanda sargari hunante kaŋ ga henan, a ga kan Irkoy se. Woo ga tee ganayan cimoo kaŋ war gʼa tee a se. 2 War masi hanga zamanoo woo teegoyey bande. Wa naŋ Irkoy ma lakkal taaga ka war barmay hala war ma Irkoy ibaayoo laasaabu kaŋ ga boori, a ga kan, a ga timme.

3 Alhormaa kaŋ nondi ya ne maaganda se, ay gʼa har war affoo kul se a masi nga boŋ daŋ nongu kaŋ ra a si hima ka bara. Naanaa kaŋ Irkoy nʼa noo boro foo kul se, war ma war boŋ tee lakkalkoyniyaŋ ka sawa nda a. 4 Sanda takaa kaŋ nda ir gaaham follokaa ra nongu booboyaŋ goo, de nongey si goy follokaa tee, 5 takaa din da, ir kaŋ ti iboobaa, ir manʼti kala gaaham folloku Almasihu ra. Ir affoo kul manʼti kala cere gaaham nonguyaŋ. 6 Irkoy anneemaa nooyan dumi-dumiyaŋ kaŋ ir duu a ga sawa nda nga anneemaa kaŋ nondi ir se. Annabitaray no? Ir ma annabitaray tee ka sawa nda naanaa kaŋ ir duu a. 7 Nda goy no, ir ma goy. A ma tee boro kaŋ ga cawandi, a ma cawandi. 8 Boro kaŋ ga hoyray, a ma hoyray. Boro kaŋ ga noo, a mʼa tee nda kabedoonay. Boro kaŋ ti jineboro, a ma gaabandi kʼa tee nda fondaa. Boro kaŋ ga tamalla, a mʼa tee nda ɲaaliyan.

9 Almunafikitaray masi bara baji ra. Wa konna ifutu, wa gaabandi ihenna ga. 10 Haya kaŋ ti armataray baji, war ma too nda baji cere se. Haya kaŋ ti boro beerandiyan, war ma tee boro jinaa kaŋ ga nga ceroo beerandi. 11 Wa gaabandi war masi tee fuyyanteyaŋ. Wa war lakkaley kul daŋ ir Koyoo se. Wa goy a se. 12 Wa ɲaali naataa ra, wa zarabi muɲe. Wa gaabandi Irkoy ŋaarayyan ga. 13 Wa Irkoy boro henanantey faaba nda haya kaŋ ga i ga too. Wa yawey zumandi henna.

14 Wa gaara borey se kaŋ ga [war] gurzugay. Wa gaara, war masi danga. 15 Wa ɲaali borey kaŋ ga ɲaali bande. Wa hẽe borey kaŋ ga hẽe bande. 16 War miilewey ma tee affoo, war masi war boŋ jer. Wa baa wey kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda. War masi war boŋ dii lakkalkoyni.

17 Boro kul masi ifutu ka ifutu bana. Wa huga nda goy henna teeyan adamizey kul jine. 18 Nda a ga hin ka tee, kullihinne war ga hin kʼa tee, alaafiya ma bara war nda borey kul game. 19 Ay baakey, war masi faasa war boŋ se, wa naŋ Irkoy futayyanoo ma goy, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Ir Koyoo nee: ‹Agay no ma faasa, agay no ma boro bana.›*» 20 Koyne mo Citaaboo nee: «Nda ni iberoo ga heray, a noo a ma ŋaa, nda a ga jaw, a noo a ma haŋ. Nda nʼna woo tee, denji cirayyaŋ no nʼnʼi fur boŋoo boŋ.»† 21 Masi naŋ ilaala ma hin ni, ihenna ka hin ilaala.

13

Ganakey ma yee ganda hinoo se

1 Boro foo kul ma yee hinoo cire kaŋ goo a boŋ, zama hini sii no kaŋ manʼti Irkoy do a hun, wey kaŋ ga bara mo, Irkoy kʼi gorandi. 2 Woo ra boro kaŋ kay hinoo se nka Irkoy fondaa gandu. Wey kaŋ gʼa gandu ga kate ngi boŋ ga ciiti. 3 Boŋkoyney, borey kaŋ ga teegoy henna tee si hunbur ey, wey kaŋ ga teegoy laala tee no ma hunbur ey. Nʼsi baa ma hunbur hinoo? Goy henna tee, a ga ni saabu. 4 Hinoo manʼti kala Irkoy goykaw ni nafaa se. Amma nda nʼga goy laala tee, ma hunbur de, zama a si takubaa zaa yaada. Irkoy goykaw no, a ga Irkoy futayyanoo cebe ka boraa zukandi kaŋ na ilaala tee. 5 Woo se a ga boori boro ma cindi hinoo cire, manʼti futayyanoo hinne se, amma binekanay se.

6 Woo maaganda se war ga alkaasi bana, zama Irkoy goykawyaŋ no, i nka ngi boŋ noo goyoo woo se. 7 Boro foo kul woo kaŋ nda a ga hima, war mʼa tee a se, alkaasidiikaa, ir ma alkaasoo bana a se, saaladiikaa, ir ma saalaa bana a se. Boraa kaŋ boro ga hima ka hunbur a, ma hunbur a. Boraa kaŋ ga hima nda beeray, ma beerandi.

Ir ma baa cere

8 Boro kul masi haya kul may war ga, nda manʼti war ma baa cere. Zama boro kaŋ ga baa nga cinaa, boraa na Musa ašariyaa tabatandi. 9 Zama yaamarey kaŋ nee: «Masi zina, masi boro wii, masi zay, masi moo daŋ waani ra»*, nda yaamar tana ga bara, i kul almaganaa manʼti kala šenni folloku: «Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.»† 10 Baji si ifutu tee nga cinaa se, woo maaganda se baji manʼti kala ka ašariyaa tabatandi.

Boro ma soolu ka Almasihu kaayanoo batu

11 War ga waatoo bay kaŋ ra ir goo, waatoo ti woo kaŋ ra war ga hima ka tun jirboo ra. Sohõ hallasiroo man ir ka bisa ba waatoo kaŋ ir naanay. 12 Cijinoo bii, moo ga baa ka boo. Adiši ir ma kubaa teegoyey fur, ir ma gaayoo wongu jinawey daŋ ir ga sanda darbay. 13 Ir ma dira beeray ra, sanda zaari here, ir masi ŋaa-ka-hoo, ka suu, ka woy nda aru izefututaray tee, ir masi haya futu boonay, ir masi yenje, ir masi canse. 14 Amma wa ir Koyoo Isa Almasihu daŋ war ga sanda darbay, war masi huga nda hundi-ibaayi ka hayey kaŋ a gʼi boonay tee a se.

14

Masi ni armaa ciiti kʼa kaynandi

1 Boro kaŋ naanaa ga kacca, wʼa dii henna, war masʼa kakaw nga bine-bineyanoo ra. 2 Boro foo ga hongu nga ga hin ka haya kul ŋaa, amma affoo kaŋ naanaa ga kacca, dumaray-ize de no a ga ŋaa. 3 Boro kaŋ ga ŋaa masi boraa kaynandi kaŋ si ŋaa, boraa kaŋ si ŋaa masi boraa ciiti kaŋ ga ŋaa, zama Irkoy nʼa dii henna. 4 Ni ti may kaŋ ga goykaw-ize waanoo ciiti? A ma kay ka boori wala a ma kaŋ, koyoo šenni no. A ga kay, zama ir Koyoo goo nda hini kʼa kayandi.

5 Boro foo ga zaarey beerandi ka bisa cere, boro foo ga zaarey kul sawandi. Boro foo kul ma hakiika nda woo kaŋ nga binoo gʼa har a se. 6 Boro kaŋ ga zaarey beerandi sʼa tee kala ir Koyoo maaɲoo ga. Boro kaŋ ga ŋaa sʼa tee kala ir Koyoo maaɲoo ga, zama a ga albarka tee Irkoy maaɲoo ga. Boro kaŋ si ŋaa, a sʼa tee kala Irkoy maaɲoo ga, a ga albarka daŋ Irkoy se. 7 Boro sii ir ra kaŋ ga huna nga boŋ se, boro kul si buu nga boŋ se. 8 Zama nda ir ga huna, ir si huna kala ir Koyoo maaɲoo ga, nda ir buu, ir mana buu kala ir Koyoo maaɲoo ga. A ma tee ir ga huna wala ir buu, ir manʼti kala ir Koyoo wane. 9 Woo maaganda se Almasihu buu ka huna taaga, hala a ma duu ka bukawey nda baahunantey laama. 10 De ni, macin se nʼga ni armaa ciiti? Ni mo, macin se nʼga ni armaa kaynandi? Ir kul ga kaa ka kay Irkoy ciitidogoo ra. 11 Zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Ir Koyoo nee: ‹Ay gʼay hunaroo ka tabatandi,

kanje kul ga kaa ka sonbu ya ne,

deene kul ga Irkoy daržaa har kaaray.›»*

12 Woo se ir boro foo kul ma tuuru [Irkoy se] nga boŋ se.

Masi tee addalil kaŋ ga ni armaa kaŋandi

13 Adiši ir ma fay nda ka cere ciiti, amma ir ma gaabandi ir masi haya kul tee ir armaa se kaŋ gʼa kaŋandi zunubu ra wala kaŋ gʼa tusa ifutu ra. 14 Ay ga bay kaaray ir Koyoo Isa albarkaa ra kaŋ haya kul sii no kaŋ žiibi nda nga boŋ, amma boro kaŋ na haya dii žiibi, a ga tee a se žiibi. 15 Zama nda ŋaahayaa woo kaŋ nʼgʼa ŋaa, nga se ni armaa binoo ga maray, nʼsi dira baji ra koyne. Boraa kaŋ se Almasihu buu, masʼa halaci nda hayaa kaŋ nʼgʼa ŋaa. 16 Ihennaa kaŋ war duu a masi wowandi. 17 Zama Irkoy Laamaa manʼti ŋaayan nda haŋyan, a manʼti kala šerretaray, nda alaafiya, nda ɲaali Hundi Henanantaa albarkaa ra. 18 Boro kaŋ ga goy Almasihu se nda takaa woo ga kan Irkoy se, adamizey ga yadda a ga.

19 Woo maaganda se ir ma hanga hayey kaŋ ga koy alaafiya here nda wey kaŋ ti ir cere tontonyanoo. 20 Hayaa kaŋ nʼgʼa ŋaa masi Irkoy goyoo hasara. Cimi no, haya sii no kaŋ si henan, amma a si boori boro ma haya ŋaa kaŋ ga nga cinaa kaŋandi zunubu ra. 21 A ga boori boro masi ham ŋaa, a masi harifutu haŋ, boro masi haya kul tee kaŋ ga ni armaa kaŋandi. 22 Naanaa kaŋ goo ma ne, a dii ni boŋ se Irkoy jine. Boraa duu gomni kaŋ si nga boŋ ciiti nda a kayandi ka haya tee. 23 Amma boro kaŋ ga ŋaa nda šikka-šikkayan, boraa ga zukandi, zama a manʼa tee nda naanay. Haya kul kaŋ mana teendi nda naanay, zunubu no.

15

Ir ma haya tee kaŋ ga kan ir cinaa se

1 Ir kaŋ goo nda gaabi naanaa fondaa ra, wey kaŋ gaaboo ga kacca, ir ga hima kʼi suuri ngi gaabi jaŋawey ra, ir masi hayey ceeci kaŋ ga kan ir se. 2 Ir affoo kul ma ceeci ka kan nga cinaa se ihenna here nga tontonyanoo se. 3 Almasihu mana haya ceeci kaŋ ga kan a se, a nka hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Ni wowkey wowyaney kaŋ ay boŋ.»* 4 Zama haya kul kaŋ bay ka hantumandi mana hantumandi kala ir cawandiyanoo se, hala muɲeyanoo nda bineyaynandiroo kaŋ Citaaboo gʼa noo mʼir noo naataa. 5 Irkoy kaŋ ti Muɲeyanoo nda Bineyaynandiroo koyoo ma war noo war ma tee anniya folloku sanda Almasihu Isa ibaayoo, 6 hala war ma tee mee foo, nda jinde folloku, war ma Irkoy kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu Baabaa beerandi.

Alhabar Boryaa ga harandi

dumey mo se kaŋ manʼti Alyahuudu

7 Woo se, wa cere dii henna sanda takaa kaŋ nda Almasihu mo na war dii henna Irkoy beerandiyanoo se. 8 Ay ga bayrandi kaŋ Almasihu tee Alyahuudey goykaw, Irkoy laadirtaraa maaganda se, ka Irkoy allaahidey tabatandi kaŋ a nʼi tee ir baabey se. 9 Hala dumey kaŋ manʼti Alyahuudu ma Irkoy beerandi nga tamallaa maaganda se, sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Woo se ay ga ni saabu dumey jerey game.

Ay ga ni maaɲoo ka don.»†

10 A nee mo:

«Gandawey, wa ɲaali nga jamaa bande.»‡ 11 A nee mo koyne:

«Gandawey kul, war mʼir Koyoo saabu.

Jamawey kul mʼa šifa.»§

12 Ezayi mo šelaŋ Citaaboo ra ka nee:

«Yišay banda-ka-zunboo ga hima nda tuuri kabe taaga kaŋ zay ka fatta tuuroo kaŋ dunbandi linjoo ga.

Boraa kaŋ ga tun i ra kaŋ ga gandawey kaŋ manʼti Alyahuudu laama,

nga ga dumey jerey ga naata.»*

13 Irkoy kaŋ ti Naatakoyoo ma war too nda ɲaali kul nda alaafiya naanayyanoo albarkaa ra, hala war naataa ma boobo Hundi Henanantaa gaaboo albarkaa ra.

Addaliloo kaŋ se Pol hamaaninay

ka batagaa woo nongu fooyaŋ hantum

14 Agʼarmey, haya kaŋ ti war mo here, agay, ay ga naanay ka bay kaŋ war zaati too met nda borohennataray, war too mo nda bayray kul, war ga hin ka cere hoyray. 15 Amma ay na hamaaninay ka haya fooyaŋ hantum war se hala war lakkaley ma zunbu, anneemaa kaŋ Irkoy nʼa noo ya ne sabbu se, 16 hala ya tee Almasihu Isa goykaw dumey se kaŋ manʼti Alyahuudu, ka sargari juwalkaw goyoo tee Irkoy Alhabar Boryaa here, hala gandawey wey kaŋ tee sargari ma kan a se. Hundi Henanantaa ma sargaroo henanandi. 17 Adiši Almasihu Isa albarkaa ra ay [goo nda fondo ka] fooma hayey here kaŋ ay gʼi tee Irkoy maaɲoo ga. 18 Ay si yadda ka haya kul har nda manʼti kala woo hinne kaŋ Almasihu nʼa tee nda agay hala dumey kaŋ manʼti Alyahuudu ma haŋajer Irkoy se. A nʼa tee nda šenni nda teegoy, 19 a nʼa tee nda tammaasawey nda kayfey gaaboo, a nʼa tee nda Irkoy Hundoo gaaboo. Takaa woo nda za Žerizalem koyraa nda nga kuubi-ka-beraa hala Iliri gandaa ra, ay na Almasihu Alhabar Boryaa har ka timme. 20 Ay kayandi ka Alhabar Boryaa har nongey kaŋ ra Almasihu maaɲoo mana harandi hala ya si koy cina boro foo asaasoo ga, 21 sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Borey kaŋ se nga maaɲoo mana harandi ga dii a,

Borey kaŋ mana maarʼa ga faham.»†

Pol šennoo nga Rom koyyanoo ga

22 Woo ti hayaa kaŋ nʼay ganji cee boobo ya koy war do. 23 Amma sohõ goy kul mana cindi ya ne laamawey wey ra. A ga too jiiri boobo kaŋ ay hanse ka baa ya koy war do. 24 Waati kaŋ ay ga naaru ka koy Espaɲ gandaa ra, ay ga naata ya koy war do, zama ay ga baa ya dii war ay bisayanoo ga ka duu war ga faabari ay diraa se waati kaŋ ay na waati kayna tee war game kʼay faajoo kaa. 25 Amma sohõ ay si koy kala Žerizalem, Irkoy boro henanantey faabaroo se. 26 Zama a kan Masedoni nda Akay gandawey ganakey se ngi ma gaakasine tee boro henanante talkey se kaŋ goo Žerizalem. 27 Ngi ka kayandi ngi mʼa tee nda ngi boŋ, i gʼa may i ga mo, zama nda gandawey duu Žerizalem borey Irkoy naanaa ra, i ga hima mo kʼi faaba aduɲɲa hayey ra. 28 Waati kaŋ ay na goyoo woo benandi ka faabaroo noo Žerizalem borey se, ay ga bisa war do ka koy Espaɲ. 29 Ay ga bay kaŋ nda ay koy war do, ay sʼa tee kala Almasihu albarka beeri ra.

30 Agʼarmey, ay gʼa ŋaaray war ga nda ir Koyoo Isa Almasihu nda Irkoy Hundoo bajoo, war ma wongu ay bande Irkoy ŋaarayrey ra kaŋ war gʼi tee ya ne. 31 Wa Irkoy ŋaaray ya hallasi Žude gandaa borey kabey ra kaŋ si haŋajer Irkoy se, hala faabaroo kaŋ ay ga koy nda a Žerizalem ma kan Irkoy boro henanantey se. 32 Hala ya koy war do nda ɲaali Irkoy ibaayoo ra ka hunanzam kayna. 33 Irkoy kaŋ ti Alaafiyakoyoo ma bara war kul bande. Amin.

16

Pol ga Rom borey foo

1 Ay ga šelaŋ war se ir woymaa Febe ga, boro henna no, Sankre koyraa Egilizoo goykaw no. 2 Wʼa kubay henna ir Koyoo maaɲoo ga sanda takaa kaŋ boro ga hima kʼa tee Irkoy boro henanante se. War mʼa faaba haya kul kaŋ ga a too war game, zama a na boro boobo faaba, agay hunday, a nʼay faaba.

3 Wa Priska nda Akilas foo, ay goykasinawey no Isa Almasihu goyoo ra. 4 I na ngi boŋ hundey daŋ farratay ra hala ngi mʼay hallasi. Manʼti agay hinne no mʼa bay i se, dumey mo kaŋ manʼti Alyahuudu Egilizey kul gʼa bay i se. 5 Wa Egilizoo foo kaŋ ga marga ngi hugoo ra. Wʼay baakaa Epanet foo, nga ti boro jinaa kaŋ naanay Almasihu Azi gandaa ra. 6 Wa Maryama foo kaŋ hanse ka durkutu war se. 7 Wa Andronikus nda Žuniyas foo, ay borey no, ay hangasiney no kasaa ra. I ga hanse ka bayrandi diyawey ra*, koyne mo i nʼay jin ka hanga Almasihu.

8 Wa Anpliyatus foo, ay baakaa no ir Koyoo albarkaa ra. 9 Wa Irbeŋ foo, ir goykasinaa no Almasihu goyoo ra, nda Stakis ay baakaa. 10 Wa Apeles foo kaŋ na nga laadirtaraa cebe Almasihu bande. Wa Aristobil hugoo borey foo. 11 Wa Herodiyoŋ foo, ay boraa no. Wa Narsis hugoo borey foo, wey kaŋ goo ir Koyoo bande. 12 Wa Trifen nda Trifos foo kaŋ ga goy ir Koyoo se. Wa Persid ay baakaa foo kaŋ hanse ka goy ir Koyoo se. 13 Wa Rufus foo, ir Koyoo boro suubante no, nda nga ɲaa kaŋ agay mo ɲaa foo no. 14 Wa Asenkrit, nda Flegoŋ, nda Hermes, nda Patrobas, nda Hermas, nda ir armey kaŋ goo i bande foo. 15 Wa Filolog nda Žuli foo, nda Nere, nda nga woymaa, nda Olenpas, nda Irkoy boro henanantey kul kaŋ goo i bande.

16 Wa cere foo nda summuyan henanante. Almasihu Egilizey kul ga war foo.

Hoyray kokorantaa

17 Agʼarmey, ay gʼa ŋaaray war ga, war ma war boŋ hawgay borey ga kaŋ ga kate waafakay jaŋay nda wey kaŋ ga gaaru war nda cawandoo game kaŋ war duu a hala ngi ma war kaŋandi zunubu ra. Wa mooru ey. 18 Zama borey wey dumey si goy ir Koyoo Almasihu se, ngi boŋ gundey se i ga goy. I ga ngi šenni kaaney nda šenniyaŋ kaŋ ga boro šifa ka borey kaŋ si ifutu miile darga. 19 Borey kul bay kaŋ war ga haŋajer ir Koyoo se. Woo se ay ga ɲaali nda war, amma ay ga baa war ma tee lakkalkoyni ihenna here, war ma henan ifutu here. 20 Irkoy kaŋ ti Alaafiyakoyoo si gay a mana Ibilisi motti war cewey cire. Ir Koyoo Isa anneemaa ma bara war bande.

21 Ay goykasinaa Timote ga war foo, nga, nda Lusiyus, nda Žasoŋ, nda Sosipater kaŋ ti ay borey. 22 Agay Tersiyus kaŋ ti Pol hantumkaa batagaa woo ra, ay ga war foo ir Koyoo maaɲoo ga.

23 Gayus kaŋ do ay ga zunbu, kaŋ do Egilizoo kul ga zunbu ga war foo. Erast kaŋ ti koyraa nooroo talfikaa nda ir armaa Kartus ga war foo.

24 [Yala ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ma bara war kul bande. Amin.]

Irkoy saabuyan kokorantaa

25 Ir ma Irkoy saabu! A goo nda hini ka war noo gaabi ka sawa nda Alhabar Boryaa kaŋ ay gʼa har nda Isa Almasihu hayey waazoo. Waazoo ga sawa nda sirroo bangayyanoo kaŋ cindi ka tugandi waati kul. 26 Amma sohõ annabey hantumey nʼa bayrandi ka sawa nda Irkoy abadantaa yaamaroo, ka dumey kul gongu i ma naanay, i ma haŋajer.

27 Irkoy kaŋ hinne ti lakkalkoyni, darža ma bara a ga Isa Almasihu albarkaa ra hala abada. Amin.

* 1:16 1.16 Grekey ne ra manʼti kala boro kul kaŋ manʼti Alyahuudu.

† 1:17 1.17 Boro šerrantaa si huna nda kala naanaa albarkaa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Boro kaŋ naanaa nʼa tee boro šerrante, ga huna, Habaku 2.4.

* 2:9 2.9 Zamnaa 1.16.

† 2:24 2.24 Ezayi 52.5.

* 3:4 3.4 Zaburey 51.6.

† 3:9 3.9 Zamnaa 1.16.

‡ 3:12 3.10–12 Zaburey 14.1–3; 53.2–4.

§ 3:13 3.13 Zaburey 5.10; 140.4.

* 3:14 3.14 Zaburey 10.7.

† 3:17 3.15–17 Ezayi 59.7–8.

‡ 3:18 3.18 Zaburey 36.2.

* 4:3 4.3 Šintinoo 15.6.

† 4:8 4.8 Zaburey 32.1–2.

‡ 4:9 4.9 Sorro 3to.

§ 4:17 4.17 Šintinoo 17.5.

* 4:18 4.18 Šintinoo 15.5.

* 7:7 7.7 Fattaroo 20.17; Alhukumoo 5.21.

* 8:10 8.10 Hundoo ga war noo hunayan, Grek šenni ra, almaganaa faa ti hundoo ga huna.

† 8:36 8.36 Zaburey 44.23.

* 9:5 9.5 Irkoy kaŋ goo haya kul boŋ, albarka ma bara , Grek šenni ra, almaganaa faa ti nga kaŋ ti Irkoy kaŋ albarka goo.

† 9:7 9.7 Šintinoo 21.12.

‡ 9:9 9.9 Šintinoo 18.10.

§ 9:12 9.12 Šintinoo 25.23.

* 9:13 9.13 Malaki 1.2–3.

† 9:15 9.15 Fattaroo 33.19.

‡ 9:17 9.17 Fattaroo 9.16.

§ 9:25 9.25 Oze 2.25.

* 9:26 9.26 Oze 2.1.

† 9:28 9.27–28 Ezayi 10.22–23.

‡ 9:29 9.29 Šintinoo 19.23–28; Ezayi 1.9.

§ 9:33 9.33 Ezayi 28.16.

* 10:5 10.5 Sargarey 18.5.

† 10:8 10.8 Alhukumoo 30.12–14.

‡ 10:11 10.11 Ezayi 28.16.

§ 10:13 10.13 Žowel 3.5.

* 10:15 10.15 Ezayi 52.7.

† 10:16 10.16 Ezayi 53.1.

‡ 10:18 10.18 Zaburey 19.5.

§ 10:19 10.19 Alhukumoo 32.21.

* 10:20 10.20 Ezayi 65.1.

† 10:21 10.21 Ezayi 65.2.

* 11:3 11.3 Kokoyey 1na 19.10, 14.

† 11:4 11.4 Kokoyey 1na 19.18.

‡ 11:8 11.8 Alhukumoo 29.3; Ezayi 6.10; 29.10.

§ 11:10 11.9–10 Zaburey 69.23–24.

* 11:16 11.16 Kabuyaney 15.19–20.

† 11:27 11.26–27 Ezayi 59.20–21; 27.9.

‡ 11:34 11.34 Ezayi 40.13.

§ 11:35 11.35 Ayuba 41.3.

* 12:19 12.19 Alhukumoo 32.35.

† 12:20 12.20 Yaasawey 25.21–22.

* 13:9 13.9 Fattaroo 20.13–17; Alhukumoo 5.17–21.

† 13:9 13.9 Sargarey 19.18.

* 14:11 14.11 Ezayi 45.23.

* 15:3 15.3 Zaburey 69.10.

† 15:9 15.9 Zaburey 18.50; Samiyel 2to 22.50.

‡ 15:10 15.10 Alhukumoo 32.43.

§ 15:11 15.11 Zaburey 117.1.

* 15:12 15.12 Ezayi 11.10.

† 15:21 15.21 Ezayi 52.15.

* 16:7 16.7 I ga hanse ka bayrandi diyawey ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Diyawey ga hanse kʼi bay.

KORENT BOREY BATAGA 1na

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Bataga jinaa kaŋ Pol nʼa sanba Korent borey se

Citaaboo fahamandiroo

Korent manʼti kala koyra beeri kaŋ goo Gres gandaa ra. Zamanoo din koyraa borey ga tooru boobo gana. Pol na jiiri foo nda jere tee no din. Irkoy nkʼa sanba a ma Alhabar Boryaa har no din. Boroyaŋ naanay Isa. Amma kaŋ Pol hun no din, waafakay jaŋay huru kretiyeŋey nda cere game. Waatoo kaŋ Pol maarʼa, a na batagaa woo sanba i se ka biney daŋ kʼi bayrandi kaŋ Isa ganakey manʼti kala gaaham foo. I ga hima ka baa cere, ka cere faaba.

I na bataga sanba Pol se kʼa hãa nda hayayaŋ. Hãayan fooyaŋ ne kaŋ Pol nʼi zaabi:

• Isa ganakey ga hima ka hiiji wala?

• Ganakey ga hima ka ŋaa tooru ganakey do wala?

• Taka foo nda boro ga hima ka goy nda Hundi Henanantaa nooyaney?

• Macin no ganakey ga ti a buuyan banda ga?

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw kaŋ a nʼa cee Irkoy ibaayoo ra nda ir armaa Sosten 2 ka batagaa woo sanba Irkoy Egilizoo se kaŋ goo Korent koyraa ra, borey kaŋ jisandi jere ga Irkoy se Almasihu Isa albarkaa ra. I ciyandi ka tee Irkoy boro henananteyaŋ, ngi nda borey kul kaŋ nongu kul kaŋ ra no i gʼir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo cee. Nga ti ngi nda ir Koyoo. 3 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Gomnoo kaŋ ga duwandi Almasihu bande

4 Ay ga albarka daŋ waati kul ay Koyoo se war sabbu se Irkoy anneemaa maaganda kaŋ nondi war se Almasihu Isa albarkaa ra. 5 Nda mo haya kaŋ se nga ra war duu gomni haya kul ra, šenni kul ra nda bayray kul ra, 6 zama Almasihu seedetaraa tabati war game. 7 Woo ra anneemaa nooyan si war kuma alwaatoo kaŋ ra war goo mʼir Koyoo Isa Almasihu bangayroo batu nda naanay. 8 Nga no ma war tabatandi hala benantaa ga, hala war ma tee boroyaŋ kaŋ ga laybu sii ir Koyoo Isa [Almasihu] zaaroo hane. 9 Irkoy ga laadir, nga no ka war cee ka war tee affoo nda nga Izʼaroo Isa Almasihu ir Koyoo.

Korent Egilizoo fay-fay

10 Agʼarmey, ay gʼa ŋaaray war ga ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo albarkaa ra, war ma tee jinde foo. Fay-fayyan masi huru war game. Wa tee affoo ka timme, war ma tee miileyan foo, ibaayi foo. 11 Agʼarmey, Klowe hugoo borey nʼay bayrandi kaŋ yenjeyaŋ goo war game. 12 Hayaa ne kaŋ ay ga baa yʼa har, war ra, boro foo kul mma nee: «Agay Pol bande ay goo.» Affoo ga nee: «Agay Apolos bande ay goo.» Affoo ga nee: «Agay Piyer bande ay goo.» Affoo ga nee: «Agay Almasihu bande ay goo.» 13 Almasihu nka zamnandi wala? Agay Pol ka kanjandi war se wala? Wala mo agay Pol maaɲoo ga war batizandi wala?

14 Ay ga Irkoy foo nda goy kaŋ ay mana boro kul batize war ra nda manʼti Krispus nda Gayus. 15 Adiši boro kul masi nee kaŋ nga batizandi ay maaɲoo ga. 16 Cimi no, ay na Stefanas mo hugoo borey batize, woo banda ga, ay si boro bay kaŋ ay nʼa batize. 17 Almasihu manʼay sanba ya borey batize, a nkʼay sanba ya Alhabar Boryaa har bila adamize lakkaloo šennoo, hala Almasihu kanjandibundoo addaliloo masi koy tee yaada.

Isa Almasihu ti Irkoy hinoo nda nga lakkaloo

18 Almasihukanjandiyanoo waazoo manʼti kala hollokomtaray borey kaŋ ga halaci se, amma ir kaŋ ga hallasi se, Irkoy hinoo no, 19 zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Ay ga lakkalkoyney lakkaloo halaci,

ka bayraykey bayraa tee yaada.»*

20 Man lakkalkoynoo? Man Citaaboo baykaa? Man zamanoo šenni baykaa? Manʼti Irkoy nka aduɲɲa lakkaloo bere kʼa tee hollokomtaray?

21 Irkoy lakkaloo kaŋ cebandi aduɲɲa se, aduɲɲa nda nga lakkaloo kul a mana hin ka Irkoy bay a ra. Woo maaganda se a kan Irkoy se nga ma kanjandiyanoo waazoo kaŋ ma nee hollokomtaray no ka borey hallasi kaŋ ga naanay. 22 Alyahuudey ga tammaasa kayfante wiri, Grekey ga lakkal ceeci. 23 Ir, ir si haya waazu kala Almasihu kaŋ kanjandi. Alyahuudey se waazoo woo ga boro tuti ifutu ra. Dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se hollay no. 24 Amma borey kaŋ ciyandi, a tee Alyahuudu wala Grek, Almasihu manʼti kala Irkoy hinoo nda Irkoy lakkaloo, 25 zama Irkoy hayaa kaŋ ga hima nda hollokomtaray goo nda lakkal ka bisa adamizey. Irkoy gaabi jaŋaa goo nda gaabi ka bisa adamizey.

26 Agʼarmey, wa hongu waatoo kaŋ Irkoy na war cee, borey kaŋ aduɲɲa gʼi dii lakkalkoyni, i si boobo war ra, hinikoyney si boobo war ra, boro kayantey si boobo war ra. 27 Irkoy na aduɲɲa hayey kaŋ borey gʼi dii hollokomtaray ka borey haawandi kaŋ se i ga nee lakkalkoyni. Irkoy na aduɲɲa hayey yalaafantey suuba ka borey kaŋ goo nda gaabi haawandi. 28 Irkoy na aduɲɲa hayey kaŋ borey gʼi yeeti banda kʼi kaynandi, i sʼi tee baffoo, suuba ka borey tee yaada kaŋ se i ga nee kayante, 29 hala boro kul masi bolsay Irkoy jine. 30 Amma Irkoy albarkaa ra war, war goo Almasihu Isa bande kaŋ Irkoy nʼa tee ir se lakkal, a nʼir tee boro šerrante, a nʼir henanandi, a nʼir feeri kʼir kaa zunubu ra, 31 hala a ma teendi nda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Boro kaŋ ga bolsay, ma bolsay nda ir Koyoo.»†

2

Isa kanjandiyanoo šennoo

1 Agʼarmey, agay hunday, waatoo kaŋ ay koy war do, ya na koy nda šenni kaanay wala lakkal ka Irkoy sirroo* bayrandi war se, 2 zama ay kayandi kaŋ war game, ay si baa ya haya kul bayrandi nda manʼti Isa Almasihu, Isa Almasihu kaŋ kanjandi. 3 Agay, ay cindi war game, ay ga yalaafu, ay ga hunbur, ay ga hanse ka jijiri. 4 Ay šennoo nda ay waazoo mana harandi nda [šenni] kaanay nda adamize lakkal, a diyandi kaaray Irkoy Hundoo nda nga hinoo albarkaa ra, 5 hala war naanaa masi jer adamize lakkaloo ga, a ma jer Irkoy hinoo ga.

Irkoy no ma lakkal cimoo noo

6 Woo kul ra, borey kaŋ tee ka timme Irkoy fondaa ra, ir ga lakkal cawandi i se, amma manʼti zamanoo woo lakkaloo no, manʼti zamanoo woo hinikoyney† no kaŋ ga bisa. 7 Amma Irkoy lakkaloo kaŋ ti sirri no ir gʼa har. Irkoy na lakkaloo woo soolu za aduɲɲa mana tee hala ir ma huru daržaa ra. 8 Zamanoo hinikoyney‡ sii no kaŋ ga lakkaloo woo bay. Nda a gar i nkʼa bay i sʼir Koy daržantaa kanji. 9 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Haya kaŋ moo mana dii a,

de mo haŋa mana maarʼa,

haya kaŋ adamize binoo mana bay kʼa miile,

woo ti hayaa kaŋ Irkoy nʼa soolu borey se kaŋ ga bagʼa.»§

10 Amma Irkoy na hayey wey bangandi ir se nga Hundoo albarkaa ra, zama Irkoy Hundoo ga haya kul fesufesu, ba Irkoy hayey kaŋ ga guusu. 11 Adamizey ra, may no ma hayey bay kaŋ goo adamize ra nda manʼti adamize hundoo kaŋ goo a ra? Takaa din da boro kul si hayaa bay kaŋ goo Irkoy ra nda manʼti Irkoy Hundoo. 12 Ir, ir mana duu aduɲɲa lakkaloo, Hundoo kaŋ hun Irkoy do no ir duu a, hala ir ma duu ka hayey bay kaŋ Irkoy nʼi noo ir se yaada. 13 Ir ga hayey wey har nda šenni kaŋ adamize lakkaloo sʼa cawandi, Irkoy Hundoo no mʼa cawandi. Woo ra ir ga Irkoy Hundoo hayey fahamandi borey se nda šenney kaŋ hun Irkoy Hundoo do.

14 Adamize kaŋ si hongu nda kala nda adamize takaa, si Irkoy Hundoo hayey dii, nga se hollokomtaray no, a si hin ka faham i se, zama Irkoy Hundoo albarkaa ra boro gʼi kaa cere ra. 15 Boro kaŋ ra Irkoy Hundoo goo ga haya kul fesufesu, amma nga, boro kul si nga lakkaloo fesufesu, 16 zama:

«May no mʼir Koyoo miilewey bay,

hala a ma hin kʼir Koyoo cawandi?»*

Amma ir, ir duu Almasihu miilewey.

3

Irkoy goykey

1 Agʼarmey, agay, ay mana hin ka šelaŋ war se sanda boroyaŋ kaŋ Irkoy Hundoo gʼi gongu, amma ya nka šelaŋ war se sanda aduɲɲa izeyaŋ, sanda zanka kaccuyaŋ Almasihu ganaroo ra. 2 Waa no ay na war noo war ma haŋ, manʼti ŋaayan tiŋa, zama war si hin kʼa ŋaa. Koyne mo hala sohõ war si hin kʼa ŋaa, 3 zama war manʼti kala aduɲɲa izeyaŋ. Canseyan nda yenje kaŋ goo war game si cebe kaŋ aduɲɲa izeyaŋ ti war wala? Manʼti adamizey takaa nda war ga dira wala? 4 Waati kaŋ war affoo ga nee: «Agay Pol bande ay goo», affoo ga nee: «Agay Apolos bande ay goo», manʼti adamizey takaa nda war ga dira wala?

5 Apolos ti may? Pol ti may? Ir manʼti kala Irkoy goykawyaŋ kaŋyaŋ bande war naanay. Ir affoo kul nka goy nda nooyanoo kaŋ ir Koyoo nʼa noo a se. 6 Agay, ay duma, Apolos nʼa haŋandi, amma Irkoy no ma zayandi. 7 Woo ra boraa kaŋ ga duma manʼti baffoo, boraa kaŋ ga haŋandi manʼti baffoo, Irkoy kaŋ ga zayandi ti haya. 8 Boraa kaŋ ga duma nda woo kaŋ ga haŋandi kul ti affoo, affoo kul, Irkoy gʼa bana nda woo kaŋ nda a gʼa hima. 9 Irkoy goykasinawey ti ir, Irkoy faaroo ti war, Irkoy hugoo kaŋ goo ma cina ti war. 10 Ka sawa nda Irkoy anneemaa kaŋ nondi ya ne, sanda cinakaw lakkalkoyni, ay na feraw jinawey gorandi kaŋ ti asaasoo, boro tana cina a ga. Amma boro foo kul ma hawgay nda takaa kaŋ nda a ga cina a ga. 11 Boro kul si hin ka asaasu tana tee kaŋ manʼti woo kaŋ teendi kaŋ ti Isa Almasihu. 12 Nda boro cina asaasoo woo ga nda wura, wala nzorfu kaaray, wala tondi hay šendayaŋ, wala bundu, wala subu koga, wala diiri, 13 boro foo kul goyoo ga kaa ka bayrandi, zama ciitoo zaaroo gʼa cebe. Zaaroo ga bayrandi nuunaa ra, boro foo kul goyoo dumoo, nuunaa gʼ[a] bayrandi. 14 Boro kaŋ goyoo duumi, a mana ton, boraa ga duu nga sufuraa. 15 Amma boro kaŋ goyoo ton, nga banaa ga mursu, nga hunday ga hallasi, amma a ga hima nda nuune ra a bisa.

16 War nka si bay kaŋ war ti Irkoy hugoo wala? War si bay kaŋ Irkoy Hundoo na war tee nga gorodogoo wala? 17 Boro kaŋ na Irkoy hugoo halaci, Irkoy ga boraa halaci, zama Irkoy hugoo kaŋ ti war nka jisandi jere ga a se.

18 Boro kul masi nga boŋ darga! Nda war ra, boro goo kaŋ ga hongu nga goo nda lakkal zamanoo woo ra, a ma tee hollokom hala a ma duu ka duu lakkal. 19 Zama aduɲɲa lakkaloo manʼti kala hollokomtaray Irkoy do. A nka hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Nga no ma lakkalkoyney dii ngi carmaa ra.»* 20 A hantumandi mo koyne ka nee: «Ir Koyoo ga haya bay kaŋ goo lakkalkoyney biney ra, a ga bay kaŋ yaadayaŋ de no.»† 21 Adiši boro kul masi bolsay nda adamize, zama hayey kul manʼti kala war wane. 22 A ma tee Pol, wala Apolos, wala Piyer, wala aduɲɲa, wala hunayan, wala buuyan, wala hayey kaŋ ga bara sohõ da, wala wey kaŋ goo kaa: i kul manʼti kala war wane. 23 Amma war, Almasihu wane nda war, Almasihu, Irkoy wane nda a.

4

Almasihu diyawey

1 Takaa woo ra borey mʼir laasaabu sanda Almasihu tamyaŋ nda Irkoy sirrey talfikawyaŋ. 2 Hayaa kaŋ i ga wiri talfikaw ga manʼti kala a ma garandi laadirante. 3 Agay woo, a ga sawa ay ga, war mʼay ciiti wala adamize mʼay ciiti. Agay, ay sʼay boŋ ciiti, 4 zama ay binoo sʼay gurzugay, amma hayaa woo ra, manʼti ya nka tee boro šerrante, boraa kaŋ gʼay ciiti manʼti kala ir Koyoo. 5 Woo se war masi baffoo ciiti nda nga waatoo mana too, hala waati kaŋ ir Koyoo kaa kaŋ ga hayey mo kaŋ ga tugu kubaa ra daŋ gaayoo ra, ka borey biney miilewey fatawandi. Waatoo din Irkoy ga boro foo kul saabu nda woo kaŋ nda a ga hima.

6 Agʼarmey, šenney wey kaŋ ay nʼi har agay nda Apolos ga, ya nʼi har kala hala war mʼir guna ka tee se. A ga war ganji war ma bisa woo kaŋ hantumandi ga, hala war masi bolsay ka boro foo bisandi affoo. 7 Macin no ma ni nda borey jerey fay? Macin bara ma ne kaŋ mana nondi ma ne? Nda a nka nondi ma ne, macin se nʼga bolsay sanda a mana nondi ma ne?

8 War kungu ka ben! War duu alman ka ben! War šintin ka laama bila ir! Yala war ma laama nda cimi hala ir mo ma laama war bande! 9 Zama ni mma nee kaŋ Irkoy nka doo kokorantey noo ir kaŋ ti diyawey se: ir ga hima nda sanda boroyaŋ kaŋ kayandi i ma buu, zama ir tee gaayahaya aduɲɲa se, maanaa almalaykey nda borey se. 10 Ir wey ya, ir tee hollokomyaŋ Almasihu maaganda se, amma war ya, war duu lakkal Almasihu bande, ir sii nda gaabi, amma war goo nda gaabi. War duu beeray, amma ir kayna. 11 Hala nongoo kaŋ ra ir goo, ir ga zarabi nda heray nda jaw, ir baɲi, i na kabe kʼir kar, ir sii nda gorodoo foo. 12 Ir ga goy nda ir kabey ka fara, i gʼir wow, ir ga gaara, i gʼir gurzugay, ir ga muɲe, 13 i gʼir maaɲey futandi, ir ga šenni henna har i se. Hala sohõ ir tee sanda aduɲɲa žiiboo, sanda haya žiibi kaŋ ga warrandi.

14 Manʼti ya mma baa ya war haawandi, nga se ay ga hayey wey hantum, amma ya mma baa ya war hoyray sanda ay zankey, ay baakey. 15 Ba nda war duu gongukaw zenber woy (10.000) Almasihu ganaroo ra, amma woo kul, war sii nda baaba boobo, zama agay, ay na Alhabar Boryaa ka war daŋ aduɲɲa ra Almasihu Isa albarkaa ra. 16 Woo maaganda se ay gʼa ŋaaray war ga, war ma tee ay dendenkey. 17 Woo ka kate ya Timote sanba war do kaŋ ti ay izoo kaŋ ay ga hanse ka bagʼa, laadirante no ir Koyoo albarkaa ra. A ga war lakkaley zumandi fondawey kaŋ ra ay dira Almasihu [Isa] albarkaa ra nda takaa kaŋ nda ay gʼi cawandi nongoo kul ra, Egiliz foo kul ra.

18 Boroyaŋ war ra too nda hew, i mma tammahã kaŋ ay si kaa war do. 19 Amma ne nda kayna ay ga koy war do nda ir Koyoo baa. Nda ay too kate ay si borey kaŋ ga bolsay šenney daŋ assal, hayey kaŋ i ga hin kʼi tee no ma kabu, 20 zama Irkoy Laamaa manʼti šenni de, hini no. 21 Macin no war ga baa, ya koy war do nda gobu wala ya koy nda baji nda bineyaynay?

5

Hayey kaŋ ga Egiliz žiibandi

1 Nongoo kul ra boro ga maa kaŋ woy nda aru izefututaray ga tee war game, woy nda aru izefututaray dumi kaŋ si diyandi ba kutakey game, war affoo ga marga nda nga baabaa wandoo. 2 Woo kul, war ga hew, war biney nka hima ka hanse ka maray, hala boraa kaŋ na woo tee, war mʼa gaaray kʼa kaa war game. 3 Agay, ba nda ay kunturoo sii war game, ay hundoo goo war game, ay na boraa kaŋ na hayaa woo dumoo tee nda takaa woo ciiti ka ben sanda ya mma bara war game: 4 waatoo kaŋ ay hundoo nda war ga marga [ir] Koyoo Isa maaɲoo ra, ir Koyoo Isa hinoo bande, 5 boraa woo cine ma taŋandi Ibilisi se hala hamoo ma duu ka halaci, hundoo ma hallasi ir Koyoo zaaroo hane.

6 War foomayanoo si boori, war nka si bay kaŋ dolobiri kaccu ga laajinoo kul tunandi wala? 7 Wa dolobiri žeenaa warra ka war boŋ henanandi, hala war ma tee laajin taaga. Woo gar dolobiri sii war ra, zama Almasihu kaŋ ti ir BorcintaraaFeeji-izoo sargandi. 8 Woo maaganda se ir ma jingaroo tee, amma manʼti nda dolobiri žeena, wala laalay nda binefutay dolobiri. A ma teendi nda laajin kaŋ ra dolobiri sii kaŋ ti henanyan nda cimi.

9 Ay batagaa faa ra, ay hantum war se kaŋ war nda borey kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee masi marga haya kul ra. 10 Manʼti aduɲɲa woo borey kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee, wala albahiirey, wala komakey, wala tooru ganakey ga ay goo, nda a gar ngi ga ay goo, kala war ma fatta aduɲɲa ra. 11 Amma sohõ ya nka hantum war se kaŋ nda boro goo war ra kaŋ i gʼa cee nda ir armaa, de boro no kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee, wala albahiiri, wala tooru ganakaw, wala boro wowkaw, wala harifutu haŋkaw, wala komakaw, boraa woo cine, war masi ba ŋaa a bande. 12 Adiši agay no ma taray borey ciiti wala? War, manʼti war borey no war gʼi ciiti? 13 Taray borey, Irkoy gʼi ciiti.

«Wa boro laalaa kaa war game.»*

6

Ciitoo kaŋ huru ganakey nda cere game

1 Nda yenje huru war affoo nda affoo game, taka foo nda a ga yadda ka koy nda a borey kaŋ si šerre do i mʼa ciiti? Macin se a si koy nda a Irkoy boro henanantey do? 2 War nka si bay kaŋ nga boro henanantey no ma kaa ka aduɲɲa ciiti? Aywa, nda war no ma aduɲɲa ciiti, war si hima nda ka haya buunayaŋ ciiti wala? 3 War nka si bay kaŋ ir ga kaa ka almalaykey ciiti soko aduɲɲa almuraadey? 4 Nda ciiti huru war game aduɲɲa almuraadey maaganda se, borey kaŋ Egilizoo sʼi guna no war gʼi zaa ciitikaw wala? 5 Ya nkʼa har war se hala war ma haw. Woo ti lakkalkoyni sii war game, ba affoo, kaŋ ga hin ka ciiti nga armey nda cere game wala? 6 Arma foo ga koy ciiti nda nga armaa, koyne mo borey do kaŋ si naanay Irkoy!

7 [Nda cimi,] haya kul kaŋ no, ciiti ma huru war nda cere game, war kaŋyanoo no. Macin se war si baa war ma boro kaŋ si šerretaray tee muɲe? Macin se war si baa war ma tooɲeyan muɲe? 8 Amma war, war hunday no ma šerretaray jaŋay tee, de mo war ga borey tooɲe, war armey se war gʼa tee! 9 War nka si bay kaŋ borey kaŋ si šerre si Irkoy Laamaa tubu? War masi war boŋ darga, borey kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee, nda tooru ganakey, nda zinateerey, nda arey kaŋ ga marga nda arey, 10 nda zayey, nda albahiirey, nda harifutu haŋkey, nda boro wowkey, nda komakey si Irkoy Laamaa tubu. 11 Woo ti haya kaŋ war affooyaŋ cindi ka ti a. Amma war ɲumayandi, war jisandi jere ga Irkoy se, war tee boro šerranteyaŋ ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo nda Irkoy Hundoo albarkaa ra.

Wa war gaahamey ka Irkoy beerandi

12 «A ga bisa ya ne ya haya kul tee», amma manʼti haya kul ra nafaw goo ya ne. «A ga bisa ya ne ya haya kul tee», amma ay si naŋ haya kul mʼay daŋ nga cire. 13 Ŋaayan mana teendi kala gunde se, gunde mana teendi kala ŋaayan se, amma Irkoy ga kaa kʼi kul halaci. Gaaham mana teendi woy nda aru izefututaray se, gaaham mana teendi kala ir Koyoo se, ir Koyoo wane nda gaaham, gaaham wane nda ir Koyoo. 14 Irkoy kaŋ nʼir Koyoo tunandi, a gʼir mo tunandi nda nga hinoo.

15 War nka si bay kaŋ war gaahamey manʼti kala Almasihu gaahamoo nonguyaŋ? Ay ga hima ka Almasihu gaahamoo nonguyaŋ zaa kʼi tee woykuuru gaaham se nonguyaŋ wala? Abada! 16 [Wala] war nka si bay kaŋ aru kaŋ denji woykuuru ga, nga nda a tee gaaham foo? Zama Citaaboo nee: «Ngi boro hinkaa ga tee gaaham folloku».* 17 Aru kaŋ denji ir Koyoo ga, nga nda a ga tee hundi foo.

18 Wa zuru woy nda aru izefututaray se! Zunubu kul kaŋ boro nʼa tee sii kala nga gaahamoo se taray, amma boro kaŋ na woy nda aru izefututaray tee ga duu zunubu nga boŋ gaahamoo ga. 19 War nka si bay kaŋ war gaahamoo manʼti kala Irkoy hugoo kaŋ ra Hundi Henanantaa kaŋ goo war ra goo, de mo Irkoy kʼa noo war se? War si war boŋ may, 20 war nka dayandi, war hayoo banandi. Adiši war gaahamey ma goy Irkoy daržaa se.

7

Hãayaney kaŋ teendi hiijay here zaabey

1 Sohõ ir ma šelaŋ hayey ga kaŋ ga war hantum ya ne:

A ga boori aru se a masi too woy do. 2 Amma hala boro ma mooru woy nda aru izefututaray ga, aru foo kul ma bara nda nga boŋ wandoo, de mo woy foo kul ma bara nda nga boŋ kurɲoo. 3 Kurɲe ma wande noo woo kaŋ nda a ga hima, takaa din da woo kaŋ nda kurɲe ga hima, wande mʼa noo a se. 4 Woy si nga gaahamoo may, kurɲoo wane nda a, takaa din da kurɲe si nga gaahamoo may, wandoo wane nda a. 5 War masi war boŋ wanji cere se, nda manʼti haya no kaŋ war waafaku a ga, ka waati naŋ hala war ma war boŋ noo Irkoy ŋaarayyan se. Woo banda ga, war ma yee cere ga hala Ibilisi masi war sii, zama war si hin ka war boŋ dii.

6 Woo kaŋ ay nʼa har war se hoyrayyan no, manʼti gaabi no. 7 Ay si baa kala borey kul ma tee ay cine, amma boro foo kul goo nda nga boŋ anneemaa nooyanoo kaŋ Irkoy nʼa noo a se, affoo ga tee takaa woo, affoo mo ga tee takaa woo.

8 Ay ga nee borey kaŋ mana hiiji nda woyey se kaŋ kurɲey buu, a ga boori i se i ma cindi takaa din da sanda agay. 9 Amma nda i si hin ka ngi boŋ dii, i ma hiiji, zama i ma hiiji baa i ma too nda alhawa.

10 Borey kaŋ hiiji, ay gʼi yaamar, manʼti agay ka nee, amma ir Koyoo ka nee: woy masi fay nga kurɲoo. 11 Nda a fay, a ma cindi takaa din da, a masi hiiji, wala a ma waafaku nda nga kurɲoo ka yee a se. Aru mo masi fay nga wandoo.

12 Borey jerey, agay, ay ga nee i se, amma manʼti ir Koyoo ka nee: nda ir arma foo goo nda wande kaŋ manʼti ganakaw, de woyoo yadda ka goro nda a, a masi fay a. 13 Takaa din da, nda woy goo nda kurɲe kaŋ manʼti ganakaw, de kurɲoo yadda ka goro nda a, a masi fay kurɲoo, 14 zama kurɲoo kaŋ manʼti ganakaw, nga wandoo gʼa henanandi, de mo woyoo kaŋ manʼti ganakaw, ir armaa kaŋ ti kurɲoo gʼa henanandi. Nda manʼti woo, war izey ga žiibi, ka gar i henan. 15 Nda boraa kaŋ manʼti ganakaw ga baa nga ma fay, a ma fay, woo ra ir armaa wala ir woymaa mana hawa koyne. Irkoy nkʼir cee ir ma dira alaafiya ra. 16 Woyoo, ni mma bay wala manʼti ni no ma ni kurɲoo hallasi, aroo, ni mma bay wala manʼti ni no ma ni wandoo hallasi?

Boro ma cindi takaa kaŋ ga a goo ga waati kaŋ a ga ciyandi

17 Amma boro foo kul ma dira nda takaa kaŋ ir Koyoo nʼa noo a se, nda takaa kaŋ ra a cindi waatoo kaŋ Irkoy gʼa cee. Woo ti haya kaŋ nda ay ga Egilizey kul yaamar. 18 Boro kaŋ, waatoo kaŋ a ga ciyandi gar a hurubangu, a ma cindi takaa din da ga. Boro kaŋ, waatoo kaŋ a ga ciyandi gar jofolo no, a masi hurubangu. 19 Hurubanguyan manʼti baffoo, hurubanguyan jaŋay manʼti baffoo, hayaa kaŋ ga kabu ti Irkoy yaamarey diiyanoo. 20 Boro foo kul ma cindi takaa kaŋ ga a goo ga waatoo kaŋ Irkoy nʼa cee. 21 Baɲɲa ti ni waatoo kaŋ ni ciyandi? Masi alhuzun, amma nda nʼga hin ka sawal, ma sawal baa, 22 zama baɲɲa kaŋ ir Koyoo nʼa cee mma tee borcin ir Koyoo albarkaa ra. Takaa din da, borcin kaŋ ciyandi mma tee Almasihu baɲɲaa. 23 War nka dayandi, war hayoo banandi, war masi tee borey se baɲɲa. 24 Agʼarmey, boro foo kul ma duumi Irkoy jere nda takaa kaŋ ra a cindi waatoo kaŋ a gʼa cee.

Woy soogey nda woyey kaŋ kurɲey buu

25 Haya kaŋ ti woy soogey, ir Koyoo manʼay noo yaamar, amma ay lakkaloo no ay gʼa noo sanda boro kaŋ duu ir Koyoo tamallaa ka tee laadirante. 26 Ay ga hongu woo haya henna no, waati šendaa kaŋ ga bara sabbu se, a ga boori boro ma cindi takaa kaŋ ga a goo. 27 Ni goo nda wande, masi ceeci ka fay, ni sii nda wande, masi wande ceeci. 28 Amma woo kul, nda ni hiiji, mana zunubu tee. Nda woy soogo hiiji, a mana zunubu tee. Borey kaŋ hiiji ga zarabi beeri muɲe, amma agay, ay ga baa ya war kaa a cire.

29 Agʼarmey, hayaa kaŋ ay gʼa har ti: alwaatoo ga šiita, hõ banda ga, borey kaŋ goo nda wande ma tee sanda i sii nda a. 30 Borey kaŋ ga hẽe ma tee sanda boroyaŋ kaŋ si hẽe. Borey kaŋ ga ɲaali ma tee sanda boroyaŋ kaŋ si ɲaali. Borey kaŋ ga day ma tee sanda boroyaŋ kaŋ mana haya day kʼa jisi. 31 Wey kaŋ ga ngi almuraadey hanse nda aduɲɲa hayey ma tee sanda boroyaŋ kaŋ sʼi hanse nda ey, zama aduɲɲa woo nda nga azzaatoo ga ben.

32 Amma ay si baa war ma alhuzun zaa. Boro kaŋ mana hiiji ga alhuzun zaa ir Koyoo hayey se, a ga ceeci taka kaŋ nda nga ma kan ir Koyoo se. 33 Boro kaŋ ga hiiji mma alhuzun nda aduɲɲa hayey, a mma taka ceeci kaŋ nda nga ma kan nga wandoo se, 34 a ga zamna haya hinka game. Woy kaŋ mana hiiji nda hondiyaw ga alhuzun nda ir Koyoo hayey hala nga ma duu ka henan nga gaahamoo ra nda nga lakkaloo ra. Woy kaŋ hiiji si alhuzun nda kala aduɲɲa hayey ka guna taka kaŋ nda nga ma kan nga kurɲoo se.

35 War gomnoo se ay ga woo har, manʼti ya mma baa ya war šiita. Ya mma baa war ma haya tee kaŋ ga hima, war ma duumi ir Koyoo ga bila jere-jere.

36 Nda boro ga hongu kaŋ nga ga hondiyaa tooɲe kaŋ nga ga hima ka hiiji a*, hiijaa gay a mana tee, woo mana kan aroo se, a nee kala nga ma hiiji a, a ma nga ibaayoo tee, a mana duu zunubu, i ma hiiji. 37 Amma boro kaŋ lakkaloo ga kani, a sii šiitayan ra, de a goo nda nga ibaayoo se hini, a kayandi nga binoo ra kaŋ nga ma cindi bila nda nga ma hiiji, a na haya henna tee. 38 Woo ra boro kaŋ hiiji nga hondiyaa na haya henna tee, amma boro kaŋ mana hiiji, na goy henna tee ka bisa woo kaŋ hiiji.

39 Woy ga denji nga kurɲoo ga kullihinne kurɲoo ga huna. Amma nda kurɲoo faati, a goo nda fondo ka hiiji boro kaŋ kan a se, amma a ma tee ir Koyoo ibaayoo ra. 40 Ay lakkaloo ra, a goo nda gomni beeri nda a cindi takaa kaŋ ga a goo. Ay ga hongu kaŋ agay mo, Irkoy Hundoo goo ay bande.

8

Hamey kaŋ sargandi toorey maaɲey ga

1 Haya kaŋ ti hayey kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, ir ga faham kaŋ ir kul goo nda bayray. Bayray mma boro ka fooma, amma baji mma boro tonton. 2 Nda boro ga hongu kaŋ nga ga haya bay, a mana baffoo bay jina sanda takaa kaŋ nda boro ga hima ka waana haya. 3 Amma boro kaŋ ga baa Irkoy, Irkoy no mʼa bay.

4 Aywa, haya kaŋ ti hayey kaŋ sargandi toorey maaɲey ga ŋaayanoo, ir ga bay kaŋ tooru manʼti baffoo aduɲɲa ra. De mo ir ga bay kaŋ irkoy sii kaŋ manʼti Irkoy folloku. 5 Koyne mo cimi no kaŋ hayayaŋ goo kaŋ se i ga nee «irkoyyaŋ», a ma tee beenaa ra wala laboo ga sanda takaa kaŋ nda «irkoy» booboyaŋ nda «koy» booboyaŋ goo no. 6 Woo kul, ir se Irkoy folloku bara kaŋ ti Baabaa Irkoy kaŋ ga haya kul ga hun, kaŋ se ir ga huna, nda Koy folloku kaŋ ti Isa Almasihu kaŋ ga kate haya kul ma bara, nga ra ir hunaroo goo.

7 Amma bayraa woo, manʼti boro kul bara nda a, boro fooyaŋ, hala sohõ tooru bara lakkaley ra, i ga hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, ngi fahamaa ga kacca, a žiibi. 8 Ka gar manʼti ŋaayan no mʼir manandi Irkoy, nda ir mana ŋaa, a si haya kul kaa ir ga. Nda ir ŋaa, a si haya kul tonton ir ga.

9 Amma wa hawgay fondaa kaŋ war duu a masi koy tee kaŋyan borey kaŋ mana nin se. 10 Zama nda ni kaŋ goo nda bayray, nda boro kaŋ fahamaa ga kacca dii ni tooru hugu ra nʼga ŋaa, woo si kate nga mo ma hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga wala? 11 Woo se ni bayraa maaganda se, boraa kaŋ fahamaa ga kacca ga halaci, ni armaa din da kaŋ se Almasihu buu. 12 Nda war duu zunubu war armey ga nda takaa woo, ka ngi fahamay kaccaa maray, war na zunubu tee Almasihu jine. 13 Woo maaganda se, nda ham ga tee addalil kaŋ ga agʼarmaa kaŋandi, ay si ham ŋaa abada, hala ya si tee addalil kaŋ na agʼarmaa kaŋandi.

9

Diyaw ga hima nda faabayan

1 Ya nka sʼay boŋ may wala? Manʼti diyaw ti agay wala? Ay mana dii Isa kaŋ ti ir Koyoo wala? Manʼti war ti ay goyoo silbaa kaŋ ay nʼa tee ir Koyoo se wala? 2 Nda boro fooyaŋ se ay manʼti diyaw, war ya se diyaw ti agay, zama war ti ay diyawtaraa silbaa ir Koyoo albarkaa ra.

3 Ay zaaboo ne borey kaŋ ga daŋ ay ga se: 4 ir sii nda fondo ka ŋaa ka haŋ wala? 5 Ir nka sii nda fondo ka wande zaa ir woymey ra sanda takaa kaŋ diyawey jerey, nda ir Koyoo armey, nda Piyer nʼa tee? 6 Wala mo agay hinne nda Barnabas no ma hima ka goy kʼir boŋ ŋandi wala? 7 May no ma huru soojetaray a ma yee ka nga boŋ zaa? May no ma alaneb faari duma, de a si izoo ŋaa? Wala mo, may no ma adabba kur boy, de a si adabbaa wawaa haŋ?

8 Hayey wey kaŋ ay gʼi har, adamize šenni no wala ašariyaa mo nka sʼi har? 9 Zama a hantumandi Musa ašariyaa ra ka nee: «Heejoo kaŋ goo ma taasoo musay, masi miɲoo haw.»* Irkoy mma alhuzun nda heeji wala? 10 Ni bay ir se a ga šelaŋ? Zama ir se a na woo hantum, beerikaw ga hima ka beeri nda naata, de mo boraa kaŋ ga taasoo musay ga hima ka naata kaŋ nga ga duu a ra nga bagaa. 11 Nda ir na Irkoy Hundoo gomney duma war game, nda ir na war kabehayayaŋ hegay, haya beeri no wala? 12 Nda boro fooyaŋ goo nda fondo ka duu war ga haya, ir sii nda fondo ka duu war ga haya ka bisa ey wala? Woo kul ra, ir mana cimi ceeci, amma ir ga haya kul muɲe hala haya kul masi AlmasihuAlhabar Boryaa ganji.

13 War nka si bay kaŋ borey kaŋ ga goy kayantey tee Irkoy hugu beeroo ra si huna kala nda Irkoy hugu beeroo [hayey]? De mo war nka si bay kaŋ borey kaŋ ga goy sargari tonadogoo ra, ngi bagaa goo sargaroo ra kaŋ ga kaandi? 14 Takaa din da, ir Koyoo yaamar kaŋ borey kaŋ ga Alhabar Boryaa har ma huna nda Alhabar Boryaa.

Pol mana cenda hayey ga kaŋ a ga hima ka duu ey

15 Amma agay, ya na tonton nda hayey wey affoo kul. Ya na woo hantum hala ya duu ey, zama ay baa ya buu nda boro mʼay foomayanoo taa ay kone. 16 Nda ay ga Alhabar Boryaa har, manʼti foomayan no, zama haya tilasante no kaŋ waazibi ay ga. Ay bone nda ay mana Alhabar Boryaa har! 17 Nda ay gʼa tee nda ay boŋ, ay ga hima nda banaw, amma nda ay gʼa tee ba nda ay si baa, a mma tee goy kaŋ talfandi ay ga, 18 adiši macin ti ay banaa? Ay banaa manʼti kala ya Alhabar Boryaa har kʼa daŋ borey jine yaada, bila nda ya hayey ceeci kaŋ Alhabar Boryaa gʼi noo ya ne.

19 Borcin ti agay, boro kul sʼay may, amma ay nʼay boŋ tee baɲɲa borey kul se hala ya duu ka duu boro boobo. 20 Alyahuudey bande, ay tee sanda Alyahuudu hala ya duu ka duu Alyahuudey. Borey kaŋ goo ašariyaa hinoo cire bande, ay tee sanda boro kaŋ goo ašariyaa hinoo cire, ka gar agay woo sii ašariyaa hinoo cire, amma ay nʼa tee hala ya duu ka duu wey kaŋ goo ašariyaa hinoo cire. 21 Borey kaŋ sii ašariyaa hinoo cire bande, ay tee sanda boro kaŋ sii ašariyaa hinoo cire, ka gar manʼti ya nka sii Irkoy jine bila ašariya, ay goo Almasihu ašariyaa cire, ay na woo tee hala ya duu ka duu borey kaŋ sii ašariyaa hinoo cire. 22 Yalaafantey bande, ay tee yalaafante hala ya duu ka duu yalaafantey. Ay nʼay boŋ tee haya kul borey kul se hala taka kul kaŋ no ya boroyaŋ hallasi. 23 Hayey kul, ay sʼi tee kala Alhabar Boryaa maaganda se hala ya duu ka duu nga albarkaa ra haya.

24 War nka si bay kaŋ borey kaŋ ga zuru ganganoo ra, i kul no ma zuru, amma boro folloku no ma duu konkošaa gomnoo? Wa zuru taka kaŋ ra war ma duu a. 25 Boro kul kaŋ ga gurgay ga nga boŋ dii ka sawa haya kul ra. I gʼa tee hala ngi ma duu ka duu fuula kaŋ ga waati kayna tee, amma ir, hala ir ma duu ka duu fuula duumante. 26 Woo se agay, ay ga zuru nda takaa woo, manʼti ya nka si guwoo bay. Ay ga kara nda takaa woo, amma manʼti hewoo no ay gʼa dunbu. 27 Ay gʼay gaahamoo šiita kʼa daŋ ay cire, zama ay ga hunbur agay kaŋ na borey waazu, Irkoy masi koy agay hunday gaaray.

10

Wa mooru tooru

1 Agʼarmey, ay si baa war ma jaŋ ka bay kaŋ ir baabey kul cindi duulaa cire, i kul bisa nda teekoo.* 2 I kul batizandi Musa maaɲoo ga duulaa nda teekoo ra. 3 I kul na ŋaayan follokaa ŋaa kaŋ Irkoy nʼa noo, 4 de mo i kul na haŋhaya follokaa haŋ kaŋ Irkoy nʼa noo, zama i ga hayaa kaŋ Irkoy nʼa noo haŋ tondoo ra, tondoo manʼti kala Almasihu. 5 Amma boro boobo i ra mana kan Irkoy se, woo se i buu saajoo ra.

6 Hayey wey teendi hala i ma tee ir se himakasineyaŋ, hala ir masi haya laaley boonay sanda takaa kaŋ nda ngi, i nʼi boonay. 7 War masi tee tooru ganakaw sanda takaa kaŋ nda ngi affooyaŋ nʼa tee, nda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Jamaa goro ka ŋaa ka haŋ, nga banda ga, i tun ka hooray.»† 8 Ir masi woy nda aru izefututaray mo tee. Boroyaŋ i ra nʼa tee, zaari folloku boro zenber waranka cindi hinza (23.000) kaŋ i ra ka buu. 9 Koyne mo ir masi Almasihu sii. Boroyaŋ i ra nʼa tee, gondey nʼi halaci. 10 War masi ŋuunuŋuunu. Boroyaŋ i ra nʼa tee, wiiyakaa nʼi halaci.

11 Hayey wey duu ey hala i ma tee himakasineyaŋ, i hantumandi kʼir gagay, ir kaŋ zamanoo benantaa kaa ir ga. 12 Woo se boro kaŋ ga hongu nga nka sinji henna Irkoy ganaroo ra, a ma hawgay a masi kaŋ. 13 Siiyan sii no kaŋ kaa war ga kaŋ mana duu adamize ka bisa, Irkoy ga laadir, a si naŋ war ma siyandi hala nongu kaŋ ra war si hin a. Nda siiyan kaa, a ga war cebe fattadoo hala war ma hin kʼa muɲe.

14 Woo maaganda se, ay baakey, wa mooru tooru ganayan. 15 Ya mma šelaŋ war se sanda boroyaŋ kaŋ goo nda lakkal. War hunday ma hayaa guna kaŋ ay gʼa har. 16 Waati kaŋ ir gʼir Koyoo ŋaahayaa ŋaa, poti albarkantaa kaŋ nda ir ga albarka daŋ Irkoy se, borey kaŋ ga haŋ nda a, manʼti i nka tee affoo Almasihu kuroo bande wala? Takulaa kaŋ ir gʼa dunbu, borey kaŋ gʼa ŋaa, manʼti i nka tee affoo Almasihu gaahamoo bande wala? 17 Takula folloku bara, ir kaŋ ti iboobaa manʼti kala gaaham foo, zama ir ga marga takula follokaa ra.

18 Wa Izirayel borey jamaa guna. Borey kaŋ ga hayey ŋaa kaŋ sargandi, manʼti i nka tee affoo sargari tonadogoo bande wala? 19 Macin no ay ga baa yʼa har? Haya kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, cin no a gʼa hanse? Wala mo tooru, cin no a gʼa hanse? 20 Kalaa, kalaa! Sargarey kaŋ i gʼi kaa, i sʼi kaa kala ganjey se, manʼti Irkoy se i gʼi kaa. Ay si baa war nda ganjey ma marga. 21 War si hin ka haŋ nda ir Koyoo potoo war ma haŋ nda ganjey potoo. War si hin ka ŋaa ir Koyoo ŋaadogoo ra war ma ŋaa ganjey ŋaadogoo ra. 22 Wala ir mma baa ir Koyoo ma canse wala? Ir mma bara nda gaabi nda a wala?

Ir teegoyey kul ma Irkoy beerandi

23 «Haya kul ga bisa», amma manʼti haya kul ra nafaw goo, «haya kul ga bisa», amma manʼti haya kul no ma boro tonton. 24 Boro kul masi nga boŋ gomnoo ceeci, a ma nga cinaa gomnoo ceeci.

25 Haya kul kaŋ ga neerandi hamey yooboo ra, wʼa ŋaa, war biney masi war gurzugay ngi maaganda se, 26 zama «laboo nda haya kul kaŋ goo a boŋ manʼti kala ir Koyoo wane»‡.

27 Nda borey kaŋ si naanay Irkoy ra, affoo na war cee war ma kaa ka hoyandi nga do, de war yadda ka koy, haya dumi kul kaŋ gorandi war jine, wʼa ŋaa, war biney masi war gurzugay. 28 Amma nda boro nee war se: «Hamoo woo nka sargandi toorey maaɲey ga», war masʼa ŋaa, boraa kaŋ na war bayrandi maaganda se, binoo masi koy a gurzugay. 29 Woo kaŋ ay goo mʼa har, manʼti war biney šennoo ga ay goo, ngi wanoo ga ay goo. Zama macin se boro foo bine šennoo gʼay borcintaraa kaŋ ay duu a ciiti? 30 Nda agay, ay ga albarka tee Irkoy se ŋaahayaa kaŋ ay gʼa ŋaa maaganda se, macin se ay ga wowandi hayaa kaŋ ay na albarkaa daŋ a se maaganda?

31 Woo se, a ma tee war mma ŋaa, wala war mma haŋ, wala haya kul kaŋ war goo mʼa tee, wʼa tee ka Irkoy beerandi. 32 War masi tee addalil kaŋ ga boro kaŋandi, a ma tee Alyahuudey, wala Grekey, wala Irkoy Egilizoo. 33 Wʼay takaa tee, ay ga ceeci ya kan borey kul se haya kul here, manʼti ay boŋ gomnoo no ay gʼa ceeci, boro boobaa wanoo no ay gʼa ceeci hala i ma duu ka hallasi.

11

1 Wʼay guna ka tee takaa kaŋ nda ay ga Almasihu guna ka tee.

Boro bankaaray takaa Egilizoo ra

2 Ay ga war saabu nda kaŋ war ga hongu agay haya kul ra nda mo kaŋ war ga alaadawey dii nda takaa kaŋ nda ay nʼi noo war se. 3 Amma ay ga baa war ma bay kaŋ Almasihu ti aru kul boŋkoynoo, woy boŋkoynoo ti kurɲoo, Almasihu boŋkoynoo ti Irkoy. 4 Aru kul kaŋ ga Irkoy ŋaaray wala a ga annabitaray tee, de boŋoo ga guma, boraa na nga boŋkoynoo kaynandi. 5 Amma woy kul kaŋ ga Irkoy ŋaaray wala a ga annabitaray tee boŋoo si guma, boraa na nga boŋkoynoo kaynandi, zama nga nda woy kaŋ na nga boŋoo cebu kul ti affoo. 6 Woy kaŋ si nga boŋoo gum, a ma nga hinbirey mo kosu. Aywa, nda haawi no woy se a ma nga hinbirey kosu wala a mʼi cebu, a ma nga boŋoo gum. 7 Aru si hima ka nga boŋoo gum, zama Irkoy himakasinaa nda nga daržaa no, amma woy manʼti kala aru daržaa. 8 Zama haya kaŋ se manʼti aru ka hun woy ra, woy ka hun aru ra. 9 Koyne mo aru mana takandi woy se, amma woy mana takandi kala aru se. 10 Woo maaganda se hini tammaasa ga hima ka bara woy boŋ ga* almalaykey sabbu se. 11 Woo kul, ir Koyoo do woy sii no bila aru, aru sii no bila woy. 12 Zama takaa kaŋ nda woy mana hun kala aru ra, takaa din da woy no ka aru hay, i kul mana hun kala Irkoy do.

13 War hunday ma guna: a ga hima woy ma Irkoy ŋaaray boŋoo si guma wala? 14 Adamizetaray hunday nka si bayrandi war se kaŋ aru, nda nga hinbirey ga kuu, kaynayan no a se? 15 Amma woy, nda nga hinbirey ga kuu, manʼti beeray no a se wala? Zama hinbiroo mana nondi [a se] kala sanda gumtaafe. 16 Amma nda boro goo no kaŋ ga baa nga ma hayey wey kakaw, a sii ir nda Irkoy Egilizey alaadaa ra.

Takaa kaŋ nda ir Koyoo ŋaahayaa ga ŋandi

17 Nda ay na war yaamar nda hayey wey, ay si war saabu, zama nda war marga, war si koy jine, amma war mma jaase. 18 Haya jinaa ti, waati kaŋ Egilizoo marga, ay maa kaŋ fay-fayyan goo war game, ay ga naanay kaŋ cimi goo šennoo woo ra. 19 Kala mo kondayyaŋ ma bara war game hala borey kaŋ ga laadir ma bayrandi. 20 Waati kaŋ war ga marga, manʼti ir Koyoo ŋaahayaa no war gʼa ŋaa, 21 zama ŋaayanoo waatoo ga, boro foo kul mma cahã ka nga boŋ ŋaahayaa ŋaa. Woo ra affooyaŋ ga heray, affooyaŋ ga suu. 22 Adiši war nka sii nda hugu kaŋ ra war ga ŋaa ka haŋ? Wala Irkoy Egilizoo no war gʼa kaynandi ka borey haawandi kaŋ sii nda haya? Macin no yʼa har war se? Ya war saabu wala? Kalaa, woo ga ay si war saabu.

23 Hayaa kaŋ ay nʼa noo war se, ya na duu a kala ir Koyoo ga: ir Koyoo Isa, cijinoo kaŋ ra i gʼa nondi, a na takula zaa 24 ka albarka daŋ Irkoy se, a nʼa dunbu ka nee: «Woo ti ay gaahamoo kaŋ ga nondi war sabbu se, wa woo tee hala war ma hongu agay.»† 25 Taka follokaa no a nʼa tee ka potoo zaa hawraa banda ga, a nee: «Potoo woo manʼti kala amaana taagaa kaŋ ga zandi ay kuroo ra. Wa woo tee, waati kul kaŋ war nʼa haŋ, a ma tee hala war ma hongu agay.»‡ 26 Zama waati kul kaŋ war na takulaa woo ŋaa ka potoo hayaa haŋ, ir Koyoo buuyanoo no war gʼa har hala waati kaŋ a ma kaa.

27 Woo sabbu se boro kaŋ na takulaa ŋaa, wala a nʼir Koyoo potoo hayaa haŋ nda taka kaŋ si hima, boraa nʼir Koyoo gaahamoo nda nga kuroo kuta. 28 Woo se kala boro foo kul ma nga boŋ guna jina a ma duu ka ŋaa takulaa ra ka haŋpotoo hayaa ra, 29 zama boro kaŋ ŋaa, a haŋ bila nda a ma hongu ir Koyoo gaahamoo, boraa kate nga boŋ ga ciiti. 30 Woo maaganda se war ra, boro boobo ga felaw, i ga wirci, de mo iboobo faati. 31 Nda a gar ir nkʼir boŋ guna jina, ir si ciitandi. 32 Amma ir Koyoo no mʼir ciiti kʼir aladabu hala ir nda aduɲɲa masi zukandi cere bande.

33 Adiši agʼarmey, waati kaŋ war ga marga ka ŋaa, wa cere batu. 34 Boro kaŋ ga heray, a ma ŋaa hugey do jina, hala war masi marga ciitiyan se. Hayey kaŋ cindi šennoo, ay gʼi hanse waati kaŋ ay kaa war do.

12

Irkoy Hundoo nooyaney

1 Agʼarmey, haya kaŋ ti Irkoy Hundoo nooyaney, ay si baa war ma jaŋ ka duu ngi fahamaa. 2 War ga bay kaŋ waatoo kaŋ war ga tee kutakaw, tooru benbawey no ma war gongu ka koy. 3 Woo se ay ga war bayrandi kaŋ boro kul kaŋ Irkoy Hundoo nʼa tuti a ma šelaŋ si nee: «Isa ma laali»*, boro kul mo si hin ka nee: «Ay Koyoo Isa» nda manʼti Hundi Henanantaa kʼa tuti a mʼa har.

4 Anneemaa nooyaney dumi-dumiyaŋ no, amma Hundi follokaa no mʼi noo, 5 Irkoy goyey dumi-dumiyaŋ no, amma Koy follokaa se i ga teendi. 6 Irkoy goy takawey dumi-dumiyaŋ no, amma Irkoy follokaa kʼi kul tee kʼi daŋ borey biney ra. 7 Nooyanoo kaŋ Irkoy Hundoo gʼa noo boro foo kul se ga Irkoy Hundoo hinoo cebe nafaw se. 8 Irkoy Hundoo ga boro foo noo lakkal šenni, Irkoy Hundi follokaa ga boro foo noo bayray šenni. 9 Irkoy Hundi follokaa ga boro foo noo naanayyan, Irkoy Hundi follokaa ga boro foo noo anneemaa nooyanyaŋ kaŋ ti ka boro duubaanandi. 10 A ga boro foo noo kayfi teeyan, a ga boro foo noo annabitaray, a ga boro foo noo a ma Irkoy Hundoo hayey nda hayey kaŋ manʼti Irkoy Hundoo wane fay-fay kʼi kaa cere ra, a ga boro foo noo ka šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ, a ga affoo mo noo a ma šenney feeri. 11 Amma wey kul, Irkoy Hundi follokaa no mʼi tee ka nooyaney zamna boro foo kul se nda woo kaŋ ga kan Irkoy Hundoo se.

Gaaham manʼti kala affoo, amma nga nongey ga boobo

12 Sanda takaa kaŋ nda gaaham manʼti kala affoo, amma a goo nda nongu booboyaŋ, gaahamoo nongey nda ngi booboyanoo kul, i manʼti kala gaaham folloku, takaa din da ti Almasihu mo. 13 Zama ir kul batizandi ka tee gaaham folloku Hundi folloku albarkaa ra†, a ma tee Alyahuudu, wala Grek, wala baɲɲa, wala borcin, ir kul haŋ Hundi folloku ra.

14 Gaaham mo manʼti nongu folloku, nga nongey ga boobo. 15 Nda cee nka nee: «Zama ay manʼti kabe, ay sii gaaham ra.» De woo maaganda se a sii gaaham ra wala? 16 Nda haŋa nee: «Zama ay manʼti moo, ay sii gaaham ra.» De woo maaganda se a sii gaaham ra wala? 17 Nda boro gaahamoo kul manʼti kala moo, man nongoo kaŋ nda boro ga maa? Nda gaaham kul manʼti kala nongu kaŋ nda boro ga maa, man nongoo kaŋ nda boro ga maa haya hew? 18 Irkoy nka nongu foo kul daŋ gaaham ra nda takaa kaŋ ga kan a se. 19 Nda a kul manʼti kala nongu folloku, man ra gaahamoo goo? 20 Nongu boobo goo gaaham ra, amma gaaham folloku no.

21 Moo si hin ka nee kabe se: «Ay si almuraadu nda ni.» Wala koyne mo boŋ ma nee cee se: «Ay si almuraadu nda ni.» 22 Nda cimi, gaaham nongey kaŋ ir gʼi himandi hayayaŋ kaŋ sii nda gaabi, ngi ga ir ga hanse ka too. 23 Boro gaahamoo nongey kaŋ ir gʼi himandi nonguyaŋ kaŋ si hima nda beeray beeri, ir gʼi kuubi kʼi bere nda beeray kaŋ ga hanse ka beeri, de mo ir nongey kaŋ ir ga haw i ma diyandi, ir ga hanse ka lakkal tee i se. 24 Nongey kaŋ ir si haw nda ey, si too boro ma hanse ka lakkal tee i se. Irkoy nka gaaham tee ka nongey kaŋ sii nda beeray beeri noo beeray kaŋ ga hanse ka beeri, 25 hala fay-fayyan masi huru gaaham ra, gaaham nongey kul ma lakkal follokaa daŋ cere se. 26 Nda nongu foo ga zarabi, nongey kul mma zarabi a bande, nda nongu foo duu darža, nongey kul mma ɲaali a bande.

27 War, war manʼti kala Almasihu gaahamoo, war affoo kul manʼti kala nga gaahamoo nongey affoo. 28 Irkoy na boroyaŋ gorandi Egilizoo ra: ijinaa manʼti kala diyawey, ihinkantoo annabey, ihinzantoo cawandikey, woo banda ga, nooyaney kaŋ ti: kayfi teeyan, nda anneemaa nooyaney ka boro duubaanandi, nda ka gaakasinay, nda ka Egilizoo juwal, nda ka šenni dumi-dumiyaŋ har. 29 Borey kul ti diyaw wala? Borey kul ti annabi wala? Borey kul ti cawandikaw wala? Borey kul no ma kayfi tee wala? 30 Borey kul ka duu anneemaa nooyanoo ka borey duubaanandi wala? Borey kul no ma šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ wala? Borey kul no ma hin ka šenney feeri wala? 31 Wa hanse ka baa anneemaa nooyan babbeerey‡.

Sohõ ay ga war cebe fondawey ihennaa.

13

Baji bisa haya kul

1 Ba nda ay ga šenney šelaŋ kaŋ borey gʼi šelaŋ hala ka šenney šelaŋ kaŋ almalaykey gʼi šelaŋ,

amma nda ay si baa boro*,

ay ga hima nda guuru kaŋ ga kara-kara de, wala haya kaŋ ga dunduŋ de.

2 Koyne mo nda ay duu annabitaray,

de ay ga sirrey kul bay, de ay duu bayraa kul,

de mo nda ay duu naanay beeri kaŋ ga kate ya hin ka tondi honduyaŋ ganandi,

amma nda a gar ay si baa boro, ay manʼti baffoo.

3 Ba nda ay gʼay almanoo kul zamna heraykoyney se,

de ay gʼay kunturoo noo i mʼa ton†,

amma nda a gar ay si baa boro, a si haya kul hanse ya ne.

4 Baji ga suuri, a ga boori,

a si canse, [baji] si bolsay, a si fooma,

5 a si goy meera tee, a si nga boŋ nafaa ceeci,

a si dukur, a si dori dii,

6 a si ɲaali nda šerretaray jaŋay,

a ga ɲaali nda cimi.

7 Baji ga hinžee haya kul ra, a ga naanay haya kul, a ga haya kul naata, a ga haya kul muɲe.

8 Baji si ben abada.

Annabitaray ga kaa ka ben, šenney ga kaa ka naŋandi, bayray ga kaa ka ben.

9 Sohõ bayray jere bara ir se, ir annabitaraa manʼti kala jere.

10 Amma waati kaŋ woo kaŋ ga timme kaa, woo kaŋ ti jere ga kaa ka ben.

11 Waatoo kaŋ ay ga tee zanka kaccu, ay ga šelaŋ sanda zanka kaccu,

ay ga miile sanda zanka kaccu, ay ga hongu sanda zanka kaccu.

Waatoo kaŋ ay tee aru, ay benandi nda zankakaccutaray hayey.

12 Sohõ diji‡ nda ir ga dii, a si kaaray,

amma ir ga kaa ka dii moo nda moo.

Sohõ ay bayraa manʼti kala jere,

amma ay bayraa ga kaa ka timme sanda takaa kaŋ nda Irkoy gʼay bay.

13 Haya hinzaa kaŋ ga cindi ne:

naanay, nda naata, nda baji,

amma hayey wey kul ibeeroo manʼti kala baji.

14

Takaa kaŋ nda Irkoy Hundoo nooyaney ga goy Egilizoo ra

1 Wa hanga baji, wa hanse ka baa Irkoy Hundoo nooyaney, waaniwaani ka annabi goy tee. 2 Boro kaŋ ga šenni tana šelaŋ, manʼti borey se a ga šelaŋ, Irkoy se a ga šelaŋ, zama boro kul si faham a se. Irkoy Hundoo albarkaa ra a ga sirriyaŋ har. 3 Amma boro kaŋ ga annabi goy tee si šelaŋ kala borey se hala i ma duu nafaw, nda hoyray, nda bineyaynay. 4 Boro kaŋ ga šenni tana šelaŋ, nga boŋ no a gʼa nafa, amma boro kaŋ ga annabi goy tee ga Egilizoo nafa.

5 Ay si baa kala war kul ma šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ, amma ay baa war ma annabi goy tee ka bisa ey. Boro kaŋ ga annabi goy tee bisa boro kaŋ ga šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ, wala mo boraa kaŋ ga šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ ma šenney feeri kaŋ a nʼi har hala Egilizoo ma duu nafaw. 6 Sohõ agʼarmey, ir ma daŋ kaŋ ay koy war do ka šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ: macin no ay gʼa hanse war se nda manʼti Irkoy bangayyan no, wala bayray, wala annabi šenni, wala cawandiyan no ay gʼa har?

7 Takaa kaŋ nda hayey kaŋ ra hundi sii goo nda jinde, sanda laati wala kurbu beeri, nda jindey si fay, taka foo nda boro ga bay hayaa kaŋ laatoo wala kurbu beeroo hẽenoo gʼa har? 8 Nda a gar laati beeri jindoo nka si henan, may no ma soolu wongoo se?* 9 Takaa din da war, nda war deenoo si filla deede kaŋ ga fahamandi, taka foo nda boro ga hayaa bay kaŋ harandi? War mma šelaŋ hewoo ra. 10 Šenni dumi hinna kul kaŋ bara aduɲɲa ra, affoo sii i ra kaŋ sii nda almagana. 11 Deene šenni kaŋ ay sʼa bay, ay ga tee boraa kaŋ gʼa šelaŋ se yaw, boraa mo ga tee ya ne yaw. 12 War mo, takaa din da, zama war ga hanse ka baa Irkoy Hundoo nooyaney, wʼi ceeci nda booboyan Egilizoo nafaa se.

13 Woo maaganda se boro kaŋ ga šenni tana šelaŋ ma Irkoy ŋaaray nga mʼa feeri. 14 [Zama] nda ay ga ŋaaray šenni tana ra, ay hundoo ga ŋaaray, amma ay lakkaloo si baffoo tee. 15 Macin no yʼa tee? Ay ga ŋaaray nda ay hundoo, amma ay ga ŋaaray nda ay lakkaloo mo. Ay ga dooni nda ay hundoo, amma ay ga dooni nda ay lakkaloo mo. 16 Zama nda nʼga albarka daŋ Irkoy se nda ni hundoo hinne, boro kaŋ si faham hayaa kaŋ ni goo mʼa har se kaŋ goo margaroo ra, taka foo nda a ga hin ka nee: «Amin» ni albarka daŋyanoo se, ka gar hayaa kaŋ nʼnʼa har a si faham a se? 17 Cimi no, nʼna albarka daŋ ka boori, amma boro faa mana duu nafaw.

18 Ay ga albarka daŋ Irkoy se kaŋ ay ga šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ ka bisa war kul, 19 amma Egiliz margaroo ra, ay baa ya kalima guu šelaŋ nda ay lakkaloo ka borey cawandi ka bisa kalima zenber woy (10.000) šenni tana ra.

20 Agʼarmey, war masi miile sanda zankayaŋ, ifutu here wa tee zankayaŋ, amma miileyan here wa tee boroyaŋ kaŋ tee ka timme. 21 A hantumandi ašariyaa ra ka nee:

«‹Šenni tanayaŋ

nda meeberawyaŋ nda

ay ga šelaŋ jamaa woo se,

ba woo ra i si haŋajer ya ne.›

Ir Koyoo kʼa har.»†

22 Adiši šenni dumi-dumey manʼti kala tammaasa, manʼti ganakey se, borey kaŋ manʼti ganakawyaŋ se a ga tee tammaasa. Amma annabitaray manʼti tammaasa borey kaŋ manʼti ganakaw se, ganakey se a ga tee tammaasa.

23 Nda Egilizoo kul marga, de i kul ga šenni dumi-dumiyaŋ šelaŋ, de boroyaŋ kaŋ si faham wala boroyaŋ kaŋ manʼti ganakaw huru kate, i si nee kaŋ war nka hollo wala? 24 Amma nda borey kul ga annabi goy tee, de boro kaŋ manʼti ganakaw wala boro kaŋ si faham huru kate, i kul ga hayaa har a se kaŋ ti a, borey kul ga nga lakkaloo bay. 25 Hayey kaŋ a gʼi tugu nga binoo ra ga fatawandi, woo ra a ga nga ndumoo ka sujudu ka Irkoy beerandi ka bayrandi ka nee: «Cimi no kaŋ Irkoy goo war game.»‡

Takaa kaŋ nda Egilizoo hayey ma teendi

26 Agʼarmey, macin no ir mʼa tee? Waati kaŋ war ga marga, boro foo ga bayti don, affoo ga cawandi, affoo ga šenni tana šelaŋ, affoo ga bangayyan har, affoo ga šenney feeri, war affoo kul ma haya tee. Haya kul kaŋ war gʼa tee ma tee nafaw se. 27 Nda boro ga šenni tana šelaŋ, a ma tee boro hinka, nda a boobo a ma tee boro hinza, i mʼa tee affoo-foo, boro foo mʼa feeri. 28 Nda šenni feerikaw sii no, a ma dangay Egilizoo ra, a ma šelaŋ nga boŋ se nda Irkoy se§. 29 Annabey, ngi boro hinka wala ihinza ma šelaŋ, borey jerey ma ngi šennoo guna. 30 Nda Irkoy na haya bangandi boro tana se kaŋ goo no, boro jinaa ma dangay. 31 War kul ga hin ka annabi goy tee affoo-foo, hala borey kul ma caw, i kul ma hoyrayandi. 32 Annabey kaŋ goo ngi annabitaraa ra ga hin ngi boŋ. 33 Irkoy manʼti hoolo-hoolo Irkoy, alaafiya Irkoy no.

Sanda takaa kaŋ nda a ga teendi Irkoy boro henanantey Egilizey kul ra, 34 woyey ma dangay Egilizoo margarey ra, zama a si bisa i se i ma šelaŋ. I ma ngi boŋ yeeti ganda takaa kaŋ nda ašariyaa hunday nʼa har.* 35 Nda haya goo no kaŋ i ga baa ngi ma faham a se, i ma ngi kurɲey hãa nda a hugey do, zama haawi no woy ma šelaŋ Egilizoo margari ra.

36 War do Irkoy meešennoo hun wala? War hinne ti borey kaŋ duu a wala? 37 Nda boro ga hongu annabi ti nga wala boro kaŋ duu Irkoy Hundoo nooyan, a ma bay kaŋ hayey kaŋ ay gʼi hantum war se ir Koyoo yaamar no. 38 Boro kaŋ wanji woo, Irkoy si yadda boraa ga.

39 Woo se agʼarmey, wa hanse ka baa ka annabi goy tee, war masi šenni dumi-dumiyaŋ haryanoo ganji. 40 Amma hayey kul ma teendi beeray ra, i kul ma teendi nda fondaa.

15

Almasihu tunyanoo

1 Agʼarmey, ay ga war hongandi kaŋ Alhabar Boryaa kaŋ ay nʼa har war se, kaŋ war duu a, de mo war tabati a ra, 2 nga albarkaa ra war goo ma hallasi nda war na šennoo dii nda takaa kaŋ nda ay nʼa har war se, nda manʼti woo, war nka naanay yaada.

3 Woo kaŋ ay duu a ti haya jinaa kaŋ ay nʼa har war se kaŋ ti Almasihu mana buu kala ir zunubey se, sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har.* 4 I nʼa daŋ saaraa ra, amma jirbi hinzantoo hane a tun, sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har.† 5 A bangay Piyer se, nga banda ga, a bangay taalibi woy cindi hinkaa (12) mo se. 6 Woo banda ga, waati follokaa ra a bangay haya kaŋ bisa boro zangu guu (500) se ir armey ra, ngi jere beeroo kul ga huna hala hõ, amma affooyaŋ faati. 7 Woo banda ga, a bangay Žak se, nga banda ga, a bangay diyawey kul se.

8 Woo kul banda ga, a bangay ba agay se, agay kaŋ ga hima nda zanka kaŋ hayandi za nga waatoo mana too. 9 Zama agay ti diyawey ikaccaa, agay kaŋ si hima ka ciyandi diyaw, zama ay na Irkoy Egilizoo gurzugay. 10 Amma Irkoy anneemaa ra, ay tee woo kaŋ ay ti a. Nga anneemaa ay here mana tee yaada. Ay hanse ka taabi ka bisa i kul, amma manʼti agay no, Irkoy anneemaa no kaŋ goo ay bande. 11 A ma tee agay wala a ma tee ngi, woo ti hayaa kaŋ ir gʼa waazu, woo ti hayaa kaŋ war naanay a.

Bukawey tunyanoo

12 Nda ir ga waazu kaŋ Almasihu tun bukawey ra, taka foo nda war affooyaŋ ga nee kaŋ bukawey tunyanoo si bara? 13 Nda bukawey tunyanoo si bara, adiši Almasihu mo mana tun. 14 Nda Almasihu mana tun, adiši ir waazoo [mo] manʼti kala yaada, ir naanaa mo manʼti kala yaada. 15 De mo ir ga kaa ka garandi seedezooru Irkoy se, zama ir na seedezoorutaray tee ka nee kaŋ Irkoy na Almasihu tunandi, ka gar a manʼa tunandi, nda cimi no kaŋ bukawey si tun. 16 Nda bukawey si tun, Almasihu mo mana tun. 17 Nda Almasihu mana tun, war naanaa manʼti kala yaada, hala sohõ war zunubey no ma war juwal. 18 Borey mo kaŋ faati i goo Almasihu bande halaci. 19 Nda aduɲɲa woo de ra ir ga naata Almasihu ra, ir jaase borey kul.

20 Sohõ, nda cimi Almasihu tun bukawey ra, borey kaŋ faati, nga ti ngi boro jinaa kaŋ tun. 21 Zama boro foo sabboo ka kate buuyan, takaa din da bukawey tunyanoo kaa boro foo sabboo ra. 22 Takaa kaŋ nda Adama sabboo se borey kul ga buu, takaa din da, i kul ga kaa ka huna Almasihu sabboo ra. 23 Boro foo kul nda nga waatoo: Almasihu ti boro jinaa, nga banda ga, borey kaŋ ti Almasihu wane nga kaayanoo ga. 24 Woo kul banda ga, benantaa ga kaa, waatoo kaŋ a ga jineborotaray kul, nda hini kul, nda gaabi kul halaci ka Laamaa daŋ Irkoy ir Baabaa kaboo ra. 25 Zama a tilasu a ma laama hala waati kaŋ Irkoy ma iberey kul daŋ nga cewey cire. 26 Iberi kokorantaa kaŋ ga halacandi manʼti kala buuyan. 27 Woo maaganda se Citaaboo nee: «A na haya kul daŋ cewey cire.»‡ Amma nda i nee haya kul sii kala a cire, šikka sii kaŋ boraa kaŋ na haya kul daŋ a cire sii a ra. 28 Waati kaŋ hayey kul huru Almasihu cire ka ben, waatoo din Irkoy Izʼaroo hunday [mo] huru boraa cire kaŋ na hayey kul daŋ Izʼaroo cire, hala Irkoy ma bara haya kul boŋ.

29 Nda manʼti woo, macin no borey kaŋ batize bukawey se gʼa tee? Nda šikka sii kaŋ bukawey si tun, macin se borey ga batize i se? 30 Ir hunday, macin se waati kul ir goo farratay ra? 31 [Agʼarmey,] zaari kul ay goo buuyan mee ga. Addaliloo kaŋ kate ya woo har manʼti kala war nda ay ga fooma Almasihu Isa ir Koyoo albarkaa ra. 32 Nda a gar ya nka ganjihoogawey tangam Efez koyraa ra nda adamizey hinne takaa, macin ti nafaa kaŋ ay ga duu a nda bukawey si tun? Adiši «ir ma ŋaa, ir ma haŋ, zama suba ir ga buu»§.

33 War masi war boŋ darga: cere futu ga boro bere. 34 Wa yee kate fondaa ga, war masi zunubu tee, zama boroyaŋ war ra si Irkoy bay, ay gʼa har hala war ma haw.

Takaa kaŋ nda bukawey ga tun

35 Boro foo ga hin ka hãa ka nee: «Adiši taka foo nda bukawey ga tun? Gaaham dumi foo nda i ga kaa?» 36 Saama! Dumi kaŋ nʼnʼa say ni faaroo ra, a mma buu jina a ma yee ka huna. 37 Woo kaŋ nʼgʼa say manʼti dumaroo kaŋ ga kaa ka fatta no nʼnʼa say, amma gurunbu de no nʼgʼa say, a ma tee alkama wala dumi foo, 38 Irkoy gʼa noo kunturu kaŋ a baa. Dumi kul a gʼa noo kunturu kaŋ nda a ga hima.

39 Baahunantey affoo nda affoo gaahamoo si hima. Adamizey wanoo ti dumi foo, adabbawey wanoo ti affoo, cirawey wanoo ti affoo, hamiisawey wanoo ti affoo. 40 Wa hayey guna kaŋ goo beenaa ra. Ngi kunturey nda laboo waney kunturey ga fay, hayaa kaŋ gʼi fay manʼti kala beene waney annuuraa nda laboo waney annuura manʼti affoo. 41 Affoo ti waynaa annuuraa, affoo ti handoo annuuraa, affoo ti handarawey annuuraa, ba handaray foo annuuraa ga fay nda affoo wanoo.

42 Takaa din da ti bukawey tunyanoo takaa, kunturoo mma huru laboo cire ka funbu, a ga tun bila funbuyan. 43 A ga huru laboo ra sanda yaada, a ga tun nda darža, a ga huru laboo ra, a sii nda gaabi, a ga tun nda hini. 44 A ga huru laboo ra nga koonu, amma a ga tun nda kunturu kaŋ hun Irkoy do. Nda kunturu koonu goo no, kunturu mo goo no kaŋ hun Irkoy do. 45 Woo se a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Boro jinaa kaŋ ti Adama tee hundikoyni.»* Adama kokorantaa† tee hundi kaŋ ga hunayan noo. 46 Amma woo kaŋ hun Irkoy do manʼti ijinaa, kunturu koonoo ti ijinaa, nga banda ga, woo kaŋ hun Irkoy do ga kaa. 47 Adama jinaa kaŋ zandi labuhamnoo ra sii kala laboo ga, Adama hinkantoo mana hun kala beenaa ra. 48 Takaa kaŋ boraa kaŋ teendi nda labu ga hima a, nga da no wey kaŋ goo laboo ga, ga hima nda a. Koyne mo takaa kaŋ boraa kaŋ goo beenaa ra ga hima a, nga da no wey kaŋ goo beenaa ra ga hima nda a. 49 Takaa kaŋ nda ir ga hima nda boraa kaŋ goo laboo ga, ir ga kaa ka hima nda woo kaŋ goo beenaa ra.

50 Agʼarmey, hayaa kaŋ ay gʼa har ti: gaaham nda kuri si hin ka Irkoy Laamaa tubu, haya kaŋ ga hin ka funbu si hin ka nongu kaŋ ra haya kul si funbu tubu.

51 Nga ne, ay ga sirri foo har war se: ir kul si kaa ka faati, amma ir kul ga kaa ka barmay, 52 dogoo din da, moomiti foo ga, laati beeroo hẽeni koraa ga, laatoo ga hẽe da, bukawey ga tun, i si hin ka funbu, de ir, ir ga barmay. 53 Zama a nka tilasu kunturoo woo kaŋ ga kaa ka funbu ma haya kaŋ si hin ka funbu daŋ kʼa tee sanda darbay, kunturoo woo kaŋ ga kaa ka buu ma haya kaŋ si hin ka buu daŋ kʼa tee sanda darbay. 54 Waati kaŋ kunturoo woo kaŋ ga kaa ka funbu na haya kaŋ si hin ka funbu daŋ kʼa tee sanda darbay, kunturoo woo kaŋ ga kaa ka buu na haya kaŋ si hin ka buu daŋ kʼa tee sanda darbay, waatoo din šennoo kaŋ hantumandi Citaaboo ra ga kaa ka tabati: «Buuyan gonandi ka dere pat.»‡

55 «Aywa, buuyan, man ni hinoo?

Buuyan, man ni naajoo kaŋ ga wiiya?»§

56 Buuyan naajoo kaŋ ga wiiya ti zunubu, zunubu gaaboo ti ašariyaa. 57 Amma albarka ma bara Irkoy se kaŋ nʼir noo hini ir Koyoo Isa Almasihu albarkaa ra.

58 Woo se agʼarmey, ay baakey, wa gaabandi, war masi bere-bere, war ma koy jine waati kul ir Koyoo goyoo ra, zama war ga bay kaŋ war goyoo si tee yaada ir Koyoo albarkaa ra.

16

Nooroo kaŋ ga margandi kʼir armey faaba

1 Haya kaŋ ti nooroo kaŋ ga margandi Irkoy boro henanantey* se, woo kaŋ ay nʼa yaamar Galati gandaa Egilizey se, war mo ma takaa din da tee. 2 Jirbiiyye foo kul, zaari jinaa kaŋ ti alhadoo, war boro foo kul, woo kaŋ a ga hin a, a mʼa kaa nga duuraa ra kʼa daŋ jere ga nga do, i masi koy naŋ hala waati kaŋ ay kaa war do ka noorey marga. 3 Waati kaŋ ay too no din, borey kaŋ war nʼi suuba, ay gʼi sanba Žerizalem nda batagayaŋ nda war gaakasinaa. 4 Nda ay koyyanoo goo nda addalil mo, ay ga huru i jine ir ma koy.

Pol ga šelaŋ nga naarumawey ga

5 Ay ga naaru ka Masedoni gandaa kottu ka koy war do, zama ay ga bisa nda no din. 6 A ga hin ka tee ya waati tee war do, wala hunday ya jiyaa tee war do hala war mʼay faaba naarumaa nongu kul kaŋ ra ay ga koy. 7 Zama hiino ay si baa ya dii war hinne ka bisa, ay ga naata ya waati tee war bande nda ir Koyoo yadda.

8 Amma ay ga cindi ne Efez hala Pantekotoo jingaroo ga, 9 zama mee beeri feeri ya ne kaŋ ga hanse ka boori ay goyoo se, amma agʼiberey ga boobo.

10 Nda Timote kaa, war masi naŋ a ma hunbur haya kul war game, zama ir Koyoo goyoo ra a goo sanda agay. 11 Boro kul masʼa kaynandi, wʼa faaba hala a ma kaa ay do nda alaafiya, zama ay goo mʼa batu, nga nda ir armey.

12 Haya kaŋ ti ir armaa Apolos, cee booboyaŋ ay nʼa wiri a ga a ma koy war do, nga nda ir armey, amma manʼti nga anniyaa no, nga ma koy sohõ da. Za a duu fondo, a ga koy.

Hoyray kokorantey nda fooyanoo

13 Wa hanna cijin nda zaari, wa gaabandi ka cindi naanaa ra, wa bine tee, wa tee gaabikoyniyaŋ. 14 Hayey kul kaŋ ga teendi war game, i ma teendi baji ra.

15 Agʼarmey, ay ga war hoyray, war ga bay kaŋ Stefanas nda nga hugoo borey ti boro jinawey kaŋ naanay Akay gandaa ra. I hanse ka Irkoy boro henanantey faaba. 16 Borey wey mo, wa haŋajer i se, ngi nda ngi goykasinawey kul.

17 Ay ga ɲaali nda Stefanas, nda Fortinatus, nda Akayik kaayanoo, zama war dumaa ga, i yee ya ne war dogoo ra. 18 I na agay nda war biney yaynandi. Wa borey wey dumey beerandi.

19 Azi gandaa Egilizey ga war foo. Akilas, nda Priska, nda Egilizoo kaŋ ga marga ngi hugoo ra ga hanse ka war foo ir Koyoo maaɲoo ra. 20 Ir armey kul ga war foo. Wa cere foo nda summuyan henanante.

21 Agay hunday Pol kaboo ka fooyanoo hantum.

22 Boro kaŋ si baa ir Koyoo, boraa ma laali. Maranata! (maanaa «kaa, ir Koyoo!») 23 Ir Koyoo Isa anneemaa ma bara war bande.

24 Ay ga baa war kul Almasihu Isa albarkaa ra.

* 1:19 1.19 Ezayi 29.14.

† 1:31 1.31 Žeremi 9.23.

* 2:1 2.1 Irkoy sirroo, hantum fooyaŋ ga nee Irkoy meešennoo.

† 2:6 2.6 Hinikoyney manʼti kala hinikoyney kaŋ boro ga dii ey nda wey kaŋ boro si dii ey.

‡ 2:8 2.8 Sorro 3to.

§ 2:9 2.9 Ezayi 64.3; 52.15.

* 2:16 2.16 Ezayi 40.13.

* 3:19 3.19 Ayuba 5.13.

† 3:20 3.20 Zaburey 94.11.

* 5:13 5.13 Alhukumoo 17.7; 19.19; 21.21; 22.22, 24; 24.7.

* 6:16 6.16 Šintinoo 2.24.

* 7:36 7.36 A ga hin ka tee mo baaba no kaŋ ga nga ize woyoo noo hiijay se.

* 9:9 9.9 Alhukumoo 25.4; Timote bataga 1na 5.18.

* 10:1 10.1 Fattaroo 14.22–29.

† 10:7 10.7 Fattaroo 32.6.

‡ 10:26 10.26 Zaburey 24.1.

* 11:10 11.10 Woo maaganda se hini tammaasa ga hima ka bara woy boŋ ga, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Woo maaganda se woyoo boŋoo takaa, hinoo ma bara a kone.

† 11:24 11.24 Luka 22.19.

‡ 11:25 11.25 Luka 22.20.

* 12:3 12.3 Isa ma laali, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Isa laali.

† 12:13 12.13 Zama ir kul batizandi ka tee gaaham folloku Hundi folloku albarkaa ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Zama ir kul batizandiHundi folloku ra gaaham follokaa nafaa se, affaa ti Zama ir kul batizandiHundi folloku ra ka tee gaaham folloku.

‡ 12:31 12.31 Wa hanse ka baa anneemaa nooyan babbeerey, Grek šenni ra, almaganaa faa ti War ga hanse ka baa anneemaa nooyan babbeerey.

* 13:1 13.1 Bajoo woo ti: boro ma baa boro, ma baa Irkoy.

† 13:3 13.3 i mʼa ton, hantum fooyaŋ ga nee hala ya duu ka bolsay.

‡ 13:12 13.12 Waatoo din dijey si tee kala guuru ra. Woo se boro si dii a ra ka boori.

* 14:8 14.8 Zamanoo din ra laati beeroo hẽenoo, wongu tammaasa no.

† 14:21 14.21 Ezayi 28.11–12.

‡ 14:25 14.25 Ezayi 45.14; Zakariya 8.23.

§ 14:28 14.28 Irkoy se, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Irkoy maaɲoo ga.

* 14:34 14.34 Šintinoo 3.16.

* 15:3 15.3 Ezayi 53.5–12.

† 15:4 15.4 Zaburey 16.10; Oze 6.2.

‡ 15:27 15.27 Zaburey 8.7.

§ 15:32 15.32 Ezayi 22.13.

* 15:45 15.45 Šintinoo 2.7.

† 15:45 15.45 Adama kokorantaa ti Almasihu.

‡ 15:54 15.54 Ezayi 25.8.

§ 15:55 15.55 Oze 13.14.

* 16:1 16.1 Boro henanantey sii kala Žerizalem, Rom borey batagaa 15.25–26.

KORENT BOREY BATAGA 2to

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Bataga hinkantoo kaŋ Pol nʼa sanba Korent borey se

Citaaboo fahamandiroo

Pol bataga hinkantoo ti woo kaŋ a gʼa hantum Korent borey se. Korent borey šintin ka naanay dargantey kaŋ ga ceeci kʼi bere. I ga nee kaŋ Irkoy mana Pol donto, manʼti diyaw no. Woo hanse ka Pol dor, woo se a na bataga hinkantoo woo hantum i se. A bay ka šenniyaŋ har i se kaŋ nʼi dor, amma Pol bayrandi kaŋ ngi dooraa kan nga se, zama nga šenney nʼi bere hala i ma hanga fondaa.

Pol ga nga diyawtaraa cebe, amma manʼti maa no a ga ceeci. A si baa kala borey ma yadda Alhabar Boryaa ga kaŋ a gʼa har, i ma naanay Isa Almasihu sanda ngi Koyoo nda ngi Hallasikaa.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw Irkoy ibaayoo ra, nda ir armaa Timote ka batagaa woo sanba Irkoy Egilizoo se kaŋ goo Korent koyraa ra nda Irkoy boro henanantey kul kaŋ goo Akay gandaa kul ra. 2 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Pol ga albarka tee Irkoy se

nga binoo kaŋ a nʼa yaynandi maaganda

3 Albarka ma bara Irkoy se kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu Koyoo nda nga Baabaa, nga ti tamallawey Baabaa, nga ti bineyaynandiyan kul Irkoy 4 kaŋ gʼir biney yaynandi ir zarabey kul ra, hala ir ma hin ka borey kaŋ goo zarabi dumi kul kaŋ no ra biney yaynandi nda bineyaynandiroo kaŋ nda Irkoy nʼir zaati biney yaynandi. 5 Takaa kaŋ nda Almasihu zarabey ga boobo ka kaa ir ga, takaa din da nda Almasihu gʼir bineyaynandiroo boobandi. 6 Taka kul kaŋ nda ir biney maray, a manʼti kala war bineyaynandiroo nda war hallasiroo se. Nda ir biney yay, a manʼti kala war bineyaynandiroo se kaŋ ga kate war ma zarabey muɲe kaŋ ir zaati gʼi muɲe. 7 Ir naataa war here ga hanse ka gaabi, zama ir ga bay kaŋ nda war na zarabey muɲe ir bande, war ga duu war bagaa bineyaynandiroo mo ir bande.

8 Ir armey, ir si baa war ma jaŋ ka bay kaŋ zaraboo kaŋ duu ir Azi gandaa ra hanse kʼir šiita hala nongu kaŋ ra a bisa ir gaaboo. Ir too nongu kaŋ ra ir naataa hun hunayan se. 9 Ir hongu ir biney ra kaŋ buuyan kayandi ir se. Woo teendi hala ir masi duu ka naanay ir boŋ, ir ma naanay Irkoy kaŋ ga bukawey tunandi. 10 A nʼir soolam buuyan beeroo woo ra, a gʼir soolam da. Ir ga naata a ga [kaŋ] a gʼir soolam koyne. 11 War mo gʼir faaba nda Irkoy ŋaarayroo kaŋ war gʼa tee ir se, hala Irkoy anneemaa nooyanoo woo kaŋ ir duu a ma kate boro boobo ma albarka daŋ Irkoy se ir maaganda.

Addaliloo kaŋ se Pol mana willi Korent jina

12 Hayaa kaŋ nda ir ga fooma manʼti kala: ir biney ga tee seede nda takaa kaŋ nda ir dira aduɲɲa ra, waaniwaani war jine, a teendi nda taka sasawante nda henanyan kaŋ hun Irkoy do, a mana teendi nda adamize lakkal, amma Irkoy anneemaa nda a teendi. 13 Ir si haya kul hantum kʼa sanba war se nda manʼti haya kaŋ war ga hin kʼa caw ka faham a se. Ay ga naata kaŋ war ga kaa ka duu fahamay timmante, 14 sanda takaa kaŋ nda war faham kaccu ir se sohõ da, kaŋ war ga fooma nda ir sanda takaa kaŋ nda ir ga fooma nda war [ir] Koyoo Isa zaaroo hane.

15 Naanaa woo ka kate ay baa ya koy war do jina hala war ma duu anneema foo koyne. 16 Maanaa ya mma bisa war do ka koy Masedoni gandaa ra, ya hun Masedoni ka yee war do hala war mʼay faaba naarumaa se ka koy Žude gandaa ra, amma a mana tee. 17 Waatoo kaŋ ay ga woo kayandi, ay lakkaloo nka sii ay ga wala? Hayey kaŋ ay ga nee ay mʼi tee ya mmʼi tee sanda hundi-ibaayi kaŋ ra ay ga nee «ayyo, ayyo» nda «kalaa, kalaa» waati follokaa ra? 18 Amma Irkoy ga laadir, ir šennoo kaŋ ir nʼa har war se, a manʼti «ayyo» nda «kalaa». 19 Zama Irkoy Izʼaroo kaŋ ti Almasihu Isa, nga šennoo kaŋ agay, nda Silweŋ, nda Timote nʼa waazu war game mana kaa ka nee «ayyo» nda «kalaa» nongu follokaa ra, amma «ayyo» de no. 20 Irkoy allaahidey kul ti «ayyo» Almasihu albarka ra. Woo maaganda se ir ga nee «amin» nga albarkaa ra ka Irkoy beerandi. 21 Boraa kaŋ gʼir nda war tabatandi cere ga Almasihu albarkaa ra, kaŋ nʼir yon, boraa manʼti kala Irkoy, 22 nga ka nga tammaasaa daŋ ir ga, ka nga Hundoo gomney gorandi ir biney ra. Hundoo woo ti tolmaa kaŋ gʼir hakiikandi kaŋ ir ga duu nga gomney jerey.

23 Agay, ay hundoo ga Irkoy ga tee ya ne seede kaŋ hala war masi duu šiitayan, nga se ya na koy koyne Korent. 24 Manʼti ir mma hini fur war naanaa boŋ, amma ir mma goy nda cere war ɲaaloo maaganda se, zama naanaa ka war kayandi.

2

1 Woo se ay nee ay boŋ se ay si yee war do nda binemarayyan. 2 Nda agay, ay na war biney maray, may no mʼay ɲaalandi, nda manʼti war kaŋ ay na war biney maray? 3 Ya nka woo hantum, hala nda ay kaa, borey kaŋ ga hima ka tee ya ne ɲaali masi tee ya ne binemarayyan. War here, ay ga naanay ka bay kaŋ ay ɲaaloo ti war kul ɲaaloo. 4 Ay hantum war se zarabi beeri ra, nda binešiitayan, nda munday boobo, manʼti war binemarayyan se, amma hala war ma duu ka bajoo bay kaŋ ay gʼa tee war se cere-cere ga.

Pol nee kaŋ tooɲekaa ma yaafandi

5 Nda boro na binemarayyan tee, manʼti agay hinne binoo no a nʼa maray, amma nongu foo ra, bila nda ay ma alhaddu hoo, war kul no a na war maray. 6 Boraa woo, zukandoo kaŋ boro boobo nʼa daŋ a ga wasa a se. 7 Woo se war masʼa dii a se, war mma hima ka yaafa a se, war ma binoo daŋ hala binemarayyan beeri masi koy duu a. 8 Adiši ay gʼa wiri war ga, war ma cebe a se kaŋ war ga bagʼa. 9 Hayaa mo kaŋ se ay bay ka hantum war se manʼti kala ka dii war laadirtaraa wala war gʼay šenney dii haya kul ra. 10 Nda war na haya yaafa boro se, agay mo ga yaafa boraa se. Nda ay na haya yaafa, ay manʼa tee kala war maaganda se Almasihu jine, 11 hala Ibilisi masʼir darga, zama nga anniyawey si dere ir se.

Binemarayyanoo kaŋ duu Pol Trowas

12 Kaŋ ay too Trowas koyraa ra AlmasihuAlhabar Boryaa waazuroo maaganda se, ba kaŋ ir Koyoo na mee feeri ya ne no din, 13 ay hundoo mana duu hunanzamay kul, zama ay manʼay armaa Tit gar no din. Woo se ay nʼi hoy baani ka koy Masedoni.

Irkoy ga kate boro ma duu hinay Almasihu albarkaa ra

14 Albarka ma bara Irkoy se kaŋ waati kul a gʼir hangandi Almasihu bande hayey kaŋ a hin ey ra, de mo ir no a nʼir daŋ ir ma Almasihu bayrandi nongoo kul ra, sanda turaari hew kaŋ ga say nongoo kul ra, 15 zama ir manʼti kala Almasihu sunnaara Irkoy se, borey kaŋ ga hallasi game nda wey kaŋ ga halaci game. 16 Affooyaŋ se buuyan hew no kaŋ ga kate buuyan, affooyaŋ se hunayan hew no kaŋ ga kate hunayan. May no ma bara nda haya kaŋ ga a wasa ka goyoo woo tee?

17 Zama ir si Irkoy meešennoo tee maamalahaya sanda boro boobey din. Ir ga šelaŋ henanyan ra, ir ga šelaŋ sanda boroyaŋ kaŋ hun Irkoy do ka šelaŋ Irkoy jine Almasihu albarkaa ra.

3

Amaana taagaa goykey

1 Ir mma šintin ka yee kʼir boŋ saabu wala? A mma too ir ma bataga hantum war se kaŋ gʼir saabu sanda takaa kaŋ boro fooyaŋ gʼa tee, wala mo ka duu bataga ka hun war do wala? 2 War hunday ti batagaa kaŋ gʼir saabu, a hantumandi ir biney ra, adamizey kul gʼa bay i gʼa caw. 3 A ga kaaray kaŋ war manʼti kala Almasihu batagaa kaŋ ir goyoo nʼa tee. Manʼti dawa nda a hantumandi, Irkoy hunantaa Hundoo kʼa hantum. Manʼti tondi walha ga a hantumandi, baši walhayaŋ ga a hantumandi kaŋ goo war biney ra.

4 Woo kaŋ ir nʼa har, ir ga naanay ka bay kaŋ ir mana duu a kala Almasihu albarkaa ra Irkoy jine. 5 Manʼti ir mma hongu kaŋ ir goo nda hini kaŋ ir duu a ir boŋ ra, ir hinoo si hun kala Irkoy do. 6 Nga no kʼir noo hini ir ma tee amaana taagaa se goykaw. Amaanaa woo mana hun ašariyaa hantumoo harfu ra, Irkoy Hundoo ra a hun, zama ašariyaa hantumoo harfoo mma wiiya, Irkoy Hundoo ga hunayan noo.

7 Buuyan goyoo* žeerandi ka hantumandi tondiyaŋ ga, de annuura gʼa kuubi kʼa bere hala nongu kaŋ ra Izirayel borey si hin ka moo kanji Musa ndumoo ga, annuuraa kaŋ goo ndumoo ga se, ka gar haya bisante no. 8 De Irkoy Hundoo goyoo si annuura cebe kaŋ bisa woo wala? 9 Nda zukandoo goyoo goo nda darža, goyoo kaŋ ga kate šerretaray ga hanse ka bisa a darža. 10 Ka sawa nda woo, ba darža bisantaa manʼti baffoo darža beeroo woo jine. 11 Zama nda haya bisantaa duu darža, de woo kaŋ ga duumi si hanse ka bisa a darža wala?

12 Naataa dumoo woo kaŋ goo ir se, nga se ir goo nda naanay timmante. 13 De mo ir si Musa takaa tee kaŋ na sanfiti daŋ nga ndumoo ga hala Izirayel borey masi dii annuuraa benyanoo kaŋ ti haya bisante. 14 Amma ngi lakkaley šendi, hala hõ, nda i ga amaana žeenaa caw sanfitoo follokaa no ma cindi moɲey ga. Sanfitoo woo si hun, amma Irkoy gʼa kaa Almasihu albarkaa ra. 15 Hala hõ, waati kaŋ i ga Musa citaaboo caw, sanfiti ga guma biney ga. 16 Amma waati kaŋ boro bere ir Koyoo here, sanfitoo ga hun, 17 ka gar «ir Koyoo» manʼti kala Irkoy Hundoo, de mo nongu kaŋ ra ir Koyoo Hundoo goo, borcintaray goo no din. 18 Ir kul, ir ndumey si guma, ir ga dii ir Koyoo annuuraa sanda diji ra†. Ir goo ma bere ka tee nga himakasinaa darža ra kaŋ mma koy de a ga tonton ir Koyoo kaŋ ti Irkoy Hundoo albarkaa ra.

4

Alman kaŋ goo labu kusuyaŋ ra

1 Irkoy tamalla ir se ka goyoo woo talfi ir ga, woo se ir biney si hun. 2 Ir wanji hayey ga kaŋ ga teendi tuguyan ra kaŋ ti haawi hayayaŋ. Ir si dira carmay ra, ir si Irkoy meešennoo barmay. Ir mma cimoo har a ga kaaray, hala boro foo kul mʼir saabu Irkoy jine. 3 Koyne mo nda ir Alhabar Boryaa goo tuguyan ra, a sii tuguyan ra kala borey kaŋ ga halaci se, 4 borey kaŋ si naanay kaŋ zamanoo woo koyoo na lakkaley danandi hala i masi dii Alhabar Boryaa annuuraa kaŋ ti Almasihu daržaa kaŋ ti Irkoy biyoo. 5 Manʼti ir boŋ no ir gʼa har ir waazey ra, Isa Almasihu no ir gʼa har sanda Koy ir waazey ra. Amma ir, ir ga nee war tamey ti ir Isa maaganda se. 6 Zama Irkoy nee: «Gaayoo ma dii kubaa ra»*, nga no ka dii ir biney ra ka nga daržaa kaŋ ga dii [Isa] Almasihu ndumoo ga bayrandi ir se.

7 Amma ir ga hima nda labu kusuyaŋ kaŋ ra almanoo woo goo hala boro ma dii kaaray kaŋ hinoo woo kaŋ cine sii mana hun kala Irkoy do, a mana hun ir do. 8 Ir biney ga maray nongoo kul here, amma ir mana mongandi, ir boŋey goo kulba, amma ir naataa mana hun. 9 Ir gurzugandi, amma ir mana naŋandi, ir warrandi ganda, amma ir mana halaci. 10 Waati kul ir ga Isa buuyanoo maate ir gaahamoo ra, hala mo Isa hunaroo ma bangandi ir gaahamey ra. 11 Zama ir kaŋ ga huna, waati kul ir ga nondi buuyan se Isa maaganda se hala mo Isa hunaroo ma bangandi ir hamey kaŋ ga kaa ka buu ra. 12 Woo ra buuyanoo goo ma goy ir ra, amma hunaroo goo ma goy war ra.

13 Ir kul goo nda lakkal follokaa naanaa ra sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Ya nka naanay, woo se ay šelaŋ.»† Ir mo, ir nka naanay, woo se ir ga šelaŋ, 14 zama ir ga bay kaŋ boraa kaŋ nʼir Koyoo Isa tunandi, gʼir mo tunandi Isa bande, kʼir nda war daŋ nga jere. 15 Woo kul si teendi kala war se, hala Irkoy anneemaa ma tonton ka too boro boobo do, i ma hanse ka albarka tee Irkoy se kʼa beerandi.

Ir ga naanaa ka dira

16 Woo se ir biney si hun, ba nda ir tarayheroo goo ma hasara, ir kuneheroo mma taaga zaari ka kaa zaari. 17 Ir zaraboo kaŋ si beeri manʼti kala waati kayna, darža beeri abadante kaŋ si neešandi hansandi ir se. 18 Ir sʼir moɲey kanji hayey kaŋ ir ga dii ey ga, wey kaŋ si diyandi ga ir gʼir moɲey kanji, zama hayey kaŋ boro ga dii ey manʼti kala waati kayna hayayaŋ, wey kaŋ boro si dii ey manʼti kala haya abadanteyaŋ.

5

1 Zama ir ga bay kaŋ nda ir hugoo kaŋ ti gaahamoo kaŋ ra ir goo halaci kaŋ manʼti kala hukkum yaada laboo ga, ir goo nda hugu abadante beenaa ra kaŋ Irkoy nʼa cin ir se, hugu no kaŋ kabe manʼa cin. 2 Hukkumoo woo ra ir ga taabi, ir ga hanse ka baa ir ma huru ir gorodogoo ra kaŋ goo beenaa ra, 3 woo ra ir ga garandi kaŋ darbay goo ir ga, ir sii gaa koonu. 4 Zama ir wey kaŋ goo hukkumoo cire, ir ga taabi, jeraw goo ir boŋ. Manʼti ir mma baa ir ma darbaa kaa ir ga kaŋ ti ir gaahamoo, amma beenaa wanoo no ir ga baa ir mʼa daŋ ir ga, hala hunaroo ma haya kaŋ ga kaa ka buu gon. 5 Boraa kaŋ nʼir tee woo hunday se manʼti kala Irkoy kaŋ nʼir noo nga Hundoo. Hundoo woo ti tolmaa kaŋ gʼir hakiikandi kaŋ ir ga duu nga gomney jerey.

6 Waati kul ir ga naanay ka bay kaŋ hala de ir goo kunturoo woo ra, ir ga mooru ir Koyoo dogoo. 7 Zama naanay nda ir ga dira, manʼti woo kaŋ ir moɲey ga dii a nda ir ga dira. 8 Ir ga hanse ka naanay, ir baa mo ir ma hun kunturoo woo ra hala ir ma koy goro ir Koyoo jere. 9 Woo maaganda se a ma tee ir goo kunturoo woo ra wala ir sii a ra, ir ga gaabandi ir ma kan ir Koyoo se. 10 Zama a nka tilasu ir kul ma bangay Almasihu ciitidogoo ra, hala boro foo kul ma duu woo kaŋ a nʼa tee ihenna ra wala ilaala ra waatoo kaŋ a goo nga kunturoo ra.

Almasihu nʼir nda Irkoy waafakandi

11 Sohõ kaŋ ir ga hunburaa kaŋ ga hima ka teendi ir Koyoo se bay, woo se ir ga taka tee borey ma yadda ir se. Irkoy ga hanse kʼir takaa bay. Ay ga naata kaŋ war mo ga hanse kʼir bay war lakkaley ra. 12 Manʼti ir mma yee kʼir boŋ saabu war se koyne, ir mma war noo takaa kaŋ nda war ma fooma nda ir, hala war ma hin ka borey zaabi kaŋ ga fooma nda ngi tarayheroo bila ngi biney. 13 Nda ir lakkaley hasara, a mana teendi kala Irkoy se, nda ir lakkaley boori, a mana teendi kala war se. 14 Almasihu bajoo gʼir šiita, ir ga hakiika ka bay kaŋ boro folloku buu borey kul dogoo ra, adiši borey kul buu. 15 A buu borey kul se hala borey kaŋ ga huna masi huna ngi boŋ se koyne, amma i ma huna boraa se kaŋ buu i se, a tun i se.

16 Woo maaganda se sohõ ir si boro kul dii nda takaa kaŋ nda adamizey gʼa dii. Ba nda ir na Almasihu dii nda adamizey takaa, sohõ ir si yee kʼa dii nda takaa din. 17 Woo se boro kaŋ goo Almasihu bande, boraa nka tee takari taaga, haya žeeney ben, nga ne, hayey [kul] tee itaji. 18 Woo kul mana hun kala Irkoy ra kaŋ nʼir nda nga waafakandi Almasihu albarkaa ra, de mo a na waafakandiyan goyoo talfi ir ga. 19 Irkoy mma goy nda Almasihu* ka nga nda aduɲɲa waafakandi. A mana ngi laybey dii i se. A na waafakandiyanoo šennoo daŋ ir biney ra.

20 Adiši ir manʼti kala dontokawyaŋ Almasihu maaɲoo ga. A ga tee sanda ir miɲey nda Irkoy ga šelaŋ. Ir gʼa ŋaaray Almasihu maaɲoo ga war ma naŋ war nda Irkoy ma waafaku. 21 Boraa kaŋ mana zunubu tee, Irkoy nʼa tee zunubu ir maaganda se, hala nga bande ir ma tee Irkoy boro šerranteyaŋ.

6

1 Adiši ir kaŋ ti Irkoy goykasinawey, ir gʼa wiri war ga, war kaŋ duu Irkoy anneemaa, war masi naŋ a ma tee yaada, 2 zama Irkoy nee:

«Ay na ni ŋaarayroo taa waatoo kaŋ kan ya ne ra.

Hallasiroo zaaroo hane, ay na ni faaba.»*

Nga ne, sohõ da ti waatoo kaŋ kan a se. Nga ne, hõ ti hallasiroo zaaroo.

3 Taka kul ra, ir si haya tee kaŋ ga boro kaŋandi, hala boro masʼir goyoo maaɲoo hasara. 4 Ir mmʼir boŋ cebe sanda Irkoy tam hennayaŋ haya kul ra. Ir gʼa cebe nda muɲeyan beeri, nda zarabiyaŋ, nda tilasuyaŋ, nda šiitayanyaŋ, 5 nda barzuyaŋ, nda kasa huruyaŋ, nda tureyaŋ, nda taabiyaŋ, nda hannayaŋ, nda meehawyaŋ, 6 nda henanyan, nda bayray, nda suuri, nda borohennataray, nda Hundi Henanantaa, nda baji kaŋ ra almunafikitaray sii, 7 nda cimoo šennoo, nda Irkoy hinoo, nda šerretaray wongu jinawey kaŋ nda ir ga kara, ir ga gagay. 8 Borey gʼir dii nda jeeray nda kaynandiyan, maa hennay nda maa futay ra. Kʼir dii sanda boro derandikawyaŋ, ka gar ir kone cimoo goo. 9 I gʼir tee boroyaŋ kaŋ si bayrandi, ka gar ir ga hanse ka bayrandi, sanda boroyaŋ kaŋ buu, ka gar ir ga huna, sanda boroyaŋ kaŋ zukandi, amma ir mana wiiyandi. 10 I gʼir dii sanda boroyaŋ kaŋ biney maray, ka gar waati kul ir ga ɲaali, sanda talkayaŋ, amma ir ga boro boobo tee almankoyni, sanda boroyaŋ kaŋ sii nda baffoo, ka gar ir goo nda haya kul.

11 Korent borey, ir nʼir miɲey feeri ka šelaŋ war se kaaray, ir hanse kʼir biney feeri war se. 12 Ir mana war šiita, amma war hunday ka war bajoo kaccandi. 13 Sohõ ay ga šelaŋ war se sanda ay izey, war mo, war ma taka follokaa tee ir se, war ma hanse ka war biney feeri.

Irkoy hunantaa hugoo

14 War masi marga nda borey kaŋ manʼti ganakaw ka tee affoo. Zama macin margari bara šerretaray nda ifutu game? Macin margari bara gaayoo nda kubaa game? 15 Macin ti waafakaa kaŋ goo Almasihu nda Ibilisi† game? Macin bara Irkoy ganakaa nda boraa kaŋ manʼti ganakaw game? 16 Cin ti hayaa kaŋ goo Irkoy hugoo nda tooruyaŋ game? Ka gar ir manʼti kala Irkoy hunantaa hugoo, sanda hayaa kaŋ Irkoy nʼa har ka nee nga Citaaboo ra:

«Ay ga goro i game, ay ga dira i bande.

Ay ga tee ngi Irkoy, i ga tee ay jamaa.»‡

17 Woo maaganda se

«wa fatta i game ka fay nda ey.» Ir Koyoo nʼa har.

«War masi tuku haya žiibi ga,

de agay, ay ga yadda war ga.»§

18 «‹Ay ga tee war se baaba,

war ga tee ya ne izʼaruyaŋ nda ize woyyaŋ.›

Ir Koyoo Hini-kul-koyoo kʼa har.»*

7

1 Ay baakey, allaahidey wey kaŋ ir duu ey maaganda se, ir mʼir boŋ henanandi ka kaaray ka hun gaaham nda hundi žiibi dumi kul ga. Ir ma henanyan timmante tee Irkoy hunburaa ra.

Pol ɲaaloo Korent borey tuubiroo se

2 Wa yadda ir ga, ir mana boro kul tooɲe, ir mana boro kul halaci, ir mana boro kul haya ŋaa. 3 Manʼti ya mma hayey wey har ka war zukandi, zama ay nʼa har ka bisa kaŋ war goo ir biney ra, nda hunayan no wala buuyan no ir goo cere bande. 4 Ay ga hanse ka naanay war, ay ga hanse ka fooma nda war. Ay binoo yay hala nongu kaŋ ga a si bisa, ir binemarayyaney kul ra, ay ga hanse ka ɲaali.

5 Nda cimi, waatoo kaŋ ir too Masedoni, ir mana duu hunanzamay, ir biney maray nongu kul here, tarayhere wongu, kunehere hunburay. 6 Amma boraa kaŋ ga borey kaŋ biney maray biney yaynandi kaŋ ti Irkoy nʼir biney yaynandi nda Tit kaayanoo. 7 Manʼti nga kaayanoo hinne, amma bineyaynandiroo mo kaŋ nda war na binoo yaynandi, a hanse kʼir mo biney yaynandi. A nʼir bayrandi kaŋ ir faajoo ga hanse ka bara war ra, nda war hẽeney, nda war gaabandiyan beeroo kaŋ war gʼa tee ya ne. Woo kate ya ɲaali ka tonton.

8 Ba nda ay batagaa kaŋ ay bay kʼa hantum war se na war biney maray, ay si nimsi. Waatoo kaŋ ay dii batagaa din na war biney maray waati kayna, ay nimsi. 9 Sohõ ay ga ɲaali, manʼti kaŋ se war biney maray, amma ay ga ɲaali, zama war biney maray hala nongu kaŋ ra war tuubi. War binemarayyanoo sawa nda Irkoy ibaayoo, ka gar ir mana ifutu kul tee war se. 10 Zama binemarayyan kaŋ teendi ka sawa nda Irkoy ibaayoo ga kate boro binoo ma maray ka tuubi ka duu hallasiyan, boro si nimsi a ra, amma aduɲɲa binemarayyanoo ga kate buuyan. 11 Zama nga ne, war binemarayyanoo hunday kaŋ sawa nda Irkoy ibaayoo mana kate kala war ma duu ka hayey tee nda cahãyan nda ɲaali, nda faasayan beeri, nda binetunyan beeri, nda hunburay beeri, nda faajiyan beeri, nda gaabandiyan beeri, nda ba zukandiyan beeri. Nongoo kul here war cebe kaŋ war ga henan hayaa woo ra.

12 Adiši, nda ay hantum war se mo, manʼti goy futu teekaa wala boraa kaŋ se goy futaa teendi se. Ya nka hantum hala bajoo kaŋ war gʼa tee ir se Irkoy jine ma bayrandi war se. 13 Woo ti haya kaŋ nʼir biney yaynandi. Ka tonton ir bineyaynandiroo ga, ir hanse ka ɲaali nda Tit ɲaaliyanoo, zama war kul na binoo kaanandi. 14 Ay na war ka fooma a jine, amma ay mana haw. Takaa kaŋ nda ir ga cimoo har war se haya kul ra, takaa din nda ir na war ka fooma Tit jine, a tee cimi. 15 Bajoo kaŋ a gʼa tee war se ga hanse ka tonton nda a hongu takaa kaŋ nda war kul ga hayey tee kaŋ a nʼi har, nda takaa kaŋ nda war nʼa kubay henna nda hunburay nda jijiriyan. 16 Ay ga ɲaali nda kaŋ haya kul here ay ga naanay war.

8

Kabedoonay nooyan

1 Ir armey, ir ga Irkoy anneemaa kaŋ a nʼa noo Masedoni Egilizey se bayrandi war se. 2 Binemarayyanoo kaŋ duu ey siiyan beeri ra, ngi ɲaali beeroo kate i ma hanse ka tee kabedoona ka noo, ba nda i ga hanse ka talka. 3 I na ngi hinagoo tee. Ay ga seede kaŋ i bisa ngi hinagoo bila gaabi. 4 I nʼir gaabi ir ma naŋ ngi ma ngi bagaa daŋ faabaroo ra kaŋ ga sanbandi Irkoy boro henanantey* se. 5 I nʼa tee haya kaŋ bisa woo kaŋ ir gʼa naata. I nka jin ka ngi boŋ noo ir Koyoo se, woo banda ga, i na ngi boŋ noo ir se ka sawa nda Irkoy ibaayoo. 6 Woo se ir na Tit suurandi ka nee a se kaŋ takaa kaŋ nda a na faabaroo šintin war se, takaa din da a ma koy a ga kʼa timmandi. 7 War duu haya nongoo kul here: naanay ra, šenni ra, bayray ra, gaabandiyan kul here, nda bajoo kaŋ ir na war tuti war mʼa tee, war ma tee mo kabedoona faabaroo woo ra.

8 Manʼti ya mma šelaŋ war se ka war noo yaamar, amma ya mma boro fooyaŋ gaabandiroo har war se hala ya war bajoo guna wala baji cimi no. 9 War gʼir Koyoo Isa Almasihu anneemaa bay, takaa kaŋ nda nga kaŋ goo nda haya kul, a na nga boŋ tee talka war maaganda se, hala nga talkataraa ra war ma duu haya kul.

10 Ay lakkaloo no kaŋ ay gʼa har war se woo ga, haya no kaŋ ga war nafa, war kaŋ za manna, war mana šintin hinne ka faabaroo tee, amma war nka kayandi mo kʼa tee. 11 Sohõ, wa guna kʼa tee kʼa timmandi, hala anniyaa kaŋ war nʼa zaa a se, a ma tee nda a ka sawa nda war hinagoo. 12 Nda anniya henna goo ka noo, haya kaŋ nʼnʼa noo ga too, woo kaŋ sii ma ne si hãandi.

13 Manʼti war mma boroyaŋ feeri ka war boŋ tilasandi, amma war kul ma sawa. 14 Sohõ war duuray beeroo ma tilasu kaa i ga, hala ngi mo han foo, ngi duuray beeroo ma tilasu kaa war ga, hala war kul ma sawa. 15 Sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Boraa kaŋ na iboobo kuuna, a mana boobo a se.

Woo kaŋ na ikaccu kuuna, a mana kacca a se.»†

Tit nda nga hangasiney sanbandi Korent

16 Albarka ma bara Irkoy se kaŋ daŋ Tit binoo ra a ma gaabandi war se, sanda woo kaŋ ir goo mʼa tee. 17 A nʼir hoyraa dii. A goo nda anniya henna, a koy nda nga boŋ war do. 18 Ir nʼir armaa kaŋ Egilizey kul gʼa saabu Alhabar Boryaa here sanba a bande. 19 Manʼti woo hinne, naarumaa kaŋ ir goo mʼa tee faabaroo fondaa ra, Egilizey‡ hunday kʼa suuba a ma hanga ir bande. Ir si diraa woo tee kala ka darža daŋ ir Koyoo ga, kʼir anniya hennaa cebe.

20 Ir ga taka kul tee hala boro kul masʼir maaɲoo hasara nooru beeroo woo goyoo ra kaŋ ir gʼa tee. 21 Ir ga ceeci ka goy henna tee, manʼti ir Koyoo hinne jine, ir gʼa tee adamizey mo jine.

22 Ir nʼir armaa sanba i bande. Cee boobo ir nʼa sii haya boobo ra, ir kaa ka gar kaŋ a goo nda anniya henna. Sohõ a goo nda anniya ka bisa, naanay beeroo maaganda kaŋ a gʼa tee war se. 23 Tit, a manʼti kala ay hangasinoo, ay goykasinaa no war here. Ir armey jerey, Egilizey§ dontokawyaŋ no. Ngi ti Almasihu daržaa. 24 Woo se wʼi cebe kaŋ war ga bagʼey nda cimi, hala Egilizey ma dii a, i ma bay kaŋ ir goo nda cimi ka fooma nda war.

9

Pol na hoyray foo noo koyne faabaroo here

Irkoy boro henanantey se kaŋ goo Žerizalem

1 Haya kaŋ ti gaakasinaa kaŋ war gʼa tee Irkoy boro henanantey* se, a sii nda addalil ya hantum war se a ga koyne. 2 Ay ga war anniya hennaa bay, ay nʼa ka fooma Masedoni borey jine ka nee: «Akay borey soolu za manna.» War gaabandiroo na ngi jere beeroo tuti kabedoonay ra. 3 Ay nʼir armey sanba war do hala takaa kaŋ nda ir na war ka fooma masi koy tee yaada. Ya mma baa war ma soolu sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har. 4 Nda manʼti woo, nda Masedoni boroyaŋ kaa ay bande, de i gar war mana soolu, ir ga haw, zama ir ga naanay war. War, war haawoo no. 5 Woo maaganda se ay dii kaŋ a ga hima yʼa wiri ir armey ga i mʼir jin war do hala gaakasinaa kaŋ war nʼa har, i ma huga nda a hala ay ga kaa. Woo ra a ga soolu hala ay ga kaa, a ma tee kabedoonay haya, a masi tee gaabi.

6 War ma bay kaŋ boro kaŋ na ikaccu duma ga ikaccu hegay, boro kaŋ na iboobo duma ga iboobo hegay. 7 Boro foo kul ma noo nda woo kaŋ a nʼa kayandi nga binoo ra, bila nimsay, bila gaabi, zama Irkoy ga baa boro kaŋ ga noo nda ɲaaliyan. 8 Irkoy goo nda hini ka anneema dumi kul doori war boŋ hala waati kul war ma bara nda woo kaŋ ga war ga too hala a ma hoo, war ma hin ka teegoy henna dumi kul tee, 9 sanda takaa kaŋ nda a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Boro kaŋ ga talkey noo ka gomni doori i boŋ,

nga šerretaraa ga cindi hala abada.»†

10 Boraa kaŋ ga sayakaa noo dumi, a ga takula noo a ma tee ŋaayan. A ga war noo ka war dumiyoo boobandi, a ga tonton war šerretaraa teegoy hennawey ga. 11 A ga war tee almankoyni nongoo kul here nda kabedoonay dumi kul, ir bande boro boobo ma albarka daŋ Irkoy se. 12 Zama faabaroo kaŋ war gʼa tee si hima ka tee Irkoy boro henanantey hinne nafaa, a ga hima ka kate boro boobo ma hanse ka albarka tee Irkoy se. 13 Nda i duu faabaroo woo, i ga Irkoy saabu nda takaa kaŋ nda war ga cebe kaŋ war ga haŋajer AlmasihuAlhabar Boryaa se nda kabedoonay gaakasinaa kaŋ war gʼa tee ngi nda borey kul se. 14 Anneema beeroo kaŋ Irkoy nʼa noo war se sabbu se i ga Irkoy ŋaaray war se, ka baa war ka tonton. 15 Albarka ma bara Irkoy se nga nooyan beeroo kaŋ si hin ka fillandi maaganda se.

10

Pol na borey zaabi kaŋ ga šelaŋ nga goyoo ga

1 Agay hunday Pol, ay ga haya foo wiri war ga Almasihu bineyaynaa nda nga borohennataraa maaganda se, agay kaŋ borey ga nee kaŋ nda ay goo war game ka dii cere moo nda moo, ay ga tee boro yayna, amma nda ay mooru war, ay ga tee war se boro konna. 2 Ay gʼa ŋaaray war ga, waati kaŋ ay goo war game, ay masʼay borokonnotaraa cebe war se takaa kaŋ nda ay ga yadda kʼa cebe borey se kaŋ ga hongu adamizey takaa nda ir ga dira. 3 Cimi no, adamizeyaŋ ti ir, amma ir si wongu nda adamizey takaa. 4 Zama ir wongu jinawey manʼti adamizey waney, jinay gaabanteyaŋ no kaŋ hun Irkoy do ka hayey kaŋ ga wongu kubay, kʼi kayri, ka taari miilewey halaci, 5 ka hini kul kaŋ ga nga boŋ jer ka kay Irkoy bayraa se halaci, ka kate miile kul ma yee Almasihu cire kʼa beerandi. 6 Ir soolu, waati kaŋ war ga haŋajer ir se haya kul ra, ir ga zunubu kul zukandi.

7 Wa hayey guna nda cimi! Nda boro ga naanay kaŋ nga goo Almasihu bande, a ma haya foo bay: takaa kaŋ nda a goo Almasihu bande, takaa din da ir mo Almasihu wane nda ir. 8 Ba nda ay ga bolsay kayna nda hinoo kaŋ ir Koyoo nʼa noo ya ne, a manʼti kala war tontonyanoo se, manʼti war kayriyanoo se. Woo si ay haawandi. 9 Ay si baa a ma tee sanda ya mma war hunburandi nda ay batagawey, 10 zama i nee batagawey wey ga tiŋ, i goo nda gaabi, amma agay azzaatoo sii nda gaabi, ay meešenney manʼti baffoo. 11 Boro kaŋ ga woo hongu ma bay kaŋ takaa kaŋ ti ir šennoo ir batagawey ra nda ir ga mooru, nga da ti ir teegoyey nda ir goo war game.

12 Ir mma yadda hunday kʼir boŋ sawandi nda boroyaŋ kaŋ goo borey ra kaŋ ga ngi boŋ saabu, wala kʼir boŋ kar i ga. Amma ngi, i mma ngi boŋ neeši ngi boŋ ga, ka ngi boŋ kar ngi boŋ ga, i si faham baffoo. 13 Ir, ir si bolsay ka hoo, amma kaydogoo kaŋ Irkoy nʼa daŋ ir ga, ir ga kay kaydogoo din ga, nga ka kate ir too kate mo hala war do. 14 Ir si bisa ir kaydogoo din ga, sanda ir mana too kate hala war do. Ir nka mana too kate hala war do nda Almasihu Alhabar Boryaa wala? 15 Ir si hanse ka bolsay nda goy waaney, amma ir ga naata, nda war naanaa koy jine ka tonton, ir goyoo ga tonton ka sawa nda kanjey kaŋ ir nʼi kayandi. 16 Woo ra ir ga Alhabar Boryaa ka koy koyrawey kaŋ goo war se jine, bila nda ir ma bolsay nda goyey kaŋ teendi ka ben farru waaney ra. 17 «Boro kaŋ ga bolsay ma bolsay nda ir Koyoo.»* 18 Manʼti boraa kaŋ ga nga boŋ saabu no i gʼa dii laadirante, boraa kaŋ ir Koyoo gʼa saabu ti laadirante.

11

Boroyaŋ kaŋ ga ngi boŋ himandi diyaw

1 Nda a gar ba war mma hin kʼay hollokomtaraa ikayna muɲe, wa alha naŋ, war mʼay suuri kayna. 2 Ay ga canse war se nda canseyan kaŋ hun Irkoy do, zama ya nka war cewoo dii kurɲe folloku se, ka war kayandi Almasihu jine sanda hondiyaw henanante kaŋ si aru bay. 3 Amma ay ga hunbur, sanda takaa kaŋ nda gondoo na nga carmaa ka Haawa darga, takaa din da war lakkaley masi koy bere ka laadirtaray [nda henanyan] naŋ kaŋ Almasihu ga hima nda a. 4 Zama nda boro kaa ka Isa tana waazu war se kaŋ manʼti woo kaŋ ir nʼa har, wala war duu hundi tana kaŋ manʼti Irkoy Hundoo kaŋ war duu a ka bisa, wala alhabar borya tana kaŋ manʼti Alhabar Boryaa kaŋ war duu a, war ga yadda ngi mo ga.

5 Agay do war diyaw beerey mana bisa agay nda baffoo. 6 Ba nda ay si waana šenni, manʼti bayray here, taka kul kaŋ no nda nongu kul kaŋ no, ir nʼa cebe war se.

7 Wala zunubu no yʼay boŋ yeeti ganda hala war ma duu ka jer waatoo kaŋ ay na Irkoy Alhabar Boryaa har war se yaada? 8 Ay na Egiliz tanayaŋ kabey kokobu ka banaw taa i kone ka kaa ka war alhaadimay goyoo ra. 9 Waatoo kaŋ ay goo war do, kaŋ tilasu duu agay, ya na tee boro kul ga jeraw, zama ir armey kaŋ kaa ka hun Masedoni nʼay noo hayey kaŋ ga ay ga too. Haya kul here ay nʼay boŋ dii ya si tee war ga jeraw, ay ga koy a ga mo kʼay boŋ dii. 10 Hala de cimi no kaŋ Almasihu cimoo goo ay ra, boro kul sʼay ganji ya fooma Akay gandaa laamawey ra. 11 Macin se? Ya nkʼa tee, zama ay si baa war wala? Irkoy ga bay kaŋ ay ga baa war.

12 Woo kaŋ ay goo mʼa tee, ay ga cindi a ga, hala ya borey gagay kaŋ ga waati henna ceeci ka bolsay ka ngi boŋ sawandi nda ir. 13 Borey wey dumey manʼti kala taari diyawyaŋ, goykaw darganteyaŋ kaŋ ga ngi boŋ himandi Almasihu diyawyaŋ. 14 A si boŋhaw, Ibilisi hunday mma nga boŋ himandi annuura almalayka. 15 Adiši a si boŋhaw nga goykey mo ma ngi boŋ himandi šerretaraa goykawyaŋ. Amma ngi kokoroo ra i ga duu ngi teegoyey banaa.

Laazaabawey kaŋ duu Pol nga diyawtaraa ra

16 Ay ga yee kʼa har, boro kul masʼay dii sanda hollokom, wala mo war mʼay dii sanda hollokom hala agay mo, ya duu ka bolsay kayna. 17 Woo kaŋ ay gʼa har, ay sʼa har nda ir Koyoo takaa, hollokom takaa nda ay gʼa har, nga ra ay ga naanay ka duu haya kaŋ nda ay ga bolsay. 18 Boro boobo ga fooma nda adamizetaray hayey, agay mo ga fooma.

19 War ga wan ka hollokomey hayey muɲe, war kaŋ ga nee lakkalkoyniyaŋ ti war! 20 War ga boro muɲe kaŋ ga war tee baɲɲa, wala boro kaŋ ga war hayaa taa, wala boro kaŋ ga war kabey koonandi, wala boro kaŋ ga war kaynandi, wala boro kaŋ ga war saŋ. 21 Ay gʼa har, ir haawoo no, a ga hima nda sanda ir nka yalaafu.

Haya kul kaŋ boro ga yadda kʼa tee, ay ga šelaŋ sanda hollokom, ay ga yadda mo. 22 Ebereyaŋ no wala? Agay da mo, nga da ti agay. Izirayel boroyaŋ no? Agay da, nga da ti agay. Ibirahima hayrey no wala? Agay da, nga hayroo ti agay. 23 Almasihu goykawyaŋ no wala? Ay ga šelaŋ sanda saama, agay tiya ka bisa ey: ay taabi ka bisa ey, ay na kasu tee ka bisa ey, ay karandi laala ka bisa ey, cee boobo ay huru buuyan mee ga. 24 Cee guu Alyahuudey na barzu mee woytaaci (40) kaŋ affoo gʼa kuma kaa ay ra.* 25 Cee hinza ay barzandi, cee foo ay warrandi nda tondi hala ya duu ka buu, cee hinza harihii nʼay mun, ay na zaari foo nda cijin foo tee teekoo ra. 26 Cee booboyaŋ ay naarumawey ra, ay huru farratay ra isawey boŋ, ay huru farratay ra zay beerey game, ay huru farratay ra ay dumoo borey game, ay huru farratay ra dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game, ay huru farratay ra koyraa ra, ay huru farratay ra saajoo ra, ay huru farratay ra teekoo boŋ, ay huru farratay ra taari armey game. 27 Ay goo taabi nda farayan ra, cee booboyaŋ ay ga hanna, ay goo heray nda jaw ra, cee booboyaŋ ay mana duu ka ŋaa, ay goo hargu nda baɲi ra. 28 Woo ti ya na hayey jerey kabu, hayaa kaŋ gʼay kankam zaari kul ti Egilizey kul alhuzunoo. 29 May ka sii nda gaabi takaa kaŋ nda agay mo sii nda gaabi? May no ka kaŋ zunubu ra, de a sʼay dor?

30 Nda ay ga hima ka fooma, ay si fooma kala nda ay gaabi jaŋaa. 31 Irkoy kaŋ ti ir Koyoo Isa Baabaa, albarka ma bara a ga hala abada, ga bay kaŋ ay si taari. 32 Kaŋ ay goo Damas koyraa ra, goforneroo kaŋ goo kokoyoo Aretas cire na koyraa boroyaŋ daŋ i mʼay koroši hala i mʼay dii. 33 Kokondo ra i nʼay daŋ kʼay zumandi nda koyraa cetaa funeetaraa, woo kʼay kaa kaboo ra.

12

Hayey kaŋ Pol dii ey bangayyan ra

1 A nka tilasu ya fooma. Ba nda nafaw sii a ra, ay ga koy a ga kʼir Koyoo hayey kaŋ boro ga dii ey nda nga bangayyaney deede. 2 Ay ga Almasihu ganakaw foo bay kaŋ zandi ka koy hala beene hinzantoo ra, a ga too jiiri woy cindi taaci (14). Nda nga azzaatoo no ka koy wala manʼti nga azzaatoo no, ay si bay, Irkoy no ma bay. 3 Ay ga bay kaŋ boraa din koy beenaa ra, nda nga azzaatoo ra no, wala manʼti nga azzaatoo ra no, ay si bay, Irkoy no ma bay, 4 a zandi ka koy hala alženna ra, a maa šenniyaŋ kaŋ si deedandi, i si bisa boro se a mʼi har. 5 Boraa woo dumoo nda ay ga fooma, amma agay hunday, ay si fooma nda haya kul kala ay gaabi jaŋaa.

6 Nda ay ga baa ya fooma ay si tee hollokom, zama cimoo no ay gʼa har. Amma ay gʼay boŋ dii hala boro masʼay jer ka bisa woo kaŋ a ga dii a ay ga wala woo kaŋ a ga maa ay gʼa har, 7 bangayyan beerey wey mo kaŋ a ga dii ey maaganda se. Haya huru ay hamoo ra kaŋ ma nee karji hala ya si duu kʼay boŋ jer. Ibilisi almalayka ka sanbandi a mʼay kar hala ya si duu kʼay boŋ jer. 8 Hayaa woo se, ay nʼir Koyoo ŋaaray cee hinza a mʼa moorandi ay ga. 9 A nee ya ne: «Agay anneemaa ga ni wasa, zama gaabi jaŋay ra ay hinoo ga diyandi kaaray.» Adiši a ga hanse ka kan ya ne ya bolsay nda ay gaabi jaŋaa hala Almasihu hinoo ma cindi ay ga. 10 Woo se ay ga ɲaali nda ay gaabi jaŋaa, nda maahasarawyaŋ, nda tilasuyaŋ, nda gurzugayyaŋ, nda šiitayanyaŋ ra Almasihu sabbu se, zama waati kaŋ ay sii nda gaabi, waatoo din no Almasihu gʼay noo gaabi.

Pol ga alhuzun Korent borey se

11 Ay tee hollokom, war kʼay gaabi ya ti a, war ti borey kaŋ hima kʼay saabu, zama diyaw beerey wey mana bisa agay nda haya kul, ba kaŋ ay manʼti baffoo. 12 Šikka sii diyaw silbawey, war dii ey war game nda ngi muɲeyan beeroo. I teendi nda tammaasayaŋ, nda almunkaryaŋ, nda kayfiyaŋ albarkaa ra. 13 Macin no Egilizey jerey duu a kaŋ war mana duu a? Nda manʼti haya folloku kaŋ ti ya na tee war ga jeraw. Wa tooɲeroo woo yaafa ya ne!

14 Nga ne, cee hinzantoo ti woo ay ga soolu ka koy war do, de mo ay si tee war ga jeraw, zama manʼti war almanoo bande ay goo, war hunday bande ay goo. Manʼti zankey no ma haya marga hayragey se, hayragey no ma marga zankey se. 15 A ga kan ya ne yʼay kabehayaa noo war se, ka agay hunday noo war se. Nda ay ga baa war ka tonton, haya no ma hun war bajoo ra ya ne wala?

16 Haya kul kaŋ no, agay, ya na tee war ga jeraw, amma boro fooyaŋ ga nee kaŋ ay ga caram, de mo carmay nda ay na war dii. 17 Borey kaŋ ay nʼi sanba i ma koy war do, boro goo i ra kaŋ kate ya war haya ŋaa wala? 18 Ay nʼa wiri Tit ga a ma koy war do. Ay nʼir armaa sanba a bande. Tit nka war haya ŋaa wala? Manʼti lakkal follokaa ra ir dira? Manʼti fondo follokaa ra ir dira?

19 A gay war ga hongu kaŋ ir mma faasa ir boŋ se war jine, manʼti cimi no. Ir si šelaŋ kala Irkoy jine Almasihu albarkaa ra. Woo kul, ir baakey, ir sʼa tee kala war tontonyanoo se. 20 Ay ga hunbur waati kaŋ ay kaa ya si war gar taka kaŋ ga kan ya ne ga, de mo war mo masʼay gar taka kaŋ ga kan war se ga. Ay ga hunbur ya yenjeyaŋ gar war game, nda canseyaŋ, nda binetunyaŋ, nda alhaasiditarayyaŋ, nda cere maahasaraw, nda miimandayaŋ, nda bolsay, nda taka šiirayaŋ. 21 Ay ga hunbur kaŋ hiino nda ay kaa war do, ay Koyoo masi koy ay yeeti ganda war jine. Boro booboyaŋ kaŋ na zunubu tee, de i mana tuubi ka hun ngi žiiboo ga, nda woy nda aru izefututaraa ra, nda haya futu boonayyan ra kaŋ i nʼi tee, ay ga hẽe ngi maaganda se.

13

Hoyray kokorantey nda fooyanoo

1 Cee hinzantoo ti woo kaŋ ay ga koy war do. «Ciiti kul masi dunbandi kala seede hinka wala ihinza seedetaraa ga.»* 2 Borey kaŋ na zunuboo tee za ya na koy war do nda borey jerey kul, ay ga lakkaley zumandi kaŋ ba nda ay sii no, sanda takaa kaŋ nda ay nʼa har i se ay koyyan hinkantoo ga kaŋ hiino nda ay kaa, ay si boro kul kaa. 3 Sohõ kaŋ war ga tammaasa ceeci kaŋ ay miɲoo nda Almasihu ga šelaŋ, war ga dii a. Almasihu hinagoo si kacca war here, a ga nga hinoo cebe war game. 4 Zama a kanjandi sanda boro kaŋ sii nda gaabi. Sohõ, a ga huna Irkoy hinoo albarkaa ra. Ir mo, takaa din da, ir sii nda gaabi, amma ir ga huna a bande Irkoy hinoo albarkaa ra war here.

5 Wa war boŋ sii ka war boŋ guna ka dii wala war goo naanaa fondaa ra. War nka si maate kaŋ Isa Almasihu goo war ra? Nda manʼti woo, war ga mongandi war naanaa ra. 6 Ay ga naata kaŋ war ga kaa ka bay kaŋ ir, ir mana mongu. 7 Ir ga Irkoy ŋaaray war masi goy futu kul tee. Manʼti ir mma baa ir ma cebe war se kaŋ ir nʼir goyoo tee ka boori, ir mma baa war ma teegoy henna tee, ba nda a ga hima nda sanda ir manʼir goyoo tee ka boori. 8 Zama ir sii nda hini ka cimi tangam, ir sii kala cimi bande. 9 Waati kaŋ ir sii nda gaabi, amma war goo nda gaabi, ir ga ɲaali, koyne mo ir ga ŋaaray war ma tee boro timmanteyaŋ. 10 Woo maaganda se, waati kaŋ ay sii war do, ay ga hayey wey hantum war se, nga ra waati kaŋ ay goo war do ya si hayey šendandi war ga, ya hin kʼa tee nda hinoo kaŋ ir Koyoo nʼa noo ya ne. A nʼay noo hinoo woo war nafaa se, a manʼa noo hasaraw se.

11 Aywa agʼarmey, wa ɲaali, wa yadda ka tee boro kaŋ tee ka timme, wa yadda hoyray, wa tee anniya foo, alaafiya ma bara war game. Woo ra Irkoy kaŋ ti Bajikoyoo nda Alaafiyakoyoo goo war bande.

12 Wa cere foo nda summuyan henanante. Irkoy boro henanantey kul ga war foo.

13 Ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa, nda Irkoy bajoo, nda Hundi Henanantaa margaroo ma bara war kul bande.

* 3:7 3.7 Ne ra «buuyan goyoo» manʼti kala ašariyaa kaŋ nondi Izirayel borey se, Fattaroo 34.29–30.

† 3:18 3.18 ir ga dii ir Koyoo annuuraa sanda diji ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti ir Koyoo annuuraa ga dii garaw ir ga sanda diji.

* 4:6 4.6 Šintinoo 1.3.

† 4:13 4.13 Zaburey 116.10.

* 5:19 5.19 Irkoy mma goy nda Almasihu, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Irkoy cindi Almasihu ra.

* 6:2 6.2 Ezayi 49.8.

† 6:15 6.15 Grek šenni ra, ne ra Ibilisi da se i ga nee Beliyar.

‡ 6:16 6.16 Sargarey 26.12; Ezekiyel 37.27.

§ 6:17 6.17 Ezayi 52.11.

* 6:18 6.18 Samiyel 2to 7.14; Oze 2.1.

* 8:4 8.4 Boro henanantey sii kala Žerizalem, Rom borey batagaa 15.25–26.

† 8:15 8.15 Fattaroo 16.18.

‡ 8:19 8.19 Egilizey manʼti kala Masedoni Egilizey.

§ 8:23 8.23 Sorro 19to.

* 9:1 9.1 Boro henanantey sii kala Žerizalem, zamnaa 8.4.

† 9:9 9.9 Zaburey 112.9.

* 10:17 10.17 Žeremi 9.23.

* 11:24 11.24 Alhukumoo 25.2–3.

* 13:1 13.1 Alhukumoo 19.15.

GALATI BOREY BATAGAA

1

2

3

4

5

6

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Galati borey se

Citaaboo fahamandiroo

Galati gandaa sii kala gandaa kaŋ se i ga nee Tirki laboo jere foo ga. Pol naarumawey ra a koy Galati borey do. Woo ka kate i ma naanay Isa Almasihu. Egilizyaŋ gorandi no din. Pol banda ga, Alyahuuduyaŋ bangay kaŋ nee kaŋ ka naanay Isa hinne si boro hallasi, kala ma Alyahuudey alaadawey mo kayandi. Waatoo kaŋ Pol maa kaŋ Galati borey na fondo cimoo naŋ ka hanga taari cawandey wey, a hantum i se kʼi hoyray, i ma duumi borcintaraa ra ka hanga fondo cimoo.

A nʼi bayrandi kaŋ manʼti Alyahuudey ašariyaa no ma boro hallasi. Ka naanay Isa hinne no ma boro hallasi. A nee i se i ma naŋ Hundi Henanantaa mʼi gongu, zama nga no ma boro faaba ma hin ka teegoy henna tee.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti diyaw, boroyaŋ manʼay tee diyaw, boro manʼay ti a, amma Isa Almasihu nda Baabaa Irkoy kaŋ nʼa tunandi bukawey ra kʼay ti a. 2 Agay nda ir armey kul kaŋ goo ay bande ka batagaa woo sanba Galati gandaa Egilizey se. 3 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga. 4 Almasihu na nga boŋ noo ir zunubey maaganda se kʼir cendi kʼir kaa zaman laalaa woo ra. Woo ti Irkoy ir Baabaa ibaayoo. 5 Nga, darža ma bara a ga abada hala abada. Amin.

Alhabar Borya folloku bara

6 Ay boŋoo haw nda takaa kaŋ nda war cahã ka banda bere boraa se kaŋ na war cee nda [Almasihu] anneemaa. War koy alhabar borya tana dii, 7 ka gar alhabar borya kul sii no koyne, boroyaŋ de bara no kaŋ ga war boŋey ɲaami, i ga baa ngi ma Almasihu Alhabar Boryaa bere. 8 Amma ba nda ir wala beenaa almalayka foo na alhabar borya foo waazu war se kaŋ ga fay nda woo kaŋ ir nʼa waazu war se, koyoo ma laali. 9 Sanda takaa kaŋ nda ir nʼa har ka bisa, sohõ ay gʼa har koyne: nda boro foo na alhabar borya foo har war se kaŋ manʼti woo kaŋ war duu a, koyoo ma laali.

10 Aywa, sohõ adamize alhormaa wala Irkoy alhormaa no ay gʼa ceeci? Wala mo adamizey se ay ga ceeci ya kan? Nda ya mma ceeci hala sohõ ka kan adamizey se, ay si tee Almasihu tamoo.

Takaa kaŋ nda Pol tee diyaw

11 Agʼarmey, ay ga war bayrandi kaŋ Alhabar Boryaa kaŋ ay nʼa waazu mana hun adamize do. 12 Zama agay, ya na duu a adamize ga, a mana cawandi ya ne, amma Isa Almasihu kʼa bangandi ya ne.

13 War maa ay jogolaa waatoo kaŋ ay goo Alyahuudey addinaa ra, takaa kaŋ nda ay hanse ka Irkoy Egilizoo gurzugay ka ceeci kʼa halaci, 14 takaa kaŋ nda ay bisa agʼalwaddaa boobo ay jamaa ra Alyahuudey addinaa ra, zama ay ga hanse ka canse ay baabey alaadawey se.

15 Amma kaŋ a kan [Irkoy] se kaŋ nʼay daŋ jere ga za ay ɲaa gundoo ra, de mo kaŋ nʼay cee nga anneemaa ra, 16 ka nga Izʼaroo bangandi ya ne, hala yʼa har dumey se kaŋ manʼti Alyahuudu, ya na nbunadam hoyraa ceeci. 17 Ya na žigi mo ka koy Žerizalem, borey do kaŋ nʼay jin ka tee diyaw, amma dogoo din da ya nka koy Arabi jina, ay yee koyne Damas.

18 Jiiri hinza banda ga, ay žigi ka koy Žerizalem ka Piyer bay, ay cindi jeroo ga jirbi woy cindi guu (15). 19 De mo ya na dii diyawey jerey boro kul nda manʼti Žak, ir Koyoo armaa. 20 Hayey kaŋ ay gʼi hantum war se, nga ne, Irkoy ga bay kaŋ ay si taari.

21 Woo banda ga, ay koy Siiri nda Silisi gandawey ra. 22 Egilizey kaŋ goo Almasihu maaɲoo ga Žude gandaa ra mana bay ka dii agay. 23 Amma i ga maa hinne i ga nee: «Boraa kaŋ cindi kʼir gurzugay goo ma naanaa waazu kaŋ a cindi ka ceeci kʼa halaci.» 24 De i ga Irkoy beerandi ay maaganda se.

2

Hayey kaŋ Pol nda diyawey cindey nʼi kayandi

1 Jiiri woy cindi taaci (14) banda ga, agay nda Barnabas žigi ka koy koyne Žerizalem, ay na Tit mo ka koy ay bande. 2 Irkoy ka bangandi ya ne ka kate ya žigi, ay na Alhabar Boryaa kanandi Egilizey jine kaŋ ay gʼa waazu dumey se kaŋ manʼti Alyahuudu. Boro kayantey, ay nʼa kanandi i jine jere ga hala goyoo kaŋ ay goo mʼa tee wala woo kaŋ ay nʼa tee masi tee yaada. 3 Ba Tit kaŋ cindi ay bande kaŋ ti Grek, a mana tilasandi a ga a ma hurubangu.* 4 Woo kul, haya mana kate a kala ir taari armey kaŋ zanba ka huru ir ra, ka borcintaraa derandi kaŋ ir duu a Almasihu Isa bande kʼir tee baɲɲayaŋ. 5 Ir mana yadda i se ka cindi i cire ba alwaati kayna, hala Alhabar Boryaa cimoo ma cindi war kone.

6 Wey kaŋ i gʼi dii sanda boro kayante, haya kul kaŋyaŋ no ay si kula, Irkoy si boro ndum guna. Borey kaŋ se i ga nee kayante mana haya daŋ ay ga ka tonton. 7 Amma kaŋ i bay Alhabar Boryaa talfandi ay ga yʼa waazu dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu se, sanda takaa kaŋ nda a talfandi Piyer ga Alyahuudey se, 8 zama Irkoy kaŋ na Piyer soolu a ma tee Alyahuudey diyaa, nga da ka agay mo soolu ya tee diyaw dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se, 9 kaŋ i yadda goyoo kaŋ nondi ya ne Irkoy anneemaa ra, Žak, nda Piyer, nda Yehiya kaŋyaŋ ti Egilizoo hugoo ganjiyaŋ na kabe daŋ agay nda Barnabas kaboo ra ka cebe kaŋ ngi yadda ir ga, ir, ir ma koy goy dumey kaŋ manʼti Alyahuudu game, ngi, ngi ma koy goy Alyahuudey game. 10 I baa de ir ma hongu talkey, woo ti haya kaŋ ay soobay yʼa tee.

Pol citi Piyer ga Antiyoš

11 Amma kaŋ Piyer kaa Antiyoš, ay citi a ga borey kul jine, zama a tooɲe. 12 Waatoo kaŋ boro fooyaŋ kaŋ hun Žak do mana too kate, a ga ŋaa boro bande kaŋ manʼti Alyahuudu, amma za i too kate, a hun borey ra ka yee jere ga, a mana yee ka yadda ka ŋaa i bande, Alyahuudey kaŋ ga hurubanguyanoo kayandi hunburay se. 13 Alyahuudey cindey mo na almunafikitaray tee ka hanga a hala nongu kaŋ ra i na Barnabas mo hangandi ngi bande ngi almunafikitaraa ra. 14 Amma waatoo kaŋ ay dii i si dira borey kul jine nda Alhabar Boryaa cimoo, ay nee Piyer se borey kul jine: «Nda ni kaŋ ti Alyahuudu, nʼga huna sanda boro kaŋ manʼti Alyahuudu, taka foo nʼga dumey kaŋ manʼti Alyahuudu gaabi i ma tee sanda Alyahuudu?»

Alyahuudey nda dumey jerey kul

si hallasi kala naanaa albarkaa ra

15 Ir, ir nka hayandi alyahuudutaray, ir manʼti zunubu teekey kaŋ hun dumey ra kaŋ manʼti Alyahuudu. 16 Amma ir ga bay kaŋ ašariyaa diiyanoo si boro tee boro šerrante, boro ma naanay hinne Isa Almasihu no ma boro tee boro šerrante. Ir mo, ir naanay Almasihu Isa hala naanaa kaŋ ir na daŋ a ra mʼir tee boro šerranteyaŋ, amma manʼti nda ašariyaa diiyanoo, zama ašariyaa diiyanoo si boro kul tee boro šerrante. 17 Nda ir ga ceeci kʼir boŋ tee boro šerrante Almasihu albarkaa ra, ka gar mo zunubanteyaŋ ti ir hunday, Almasihu ti zunubu cere wala? Abada! 18 Zama nda ay yee ka hayey cin kaŋ ay nʼi kayri, ya mma cebe kaŋ ašariyaa hookaw ti agay. 19 Agay hunday ašariyaa kʼay tee bukaw, ay buu a here hala ya duu ka huna Irkoy here. Ay kanjandi Almasihu bande, 20 manʼti agay no ma huna koyne, amma Almasihu no ma huna ay ra. Hunaroo kaŋ ay goo mʼa tee sohõ da ay gaahamoo ra, ay sʼa huna kala naanaa kaŋ ay nʼa daŋ Irkoy Izʼaroo ra, nga kaŋ bajoo kaŋ a nʼa tee ya ne maaganda se, a na nga boŋ noo i ma nga wii ay sabboo se. 21 Ay si Irkoy anneemaa kaa, zama nda a gar šerretaray mma duwandi ašariyaa ra, adiši Almasihu nka buu yaada.

3

Ašariyaa diiyanoo wala ka naanay Isa no ma boro tee boro šerrante?

1 He Galati borey, war sii nda lakkal, may ka dabari daŋ war se? War kaŋ takaa kaŋ nda Isa Almasihukanjandi harandi war se kaaray, ma nee haya kaŋ war dii a. 2 Hayaa hinne kaŋ ay ga baa yʼa bay war ga ti: ašariyaa diiyanoo albarkaa ra war duu Irkoy Hundoo wala naanaa šennoo kaŋ war maarʼa albarkaa ra war duu a? 3 War sii nda lakkal takaa woo kul? War šintin ka dira nda Irkoy Hundoo, sohõ war ga benandi nda hundi-ibaayoo wala? 4 War farawoo kul tee yaada wala? A si hin ka tee yaada. 5 Irkoy kaŋ ga war noo nga Hundoo, nga kaŋ ga kayfiyaŋ tee war game, ašariyaa diiyanoo albarkaa ra wala naanaa šennoo kaŋ war maarʼa albarkaa ra a gʼi tee?

6 Takaa kaŋ nda «Ibirahima naanay Irkoy, de a kabandi a se šerretaray»*, 7 war ma bay kaŋ borey kaŋ ga ngi naanaa daŋ Irkoy ra, ngi ti Ibirahima haamawey. 8 Citaaboo bayrandi za a mana tee kaŋ Irkoy ga dumey kaŋ manʼti Alyahuudu tee boro šerrante nda i naanay. Woo se a jin ka alhabar boryaa woo har Ibirahima se ka nee: «Ni bande gandawey kul ga duu albarka.»† 9 Takaa woo ra borey kaŋ ga ngi naanaa daŋ Irkoy ra, ga duu albarka Ibirahima bande kaŋ naanay.

10 Borey kul kaŋ ga ašariyaa dii sii kala laaliyan cire, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Boro kul kaŋ si hayey kul kaŋ hantumandi ašariyaa tiiraa ra dii kʼi ka goy, boraa laali.»‡ 11 A ga henan kaŋ ašariyaa si boro kul tee boro šerrante Irkoy jine, zama «boro šerrantaa si huna kala nda naanaa albarkaa§.» 12 Ašariyaa mana hun naanaa ra, amma «boro kaŋ ga hayey wey ka goy ga huna nda ey.»*

13 Almasihu nʼir day kʼir kaa ašariyaa laaliyanoo ra, a tee laalihaya ir maaganda se, zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Boro kul kaŋ deejandi bundu ga, laali.»† 14 Woo teendi hala Ibirahima albarkaa, dumey kaŋ manʼti Alyahuudu ma duu a Almasihu Isa bande hala ir ma duu naanaa ra Irkoy Hundoo kaŋ allaahidoo zandi.

Hayaa kaŋ ga ašariyaa nda allaahidoo fay

15 Agʼarmey, ay ga šelaŋ war se sanda adamizey alaadaa: takaa kaŋ nda boro kaŋ na nga wasiyyoo hantum, boro foo sʼa kaa, a si tonton a ga. 16 Irkoy na allaahiduyaŋ zaa Ibirahima nda nga hayroo se. A mana nee «nda nga hayrey se», sanda boro booboyaŋ, amma boro folloku ga a goo, a nka nee «nda ni hayroo se»‡, maanaa Almasihu. 17 Hayaa ne kaŋ ay gʼa har: amaanaa kaŋ Irkoy nʼa zaa kʼa jisi henna, ašariyaa kaŋ goro jiiri zangu taaci nda waranza (430) amaanaa banda ga si allaahidoo kaa kʼa derandi ka nga alkadaroo kaa. 18 Zama nda ašariyaa bande boro ga duu tuboo, adiši manʼti allaahidoo ra a ga hun koyne. Ka gar allaahidoo ra Irkoy na Ibirahima noo anneemaa.

19 Adiši macin se ašariyaa gorandi? A nka tontonandi allaahidoo ga ka borey hooyaney cebe, hala waati kaŋ hayroo kaŋ se allaahidoo zandi kaa. Ašariyaa woo, almalaykey kʼa gorandi kʼa daŋ waafakandikaw kaboo ra. 20 Ka gar waafakandikaw manʼti boro folloku no a ga waafakandi, amma Irkoy nga folloku no.

21 Ašariyaa ga Irkoy allaahidey kuta wala? Abada! Zama nda a gar ašariya nka nondi kaŋ ga hunayan noo, kul nda cimi šerretaray mana hun kala ašariyaa diiyanoo ra. 22 Amma Citaaboo na hayey kul daŋ zunubu gaaboo cire hala allaahidoo kaŋ Irkoy nʼa zaa ma nondi ganakey se ngi naanaa kaŋ i nʼa daŋ Isa Almasihu ra maaganda se.

23 Kaŋ naanaa waatoo mana kaa, ir manʼti kala ašariyaa kasa-izey, ir daabandi hala naanaa fondaa cebandiyanoo ga. 24 Takaa woo da, ašariyaa ti ir gongukaa kaŋ gʼir gongu hala Almasihu ga, hala ir ma tee boro šerranteyaŋ naanaa albarkaa ra. 25 Sohõ kaŋ naanaa kaa, ir sii gongukaw bande koyne.

War manʼti baɲɲayaŋ koyne, Irkoy izeyaŋ ti war

26 War kul manʼti kala Irkoy izeyaŋ Almasihu Isa kaŋ war naanay a maaganda se, 27 zama war kul kaŋ batize Almasihu ra, war na Almasihu daŋ war ga sanda darbay. 28 Woo ra Alyahuudu wala Grek sii no, baɲɲa wala borcin sii no, aru wala woy sii no, zama war kul ti affoo Almasihu Isa bande. 29 Haya kaŋ se Almasihu wane nda war, adiši Ibirahima hayroo ti war, war ti tubukey sanda takaa kaŋ nda allaahidoo nʼa har.

4

1 Ay nee: hala de tubukaa ga tee zanka kaccu, haya kul si nga nda baɲɲa fay, ba kaŋ se nga ti hayaa kul koyoo. 2 A sii kala boroyaŋ cire kaŋ ga huga nda nga nda nga jinawey hala waatoo kaŋ baaboo na kayandi ga. 3 Ir mo takaa din da, waatoo kaŋ ir ga zanka, ir manʼti kala baɲɲayaŋ aduɲɲa hayey se. 4 Amma kaŋ alwaatoo too kaŋ kayandi, Irkoy na nga Izʼaroo sanba kate. Woy-boro kʼa daŋ aduɲɲa ra, a hayandi ašariyaa waati 5 hala a ma duu ka borey kaŋ goo ašariyaa hinoo cire day kʼi kaa kabe ra. Woo ra ir ga hin ka tee Irkoy ize kanbari. 6 Haya kaŋ se Irkoy izeyaŋ ti war, woo se Irkoy na nga Izʼaroo Hundoo sanba ir biney ra. Hundoo din no ma kaati ka nee: «Abba, ir Baabaa Irkoy!» 7 Takaa woo ra ni manʼti baɲɲa koyne, izʼaru ti ni. Haya kaŋ se izʼaru ti ni, woo se Irkoy sabboo ra tubukaw mo ti ni.

Alhuzunoo kaŋ Pol nʼa zaa Galati borey se

8 Waatey kaŋ bisa ra war mana Irkoy bay, war cindi ka tee koyyaŋ se tam kaŋ nda cimi manʼti koyyaŋ no. 9 Amma sohõ war ga Irkoy bay, wala hunday sohõ ir ma nee Irkoy ga war bay. Taka foo war ga war boŋ yeeti haya buunayaŋ kaŋ sii nda nafaw cire kaŋyaŋ se war ga baa war ma tee tam koyne? 10 War ga zaariyaŋ, nda handuyaŋ, nda waatiyaŋ, nda jiiriyaŋ beerandi. 11 Ay ga hunbur war here farayanoo kaŋ ay nʼa tee war se ma tee yaada.

12 Agʼarmey, ay gʼa ŋaaray war ga, war ma tee sanda agay, zama agay mo, ya nka tee sanda war. War mana ifutu kul tee ya ne. 13 War ga bay kaŋ cee jinaa, ay wircoo ka kate ya koy war do ka Alhabar Boryaa har war se. 14 Ay wircoo hanse ka war farandi, war manʼay konnay war manʼay hesu, amma war nkʼay dii sanda Irkoy almalayka, sanda Almasihu Isa. 15 Macin no war gomnoo ti a? Ay ga tee war se seede kaŋ, nda a mma hin ka tee waatoo din, war ga war moɲey dogu kʼi noo ya ne. 16 Cimoo kaŋ ay gʼa har war se kate ya tee war se iberi wala?

17 Borey din kaŋ ga war ceeci nda gaabi, alkuniyanteyaŋ no, i mma baa ngi ma agay nda war kaa cere ga hala war ma duu ka gaabandi ngi hayey ra. 18 A ga boori boro ma gaabandi teegoy henna ga waati kul, a masi tee haya kaŋ, nda ay goo war gamey ra de no, war gʼa tee. 19 Ay zankey, ay goo hayyan taamari ra* koyne war se hala waati kaŋ Almasihu ma timme war hunaroo ra. 20 Ay si baa kala ya bara war do hala ya takaa kaŋ nda ay ga šelaŋ barmay, zama ay ga almunkar nda war.

Koŋŋa woyoo nda borcin woyoo

21 Wʼay bayrandi, war kaŋ baa war ma goro ašariyaa hinoo cire, war si haŋajer ašariyaa se wala? 22 A hantumandi Citaaboo ra kaŋ Ibirahima duu izʼaru hinka, affoo koŋŋaa ga, affaa borcin woyoo ga. 23 Koŋŋaa wanoo mana hayandi kala hundi-ibaayi ra. Borcin woyoo wanoo mana hayandi kala Irkoy allaahidoo albarkaa ra. 24 Šennoo woo goo nda maana, zama ihinkaa manʼti kala sanda amaana hinka. Amaana foo zandi Sinay tondi hondoo boŋ, woo ti Hažatta, a ga izeyaŋ hay kaŋ ga tee baɲɲayaŋ. 25 Hažatta ti Sinay tondi hondoo kaŋ goo Arabi, a ga hima nda Žerizalem kaŋ ga bara sohõ da, zama nga nda nga izey goo baɲɲataray. 26 Amma Žerizalem kaŋ goo beene ti borcin woyoo kaŋ ti ir ɲaa. 27 A hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Ɲaali, woy gunoo kaŋ si hay,

hanse ka ɲaali, ma kaati, ni kaŋ si taama,

zama woyoo kaŋ cindi nga foo ga duu ize boobo

ka bisa woyoo kaŋ goo kurɲoo kone.»†

28 War kaŋ ti agʼarmey, sanda Isiyaka war manʼti kala Irkoy allaahidoo izey. 29 Sanda cee jinaa takaa kaŋ woo kaŋ hayandi hundi-ibaayoo ra na woo kaŋ hayandi Irkoy Hundoo albarkaa ra gurzugay, taka follokaa no hala sohõ. 30 Amma macin no Citaaboo nee? A nee: «Koŋŋaa nda nga izʼaroo gaaray, zama abada koŋŋaa izʼaroo si tubu borcin woyoo izʼaroo bande.»‡ 31 Woo se agʼarmey, ir manʼti koŋŋaa izey, borcin woyoo izey ti ir.

5

Almasihu nʼir sawal

1 Borcintaray se Almasihu nʼir sawal. Adiši wa gaabandi, war masi war boŋ yeeti baɲɲataray cire.

2 Nga ne, agay Pol ga nee war se kaŋ, nda war na war boŋ daŋbangu, Almasihu si haya kul hanse war se. 3 Ay ga yee ka adamize kul kaŋ hurubangu bayrandi kaŋ a ga hima ka hayey kul tee kaŋ ašariyaa nʼi har. 4 War dunbu nda Almasihu, war kaŋ ga ceeci ašariyaa ma war tee boro šerrante. War fay nda Irkoy anneemaa. 5 Ir hunday naataa goo kaŋ Irkoy Hundoo albarkaa ra ir ga duu šerretaray. Ir gʼa batu nda naanay. 6 Almasihu Isa bande, hurubanguyan wala hurubanguyan jaŋay kul sii nda alfayda. Naanaa kaŋ ga goy baji ra bara nda alfayda.

7 War zuru henna, may ka war ganji war ma cimoo dii? 8 Boŋbereyanoo woo mana hun Irkoy do kaŋ na war cee. 9 Dolobiri kaccu ga laajinoo kul tunandi. 10 Agay, ay ga naanay ka bay ir Koyoo maaganda se war mana miile tana zaa. Amma boraa kaŋ ga war boŋoo bere, boro kul kaŋ no, koyoo ga nga zukandoo zaa.

11 Agʼarmey, nda a gar agay, ya mma hurubanguyan waazu, macin se ay ga gurzugandi? Adiši Isa kanjandibundoo si tee boro kul se albasi. 12 Borey kaŋ ga war boŋey bere, i ma ngi boŋ daasu zaati.

13 Agʼarmey, war, war mana ciyandi kala sawalyan se, amma war masi sawalyanoo tee haya kaŋ ga kate war ma dira hundi-ibaayi ra, war ma cere alhaadimay baji ra. 14 Zama ašariyaa kul si tabati kala šenni folloku ra, šennoo ti: «Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ.»* 15 Amma nda war ga cere ɲama ka cere ŋaa, war ma hawgay war masi koy cere halaci.

Irkoy Hundoo mʼir juwal, hundi-ibaayi masʼir juwal

16 Hayaa kaŋ ay ga baa yʼa bayrandi war se manʼti kala war ma dira Irkoy Hundoo bande, nga ra war si dira nda hundi-ibaayi boonawey. 17 Zama hayey kaŋ boro hundi-ibaayoo gʼi boonay si kan Irkoy Hundoo se, takaa din da hayey kaŋ ga kan Irkoy Hundoo se si kan hundi-ibaayi se. Haya hinkaa woo si cere zaa, taka kaŋ ra war masi duu ka hayey tee kaŋ war ga baa war mʼi tee. 18 Amma nda Irkoy Hundoo no ma war gongu, war sii ašariyaa hinoo cire.

19 Hundi-ibaayi teegoyey si tugu, ngi ti: woy nda aru izefututaray, žiibi, haya futu boonayyan, 20 tooru ganayan, kottekoynitaray, iberitaray, yenje, canseyan, binetunyaney, alhaasiditarawey, waafakay jaŋawey, fay-fayyaney, 21 boonayyaney, suuyaney, ŋaa-ka-hooyan, nda hayey kaŋ ga hima nda wey. Ay ga war bayrandi sanda takaa kaŋ nda ay bay kʼa tee kaŋ borey kaŋ ga hayey wey dumey tee si Irkoy Laamaa tubu.

22 Amma hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa hay ti: baji, ɲaali, alaafiya, suuri, borohennataray, binehennay, allaahidutaray, 23 bineyaynay, boŋdiiyan. Ašariya sii no kaŋ ga konna hayey wey dumey. 24 Borey kaŋ ti Almasihu [Isa] borey na hayey kaŋ hundi-ibaayi ga bagʼey nda wey kaŋ a gʼi boonay kanji. 25 Nda ir ga huna Irkoy Hundoo bande, ir ma dira mo Irkoy Hundoo bande. 26 Ir masi tee foomanteyaŋ ka cere ceeci, ka canse cere ga.

6

War ma cere jeraw zaa

1 Agʼarmey, nda boro diyandi laybu kul kaŋ teeyanoo ra no, war kaŋ Irkoy Hundoo ga war gongu, wa boraa daŋ fondaa ra nda bineyaynay. Ma hawgay ni hunday masi koy siyandi. 2 Wa jeraw zaa cere se, woo ra war ga Almasihu ašariyaa tabatandi. 3 Boro kaŋ ga hongu haya ti nga, ka gar a manʼti baffoo, a mma nga boŋ darga. 4 Boro foo kul ma nga boŋ teegoyoo fesufesu, woo ra a ga hin ka fooma nga boŋ de here, amma manʼti boro foo here a ga fooma. 5 Zama boro foo kul ga tuuru nga boŋ maaɲoo ga.

6 Boraa kaŋ se Irkoy meešennoo ga cawandi ma cawandikaa noo hayey kul ra kaŋ goo a se.

7 War masi war boŋ darga, Irkoy si naŋ boro ma nga ɲooɲo. Zama woo kaŋ boro nʼa duma, nga no a gʼa hegay. 8 Boro kaŋ duma nga boŋ hundi-ibaayoo se ga hayaa hegay kaŋ hundi-ibaayi gʼa hay kaŋ ti halaciyan. Amma boro kaŋ duma Irkoy Hundoo se ga hayaa hegay kaŋ Irkoy Hundoo gʼa hay kaŋ ti hunayan abadantaa. 9 Ir masi fara nda gomni teeyan, nda ir biney mana hun, ir ga nga gomnoo hegay waatoo kaŋ ga hima ra. 10 Woo se, nda ir duu fondo, ir ma gomni tee borey kul se, waaniwaani borey kaŋ ir nda ey goo naanaa fondaa ra.

Kašeta koraa nda fooyanoo

11 Wa harfu beerey guna, agay hunday kaboo kʼi hantum war se. 12 Borey kaŋ ga baa ngi ma ngi boŋ boryandi borey se, ngi no ma war waazibi war ma hurubangu. I si woo tee kala hala borey masi ngi gurzugay Almasihu kaŋ buu kanjandibundoo ga maaganda se. 13 Zama wey kaŋ hurubangu hunday si ašariyaa dii. I si baa kala war ma hurubangu hala ngi ma fooma ka nee ngi tammaasaa goo war hamey ga. 14 Agay, abada ay si fooma nda haya kul nda manʼti ir Koyoo Isa Almasihu buuyanoo kanjandibundoo ga kaŋ albarkaa ra aduɲɲa kanjandi ya ne sanda takaa kaŋ nda agay mo kanjandi aduɲɲa se. 15 Hurubanguyan wala hurubanguyan jaŋay sii nda nafaw kul. Ma tee takari taaga bara nda nafaw. 16 Borey kul kaŋ ga dira fondaa woo bande, alaafiyaa nda tamallaa ma bara i ga, ngi kaŋ ti Izirayel borey kaŋ ti Irkoy wane!

17 Hõ banda ga, boro kul masi yee kʼay farandi, zama agay, Isa busawey goo ay gaahamoo ga.*

18 Ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ma bara war lakkaley bande, agʼarmey! Amin.

* 2:3 2.3 a ma hurubangu maanaa ti a ma huru alyahuudutaray.

* 3:6 3.6 Šintinoo 15.6.

† 3:8 3.8 Šintinoo 12.3.

‡ 3:10 3.10 Alhukumoo 27.26.

§ 3:11 3.11 boro šerrantaa si huna kala nda naanaa albarkaa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti boro kaŋ naanaa nʼa tee boro šerrante, ga huna, Habaku 2.4.

* 3:12 3.12 Sargarey 18.5.

† 3:13 3.13 Alhukumoo 21.23.

‡ 3:16 3.16 Šintinoo 17.7.

* 4:19 4.19 Pol mma nga boŋ himandi nda woy kaŋ ga taama.

† 4:27 4.27 Ezayi 54.1.

‡ 4:30 4.30 Šintinoo 21.10.

* 5:14 5.14 Sargarey 19.18.

* 6:17 6.17 Busawey manʼti kala gurzugaa kaŋ Pol duu a Isa naanaa maaganda se.

EFEZ BOREY BATAGAA

1

2

3

4

5

6

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Efez borey se

Citaaboo fahamandiroo

Efez manʼti kala koyra beeri. A sii kala gandaa ra kaŋ se i ga nee Tirki.

Pol diyawtaray naarumay hinzantoo ra, a na jiiri hinza tee Efez. Waatoo kaŋ Pol ga batagaa woo sanba Efez borey se, a sii kala kasaa ra. Hayaa kaŋ a gʼa har batagaa ra ga hin ka zamnandi ihinka:

1. Nongu jinaa ra boro ga dii kaŋ Pol ga nee kaŋ hayey kaŋ goo beenaa ra nda wey kaŋ goo laboo ga kul ga kaa ka tee affoo Almasihu ra (zamnaa 1.10).

2. Nongu hinkantoo ra Pol ga nga batagaa cawkey bayrandi kaŋ i ma tee affoo. Woo ti haya kaŋ ga ngi hunayan taagaa cebe kaŋ ga duwandi Almasihu bande. A ga šelaŋ Irkoy hinoo ga, a nee mo ganakey ma Irkoy hinoo tee wongu jinay.

Batagaa woo ra ir ga dii kaŋ ganakey si hin ka tee affoo nda i mana denji Hallasikaa ga kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw Irkoy ibaayoo ra ka batagaa woo sanba Irkoy boro henanantey se kaŋ ti Almasihu Isa boro laadirantey* [kaŋ goo Efez koyraa ra]. 2 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Albarkaa kaŋ Irkoy nʼa noo ir se Almasihu bande

3 Albarka ma bara Irkoy se kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu Koyoo nda nga Baabaa. A na nga Hundoo albarka dumey kul daŋ ir ra beenaa nongey ra Almasihu alhormaa ra. 4 Irkoy nʼir suuba Almasihu albarkaa ra za aduɲɲa mana daara, hala ir ma tee Irkoy boro henananteyaŋ nda boroyaŋ kaŋ ga laybu sii nga jine nga bajoo ra. 5 A nʼa kayandi za gayyan kʼir tee ize kanbariyaŋ Isa Almasihu albarkaa ra ka sawa nda nga ibaayoo kaŋ ga kan a se, 6 hala ir ma Irkoy daržaa saabu nda nga anneemaa kaŋ a nʼa doori ir boŋ nga Baakaa albarkaa ra.

7 Nga kʼir feeri kʼir kaa zunubu ra nga kuroo albarkaa ra, a nʼir laybey yaafa ka sawa nda nga anneemaa beeriyanoo. 8 A hanse ka anneemaa woo boobandi ir se nda lakkal nda fahamay dumi kul. 9 A na nga ibaayoo sirroo bayrandi ir se ka sawa nda woo kaŋ ga kan a se kaŋ a nʼa kayandi za gayyan Almasihu ra. 10 Nga ibaayoo ra, nda waatey timme, a ga hayey kaŋ goo beenaa ra nda hayey kaŋ goo laboo ga kul tee affoo Almasihu ra.

11 Almasihu albarkaa ra ir duu ir bagaa tuboo†, ir kaŋ a bay kʼir kayandi ka sawa nda Irkoy dunbandiroo. Nga da no ma haya kul tee ka sawa nda woo kaŋ a nʼa kayandi nga ibaayoo ra, 12 hala ir kaŋ jin kʼir naataa daŋ Almasihu ra, ir ma Irkoy daržaa saabu.

13 Almasihu albarkaa ra war mo, war maa cimoo šennoo kaŋ ti Alhabar Boryaa kaŋ na war hallasi. War naanay a, woo banda ga, tammaasaa kaŋ allaahidoo zandi kaŋ ti Hundi Henanantaa huru war ga. 14 Hundi Henanantaa woo ti tolmaa ir tuboo se kaŋ gʼir hakiikandi kaŋ ir ga duu gomnoo ir feeriyanoo ga ka Irkoy daržaa saabu.

Pol ga Irkoy ŋaaray Efez borey se

15 Woo se agay mo, za ay maa naanaa kaŋ war nʼa daŋ ir Koyoo Isa ra, nda takaa kaŋ nda war ga baa Irkoy boro henanantey kul, 16 ay mana fay nda ka albarka daŋ Irkoy se war here, ay ŋaarayrey ra ay ga hongu war. 17 Ay gʼa ŋaaray ir Koyoo Isa Almasihu Koyoo ga kaŋ ti Baabaa Irkoy daržantaa, a ma war noo nga Hundoo kaŋ ga lakkal noo ka Irkoy bayraa bangandi war se. 18 A ma war biney moɲey feeri hala war ma naataa bay kaŋ se a na war cee, ka nga daržaa beeriyanoo bay kaŋ Irkoy boro henanantey gʼa tubu, 19 ka hini beeroo bay kaŋ a nʼa daŋ ir kaŋ ga naanay ga. Hinoo woo, a nʼa sanba nda nga gaaboo kul. 20 A nʼa cebe Almasihu bande waatoo kaŋ a nʼa tunandi bukawey ra kʼa gorandi nga kabe guma ga beenaa nongey ra. 21 A nʼa gorandi kokoytaray kul boŋ, nda hini kul boŋ, nda gaabi kul boŋ, nda koytaray kul boŋ, nda maa kaŋ ga harandi kul boŋ, a ma tee zamanoo woo ra wala zamanoo kaŋ ga kaa ra. 22 Irkoy na haya kul daŋ Almasihu cewey cire, a nʼa daŋ haya kul jine kʼa tee Egilizoo boŋoo. 23 Egilizoo manʼti kala nga gaahamoo, nga no ma haya kul too nongu kul here.

2

Ka hun buuyan ra ka huru hunayan ra

1 War mo kaŋ bay ka buu war laybey nda war zunubey maaganda se, 2 war cindi ka dira i ra sanda takaa kaŋ nda aduɲɲa ga dira ka sawa nda Ibilisi kaŋ ti hewoo hini laalaa boŋkoynoo, hundoo kaŋ ga goy sohõ da borey ra kaŋ si haŋajer. 3 Ir mo cindi i ra, ir nda ey kul marga ka hanga hayey kaŋ hundi gʼi boonay, nda nga ibaayey, nda ir miilewey bande. Ir azzaatoo kate ir ma tee sanda borey cindey kaŋ ti boroyaŋ kaŋ goo Irkoy futayyanoo cire.

4 Amma Irkoy kaŋ ga hanse ka tamalla, baji beeroo kaŋ a nʼa tee ir se maaganda, 5 ka gar ir buu ir laybey ra, a nʼir hunandi Almasihu bande. Irkoy anneemaa albarkaa ra war hallasi. 6 A nʼir tunandi a bande kʼir gorandi a bande beenaa nongey ra Almasihu Isa albarkaa ra. 7 A na woo tee hala zamaney kaŋ ga kaa ra, a ma borohennataray ka nga anneemaa beeriyanoo kaŋ ga bisa haya kul cebe ir se Almasihu Isa albarkaa ra. 8 Zama Irkoy anneemaa albarkaa ka war hallasi, naanay kʼa noo war se, manʼti war kʼa tee de, Irkoy nooyan no. 9 Manʼti teegoy henna kʼa tee, hala boro kul masi bolsay. 10 Zama ir manʼti kala Irkoy teegoy. A na Almasihu Isa kʼir taka hala ir ma teegoy henney kaŋ a nʼi soolu za gayyan ir ma hin kʼi ka dira.

Ir kul ti affoo Isa Almasihu ra

11 Woo maaganda se wa hongu takaa kaŋ ga war cindi: waatoo din gaaham here war manʼti kala dumiyaŋ kaŋ manʼti Alyahuudu. Borey kaŋ se i ga nee borey kaŋ hurubangu ga war dii nda jofolo, alaada kaŋ kabe gʼa daŋ ngi gaahamey ga maaganda se. 12 Waatoo din war cindi ka mooru Almasihu, war sii nda fondo ka huru Izirayel jamaa ra, Irkoy amaanawey allaahidoo kaŋ a nʼa zaa, war sii nda i ra haya kul. Naata sii war se, aduɲɲa ra war cindi ka mooru Irkoy. 13 Amma sohõ, Almasihu Isa bande, war kaŋ waatoo din war ga mooru, Almasihu kuroo na war manandi. 14 Nga hunday ti ir alaafiyaa, hayey kaŋ fay ka tee ihinka, a nʼi tee affoo. Nga hamoo ra, cetaa kaŋ ga faya kaŋ ti iberitaray, a nʼa kayri. 15 A na Musa ašariyaa nda nga yaamarey kaŋ goo alhukumey ra tuusu hala nga ma ihinkaa kaŋ ti Alyahuudey nda dumey kaŋ manʼti Alyahuudu kul tee boro taaga foo nga albarkaa ra ka alaafiyaa gorandi, 16 ka ihinkaa kul tee gaaham folloku ka ngi nda Irkoy waafakandi kanjandibundoo albarkaa ra, ka iberitaray wii. 17 A kaa ka alaafiyaa Alhabar Boryaa har war kaŋ ga mooru se, a nʼa har wey kaŋ ga man se. 18 Zama Almasihu albarkaa ra ir nda ngi kul, Hundi folloku ra ir ga hin ka too Baabaa Irkoy do.

19 Woo ra war manʼti yawyaŋ koyne, wala taabušiyaŋ, war goo Irkoy boro henanantey jamaa ra, war goo Irkoy hugoo borey ra. 20 War tee cinaroo nongu, cinaroo asaasoo boŋ war cinandi kaŋ manʼti kala diyawey nda annabey. Almasihu Isa hunday ti hugoo kanjoo tondoo. 21 Almasihu ra hugoo kul ga cere dii ka kay ka tee ir Koyoo hugu henanantaa. 22 Nga da ra war mo goo ma marga ka tee cinaroo nongu ka tee gorodoo Irkoy se nga Hundoo albarkaa ra.

3

Goyoo kaŋ Pol nʼa tee dumey here kaŋ manʼti Alyahuudu

1 Woo maaganda se agay Pol tee kasa-ize Almasihu [Isa] sabboo se, war kaŋ manʼti Alyahuudu maaganda. 2 Šikka sii kaŋ war maa Irkoy anneemaa goyoo kaŋ nondi ya ne war maaganda se. 3 [Zama] Irkoy nka nga sirroo cebe ya ne bangayyan ra, sanda takaa kaŋ nda agay ne kʼa hantum šenni kayna ra. 4 Nda war nʼa caw, war ga hin kʼay fahamaa bay Almasihu sirroo ra. 5 Sirroo woo, Irkoy manʼa bayrandi zamaney kaŋ bisa adamizey se sanda takaa kaŋ nda sohõ a nʼa cebe nda nga Hundoo nga diyaw henanantey nda nga annabey se. 6 Sirroo ne: Alhabar Boryaa albarkaa ra dumey kaŋ manʼti Alyahuudu nda Alyahuudey ga duu tubu follokaa, i ga tee kunturu follokaa, i ga marga Irkoy allaahidu follokaa ra kaŋ a nʼa zaa Almasihu Isa alhormaa ra.

7 Ay tee a se goykaw ka sawa nda Irkoy anneemaa nooyanoo kaŋ nondi ya ne nga hinoo albarkaa ra. 8 Agay kaŋ kacca nda Irkoy boro henanantey kul, anneemaa woo nondi ya ne ka Almasihu gomnoo beeriyanoo kaŋ si hin ka bayrandi ka ben har dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se. 9 Sirroo goyoo din kaŋ nda Irkoy kaŋ na haya kul taka, kaŋ tugandi za zamanyaŋ, a nʼay noo yʼa kaarandi [borey kul se], 10 hala Egilizoo bande sohõ Irkoy lakkaloo kaŋ ga dumi-dumi, a ga waaniwaani ma cebandi hini nda gaabey se kaŋ goo beenaa nongey ra. 11 A na woo tee ka sawa nda dunbari abadantaa kaŋ a nʼa ka goy Almasihu Isa ir Koyoo albarkaa ra. 12 Almasihu bande, lakkalkanaa kaŋ ir duu a a ra, no ma kate ir ma hin ka man Irkoy nda naanay timmante. 13 Woo se ay gʼa wiri war ga, zarabey kaŋ ga duu agay war maaganda se masi war biney kaa. War daržaa no.

Bajoo kaŋ Almasihu nʼa cebe

14 Woo se ay ga kanje sonbu Baabaa Irkoy se 15 kaŋ ra hayragey kul maaɲoo hun kaŋ goo beenaa ra nda laboo ga. 16 A ma kate war kunehere boraa albarkaa ma tonton nda hini nga Hundoo albarkaa ra ka sawa nda nga daržaa beeriyanoo, 17 hala a ma naanaa ka Almasihu gorandi war biney ra, de mo war ma linji sinji ka tabati baji ra. 18 Woo ra war nda Irkoy boro henanantey kul ga hin ka duu gaabi ka Almasihu bajoo hayyanoo, nda nga kuuyanoo, nda nga kayyanoo, nda nga guusuyanoo bay. 19 Koyne mo ka Almasihu bajoo bay kaŋ bisa bayray kul ka too met nda Irkoy beeriyanoo kul.

20 Boraa kaŋ ga hin ka haya tee kaŋ bisa haya kul kaŋ ir gʼa ŋaaray wala woo kaŋ ir gʼa hongu ka sawa nda hinoo kaŋ ga goy ir ra, 21 darža ma bara a ga Egilizoo ra, a ma bara a ga Almasihu Isa albarkaa ra, zamaney kul izey ma darža daŋ a ga abada hala abada. Amin.

4

Egilizoo tee affoo Almasihu albarkaa ra

1 Woo maaganda se ay gʼa ŋaaray war ga, agay kaŋ ti kasa-ize ir Koyoo maaɲoo se, ciyayanoo kaŋ nda war ciyandi, war ma dira nda taka kaŋ ga hima nda a, 2 nda boŋ-yeeti-gandayan, nda bineyaynay, nda suuri, war ma cere muɲe nda baji. 3 War ma gaabandi war cere diiyanoo ga Irkoy Hundoo albarkaa ra, alaafiyaa ma tee linjoo kaŋ ga war dii cere ga. 4 Gaaham folloku bara, Hundi folloku bara, takaa kaŋ nda war ciyandi naata folloku se kaŋ ti war ciyayanoo naataa. 5 Koy folloku bara, nda naanay folloku, nda batizeyan folloku. 6 Irkoy folloku bara, nga ti boro kul Baabaa, a goo boro kul boŋ, a ga goy boro kul ra, a goo boro kul ra.

7 Amma ir affoo kul duu anneemaa, boro foo kul duu nga bagaa takaa kaŋ nda Almasihu baa. 8 Woo se a harandi Citaaboo ra ka nee:

«Kaŋ a žigi ka koy beene,

a kate baɲɲayaŋ nga bande,

a na gomniyaŋ tee adamizey se.»*

9 «A žigi» ti macin nda manʼti kaŋ a zunbu jina [nongey kaŋ goo] laboo koroo ra? 10 Boraa kaŋ zunbu da no ka žigi beenaa kul se beene hala a ma haya kul too. 11 Nga no ka boroyaŋ noo i ma tee diyaw, a na affooyaŋ noo i ma tee annabiyaŋ, affooyaŋ a nʼi noo i ma tee Alhabar Boryaa harkawyaŋ, affooyaŋ a nʼi noo i ma tee alfayaŋ nda cawandikawyaŋ, 12 hala Irkoy boro henanantey ma soolu nga goyoo teeyanoo se ka Almasihu gaahamoo cin kʼa kayandi, 13 hala ir kul ma tee affoo naanaa fondaa ra nda Irkoy Izʼaroo bayraa ra, ka tee adamize timmante, ka too ka tee boroyaŋ kaŋ nin sanda Almasihu. 14 Woo ra ir si cindi ka tee zanka kaccuyaŋ kaŋ ga doy-doy de cawandiyan kul kaŋ kaa hewoo gʼi zaa ka koy, nda adamizey dargaa, nda ngi carmaa ra kaŋ ga borey firkandi. 15 Amma ir ga cimoo har baji ra, woo ra ir ga tonton haya kul here boraa kaŋ ti boŋoo albarkaa ra, Almasihu. 16 Nga no ma kate kunturoo kul ma denji ka cere dii nda dobey kul kaŋ goo a ra, nongu foo kul nda nga goy takaa. Nga no ma kate kunturoo ma cinandi ka tonton nga boŋ ga baji ra.

Hunayan taaga Almasihu bande

17 Hayaa kaŋ ay gʼa har kʼa bayrandi ay Koyoo maaɲoo ga manʼti kala war masi yee ka dira sanda dumey kaŋ si Irkoy bay dira takaa, ngi lakkal yaadaa bande. 18 Ngi lakkaley sii kala kubay ra. Yawyaŋ no hunaroo here kaŋ hun Irkoy do ngi lakkal jaŋaa nda ngi binešendaa maaganda se. 19 Biney mana yee ka kula, i na ngi boŋ noo haya futu boonayyan se ka haya žiibi dumi kul tee bila haawi.

20 Amma war, manʼti takaa woo nda war na Almasihu bay. 21 Nda a gar war maarʼa, i na war cawandi ka sawa nda cimoo kaŋ goo Isa ra, 22 maanaa war na war teegoy žeeney naŋ, ka attabiya žeenaa kaa war ga kaŋ ga funbu ka hanga boonay dargantey bande. 23 War goo ma duu fahamay taaga war lakkaley ra. 24 War na attabiya taagaa daŋ war ga sanda darbay, woo kaŋ takandi ka hima nda Irkoy. A si diyandi kala cimoo šerretaraa ra nda nga henanyanoo ra.

25 Woo maaganda se wa taari naŋ, war affoo kul ma cimi har ceroo se, zama ir manʼti kala cere gaaham nonguyaŋ. 26 «Nda war futu, war masi zunubu tee.»† Waynaa masi kaŋ war futuyanoo ga. 27 War masi Ibilisi noo fondo kul. 28 Boro kaŋ ga zay, a ma fay nda zaytaray, a ma gaabandi ka [nga] kabey ka goy henna tee hala a ma hin ka tilasante faaba. 29 Šenni futu kul masi hun war miɲey ra, wa šenni hinne har kaŋ ga boori, a ma borey nafa hala a ma tee borey kaŋ ga haŋajer se anneema. 30 War masi Irkoy Hundi Henanantaa binoo maray, Irkoy nʼa daŋ war ga sanda tammaasa, feeriyanoo zaaroo se. 31 War ma dooray kul, nda binetunay, nda futay, nda zahãyan, wala wowi, nda laalay kul moorandi war. 32 Wa boori cere se, war ma hinna, war ma yaafa cere se sanda takaa kaŋ nda Irkoy yaafa war se Almasihu albarkaa ra.

5

Wa dira gaayoo ra

1 War ma tee Irkoy dendenkey, war manʼti kala nga izey, nga baakey. 2 Wa dira baji ra, sanda takaa kaŋ nda Almasihu baa ir, a na nga boŋ noo sanda sargari ir maaganda se, a tee sargari kaŋ sunnaaraa ga kan Irkoy se.

3 Woy nda aru izefututaray, wala žiibi dumi kul kaŋ no, wala albahiiritaray, wey ngi maaɲey masi ba ciyandi war game, a si hima Irkoy boro henanantey ma wey tee. 4 Haya haawinte mo, wala šenni yaada, wala šenni futay, i kul si hima. Woo kaŋ ga hima ti albarka daŋyan Irkoy se. 5 Zama war ma bay kaŋ boro kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee, nda boro žiibi, nda albahiiri – tooru ganakaw no – si duu tubuhaya Almasihu nda Irkoy Laamaa ra.

6 Boro kul masi war darga nda šenni koonuyaŋ, zama hayey wey maaganda se Irkoy futayyanoo ga kaa borey ga kaŋ si haŋajer a se. 7 War masi marga nda ey ka ngi hayey tee. 8 Waatoo din kubay ti war, amma sohõ gaay ti war ir Koyoo albarkaa ra. Wa dira sanda gaay izeyaŋ. 9 Zama hayaa kaŋ gaay gʼa hay manʼti kala: borohennataray dumi kul, nda šerretaray, nda cimi. 10 Wa hayey ceeci kʼi laasaabu kaŋ ga kan ir Koyoo se. 11 War masi marga nda kubaa teegoyey, i sii nda nafa, amma wʼi fatawandi. 12 Hayey kaŋ i gʼi tee tuguyan ra, haawi no a ma ba harandi. 13 Haya kul kaŋ ga fatawandi, gaayoo gʼa fattandi, 14 zama haya kul kaŋ fatawandi ga diyandi gaayoo ra, woo se i nee:

«Tun, ni kaŋ ga jirbi,

tun ka hun bukawey game,

Almasihu ga nga annuuraa daŋ ni ga.»

15 Wa hanse ka takaa laasaabu kaŋ nda war ga dira. War masi dira sanda hollokomyaŋ, wa dira sanda lakkalkoyniyaŋ 16 kaŋ ga goy nda waatoo kaŋ war duu a, zama zaarey wey ga laala. 17 War masi tee boroyaŋ kaŋ sii nda lakkal, war ma hayaa bay kaŋ ti ir Koyoo ibaayoo.

18 War masi war boŋ suwandi nda harifutu, izefututaray no, amma war ma too met nda Irkoy Hundoo. 19 Cere bande war ma zaburyaŋ har, ka saabu dooniyaŋ, nda dooniyaŋ don kaŋ Irkoy nʼi noo, war ma don kʼir Koyoo saabu nda war binoo kul. 20 Alwaati kul, haya kul kaŋ no, war ma albarka tee Irkoy ir Baabaa se ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo ga.

21 Wa yee cere cire Almasihu beerandiyan maaganda se.

Woyey nda ngi kurɲey

22 Woyey, wa ben war kurɲey cire sanda takaa kaŋ nda war ga ben ir Koyoo cire. 23 Zama kurɲe ti woy boŋkoynoo sanda takaa kaŋ nda Almasihu ti Egilizoo boŋkoynoo. Nga ti gaahamoo* Hallasikaa. 24 Takaa kaŋ nda Egilizoo ga ben Almasihu cire, takaa din da haya kul ra woyey ma ben ngi kurɲey cire.

25 Kurɲey, wa baa war wandey sanda takaa kaŋ nda Almasihu baa Egilizoo, de a na nga boŋ noo nga maaganda se 26 hala nga mʼa jisi jere ga Irkoy se kʼa henanandi nda hari. A na nga meešennoo kʼa ɲumay. 27 Ka Egilizoo kayandi nga jine nda darža, bila žiibi, bila ndella, wala haya kaŋ ngi nda ey ga hima hala nga ma Egilizoo tee henanante kaŋ ga laybu sii. 28 Takaa din da kurɲe mo ga hima ka baa nga wandoo sanda nga boŋ gaahamoo. Boro kaŋ ga baa nga wandoo, ga baa nga boŋ. 29 Boro kul mana bay ka konna nga boŋ gaahamoo, boro mmʼa huna kʼa saajaw, sanda takaa kaŋ Almasihu mo gʼa tee Egilizoo se, 30 zama ir manʼti kala nga gaahamoo nonguyaŋ. 31 Citaaboo nee: «Woo maaganda se aru ga hun nga ɲaa nda nga baabaa do ka denji nga wandoo ga, de ngi boro hinkaa ga tee gaaham folloku.»† 32 Sirroo woo ga beeri. Agay, ay si šelaŋ kala Almasihu nda Egilizoo ga. 33 Haya kul kaŋ no, war affoo kul ma baa nga wandoo sanda takaa kaŋ nda a ga baa nga boŋ, haya kaŋ ti woy, a ma nga kurɲoo beerandi.

6

Zankey nda ngi hayragey

1 Zankey, wa haŋajer war hayragey se [ir Koyoo maaganda se], haya no kaŋ ga hima. 2 «Ni ɲaa nda ni baabaa beerandi», yaamar jinaa ti woo kaŋ bande allaahidu goo kaŋ ga nee: 3 «hala ma duu albarka, ma duu aloomur laboo ga.»* 4 War mo baabey, war masi war izey biney hasara, wʼi biiri aladabu henna ra ka sawa nda ir Koyoo hoyrawey.

Baɲɲey nda ngi koyey

5 Baɲɲey, wa haŋajer war aduɲɲa koyey se nda hunburay, nda jijiriyan, nda bine boryo sanda takaa kaŋ nda war ga haŋajer Almasihu se. 6 War masi hayey tee ngi ndumey maaganda se sanda ka ceeci ka kan adamize se, amma wa tee sanda Almasihu baɲɲayaŋ kaŋ ga goy ka Irkoy ibaayoo tee nda ngi biney kul. 7 Wa goy nda bine hennay sanda haya kaŋ ir Koyoo se war gʼa tee, manʼti adamize se, 8 zama war ga bay kaŋ boro foo kul, a ma tee baɲɲa wala borcin, haya henna kul kaŋ a nʼa tee, a ga duu nga sufuraa ir Koyoo do.

9 War mo baɲɲey koyey, war ma takaa din da tee war baɲɲey se, wa fay nda burbusuyan, zama war ga bay kaŋ ngi Koyoo nda war wanoo goo beenaa ra, de mo nga, a si borey bisandi cere.

Irkoy wongu jinawey kaŋ a nʼi noo ganakey se

10 Woo kul banda ga, wa duu gaabi ir Koyoo ra nda nga hini gaabantaa. 11 Wa Irkoy wongu jinawey kul daŋ war ga, hala war ma hin ka kay Ibilisi carmawey se. 12 Zama wey kaŋ ir nda ey ga wongu sii nda kuri, i sii nda gaaham, i manʼti kala hiney, nda gaabey, nda kubaa woo koyey, nda ganjey kaŋ goo beenaa nongey ra. 13 Woo se war ma Irkoy wongu jinawey kul zaa, hala zaari laalaa hane war ma hin ka kay i jine, tangamyanoo banda ga, war ma hin ka kay.

14 War ma kay war boŋ ga, cimi ma tee hayaa kaŋ nda war ga war gamey haw, šerretaray ma tee guuru darbay kaŋ ga huru war jindey ra. 15 Sooluyan ka alaafiyaa Alhabar Boryaa har ma tee taamey kaŋ goo war cewey ra. 16 Haya kul kaŋ no, war ma naanaa zaa kaŋ ti koraa, a ga war faaba war ma boro laalaa kaŋ ti Ibilisi biraw-izey kaŋ ra nuune goo kul wii. 17 War ma hallasiroo guuru fuulaa mo daŋ. War ma Irkoy Hundoo takubaa zaa, maanaa Irkoy meešennoo. 18 Wa Irkoy ŋaaray waati kul nga Hundoo albarkaa ra nda ŋaaray nda suurandiyan dumi kul, war ma hanna cijin nda zaari ka gaabandi a ga. War ma Irkoy suurandi nga boro henanantey kul se, 19 ka ŋaaray agay mo se, hala waati kaŋ ay ga šelaŋ, Irkoy mʼay noo taka kaŋ nda ay ga Alhabar Boryaa sirroo har kaaray. 20 Alhabar Boryaa woo se ay tee dontokaw, nga se ay goo gaalayaŋ ra. Wa Irkoy ŋaaray hala ya hin kʼa har kaaray, sanda takaa kaŋ ay ga hima kʼa tee.

Fooyan kokorantaa

21 Sohõ war mo ma hayaa bay kaŋ ra ay goo, nda woo kaŋ ay gʼa tee, ir armaa, ir baakaa nda ir Koyoo goykaw laadirantaa Tišik gʼa har war se. 22 Ya nka cere-cere kʼa sanba war do hala war mʼir misoo bay, de mo a ma war biney daŋ.

23 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu ma alaafiyaa, nda bajoo, nda naanaa noo ir armey se. 24 Irkoy anneemaa ma bara borey kul bande kaŋ ga baa ir Koyoo Isa Almasihu nda baji kaŋ si ben.

* 1:1 1.1 Almasihu Isa boro laadirantey, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Almasihu Isa ganakey.

† 1:11 1.11 Almasihu albarkaa ra ir duu ir bagaa tuboo, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Almasihu albarkaa ra ir daŋandi jere ga.

* 4:8 4.8 Zaburey 68.19.

† 4:26 4.26 Zaburey 4.5.

* 5:23 5.23 Gaahamoo woo manʼti kala Egilizoo.

† 5:31 5.31 Šintinoo 2.24.

* 6:3 6.2–3 Fattaroo 20.12; Alhukumoo 5.16.

FILIPI BOREY BATAGAA

1

2

3

4

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Filipi borey se

Citaaboo fahamandiroo

Waatoo kaŋ Pol koy Filipi koyraa ra ka Irkoy meešennoo har, nga ra boroyaŋ naanay Isa no din. Filipi, koyra no kaŋ mana cindi kala Masedoni gandaa ra, sohõ a sii kala Gres gandaa ra. Alyahuudey ra, borey kaŋ naanay ga kacca.

Pol goo ma Alhabar Boryaa waazu no din kaŋ hinoo nʼa dii kʼa daŋ kasaa ra. Jiiriyaŋ banda ga, a yee ka huru kasa koyra tana ra. Kaŋ Filipi koyraa ganakey maarʼa, i na boro sanba a do kasaa ra nda hayayaŋ ka gomni tee a se. Woo se kaŋ a goo kasaa ra, a na batagaa woo hantum i se kʼi foo, kʼi noo nga alhabarey. Batagaa šenney ga cebe kaŋ Pol ga baa Filipi borey. Ba kaŋ se a goo kasaa ra, za nga batagaa šintinoo ga hala benantaa ga, a ga cebe kaŋ nga ga ɲaali Isa Almasihu maaganda se.

Pol gʼi hoyray i ma ngi boŋ yeeti ganda cere se sanda takaa kaŋ nda Isa na nga boŋ yeeti ganda Baabaa Irkoy se. I masi ngi boŋ kar cere ga.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol nda Timote kaŋ ti Almasihu Isa tamey ka batagaa woo sanba Irkoy boro henanantey kul se kaŋ goo Almasihu Isa bande nda Egilizoo jinehuney nda goykey se kaŋ goo Filipi koyraa ra. 2 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Pol Irkoy ŋaarayroo Filipi borey se

3 Ay ga albarka tee ay Koyoo se waati kul kaŋ ay honga war. 4 Waati kul, ay ŋaaray foo kul ra, ay ga Irkoy ŋaaray war kul se nda ɲaali, 5 gaakasinaa kaŋ war nʼa tee Alhabar Boryaa ra za zaari jinaa* hala hõ. 6 Ay ga naanay ka bay kaŋ boraa kaŋ na goy hennaa šintin war ra ga koy a ga hala a mʼa timmandi Almasihu Isa zaaroo hane. 7 A ga henan ya ne ya miileyanoo woo ka war hongu, zama war goo ay binoo ra, war kaŋ ay kasa-izetaraa ra, nda faasaroo, nda seedetaraa kaŋ ay gʼa tee Alhabar Boryaa se, war kul duu Irkoy anneemaa kaŋ ay duu a. 8 Zama Irkoy ga tee ya ne seede kaŋ ay ga faaji war kul se nda baji cimi kaŋ ti Almasihu Isa bajoo.

9 Hayaa kaŋ ay gʼa ŋaaray Irkoy ga manʼti kala war bajoo ma tonton, a ma hanse ka tonton ka koy bayray nda fahamay here, 10 hala war ma wan ka haya kayantey bay. War ma henan ka tee boro kaŋ ga laybu sii Isa Almasihu zaaroo se 11 ka too met nda šerretaraa kaŋ Isa Almasihu gʼa noo. A ma tee Irkoy daržaa nda nga saabuyanoo se.

Pol kasa-izetaraa nda Alhabar Boryaa koyjineyanoo

12 Agʼarmey, ay ga baa war ma bay kaŋ hayey kaŋ duu agay, i nka teendi hala Alhabar Boryaa ma koy nda jine 13 hala nongu kaŋ ra gaalawey kaŋ huru ay ga kaaray goforneroo tuujidogoo kul nda borey cindey kul se kaŋ Almasihu se i huru ay ga. 14 Ay kasa-izetaraa nʼay arma booboyaŋ biney daŋ ir Koyoo bande. I duu bine ka tonton ka Šennoo har bila hunburay.

15 Boro fooyaŋ, cimi no, i ga Almasihu šennoo waazu nda canseyan nda yenje, amma affooyaŋ gʼa waazu nda anniya hennay. 16 Borey din, i ga goy nda baji, zama i ga bay kaŋ Alhabar Boryaa se ay ga faasa. 17 Affooyaŋ ga Almasihu šennoo waazu nda alhaasiditaray, ngi anniyawey si boori. I ga tammahã ngi ma tonton ay kasaa zaraboo ga.

18 Man albasoo, haya kul kaŋ no wala taka kul kaŋ no, a ma teendi cimi jaŋay wala cimi ra, Almasihu šennoo ya ga waazandi, ay ga ɲaali, ay ga ɲaali koyne. 19 Ay ga bay kaŋ woo kul ga kate ay hallasiroo ma doonandi war ŋaarayroo nda Isa Almasihu Hundoo faabaa albarkaa ra. 20 Ay ga batu nda cahãyan, ay ga naata kaŋ ay si haw. Ay goo nda naanay timmante, sohõ da sanda waati kul takaa kaŋ ay kunturoo ga Almasihu beeraa cebe hunayan wala buuyan ra.

21 Zama agay se hunaroo ti Almasihu, buuyan manʼti kala duuray, 22 amma nda ay hunaroo laboo ga, ga goyoo hanse, woo kaŋ ay gʼa suuba, ay sʼa bay. 23 Ay ga šiita nongu hinkaa kul here, ay ga boonay ya hun ne ka koy Almasihu jeroo ga, [zama] woo ti haya kaŋ ga hanse ka baa hunday. 24 Amma war maaganda se ya cindi kunturoo woo ra nafaa bisa ya koy. 25 Ay ga naanay ka bay kaŋ ay ga cindi ne ka bara war bande war koyjineyanoo nda war naanaa ɲaaloo se 26 hala war ma hanse ka Almasihu Isa ka fooma ay bande, ay yee kateyanoo war game waatoo ga.

Ganakey ma tangam

27 Haya kul kaŋ no, war dira takaa ma hima nda AlmasihuAlhabar Boryaa takaa, a ma tee ya nka kaa war do ka dii war wala ay sii no, ay ma maa kaŋ war ga gaabandi henna lakkal folloku ra ka tangam nda bine foo naanaa se kaŋ ti Alhabar Boryaa. 28 War masi naŋ war nkuwawey ma war tarbasandi haya kul ra. Woo ga tee ngi dereroo tammaasaa, amma war, a ga tee war hallasiroo tammaasaa Irkoy albarkaa ra. 29 Zama Irkoy na war noo anneema kaŋ manʼti war ma naanay hinne Almasihu albarkaa ra, amma mo war ma zarabi a se. 30 War goo gurgaa ra kaŋ ra war dii ay goo, war ga maa mo kaŋ ay goo a ra hala hõ.

2

Almasihu na nga boŋ yeeti ganda ka duu beeray

1 Sohõ, nda binekanay ga duwandi Almasihu bande, nda bineyaynay goo kaŋ hun baji ra, nda war nda Irkoy Hundoo tee affoo, nda hinneyan nda tamalla goo, 2 wʼay ɲaaloo tabatandi ka tee bine foo, ka tee baji foo, ka tee affoo, ka tee honguyan foo. 3 War masi haya kul tee nda alhaasiditaray, wala nda foomataray, amma boŋ-yeeti-gandayan ma kate war affoo kul ma nga ceroo guna sanda boro kaŋ bisa nga. 4 War masi war boŋ guna, amma boro foo kul ma borey jerey [mo] guna. 5 Wa honguyanoo woo dii war game kaŋ goo Almasihu Isa mo se,

6 nga kaŋ nga nda Irkoy ga hima,

a mana ceeci nga ma sawa nda Irkoy nda gaabi.

7 Amma a nka nga boŋ tee yaada

ka hima nda tam,

ka nga boŋ himandi adamize,

a garandi mo kaŋ adamize no.

8 A na nga boŋ yeeti ganda

ka haŋajer hala buuyanoo ga,

kanjandibundoo buuyanoo.

9 Woo maaganda se Irkoy hanse kʼa jer*

kʼa noo maa kaŋ bisa maaɲey kul,

10 hala beenaa hayey, nda laboo boŋ hayey, nda laboo cire hayey kul

ma kanje sonbu Isa maaɲoo se.

11 De mo deene kul ma nee kaaray

kaŋ nga Koyoo ti Isa Almasihu

ka Baabaa Irkoy beerandi.†

Hayaa kaŋ ganakey ga hima kʼa tee

12 Adiši, ay baakey, war kaŋ hanga fondaa waati kul, manʼti waati kaŋ ay goo war game hinne, amma sohõ kaŋ ay sii war game war ma hanse ka hanga a ka tonton. Wa war hallasiroo goyoo tee nda hunburay nda jijiriyan, 13 zama Irkoy no ma goy war ra ka war noo anniyaa nda takaa kaŋ nda war mʼa tee nda woo kaŋ ga kan a se. 14 Haya kul kaŋ war gʼa tee wʼa tee bila ŋuunuŋuunu bila kakaw. 15 War ma duu ka tee boroyaŋ kaŋ ga taali sii, boroyaŋ kaŋ ga henan, Irkoy izeyaŋ kaŋ ga laybu sii zamankasine golbante ra kaŋ ga Irkoy hoo kaŋ gamey ra war ga tee sanda gaayyaŋ kaŋ ga dii aduɲɲa ra 16 ka hunayan šennoo har i se‡. Woo ra ay ga fooma nda war Almasihu zaaroo hane. Ay mana gaarandi yaada, ay mana taabi yaada.

17 Ba nda ay tee sanda haya hari-hari ka munandi ka tee sargari hari-hari kaŋ ga doori sargaroo boŋ kaŋ ti war naanaa goyoo, a ga tee ya ne ɲaali, ay ga ɲaali war kul bande. 18 Taka follokaa, war mo ma ɲaali, war ma ɲaali ay bande.

Timote nda Epafrodit ga sanbandi Filipi koyraa ra

19 Ay naataa goo ir Koyoo Isa ra kaŋ ne nda kayna ay ga Timote sanba war do hala war alhabarey mʼay binoo daŋ. 20 Ay sii nda boro kul kaŋ agay nda a ga tee lakkal foo ka alhuzun nda cimi war misoo se nda manʼti nga hinne. 21 Borey jerey kul, ngi boŋ nda i ga alhuzun, manʼti Isa Almasihu hayey. 22 War hunday ga bay kaŋ Timote na nga laadirtaraa cebe, a goy ay bande Alhabar Boryaa se sanda ize kaŋ ga goy baaboo se. 23 Ay ga tammahã yʼa sanba war do za ay dii ay misoo takaa. 24 Amma ay ga naanay ir Koyoo ka bay kaŋ ne nda kayna agay hunday ga kaa.

25 Ay dii kaŋ a ga hima ya agʼarmaa Epafrodit yeeti war ga, ay goykasinaa no, ay hangasinoo no tangamyanoo ra. War nʼa donto ay do a mʼay noo hayey kaŋ ga ay ga too. 26 A ga hanse ka faaji war se, binoo maray kaŋ a maa kaŋ war maa nga wircoo. 27 Cimi no, a wirci hala nongu kaŋ ra a baa ka buu, amma Irkoy hinna a ga, manʼti nga hinne se a hinna, a hinna agay mo ga, hala binemarayyan masi koy tonton ay binemaraa ga. 28 Ay goo mʼa sanba nda cahãyan hala nda war dii a, a ma tee war se ɲaali, haya ma hun ay binemaraa ra. 29 Wʼa kubay nda ɲaali timmante ir Koyoo albarkaa ra, wa borey wey dumey beerandi, 30 zama Almasihu goyoo maaganda se a baa ka buu, a na nga hundoo farratandi ka kate ya ne hayaa kaŋ war si hin kʼa ka too ay do.

3

Šerretaray cimoo Irkoy jine

1 Aywa agʼarmey, wa ɲaali nda ir Koyoo. Ay si fara ka haya follokey hantum war se, zama haya no kaŋ ga kay war se.

2 Wa hawgay hanšey* ga, war ma war boŋ hawgay goykaw laaley ga, wa war boŋ hawgay hurubanguyan futaa ga, 3 zama ir ti hurubanguyan cimoo†, ir kaŋ ga Irkoy gana nga Hundoo albarkaa ra, ka bolsay nda Almasihu Isa, ir si felle gaaham ga.

4 Agay, ay goo nda fondo ka felle ay boŋ ga, nda boro ga hongu kaŋ nga ga hin ka naanay nga boŋ, agay ti boro jinaa: 5 ay hurubangu jirbi yaahantoo hane, Izirayel boro ti agay, ay goo Benžameŋ alkabiilaa ra, Ebere cimi-cimi ti agay, ašariyaa here Fariziyeŋ ti agay. 6 Ay hanse ka ašariyaa dii hala nongu kaŋ ra ay tee Egilizoo gurzugandikaw. Šerretaraa kaŋ ašariyaa nʼa har, ay henan a here. 7 [Amma] hayey kaŋ ay cindi kʼi guna sanda duuray, ay gʼi himandi mursay Almasihu maaganda se. 8 Cimi no, ay ga hayey kul mo guna sanda mursay Almasihu Isa, ay Koyoo bayraa nafaw beeroo maaganda se. Nga kaŋ maaganda se ay ga hayey kul guna sanda mursay, ay gʼi guna sanda žiibi hala ya duu ka duu Almasihu. 9 Ay ma garandi a bande, ay šerretaraa masi hun ašariyaa do, amma woo kaŋ ga duwandi Almasihu naanaa albarkaa ra, šerretaraa kaŋ hun Irkoy do naanaa albarkaa ra. 10 Hala yʼa bay, nga, nda nga tunyanoo gaaboo, nda ka tee a bande affoo nga zarabey ra, ka hima nda a nga buuyanoo ra 11 hala ya hin ka tun bukawey ra taka kul kaŋ no ga.

Ir ma guwoo ceeci

12 Manʼti ya nka too guwoo ga ka ben wala ya nka tee boro kaŋ timme hayey kul here. Amma ya mma zuru ka koy a ga, ka ceeci ka duu a, zama agay hunday, Almasihu [Isa] duu agay. 13 Agʼarmey, ay si hongu kaŋ agay, ay duu a, amma ay ga haya foo tee kaŋ ti: ka dirɲa haya kaŋ goo banda ka jinehere ceeci. 14 Ay ga zuru ka koy guwoo ga hala ya duu Irkoy beenaa ciyayanoo gomnoo kaŋ ga duwandi Almasihu Isa sabboo ra.

15 Ir kaŋ ti boro timmanteyaŋ Irkoy fondaa ra, ir ma takaa woo ka hongu. Nda war goo nda hongu tana haya ga, Irkoy gʼa bayrandi war se. 16 Haya kul kaŋ ga no, nongoo kaŋ ga ir too, takaa woo da, ir ma koy nda jine.

17 Agʼarmey, war kul mʼay guna ka tee, war ma borey guna kaŋ ga dira nda takaa kaŋ war dii a ir ga. 18 Cee boobo ay nʼa har war se, sohõ ay gʼa har nda hẽeni, zama boro boobo diraa ga cebe kaŋ i manʼti kala Almasihu buuyanoo kanjandibundoo ga iberiyaŋ. 19 Ngi kokoroo ti dereroo. Ngi gundey ti ngi koyoo. Hayaa kaŋ gʼi haawandi nda i ga bolsay. I si hongu kala aduɲɲa hayey hinne. 20 Amma ir, ir gorodogoo sii kala beenaa ra kaŋ ra ir ga Hallasikaa kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu batu nda naanay. 21 A gʼir kunturu kaynantaa bere kʼa himandi nga kunturu daržantaa cine, nda nga hinoo kaŋ nʼa noo gaabi a ma haya kul juwal.

4

Pol yaamarey

1 Woo se agʼarmey, ay baakey, ay ga hanse ka faaji war se. War ti ay ɲaaloo nda ay farabagaa fuulaa. Ay baakey, takaa woo da, wa gaabandi ir Koyoo bande.

2 Ay gʼa ŋaaray Ewodi ga, ay gʼa ŋaaray Sintiš ga, i ma tee anniya foo ir Koyoo fondaa ra. 3 Ni mo, ay goykasine laadirantaa, ay gʼa wiri ni ga, mʼi faaba, woyey kaŋ nʼay faaba ka tangam Alhabar Boryaa haryanoo ra, ngi, nda Klemaŋ, nda goykasinawey jerey mo, ngi kaŋ maaɲey hantumandi hunaroo citaaboo ra.

4 Wa ɲaali waati kul nda ir Koyoo, ay ga yee koyne kʼa har: wa ɲaali.

5 War boroboryotaraa, adamizey kul ma bay a ga, ir Koyoo man. 6 War masi alhuzun nda haya kul, amma haya kul kaŋ no, wʼa ceeci Irkoy ga ŋaarayyan ra, nda suurandiyan ra, nda albarka daŋyan. 7 Irkoy alaafiyaa kaŋ bisa lakkal kul ga war biney nda war miileyaney dii Almasihu Isa bande.

8 Aywa agʼarmey, haya kul kaŋ ti cimi, haya kul kaŋ ti beeray, haya kul kaŋ ga šerre, haya kul kaŋ ga henan, nda hayayaŋ goo kaŋ ga boori, haya kul kaŋ goo nda maa henna, nda hayayaŋ goo kaŋ ga hima, nda hayayaŋ goo kaŋ ga saabandi, i ma tee war miileyanoo. 9 Hayey kaŋ war nʼi denden, war duu ey, war maarʼey ka dii ey ay ga, wʼi tee, woo ra Irkoy kaŋ ti Alaafiyakoyoo ga hanga war.

Pol ga albarka daŋ gomnoo kaŋ i nʼa tee maaganda se

10 Ay hanse ka ɲaali ir Koyoo bande kaŋ ay dii sohõ war hongu agay taaga. War hongu agay, amma fondo no war mana duu. 11 Manʼti ya mma tilasu nga se ay gʼa har war se, zama agay, taka kul kaŋ no ay misoo ti a gʼay wasa. 12 Nda jaŋay no, ay gʼa bay, nda duuray no, ay gʼa bay. Haya kul kaŋ no, nongu kul here, ay ga kunji bay, ay ga heray bay. Ay ga duuray bay, ay ga šiitayan bay. 13 Ay ga hin hayey wey kul boraa kaŋ gʼay noo gaabi albarkaa ra. 14 Amma, war na haya henna tee kʼay faaba ay zaraboo ra.

15 War hunday, Filipi borey, war ga bay kaŋ Alhabar Boryaa haryanoo šintinoo ga, waatoo kaŋ ay hun Masedoni gandaa ra, Egiliz sii no kaŋ nʼay gaakasinay nooyan wala duuyan here nda manʼti war hinne. 16 Zama ba waatoo kaŋ ay goo Tesalonik, manʼti cee foo hinne, amma cee hinka war ga haya sanba ya ne kaŋ gʼay almuraadey hanse. 17 Manʼti haya no ay ga ceeci, woo kaŋ ay gʼa ceeci manʼti kala war naanaa gomnoo ma boobo, a ma bayandi war se. 18 Ay duu haya kul, ay duu ka bisa woo kaŋ ga ay ga too. Ay kungu, zama ay duu hayaa kaŋ war nʼa sanba ya ne Epafrodit bande. A tee ya ne sanda sunnaara, sargari kaŋ taandi, a kan Irkoy se. 19 Ay Koyoo ga war almušakkawey kul hanse nga alman daržantaa ra Almasihu Isa bande. 20 Irkoy ir Baabaa, darža ma bara a ga abada hala abada. Amin.

Fooyan kokorantaa

21 Wa Irkoy boro henanantey kul kaŋ goo Almasihu Isa bande foo, affoo-foo. Ir armey kaŋ goo ay bande ga war foo. 22 Irkoy boro henanantey kul ga war foo, waaniwaani borey kaŋ goo kokoy beeroo hugoo do.

23 Ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ma bara war lakkaley bande. [Amin.]

* 1:5 1.5 Teegoyey 16.12.

* 2:9 2.9 Ezayi 52.13; 53.12.

† 2:11 2.10–11 Ezayi 45.23.

‡ 2:16 2.16 ka hunayan šennoo har i se, Grek šenni ra, almaganaa faa ti ka gaabu hunayan šennoo ga.

* 3:2 3.2 Hanšey ti borey kaŋ ga hurubanguyan futaa gaabandi.

† 3:3 3.3 Rom borey batagaa 2.28–29.

KOLOS BOREY BATAGAA

1

2

3

4

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Kolos borey se

Citaaboo fahamandiroo

Kolos koyraa si hanse ka mooru Efez koyraa. Pol mana bay ka koy no din. Epafras ka Alhabar Boryaa har no din, boroyaŋ naanay. Pol goo kasaa ra kaŋ Epafras nʼa bayrandi kaŋ boroyaŋ goo Kolos kaŋ ga ceeci ka ganakey derandi. Boroyaŋ no ka kaa ka nee i se kaŋ i ga hima ka alaadawey tee ka sawa nda Alyahuudey kaniroo sanda hurubanguyan, ka almalaykey gana, nda haya tanayaŋ.

Kaŋ Pol maa woo, a na alhuzun, a na batagaa woo hantum i se kʼi bayrandi kaŋ Isa bisa almalayka, a bisa Ibilisi nda alaadawey. Isa ga wasa, nga hinne ti Hallasikaa. Pol ga bayrandi kaŋ i ma ngi boŋ dii dereyaŋ ga. A šelaŋ mo hayaa kaŋ goo hunayan žeenaa kaŋ ra Isa sii game nda hunayan taagaa kaŋ ra Isa goo.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw Irkoy ibaayoo ra, nda ir armaa Timote 2 ka batagaa woo sanba arma henanantey kaŋ goo Kolos koyraa ra se kaŋ ti laadirante Almasihu albarkaa ra*. Ir Baabaa Irkoy anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Albarka daŋyan Irkoy se

3 Waati kul kaŋ ir ga Irkoy ŋaaray war se, ir ga albarka daŋ Irkoy se kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu Baabaa, 4 zama ir maa naanaa kaŋ war nʼa daŋ Almasihu Isa ra nda bajoo kaŋ war gʼa tee Irkoy boro henanantey kul se 5 naataa kaŋ jisandi war se beenaa ra maaganda se. Naataa no kaŋ war maarʼa cimoo šennoo ra kaŋ ti Alhabar Boryaa. 6 A too hala war do, sanda takaa kaŋ nda a huru aduɲɲa kul ra. A ga ize tee, a ga tonton, sanda takaa kaŋ a nʼa tee war game. Za hanoo kaŋ war maarʼa, war yadda Irkoy anneemaa ga nda cimi, 7 sanda takaa kaŋ nda Epafras, ir baakaa, ir tam hangasinoo kaŋ ti Almasihu goykaw laadirante na har war se. 8 A na bajoo bayrandi ir se kaŋ Irkoy Hundoo nʼa noo war se.

9 Woo maaganda se ir mo, za hanoo kaŋ ir maarʼa, ir mana fay nda ka Irkoy ŋaaray, ka ŋaaray war ma too met nda nga ibaayoo bayraa, war ma too nda lakkal kul nda fahamay kaŋ hun Irkoy Hundoo ra. 10 Woo ra war dira takaa ga sawa nda ir Koyoo, a ga kan a se nongoo kul here. Teegoy henna dumi kul ga garandi war ra, war ga koy jine Irkoy bayraa ra. 11 Nga gaabi daržantaa ga war noo gaabi hala war ma hanse ka muɲe, war ma hanse ka suuri. Wa ɲaali 12 ka albarka daŋ Baabaa Irkoy se kaŋ na war too war ma huru nga boro henanantey tuboo gaayoo ra. 13 A nʼir kaa kubaa hinoo cire kʼir ka koy nga Izʼaroo, nga baakaa laamaa ra. 14 Nga kʼir feeri kʼir kaa zunubu ra, a nʼir zunubey yaafa.

Almasihu nda nga goyoo

15 Almasihu manʼti kala Irkoy kaŋ boro si dii a biyoo,

nga ti ijinaa, a bisa takahayey kul,

16 zama nga ra haya kul takandi,

hayey kaŋ goo beenaa ra,

nda hayey kaŋ goo laboo ga,

wey kaŋ boro ga dii ey nda wey kaŋ si diyandi,

a ma tee laama, wala koytaray, wala kokoytaray, wala hini.

Nga ka hayey kul taka, nga se i takandi.

17 A ga bara haya kul jine,

nga ma kate hayey kul ma bara ngi dogey ra.

18 Gaahamoo kaŋ ti Egilizoo, nga ti boŋoo.

Nga ti šintinoo, nga ti boro jinaa kaŋ tun ka hun bukawey ra,

hala a ma jineborotaraa zaa haya kul ra.

19 A kan Irkoy se nga kul ma tabati a ra.

20 Irkoy na waafakay daŋ nga nda hayey kul game Almasihu albarkaa ra,

a ma tee hayey kaŋ goo laboo ga,

a ma tee hayey kaŋ goo beenaa ra.

Irkoy na nga kanjandibundoo kuroo ka alaafiya tee nda ey.

21 War mo, waatoo din war manʼti kala yaw nda iberi Irkoy se war miileyaney nda war teegoy futawey maaganda. 22 Amma sohõ, Irkoy na war nda nga waafakandi nga Izʼaroo kaŋ tee boro, buuyanoo ra hala war ma kay a jine ka tee Irkoy boro henananteyaŋ, boroyaŋ kaŋ ga laybu sii, boroyaŋ kaŋ ga haya si harandi. 23 Amma kala war ma tabati naanaa ra, war ma gaabandi, war masi Alhabar Boryaa naataa naŋ kaŋ war maarʼa kaŋ waazandi takaroo kul kaŋ goo aduɲɲa ra se kaŋ se agay Pol, ay tee goykaw.

Pol goyoo nda nga tangamey

24 Sohõ ay ga ɲaali zarabey† ra war maaganda se. Hayey kaŋ cindi Almasihu zarabey ra nga kunturoo se kaŋ ti Egilizoo, ay gʼi timmandi ay gaahamoo ra. 25 Ay tee Egiliz goykaw nda takaa kaŋ nda Irkoy nʼa kayandi war maaganda se ka Irkoy meešennoo har kʼa timmandi. 26 Šennoo woo ti sirroo kaŋ tugandi za jiiriyaŋ nda zamanyaŋ, amma sohõ a nʼa bangandi nga boro henanantey se. 27 Ngi se Irkoy baa nga ma sirroo woo daržaa beeriyanoo bayrandi gandawey ra. Sirroo ti: Almasihu goo war game‡, woo ti naataa kaŋ war ga duu daržaa. 28 Almasihu ti šennoo kaŋ ir gʼa har ka adamize kul hoyray kʼa cawandi i se nda lakkal, hala ir ma adamize kul tee boro kaŋ tee ka timme Almasihu albarkaa ra. 29 Woo maaganda se ay ga goy šenda nda gaaboo kaŋ nda Almasihu ga goy ay ra nda hini.

2

1 Ay ga baa war ma tangam beeroo bay kaŋ ra ay goo war, nda Lawodise borey, nda borey se kaŋ ngi moɲey mana bay ka dii agay ndumoo, 2 biney ma yay. I ma tee affoo baji ra ka duu fahamay boobo timmante kul kaŋ ga hakiika, hala i ma Irkoy sirroo bay kaŋ ti Almasihu. 3 Nga ra lakkal nda bayray gomney kul tugandi. 4 Ay ga woo har war se hala boro kul masi koy war darga nda šenni kaana. 5 Ba nda ay kunturoo sii war bande, ay hundoo goo war bande. Ay ga ɲaali kaŋ ay dii war ga goy nda fondaa nda takaa kaŋ nda war gaabandi Almasihu naanaa ra.

Hunayan timmantaa kaŋ ir ga duu a Almasihu ra

6 Takaa kaŋ nda war yadda Almasihu Isa ga, ir Koyoo, takaa din da wa dira a bande. 7 Wa war linjey sinji Almasihu ra ka war hunaroo gorandi a ra, war ma nin naanaa ra takaa kaŋ nda a cawandi war se. War ma albarka daŋyan boobandi.

8 Wa hawgay boro kul masi duu war nda lakkalcawyan šenni nda šenni yaada kaŋ ga boro derandi, adamizey alaadaa takaa nda hini laaley kaŋ goo kubaa ra takaa, i manʼti Almasihu wanoo dumoo. 9 Zama nga ra Irkoy na gaaham zaa ka goro nda nga azzaatoo kul. 10 Nga do war duu haya kul, nga ti kokoytaray kul nda hini kul jineboraa.

11 Nga ra war hurubangu nda hurubanguyan kaŋ kabe manʼa tee. A mana teendi nda kala hundi-ibaayoo kaŋ foorandi ka hun gaaham ga. Woo ti hurubanguyanoo kaŋ Almasihu nʼa tee war se. 12 War fijandi Almasihu bande batizeyanoo ra, koyne mo war tun a bande, zama war naanay Irkoy gaaboo kaŋ nda a na Almasihu tunandi bukawey ra. 13 War, waatoo kaŋ war buu war laybey nda war hurubanguyan jaŋaa kaŋ ti war hundi-ibaayoo se, Irkoy na war hunandi Almasihu bande.

A nʼir laybey kul yaafa.

14 Kaddaasoo kaŋ hantumandi kaŋ ra ir laybey goo kaŋ ir na yaamarey hoo,

kaddaasoo din nʼir wongu, Irkoy nʼa tuusu kʼa kaa

kʼa kanjikanjandibundoo ga.

15 Irkoy na hayaa kul taa kokoytarawey nda hiney kone

kʼi tee haya kaŋ borey ga dii ey. Almasihu bande Irkoy hin ey*.

16 Adiši boro kul masi war ciiti ŋaayan wala haŋyan se, wala jingar zaari se, wala handu taaga se, wala hunanzamzaari se† 17 kaŋyaŋ manʼti kala hayey kaŋ hima ka kaa biyoo, amma cimoo ti Almasihu. 18 War masi naŋ boro kul ma war ganji war ma duu jalaa kaŋ ga duwandi konkošaa ra, kaŋ ti boro ma nga boŋ ibaayoo tee ka tee sanda nga mma nga boŋ yeeti ganda ka almalaykey gana, ka huru haya ra kaŋ a dii a bangayyan ra, a ga too nda hew yaada nda nga hundi-ibaayoo miileyanoo. 19 Borey wey dumey nda kunturoo boŋoo kaŋ ti Almasihu sii cere ga. Nga ra kunturoo kul duu nga hunaa. Nga no ma kunturoo dii cere ga ka dobey nda linjey denjandi cere ga. Kunturoo tontonyanoo si hun kala Irkoy do.

Ka buu ka huna Almasihu bande

20 Nda war buu Almasihu bande hini laaley kaŋ goo kubaa ra here, macin se war ga tee sanda boroyaŋ kaŋ ga huna aduɲɲa ra ka hanga yaamaryaŋ bande 21 kaŋ ga nee: «Masi woo dii, masi woo taba, masi tuku woo ga!» 22 Wey kul ti hayayaŋ kaŋ goyyaŋ banda ga, i ga dere. I manʼti kala adamizey yaamarey nda ngi cawandey 23 kaŋ nda cimi tarayheroo ga hima nda lakkal Irkoy ganayan kaŋ ngi hunday kʼa tee nda boŋ-yeeti-gandayan, i ga šendandi ngi gaahamey ga, amma i sii nda addalil kul, hundi-ibaayoo sakoo de no i gʼa tee.

3

1 Aywa, nda war tun Almasihu bande bukawey ra, wa hayey ceeci kaŋ goo beene kaŋ ra Almasihu ga goro Irkoy kabe gumaa ga. 2 Wa miile beene hayey ga, manʼti laboo hayey ga, 3 zama war buu, war hunaroo tugandi Almasihu bande Irkoy ra. 4 Waati kaŋ Almasihu kaŋ ti war hunaroo bangandi, alwaatoo din, war mo ga bangandi a bande nda darža.

Dira taka žeenaa nda dira taka taagaa

5 Wa hayey wii kaŋ goo war ra kaŋ ti laboo wane: woy nda aru izefututaray, nda žiibi, nda ibaayi futu, nda boonay futu, nda haya ceeci albahiiritaray ra kaŋ ti tooru ganayan. 6 Hayey wey maaganda se Irkoy futayyanoo ga kaa [borey ga kaŋ si haŋajer a se]. 7 Wey no war cindi kʼi tee waatoo kaŋ war ga huna hayey wey ra.

8 Amma sohõ war mo ma hayey wey kul naŋ kaŋ ti: futay, nda binetunay, nda laalay, nda wowi, nda šenni haawinte kaŋ ga hun war miɲey ra. 9 War masi taari cere se, zama war na war attabiya žeenaa nda nga teegoyey kaa war ga sanda darbay, 10 ka attabiya taagaa kaŋ ti ihennaa daŋ war ga ka bere ka taaga ka duu bayray ka hima nda Irkoy kaŋ na attabiya taagaa tee. 11 Woo ra Grek sii no, Alyahuudu sii no, boro kaŋ hurubangu wala jofolo sii no, boŋbii wala ganjiboro sii no, baɲɲa wala borcin sii no, Almasihu ti hayaa kul, a goo haya kul ra.

12 War kaŋ ti Irkoy boro suubantey, nga boro henanantey, nga baakey, war ma tamallay, nda borohennataray, nda boŋ-yeeti-gandayan, nda bineyaynay, nda suuri daŋ war ga sanda darbay. 13 War ma cere suuri, nda war affoo na dori tee nga cinaa se, takaa kaŋ nda ir Koyoo yaafa war se, war mo ma yaafa cere se. 14 Ka bisa woo kul, wa baji tee war darbaa, nga ti linji timmantaa kaŋ ga borey marga cere ga. 15 Almasihu alaafiyaa kaŋ se war ciyandi ka tee gaaham folloku ma war biney juwal. War ma tee gomni baykawyaŋ.

16 Almasihu šennoo ma harandi war game* nda booboyan. War ma cere cawandi ka cere hoyray nda lakkal beeri. War ma don Irkoy se nda war biney kul nda albarka daŋyan lakkal, ka don kʼa jer, nda saabuyaŋ, nda dooniyaŋ kaŋ Irkoy Hundoo gʼi noo. 17 Haya kul kaŋ war gʼa tee, a ma tee šenni wala teegoy, wʼa tee ir Koyoo Isa maaɲoo ga ka albarka tee Baabaa Irkoy se Isa alhormaa ra.

Dira taka taagaa borey nda cere game

18 Woyey, wa yee war kurɲey se ganda, takaa kaŋ nda a ga hima ir Koyoo fondaa ra. 19 Kurɲey, wa baa war wandey, war masi šendandi i ga. 20 Zankey, wa maa war hayragey se haya kul ra, zama woo ti haya kaŋ ga kan ir Koyoo se. 21 Baabey, war masi futu war izey ga, hala biney masi koy hun.

22 Baɲɲey, wa haŋajer haya kul here war aduɲɲa koyey se, war masi hayey tee ngi ndumey maaganda se, sanda ka ceeci ka kan adamize se, amma wa goy nda bine boryo ka hunbur ir Koyoo. 23 Haya kul kaŋ war gʼa tee, wʼa tee nda war binoo kul sanda haya kaŋ ir Koyoo se war gʼa tee, manʼti adamize se, 24 zama war ga bay kaŋ ir Koyoo no ma tuboo tee war se sufuray. Ir Koyoo Almasihu se war ga goy. 25 Zama boro kaŋ ga goy nda taka šiira ga duu taka šiiraa banaa, Irkoy si borey bisandi cere.

4

1 Baɲɲey koyey, wa war baɲɲey dii nda šerretaray nda taka henna, war ma bay kaŋ war mo goo nda Koy beenaa ra.

Hoyrayyaŋ

2 Wa gaabandi Irkoy ŋaarayyan ga, war ma cindi a ra nda albarka daŋyan. 3 Koyne mo war ma Irkoy ŋaaray ir mo se, hala Irkoy ma mee feeri ir se taka kaŋ nda ir hin ka sirroo kaŋ ti Almasihu har, sirroo kaŋ maaganda se ay hawandi. 4 Wa Irkoy ŋaaray hala ya hin ka sirroo bayrandi nda takaa kaŋ nda ay ga hima kʼa har.

5 Wa dira nda lakkal taray borey* game, wa goy nda waatoo kaŋ war duu a. 6 War šenney ma teendi nda anneema waati kul, ciiri ma bara i ra, hala war ma hin ka bay taka kaŋ nda war ga boro foo kul zaabi.

Fooyan kokorantaa

7 Ir armaa, ir baakaa Tišik, ir Koyoo goykaw laadirantaa, ay tam hangasinoo ir Koyoo bande, a ga war noo agʼalhabarey kul. 8 Ya nka cere-cere kʼa sanba war do hala war mʼir misoo bay, de mo a ma war biney daŋ. 9 Ay gʼa sanba war do, nga nda Onezim, ir arma laadirantaa, ir baakaa kaŋ ti war affoo, i ga nongoo woo alhabaroo kul daŋ war ra.

10 Aristark kaŋ goo ay bande kasaa ra ga war foo, nda Marku kaŋ ti Barnabas baasoo† kaŋ war maa yaamarey kaŋ ay nʼi noo war se a ga, nda a kaa war do, wʼa kubay henna. 11 Isa kaŋ se i ga nee Žustus mo ga war foo, Alyahuudey ra, ngi hinne ti ay goykasinawey Irkoy Laamaa ra. I nʼay binoo yaynandi. 12 Epafras kaŋ ti war affoo, Almasihu [Isa] tamoo no, a ga war foo. A ga tangam Irkoy ŋaarayyan ra war se hala war ma tabati ka tee boroyaŋ kaŋ timme nda hakiika Irkoy ibaayoo ra. 13 Ay ga seede a se kaŋ a ga hanse ka zarabi war se, nda borey se kaŋ goo Lawodise, nda wey kaŋ goo Iyerapolis. 14 Luka, ir baakaa kaŋ ti lotokor, nda Demas ga war foo.

15 War mʼir armey foo kaŋ goo Lawodise, nda Ninfa, nda Egilizoo kaŋ ga marga nga hugoo ra. 16 Waati kaŋ batagaa woo cawandi war do, war ma taka tee a ma cawandi Lawodise Egilizoo ra, war mo ma batagaa caw kaŋ ga hun Lawodise. 17 War ma nee Aršip se: «Hawgay nda goyoo kaŋ ir Koyoo nʼa talfi ni ga, mʼa tee nda fondaa.»

18 Agay hunday Pol kaboo ka fooyanoo hantum. War masi dirɲa kaŋ kasa ra ay goo. Irkoy anneemaa ma bara war bande.

* 1:2 1.2 laadirante Almasihu albarkaa ra, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Almasihu ganakey.

† 1:24 1.24 Zamnaa 4.3, 10.

‡ 1:27 1.27 war game, Grek šenni ra, almaganaa faa ti war biney ra.

* 2:15 2.15 Irkoy na hayaa kul taa kokoytarawey nda hiney kone kʼi tee haya kaŋ borey ga dii ey. Almasihu bande Irkoy hin ey, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Almasihu na hayaa kul taa kokoytarawey nda hiney kone kʼi tee haya kaŋ borey ga dii ey ka hin ey kanjandibundoo ga.

† 2:16 2.16 Alyahuudey do, jingar zaariyaŋ no.

* 3:16 3.16 war game, Grek šenni ra, almaganaa faa ti war biney ra.

* 4:5 4.5 Taray borey ti borey kaŋ manʼti kretiyeŋ.

† 4:10 4.10 baasoo, Grek šenni ra, almaganaa faa ti aru hinka izoo.

TESALONIK BOREY BATAGA 1na

1

2

3

4

5

Bataga jinaa kaŋ Pol nʼa sanba Tesalonik borey se

Citaaboo fahamandiroo

Tesalonik koyraa sii kala Masedoni gandaa ra. Silas nda Timote ka Pol gaa ka Alhabar Boryaa har Tesalonik koyraa ra. Nga ra boroyaŋ naanay Isa. Alyahuuduyaŋ ga hanse ka ceeci ka Pol zarabi, woo maaganda se a mana hanse ka gay koyraa woo ra.

Pol koyyanoo banda ga, a na Timote sanba a ma koy dii Tesalonik ganakey wala i goo fondaa ga, zama Alyahuudey ga hanse kʼi gurzugay. Kaŋ Timote yee kate Pol do, alhabarey kaŋ a nʼi har hanse ka Pol ɲaalandi, woo se a na batagaa woo hantum i se ka albarka daŋ Irkoy se, ka biney daŋ i ma cindi fondaa ga, i ma koy nda jine. A ni zaabi bukawey tunyanoo kaŋ nda i nʼa hãa nda Almasihu kaayan daržantaa.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol, nda Silweŋ, nda Timote ka batagaa woo sanba Tesalonik koyraa borey Egilizoo se kaŋ goo Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu bande. Irkoy anneemaa nda nga alaafiyaa ma kaa war ga.

Tesalonik borey dira takaa nda ngi naanaa

2 Ir ga albarka daŋ Irkoy se waati kul war kul maaganda se ir ŋaarayrey ra. Ir si fay nda 3 ka hongu war teegoyey kaŋ ga war naanaa cebe, nda war farawoo kaŋ ga war bajoo cebe, nda war muɲeyanoo ir Koyoo Isa Almasihu naataa ra Irkoy ir Baabaa jine. 4 Ir armey, Irkoy baakey, ir ga bay kaŋ Irkoy na war suuba. 5 Koyne mo ir Alhabar Boryaa kaŋ ir nʼa har war se mana kaa war do šenni hinne ra, a kaa nda hini, Hundi Henanantaa albarkaa ra, nda naanay beeri timmante. War ga takaa bay kaŋ nda ir dira war gamey ra war nafaa maaganda se.

6 War tee ir dendenkey, war tee ir Koyoo dendenkey, takaa kul kaŋ nda war hanse ka zarabi, war yadda šennoo ga nda ɲaali kaŋ hun Hundi Henanantaa do. 7 Woo ra war tee fondo cebekaw ganakey kul se kaŋ goo Masedoni nda Akay gandaa ra. 8 Zama ir Koyoo meešennoo mana hun kala war do jina ka harandi, manʼti Masedoni nda Akay hinne se a harandi, amma naanaa kaŋ war nʼa daŋ Irkoy ra alhabaroo ga harandi nongu kul ra. Woo ra a si too ir ma haya kul har. 9 Borey hunday ga takaa deede kaŋ nda war nʼir dii waatoo kaŋ ir koy war do nda mo takaa kaŋ nda war bere ka hun toorey ga ka Irkoy dii, ka Irkoy hunantaa kaŋ ti cimikoynoo gana, 10 ka nga Izʼaroo batu kaŋ ga hun beenaa ra. A nʼa tunandi ka hun bukawey ra. Isa no kaŋ goo mʼir kaa futayyanoo cire kaŋ ga kaa.

2

Goyoo kaŋ Pol nʼa tee Tesalonik

1 Ir armey, war hunday ga bay kaŋ ir koyyanoo war do mana tee yaada. 2 War ga bay mo kaŋ ir bay ka zarabi, ir bay ka wowandi Filipi koyraa ra, amma ir na Irkoy Alhabar Boryaa har war se nda naanay Irkoy albarkaa ra, ba kaŋ borey hanse ka ceeci kʼa ganji. 3 Ir hoyraa, dereyan sii a ra, žiibi sii a ra, dargari sii a ra. 4 Irkoy yadda ir ga ka Alhabar Boryaa talfi ir ga, woo se ir ga šelaŋ, manʼti hala ir ma duu ka kan adamize se, amma hala ir ma duu ka kan Irkoy se kaŋ gʼir biney fesufesu. 5 War ga bay mo kaŋ abada ir mana šenni kaanay ka šelaŋ, wala ka haya ceeci nda albahiiritaray lakkal, Irkoy ti ir seedaa. 6 Ir mana bay ka jeeray ceeci boro ga, a ma tee war ga, wala boro foo tana ga. 7 Ka gar, ir kaŋ ti Almasihudiyawey, ir ga hin ka jeraw daŋ war ga. Amma ir goro war game nda bineyaynay, sanda takaa kaŋ nda woy-hay ga nga izey saajaw. 8 Takaa woo da, ir hanse ka baa war, woo se ir mana soolu hinne ka Irkoy Alhabar Boryaa har war se, amma ka ba ir hundey fur war se, takaa kaŋ nda war hanse ka kan ir se. 9 Ir armey, war ga hongu ir taabiyanoo nda ir farayanoo, ir goy cijin nda zaari hala ir masi tee boro kul ga jeraw waatoo kaŋ ir goo ma Irkoy Alhabar Boryaa waazu war se.

10 War nda Irkoy ti ir seedaa, war kaŋ ga naanay, takaa kaŋ nda ir dira nda henanyan war bande, nda šerretaray, nda takaa kaŋ nda laybu sii ir ga. 11 War ga bay mo kaŋ ir na war affoo kul dii sanda takaa kaŋ nda baaba ga nga izey dii. 12 Ir na war hoyray ka war biney daŋ. Ir gaabandi war ga war ma dira nda taka kaŋ ga hima Irkoy jine, nga kaŋ ga war cee nga Laamaa ra nda nga daržaa se.

13 Hayaa kaŋ se ir mo, ir si fay nda ka albarka daŋ Irkoy se ti: waatoo kaŋ war maa Irkoy meešennoo kaŋ ir nʼa har war se, war yadda a ga. War manʼa dii sanda adamize šenni, amma war nkʼa dii sanda Irkoy meešennoo, šikka sii Irkoy meešennoo no, a ga goy mo war ra, war kaŋ ga naanay. 14 Agʼarmey, Irkoy Egilizey kaŋ goo Almasihu Isa maaɲoo ga Žude gandaa ra, war, war tee ngi ciney, zama war mo, war alkabiilaa borey na war zarabi takaa kaŋ nda Alyahuudey nʼi zarabi, 15 ngi kaŋ nʼir Koyoo Isa nda annabey wii. I nʼir gurzugay, i si kan Irkoy se, iberiyaŋ no adamizey kul se. 16 I gʼir ganji ir ma šelaŋ dumey jerey se i masi koy hallasi. I mma koy de i ga tonton ngi zunuboo jeejaa ga. Irkoy futayyanoo kokor ka kaŋ i boŋ.

Pol ga baa nga ma yee ka dii Tesalonik borey

17 Ir armey, ir zaati nda war fay alwaati kayna, ir moɲey ka si dii cere, amma ir biney goo cere se. Takaa kaŋ nda ir ga boonay ir ma dii war ndumey, woo se ir na taka kul tee ka too war do. 18 Woo se ir baa ir ma koy war do, agay Pol, cee foo hala cee hinka ay gʼa ceeci, amma Ibilisi nʼir ganji. 19 May ti ir naataa, wala ir ɲaaloo, wala ir fuulaa kaŋ nda ir ga fooma? Ni bay war no, ir Koyoo Isa jine, nga kaayanoo ga? 20 Zama war, war ti ir daržaa, war ti ir ɲaaloo.

3

1 Woo se ir mana hin ka batu koyne, ir dii kaŋ a ga boori ir ma cindi ir hinne Aten koyraa ra. 2 Ir na Timote, ir armaa nda Irkoy goykasinaa AlmasihuAlhabar Boryaa haryanoo ra, sanba war do a ma war noo gaabi ka war biney daŋ war naanaa ra 3 hala zarabey wey masi boro kul jijirandi, zama war hunday ga bay kaŋ kala hayey wey ma duu ir. 4 Waatoo kaŋ ir cindi war do, ir nʼa har war se za a mana tee kaŋ zarabiyaŋ ga kaa ka duu ir, nga ka tee da, war ga bay. 5 Woo maaganda se kaŋ agay mo, ay mana hin ka batu koyne, ay na Timote sanba ka duu war naanaa alhabar. Ay hunbur siiyakaa masi koy war sii, ir goyoo masi koy tee yaada.

6 Sohõ a hun war do ka kaa ir do, a kate ir se alhabar boryayaŋ war naanaa nda war bajoo ga. A nee kaŋ waati kul war ga hongu ir henna, war ga hanse ka baa war ma dii ir sanda takaa kaŋ nda ir ga baa ir ma dii war. 7 Woo maaganda se, ir armey, ir tilasoo kul ra nda ir zaraboo ra war na war naanaa kʼir biney daŋ. 8 Sohõ ir ga huna, zama war gaabandi ir Koyoo bande. 9 Macin nda ir ga hin ka hanse ka albarka daŋ Irkoy se war sabbu se, nda ɲaaloo kul kaŋ nda ir ga ɲaali war maaganda se Irkoy jine? 10 Ir ga Irkoy ŋaaray nda hini cijin nda zaari hala ir ma duu ka dii war ndumey, ir ma haya kaŋ ga war naanaa kuma timmandi.

11 Yala Irkoy ir Baabaa hunday nda ir Koyoo Isa ma fondo feeri ir se hala ir ma hin ka koy war do. 12 Ir Koyoo ma tonton, a ma hanse ka tonton bajoo ga kaŋ war gʼa tee cere se nda borey kul se, sanda takaa kaŋ nda ir ga baa war. 13 A ma war biney noo gaabi hala laybu masi duwandi war ga, war ma henan Irkoy ir Baabaa jine ir Koyoo Isa nda nga boro henanantey kul kaayanoo ga. [Amin.]

4

Dira takaa kaŋ ga kan Irkoy se

1 Aywa ir armey, takaa kaŋ nda war ga hima ka dira hala war ma duu ka kan Irkoy se, ir nʼa cawandi war se. Nda cimi, takaa din da nda war ga dira. Ir gʼa wiri war ga, ir ga war hoyray ir Koyoo Isa maaɲoo ra war ma koy jine a ra. 2 War ga yaamarey bay kaŋ ir nʼi har war se ir Koyoo Isa albarkaa ra.

3 Irkoy ibaayoo ti war henanyanoo, war ma mooru woy nda aru izefututaray ga. 4 War affoo kul ma wan ka nga wandoo dii henanyan nda beeray ra. 5 War masi war boŋ naŋ boonay futu bajoo bande sanda takaa kaŋ dumey jerey kaŋ si Irkoy bay gʼa tee. 6 Woo ga, boro masi kaŋ nga armaa ga, a masʼa tooɲe, zama ir Koyoo ti hayey wey kul faasakaa, sanda takaa kaŋ nda ir bay kʼa har war se, ka yee kʼa šendandi war ga. 7 Irkoy manʼir cee žiibi se, henanyan ra a nʼir cee. 8 Woo se boro kaŋ wanji hoyrawey wey ga, manʼti boro se a wanji, Irkoy se a wanji, nga kaŋ ga war noo nga Hundi Henanantaa.

9 Haya kaŋ ti armataray baji, a si too boro ma hantum war se a ga, zama war hunday, Irkoy na war cawandi war ma baa cere. 10 Cimi no, takaa woo da nda war ga dira ir armey kul bande kaŋ goo Masedoni kul ra. Amma ir gʼa wiri war ga, ir armey, war ma koy a ga ka tonton. 11 Wa gaabandi ka huna alaafiya ra, war ma huga nda war boŋ almušakkawey, war ma goy nda war [boŋ] kabey sanda takaa kaŋ nda ir na war yaamar. 12 Woo ra war ga dira nda beeray taray borey* game, de mo war si tee boro kul ga jeraw.

Ir Koyoo kaayanoo

13 Ir armey, ir si baa borey kaŋ faati takaa, war ma jaŋ kʼa bay, hala war biney masi koy maray sanda borey jerey kaŋ sii nda naata buuyan banda ga. 14 Nda ir ga naanay kaŋ Isa buu, a tun, takaa din da, Irkoy ga borey kaŋ faati i goo Isa bande marga nga jere.

15 Hayaa ne kaŋ ir gʼa har war se, šenni no kaŋ hun ir Koyoo do: ir kaŋ ti baahunantey kaŋ ga bara hala ir Koyoo kaayanoo ga, ir si borey kaŋ faati jin nongu kul here. 16 Zama ir Koyoo hunday ga hun beenaa ra ka zunbu waati kaŋ yaamar kaati foo, nda almalayka jinehun foo kaatoo, nda Irkoy laati beeroo jindoo tee, borey kaŋ buu i goo Almasihu bande no ma tun jina. 17 Ngi banda ga ir, ir kaŋ ti baahunantey kaŋ ga bara ga zandi i bande ka koy duulayaŋ ra kʼir Koyoo kubay beene. Nga ra ir ga cindi ir Koyoo bande hala abada. 18 Wa cere bineyaynandi nda šenney wey.

5

Ir Koyoo ga kaa waati ga kaŋ boro kul sʼa hongu

1 Ir armey, haya kaŋ ti alwaatey nda dimmawey, war si too ir ma hantum war se i ga, 2 zama war hunday ga bay kaaray kaŋ ir Koyoo zaaroo ga hima nda takaa kaŋ nda zay ga kaa cijin here. 3 Waati kaŋ borey ga nee: «Baani nda lakkalkanay», dogoo din da halaciyan ga kaŋ i boŋ sanda takaa kaŋ nda taamari ga kaa woy gundekoyni ga, i si fatta a ra kul. 4 Amma war, ir armey, war sii kubay ra hala zaaroo din ma kaa war ga sanda zay, 5 zama war kul manʼti kala gaayoo izey nda izeyaŋ kaŋ zaari wane nda ey, cijinoo sʼir may, kubaa sʼir may. 6 Adiši ir masi jirbi sanda borey jerey takaa, ir ma moo feeri ka hawgay, ir ma hin ir boŋ. 7 Borey kaŋ ga jirbi si jirbi kala cijinoo ra, wey kaŋ ga suu si suu kala cijinoo ra. 8 Amma ir kaŋ ti zaaroo waney, ir ma hin ir boŋ, ir ma naanaa nda bajoo tee guuru darbay kʼa daŋ ir jindey ra, hallasiroo naataa ma tee ir guuru fuulaa. 9 Irkoy mana kayandi nga futayyanoo ma duu ir, a si baa kala ir ma duu hallasiroo ir Koyoo Isa Almasihu albarkaa ra. 10 A buu ir se hala ir ma huna ka bara a bande, a ma tee ir hunayan wala ir buuyan ra. 11 Woo maaganda se wa gaabandi cere bande, war ma cere faaba naanaa fondaa ra, sanda takaa kaŋ war goo mʼa tee da.

Hoyray kokorantey nda fooyanoo

12 Ir armey, borey kaŋ ga goy war game, kaŋyaŋ tee war jineborey ir Koyoo albarkaa ra, de mo i ga war hoyray, ir gʼa ŋaaray war ga, war mʼi beerandi. 13 Wa hanse kʼi beerandi nda baji ngi goyoo maaganda se. Wa huna alaafiya ra.

14 Ir armey, ir gʼa wiri war ga, war ma borey hoyray kaŋ si šerre, borey kaŋ biney hun, wa biney daŋ, wa borey faaba kaŋ sii nda hini, wa suuri borey kul se. 15 Wa hawgay boro kul masi ifutu ka ifutu bana. Wa ceeci waati kul ka ihenna tee cere se nda borey kul se.

16 Wa ɲaali waati kul. 17 War masi fay nda Irkoy ŋaarayyan. 18 Wa albarka daŋ Irkoy se haya kul ra, zama woo ti Irkoy ibaayoo war here Almasihu Isa albarkaa ra.

19 War masi Irkoy Hundoo hewguba.* 20 War masi annabey šenney yebebe. 21 Amma wa haya kul faranfaaša, woo kaŋ ga boori, war ma gaabu a ga. 22 Wa mooru ifutu dumi kul.

23 Irkoy kaŋ ti Alaafiyakoyoo, nga hunday ma war henanandi far. A ma war lakkaloo, nda war hundoo, nda war gaahamoo kul jisi bila laybu ir Koyoo Isa Almasihu se nga kaayanoo ga. 24 Boraa kaŋ goo ma ciya war se ga laadir, nga no mʼa tee mo.

25 Ir armey, wa Irkoy ŋaaray ir [mo] se.

26 Wa ir armey kul foo nda summuyan henanante.

27 Ay nʼa daŋ war ga nda ir Koyoo, batagaa woo ma cawandi ir armey kul se.

28 Ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ma bara war bande.

* 4:12 4.12 Taray borey ti borey kaŋ manʼti kretiyeŋ.

* 5:19 5.19 Maanaa: «War masi Irkoy Hundoo gagay a ma goy.»

TESALONIK BOREY BATAGA 2to

1

2

3

Bataga hinkantoo kaŋ Pol nʼa sanba Tesalonik borey se

Citaaboo fahamandiroo

Bataga hinkantoo ti woo kaŋ Pol nʼa sanba Tesalonik borey se. Batagaa woo mo ra, a ga nee i ma bine tee, i ma gaabandi Irkoy fondaa ra. Boroyaŋ goo Tesalonik koyraa ra kaŋ ga nee kaŋ Isa Almasihu kaayan hinkantoo laboo ga tee ka ben. Pol nʼi bayrandi batagaa woo ra kaŋ taariharkawyaŋ no. Boroyaŋ goo no din mo kaŋ si baa goyyan. A nʼi hoyray mo i ma goy. A nee: «Boro kaŋ si baa goy masi ŋaa.» (zamnaa 3.10).

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Pol, nda Silweŋ, nda Timote ka batagaa woo sanba Tesalonik Egilizoo se, war kaŋ goo ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu bande. 2 [Ir] Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Ciitoo kaŋ ga teendi Isa kaayanoo hane

3 Ir armey, ir ga hima waati kul ka albarka daŋ Irkoy se war maaganda se. A ga hima, zama war naanaa ga hanse ka tonton, nda mo war affoo kul bajoo ga tonton cere se. 4 Woo se ir, ir ga war ka fooma Irkoy Egilizey ra, zama mo war gaabandi, war na naanaa dii, war na gurzugawey nda war zarabey kul muɲe.

5 Wey ga cebe kaŋ Irkoy ciitoo ga šerre, war ma laasaabandi boroyaŋ kaŋ ga hima nda Irkoy Laamaa kaŋ se mo war goo ma zarabi. 6 Ir ga bay kaŋ Irkoy ga šerre, a ga borey zarabi kaŋ ga war zarabi, 7 ka war kaŋ ga zarabi noo alaafiya ir bande. Woo ga teendi han kaŋ ir Koyoo Isa bangay beenaa ra, nga, nda nga almalayka gaabikoyney 8 nuune beeri ra, ka borey zukandi kaŋ si Irkoy bay, nda wey kaŋ mana yadda ir Koyoo Isa Alhabar Boryaa ga. 9 I ga duu zukandi kaŋ ti halaciyan abadante kaŋ ga mooru ir Koyoo ndumoo nda nga darža gaabantaa, 10 waati kaŋ a ga kaa hanoo din ka beerandi nga boro henanantey ra, de mo ganakey kul ma kayfi nda a. War goo borey din ra, zama war yadda ir seedetaraa ga kaŋ ir nʼa tee war se.

11 Woo maaganda se waati kul ir ga ŋaaray war se Irkoy ma war dii boroyaŋ kaŋ ga hima nda nga ciyayanoo, a ma war ibaayi hennaa nda war naanaa teegoyoo timmandi nga hinoo ra 12 hala ir Koyoo Isa maaɲoo ma jer war ra, war mo ma jer a ra ir Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ra.

2

Tureyan kokorantaa kaŋ ga tee jina ir Koyoo ma kaa

1 Ir armey, haya kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu kaayanoo nda margaroo kaŋ ir ga kaa kʼa tee jeroo ga, ir gʼa wiri war ga, 2 war masi cahã ka war lakkaley tunandi ka hunbur annabi šenni se wala waazu se kaŋ nee ir Koyoo kaayanoo zaaroo too, ba nda bataga ka kaa war do kaŋ i nee ir kʼa sanba. 3 War masi naŋ boro kul ma war darga taka kul ra, zama hanoo din si kaa kala naanaa yankaryanoo ma tee jina, boraa kaŋ ti goy futu teekaa ma bangandi, maanaa halacintaa. 4 Haya kul kaŋ se i ga nee koy, nda haya kul kaŋ adamize gʼa gana, a gʼi kul wongu ka nga boŋ jer i se beene hala nongu kaŋ ra a ga goro Irkoy hugoo ra ka nee nga ti Irkoy.

5 War nka si hongu, waatoo kaŋ ay goo war do, ay na hayey wey har war se? 6 Sohõ war ga hayaa bay kaŋ gʼa ganji a masi bangay nda manʼti nga waatoo ka too. 7 Zama za sohõ goy futu sirroo goo ma goy, amma kala de boraa kaŋ gʼa ganji sohõ da ma mooru jina boro ma dii a. 8 Waatoo din no boraa kaŋ ti goy futu teekaa ga bangandi, ir Koyoo [Isa] gʼa wii nda nga meehewoo kʼa halaci nda nga kaayanoo daržaa. 9 Boraa woo, Ibilisi gaaboo no ma kate a ma kaa. A ga kayfi dumi kul, nda tammaasayaŋ, nda taari kayfiyaŋ tee, 10 a ga šerretaray jaŋay dumi kul tee ka halacintey darga, zama i mana yadda ka baa cimoo kaŋ gʼi hallasi. 11 Woo maaganda se Irkoy ga gaabi derante sanba i ga kaŋ gʼi ka naanay taaroo, 12 hala borey kul kaŋ mana naanay cimoo, šerretaray jaŋay kan i se ma ciitandi.

War nka suubandi hallasiyan se

13 Ir armey, ir Koyoo baakey, ir, ir ga hima waati kul ka albarka daŋ Irkoy se war sabbu se, zama Irkoy nka war suuba hallasiyan se za šintinoo ga nga Hundoo henanyanoo nda cimoo naanayyanoo albarkaa ra. 14 Woo se a na war cee [mo] ir Alhabar Boryaa albarkaa ra, hala war ma duu ir Koyoo Isa Almasihu daržaa. 15 Aywa ir armey, wa gaabandi, war ma alaadawey dii kaŋ ir nʼi cawandi war se, a ma tee mee nda mee wala bataga ra.

16 Ir Koyoo Isa Almasihu hunday nda ir Baabaa Irkoy kaŋ baa ir, de a nʼir noo bineyaynay abadante nda naata henna nga anneemaa albarkaa ra 17 ma war biney yaynandi, a ma war noo gaabi teegoy henna kul teeyan se nda šenni henna kul haryan se.

3

Wa Irkoy ŋaaray ir se

1 Aywa ir armey, wa Irkoy ŋaaray ir se hala ir Koyoo meešennoo ma koy jine ka beerandi sanda takaa kaŋ a ga ti a war game, 2 hala mo ir ma hun boro laala futawey kabey ra, zama manʼti borey kul bara nda naanaa. 3 Amma ir Koyoo ga laadir, a ga war noo gaabi ka war soolam boro laalaa ra kaŋ ti Ibilisi. 4 Ir ga naanay ka bay ir Koyoo maaganda se, hayey kaŋ nda ir na war yaamar, war gʼi tee, war ga koy a ga kʼi tee.

5 Ir Koyoo ma war biney gongu ka koy Irkoy bajoo nda Almasihu suuroo here.

Goyyan nka tilasu

6 Ir armey, ir ga war yaamar ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo ga, war ma mooru arma kul kaŋ dira takaa si šerre, a si dira nda alaadaa kaŋ a duu a ir ga. 7 War hunday ga takaa bay kaŋ nda war ga hima kʼir denden, zama ir mana dira nda šiiriyan war game. 8 Ir mana ŋaa boro kul do yaada. Taabi nda farayan ra ir goy cijin nda zaari hala ir masi tee war affoo kul ga jeraw. 9 Manʼti ir nka sii nda fondo, amma ir nka baa ir ma tee war se boroyaŋ kaŋ war mʼi guna ka tee hala war mʼir denden. 10 Koyne mo waatoo kaŋ ir cindi war do, ir na war yaamar nda šennoo woo ka nee: «Boro kaŋ si baa goy masi ŋaa.»

11 War hunday, ir maa kaŋ boroyaŋ goo war ra kaŋ dira takaa si šerre, i si goy kul tee, i ga ngi miɲey daŋ haya waaney ra. 12 Borey wey ciney, ir gʼi yaamar kʼa šendandi i ga ir Koyoo Isa Almasihu maaɲoo ga, i ma goy henna ka ngi boŋ huna.

13 War, ir armey, war masi fara nda ihenna teeyan. 14 Šennoo kaŋ ir nʼa har war se batagaa woo ra, nda boro goo no kaŋ mana yadda a ga, war mʼa laasaabu, war nda a masi marga haya kul ra hala a ma duu ka haw. 15 Amma woo kul, war masʼa dii sanda iberi, wʼa hoyray sanda arma.

Gaarari nda fooyan

16 Ir Koyoo Alaafiyakoyoo, nga hunday ma war noo alaafiya waati kul taka kul here. Ir Koyoo ma bara war kul bande.

17 Agay hunday Pol kaboo ka fooyanoo hantum. Takaa woo nda ay ga hantum, woo ti ay tammaasaa ay bataga kul ra.

18 Ir Koyoo Isa Almasihuanneemaa ma bara war kul bande.

TIMOTE BATAGA 1na

1

2

3

4

5

6

Bataga jinaa kaŋ Pol nʼa sanba Timote se

Citaaboo fahamandiroo

Pol ka batagaa woo sanba Timote se waatoo kaŋ Timote goo Efez koyraa ra. Timote baabaa manʼti kala Grek, ɲaŋoo manʼti kala Alyahuudu kaŋ naanay Isa. Pol naarumawey kaŋ a nʼi tee ka Alhabar Boryaa har, nga ra nga nda Timote dii cere. Ngi cere bayyanoo banda ga, a hanga Pol diray boobo ra ka waazu. Cee booboyaŋ mo Pol gʼa sanba Egilizey do ka mise šendayaŋ hanse.

Batagawey kaŋ Pol nʼi sanba Timote nda Tit se, borey ga nee batagawey no kaŋ ga šelaŋ alfagey nda fondawey ga kaŋ cebandi alfagey nda Egilizey jinehuney se. Batagaa woo ga hin ka zamnandi kanje hinka:

1. Cawandiroo kaŋ harandi Egilizey nda ngi jinehuney se.

2. Hoyrawey kaŋ harandi Timote hunday se nga goyoo here.

1

Boraa kaŋ se batagaa sanbandi maaɲoo

nda fooyanoo kaŋ teendi a se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw ka sawa nda ir Hallasikaa Irkoy yaamaroo nda Almasihu Isa ir naataa, 2 ka batagaa woo sanba ni Timote se kaŋ ti ay ize cimoo naanayyanoo ra. Baabaa Irkoy nda Almasihu Isa ir Koyoo anneemaa, nda tamallaa, nda alaafiyaa ma kaa ni ga.

Hawgay taari cawandikey ga

3 Cindi Efez koyraa ra sanda takaa kaŋ nda ay nʼa wiri ni ga waatoo kaŋ ay koy Masedoni gandaa ra hala ma boroyaŋ yaamar i masi haya tanayaŋ cawandi. 4 I masi hawa fillayaŋ nda kaaga fisi-fisiyan kaŋ si ben ga kaŋ ga citi hay, i si Irkoy ibaayoo tabatandi kaŋ ga teendi naanaa ra. 5 Yaamaroo addaliloo manʼti kala baji kaŋ ga hun bine henanante ra, nda bine boryo, nda naanay kaŋ ra almunafikitaray sii. 6 Boro fooyaŋ na fondaa naŋ ka koy hanga šenni yaada bande. 7 I ga ngi boŋ tee sanda ašariyaa baykawyaŋ, i si hayaa bay kaŋ i gʼa har, i si hayaa bay kaŋ ga i ga šendandi.

8 Ir ga bay kaŋ ašariyaa ga boori nda boro gʼa ka goy nda fondaa. 9 Amma ir ma haya foo bay, ašariyaa mana gorandi boro šerrante se, a mana kaa kala goy futu teekey nda turantey se, boro laaley nda zunubantey se, borey kaŋ si hunbur Irkoy nda borey kaŋ si Irkoy hayey beerandi se, ɲaa karkey nda baaba karkey se, nda borowiikey, 10 nda borey kaŋ ga woy nda aru izefututaray tee, nda arey kaŋ ga marga nda arey, nda borey kaŋ ga borey haamay, nda taariharkey, nda taarižeekey, nda haya kaŋ si koy cawyan cimoo bande. 11 Cawandoo woo sawa nda Alhabar Boryaa kaŋ talfandi ay ga. Alhabar Boryaa woo mana hun kala Irkoy daržantaa do kaŋ ti Gomnikoyoo.

Pol ga albarka daŋ Irkoy se nga tamallaa maaganda se

12 Ay ga albarka daŋ Almasihu Isa ir Koyoo se kaŋ nʼay noo gaabi, kʼay dii laadirante, kʼay daŋ nga goyoo ra, 13 ba kaŋ se ay na maaɲoo futandi ka bisa, ka tee gurzugandikaw, boro wowkaw, amma Irkoy tamalla ya ne, zama ya nkʼi tee lakkal jaŋay nda naanay jaŋay ra. 14 Ir Koyoo na nga anneemaa doori ay boŋ nda baayan, a nʼay noo naanay nda baji kaŋ ga duwandi Almasihu Isa margaroo ra. 15 Šennoo woo, šenni hakiikante no, a ga hima ka diyandi nongoo kul here kaŋ Almasihu Isa nka kaa aduɲɲa ra ka zunubantey hallasi kaŋyaŋ agay ti i kul ibeeroo. 16 Irkoy tamalla ya ne, agay kaŋ ti borey kul zunubante beeroo, hala Isa Almasihu ma nga suuroo kul cebe ay here hala ya duu ka tee borey kaŋ ga kaa ka naanay ka duu hunayan abadantaa se boro kaŋ i mʼa guna ka tee. 17 Zamaney Kokoyoo, a si buu, boro si dii a, Irkoy follokaa, beeray nda darža ma bara a ga abada hala abada. Amin.

Pol nee Timote se a ma gaabu naanaa ga

18 Ay izoo Timote, ay ga yaamaroo woo talfi ni ga ka sawa nda annabey šenney kaŋ bay ka harandi ni ga. Šenney wey nda ma wongu hennaa tangam 19 nda ka gaabu naanay nda binekanay ga, boro fooyaŋ na binekanay naŋ, i na ngi naanaa mun sanda harihii. 20 Borey din, Imene nda Aleksander goo i ra, ay nʼi taŋ Ibilisi se, hala i ma faham kaŋ i masi Irkoy wow.

2

Hoyrayyan Irkoy ŋaarayyan se

1 Adiši, ay hoyray jinaa manʼti kala borey ma hanse ka Irkoy biɲɲay, i ma Irkoy ŋaaray, i ma Irkoy ŋaaray cere se, i ma albarka daŋ Irkoy se adamizey kul se, 2 nda kokoyey se, nda boŋkoyney se, hala ir ma huna alaafiya nda lakkalkanay ra, ka dira Irkoy ganayan nda taka henna ra. 3 Woo ti haya kaŋ ga boori, a ga kan Irkoy ir Hallasikaa se 4 kaŋ ga baa borey kul ma hallasi, i ma cimoo bay,

5 zama Irkoy, nga folloku no,

waafakandikaa kaŋ goo Irkoy nda adamizey game mo, nga folloku no,

aroo no kaŋ se i ga nee Almasihu Isa

6 kaŋ na nga boŋ noo ka adamizey kul zunubey alhakoo bana kʼi hallasi.

Seedetaraa woo teendi alwaatoo kaŋ kayandi ra.

7 Nga se ay tee waazukaw, nda diyaw, nda cawandikaw dumey kaŋ manʼti Alyahuudu se naanaa nda cimoo ra. Cimoo no ay gʼa har, ay si taari.

8 Adiši ay ga baa arey ma Irkoy ŋaaray nongu kul ra ka ngi kabe henanantey jer bila futay bila kakaw.

9 Takaa din da, ay ga baa woyey ma bankaaray daŋ kaŋ ga hima, suturayan nda boŋ-yeeti-gandayan ra. I masi tur šenda tee, i masi wura wala alyakuutu hay šenda ka taalam. I masi darbay hay šenda daŋ. 10 I ma taalam nda teegoy henna kaŋ ga hima woyey se kaŋ kayandi ngi ma hunbur Irkoy.

11 Woy ma dangay i mʼa cawandi, a ma nga boŋ yeeti ganda. 12 Ay si woy noo fondo a ma cawandi wala a ma hini fur aru boŋ. A mma hima ka tee boro dangayante, 13 zama Adama ka jin ka hansandi, nga banda ga, Haawa. 14 Manʼti Adama ka dargandi, woyoo ka dargandi, a kaŋ hooyan ra. 15 Amma woo kul ra, woyoo ga hallasi nga hayyanoo maaganda se nda a gaabandi naanaa, nda baji, nda henanyan ga boŋ-yeeti-gandayan ra.

3

Egilizoo jineborey

1 Šennoo woo, šenni hakiikante no, boro kaŋ ga baa Egiliz jinehuntaray, a boonay goy henna. 2 Kala Egiliz jinehun ma tee boro kaŋ ga laybu sii, woy folloku kurɲe, a ma hin nga boŋ, lakkalkoyni, boro attabiya hennakoyni, yawzumandikaw, a ma hin ka cawandi. 3 A masi tee boro kaŋ na nga boŋ noo harifutu haŋyan se, a masi tee boro futa, a ma tee boro boryo, a masi tee yenjekaari, a masi tee nooru baakaw. 4 A ma nga boŋ hugoo juwal henna, a ma nga izey aladabu i ma boŋdum a se, i mʼa beerandi. 5 Zama boro kaŋ si hin ka nga boŋ hugoo juwal, taka foo nda a ga hin ka huga nda Irkoy Egilizoo? 6 A masi tee boro kaŋ taaga ka tuubi, hala a masi koy bolsay ka kaŋ ciitoo ra kaŋ ra Ibilisi kaŋ. 7 Kala a ma tee mo boro kaŋ taray borey ga seedetaray henna har a ga hala i masʼa kaynandi, a masi kaŋ Ibilisi kumsaa ra.

Egilizoo goykey

8 Takaa din da, kala Egiliz goykey ma tee boroyaŋ kaŋ borey gʼi beerandi, i masi tee boro kaŋ si kay šenni foo ga, i masi ngi boŋ noo harifutu boobo haŋyan se, i masi nooru ceeci nda taka žiibi. 9 I ma naanaa cimoo kaŋ cindi ka tugandi dii bine kaaray ra. 10 Ngi mo, kala i ma siyandi jina, woo banda ga, nda laybu sii i ga, i ma tee Egiliz goykaw.

11 Takaa din da, woyey ma tee boroyaŋ kaŋ borey gʼi beerandi, i masi tee miimandakaw, i ma hin ngi boŋ, i ma laadir haya kul ra.

12 Egilizoo goykey affoo kul ma tee woy folloku kurɲe, i ma ngi izey nda ngi boŋ hugey juwal henna. 13 Borey kaŋ ga Egiliz goyoo tee ka boori, i ga duu jineborotaray henna nda lakkalkanay beeri naanaa ra kaŋ ga duwandi Almasihu Isa ra.

Irkoy ganayanoo sirroo

14 Ay na hayey wey hantum ma ne, amma ay ga tammahã ne nda kayna ya koy ni do. 15 Amma nda ay gay ay mana kaa, ma takaa bay kaŋ nda boro ga hima ka dira Irkoy hugoo ra kaŋ ti Irkoy hunantaa Egilizoo, kaŋ ti hugoo ganjoo nda asaasoo kaŋ ga cimoo ga kay. 16 Kakaw sii a ra, Irkoy ganayanoo sirroo ga hanse ka beeri:

Irkoy na nga boŋ cebe gaaham ra,

nga Hundoo yadda kaŋ a ga šerre,

a bangandi almalaykayaŋ se.

A waazandi dumiyaŋ se,

aduɲɲa ra a naanayandi,

a zandi ka huru daržaa ra.

4

Hawgay cawandikaw taariharkey ga

1 Irkoy Hundoo ga nee kaaray kaŋ alwaati korawey ra boroyaŋ ga ngi boŋ moorandi naanaa ka denji darga lakkalyaŋ ga, i ga haŋajer ganjey cawandiyaney se, 2 kaŋyaŋ ti almunafiki nda taariharkaw, biney ga kogu ma nee haya kaŋ guuru konna ciray ka žeeri tee i ga. 3 I ga nee kaŋ boro masi hiiji, ŋaayanyaŋ goo no kaŋ i ga nee boro masʼi ŋaa, ka gar hayayaŋ no kaŋ Irkoy nʼi taka ganakey se kaŋ ga cimoo bay hala i mʼi ŋaa ka albarka tee. 4 Haya kul kaŋ Irkoy nʼa taka ga boori, haya kul sii no kaŋ boro ga hima ka wanji a, a ma ŋandi de nda albarka daŋyan, 5 zama Irkoy meešennoo nda Irkoy ŋaarayyan gʼa henanandi.

Isa Almasihu goykaw henna

6 Nda nʼga hayey wey daŋ ir armey jine, nʼga tee Almasihu Isa goykaw henna kaŋ ga huna nda naanaa šenney nda cawyan boryaa kaŋ ni hanga a nda cimi. 7 Fay nda fillawey kaŋ si henan kaŋ borey kaŋ si hunbur Irkoy gʼi har. Ni boŋ gaabandi Irkoy ganayan ga. 8 Gaaham feeriyan goo nda nafaw kayna*, Irkoy hunburay binde goo nda nafaw nongu kul here, allaahidu goo a ra sohõ da hunaroo se, allaahidu goo a ra hunaroo kaŋ goo kaa se. 9 Šennoo woo, šenni hakiikante no, boro ga hima ka naanay timmante daŋ a ga. 10 Woo ti addaliloo kaŋ se ir ga fara ka tangam, zama ir ga naata Irkoy hunantaa ra kaŋ ti adamizey kul Hallasikaa, waaniwaani ganakey. 11 Hayey wey ka borey yaamar mʼi cawandi.

12 Boro kul masi donda ni, ni zankataraa maaganda se. Tee ganakey se boro kaŋ i mʼa guna ka tee, šenni ra, nda teegoy ra, nda baji ra, nda naanayyan ra, nda henanyan ra. 13 Hala ay ga kaa, ma gaabandi ka Irkoy meešennoo caw borey jine, ma borey hoyray, ma cawandi. 14 Masi donda anneemaa nooyanoo kaŋ ni duu a, a nondi ma ne annabi šenni bande nda boro beerey margaroo kaŋ na ngi kabey fur ni ga. 15 Huga nda hayey wey, ni kul noo goyoo se, nga ra ni koyjineyanoo ga henan borey kul se. 16 Lakkal daŋ ni boŋ se nda ni cawandiyanoo se. Gaabandi hayey wey ga, zama nda nʼga woo tee, nʼga ni hunday nda borey kaŋ ga haŋajer ma ne hallasi.

5

Boro žeeney nda soogey dii takaa

1 Masi zahã aru žeena ga, a hoyray sanda ni baabaa. Aru soogey, mʼi hoyray sanda armayaŋ, 2 woy žeeney, mʼi hoyray sanda ɲaa, woy soogey, mʼi hoyray sanda woyme nda taka kaŋ ga hanse ka henan.

Woyey kaŋ kurɲey buu dii takaa

3 Ma woyey kaŋ kurɲey buu beerandi, maanaa wey kaŋ sii nda faabakaw kul. 4 Amma nda izeyaŋ wala haamayaŋ goo woy kaŋ kurɲoo buu se, i ma ngi ganayanoo cebe nda teegoy henna teeyan ngi hugoo borey se jina, i ma teegoy henney bana kaŋ ngi hayragey nʼi tee i se, zama woo ti haya kaŋ ga kan Irkoy se. 5 Woy kaŋ kurɲoo buu kaŋ nda cimi a cindi nga hinne, nga, a ga naata Irkoy ga, a ga gaabandi Irkoy biɲɲayyan nda Irkoy ŋaarayyan ga cijin nda zaari. 6 Amma woy kaŋ kurɲoo buu kaŋ ga hanga nga bine-ibaayoo, a buu, ba kaŋ se a ga huna. 7 I yaamar nda hayey wey hala i ma tee boroyaŋ kaŋ ga laybu sii. 8 Boro kaŋ si lakkal daŋ nga borey se, waaniwaani nga hugoo borey, boraa na naanaa yankar, a jaase boro kaŋ si naanay Irkoy.

9 Hala woy kaŋ kurɲoo buu ga hantumandi woyey kaŋ kurɲey buu kaddaasoo ga faabayan se, kala a ma tee woy kaŋ sii jiiri woydu (60) se ganda, a mana tee wande kala kurɲe folloku se. 10 A ma bara nda seedetaray nga teegoy henney maaganda se, a na zankayaŋ biiri, a na yaw zumandi, a na Irkoy boro henanantey cewey ɲumay, a na borey kaŋ ga zarabi faaba, a na teegoy henna dumi kul tee.

11 Amma woy soogey kaŋ kurɲey buu, masi yadda ka maaɲey hantum, zama waati kaŋ i tun ka hanga ngi ibaayey bande ka Almasihu naŋ, i ga baa ngi ma hiiji. 12 I ga ciitandi, zama i na ngi allaahidu jinaa yankar. 13 Koyne mo i sii nda goy, i ga šintin ka huru ka fatta hugey ra. Manʼti i mma tee boroyaŋ kaŋ sii nda goy hinne, i mma tee albuddakaw ka ngi miɲey daŋ haya kul ra, i ga hayayaŋ har kaŋ si harandi. 14 Adiši, ay ga baa woy soogey kaŋ kurɲey buu ma hiiji. I ma duu zankayaŋ, i ma ngi hugey juwal, i masi iberoo noo fondo kul a ma haya futu har, 15 zama za sohõ da affooyaŋ bere ka hanga Ibilisi bande. 16 Nda ganakaw woy goo nda nga borey ra woyyaŋ kaŋ kurɲey buu, a ma huga nda ey, i masi tee Egilizoo ga jeraw, hala Egilizoo ma duu ka huga nda wey kaŋ kurɲey buu i sii nda faabakaw.

Egilizoo boro beerey dii takaa

17 Egilizoo boro beerey kaŋ ga jinehuntaray henna tee ga hima nda ka duu beeray hinka, waaniwaani wey kaŋ Irkoy meešennoo haryanoo nda nga cawandiyanoo goyoo ra i ga taabi, 18 zama Citaaboo nee: «Masi heejoo miɲoo haw kaŋ goo ma taasoo musay.»* Koyne mo: «Goykaw ga hima nda nga banaa.»† 19 Seedetaray futu kaŋ harandi Egilizoo boro beeri ga, masi yadda a ga nda manʼti seede hinka wala ihinza ka fatta. 20 Borey kaŋ ga huna zunubu ra, citi i ga borey kul jine, hala borey jerey mo ma hunbur.

21 Ay gʼa šendandi ni ga Irkoy jine, nda Almasihu Isa jine, nda almalayka suubantey jine, ma hayey wey dii, masi borey bisandi cere, masi baa affoo ka bisa affoo. 22 Masi cahã ka ni kabey fur boro kul ga‡ kʼa daŋ goy ra, masi huru zunubu waaney ra. Gaabandi ni boŋ henanandiyan ga.

23 Masi hari de haŋ koyne, ma alaneb hari moora kayna haŋ ni borkotoo nda ni wirci buuney kaŋ ga koy ka kaa maaganda se.

24 Boro fooyaŋ zunubey ga kaaray borey se za i mana ciitandi. Affooyaŋ waney si kaaray borey se kala waati banda ga. 25 Takaa din da teegoy henney ga kaaray borey se. Wey mo kaŋ boro si dii ey sohõ da si hin ka cindi tuguyan ra.

6

1 Borey kul kaŋ goo baɲɲataray, i ma ngi koyey dii sanda boroyaŋ kaŋ ga hima nda beeray beeri, hala Irkoy maaɲoo nda cawandoo masi wowandi. 2 Baɲɲey kaŋ koyey ti ganakaw, i masi armataraa tee kobay ka ngi koyey kaynandi. I ma goy i se ka tonton, zama borey kaŋ baɲɲey goyoo gʼi nafa manʼti kala ganakaw nda baakaw.

Hayey wey ka borey cawandi mʼi hoyray.

Hayaa kaŋ ti taari almanoo nda alman cimoo

3 Boro kaŋ na cawandiyan tana cawandi, ka gar a si sawa nda ir Koyoo Isa Almasihu šenney kaŋ ti cimoo nda cawandiyanoo kaŋ ga koy Irkoy ganayanoo bande, 4 boraa too nda bolsay, a si haya kul bay. Kakaw nda šenni cendiyan wirci bara a ga kaŋ ra canseyan, nda yenje, nda wowyaney, nda tuume futawey ga hun, 5 nda kakaw yaadawey kaŋ si ben kaŋ goo boro lakkal futawey nda cere game, cimi sii i kone. I ga hongu kaŋ Irkoy ganayan manʼti kala alman duuyan fondo.

6 Cimi no, Irkoy ganayan manʼti kala alman beeri nda boro ga wakkal. 7 Ir mana kate haya kul aduɲɲa ra, ir si hin ka haya kul mo ka koy. 8 Adiši nda ir goo nda haya kaŋ ir gʼa ŋaa nda haya kaŋ nda ir ga daabu, a ga hima kʼir wasa. 9 Borey kaŋ ga baa ngi ma tee almankoyni, i ga kaŋ annešayan nda kumsay ra, nda boonay dargante laala boobo kaŋ ga adamizey kaŋandi halaciyan nda dereyan ra, 10 zama nooru bajoo, nga ti haya laala dumi kul linjoo. Boro fooyaŋ kaŋ na ngi boŋ noo a se, i mooru naanaa, i na ngi hundey too nda marayyaŋ boobo.

Yaamaroo kaŋ nondi Timote hunday se

11 Amma ni, ya Irkoy boraa, zuru hayey wey se, hanga šerretaray, nda Irkoy ganayan, nda naanayyan, nda baji, nda muɲeyan, nda bineyaynay bande. 12 Naanaa tangam hennaa tangam, hunayan abadantaa dii kaŋ se ni ciyandi. Nʼna seedetaray henna tee seede boobo jine. 13 Ay ga [ni] yaamar Irkoy jine kaŋ ga hundi daŋ haya kul ra nda Almasihu Isa jine kaŋ na seedetaray henna tee Pons Pilat jine, 14 ma gaabu yaamaroo ga bila žiibi, bila laybu hala ir Koyoo Isa Almasihu bangayyanoo ga.

15 Irkoy ti Gomnikoyoo, nga hinne ti Gaabikoyoo,

nga ti kokoyey Kokoyoo, nga ti koyey Koyoo,

a ga Isa kaayanoo bayrandi alwaatoo kaŋ kayandi ra.

16 Nga kaŋ hinne ka si buu,

a ga goro gaay ra kaŋ do boro kul si hin ka too,

boro kul mana bay ka dii a, i si hin ka dii a mo.

Beeray nda hini abadante ma bara a ga. Amin.

17 Borey yaamar kaŋ ti zamanoo woo almankoyney, i masi tee bolsanteyaŋ, i masi ngi naataa daŋ alman ra kaŋ si cindi. I ma ngi naataa daŋ Irkoy ra kaŋ ga haya kul noo ir se nda booboyan hala ir ma daame a ra. 18 I ma haya henna tee, i ma tee almankoyni teegoy henna ra, i ma noo, i ma tee kabedoonayaŋ. 19 Woo ra i ga asaasu henna tee suba se ka duu hunayan cimoo.

20 He Timote, gaabu talfoo ga ka ni boŋ marga šenni yaadawey ga kaŋ si henan, nda taari bayraa kakawey ga. 21 Boro fooyaŋ nee kaŋ ngi duu bayraa woo. I dere, i na naanaa naŋ. Irkoy anneemaa ma bara war bande.

* 4:8 4.8 kayna, Grek šenni ra, almaganaa faa ti waati kayna se.

* 5:18 5.18 Alhukumoo 25.4; Korent borey bataga 1na 9.9.

† 5:18 5.18 Matiyu 10.10; Luka 10.7.

‡ 5:22 5.22 Maanaa: Egilizoo ra, nda i na boro daŋ jere ga goy se, i mma kabe fur a ga ka gaara a se jina a ma gorandi goyoo ra.

TIMOTE BATAGA 2to

1

2

3

4

Bataga hinkantoo kaŋ Pol nʼa sanba Timote se

Citaaboo fahamandiroo

Woo ti bataga hinkantoo kaŋ Pol nʼa sanba Timote se. Waatoo kaŋ Pol na batagaa woo hantum, a sii kala kasa ra Rom koyraa ra. Pol maate kaŋ nga buuyanoo waatoo man ka koy Irkoy do. A hantum Timote se ka binoo daŋ, zama a ga bay kaŋ zarabi boobo goo jinoo ra. A nʼa hoyray Irkoy goyoo here. A nʼa hoyray a ma tee sanda nga Pol, ka Irkoy meešennoo waazu nongu kul nda borey kul se. A nee a se a ma tee sanda Isa Almasihu sooje laadirante henna.

1

Boraa kaŋ se batagaa sanbandi maaɲoo

nda fooyanoo kaŋ teendi a se

1 Agay Pol kaŋ ti Almasihu Isa diyaw Irkoy ibaayoo ra ka sawa nda allaahidoo kaŋ ga hunaroo noo kaŋ goo Almasihu Isa ra, 2 ka batagaa woo sanba ni Timote se kaŋ ti ay izoo kaŋ ay ga hanse ka bagʼa. Baabaa Irkoy nda Almasihu Isa ir Koyoo anneemaa, nda tamallaa, nda alaafiyaa ma kaa ni ga.

Pol ga Timote kunahennay

3 Ay ga albarka daŋ Irkoy se kaŋ ay gʼa gana nda bine kaaray sanda takaa kaŋ ay kaagey nʼa tee, ay ga honga ni waati kul ay ŋaarayrey ra cijin nda zaari. 4 Ay ga honga ni mundawey, ay ga hanse ka baa ya dii ni hala ya too nda ɲaali. 5 Ay ga honga naanaa kaŋ ra almunafikitaray sii kaŋ goo ni ra, kaŋ jin ka bara ni kaaga woyoo Lowis nda ni ɲaa Enis ra. Ay ga naanay ka bay kaŋ a goo ni mo ra. 6 Woo maaganda se ay ga ni hongandi Irkoy anneemaa nooyanoo kaŋ ni duu a ay kaboo kaŋ ay na fur ni ga ra, ma gaabandi a ma dii zaram, 7 zama Hundoo kaŋ Irkoy nʼa noo ir se sʼir tee alkubu, woo kaŋ a nʼa noo ir se gʼir too met nda hini, nda baji, nda boro ma hin nga boŋ.

8 Adiši masi haw ka seedetaray tee ir Koyoo maaɲoo ga. Masi haw nda agay kaŋ tee kasa-ize nga sabboo se. Ni bagaa zaa Alhabar Boryaa zaraboo ra ka sawa nda Irkoy hinoo. 9 Irkoy nʼir hallasi, a nʼir cee nda ciyayan henanante. Woo mana teendi ir teegoyey maaganda se, nga boŋ dunbandiroo nda nga anneemaa no kaŋ nondi ir se Almasihu Isa alhormaa ra za alwaatey kul jine. 10 Sohõ anneemaa woo cebandi ir se ir Hallasikaa Almasihu Isa bangayyanoo bande. Nga no ka buuyan halaci, ka hunaroo nda funbuyan jaŋaa cebe kaaray Alhabar Boryaa bande. 11 Alhabar Boryaa woo maaganda se ay tee waazukaw, nda diyaw, nda cawandikaw. 12 Woo sabbu se hayey wey zaraboo ga duu agay, amma ay si haw, zama ay ga boraa bay kaŋ ay naanay a. Ay ga naanay ka bay kaŋ a goo nda hini ka gaabu hayaa kaŋ a na talfi ay ga hala zaari koraa din hane. 13 Šenni cimey kaŋ ni maa ay nʼi har, i dii mʼi ka goy naanay nda baji ra kaŋ ga duwandi Almasihu Isa ra. 14 Gaabu talfi hennaa ga Hundi Henanantaa kaŋ goo ir ra albarkaa ra.

15 Nʼga bay kaŋ borey kul kaŋ goo Azi gandaa ra nʼay naŋ, Fižel nda Hermožen goo i ra. 16 Ir Koyoo tamallaa ma bara Onesifor hugoo borey ga, zama cee booboyaŋ a nʼay binoo yaynandi. A mana haw nda guuru karfey kaŋ goo ay ga. 17 Za a too kate Rom, a nʼay ceeci nda hini, a dii agay. 18 Ir Koyoo mʼa noo a ma duu Irkoy do tamallaa zaari koraa din hane. Nʼga bay ka bisa boro kul alhaadimaa kaŋ a nʼa tee Efez.

2

Isa Almasihu sooje henna

1 Adiši ni ay izoo, naŋ anneemaa kaŋ goo Almasihu Isa ra ma ni gaaboo tonton. 2 Hayey kaŋ ni maarʼey ay miɲoo ra seede boobo jine, i talfi boro laadiranteyaŋ ga kaŋ ngi mo ga hin ka boro tanayaŋ cawandi.

3 Ni bagaa zaa zaraboo ra sanda Almasihu Isa sooje henna. 4 Boro kul kaŋ goo soojetaray, a si huzun nda aduɲɲa hayey, hala nga ma kan boraa se kaŋ nʼa zaa soojetaray. 5 Takaa din da, nda boro goo gurgay konkoša ra, a si duu fuulaa nda a mana gurgay nda gurgaa ašariyaa. 6 Kala beerikaa kaŋ fara ma tee boro jinaa kaŋ duu nga bagaa hegaa ra. 7 Woo kaŋ ay gʼa har ma ne laasaabu, zama ir Koyoo ga ni noo lakkal haya kul ra.

8 Hongu Isa Almasihu, a tun bukawey ra, Dawda hayroo no, sanda takaa kaŋ nda agay Alhabar Boryaa haryanoo nʼa har. 9 Alhabar Boryaa woo se ay goo ma zarabi hala nongu kaŋ ra i nʼay tefer sanda goy futu teekaw, amma Irkoy meešennoo si teferandi. 10 Woo se ay ga haya kul muɲe Irkoy boro suubantey maaganda se, hala ngi mo ma duu hallasiroo kaŋ ga duwandi Almasihu Isa ra nda darža abadante. 11 Šennoo woo, šenni hakiikante no:

«Nda ir buu Isa bande, ir ga huna mo a bande.

12 Nda ir gaabandi, ir ga laama mo a bande.

Nda ir nʼa yankar, nga mo gʼir yankar.

13 Nda ir manʼti laadirante, nga woo ga cindi laadirante,

zama a si hin ka nga boŋ yankar.»

Goykaw henna

14 Hayey wey hongandi i se, ka šendandi i ga Irkoy jine kaŋ i masi šenni cendi cere game, a sii nda nafaw haya kul ra kala ka borey kaŋ ga haŋajer halaci. 15 Gaabandi ka kay Irkoy jine sanda boro kaŋ duu maa henna, sanda goykaw kaŋ si haw nda nga goyoo, a ga cimoo šennoo har nda fondaa. 16 Ma ni boŋ hawgay šenni yaadawey ga kaŋ si henan, zama borey kaŋ ga huru i ra mma koy de i ga mooru Irkoy ga. 17 Ngi šenney ga hima nda dori kaŋ ga ham ŋaa. Borey din, Imene nda Filet goo i ra 18 kaŋyaŋ na cimoo naŋ ka nee bukawey tunyanoo tee ka ben. I na boroyaŋ naanaa ɲaami. 19 Woo kul, Irkoy asaasu gaabantaa ga cindi. Silbaa kaŋ goo asaasoo ga: «Ir Koyoo ga borey bay kaŋ ti nga wane.»* Silbay faa mo ti: «Boro kul kaŋ ga Irkoy maaɲoo cee, boraa ma mooru goy futu.»†

20 Hugu beeri, manʼti wura nda nzorfu jinayyaŋ de bara a ra, bundu nda labu jinayyaŋ mo goo no. Affooyaŋ teendi beeray se, affooyaŋ teendi haya se kaŋ sii nda beeray. 21 Boro kaŋ na nga boŋ henanandi ka moora hayey wey, a ga tee jinay kaŋ goo nda beeray, a jisandi jere ga Irkoy se, a goo nda nafaw hugoo koyoo se, a soolu teegoy henna kul se.

22 Zuru soogataray boonay futawey se, hanga šerretaray, nda naanayyan, nda baji, nda alaafiya borey bande kaŋ gʼir Koyoo cee nda bine henanante. 23 Mooru lakkal jaŋantey kakawey kaŋ sii nda nafaw, nʼga bay kaŋ alfitina de no i gʼa hay. 24 Ir Koyoo tam si hima ka yenje, a mma hima ka tee alaafiyante borey kul here. A ma hin ka cawandi, a ma tee suurante. 25 Nga kakawkey, a mʼi cawandi nda bineyaynay, a ga hin ka tee Irkoy mʼi noo fondo i ma tuubi ka cimoo bay 26 ka duu lakkal ka hun Ibilisi kumsaa ra, nga kaŋ nʼi dii hala i ma nga ibaayoo tee.

3

Zaari korawey haya laaley

1 Ma bay kaŋ zaari korawey ra alwaati šendayaŋ ga tee, 2 zama adamizey ga tee alhaasidi, nooru baakaw, foomante, binebeeri, wowkaw, i si ngi hayragey beerandi, gomnimuna, i si Irkoy hayey beerandi, 3 binekoga, i si waafaku nda cere, miimandakaw, i si hin ngi boŋ, i ga futu, i si baa ihenna, 4 zanbante, mookonna, i ga too nda bolsay, i baa aduɲɲa kaanoo ka bisa Irkoy. 5 Ngi tarayheroo ga hima nda Irkoy ganakawyaŋ, amma i si yadda nga hinoo ga. Borey wey dumey, mooru i ga. 6 Boroyaŋ goo i ra kaŋ ga tugu-tugu ka huru hugey ra ka woy yalaafantey kaŋ ga jeeje nda zunubu boŋey bere. Woyyaŋ no kaŋ boonay dumi-dumiyaŋ gʼi gongu. 7 Waati kul i ga caw, amma abada i si hin ka duu cimoo bayraa. 8 Takaa din da kaŋ nda Žanes nda Žanbres kay ka Musa kakaw, takaa din da nda borey wey mo ga kay ka cimoo kakaw. Boroyaŋ no kaŋ lakkaley futu, ngi naanaa si kay. 9 I si koy jine, zama ngi lakkal jaŋaa ga kaa ka kaaray borey kul se, sanda takaa kaŋ Žanes nda Žanbres wanoo ti a.

Hoyrawey kaŋ Pol nʼi har Timote se

10 Amma ni, ni hanga ay cawandiyanoo, nda ay dira takaa, nda hayey kaŋ ay nʼi dunbandi, nda ay naanaa, nda ay suuroo, nda ay bajoo, nda ay muɲeyanoo, 11 nda ay gurzugaa, nda zarabey kaŋ duu agay Antiyoš, nda Ikoniyom, nda Listir. Macin ti gurzugaa kaŋ ay manʼa muɲe? Amma ir Koyoo nʼay kaa hayey wey kul ra. 12 Nda cimi borey mo kul kaŋ ga baa ngi ma Irkoy gana Almasihu Isa albarkaa ra ga gurzugandi. 13 Amma adamize laaley nda zanbantey ga koy de i ga laala ka tonton. I ga boroyaŋ darga, i ga ngi boŋ darga. 14 Amma ni, duumi hayey ra kaŋ nʼnʼi caw kʼi dii nda cimi, zama nʼga borey bay kaŋ ga ni duu ey. 15 Za zankataray, nʼga Citaabu henanantey bay kaŋ ga hin ka ni noo lakkal hala naanaa kaŋ nʼna daŋ Almasihu Isa ra ma ni hallasi. 16 Citaaboo hantumoo kul, Irkoy kʼa funsu boroyaŋ lakkaley ra i mʼa hantum. A goo nda nafaw ka cawandi, ka boro kaa ifutu ra, ka boro daŋ fondaa ra, ka boro aladabu šerretaray ra 17 hala Irkoy boraa ma tee ka timme ka soolu teegoy henna kul teeyan se.

4

1 Ay gʼa šendandi ni ga Irkoy jine nda Almasihu Isa jine kaŋ ga kaa ka baahunantey nda bukawey ciiti, nda Almasihu bangayyanoo, nda nga Laamaa maaganda se, 2 ma Irkoy meešennoo waazu ka gaabandi nga haryanoo ga, a ma tee alwaati henna wala alwaati šenda, borey daŋ fondaa ra, i fahamandi, i hoyray nda suuri dumi kul nda cawandiyan. 3 Zama alwaati ga kaa kaŋ borey si cawyan cimoo suuri, i ga cawandikaw booboyaŋ marga ngi boŋ se, zama ngi alhawaa no i ga boonay ngi ma maarʼa. 4 I ga ngi haŋaa bere kʼa kaa cimoo here ka haŋajer fillawey se. 5 Amma ni, ma hin ni boŋ haya kul ra, zarabi muɲe, ni goyoo ma tee Alhabar Boryaa haryanoo, ma ni goyoo tee nda fondaa.

6 Agay woo, ay goo ma tee sanda haya hari-hari ka munandi ka tee sargari hari-hari, ay koyyanoo waatoo too. 7 Ay na tangam hennaa tangam, ay na zuraa benandi, ay gaabu naanaa ga. 8 Za sohõ da šerretaray fuulaa jisandi ya ne kaŋ ir Koyoo, ciitikaw šerrantaa gʼa noo ya ne nga hanoo hane. Manʼti agay hinne se, a gʼa noo borey kul se kaŋ ga baa nga bangayyanoo.

Šenni kokorantey kaŋ Pol nʼi har Timote se

9 Gaabandi ma cahã ka kaa ay do, 10 zama Demas nʼay naŋ, zamanoo woo kaŋ ra ir goo no ma kan a se, a koy Tesalonik, Kresaŋ koy Galati, Tit koy Dalmasi. 11 Luka hinne bara ay bande. Ma kate Marku ni bande, zama a gʼay faaba goyoo ra. 12 Ay na Tišik sanba Efez. 13 Waati kaŋ nʼga kaa, ma kate kaayi beeroo kaŋ ay nʼa naŋ Trowas koyraa ra Karpus do, nda citaabey, waaniwaani hantumey kaŋ goo kuuru ga.

14 Garaasaa kaŋ maaɲoo ti Aleksander hanse kʼay dor, ir Koyoo gʼa bana nda woo kaŋ nda a ga hima. 15 Ni mo, ma ni boŋ hawgay a ga, zama a hanse kʼir šenney kakaw.

16 Cee jinaa ciitihugoo ra kaŋ ay kay ka faasa ay boŋ se, boro kul manʼay faaba, borey kul nkʼay naŋ. Irkoy masʼa dii i se. 17 Amma ir Koyoo kay ya ne, a nʼay noo gaabi hala ya waazoo har nda fondaa, dumey kul ma maarʼa. A nʼay kaa ganjihaylaa miɲoo ra. 18 Ir Koyoo gʼay dii goy futu kul masi duu agay, kʼay hallasi nga beene Laamaa se. Nga, darža ma bara a ga, abada hala abada. Amin.

Fooyan kokorantaa

19 Ma Priska nda Akilas foo, ma Onesifor hugoo borey foo. 20 Erast cindi Korent. Ay na Trofim naŋ a ga wirci Mile. 21 Gaabandi ka kaa za jiyaa mana huru. Ebulus, nda Pidans, nda Linus, nda Klodiya, nda ir armey kul ga ni foo. 22 Ir Koyoo ma bara ni lakkaloo bande. Irkoy anneemaa ma bara war bande.

* 2:19 2.19 Kabuyaney 16.5.

† 2:19 2.19 Ayuba 36.10; Zaburey 97.10.

TIT BATAGAA

1

2

3

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Tit se

Citaaboo fahamandiroo

Tit goo Pol hangasiney ra. A na Pol faaba Alhabar Boryaa waazuroo ra, a nʼa faaba mo a ma Egilizyaŋ gorandi. Tit hanse ka Pol faaba Pol nda Korent borey ma hin ka faham cere se (Korent borey bataga 2to 7.6–16). Waatoo kaŋ Tit goo Kret gungoo ra no Pol na batagaa woo sanba a se. A nʼa daŋ a ma Egilizey kaŋ goo gungoo din ra faaba ngi dira takaa ra.

Nda nʼna batagaa woo caw, nʼga dii kaŋ manʼti Tit wala Tit goyoo hinne se Pol hantum a se. Sanda Timote bataga hinkaa takaa, Pol ga šelaŋ takaa kaŋ nda Egilizey ga hima ka goy nda ngi jinehuney takaa.

1

Boraa kaŋ se batagaa sanbandi maaɲoo

nda fooyanoo kaŋ teendi a se

1 Agay Pol kaŋ ti Irkoy tam nda Isa Almasihudiyaw, ay sanbandi hala Irkoy boro suubantey ma naanay, i ma cimoo bay kaŋ ga koy Irkoy ganayanoo bande. 2 I ma duu hunayan abadantaa naataa* kaŋ Irkoy kaŋ si taari na nga allaahidoo zaa za alwaatey kul jine. 3 Alwaatoo kaŋ kayandi ra, a na nga meešennoo cebe waazoo ra kaŋ a nʼa talfi ay ga ka sawa nda Irkoy ir Hallasikaa yaamaroo.

4 Tit, ay ga batagaa woo sanba ma ne, ni kaŋ ti ay ize cimoo naanaa ra kaŋ ra ir ga marga. Baabaa Irkoy nda Almasihu Isa ir Hallasikaa anneemaa nda alaafiyaa ma kaa ni ga.

Goyoo kaŋ talfandi Tit ga gungoo se kaŋ maaɲoo ti Kret

5 Ya nka ni naŋ Kret gungoo ra hala hayey kaŋ mana hanse, mʼi hanse. Koyra foo kul ra ma Egilizoo boro beeriyaŋ gorandi nda takaa kaŋ nda ay na ni yaamar. 6 Affoo kul ma tee boro kaŋ ga laybu sii, woy folloku kurɲe, izey ma tee ganakawyaŋ†, woy nda aru izefututaray wala tureyan masi harandi i ga, 7 zama Egiliz jinehun ma tee boro kaŋ ga laybu sii, a manʼti kala Irkoy jinay talfikaw, a masi tee jindegaabante, a masi tee boro binekonna, a masi tee boro kaŋ na nga boŋ noo harifutu haŋyan se, a masi tee boro futa, a masi nooru ceeci nda taka žiibi. 8 A ga hima ka tee yawzumandikaw, a ma baa ihenna, a ma tee lakkalkoyni, boro šerrante, boro henanante, a ma hin nga boŋ. 9 A ma gaabu šenni laadirantaa ga nda takaa kaŋ nda a cawandi hala a ma hin ka borey hoyray nda cawandiyan cimoo ka kakawkey gagay.

10 Turante boobo goo no kaŋ ga šenni har kaŋ sii nda nafaw, i ga darga, iboobaa manʼti kala Alyahuudey kaŋ tuubi. 11 Miɲey ga hima ka daabandi, hugu timmanteyaŋ no i gʼi ɲaami ka haya cawandi kaŋ si hima nooru baji maaganda se. 12 Ngi affoo kaŋ ti ngi hunday annabi, a nee: «Kret gungoo borey, waati kul taariharkawyaŋ no, adabba futuyaŋ, fuyyanteyaŋ kaŋ si hongu haya kul kala ŋaayan.» 13 Seedetaraa woo cimi no, woo se ma hanse kʼi daŋ fondaa ra hala i ma tabati naanaa ra. 14 I masi hawa Alyahuudey filla yaadawey ga nda adamizey kaŋ bere ka hun cimoo here, yaamarey ga. 15 Haya kul ga henan borey kaŋ ga henan se, amma borey kaŋ si henan, i si naanay Irkoy, haya kul si henan i se, ngi lakkaley nda ngi biney ga žiibi. 16 I ga nee ngi ga Irkoy bay, amma ngi teegoyey ra i gʼa yankar. Harramanteyaŋ no, turanteyaŋ no, i si hin ka teegoy henna kul tee.

2

Cawyan cimoo

1 Amma ni Tit, haya har kaŋ ga sawa nda cawandiyan cimoo. 2 Nee aru žeeney se i ma hin ngi boŋ, i ma tee boroyaŋ kaŋ borey gʼi beerandi, lakkalkoyniyaŋ. I ma tabati naanaa ra, nda baji ra, nda muɲeyan ra. 3 Takaa din da, woy žeeney ma bara nda attabiya henananteyaŋ, i masi tee miimandakaw, i masi ngi goyoo tee harifutu haŋyan de. I ma tee ihenna cawandikaw 4 hala i ma woy soogey waanandi i ma baa ngi kurɲey nda ngi zankey, 5 i ma tee lakkalkoyniyaŋ, i ma mooru žiibi, i ma huga nda ngi hugoo goyey, i ma tee boro boryo, i ma yee ngi kurɲey se ganda hala Irkoy meešennoo masi wowandi.

6 Takaa din da, aru soogey hoyray i ma duu lakkal, 7 ka tee i se boro kaŋ i mʼa guna ka tee haya kul here teegoy henna teeyan ra. Ni cawandiyanoo ma kaaray, a ma teendi nda taka henna. 8 Ni šennoo ma tee cimi kaŋ si hin ka kakawandi, hala boro kaŋ gaaru a se, koyoo ma haw, a masi hin ka haya laala kul har ir ga.

9 Baɲɲey yaamar i ma yee ganda ngi koyey se haya kul ra, i ma tee boroyaŋ kaŋ ga kan ngi koyey se, i masʼi kakaw. 10 I masi haya kul lanbandi, i ma laadir haya kul here, hala i ma duu ka Irkoy ir Hallasikaa cawyanoo beerandi.

11 Zama Irkoy anneemaa bangay kaŋ ga hallasiyan noo adamizey kul se. 12 Anneemaa woo gʼir aladabu ir ma Irkoy hunburay jaŋaa nda aduɲɲa boonay futawey yankar, ka dira zamanoo woo ra nda lakkal, nda šerretaray, nda Irkoy ganayan. 13 Takaa din da nda ir ga naataa batu kaŋ ti gomni, waatoo kaŋ ir Irkoy beeroo daržaa ga bangay. Nga ti Hallasikaa Isa Almasihu. 14 Nga kaŋ na nga boŋ noo ir maaganda se, kʼir kaa goy futu kul cire, kʼir henanandi ka tee nga boŋ jama cere-cerantaa kaŋ ga durkutu goy henna teeyan bande.

15 Tit, hayey wey har, borey hoyray, i daŋ fondaa ra nda hini timmante. Boro kul masi donda ni.

3

Takaa kaŋ nda Irkoy ganakaw ga hima ka dira

1 Ganakey hongandi i ma yee jineborey nda hinoo borey se ganda, i ma haŋajer i se, i ma soolu teegoy henna dumi kul teeyan se. 2 I masi boro kul wow, i masi tee yenjekaari, i ma tee boro boryo, i ma tee bineyayna borey kul here.

3 Zama ir mo, waatoo din ir manʼti kala lakkal jaŋanteyaŋ, turanteyaŋ, darganteyaŋ. Ir na boonay futu nda bine-ibaayi dumi-dumiyaŋ tee ir goyoo. Ir dira laalay nda canseyan ra. Borey nʼir konnay, ir konna cere.

4 Amma Irkoy ir Hallasikaa hennataraa

nda nga bajoo adamizey se bangay.

Waatoo din ra

5 a nʼir hallasi, manʼti ir teegoy šerrantey albarkaa ra,

amma nga tamallaa ra a nʼa tee.

A nʼir hallasi kʼir ɲumay hala ir ma hayandi taaga

ka bere ka taaga Hundi Henanantaa albarkaa ra.

6 Hundoo woo, a hanse kʼa doori ir boŋ gumo

Isa Almasihu ir Hallasikaa albarkaa ra.

7 A nʼa tee hala nga anneemaa kaŋ nʼir tee boro šerranteyaŋ ra, ir ma hunayan abadantaa tubu kaŋ ti ir naataa.

8 Šennoo woo, šenni hakiikante no, ay ga baa ma hayey wey gaabandi borey ga hala wey kaŋ naanay Irkoy, ma bara jine teegoy henna teeyan ra: woo ti haya kaŋ ga boori a ga adamizey nafa. 9 Amma ma ni boŋ hawgay lakkal jaŋantey kakawey, nda kaaga bayyaney, nda yenjewey ga, nda ašariyaa alfitinawey ga, zama i sii nda nafaw, yaadayaŋ no. 10 Boro kaŋ ga borey fay, a moorandi ni, nda nʼnʼa gagay cee foo, cee hinka. 11 Nʼga bay kaŋ boraa woo dumoo dere, a ga cindi zunubu teeyan ra ka nga boŋ zukandi.

Hoyray kokorantey nda fooyanoo

12 Waati kaŋ ay na Artemas wala Tišik sanba ni do, gaabandi ma kaa ay do Nikopolis, zama no din no ay kayandi ya jiyaa tee. 13 Ma huga nda Zenas kaŋ ti ašariyaa baykaa, nda Apolos hala haya kul masʼi kuma ngi naarumaa ra. 14 Kala ir borey mo ma teegoy henna teeyan denden, hala borey kaŋ goo šiitey ra se, ngi faabayanoo ra i ma tee boro jinawey. I masi tee boroyaŋ kaŋ ra nafaw sii.

15 Borey kul kaŋ goo ay bande ga ni foo. Borey foo kaŋ ga baa ir, naanaa fondaa ra. Irkoy anneemaa ma bara war kul bande.

* 1:2 1.1–2 Agay Pol kaŋ ti Irkoy tam nda Isa Almasihudiyaw, ay sanbandi hala Irkoy boro suubantey ma naanay, i ma cimoo bay kaŋ ga koy Irkoy ganayanoo bande. 2 I ma duu hunayan abadantaa naataa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Agay Pol kaŋ ti Irkoy tam nda Isa Almasihudiyaw, ka sawa nda Irkoy boro suubantey naanaa, ka sawa nda cimoo bayraa kaŋ ga koy Irkoy ganayanoo bande, 2 hala ir ma duu hunayan abadantaa naataa.

† 1:6 1.6 ganakawyaŋ, Grek šenni ra, almaganaa faa ti laadiranteyaŋ.

FILEMOŊ BATAGAA

Batagaa kaŋ Pol nʼa sanba Filemoŋ se

Citaaboo fahamandiroo

Filemoŋ manʼti kala boro kayante, šikka sii kaŋ Kolos koyraa Egilizoo boro no. Pol cere no. A goo nda baɲɲa kaŋ maaɲoo ti Onezim, kaŋ na hasaraw tee a se, a zuru. Ir si bay takaa kaŋ nda Pol nda Onezim dii cere, zama Pol sii kala kasaa ra. Onezim naanay Isa, Pol na batagaa woo hantum kʼa sanba Filemoŋ se kʼa wiri a ga a masi Onezim dii koyne sanda baɲɲa, amma a mʼa dii nga armaa Almasihu albarkaa ra.

Pol na Filemoŋ nda borey kaŋ goo Filemoŋ hugoo ra foo, ka albarka daŋ Irkoy se Filemoŋ naanay boryaa maaganda se.

Boro ga dii batagaa woo ra kaŋ Pol si Filemoŋ gaabi, a si hini fur a ga. Amma a mma Filemoŋ hongandi borotaray taagaa kaŋ goo Isa ganakey nda cere game.

1

Boraa kaŋ se batagaa sanbandi maaɲoo

nda fooyanoo kaŋ teendi a se

1 Agay Pol kaŋ ti kasa-ize Almasihu Isa maaganda se, nda ir armaa Timote ka batagaa woo sanba ir baakaa nda ir goykasinaa kaŋ ti ni Filemoŋ se, 2 nda ir woymaa Apiya, nda Aršip kaŋ ti ir hangasinoo tangamyanoo ra, nda Egilizoo kaŋ ga marga ni Filemoŋ hugoo ra. 3 Ir Baabaa Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa nda alaafiyaa ma kaa war ga.

Filemoŋ bajoo nda nga naanaa

4 Ay ga albarka daŋ ay Koyoo se, ay ga honga ni waati kul ay ŋaarayrey ra, 5 zama ay maa ni bajoo kaŋ nʼgʼa tee Irkoy boro henanantey kul se nda naanaa kaŋ nʼnʼa daŋ ir Koyoo Isa ra. 6 Ay ga Irkoy ŋaaray naanaa kaŋ ra ir nda ni ga marga ma koy nda jine ka tonton, hala ma gomnoo kul bay kaŋ ir duu a Almasihu ra. 7 Ay duu ɲaali beeri nda binekanay ni bajoo maaganda se, zama agʼarmaa, nʼna Irkoy boro henanantey biney yaynandi.

Pol na sawalyan ceeci Onezim se

8 Woo maaganda se, ba kaŋ Almasihu bande ay goo nda fondo ka ni yaamar ma hayaa tee kaŋ ga hima, 9 amma ay baa yʼa wiri ni ga baji maaganda se. Agay Pol, aru žeena ti agay, koyne mo sohõ ay manʼti kala kasa-ize Almasihu Isa maaganda se. 10 Ay ga ni ŋaaray ay izoo Onezim* se kaŋ ay nʼa hay† kasaa ra. 11 Waatoo din nafaw kul sii ma ne a ra, amma sohõ, a goo nda ir se nafaw, agay nda ni kul.

12 Ay gʼa yeeti ni ga, nga kaŋ ga hima nda sanda ay jere faa. 13 Ay baa yʼa naŋ ay jere, hala alhaadimaa kaŋ nʼga yadda kʼa tee ya ne, a mʼa tee ya ne ni dogoo ra kasaa kaŋ ra ay goo Alhabar Boryaa maaganda se. 14 Amma ay si baa ay ma haya kul tee bila ni ibaayoo, hala goy hennaa kaŋ nʼgʼa tee masi koy tee gaabi haya, a ma tee haya kaŋ nʼgʼa tee nda ni boŋ.

15 A ga hin ka tee woo maaganda se Onezim dere ni ga alwaati kayna hala ma yee ka duu a, a ma tee ni wane hala abada. 16 Manʼti baɲɲa no koyne, a bisa baɲɲa, ir arma hennaa no. A ga hanse ka kan ya ne, amma a ga hima ka kan ma ne ka bisa agay, manʼti adamizetaray hinne ra, amma sohõ, zama ni armaa no ir Koyoo albarkaa ra.

17 Adiši, nda nʼgʼay dii sanda ni hangasinoo, a dii sanda agay no. 18 Nda a na dori tee ma ne wala nʼga haya may a ga, a daŋ ay jindoo ga. 19 Agay Pol kʼa hantum nda agay hunday kaboo, ay gʼa bana ma ne, ay si baa ya nee ma ne kaŋ ni azzaatoo manʼti kala agay wane. 20 Nhuu agʼarmaa, woo tee ya ne ir Koyoo maaganda se. Ay binoo yaynandi Almasihu albarkaa ra.

21 Ay ga naanay ka bay kaŋ hayaa kaŋ ay nʼa har, nʼgʼa tee, woo se ay hantum ma ne. Ay ga bay kaŋ nʼga haya tee ka bisa woo kaŋ ay nʼa har. 22 Koyne mo ma nongu soolu ya ne, zama ay ga naata kaŋ war ŋaarayrey albarkaa ra ay ga taŋandi ka yee war do.

Fooyan kokorantaa

23 Epafras kaŋ goo ay bande kasaa ra Almasihu Isa maaganda se ga ni foo. 24 Ay goykasinawey Marku, nda Aristark, nda Demas, nda Luka mo ga ni foo. 25 Ir Koyoo Isa Almasihu anneemaa ma bara war lakkaley bande.

* 1:10 1.10 Onezim maanaa ti nafante.

† 1:10 1.10 Manʼti a nkʼa hay sanda nga ize gundoo, amma kasaa ra, a nʼa tuubandi. Woo se a ga nee a se ay izoo.

EBEREWEY BATAGAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Batagaa kaŋ sanbandi Eberewey se

Citaaboo fahamandiroo

Batagaa woo mana hantumandi kala dumoo kaŋ se i ga nee Ebere, Izirayel borey maa foo no. I ga nee i se mo Alyahuudu. Boraa kaŋ na batagaa woo hantum, sohõ ir si maaɲoo bay. Boraa kaŋ nʼa hantum ga Alyahuudey ašariyaa bay.

Alyahuudey kaŋ naanay Isa, kaŋ goo gurzugay ra, ngi no batagaa woo hantumkaa ga biney daŋ kʼi hoyray i ma duumi Isa naanaa ga. I masi hanga Alyahuudey alaadawey, a si haya kul hanse. A gʼi cebe mo kaŋ Isa bisa almalaykey, a bisa annabey, a bisa sargari juwalkey jineborey, Isa ti sargari juwalkaw beeroo kaŋ na sargari follokaa tee kaŋ ga wasa alwaatey kul se. A nʼi bayrandi kaŋ i ma gaabandi ba nda i ga zarabi, i ma Ibirahima nda Irkoy ganakaw beerey jerey guna ka tee.

1

Irkoy na nga Izʼaroo ka šelaŋ ir se

1 Cee boobo nda taka boobo, waati jinaa Irkoy šelaŋ ir baabey se annabey bande, 2 amma zaarey din kaŋ ti zaari korawey, a šelaŋ ir se nda Izʼaroo kaŋ a nʼa kayandi a ma tee haya kul tubukaa. Nga mo nda a na aduɲɲawey tee. 3 Izʼaroo din manʼti kala Irkoy daržaa nereyanoo, nga ti hayaa kaŋ ti Irkoy zaati. A ga haya kul dii nda nga šenni gaabantaa. Waatoo kaŋ a na adamizey henanandi ngi zunubey ra ka ben, a goro Koy Jerantaa kabe gumaa ga beene nongey ra.

Irkoy Izʼaroo bisa almalaykey

4 Izʼaroo bisa almalaykey sanda takaa kaŋ nda a duu maa kaŋ bisa ngi waney. 5 Koyne mo almalaykey ra, may se Irkoy bay ka nee:

«Ay Izʼaroo ti ni,

agay ka ni hay hõ»*?

A mana bay ka nee mo:

«Agay, ay ga tee a se baaba,

nga, a ga tee ya ne izʼaru.»†?

6 Amma waati kaŋ a ga nga Izʼaru jinaa sanba aduɲɲa ra koyne‡, a ga nee:

«Irkoy almalaykey kul ma sujudu a se.»§

7 Almalaykey here a nee:

«A ga hewoo tee nga dontokey,

a ga nuune deenewey tee nga goykey.»*

8 Amma Izʼaroo here a nee:

«Ya Irkoy, ni kokoy gorodogoo ga cindi abada hala abada,

ni kokoytaraa goboo manʼti kala šerretaray gobu.

9 Šerretaray no ma kan ma ne, nʼga konna ifutu.

Woo se Irkoy, ni Koyoo na ni yon nda ɲaali jii,

ka baa ni ka bisa ni hangasiney.»†

10 Irkoy nee koyne:

«Ni ir Koyoo ka laboo daaru za šintinoo ga,

beenaa manʼti kala ni kabe teegoyoo.

11 Ngi, i ga kaa ka dere, amma ni, nʼga cindi.

I kul ga žen sanda bankaaray.

12 Nʼgʼi taabu sanda darbay.

I ga barmayandi sanda bankaaray.

Amma ni, nʼga cindi taka follokaa ga,

ni jiirey si ben.»‡

13 Almalaykey ra, may se Irkoy bay ka nee:

«Goro ay kabe gumaa here,

hala waati kaŋ ra ay na ni iberey tee ni cee-jisidogoo»§?

14 Almalaykey, manʼti hundiyaŋ no kaŋ ga goy Irkoy se wala? Manʼti i nka sanbandi hala i ma goy borey se kaŋ na hallasiyan tubu wala?

2

Ir masi hallasiyan beeroo yala

1 Woo maaganda se ir ga hima ka hanse ka hawa hayey kaŋ ir maarʼey ga hala ir masi fondaa naŋ. 2 Šennoo kaŋ almalaykey bay kʼa har garandi cimi. Nda hooyan kul nda maayan jaŋay kul duu ngi zukandoo kaŋ nda i ga hima, 3 de ir, taka foo nda ir si zukandi nda ir na hallasiyan beeroo woo yala kaŋ ir Koyoo jin kʼa har, borey kaŋ maarʼa nʼa tabatandi ir se? 4 Irkoy na seedetaray tee i ga nda tammaasayaŋ, nda almunkaryaŋ, nda kayfi dumi-dumiyaŋ nda nooyaney kaŋ Hundi Henanantaa gʼi zamna ka sawa nda nga ibaayoo.*

Boro follokaa kaŋ ga hallasiyan noo

5 Aduɲɲa kaŋ goo kaa kaŋ ga ir goo ma šelaŋ, Irkoy manʼa yeeti almalaykey hinoo cire. 6 Amma boro foo na seedetaray tee nongu foo ra ka nee:

«Macin ti boro hala ni, Irkoy ma hongu a?

Adamize ti macin hala ma huga nda a?

7 Waati kayna ra almalaykey bisa a†.

Nʼna darža nda beeray tee a se boŋkoyni fuula.

8 Nʼna haya kul daŋ cewey cire.»‡

Sohõ kaŋ Irkoy na haya kul daŋ a cire, a mana haya kul naŋ kaŋ sii a cire. Sohõ da ir si dii kaŋ haya kul sii kala a cire. 9 Amma ir ga dii Isa, waati kayna ra almalaykey bisa a§ hala Irkoy albarkaa ra a ma buuyan taba adamizey kul se, sohõ ir dii kaŋ darža nda beeray kokoy fuula goo boŋoo ra buuyanoo zaraboo kaŋ a nʼa zaa maaganda se.

10 A ga hima boraa kaŋ na haya kul taka, koyne mo hayaa kul mana takandi kala a se, a na izʼaru boobo ka koy daržaa ra. Irkoy na Isa zarabey kʼa tee boro timmante. Woo ka kate a ma tee ngi hallasiroo koyoo. 11 Boraa kaŋ ga borey jisi jere ga Irkoy se nda borey kaŋ jisandi jere ga Irkoy se kul mana hun kala boro folloku ga. Woo se a si haw ka nee i se nga armey. 12 A nee Irkoy se:

«Ay ga ni maaɲoo har agʼarmey se,

ay ga don ka ni saabu margaroo game.»*

13 A nee koyne:

«Agay, ay gʼay naanaa daŋ Irkoy ra.»†

A nee mo:

«Agay ne, agay nda zankey kaŋ Irkoy nʼi noo ya ne.»‡

14 Takaa kaŋ nda zankey goo nda gaaham nda kuri, Isa tee sanda ngi, hala a ma nga buuyanoo ka boraa kaŋ kone buuyan gaaboo goo tee yaada, maanaa Ibilisi. 15 De mo a ma borey feeri kaŋ buuyan hunburay maaganda se ngi hunaroo kul i goo baɲɲataray ra, 16 zama šikka sii a mana kaa ka almalaykey gaa, Ibirahima hayroo no a kaa kʼa gaa. 17 Woo maaganda se haya kul here a ga hima ka hima nda nga armey hala a ma tee ngi sargari juwalkey jineboraa kaŋ ga hinna a ga laadir Irkoy goyoo ra ka jamaa zunubey tuusu. 18 Zama Isa hunday zarabi, a siyandi, woo se a ga hin ka borey kaŋ goo ma siyandi faaba.

3

Isa bisa Musa

1 Woo maaganda se, agʼarma henanantey kaŋ goo nda baa ciyayanoo ra kaŋ hun beenaa ra, wa Isa guna kaŋ tee diyaw a tee sargari juwalkey jineboro ir naanaa fondaa kaŋ ir gʼa har ra. 2 Isa ga laadir boraa here kaŋ nʼa gorandi goyoo ra, sanda takaa kaŋ Musa na tee Irkoy hugoo [kul] goyoo ra. 3 Isa duu darža ka bisa Musa, sanda takaa kaŋ nda hugu cinakaw goo nda beeray ka bisa hugoo. 4 Hugu kul, boro kʼa cin, amma haya kul cinakaa manʼti kala Irkoy. 5 Musa manʼti kala goykaw, a tee laadirante Irkoy hugoo ra, hala hayaa kaŋ ga kaa ka harandi, a ma nga seedetaraa too. 6 Amma Almasihu manʼti kala Irkoy Izʼaroo, a tee laadirante ka Irkoy hugoo juwal. Ir ti nga hugoo nda ir ga naanaa nda naataa kaŋ nda ir ga fooma dii ka boori.

Hunanzamoo kaŋ jisandi Irkoy borey se

7 Woo maaganda se, sanda takaa kaŋ nda Hundi Henanantaa ga nee:

«Hõ, nda war maa Irkoy jindoo,

8 war masi war biney šendandi sanda tureyanoo waati,

siiyanoo zaaroo hane saajoo

9 kaŋ ra war baabey nʼay sii kʼay guna,

i dii ay teegoyey 10 jiiri woytaaci (40).

Woo maaganda se ay futu zamanoo din borey ga.

Ay nee: ‹Biney dere waati kul,

i sʼay fondawey bay.›

11 Ay futuyanoo ra ay žee ka nee: ‹Abada i si huru ay hunanzamoo ra!›»*

12 Agʼarmey, wa war boŋ hawgay, boro kul war ra masi bara nda bine futu nda naanay jaŋay ka Irkoy hunantaa naŋ. 13 Wa cere kunahennay zaari kul, kullihinne ir goo waatoo woo ra kaŋ se i ga nee «hõ», boro kul war ra masi binešenday ka naŋ zunubu ma nga darga. 14 Zama ir mana tee kala Almasihu hangasineyaŋ, nda a gar ir gaabu ir šintinoo naanaa ga hala benantaa ga. 15 Citaaboo nee:

«Hõ, nda war maa Irkoy jindoo,

war masi war biney šendandi sanda tureyanoo waati.»†

16 May ti borey kaŋ ture Irkoy meešennoo maayanoo banda ga? Manʼti borey kul no kaŋ Musa nʼi fattandi Misira wala? 17 Mayyaŋ ga Irkoy futu jiiri woytaaci (40)? Manʼti borey no kaŋ na zunubu tee, de kunturey kaŋ ka buu saajoo ra wala? 18 Mayyaŋ ga a goo kaŋ a žee kaŋ i si huru nga hunanzamoo ra? Manʼti borey kaŋ mana haŋajer a se ga a goo wala? 19 Ir dii kaŋ i mana hin ka huru hunanzamoo ra ngi naanay jaŋaa maaganda se.

4

1 Irkoy na allaahidu zaa kaŋ ir ga huru nga hunanzamoo ra, ir ma hawgay war ra boro masi goro kaŋ mana huru a ra. 2 Zama ir mo, ir maa Alhabar Boryaa sanda borey din. Amma šennoo kaŋ i maarʼa mana baffoo hansʼi se, zama i mana hanga borey kaŋ na haŋajer bande ka naanaa dii. 3 Ir kaŋ naanay, ir ga huru hunanzamoo ra kaŋ Irkoy nʼa har ka nee:

«Ay futuyanoo ra ay žee ka nee:

‹Abada i si huru ay hunanzamoo ra›»*,

ba kaŋ se goyey teendi ka ben za aduɲɲa daaruroo ga. 4 Zama Citaaboo nongu foo ra a harandi jirbi iyyantoo ga ka nee: «Jirbi iyyantoo din hane Irkoy hunanzam nga goyey kul kaŋ a nʼi tee ra.»† 5 Koyne mo Citaaboo nongoo din kaŋ ir nʼa har ra Irkoy nee: «Abada i si huru ay hunanzamoo ra!»‡ 6 Boro jinawey kaŋ maa Alhabar Boryaa mana huru hunanzamoo ra ngi haŋajer jaŋaa maaganda se. Amma hala sohõ fondo goo boro fooyaŋ se ka huru. 7 Woo maaganda se Irkoy yee ka zaari foo kayandi kaŋ ti «hõ». Waati gaya banda ga, a na Dawda ka šelaŋ ir se, sanda takaa kaŋ nda a harandi ka bisa, a nee:

«Hõ, nda war maa Irkoy jindoo,

war masi war biney šendandi.»§

8 Aywa, nda a gar Žozuwe nkʼi daŋ hunanzamoo ra, Irkoy si šelaŋ hunanzamzaari foo ga koyne. 9 Adiši, takaa kaŋ nda Irkoy hunanzam jirbi iyyantoo hane, hunanzamoo din dumoo ka cindi Irkoy jamaa se. 10 Boro kaŋ huru Irkoy hunanzamoo ra, boraa mo hunanzam nga boŋ teegoyey ra, sanda takaa kaŋ nda Irkoy hunanzam nga waney ra.

11 Woo maaganda se ir ma gaabandi ka huru hunanzamoo woo ra, hala boro kul masi jaŋ ka huru sanda borey kaŋ mana haŋajer cine. 12 Irkoy meešennoo ga huna, a goo nda gaabi. A kan nda takuba kaŋ goo nda mee hinka. A ga koy hala a ma bine nda hundi fay, ka dobu nda londi fay. A ga dii bine honguyanoo nda nga anniyaa. 13 Takahaya sii no kaŋ ga tugu a se, moɲey cire hayey kul goo gaa koonu, i ga kaaray. Nga jine ir ga hima ka kay.

Isa ti sargari juwalkey jineboraa

14 Sohõ kaŋ sargari juwalkey jineboro beeri goo ir bande kaŋ ti Isa, Irkoy Izʼaroo kaŋ na beenawey kottu ka bisa, ir ma gaabu ir naanaa haryanoo ga. 15 Zama manʼti sargari juwalkey jineboro bara ir se kaŋ si hin kʼir faaba ir luufuyaney ra. A siyandi sanda ir takaa, haya kul here, amma a mana zunubu tee. 16 Adiši, ir ma man nda naanay Irkoy kokoy gorodoo anneemantaa hala ir ma duu tamalla nda anneema ka duu faabari waatoo ra kaŋ ir ga muraadu a.

5

1 Sargari juwalkey jineboro kul kaŋ zandi adamizey ra goyoo mana gorandi kala adamizey se Irkoy goyoo here, hala a ma hayey kaŋ nondi nda sargarey kaa kaŋ ga zunubu yaafa. 2 A ga faham borey se kaŋ si haya bay de i dere, zama nga hunday manʼti kala adamize de. 3 Haya kaŋ se adamize de no, woo se a ga hima ka sargari kaa nga boŋ zunubey se, takaa din da a mʼa kaa jamaa waney se. 4 Boro kul si hin ka nga boŋ noo beeraa woo, Irkoy no ma boro cee kʼa noo a se, sanda Haruna takaa. 5 Takaa din da Almasihu mo mana nga boŋ noo darža ka tee sargari juwalkey jineboro. Amma a duu daržaa boraa do kaŋ šelaŋ a se ka nee:

«Ay Izʼaroo ti ni,

agay ka ni hay hõ.»*

6 Citaaboo nongu foo mo ra a nee:

«Sargari juwalkaw ti ni hala abada

sanda Melšizedek takaa.»†

7 Waatoo kaŋ Isa goo laboo ga, a na Irkoy ŋaaray kaŋ ga hin kʼa hallasi buuyan ra, a nʼa suurandi hala nongu kaŋ ra a hẽe ka jinde jer ka hanse ka kaati. Irkoy nʼa yakubar, zama a nka Irkoy gana. 8 Ba kaŋ se Irkoy Izʼaroo no, nga zarabey ra a na Irkoy jindoo haŋajeryanoo denden. 9 Waatoo kaŋ a tee timmante, borey kul kaŋ ga haŋajer a se, a tee i se hallasiyan abadante nookaw. 10 Irkoy nʼa tee sargari juwalkey jineboro sanda Melšizedek takaa.

Ir ma hawgay ir masi duma bere Irkoy se

11 Haya boobo goo no kaŋ ir ga baa ir mʼa har war se woo ga, amma hayayaŋ no kaŋ ngi maanaa ga šendi war se, zama war tee fuyyanteyaŋ kaŋ si cahã ka faham. 12 Sohõ hima ka gar war tee alfa, amma war ga too cawandikaw ga koyne kaŋ ma war cawandi Irkoy meešennoo harfu jinawey. Waa ga war ga too, war si hin ka ŋaayan šenda ŋaa. 13 Zama boro kul kaŋ ga waa nan si hin ka šerretaray hayey kaa cere ra, zanka no. 14 Amma ŋaayan šendaa manʼti kala borey kaŋ nin wane, borey kaŋ lakkaley ga hin ka ihenna nda ilaala kaa cere ra, zama i doona a.

6

1 Woo maaganda se ir masi kay Almasihu cawyanoo haya jinawey ga, ir ma koy jine ka timme, bila nda ir ma yee kate ka hayey gorandi za šintinoo ga kaŋ ti: ka tuubi teegoyey ra kaŋ ga kate boro ma buu, nda ka naanay daŋ Irkoy ra, 2 nda cawandiyanoo kaŋ ga šelaŋ batizeyan* ga, nda ka kabe fur borey ga Irkoy maaɲoo ga, nda bukawey tunyanoo, nda ciiti abadantaa. 3 Woo no ir ga kaa kʼa tee nda Irkoy yadda.

4 Borey kaŋ waati foo lakkaley feeri, i na beenaa nooyanoo taba, i duu Hundi Henanantaa sanda takaa kaŋ nda boroyaŋ duu a, 5 i na Irkoy meešenni hennaa taba, i na zamanoo kaŋ goo kaa gaabey taba, 6 amma woo kul, i na fondaa naŋ, a si hin ka tee i ma bere ka yee ka tuubi koyne, zama Irkoy Izʼaroo no i gʼa kanji taaga ngi boŋ se kʼa haawandi borey jine.

7 Labu kaŋ ga ncirɲi ga kara cee boobo, de a ga dumari nafanteyaŋ hay borey se kaŋ gʼa beeri, Irkoy ga albarka daŋ laboo din ra. 8 Amma nda a ga karji nda ngorfu hay, a sii nda nafaw, a mana mooru laaliyan, de nga kokoroo ti a ma tonandi.

9 Haya kaŋ ti war, ay baakey, ba kaŋ se ir ga šennoo woo dumoo har, ir ga naanay ka bay kaŋ war goo fondo hennaa ga kaŋ ti hallasiyan fondaa. 10 Irkoy manʼti boro kaŋ si šerre, a si dirɲa war goyoo nda bajoo kaŋ war nʼa tee a se ka nga boro henanantey alhaadimay, de mo war gʼi alhaadimay hala hõ. 11 Ir ga boonay war affoo kul ma nga gaabandiyanoo cebe hala benantaa ga sanda takaa woo, hala war naataa kul ma hakiika. 12 Hala war masi duu ka fuyye, amma war ma borey denden kaŋ naanay, i suuri, de i duu tuboo kaŋ allaahidoo zandi i se.

Irkoy allaahidu naanayantaa

13 Waatoo kaŋ Irkoy na allaahidu zaa Ibirahima se, a žee nda nga boŋ maaɲoo, zama boro sii no kaŋ bisa a kaŋ nda a ga hin ka žee. 14 A nee: «Šikka sii ay ga albarka boobo daŋ ni ra, ay ga hanse ka ni boobandi.»† 15 Takaa woo nda Ibirahima suuri, de a duu hayaa kaŋ allaahidoo zandi a se. 16 Borey si žee nda kala borey kaŋ bisa ey, žeeyanoo no ma ngi šennoo gorandi ka kakaw kul benandi. 17 Takaa din da, woo se Irkoy žee ka hanse ka cebe tubukey se kaŋ nga allaahidoo si tun. 18 Haya hinka goo no kaŋ si tun kaŋ ti žeeyan nda allaahidu, a si hin ka tee Irkoy ma tun i ga. Woo ti haya kaŋ ga hanse kʼir biney daŋ, ir kaŋ zuru ka haya kul naŋ ka hanga naataa kaŋ allaahidoo zandi. 19 Naataa woo ga tee ir se sanda langara kaŋ ga ir biney ga hawa. Šikka sii a ra, a sinjandi ka boori. A ga huru ka koy ridowoo‡ dumaa ga nongu henanantey ihenanantaa ra. 20 Isa nʼir jin ka huru no din hala nga mʼir faaba, nga kaŋ tee sargari juwalkey jineboro sanda hala abada Melšizedek takaa.

7

Melšizedek manʼti kala kokoy nda sargari juwalkaw

1 Melšizedek woo manʼti kala Zalem kokoyoo, Irkoy Jerantaa sargari juwalkaa no. Kaŋ Ibirahima koy kokoyey wongu ka hin ey ka kaa, Melšizedek nʼa kubay ka gaara a se. 2 Nga no Ibirahima na nga hayey kul azakkaa noo a se. Maa jinaa kaŋ huru a ga maanaa ti «šerretaray kokoyoo», koyne mo Zalem kokoyoo no, maanaa «alaafiyaa kokoyoo». 3 Baaba sii a se, ɲaa sii a se, a sii nda hayra. Nga zaarey sii nda šintindoo, nga hunaroo sii nda kaydoo. A ga hima nda Irkoy Izʼaroo, a ga cindi sargari juwalkaw hala abada.

4 Wa guna takaa kaŋ nda Melšizedek ga beeri. Ibirahima, ir kaagaa nʼa noo alganiimaa azakkaa. 5 Lewi izʼarey ra, borey kaŋ duu sargari juwalyan goyoo goo nda fondo ašariyaa ra ka jamaa almanoo azakkaa taa, maanaa ngi armey ga, ba kaŋ se i kul mana hun kala Ibirahima ga. 6 Melšizedek mana hun Lewi hayroo ga, a na Ibirahima almanoo azakkaa taa a ga. Ibirahima kaŋ duu allaahidey, Melšizedek gaara a se. 7 Ka gar kakaw sii a ra, boraa kaŋ ga gaara bisa boraa kaŋ se a ga gaara. 8 Ne ra, borey kaŋ ga almanoo azakkaa taa manʼti kala boroyaŋ kaŋ ga buu. Amma nongoo woo ra i ga seedetaray tee boraa* ga kaŋ a ga huna. 9 Lewi no ma almanoo azakkaa taa. Ir ga hin ka nee kaŋ Lewi mo nʼa kaa, zama Ibirahima nʼa kaa. 10 Waatoo kaŋ Melšizedek koy Ibirahima kubay, a gar Lewi goo nga kaagaa hamoo ra, ba nda a mana hayandi jina.

11 Nda a gar Lewi sargari juwalkawtaraa nka tee ka timme, zama nga bande Izirayel jamaa duu ašariyaa, a si too sargari juwalkaw tana ma gorandi sanda Melšizedek takaa kaŋ manʼti Lewi hayroo sanda Haruna. 12 Zama nda sargari juwalkawtaray ga barmay, adiši ašariyaa mo ga hima ka barmay. 13 Boraa kaŋ ga hayey wey ga harandi si hun kala alkabiila tana ra kaŋ ra boro kul mana bay ka tee goykaw sargari tonadogoo ra. 14 A ga kaaray kaŋ ir Koyoo mana hun kala Žuda ga kaŋ ti alkabiilaa kaŋ ga Musa mana bay ka šelaŋ sargari juwalkawtaray here.

Sargari juwalkey jineboro sanda Melšizedek takaa

15 Woo ti haya kaŋ ga hanse ka hakiikandi kaŋ sargari juwalkaw ga kaa kaŋ ga hima nda Melšizedek. 16 Maanaa manʼti sargari juwalkaw no kaŋ adamizey alaadaa kʼa gorandi, amma hunari hinoo kaŋ si halaci kʼa gorandi. 17 Seedetaraa ne kaŋ harandi a ga:

«Sargari juwalkaw ti ni hala abada

sanda Melšizedek takaa.»†

18 Yaamar jinaa tuusandi, zama a sii nda gaabi, a sii nda nafaw, 19 ašariyaa mana haya kul tee kʼa timmandi, amma naata henna feeri ir se kaŋ ga kate ir ma man Irkoy. 20 A mana teendi mo kala nda Irkoy žeeyanoo, sargari juwalkey jerey ti a bila Irkoy žeeyanoo. 21 Isa tee sargari juwalkaw, Irkoy ka žee kʼa har. A nee a se:

«War Koyoo nka žee,

a si nimsi,

sargari juwalkaw ti ni hala abada.»‡

22 Takaa woo ra Isa na amaanaa kaŋ bisa ijinaa zaa.

23 Koyne mo ngi, iboobo tee sargari juwalkaw ka bisa, zama buuyan no mʼi ganji i ma duumi sargari juwalkawtaraa ra. 24 Amma Isa ga duumi hala abada, boro tana si tee sargari juwalkaw dogoo ra. 25 Woo se a ga hin ka borey kaŋ ga too a do ka koy Irkoy do hallasi ka timme, zama waati kul a ga huna ka Irkoy ŋaaray borey din se.

26 Nga ti sargari juwalkey jineboro dumoo kaŋ ga ir ga too. A ga henan, a si ifutu miile, žiibi sii a ga, a ga fay ka mooru zunubantey. Irkoy nʼa jer beenawey se beene. 27 Nga, a si too a ma sargari kaa zaari kul sanda sargari juwalkey jineborey jerey takaa kaŋ kala i ma sargari kaa ngi boŋ zunubey se jina i ma duu ka sargari kaa koyne jamaa zunubey se. Zama waatoo kaŋ a na nga boŋ tee sargari, a manʼa tee kala cee folloku. 28 Borey kaŋ alfaydawey ga kacca, ašariyaa gʼi gorandi i ma tee sargari juwalkey jineboro, amma žeeyanoo šennoo kaŋ kaa ašariyaa dumaa ga na Izʼaroo gorandi kaŋ ga timme dak hala abada.

8

Isa ti ir sargari juwalkey jineboraa

1 Šennoo kul kaŋ ir gʼa har gaaboo manʼti kala: sargari juwalkey jineboraa woo, nga dumoo bara ir se, a goo ma goro Koy Jerantaa kokoy gorodogoo kabe gumaa ga beenaa ra. 2 A goo ma goy Irkoy hugoo ra, maanaa hukkum cimoo kaŋ ir Koyoo nʼa cin, manʼti boro kʼa cin.

3 Sargari juwalkey jineboro kul mana gorandi kala ka hayey kaŋ nondi nda sargari kaa. Woo maaganda se, ba ir sargari juwalkey jineboraa mo, kala a ma sargari kaa. 4 Nda a gar a mma bara laboo ga, a si tee ba sargari juwalkaw, zama borey goo no kaŋ ga hayey kaŋ nondi kaa ka sawa nda ašariyaa. 5 Goyoo kaŋ sargari juwalkey goo mʼa tee manʼti kala himakasine nda bii, hayey kaŋ ga teendi beenaa ra no i gʼi guna kʼi tee. Sanda Musa, waatoo kaŋ a goo ma hukkumoo cin, Irkoy nʼa yaamar ka nee: «Hawgay, ma hayaa kul tee ka sawa nda fasaloo kaŋ cebandi ma ne tondi hondoo boŋ.»* 6 Amma sohõ goy nondi Isa se kaŋ bisa woo, zama nga ti waafakandikaa amaana henna ra kaŋ ga goro allaahidu hennayaŋ ga kaŋ bisa amaana žeenaa waney.

7 Nda a gar amaana jinaa woo nka wasa, ihinkantoo kaayanoo sii nda addalil. 8 Irkoy šelaŋ nga jamaa se ngi laybey ga ka nee i se:

«Nga ne, zaariyaŋ ga kaa, war Koyoo kʼa har,

ay ga amaana taaga zaa

Izirayel hugoo borey nda Žuda hugoo borey se.

9 A si tee sanda amaanaa dumoo kaŋ huru agay nda ngi baabey game

waatoo kaŋ ay nʼi dii nda kabey kʼi ka fatta Misira gandaa ra.

I mana amaanaa din dii,

woo maaganda se agay mo nʼi naŋ. War Koyoo kʼa har.

10 Amaanaa kaŋ ay gʼa zaa Izirayel hugoo borey se

zaarey wey banda ga, war Koyoo kʼa har,

ay gʼay ašariyawey daŋ lakkaley ra,

ay gʼi hantum biney mo ga.

Ay ga tee ngi Irkoy,

i ga tee ay jamaa.

11 Boro kul si yee ka nga gandaa boraa

wala nga armaa cawandi ka nee a se: ‹Mʼir Koyoo bay!›

Zama i kul ga kaa kʼay bay,

za ikaccu hala ibeeri.

12 Ay ga ngi goy futawey yaafa i se,

ay si yee ka hongu ngi zunubey.»†

13 Kaŋ Irkoy nee «amaana taaga»‡, a nka ijinaa tee ižeena, ka gar haya kaŋ gay, a žen, a ga dere ne nda kayna.

9

Almasihu hinne ti sargaroo kaŋ tee ka timme

1 Amaana jinaa [mo] ra ašariyayaŋ goo kaŋ ga cebe takaa kaŋ nda Irkoy goyoo ga teendi nda takaa kaŋ Irkoy hugoo ga tiya laboo ga. 2 Hukkum cinandi, nga nongu jinaa se i ga nee nongu henanantaa, nga ra fitilla gorodogoo goo, nda taabaloo, nda takulawey kaŋ jisandi Irkoy jine. 3 Rido hinkantoo dumaa ga hukkum goo kaŋ se i ga nee nongu henanantey ihenanantaa. 4 Dugu dullandidogoo kaŋ i nʼa tee nda wura goo a ra, nda sunduku kaŋ kuubi ka berandi nda wura kaŋ ga amaanaa cebe kaŋ huru Irkoy nda nga jamaa game, nga ra wura kusoo goo kaŋ ra ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man goo, nda Haruna goboo kaŋ bagu ka zay, nda tondi walhawey kaŋ ga amaanaa šenney hantumandi. 5 Sundukoo, almalayka daržantey kaŋ se i ga nee šerib kaŋ i nʼi tee goo daabirjoo* boŋ, i ga ngi biyey kʼa gum. Sohõ da ir si huru šenney wey fesufesuyanoo ra.

6 Takaa woo nda hayey soolandi, waati kul sargari juwalkey si huru kala hukkumoo nongu jinaa ra ka ngi goyoo tee. 7 Amma nongu hinkantoo sargari juwalkey jineboraa hinne no ma huru a ra cee folloku jiiroo ra, woo din mo kala kuri ma bara a kone. A ma kuri sargari kaa nga boŋ se, a mʼa kaa jamaa dereyaney se. 8 Takaa woo nda Hundi Henanantaa baa nga ma cebe ir se kaŋ nongu henanantey ihenanantaa mana feeri, kullihinne hukkum jinaa ga bara. 9 Hukkumoo manʼti kala bii waatoo woo se, maanaa nooyaney nda sargarey si hin ka boraa kaŋ gʼi kaa binoo tabatandi Irkoy goyoo ra. 10 Goyoo din si teendi de nda kala ŋaahaya, nda haŋhaya, nda alwala dumi-dumiyaŋ. Wey manʼti kala kabehayayaŋ kaŋ ga bara hala waatoo kaŋ ra Irkoy na hayey barmay.

11 Amma Almasihu kaa, nga ti haya henney kaŋ kaa† sargari juwalkey jineboraa. A mana bisa nda kala hukkum kaŋ ga beeri, a ga timme, kabe manʼa tee, maanaa aduɲɲa woo kaŋ takandi sʼa may. 12 A mana huru nongu henanantey ihenanantaa ra nda jindaaruyaŋ kuri wala haw-izeyaŋ kuri, amma nga boŋ kuroo nda a huru cee folloku no din ka duu sawalyan abadante. 13 Zama nda a gar jindaaruyaŋ kuri, wala yaaruyaŋ kuri, wala haw zan kaŋ i nʼa ton ka boosoo say-say borey žiibey ga, ga ngi tarayheroo henanandi kʼi kaarandi, 14 taka foo nda Almasihu kuroo kaŋ Hundi abadantaa albarkaa ra na nga boŋ noo sanda sargari kaŋ ga laybu sii, si war lakkaley henanandi ka hun teegoyey ra kaŋ ga koy buuyan here hala war ma goy Irkoy hunantaa se?

15 Woo maaganda se, Almasihu ti amaana taaga waafakandikaa. Borey kaŋ na hooyan tee amaana jinaa waati, a buu ngi feeriyanoo se, hala borey kaŋ ciyandi ma duu tubu abadantaa kaŋ allaahidoo zandi i se.

16 Tubu-kaddaasu, waati kaŋ a henan kaŋ koyoo buu, nga no a goo nda alfayda. 17 Tubu-kaddaasu sii nda alfayda kala waati kaŋ koyoo buu, kullihinne koyoo ga huna, a sii nda gaabi. 18 Woo maaganda se amaana jinaa mo mana gorandi kala nda kuri. 19 Waatoo kaŋ Musa na ašariyaa yaamarey kul har jamaa se affoo-foo ka ben, a na haw-izeyaŋ kuri, [nda jindaaruyaŋ kuri,] nda hari, a nʼi say-say nda feeji haabu ciray zaram, nda izopu bundu, citaaboo hunday ga nda jamaa kul ga. 20 A nee: «Woo ti amaanaa kuroo kaŋ Irkoy nʼa yaamar war se.»‡ 21 Takaa din da, a na kuroo say-say hukkumoo ga nda jinawey kul kaŋ goo no Irkoy goyoo se. 22 A ga himandi ašariyaa ra, haya kul si henanandi nda kala kuri, nda kuri mana mun, zunubu yaafayan sii no.

Almasihu buuyanoo no ma zunubu yaafa

23 A nka waazibi hayey kul kaŋ goo beenaa ra himakasinawey ma henanandi nda takaa woo. A nka tilasu beenaa hayey mo ma henanandi nda sargari kaŋ bisa ey. 24 Almasihu mana huru Irkoy hugoo ra kaŋ teendi nda kabe, kaŋ ga hima nda Irkoy hugu cimoo. Beenaa zaati ra a huru, a goo ma kay Irkoy jine ir se. 25 Koyne mo manʼti hala a ma duu ka nga boŋ noo sanda sargari cee booboyaŋ sanda takaa kaŋ nda sargari juwalkey jineboraa kaŋ jiiri kul a ga huru nongu henanantaa ra nda kuri waani. 26 Nda woo no, a hima ka zarabi cee booboyaŋ za aduɲɲa daaruroo ga. Sohõ, cee folloku no a bangay, zamaney benantaa ga, a na nga boŋ tee sargari ka zunubu tuusu. 27 A dunbandi kaŋ adamize kul si buu kala cee folloku jina ciitoo ma kaa. 28 Takaa din da, Almasihu mo nondi sargari cee folloku hala a ma boro boobo zunuboo jeejaa zaa. Cee hinkantoo ga a ga kaa, amma manʼti zunubu se, a mma kaa ka borey hallasi kaŋ gʼa batu nda cahãyan.

10

1 Ašariyaa manʼti kala haya henney kaŋ goo kaa biyoo, manʼti nga hunday ti hayey din. Abada a si hin ka borey tee boroyaŋ kaŋ tee ka timme kaŋ ga man Irkoy nda sargariyaŋ kaŋ si ben kaŋ i gʼi kaa jiiri kul. 2 Nda manʼti woo, borey kaŋ ga Irkoy gana nda takaa woo mma henan cee folloku ngi zunubey ra, i si zunubu maate ngi ga, i si sargari kaa koyne. 3 Amma sargarey wey kul kaayanoo mmʼi hongandi jiiri kul ngi zunubey. 4 Zama yaaru kuri nda jindaaru kuri si hin ka zunubu kaa.

5 Woo maaganda se waatoo kaŋ Almasihu kaa aduɲɲa ra, a nee Irkoy se:

«Nʼsi baa sargari, nʼsi baa nooyan,

gaaham no ni daŋ ay ga.

6 Sargari kukurantey wala zunubu sargarey si kan ma ne.

7 Ay nee:

‹Nga ne, agay ne ma kaa ka ni ibaayoo tee, ay Koyoo,

sanda takaa kaŋ nda a hantumandi ay ga Citaabu kunkunantaa ra.›»*

8 A nka jin ka nee:

«Nʼsi baa sargari, nda nooyan, nda sargari kukurante, nda zunubu sargari,

i mana kan ma ne.»

Ba kaŋ se hayayaŋ no kaŋ ga nondi ka sawa nda ašariyaa. 9 A nee koyne:

«Nga ne, agay ne ma kaa ka ni ibaayoo tee.»

A ga sargari jinaa tuusu ka ihinkantoo gorandi. 10 Irkoy ibaayoo woo albarkaa ra ir jisandi jere ga Irkoy se, zama Isa Almasihu na nga kunturoo noo a ma tee sargari cee folloku.

11 Sargari juwalkaw kul mma kay zaari kul ka nga goyoo tee. Cee boobo haya follokey no a gʼi noo sargari kaŋ abada i si hin ka zunubu kaa. 12 Amma Almasihu na sargari folloku kaa kaŋ ga zunubu yaafa, woo banda ga, a goro Irkoy kabe gumaa ga hala abada†. 13 Sohõ a ga batu hala waati kaŋ ra a na nga iberey tee nga cee-jisidogoo. 14 Zama sargari folloku albarkaa ra a na borey tee timmanteyaŋ hala abada kaŋ ga yeetandi jere ga Irkoy se.

15 Hundi Henanantaa mo na nga seedetaraa tee ir se. Zama waatoo kaŋ a nee:

16 «‹Amaanaa kaŋ ay gʼa zaa i se

zaarey wey banda ga›, war Koyoo kʼa har,

‹ay gʼay ašariyawey daŋ biney ra,

ay gʼi hantum lakkaley ra›»,

17 a nee koyne: «Ay si yee ka honga ngi zunubey nda ngi teegoy futawey.»‡ 18 Nongu kaŋ ra yaafayan teendi, sargari si yee ka hun zunubu se.

Ir ma man Irkoy

19 Woo se, agʼarmey, ir goo nda fondo nda naanay ka huru nongu henanantaa ra Isa kuroo albarkaa ra. 20 A na fondo taaga hunante feeri ir se kaŋ ga bisa nda hukkumoo ridowoo, maanaa nga gaahamoo. 21 Ir goo nda sargari juwalkaw beeri kaŋ gorandi Irkoy hugoo boŋ. 22 Ir ma man Irkoy nda bine kaaray nda naanay timmante, ir ma duu bineyaŋ kaŋ henan ka mooru ifutu kaŋ ir bay ir lakkaley ra kaŋ ir nʼa tee nda gaaham kaŋ ɲumay nda hari henanante. 23 Ir ma gaabandi ka gaabu ir naataa haryanoo ga bila binehunay, zama boraa kaŋ na allaahidoo zaa ga laadir. 24 Ir ma cere hawgay ka cere gaabandi baji nda teegoy henna ga. 25 Ir masʼir margaroo naŋ sanda takaa kaŋ nda boro fooyaŋ ga doona kʼa tee. Ir ma cere bine daŋ, waaniwaani war ga dii ciitoo zaaroo ga baa ka too.

26 Nda ir ga muray ka cindi ka zunubu tee, ka gar ir duu cimoo bayraa, sargari sii no koyne kaŋ ga zunubu yaafa. 27 Amma haya sii no kala ciitoo batuyanoo kaŋ ga boro hunburandi nda nuune futaa kaŋ ga iberey gon. 28 Boro kaŋ na Musa ašariyaa yankar, bila hinnari a ga wiiyandi seede hinka wala ihinza šennoo ga. 29 De war ga hongu macin ti zukandoo kaŋ nda boraa ga hima kaŋ na Irkoy Izʼaroo kaynandi, ka amaanaa kuroo kaŋ nʼa henanandi tee yaada, ka Irkoy Hundi tamallantaa wow? 30 Zama ir ga boraa bay kaŋ nee: «Agay no ma boro zukandi, agay no ma boro bana.»§ A nee mo: «War Koyoo ga nga jamaa ciiti.»* 31 Almasiiba ti boro ma kaŋ Irkoy hunantaa kaboo ra!

32 Wa hongu war zaari jinawey, war lakkaley feeriyanoo banda ga, war na wongu šenda hotta tangam, 33 kaŋ cee fooyaŋ i na war wow ka war kabekunafutay borey jine wala mo war tee affoo borey bande kaŋ i gʼi tee takaa woo. 34 War zarabi kasa-izey bande†, war yadda nda ɲaali i ma war almanoo taa war kone, zama war ga bay kaŋ war goo nda alman henna duumante. 35 War masi war naanayyanoo fur, a goo nda sufuray beeri. 36 War ga too muɲeyan ga hala war ma duu ka Irkoy ibaayoo tee ka duu allaahidoo kaŋ a nʼa zaa. 37 Zama Citaaboo nee:

«Ne nda kayna, nda cahãyan,

boraa kaŋ ga hima ka kaa ga kaa,

a si gay.

38 Ay boro šerrantaa si huna kala nda naanaa albarkaa‡.

Amma nda a yee nda banda, ay binoo si bagʼa.»§

39 Amma ir, ir sii borey ra kaŋ ga yee banda ka halaci. Ir sii kala borey ra kaŋ ga naanay ka ngi hundey hallasi.

11

Ir Izirayel hayragey naanayyanoo

1 Naanayyan manʼti kala ma hakiika kaŋ naataa kaŋ ni duu a šikka sii a ra, hayey kaŋ nʼsi dii ey ti cimi. 2 Nga no ka kate Irkoy ma seedetaray henna har ir hayragey ga.

3 Naanayyan ka kate ir ma faham kaŋ Irkoy meešennoo ka aduɲɲa daaru, taka kaŋ ra hayey kaŋ ir ga dii ey mana hun kala hayey ra kaŋ moo si dii ey.

4 Naanayyan ka kate Habila ma sargari kaa Irkoy maaɲoo ga kaŋ baa Kabila wanoo. Naanayyanoo woo se seedetaray teendi a ga kaŋ boro šerrante no. Irkoy na seedetaray tee nga nooyaney ga. Woo maaganda se, ba kaŋ a buu, a ga šelaŋ.

5 Naanayyan ka kate Henok ma zandi bila nda a ma dii buuyan. Boro kul mana dii a koyne, zama Irkoy kʼa zaa. Za a mana zandi, a duu seedetaray kaŋ nee boro no kaŋ kan Irkoy se. 6 Bila naanayyan boro si hin ka kan Irkoy se. Boro kaŋ man Irkoy, kala a ma naanay kaŋ Irkoy ga bara, de mo a ga borey bana kaŋ gʼa ceeci.

7 Naanayyan ka kate Nuhu ma sunduku beeri tee kʼa tee harihii waatoo kaŋ Irkoy na hayayaŋ cebe a se kaŋ boro si dii ey. Irkoy hunburay ra a nʼa tee ka nga hugoo borey hallasi. Nga naanayyanoo cebe kaŋ aduɲɲa borey, boro laalayaŋ no, nga naanayyanoo sabbu se a diyandi boro šerrante.

8 Naanayyan ka kate Ibirahima ma tuuru Irkoy ciyayanoo se ka koy nongu ra kaŋ a ga hima kʼa tubu. A koy bila nda a ma bay nongoo kaŋ ra nga ga koy. 9 Naanayyan ka kate a ma koy goro gandaa ra kaŋ allaahidoo zandi a se. A goro hukkumyaŋ cire. Isiyaka nda Yakuba kaŋ na allaahidu follokaa tubu Irkoy do mo goro hukkumyaŋ cire. 10 A na koyraa batu kaŋ goo kaa kaŋ goo nda asaasu henna, Irkoy ti boraa kaŋ ga takaa kaŋ nda a ga cina žeeri, nga ti cinakaa mo.

11 Naanayyan ka kate Sarata mo, ba kaŋ se woy gun no, ba kaŋ se nga jiirey boobo, a hin ka ize daŋ aduɲɲa ra, zama boraa kaŋ na allaahidoo zaa, a nʼa dii laadirante*. 12 Woo maaganda se aru folloku kaŋ a ga hima nda gaahamoo buu na jama hay kaŋ ga boobo sanda beenaa handarawey, sanda labutaasi gurunbey kaŋ goo teekoo miɲoo ga kaŋ hinnaa si hin ka kabandi.

13 Borey wey kul mana buu kala naanayyan ra, i mana duu hayey kaŋ allaahidey zandi i se, amma i nʼi honnay nongu mooro ra, i nʼi foo. I yadda kaaray kaŋ ngi manʼti kala yawyaŋ nda naarukawyaŋ laboo ga. 14 Borey kaŋ ga šelaŋ nda takaa woo, ga cebe kaaray kaŋ ganda tana no ngi gʼa ceeci. 15 Koyne mo nda a gar i nka faaji gandaa se kaŋ ra i fatta, i duu fondo ka yee. 16 Amma sohõ i ga ganda ceeci kaŋ baa woo din, maanaa beenaa wanoo. Woo maaganda se Irkoy si haw nga ma ciyandi nda ngi Irkoy, zama a na koyra hanse i se.

17 Naanayyan ka kate, waatoo kaŋ Ibirahima siyandi, a na Isiyaka tee sargari. A na nga izʼaru follokaa tee sargari, nga kaŋ allaahidu zandi a se. 18 Irkoy bay ka bayrandi a se ka nee: «Isiyaka no ma duu ma ne hayyan kaŋ ra ni maaɲoo si dere.»† 19 Ibirahima laasaabu ka dii kaŋ ba bukaw, Irkoy ga hin kʼa tunandi. Woo maaganda se izoo yee a ga sanda haya kaŋ tun bukawey game.

20 Naanayyan ka kate Isiyaka ma gaara Yakuba nda Eso se hayayaŋ kaŋ ga kaa ga.

21 Naanayyan ka kate Yakuba, waatoo kaŋ a goo buuyan mee ga, a gaara Isufi izʼarey se nda affoo-foo. A dibi nga bundoo miɲoo ga ka sujudu.

22 Naanayyan ka kate, waatoo kaŋ Isufi buuyanoo man, a šelaŋ Izirayel borey fattayanoo ga Misira ra. A na yaamar noo nga birey here.

23 Naanayyan ka kate, waatoo kaŋ Musa hayandi, nga hayragey mʼa tugu handu hinza, zama i dii kaŋ zankaa ga boori, de i mana hunbur kokoyoo yaamaroo.

24 Naanayyan ka kate, waatoo kaŋ Musa beeri, a wanji nga ma ciyandi Firawuuna ize woyoo izʼaroo. 25 A suuba nga ma žilla Irkoy jamaa bande nda nga ma maakaani waati kayna zunubu ra. 26 A dii kaŋ kaynandoo kaŋ i nʼa tee Almasihu se goo nda gomni beeri ka bisa Misira almanoo, zama a si dii kala sufuraa.

27 Naanayyan ka kate a ma hun Misira bila nda a ma hunbur kokoyoo futuyanoo. A gaabandi sanda boro kaŋ ga dii boraa kaŋ si diyandi. 28 Naanayyan ka kate a ma Borcintaraa jingaroo tee ka kuri daŋyanoo tee hala halacikaa masi too Izirayel gunde jinawey do.

29 Naanayyan ka kate i ma teeko Hari Ciraa dunbu ka bisa sanda labu koga, ka gar Misira borey kaŋ nee ngi gʼa tee, i yoole.

30 Naanayyan ka kate Žeriko cetewey ma kaŋ waatoo kaŋ i nʼi kuubi jirbi iyye. 31 Naanayyan ka kate woykuuroo Rahab mana halaci borey kaŋ si haŋajer Irkoy se bande, zama a nka monnokey yawzunbay nda alaafiya.

32 Macin no ay ga nee koyne, zama ay si duu ay boŋ ka šelaŋ Žedewoŋ ga, nda Barak, nda Samsoŋ, nda Žefte, nda Dawda, nda Samiyel, nda annabey. 33 Ngi kaŋ naanayyanoo ka kate i ma hin laamawey, i laama nda šerretaray, i duu allaahidey hayey, i na ganjihaylawey miɲey daabu, 34 i na nuunaa gaaboo wii, i hallasi takubaa ra. Ngi yalaafuyanoo ra i duu gaabi, i duu hinay wongoo ra, i na wongu-ize waaney gaaray. 35 Woyyaŋ kaŋ borey buu, borey tun ka nondi i se, affooyaŋ gurzugay, zama i mana yadda ka Irkoy yankar hala i ma ngi feeri, amma i baa ngi ma duu tunyan henna. 36 Affooyaŋ mo i nʼi sii kʼi kašikaši, kʼi barzu, kʼi haw kʼi daŋ kasu. 37 I nʼi warra nda tondi kʼi wii, i nʼi dunbu nda cendi, i nʼi wii nda takuba, i mana huna nongu foo, i bankaaray nda feeji kuuru nda hancin kuuru, i tilasu, i nʼi zarabi, i nʼi žilla. 38 Ngi kaŋ naanay, aduɲɲa si hima nda ngi dumey, i dere saajey nda tondi hondey ra, nda tondi guusey ra, nda laboo guusey ra.

39 Borey wey kul, seedetaray henna harandi ngi naanayyanoo ga, woo kul, i mana duu hayaa kaŋ allaahidoo zandi i se. 40 Zama Irkoy na haya kayandi ir se kaŋ ga hanse ka hennay, hala i masi tee timmante bila ir.

12

Baabaa Irkoy ga nga izey aladabu

1 Woo se ir mo, zama seede jamaa woo gʼir kuubi kʼir bere, ir ma jeeje kul nda zunubu kaŋ ga cahã kʼir daabu fur, ir ma zuraa zuru kaŋ goo ir jine nda muɲeyan. 2 Ir mʼir moɲey kanji Isa ga kaŋ ti naanayyan koyoo, nga ti timmandikaa. Ɲaaloo kaŋ gʼa batu maaganda se, a yadda ka buu kanjandibundoo ga, a mana haawoo guna kaŋ goo a ra, a goo ma goro Irkoy kokoy gorodogoo kabe gumaa ga.

3 Wa hongu boraa kaŋ na zunubantey kakawey muɲe hala war masi naŋ war ma fara, war biney masi duu ka hun. 4 War zunuboo wonguyanoo ra, war mana gurgay jina hala nongu kaŋ ga i ma war kurey mun. 5 War nka dirɲa hoyraa kaŋ ga šelaŋ war se sanda izeyaŋ, a nee:

«Ay izʼaroo, masʼir Koyoo aladaboo kaynandi kaŋ ni duu a a ga.

De mo ni binoo masi hun nda a ga ni daŋ fondaa ra.

6 Zama boraa kaŋ ir Koyoo ga bagʼa, nga no a gʼa daŋ fondaa ra.

Boraa kaŋ a gʼa dii nga izʼaroo no a gʼa gooji.»*

7 Wa gurzugay muɲe, nga nda war ga aladabu. Irkoy mma war dii nga izey. May ti izoo kaŋ baaboo si aladabu? 8 Amma nda war si duu aladaboo kaŋ borey kul ga duu a, war manʼti kala taray izeyaŋ, war manʼti nga izey. 9 Koyne mo aduɲɲa ra ir duu baabayaŋ kaŋ nʼir aladabu, ir nʼi beerandi. Ir sʼir boŋ yeeti ganda hundey Baabaa se ka duu hunayan wala? 10 Cimi no, i sʼir borey aladabu kala waati kayna se ka sawa nda woo kaŋ ga kan i se, amma nga, a sʼir aladabu kala ir nafaa se ka duu nga henanyanoo ra. 11 Ka gar aladabuyan kul, dogoo din da a si hima nda ɲaali haya, binemarayyan no. Amma waati banda ga, boraa kaŋ duu a, ga duu nga gomney kaŋ ti alaafiya nda šerretaray.

Hoyrayyaŋ nda yaamaryaŋ

12 Woo maaganda se «wa war kabey kaŋ fara šerre ka boori nda war kanjey kaŋ ga jijiri.»† 13 «Wa fondo šerranteyaŋ tee war cewey se»‡ hala woo kaŋ ga sinbar masi golbi, amma a ma duu baani.

14 Wa ceeci alaafiya ma bara war nda borey kul game, nda henanyan, bila henanyan boro kul si dii ir Koyoo. 15 Wa hawgay boro kul masi Irkoy anneemaa yala. Boro kul masi naŋ dooray ma zay nga binoo ra ka boro boobo žiibandi. 16 Woy nda aru izefututaray teekawyaŋ masi bara war game, haya henanante kaynandikaw masi bara war game, sanda Eso kaŋ na nga izejinawtaraa neere ŋaayan de se. 17 War ga bay kaŋ woo din banda ga, kaŋ a baa nga ma duu gaararoo, i wanji a ga. A mana duu taka kul kaŋ nda nga ga takaa barmay, ba kaŋ a nʼa ceeci nda hẽeni.

18 War mana too tondi hondoo§ do kaŋ ga boro ga hin ka tuku, war mana too nuunaa kaŋ ga dii do, war mana too kubaa do, war mana too kubay beeroo do, war mana too hewkuroo do, 19 war mana maa laati beeroo jindoo, war mana maa boro jinde. Borey kaŋ maa jindoo nee jindoo masi yee ka šelaŋ ngi se koyne. 20 Zama i mana hin ka yaamaroo muɲe kaŋ nee: «Ba nda adabba ka tuku tondi hondoo ga, i gʼa warra nda tondi kʼa wii.»* 21 Hayaa kaŋ i dii a hanse kʼi hunburandi hala nongu kaŋ ra Musa nee: «Ay hanse ka hunbur hala ya mma jijiri.»†

22 Amma war too Siyoŋ tondi hondoo do nda Irkoy hunantaa koyraa kaŋ ti Žerizalem kaŋ goo beenaa ra, nda almalayka zenber woyyaŋ kaŋ ti jingaroo hoorawey margaroo, 23 nda gunde jinayaŋ margaroo kaŋyaŋ hantumandi beenaa ra, nda Irkoy kaŋ ti borey kul ciitikaa, nda boro šerrantey hundey kaŋ Irkoy nʼi tee boro timmanteyaŋ. 24 War too Isa do kaŋ ti amaana taaga waafakandikaa, nda kuroo ga kaŋ sayandi kaŋ ga šelaŋ ka bisa Habila wanoo.

25 Wa hawgay war masi wanji boraa ga kaŋ ga šelaŋ. Zama nda borey din kaŋ wanji boraa ga kaŋ ga šelaŋ laboo ga mana hallasi, taka foo nda ir ga hin ka hallasi nda ir na banda bere boraa se kaŋ šennoo hun beenaa ra? 26 Nga kaŋ jindoo ga laboo jijirandi, amma sohõ a na allaahidu zaa ka nee: «Manʼti laboo hinne no ay ga yee koyne kʼa jijirandi, ay ga beenaa mo jijirandi.»‡ 27 «Yee koyne» woo kaŋ harandi ka bisa ga cebe kaŋ hayey kaŋ goy aduɲɲa takaroo ga, ga jijiri hala hayey kaŋ si jijiri ma cindi.

28 Zama ir ga hima ka duu laama kaŋ si tun, ir ma Irkoy anneemaa dii henna kaŋ nda ir ga goy a se nda taka kaŋ ga kan a se, nda beeray nda hunburay. 29 Zama ir «Irkoy manʼti kala nuune beeri»§.

13

Takaa kaŋ ra boro ga kan Irkoy se

1 Wa koy jine armataray baji ra. 2 War masi dirɲa yaw zumandiyan, nga ka kate boro fooyaŋ ma almalaykayaŋ zumandi bila nda i ma bay. 3 Wa hongu kasa-izey sanda war mma bara i bande kasaa ra. Wa hongu borey kaŋ i gʼi žilla, zama war mo, gaaham goo war se.

4 Borey kul ma hiijay beerandi, kurɲe nda wande ma laadir, zama woy nda aru izefututaray teekey nda zinateerey, Irkoy gʼi ciiti.

5 Nooru baji masi war gongu, war ma wasa nda woo kaŋ goo war kone, zama ir Koyoo hunday nee: «Ay si ni naŋ abada, ay si ni fur abada.»* 6 Woo se ir ga hin ka nee nda naanay:

«Ay Koyoo ti ay faabakaa,

ay si hunbur,

macin no boro ga hin kʼa tee ya ne?»†

7 Wa hongu war jineborey kaŋ na Irkoy meešennoo har war se, wa ngi dira takaa guna ngi hunaroo benantaa ga, wa ngi naanayyanoo denden. 8 Isa Almasihu follokaa no bi, nga no hõ, nga no hala abada. 9 War masi naŋ cawandiyan dumi-dumiyaŋ nda cawandiyan waaniyaŋ ma war lakkaley bere, zama a ga boori Irkoy ma nga anneemaa ka boro binoo tabatandi, manʼti ŋaayaŋyaŋ ašariyaa kaŋ mana bay ka borey nafa kaŋ ga dira nda ey kʼa tee.

10 Ir goo nda sargari tonadoo kaŋ sargari juwalkey kaŋ ga goy Irkoy hukkumoo ra sii nda fondo ka hayaa ŋaa kaŋ ga sargandi. 11 Adabbawey kaŋ sargari juwalkey jineboraa ga ngi kurey ka koy nongu henanantaa ra zunubu tuusuyanoo se kunturey si tonandi kala jamaa kaloo se taray.‡ 12 Woo se Isa mo, hala nga ma duu ka jamaa henanandi nda nga boŋ kuroo, a zarabi koyraa miɲoo se banda. 13 Adiši ir ma fatta ka koy a do jamaa kaloo se taray, ir ma kaynandoo zaa sanda nga. 14 Zama ne ra koyra kaŋ ga duumi sii no, woo kaŋ goo kaa no ir gʼa batu. 15 [Adiši] ir masi fay nda ka saabuyan sargari kaa Irkoy maaɲoo ga Isa Almasihu albarkaa ra, maanaa nga maaɲoo saabuyanoo ma bara ir miɲey ra. 16 War masi dirɲa ihenna teeyan, war ma cere faaba nda war almanoo, zama sargarey wey dumey no ma kan Irkoy se.

17 Wa haŋajer war jineborey se, war ma war boŋ yeeti ganda i se, zama ngi no ma war hundey lakkal, Irkoy ga kaa kʼi hãa. Wa woo tee hala i ma war juwal nda ɲaaliyan bila taabi kaŋ sii nda war se nafaw.

18 Wa Irkoy ŋaaray ir se, ir ga naanay ka bay kaŋ ir biney ga boori, ir ga baa ir ma dira nda fondaa haya kul here. 19 Ay gʼa šendandi war ga war mʼa tee hala ya cahã ka yee war ga.

Saabuyan

20 Irkoy kaŋ ti Alaafiyakoyoo kaŋ na feeji kurkaw beeroo, ir Koyoo Isa tunandi ka hun bukawey ra amaana abadantaa kuroo albarkaa ra, 21 ma war tee timmanteyaŋ ka teegoy henna dumi kul tee nga ibaayoo se. A ma haya tee ir ra kaŋ ga kan a se Isa Almasihu albarkaa ra kaŋ darža ma bara a ga abada [hala abada]! Amin.

Fooyan kokorantaa

22 Agʼarmey, ay gʼa wiri war ga, war ma hoyraa šennoo woo dii, zama haya kayna de no ay nʼa hantum war se. 23 War ma bay kaŋ ir armaa Timote taŋandi. Nda a kaa tanba, agay nda a ga koy dii war. 24 Wa war jineborey kul foo, nda Irkoy boro henanantey kul. Ir armey kaŋ goo Itali gandaa ra ga war foo. 25 Irkoy anneemaa ma bara war kul bande.

* 1:5 1.5 Zaburey 2.7.

† 1:5 1.5 Samiyel 2to 7.14.

‡ 1:6 1.6 Amma waati kaŋ a ga nga Izʼaru jinaa sanba aduɲɲa ra koyne, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Amma waati kaŋ a ga kaa ka nga Izʼaru jinaa sanba aduɲɲa ra koyne.

§ 1:6 1.6 Alhukumoo 32.43; Zaburey 97.7.

* 1:7 1.7 Zaburey 104.4.

† 1:9 1.8–9 Zaburey 45.7–8.

‡ 1:12 1.10–12 Zaburey 102.26–28.

§ 1:13 1.13 Zaburey 110.1.

* 2:4 2.4 Marku 16.17–20; Teegoyey 5.12.

† 2:7 2.7 Waati kayna ra almalaykey bisa a, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Haya kayna nda almalaykey bisa a.

‡ 2:8 2.8 Zaburey 8.5–7.

§ 2:9 2.9 Sorro 7to.

* 2:12 2.12 Zaburey 22.23.

† 2:13 2.13 Ezayi 8.17.

‡ 2:13 2.13 Ezayi 8.18.

* 3:11 3.7–11 Zaburey 95.7–11.

† 3:15 3.15 Zaburey 95.7–8.

* 4:3 4.3 Zaburey 95.11.

† 4:4 4.4 Šintinoo 2.2.

‡ 4:5 4.5 Zaburey 95.11.

§ 4:7 4.7 Zaburey 95.7–8.

* 5:5 5.5 Zaburey 2.7.

† 5:6 5.6 Zaburey 110.4.

* 6:2 6.2 batizeyan, Grek šenni ra, almaganaa faa ti alwalayan, Teegoyey 18.25; 19.3–6.

† 6:14 6.14 Šintinoo 22.16–17.

‡ 6:19 6.19 Sargarey 16.2.

* 7:8 7.8 Boraa manʼti kala Melšizedek.

† 7:17 7.17 Zaburey 110.4.

‡ 7:21 7.21 Zaburey 110.4.

* 8:5 8.5 Fattaroo 25.40.

† 8:12 8.8–12 Žeremi 31.31–34.

‡ 8:13 8.13 Sorro 8to.

* 9:5 9.5 Daabirjoo woo no ma zunubey daabu.

† 9:11 9.11 haya henney kaŋ kaa, hantum fooyaŋ ga nee haya henney kaŋ ga kaa.

‡ 9:20 9.20 Fattaroo 24.8.

* 10:7 10.5–7 Zaburey 40.7–9.

† 10:12 10.12 Amma Almasihu na sargari folloku kaa kaŋ ga zunubu yaafa, woo banda ga, a goro Irkoy kabe gumaa ga hala abada, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Amma Almasihu na sargari folloku kaa zunubey se hala abada, woo banda ga, a goro Irkoy kabe gumaa ga.

‡ 10:17 10.16–17 Žeremi 31.33–34.

§ 10:30 10.30 Alhukumoo 32.35.

* 10:30 10.30 Alhukumoo 32.36.

† 10:34 10.34 War zarabi kasa-izey bande, Grek šenni ra, almaganaa faa ti War na hinnari cebe kasa-izey se.

‡ 10:38 10.38 Ay boro šerrantaa si huna kala nda naanaa albarkaa, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Ay boraa kaŋ naanaa nʼa tee boro šerrante, ga huna.

§ 10:38 10.38 Habaku 2.3–4.

* 11:11 11.11 Naanayyan ka kate Sarata mo, ba kaŋ se woy gun no, ba kaŋ se nga jiirey boobo, a hin ka ize daŋ aduɲɲa ra, zama boraa kaŋ na allaahidoo zaa, a nʼa dii laadirante, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Naanayyan ka kate mo Ibirahima nda Sarata, ba kaŋ se woy gun no, ba kaŋ Ibirahima jiirey boobo, a hin ka ize daŋ aduɲɲa ra, zama boraa kaŋ na allaahidoo zaa, Ibirahima nʼa dii laadirante.

† 11:18 11.18 Šintinoo 21.12.

* 12:6 12.5–6 Yaasawey 3.11–12.

† 12:12 12.12 Ezayi 35.3.

‡ 12:13 12.13 Yaasawey 4.26.

§ 12:18 12.18 Sinay tondi hondoo no.

* 12:20 12.20 Fattaroo 19.12.

† 12:21 12.21 Alhukumoo 9.19.

‡ 12:26 12.26 Aže 2.6.

§ 12:29 12.29 Alhukumoo 4.24.

* 13:5 13.5 Alhukumoo 31.6, 8; Žozuwe 1.5.

† 13:6 13.6 Zaburey 118.6.

‡ 13:11 13.10–11 Sargarey 16.27.

ŽAK BATAGAA

1

2

3

4

5

Batagaa kaŋ Žak nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Žak ka batagaa woo hantum. A nkʼa hantum Isa ganakey kul se kaŋ say-say aduɲɲa kul ra. A nee boro kaŋ sii nda lakkal mʼa wiri Irkoy ga, a ga duu a.

Hoyrayyaŋ ne kaŋ Žak nʼi hantum ganakey se:

• I ma duumi Irkoy bande waati šendey ra.

• I ma baa Irkoy meešennoo.

• I ma baa ngi cinaa ka gomni tee talkey se.

• I masi ngi boŋ cebe.

• I masi borey ciinay.

Boro si hin ka naanay Isa Almasihu Alhabar Boryaa ma goro mana teegoy henna tee, zama «naanay bila teegoy manʼti kala haya bukaw» (zamnaa 2.26).

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Žak kaŋ ti Irkoy nda ir Koyoo Isa Almasihu tam ka batagaa woo sanba ka Izirayel alkabiila woy cindi hinkaa (12) kaŋ say-say foo.

Naanay nda lakkal

2 Agʼarmey, siiyan dumi-dumey kaŋ duu war, wʼi dii sanda ɲaali de, 3 ka bay kaŋ war naanaa siiyanoo ga muɲeyan hay. 4 Kala muɲeyanoo ma nga goyoo timmandi hala war ma nin ka tee boroyaŋ kaŋ tee ka timme, hala nongu kaŋ ra haya kul si war kuma. 5 Nda boro goo war ra kaŋ sii nda lakkal, a mʼa wiri Irkoy ga kaŋ ga borey kul noo nda kabedoonay bila citi, a gʼa noo a se. 6 A mʼa wiri nda naanay bila šikka, zama boro kaŋ ga šikka ga hima nda teekoo bonday kaŋ hewoo gʼa ka koy nongoo kul here. 7 Boraa woo dumoo masi hongu nga ga duu ir Koyoo do haya, 8 lakkal hinka-hinkakoyni no, nga fondawey kul ra, a si kay doo foo.

Talka nda almankoyni

9 Arma talkaa ma ɲaali nda nga jeryanoo, 10 almankoynoo ma ɲaali nda nga yeegandayanoo, zama haya bisante no sanda suboo kutukuryaa. 11 Zama waynaa fatta nda nga konnoo, a ga suboo kogandi, nga kutukuryaa ga kaŋ, nga booroo dere. Takaa din da, almankoynoo ga menne nga goyey ra.

Siiyaney

12 Boraa duu gomni kaŋ ga siiyan suuri, zama nda a duu maa henna, a ga duu hunayan fuulaa kaŋ ir Koyoo na nga allaahidoo zaa borey se kaŋ ga baa nga. 13 Boro kul kaŋ no, waati kaŋ a siyandi, a masi nee: «Irkoy kʼay sii ya ifutu tee», zama ifutu si hin ka Irkoy sii, nga mo si boro kul sii a ma ifutu tee. 14 Amma boro foo kul mma siyandi waati kaŋ nga boonay futaa nʼa cendi kʼa darga. 15 Woo banda ga, nda boonay futaa zandi, a ga zunubu hay, nda zunuboo nin, a ga buuyan hay.

16 War masi war boŋ darga, agʼarmey, ay baakey. 17 Nooyan henna kul nda nooyan timmante kul si hun kala beene, gaayey Baabaa do. Nga kaŋ si barmay, a si tee bii kaŋ ga bere-bere. 18 Nga ibaayoo ra, a nʼir hay cimoo šennoo sabboo ra, hala ir ma tee sanda nga takahayey ize jina-jinawey.

Wa haŋajer Irkoy meešennoo se kʼa ka goy

19 War ma bay, agʼarmey, ay baakey, adamize kul ma cahã ka haŋa kayandi, amma a masi cahã ka šelaŋ, a masi cahã ka futu, 20 zama adamize futuyanoo si haya tee kaŋ ga henan Irkoy jine. 21 Woo se war ma žiibi kul naŋ, nda laalay futu kul, wa Šennoo kaŋ dumandi war biney ra dii nda bineyaynay, a goo nda hini ka war hundey hallasi.

22 Wa Šennoo ka goy, war masi haŋajer a se hinne ka war boŋ darga. 23 Zama boro kaŋ ga haŋajer Šennoo se, amma a sʼa ka goy, boraa ga hima nda boro kaŋ na nga ndum cimoo guna diji ra, 24 a na nga boŋ guna, a koy, de dogoo din da a dirɲa takaa kaŋ ga nga goo. 25 Amma boro kaŋ na ašariya timmantaa kaŋ ga sawalandi guna boryo, a duumi a ra, a mana tee haŋajerkaw dirɲante, a gʼi ka goy, boraa ga duu gomni nga goyey ra.

26 Nda boro ga hongu addini boro ti nga, amma a si hin nga miɲoo, a mma nga boŋ darga, nga addinaa ti yaada. 27 Addinaa kaŋ ra žiibi sii, a ga henan Irkoy ir Baabaa jine ti: ma alyatimey nda woyey kaŋ kurɲey buu gaakasinay ngi fararoo ra, ma ni boŋ dii aduɲɲa žiiboo ga.

2

Masi borey bisandi cere

1 Agʼarmey, war masi borey bisandi cere ir Koy daržantaa Isa Almasihu naanaa ra. 2 Nda boro kaŋ wura korbay goo kaboo ra, darbay henna goo jindoo ra, huru kate war margaroo* ra, de talka foo mo huru kate kaŋ darbay žiibi goo jindoo ra, 3 war na boraa kaŋ ga darbay hennaa goo beerandi ka nee a se: «Ni, goro ne nongu hennaa woo ra». Amma war nee talkaa se: «He ni, kay no din ni cewey ga», wala «Goro ganda ay cewey cire». 4 War hunday game, war na borey bisandi cere, war mana tee ciitikaw lakkal laalayaŋ wala?

5 Wa haŋajer, agʼarmey, ay baakey, Irkoy nka borey kaŋ aduɲɲa gʼi himandi talka suuba kʼi tee naanaykaw beeriyaŋ kʼi tee Irkoy Laamaa tubukawyaŋ kaŋ a na allaahidu zaa borey se kaŋ ga baa nga. 6 Amma war, war na talkaa kaynandi. Manʼti almankoyney no ma war daŋ ngi hinoo cire, manʼti ngi no ma war ka koy ciitikey jine? 7 Manʼti ngi no ma maa hennaa wow kaŋ ga ciyandi war ga?

8 Šikka sii kaŋ nda war na ašariya beeroo tabatandi sanda takaa kaŋ nda Citaaboo nʼa har ka nee: «Ma baa ni cinaa sanda takaa kaŋ nda nʼga baa ni boŋ»†, war na haya henna tee. 9 Amma nda war na borey bisandi cere, war na zunubu tee. Ašariyaa ga war zukandi, ašariyaa hookaw ti war. 10 Boro kaŋ na ašariyaa kul dii, amma a na kanje folloku kuta, boraa na kanjey kul kuta. 11 Zama boraa kaŋ nee: «Masi zina»‡, nga da ka nee mo: «Masi boro wii»§. Nda nʼsi zina, amma nʼga boro wii, ni tee ašariyaa hookaw. 12 Wa šelaŋ war ma goy sanda boroyaŋ kaŋ ašariyaa kaŋ ga sawalandi gʼi ciiti, 13 zama ciitoo ga tee haya kaŋ ra hinnari sii borey se kaŋ si hinna. Hinnari ga hin ciiti.

Teegoyey no ma naanaa timmandi

14 Agʼarmey, macin no a gʼa hanse nda boro ga nee nga ga naanay, ka gar nga teegoyey sʼa cebe? Naanaa ga hin kʼa hallasi wala? 15 Nda war armaa wala war woymaa baɲi, a sii nda nga zaari kul meehunaa, 16 de boro foo war ra nee a se: «Koy nda alaafiya, ma cankan, ma kungu», ka gar a manʼa noo hayaa kaŋ ga a ga too, macin no a gʼa hanse? 17 Takaa din da ti naanaa, nda teegoy sii a bande, nga boŋ se bukaw no.

18 Boro ga nee: «Naanaa goo ma ne, teegoy hennayaŋ goo ya ne.» Ni naanaa cebe bila teegoy, ay gʼay naanaa cebe ma ne ay teegoyey ra. 19 Nʼga naanay kaŋ Koy folloku bara, haya henna no, ganjey mo ga naanay, de i ga jijiri. 20 He boro yaadaa, nʼga baa ma bay kaŋ naanaa bila teegoy sii nda nafaw? 21 Ibirahima, ir baabaa, manʼti teegoy kʼa tee boro šerrante kaŋ a na nga izʼaroo Isiyaka daŋ sargari tonadogoo boŋ ka nee nga gʼa kaa sargari? 22 Ni dii kaŋ naanaa nda nga teegoyey ka goy cere bande. Teegoyey no ma naanaa tabatandi. 23 Citaaboo šennoo tabati kaŋ nee: «Ibirahima naanay Irkoy, de a kabandi a se šerretaray.»* A ciyandi: Irkoy ceroo.† 24 War dii kaŋ teegoy no ma adamize tee boro šerrante, manʼti naanaa hinne.

25 Woykuuroo Rahab‡ mo, manʼti teegoyey kaŋ a nʼi tee maaganda se a tee boro šerrante, kaŋ a na dontokey dii kʼi ka koy nda fondo foo tana? 26 Zama takaa kaŋ nda gaaham bila hundi manʼti kala bukaw, takaa din da naanay bila teegoy manʼti kala haya bukaw.

3

Boro, ma hin ni miɲoo

1 Agʼarmey, war masi boobo ka tee alfa, war ma bay kaŋ ir kaŋ ti alfagey, ir ciitoo ga kuu, 2 zama cee booboyaŋ ir kul ga kaŋ. Boro kaŋ si dere nga šennoo ra manʼti kala boro kaŋ tee ka timme. A goo nda mo nga gaahamoo kul se hini. 3 Nda ir ga aljam daŋ baryey miɲey ga hala i mʼir ibaayoo tee, ir gʼi juwal ka koy nda ngi kunturey kul nongu kaŋ ra ir baa. 4 Nga ne, harihii beerey mo, takaa kul kaŋ nda i ga beeri, hew beerey gʼi tuti, amma leemu kaccu foo no mʼi ka koy nongu kaŋ zurandikaa baa ra. 5 Takaa din da, deene mo manʼti kala gaaham nongu kaccu, a ga hin ka haya beeriyaŋ ka bolsay. Wa guna takaa kaŋ nda nuune-ize ga hawsa beeri ton! 6 Deene manʼti kala nuune. Deene goo ir gaahamey ra sanda aduɲɲa laalaa. Nga no ma gaaham kul žiibandi. Nga no ma nuune daŋ ir hunaroo kul ra. Žahannam nuunaa no mʼa diinandi. 7 Ganjihooga dumi kul, nda cirawey, nda gandakoyey, nda haroo hayey ga goojandi, adamize no mʼi gooji. 8 Amma deene, boro kul si hin kʼa gooji: haya futu no kaŋ si kay nongu foo. A ga too met nda naaji kaŋ ga wiiya. 9 Nga nda ir gʼir Koyoo, ir Baabaa saabu, nga nda ir ga adamizey danga kaŋ takandi ka hima nda Irkoy. 10 Mee follokaa ra gaarari nda dangari ga hun. Agʼarmey, a si hima ka tee takaa woo. 11 Hari dandiguusu follokaa, hari henna nda ihotta ga hun a ra wala? 12 Agʼarmey, jeejayɲaa ga hin ka zaytu-izeyaŋ hay wala mo alanebɲaa ma jeejay hay? Nongu kaŋ ra hari ciiri-ciirante ga fatta si hin ka haŋ hari noo.

Lakkal dumi hinkaa

13 May ti lakkalkoynoo nda fahamantaa war ra? Boraa ma nga teegoyey cebe nga dira taka hennaa ra nda bineyaynay nda lakkal. 14 Amma nda canseyan futu nda alhaasiditaray goo war biney ra, war masi bolsay, war masi taari cimoo ga. 15 Woo manʼti lakkaloo kaŋ ga hun beene. Aduɲɲa, nda adabbawey, nda ganjey wane nda a, 16 zama nongu kaŋ ra canseyan nda alhaasiditaray goo, taka šiira nda goy laala dumi kul ga garandi a ra. 17 Lakkaloo kaŋ hun beene, haya jinaa ti, a ga henan, a ga alaafiya noo, a ga boro tee boro boryo, a ga waafakay ceeci, a ga too met nda hinnari nda teegoy henna, a si borey daŋ cere jine, almunafikitaray sii a ra. 18 Izoo kaŋ šerretaraa gʼa hay ga dumandi alaafiyaa ra, alaafiyakoyney se a ga teendi.

4

Ceretaray dumi hinka

1 Man ra wongey, man ra alfitinawey kaŋ goo war game ga hun? Ni bay bine-ibaayey kaŋ ga cere kar, war hamey ra i ga hun? 2 War ga hayey boonay, amma war si duu ey. War ga boro wii, war moɲey ga baa haya, amma war si hin ka duu a. War ga yenje, war ga wongu, war si duu, zama war si Irkoy ŋaaray. 3 War ga ŋaaray, amma war si duu, zama war si ŋaaray nda fondaa, war si ŋaaray kala war bine-ibaayey teeyanoo se. 4 Zinateerey, war nka si bay kaŋ aduɲɲa ceretaraa manʼti kala ka tee Irkoy se iberi wala? Adiši boro kaŋ ga baa nga ma tee aduɲɲa se cere, mma tee Irkoy se iberi. 5 Wala war mma hongu Citaaboo mma šelaŋ yaada kaŋ a nee kaŋ Irkoy ga hanse ka baa hundoo kaŋ a nʼa daŋ ir ra, a ga canse a se? 6 Amma a ga anneema beeri noo ka bisa aduɲɲa wanoo, woo se Citaaboo nee:

«Irkoy ga binebeerey gandu,

amma a ga alhormo tee borey se kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda.»*

7 Adiši, wa cindi Irkoy cire, wa kay Ibilisi se, a ga zuru ka mooru war ga. 8 Wa man Irkoy, a ga man war. Zunubantey, wa war kabey ɲumay, lakkal hinka-hinkakoyney, wa war biney henanandi. 9 Wa war binemaraa bay, war biney ma kankam, war ma hẽe. War haaraa ma bere ka tee binemarayyan, war ɲaaloo ma tee binehasaraw. 10 Wa war boŋ yeeti ganda ir Koyoo se, a ga war jer.

Masi ni armaa ciiti

11 Agʼarmey, war masi cere maa hasara, boro kaŋ ga daŋ nga armaa ga wala a ga nga armaa ciiti, ašariyaa ga boraa daŋ, ašariyaa no a nʼa ciiti. Nda nʼna ašariyaa ciiti, ni manʼti nga ganakaw, nga ciitikaw ti ni. 12 Boro folloku ti ašariyaa gorandikaa nda nga ciitikaa, a ga hin ka boro hallasi, a ga hin kʼa halaci. Amma ni, ni ti may ka ni cinaa ciiti?

Masi ni boŋ jer

13 Sohõ war ga ay goo, war kaŋ ga nee: «Hõ wala suba ir ga koy koyra filaana ra, ir ga jiiri foo tee no din, ir ga maamala, ir ga albaha tee.» 14 War si bay haya kaŋ no suba gʼa hay. Macin ti war hunaroo? A manʼti kala harandaŋ kaŋ ga kaa alwaati kayna, woo banda ga, a ga dere. 15 War mma hima ka nee: «Nda ir Koyoo baa, ir ga huna, ir ga woo tee wala ir ga woo tee.» 16 Amma sohõ, war ga war boŋ jer war bolsiyaney ra. Bolsiyanoo woo dumoo kul ga laala. 17 Boro kaŋ ga wan ka ihenna tee, de a manʼa tee, boraa na zunubu tee.

5

Kašetayan almankoyney ga kaŋ ga goykey fara-bagaa ŋaa

1 Sohõ war ga ay goo, almankoyney! Wa hẽe war ma yooyo bonawey kaŋ ga kaŋ war boŋ maaganda se. 2 War almanoo funbu, dusey ga war bankaarawey zenji. 3 Guuruboosu tun war wuragoo nda war nzorfu kaaraa ra, ngi guuruboosoo ga seedetaray tee war ga, a ga war gaahamey ŋaa sanda nuune. Zaari korawey kaŋ ga kaa ra war na alman marga. 4 Nga ne, goykey kaŋ goy war faarey hegaa ra, war na ngi banaa dii, banaa kaati, hegaykey kaatoo huru hala ir Koyoo, Aduɲɲakoyoo haŋaa ra. 5 War huna kaani ra laboo ga, war cindi daame ra. War na war boŋ naasandi sanda alman kaŋ i nʼa soolu han foo a ma koosandi. 6 War na boro šerrantaa zukandi kʼa wii. A mana war gandu.

Wa suuri, ir Koyoo kaayanoo man

7 Adiši agʼarmey, wa gaabu suuri ga hala ir Koyoo kaayanoo ga. Wa alfaroo guna kaŋ ga laboo dumari-ize henney batu. A ga suuri ngi maaganda se hala i ga duu ncirɲi jinaa nda ikokorantaa. 8 War mo, war ma suuri, wa bine tee, zama ir Koyoo kaayanoo man.

9 Agʼarmey, war masi cere ciinay hala war masi ciitandi. Nga ne, ciitikaa goo ma kay hugoo miɲoo ga. 10 Agʼarmey, zarabi nda suuri here, wa annabey kaŋ šelaŋ ir Koyoo maaɲoo ga guna ka tee. 11 Nga ne, borey kaŋ ga muɲe duu gomni. War maa Ayuba muɲeyanoo alhabaroo, war dii kokoroo kaŋ ir Koyoo nʼa noo a se, ir Koyoo ga hanse ka tamalla, a ga hinna.

12 Haya kul kaŋ no, agʼarmey, war masi žee, a ma tee nda beenaa, wala laboo. War masi žeeyan dumi kul tee. War ayyowoo, a ma tee ayyo, war kalaawoo ma tee kalaa, hala ciiti masi kaŋ war boŋ.

Irkoy ŋaarayyan nda naanay

13 Boro goo war ra kaŋ ga zarabi wala? A ma Irkoy ŋaaray. War boro kaŋ ga ɲaali, a ma don ka Irkoy saabu. 14 Boro kaŋ ga wirci war ra, a ma ciya Egilizoo boro beerey se i ma Irkoy ŋaaray a se kʼa yon nda jii ir Koyoo maaɲoo ga. 15 Irkoy ŋaarayyan kaŋ teendi nda naanay ga wircikoynoo hallasi, ir Koyoo gʼa tunandi. Nda a nka zunubu tee, a ga yaafandi a se. 16 Woo se wa war zunubey har cere se, war ma Irkoy ŋaaray cere se hala war ma duu ka duu baani. Boro šerrante, nda a na Irkoy ŋaaray, nga ŋaarayyanoo ga hanse ka bara nda alfayda. 17 Ilyasu manʼti kala adamize sanda ir cine. A na Irkoy ŋaaray nda hini ncirɲi masi kaŋ, de mo ncirɲi mana kaŋ laboo boŋ jiiri hinza nda handu iddu. 18 A yee koyne ka ŋaaray, beenaa doo. Laboo na ize tee.

19 Agʼarmey, nda war affoo mooru cimoo, de boro nʼa yeeti kate, 20 war ma bay kaŋ boro kaŋ kate zunubante kaŋ dere fondaa ga, boraa ga hundoo hallasi buuyan ra, a na zunubu boobo daabu.

* 2:2 2.2 margaroo, Grek šenni ra, almaganaa faa ti margahugoo.

† 2:8 2.8 Sargarey 19.18.

‡ 2:11 2.11 Fattaroo 20.14; Alhukumoo 5.18.

§ 2:11 2.11 Fattaroo 20.13; Alhukumoo 5.17.

* 2:23 2.23 Šintinoo 15.6.

† 2:23 2.23 Taarikey 2to 20.7; Ezayi 41.8.

‡ 2:25 2.25 Žozuwe 2.1–21.

* 4:6 4.6 Yaasawey 3.34.

PIYER BATAGA 1na

1

2

3

4

5

Bataga jinaa kaŋ Piyer nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Piyer ka batagaa woo hantum. Isa taalibi woy cindi hinkaa (12) affoo no. Nga armaa ti Andere, sorkoyaŋ no, amma waatoo kaŋ Isa nʼi cee i ma hanga nga, i na hayaa kul naŋ ka hanga a (Matiyu 19.27; Marku 10.28; Luka 18.28).

Piyer mana batagaa woo sanba kala ganakey se kaŋ goo gandawey ra kaŋ goo Tirki laboo ga. Woo gar ganakey ga taabi, woo se a na batagaa woo hantum i se ka biney daŋ kaŋ i ma gaabandi Isa bande kaŋ na haya hennayaŋ jisi i se beenaa ra. I ga duu ey waati kaŋ Isa yee kate kʼi ceeci laboo ga. A nʼi bayrandi kaŋ i ma cindi henanyan ra. I ma tee himakasineyaŋ borey se haya kul here hala haya kul kaŋ i gʼa tee ma tee haya kaŋ ga Irkoy teegoyey cebe, hala woo ma kate borey kaŋ si Irkoy bay «ma Irkoy beerandi war goy henney kaŋ i ga dii ey sabbu se…» (zamnaa 2.12).

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Piyer, Isa Almasihudiyaw ka batagaa woo sanba Irkoy boro suubantey se kaŋ goo yawtaray ra, kaŋ say-say Poŋ, nda Galati, nda Kapados, nda Azi, nda Bitini gandawey ra. 2 War suubandi ka sawa nda woo kaŋ Baabaa Irkoy nʼa kayandi, ka tee henanante nga Hundoo albarkaa ra hala war ma haŋajer Isa Almasihu se, de mo nga kuroo ma say-say war ga ka war henanandi. Irkoy anneemaa nda nga alaafiyaa ma kaa war ga nda booboyan.

Naata hunante

3 Albarka ma bara Irkoy se kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu Koyoo nda nga Baabaa. Nga tamalla beeroo ra a nʼir hayandi taaga naata hunante se Isa Almasihu kaŋ tun bukawey ra albarkaa ra. 4 A na tubu jisi war se beenaa ra kaŋ si hin ka funbu, a si žiibi, a si hasara. 5 War kaŋ naanaa albarkaa ra, Irkoy hinoo ga war lakkal hallasiyan se kaŋ soolu ka bangandi waati kokorantaa ga.

6 Woo se war ga war ɲaaloo cebe ba nda a tilasu war biney ma maray waati kayna nda siiyan dumi-dumiyaŋ, 7 hala war naanaa kaŋ ga siyandi ma duu saabuyan, nda darža, nda beeray Isa Almasihu bangayroo ga. War naanaa bisa wura kaŋ ga dere kaŋ a ga siyandi nuune ra. 8 Nga kaŋ, ba kaŋ war mana dii a, war ga bagʼa, war ga naanay a, ba kaŋ se sohõ da war si dii a, war ga yafarhã nda ɲaali daržante kaŋ si hin ka fillandi, 9 zama war goo ma too war naanaa guwoo ga, maanaa [war] hundey hallasiroo.

10 Haya kaŋ ti hallasiroo din, annabey kaŋ na annabitaray tee Irkoy anneemaa kaŋ war duu a ga, i ceeci, i hãa hallasiroo woo ga. 11 Almasihu Hundoo kaŋ goo i ra no mʼi bayrandi Almasihu laazaabawey nda daržaa kaŋ a ga duu a laazaabawey bandawey ga. Hayey kaŋ Hundoo gʼi bayrandi annabey se, annabey ga ceeci nda hinay ka ngi waatey nda ngi teetakaa bay.* 12 Irkoy bangandi annabey se kaŋ hayey wey manʼti ngi boŋ ga i goo, war ga i goo. Sohõ, hayey wey Alhabar Boryaa waazukey nʼi har war se Hundi Henanantaa kaŋ hun beenaa ra albarkaa ra. Hayey wey, almalaykey ga boonay ngi ma fuuni ka dii ey.

Ir ma dira henanyan ra

13 Woo maaganda se war ma war lakkaley kanandi ka dii. War ma hin war boŋ, war ma war naataa kul daŋ anneemaa ra kaŋ war ga duu a Isa Almasihu bangayroo ga. 14 Boonay futawey kaŋ cindi war ra waatoo kaŋ ra war si haya bay, war masi hanga i bande. Wa tee sanda zankayaŋ kaŋ ga haŋajer. 15 Takaa kaŋ nda boraa kaŋ na war cee ga henan, war mo ma henan war dira takaa kul ra. 16 Zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee: «Wa henan, zama ay ga henan.»†

17 Nda war ga Irkoy kaŋ si borey bisandi cere cee sanda war Baabaa, a ga boro foo kul ciiti ka sawa nda nga teegoyoo, war ma dira hunburay ra war yawtaraa waatoo ra kaŋ war gʼa tee laboo ga. 18 War ga bay kaŋ manʼti hayayaŋ kaŋ ga dere sanda nzorfu kaaray wala wura nda war dayandi ka hun war dira takaa yaadawey ga kaŋ war duu ey war baabey alaadaa ra. 19 Amma Almasihu kuri hay šendaa ka war day ka war kaa kabe ra, sanda feeji-ize kaŋ ga laybu sii, ndella sii. 20 Irkoy nka jin ka Almasihu suuba za aduɲɲa mana daara, amma waati korawey ra a nʼa bangandi war maaganda se. 21 Nga albarkaa ra war naanay Irkoy kaŋ nʼa tunandi bukawey ra kʼa noo darža taka kaŋ ra war naanaa nda war naataa ma bara Irkoy ra.

22 War na war hundey henanandi nda cimoo haŋajeryanoo ka armataray baji tee kaŋ ra almunafikitaray sii. War ma baa cere nda soobay nda bine [kaaray]. 23 Zama war hayandi taaga, a mana teendi nda dumi kaŋ ga funbu, a mana teendi nda kala dumi kaŋ si funbu, Irkoy meešenni hunantaa kaŋ ga duumi albarkaa ra, 24 zama Citaaboo nee:

«Hundikoyni kul manʼti kala sanda subu,

nga daržaa kul si hima nda kala suboo kutukuryaa.

Suboo kogu, de kutukuryaa kaŋ,

25 amma ir Koyoo šennoo ga duumi hala abada.»‡

Šennoo woo manʼti kala woo kaŋ Alhabar Boryaa nʼa har war se.

2

Tondi hunantaa nda jama henanantaa

1 Woo maaganda se war ma laalay kul nda zanbayan kul naŋ, nda almunafikitaray, nda canseyan, nda cere maahasaraw kul. 2 Sanda zanka taanayaŋ wa hanse ka baa waa cimoo* hala a ma duu ka war ka beeri hallasiroo se, 3 nda «war nʼir Koyoo taba kaŋ a ga boori»†.

4 Wa man a, tondi hunantaa no, adamizey mana yadda a ga, amma a suubandi, nga hayoo ga boobo Irkoy do. 5 War hunday mo, sanda tondi hunanteyaŋ wa huru hugoo cinaroo ra kaŋ ra Irkoy Hundoo ga kaa ka goro, ka tee sargari juwalkaw margari henanante, ka sargari kaa ka sawa nda Irkoy Hundoo kaŋ ga kan Irkoy se Isa Almasihu albarkaa ra. 6 Zama a hantumandi Citaaboo ra ka nee:

«Nga ne, ay ga hugoo kanjoo tondi foo

kanandi Siyoŋ koyraa ra.

Tondi suubante no kaŋ hayoo ga boobo.

Boro kaŋ naanay a si haw hala abada.»‡

7 War kaŋ naanay a, hayoo ga beeri war se, wey kaŋ mana naanay a,

«tondoo kaŋ cinakey nʼa fur,

nga no ka tee hugoo kanjoo tondoo.»§

8 Koyne mo

«tondoo no kaŋ ga boro cewoo ga cabu,

tondoo no kaŋ ga boro kaŋandi.»*

Cewey ga cabu, zama i mana haŋajer Šennoo se, woo ti haya kaŋ kayandi ka duu ey.

9 Amma war, war manʼti kala dumi suubante, «Kokoyoo sargari juwalkey, ganda henanante»†, jama kaŋ ti Irkoy wane, hala war ma haya beerey deede kaŋ a nʼi tee war se, nga kaŋ na war cee ka war kaa kubaa ra ka war daŋ nga gaay hennaa ra.

10 War kaŋ waatoo din «war manʼti jama»‡,

amma sohõ war tee Irkoy jamaa,

war kaŋ «mana duu tamallayan»§,

amma sohõ war duu tamallayan.

Wa haŋajer Irkoy se, war ma haŋajer boŋkoyney se

11 Ay baakey, ay ga war hoyray, war kaŋ manʼti kala sanda naarukawyaŋ nda yawyaŋ, war ma war boŋ dii boonawey ga kaŋyaŋ ga hundi wongu. 12 War ma dira nda taka henna borey kaŋ si Irkoy bay jine, hala waati kaŋ i ga war maaɲey hasara ka nee kaŋ war manʼti kala goy futu teekawyaŋ, i ma Irkoy beerandi war goy henney kaŋ i ga dii ey sabbu se han kaŋ a kaa i do.

13 Yaamar kul kaŋ adamizey nʼa gorandi war ma war boŋ yeeti a se ganda ir Koyoo sabbu se, a ma tee kokoyoo kaŋ kone hini beeroo goo, 14 wala a ma tee gofornerey sanda borey kaŋ kokoyoo nʼi sanba i ma goy futu teekey zukandi ka goy henna teekey saabu. 15 Irkoy ibaayoo ti war ma goy henna tee ka lakkal jaŋantey kaŋ si haya bay miɲey daabu. 16 Wa tee borcinyaŋ bila nda war ma borcintaraa din tee haya kaŋ ga laalay daabu. Wa goy sanda Irkoy tamyaŋ. 17 Wa adamizey kul beerandi, wa baa war armey, wa hunbur Irkoy, wa kokoyoo beerandi.

Almasihu zarabi ka himakasine naŋ ir se

18 War, goykaw-izey, wa yee war jineborey se ganda nda beeray timmante, manʼti wey din hinne kaŋ ga hennay i ga boori, amma ba wey kaŋ ga šendi. 19 Zama anneema no boro ma zarabi haya ra kaŋ a si hima nda a, ka goy futu muɲe Irkoy hunburay maaganda se. 20 Macin beeray bara war se ka barzu muɲe zunubu se? Amma nda war ga muɲe ka goy henna tee nda ka zarabi, anneema no boraa se Irkoy do. 21 Woo ti hayaa kaŋ se war ciyandi, zama Almasihu mo nka zarabi war se, a na himakasine naŋ war se kaŋ war mʼa guna kʼa tee.

22 «Nga kaŋ mana zunubu tee,

dargari mana bay ka hun miɲoo ra.»*

23 Nga kaŋ i nʼa wow, amma a manʼa bana,

a zarabi, amma a mana zahã,

a nka nga boŋ talfi ciitikaw šerrantaa ga.

24 «Nga kaŋ nʼir zunubey jeeje nga kunturoo ga»

ka kanjandi bundoo ga,

hala zunubu tenje ir ma buu ka huna šerretaraa se.

«Nga marayyaney ka war noo baani.

25 Zama war cindi ka dere sanda feejiyaŋ»†,

amma sohõ war yee kate kurkaa

nda war hundey talfikaa do.

3

Woyey nda ngi kurɲey

1 Takaa din da, war mo woyey, wa yee ganda war kurɲey se, hala ba nda boroyaŋ goo i ra kaŋ si haŋajer Irkoy meešennoo se, wandey dira takaa mʼi ka naanay bila šenni, 2 zama i ga dii war dira takaa kaŋ ga henan, a teendi Irkoy hunburaa ra. 3 War taalamoo masi tee tarayheroo, maanaa turyan, nda wura hiiri, nda bankaaray henna. 4 Amma war taalamoo ma tee boro kuneheroo kaŋ goo tuguyan ra, kaŋ ti bineyaynay kaŋ ga kani, woo ti taalam kaŋ si hasara kaŋ goo nda hay beeri Irkoy do. 5 Takaa woo nda cee jinaa woy henanantey kaŋ naata Irkoy ra ga taalam. I ga yee ngi kurɲey se ganda. 6 Sanda Sarata kaŋ ga yee nga kurɲoo Ibirahima se ganda kʼa cee nda «ay koyoo»*. Nga izey ti war nda war ga goy henna tee, war si naŋ haya kul ma war hunburandi ka war biney ɲaami.

7 Takaa din da, war mo kaŋ ti kurɲey, war ma war wandey dii nda lakkal, woy takaa ga hima nda haya kaŋ ga yalaafu nda war wanoo. Wʼi beerandi, zama ngi mo ga hunaroo anneemaa tubu, hala war ŋaarayrey, haya kul masi huru ngi nda Irkoy game.

Wa soolu zarabiyan se

8 Woo kul banda ga, war kul ma tee miile foo, war ma hinna, war ma baa cere sanda armayaŋ, war ma tamalla, war ma war boŋ yeeti ganda. 9 War masi ifutu ka ifutu bana, war masi šenni futu bana nda šenni futu, amma wa albarka daŋ, zama woo se war ciyandi hala war ma duu ka albarkaa tubu. 10 Citaaboo nee:

«Boro kaŋ ga baa hunayan,

de a ga baa nga ma dii zaari hennayaŋ,

a ma hin nga miɲoo,

zanba masi hun deenoo ga.

11 A ma mooru ifutu ka ihenna tee,

a ma alaafiya ceeci ka gaabandi a bande.

12 Zama ir Koyoo moɲey sii kala boro šerrantey ga,

a ga haŋajer ngi ŋaarayroo se.

Amma ir Koyoo ga nga ndumoo bere ifutu teekey se.»†

13 May no ma ifutu tee war se nda war ga durkutu ihenna teeyan ga? 14 Koyne mo ba nda war ga zarabi šerretaray sabbu se, war duu gomni, war masi hunbur ey, war lakkaley masi ɲaami. 15 Wa ir Koyoo Almasihu daŋ jere ga war biney ra, de mo waati kul, boro kul kaŋ na war hãa nda war naataa, war ma soolu ka boraa zaabi, 16 amma war mʼa tee nda bineyaynay, nda beeray, nda bine henanyan, hala borey kaŋ ga war maaɲey hasara ka war dira taka hennaa Almasihu bande kaynandi ma duu ka haw. 17 Zama boro ma zarabi ihenna teeyan se, nda Irkoy ibaayoo no baa boro ma zarabi ifutu teeyan se. 18 Almasihu mo buu cee folloku zunubey maaganda se, boro šerrantaa zarabi borey kaŋ si šerre se hala nga ma war ka too Irkoy do. Gaahamoo wiiyandi, amma Irkoy Hundoo nʼa hunandi. 19 Hundoo din albarkaa kʼa ka koy hundey waazu kasaa ra. 20 Borey no kaŋ cee jinaa din i mana haŋajer Irkoy se waatoo kaŋ a ga suuri zamanoo kaŋ Nuhu ga sunduku beeroo kaŋ tee harihii cin kaŋ ra boro kayna, maanaa boro yaaha hallasi haroo ra. 21 Haroo woo ga hima nda sanda batizeyanoo kaŋ ga war hallasi sohõ. Batizeyanoo woo manʼti a mma gaaham žiibi kaa, amma a mma cebe kaŋ nga ga Irkoy gana nda nga lakkaloo kul. Batizeyanoo gʼir hallasi, zama Isa Almasihu tun bukawey ra, 22 a koy beenaa ra, a goo Irkoy kabe gumaa ga, almalaykey, nda hiney, nda gaabey na ngi boŋ yeeti a se ganda.

4

Dira taka taaga

1 Almasihu zarabi nga gaahamoo ra, woo se war mo ma miileyan follokaa woo tee war wongu jinaa, zama boro kaŋ zarabi nga gaahamoo ra, koyoo benandi nda zunubu, 2 hala waatoo kaŋ cindi a se nga hunaroo ra gaaham here, a masʼa tee adamize boonawey se, amma a mʼa tee Irkoy ibaayoo se. 3 War na waati tee kutakey ibaayoo ra, a wasa yaada. War cindi ka huna izefututaray ra, nda boonay futawey, nda suuyan, nda ka ŋaa ka haŋ ka hoo, nda tooru ganayan kaŋ ti haya kaŋ si bisa. 4 Boŋey ga haw kaŋ war si izefututarawey wey tee ngi bande, i ga war wow. 5 I ga kaa ka kay boraa jine kaŋ soolu ka baahunantey nda bukawey ciiti. 6 Zama woo maaganda se ba bukawey, Alhabar Boryaa harandi i se. Ba kaŋ i mana ciitandi kala hayey se kaŋ i nʼi tee aduɲɲa ra ngi hunaroo ga, sohõ i ma huna Irkoy se nga Hundoo albarkaa ra.

Ir ga hima ka tee goykaw hennayaŋ

7 Haya kul benantaa man. Wa war lakkaley kanandi ka war boŋ gagay hala war ma hin ka Irkoy ŋaaray. 8 Amma woo kaŋ bisa haya kul ti war ma hanse ka baa cere, zama baji ga zunubu boobo daabu. 9 War ma cere yawzunbay bila ŋuunuŋuunu. 10 War affoo kul anneemaa nooyanoo kaŋ a duu a, war mʼa ka war cerey almuraadey hanse ka tee Irkoy anneemaa dumi-dumiyaŋ talfikaw. 11 Boro kaŋ ga waazu, a ma tee Irkoy meešennoo no a gʼa har. Boro kaŋ ga goy mʼa tee nda gaaboo kaŋ Irkoy gʼa noo a se, hala haya kul ra darža ma bara Irkoy se Isa Almasihu albarkaa ra, nga kaŋ darža nda gaabi goo a se abada hala abada! Amin.

Zaraboo kaŋ boro ga dii a naanaa sabbu se

12 Ay baakey, nuunaa kaŋ goo war game ka war sii masi tee war se boŋhaway, ma nee haya kaŋ si kubay. 13 Wa ɲaali kaŋ war duu Almasihu zarabey ra, hala mo war ma hanse ka yafarhã waati kaŋ nga daržaa ga bangay. 14 Nda i ga war wow Almasihu maaɲoo se, war duu gomni, zama daržaa Hundoo kaŋ ti Irkoy Hundoo goo war ga. 15 War ra, boro kul masi zarabi zama borowiikaw no, wala zay, wala goy futu teekaw, wala a ga huru šenni waaniyaŋ ra. 16 Amma nda boro ga zarabi zama kretiyeŋ no, a masi tee a se haawi, a ma Irkoy beerandi maaɲoo woo se. 17 Zama waatoo too kaŋ ra ciitoo ga šintin nda Irkoy hugoo, ka gar nda a šintin nda ir, macin no borey kaŋ mana haŋajer Irkoy Alhabar Boryaa se ga ti a suba? 18 Citaaboo nee:

«Nda boro šerrantaa hallasiyanoo ga šendi,

macin no boro laaley nda zunubantey ga ti a?»*

19 Woo maaganda se borey mo kaŋ ga zarabi ka sawa nda Irkoy ibaayoo, ma ngi hundey talfi Takakaa ga kaŋ ga laadir ka cindi ka goy henna tee.

5

Huga nda Irkoy feeji kuroo

1 Ay ga boro beerey kaŋ goo war ra hoyray, agay kaŋ ti boro beeri sanda ngi, kaŋ ti seede Almasihu zarabey se, ay goo nda baa daržaa ra kaŋ ga kaa ka bangay: 2 wa Irkoy feeji kuroo kur kaŋ goo war kone. [Wʼi hawgay,] amma a masi tee sanda gaabi haya. Wʼa tee nda war boŋ, ka sawa nda Irkoy ibaayoo, a masi tee nooru baji se, a ma tee haya kaŋ war gʼa tee, zama a ga kan war se. 3 Borey kaŋ talfandi war ga, war masi gaabi daŋ i ga, wa tee feeji kuroo se boroyaŋ kaŋ i mʼi guna ka tee. 4 Waati kaŋ kurkey boŋkoynoo bangay, war ga duu kokoy fuula daržantaa kaŋ si hasara.

5 Takaa din da, war mo soogey, wa yee ganda boro beerey se. War nda cere, war kul ma boŋ-yeeti-gandayan tee sanda darbay, zama Citaaboo nee:

«Irkoy ga binebeerey gandu,

amma a ga alhormo tee borey se kaŋ ga ngi boŋ yeeti ganda.»*

6 Woo se wa war boŋ yeeti ganda Irkoy kabe gaabantaa se, hala a ma war jer waatoo kaŋ kayandi ra. 7 Wa war alhuzuney kul fur a ga, zama a ga huga nda war.

8 Wa hin war boŋ, war ma hanna cijin nda zaari! War yenjekasinaa, Ibilisi, ga hima nda ganjihayla kaŋ ga hẽe, a ga war kuubi ka war bere ka [boro] ceeci kaŋ nga nʼa gon. 9 Wa kay a se, war ma gaabandi naanaa ga, zama war ga bay kaŋ zarabi follokey bara war armey ga kaŋ goo aduɲɲa ra. 10 Irkoy kaŋ ti Anneema-kul-koyoo kaŋ na war cee war ma huru nga darža abadantaa ra Isa Almasihu albarkaa ra, waati kaŋ war zarabi haya kayna, a ga war tee boro tabatanteyaŋ ka war noo hini, ka war noo gaabi, ka war daŋ asaasu boŋ kaŋ si kaŋ. 11 Nga se hini ma bara hala abada! Amin.

Fooyan kokorantaa

12 Silweŋ kʼay faaba ya kalimawey wey hantum war se, ay gʼa dii arma laadirante. Ay ga war hoyray ka war hakiikandi kaŋ anneemaa woo kaŋ ra war goo, Irkoy anneema cimoo no.

13 Borey kaŋ suubandi margaroo sanda war, kaŋ goo Babiloŋ koyraa ra ga war foo. Agʼizʼaroo Marku mo ga war foo. 14 Wa cere foo nda baji summuyan. Alaafiya ma kaa war kul ga kaŋ goo Almasihu bande.

* 1:11 1.11 Zaburey 22; Ezayi 53; Luka 24.25–26.

† 1:16 1.16 Sargarey 19.2.

‡ 1:25 1.24–25 Ezayi 40.6–8.

* 2:2 2.2 Waa cimoo manʼti kala Irkoy meešennoo.

† 2:3 2.3 Zaburey 34.9.

‡ 2:6 2.6 Ezayi 28.16.

§ 2:7 2.7 Zaburey 118.22.

* 2:8 2.8 Ezayi 8.14.

† 2:9 2.9 Fattaroo 19.6 guna.

‡ 2:10 2.10 Alhukumoo 32.21.

§ 2:10 2.10 Oze 2.1, 23, 25.

* 2:22 2.22 Ezayi 53.9.

† 2:25 2.24–25 Ezayi 53.4–6.

* 3:6 3.6 Šintinoo 18.12.

† 3:12 3.10–12 Zaburey 34.13–17.

* 4:18 4.18 Yaasawey 11.31.

* 5:5 5.5 Yaasawey 3.34.

PIYER BATAGA 2to

1

2

3

Bataga hinkantoo kaŋ Piyer nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Piyer mana batagaa hinkantoo woo hantum kala Isa ganakey kul se nongu kul kaŋ ra i goo. Nga alhuzunoo kaŋ se a hantum manʼti kala borey kaŋ ceeci ka ganakey darga nda cawandiyaŋ kaŋ manʼti Alhabar Boryaa. I ga nee Isa si yee kate. Piyer bayrandi kaŋ Irkoy ga suuri, a si baa boro kul ma halaci, a si baa kala borey ma tuubi ka hallasi. Woo se hala sohõ a mana yee kate. A bayrandi mo kaŋ hayaa kaŋ nda i ga hima ka tangam kʼa tee manʼti kala ka denji Isa ga ka hanga nga meešennoo bande kaŋ i maarʼa nga taalibey miɲey ra. A ga ganakey hoyray i ma koy jine Isa fondaa ra.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Simoŋ Piyer kaŋ ti Isa Almasihu tam nda nga diyaw ka batagaa woo hantum borey se kaŋ duu ir bande naanaa alhaku follokaa ir Koyoo kaŋ ti ir Hallasikaa Isa Almasihu šerretaraa albarkaa ra. 2 Irkoy anneemaa nda nga alaafiyaa ma boobo war ga Irkoy nda ir Koyoo Isa bayyanoo ra.

Irkoy ciyayanoo nda nga suubayanoo

3 Irkoy hinoo nʼir noo hayaa kul kaŋ ga ir ga too hunayan nda Irkoy ganayan here, ka boraa bayrandi ir se kaŋ nʼir cee nga boŋ daržaa nda nga gaaboo ra. 4 Ngi albarkaa ra a nʼir noo haya hennayaŋ kaŋ ga hanse ka beeri kaŋ a gay a nee nga gʼi noo ir se. A na woo tee hala war ma hima nda Irkoy ka duu nga annuuraa ra, war kaŋ hallasi boonay laaley ra kaŋ goo aduɲɲa ra kaŋ ga adamize halaci. 5 Woo hunday maaganda se war ma gaabandi ka attabiya henna tonton war naanaa ga, ka bayray tonton attabiyaa ga, 6 ka hin ni boŋ tonton bayraa ga, ka muɲeyan tonton ka hin ni boŋ ga, ka Irkoy ganayan tonton muɲeyan ga, 7 ka armataray baji tonton Irkoy ganayan ga, ka baji tonton armataray baji ga. 8 Zama nda hayey wey goo war ra, i ga koy de i ga tonton nda booboyan, i ga war gaabandi war ma goy, war ma haya henna tee kʼir Koyoo Isa Almasihu bay. 9 Boro kaŋ ra hayey wey sii, danaw no, a si dii nongu mooro ra, a dirɲa nga cee jinaa zunubey henanandiyanoo.

10 Woo maaganda se, agʼarmey, wa gaabandi ka koy jine war ciyayanoo nda war suubayanoo tabatandiroo ra. Zama nda war ga wey tee, war si kaŋ abada. 11 Takaa woo ra ir Koyoo nda ir Hallasikaa Isa Almasihu Laama abadantaa ga hay war se hã.

12 Woo se waati kul ay ga huga nda ka war hongandi hayey wey, ba kaŋ se war gʼi bay, de mo war nin sohõ da cimoo ra kaŋ war duu a. 13 Amma ay ga miile kaŋ a ga hima kaŋ kullihinne ay goo hukkumoo woo ra kaŋ ti ay gaahamoo, ay ga war lakkaley zumandi ka war hongandi hayey wey. 14 Ay ga bay kaŋ ne nda kayna ay ga hukkumoo woo kaŋ ti ay gaahamoo naŋ nda takaa kaŋ nda ir Koyoo Isa Almasihu hunday nʼa bayrandi ya ne. 15 Ay ga taka kul tee kaŋ ay koyyanoo banda ga, war ma hongu hayey wey waati kul.

Isa diyawyaŋ dii nga daržaa

16 Manʼti ir nka hanga filla carmanteyaŋ bande kaŋ mana hun kala adamizey lakkaley ra, waatoo kaŋ ir nʼir Koyoo Isa Almasihu hinoo nda nga kaayanoo har war se, ir tee nga darža beeroo seedeyaŋ kaŋ ir dii a nda ir moɲey. 17 Zama Baabaa Irkoy nʼa noo beeray nda darža waatoo kaŋ a maa jindoo kaŋ hun darža beeroo ra ka nee a se: «Woo ti agay Izʼaroo, ay baakaa, nga ti ay ɲaaloo.»* 18 Ir maa jindoo din kaŋ hun beenaa ra waatoo kaŋ ir goo a bande tondi hondu henanantaa ga.

19 Koyne mo ir ga felle annabey šennoo ga kaŋ ga war goo nda cimi ka war moɲey kanji a ga sanda fitilla kaŋ ga dii nongu kubayante ra hala moo ma boo, de subbaahi handaraa ma kay war biney ra. 20 Haya foo ne kaŋ war ma hanse kʼa bay kaŋ ti Citaaboo ra, annabi šenni kul sii no kaŋ hun annaboo lakkaloo ra. 21 Annabi šenni mana bay ka tee adamize ibaayoo, Hundi Henanantaa no ma adamize tuti a ma šelaŋ Irkoy maaɲoo ga.

2

Cawandikaw taariharkey

(Žud batagaa 4–13)

1 Taari annabiyaŋ bay ka bara Izirayel jamaa ra, takaa din da nda war mo ra, taari cawandikawyaŋ ga kaa ka bara. I ga kate taari cawandiyan halacanteyaŋ ka zanba kʼi hurandi ka ngi Koyoo yankar kaŋ nʼi day. I ga kate ngi boŋ ga halaciyan cahãnte. 2 Boro boobo ga hanga ey ngi haya futu boonayyanoo ra, ngi maaganda se cimoo fondaa maaɲoo ga hasara. 3 Albahiiritaray se i ga ceeci ka war day nda šenni darganteyaŋ. Ngi ciitoo gay a goo fondaa ra, ngi halaciroo si gay.

4 Nda Irkoy mana almalaykey naŋ kaŋ na zunubu tee, a nʼi warra kʼi haw guusu futaa ra, kʼi dii kubaa din ra ciitoo se. 5 Nda a mana aduɲɲa žeenaa naŋ, amma a na hari beeroo doori boro laaley aduɲɲa ga kʼi halaci, Nuhu hinne kaŋ ti šerretaraa waazukaw nda boro iyye ka hallasi. 6 Nda a na Sodom nda Gomor koyrawey [halaci] kʼi ton kʼi tee boosu, woo no ma cebe boro laaley se hayaa kaŋ gʼi batu. 7 Amma nda a na Lotu kaŋ ti boro šerrantaa hallasi kaŋ hanse ka torro goy futu teekey boonay laalaa sabbu se, 8 zama boro šerrantaa woo si huna kala gamey ra, a ga dii ey, a ga maa i se, zaari kul nga hundi šerrantaa ga zarabi ngi goy futawey sabbu se, 9 nda ir Koyoo na hayey wey kul tee, a ga cebe kaŋ a ga wan ka borey kaŋ ga Irkoy gana kaa siiyan ra ka borey kaŋ si šerre soolu ciitoo zaaroo se kʼi zukandi. 10 Waaniwaani borey kaŋ ga hanga ngi hundi-ibaayi boonay žiibey bande ka koytaraa kaynandi. Cawandikaw taariharkey wey ga naanay ngi boŋ, alfitinakoyniyaŋ no, i si hunbur ka beenaa hinikoyey wow. 11 Ba almalaykey kaŋ gaaboo nda ngi hinoo ga bisa borey waney si hinikoyey ciiti kʼi wow ir Koyoo jine. 12 Borey din ga hima nda adabbayaŋ kaŋ sii nda lakkal kaŋyaŋ mana hayandi kala ka diyandi ka wiiyandi se. I ga hayayaŋ wow kaŋ i sʼi bay. Woo maaganda se i ga buu sanda adabbawey wey. 13 I ga duu ifutaa kaŋ i nʼa tee banaa. Zaarikay cululu a ga kan i se ngi ma ngi kaani futawey tee. Nda i goo ma ŋaa war bande, a ga kan i se ngi ma war darga, i manʼti kala žiibi nda laybu. 14 Moɲey ga too met nda woy kaŋ ga zina, i si fay nda zunubu teeyan. I ga borey derandi kaŋ mana nin, biney nin albahiiritaray ra, danganteyaŋ no. 15 I dere, i na fondo šerrantaa naŋ ka Balam fondaa zaa, Bosor* izʼaroo kaŋ ga baa banaw žiibi. 16 Amma i citi a ga nga layboo maaganda se, adabba kaarumay kaŋ si šelaŋ, nga no ka šelaŋ nda adamize jinde ka annaboo lakkal jaŋaa kayandi.†

17 Borey wey manʼti kala hari dandiguusu kaŋ ra hari sii, hirri kaŋ hewoo gʼa gaaray. Kubay bibi tik gʼi batu. 18 I ga bolsay šenni yaadayaŋ har, i ga ngi gaaham boonay futawey ka borey derandi kaŋ mana gay ka hun borey ra kaŋ ga dira dereyan ra. 19 I gʼi noo allaahidu kaŋ i ga sawalandi, ka gar ngi hunday manʼti kala haya funba baɲɲa, zama haya kaŋ hin ni se, nʼga tee baɲɲa. 20 Nda borey kaŋ hun aduɲɲa hayey žiiboo cire ir Koyoo nda ir Hallasikaa Isa Almasihu kaŋ i nʼa bay albarkaa ra, nda i naŋ haya žeeney din ma yee ka ngi yeeti ngi cire, ngi taka kokorantaa ga jaase ijinaa. 21 Zama nda i nka mana fondo šerrantaa bay jina baa i se i mʼa bay i ma duu ka yee ka šiiri yaamar henanantaa se kaŋ nondi i se. 22 Hayaa kaŋ yaasaa nʼa har, nga ti cimi, nga da ka tee i ga kaŋ ti: «Hanšoo yee hayaa kaŋ a nʼa yeeri ga»‡, nbirŋa woyoo nka ɲumay jina a koy nga boŋ birji batakaraa ra.

3

Ir Koyoo yee kateyanoo

1 Ay baakey, sohõ woo ti ay bataga hinkantoo kaŋ ay gʼa hantum war se. Ijinaa nda ihinkantoo kul ra ay ga war lakkaley zumandi ka war tuti hala war ma duu ka hongu nda fondaa. 2 War ma hongu šenney kaŋ annabi henanantey bay kʼi har nda yaamaroo kaŋ ir Koyoo nda ir Hallasikaa diyawey nʼa har. 3 Haya jinaa kaŋ war mʼa bay manʼti kala: zaari korawey ra, kašikašikoyniyaŋ ga kaa, i ga dira kašikašiyan ra ka sawa nda ngi boŋ boonay futawey. 4 I ga nee: «Man nga kaayanoo kaŋ a nʼa har? Zama za ir kaagey faati, hayey kul goo ngi taka follokaa ga za takaroo šintinoo ga!» 5 Amma haya foo goo no kaŋ i ga muray ka dirɲa a, za gayyan beenawey nda laboo mana hun kala hari ra, i ga kay mo haroo gamoo ra Irkoy meešennoo albarkaa ra. 6 Ngi ka aduɲɲa jinaa halaci, i nʼa yoole. 7 Beenaa nda laboo, nongoo kaŋ ra i goo, šenni follokaa kʼi marga nuunaa se, i jisandi ciitoo zaaroo nda adamize laaley halaciroo se.

8 Ay baakey, war ma bay, haya foo goo no kaŋ war masi dirɲa kaŋ ti zaari foo ir Koyoo se ga hima nda jiiri zenber foo (1.000), jiiri zenber foo (1.000) ga hima nda a se sanda zaari foo. 9 Allaahidoo kaŋ ir Koyoo nʼa zaa, a si gay a manʼa tee sanda takaa kaŋ boro fooyaŋ ga hongu kaŋ a gay a manʼa tee. Amma a ga suuri war se, zama a si baa boro kul ma halaci, a si baa kala borey kul ma hin ka tuubi.

10 Woo kul, ir Koyoo zaaroo ga kaa sanda zay. Hanoo din, beenawey ga dere nda hoolo beeri. Hayey kaŋ goo i ra ga menne. Gandaa nda hayey kaŋ ga tee a ra ga ciitandi. 11 Nda hayey kul ga menne nda takaa woo, war mma hima ka tee boroyaŋ kaŋ ga dira henanyan nda Irkoy ganayan ra 12 ka Irkoy zaaroo kaayanoo batu, de mo war ga nga kaayanoo cahãndi, hanoo din maaganda se beenawey ga dii ka menne, hayey kaŋ goo i ra ga ton ka menne. 13 Ir ga Irkoy allaahidoo batu kaŋ ti beene taaga nda ganda taaga kaayanoo kaŋ ra šerretaray goo.

14 Woo se ay baakey, hayey wey batuyanoo ra, wa gaabandi a ma war gar bila žiibi, bila laybu, war ma bara alaafiya ra. 15 War ma bay mo kaŋ ir Koyoo suuroo manʼti kala war hallasiyanoo se, sanda takaa kaŋ nda ir baakaa nda ir armaa Pol hantum nda lakkaloo kaŋ nondi a se. 16 Woo ti haya kaŋ a gʼa tee nga batagawey kul kaŋ ra a ga šelaŋ hayey wey ga. Nonguyaŋ goo i ra kaŋ fahamyanoo ga šendi kaŋ lakkal jaŋantey nda borey kaŋ mana nin gʼi šiirandi sanda takaa kaŋ i gʼa tee Citaaboo hantumey jerey se ngi boŋ halaciroo se.

17 War, ay baakey kaŋ jin ka hayey wey bay, wa hawgay goy futu teekey masi koy war gongu ngi dereroo ra, war naanay tabatantaa ma hun war kone. 18 Amma wa koy jine ir Koyoo nda ir Hallasikaa Isa Almasihuanneemaa nda nga bayyanoo ra. Darža ma bara a ga sohõ da hala abada-abada. [Amin.]

* 1:17 1.17 Matiyu 17.5; Marku 9.7; Luka 9.35.

* 2:15 2.15 Bosor da se i ga nee Bewor nongey jerey ra.

† 2:16 2.15–16 Kabuyaney 22.4–35.

‡ 2:22 2.22 Yaasawey 26.11.

YEHIYA BATAGA 1na

1

2

3

4

5

Bataga jinaa kaŋ Yehiya nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Yehiya follokaa kaŋ na Linžiloo hantum ka batagaa woo hantum. Pol ka jin ka Alhabar Boryaa har Efez koyraa ra. Waatoo kaŋ Yehiya kaa no din, a tee ganakey jineboraa, woo se a ga nee i se «ay zankey». Kaŋ Yehiya hun no din, a na batagaa woo hantum i se. A nʼi bayrandi kaŋ i masi nee kaŋ ngi si zunubu tee, i mma hima ka ngi zunubey har Isa se ka duu yaafayan ka henan. A nee i se kaŋ i ma baa cere. I ma ngi boŋ hawgay dargantey ga.

1

Šennoo kaŋ ga hunayan noo

1 Woo kaŋ ga bara za šintinoo ga, woo kaŋ ir maarʼa, woo kaŋ ir dii a nda ir moɲey, woo kaŋ ir nʼa guna, de mo ir kabey nʼa taaru hunayan šennoo here, 2 hunaroo bangay, de mo ir dii a, ir ga seedetaray tee a ga. Ir ga hunayan abadantaa kaŋ bangay kaŋ goo Baabaa Irkoy jeroo ga har war se, 3 woo kaŋ ir dii a, ir maarʼa, ir gʼa har war se hala war mo, war ma huru ir margaroo ra. Ir margaroo manʼti kala Baabaa Irkoy, nda nga Izʼaroo Isa Almasihu margaroo. 4 De mo ir ga hayey wey hantum war se hala ir ɲaaloo ma timme.

Irkoy ti gaay

5 Alhabaroo ne kaŋ ir maarʼa a do, ir gʼa bayrandi war se: Irkoy ti gaay, kubay kul sii a ra. 6 Nda ir nee kaŋ ir goo nga margaroo ra, de ir ga dira kubaa ra, ir ga taari, ir si cimi ka goy. 7 Amma nda ir ga dira gaayoo ra sanda takaa kaŋ nda nga hunday goo gaayoo ra, ir nda cere goo margaroo ra, nga Izʼaroo Isa kuroo ga zunubu kul kaa ir ga kʼir henanandi.

8 Nda ir nee kaŋ zunubu sii ir ga, ir mmʼir boŋ darga, cimoo sii ir kone. 9 Nda ir yadda ir zunubey ga, ir nʼi har, Irkoy ga laadir a ga šerre kʼir zunubey yaafa ir se ka ifutu kul kaa ir ga kʼir henanandi. 10 Nda ir nee kaŋ ir mana zunubu tee, ir mmʼa tee taariharkaw, de mo nga meešennoo sii ir ra.

2

Almasihu ti ir faabakaa

1 Ay zankey, ya nka hayey wey hantum war se hala war masi duu ka zunubu tee. Amma nda boro na zunubu tee, faabakaw goo ir se Baabaa Irkoy jeroo ga kaŋ ti Isa Almasihu kaŋ ti Boro Šerrantaa. 2 Nga no ka nga boŋ noo kʼir zunubey tuusu, manʼti ir hinne zunubey, amma aduɲɲa kul waney.

3 Hayaa kaŋ ga kate ir ma bay kaŋ ir gʼa bay manʼti kala nda ir ga nga yaamarey dii. 4 Boro kaŋ nee nga gʼa bay, ka gar a si nga yaamarey dii, boraa manʼti kala taariharkaw, cimoo sii a kone. 5 Amma boro kaŋ ga nga šennoo dii, nda cimi Irkoy bajoo tabati boraa ra. Woo no ma kate ir ma bay kaŋ ir goo a ra. 6 Boro kaŋ nee nga ga duumi a ra ga hima ka dira nda takaa kaŋ nda a dira.

Yaamar taaga

7 Ay baakey, manʼti yaamar taaga no ay gʼa hantum war se, yaamar žeena no kaŋ war duu a za šintinoo ga. Yaamar žeenaa woo manʼti kala šennoo kaŋ war maarʼa. 8 Nongu foo ra yaamar taaga no kaŋ ay gʼa hantum war se, cimi no war nda nga here, zama kubaa ga koy, de gaay cimoo bangay ka ben.

9 Boro kaŋ nee nga goo gaayoo ra, ka gar a ga konna nga armaa, boraa goo kubaa ra hala sohõ. 10 Boro kaŋ ga baa nga armaa ga duumi gaayoo ra, haya kul sii a ra kaŋ gʼa kaŋandi. 11 Boro kaŋ ga konna nga armaa sii kala kubaa ra, a si dira kala kubaa ra, a si bay nongu kaŋ ra nga ga koy, zama kubaa nka moɲey danandi.

12 Ay zankey, ay ga hantum war se,

zama war zunubey yaafandi Isa maaɲoo albarkaa ra.

13 Baabey, ay ga hantum war se,

zama war ga boraa bay kaŋ ga bara za šintinoo ga.

Aru soogey, ay ga hantum war se,

zama war hin boro laalaa kaŋ ti Ibilisi.

14 Zanka kaccey, ay hantum war se,

zama war ga Baabaa Irkoy bay.

Baabey, ay hantum war se,

zama war ga Boraa bay kaŋ ga bara za šintinoo ga.

Aru soogey, ay hantum war se,

zama war ga gaabi,

Irkoy meešennoo ga duumi war ra,

de mo war hin boro laalaa kaŋ ti Ibilisi.

15 War masi baa aduɲɲa, war masi baa hayey kaŋ goo aduɲɲa ra. Nda boro ga baa aduɲɲa, Baabaa Irkoy bajoo sii boraa ra. 16 Zama hayey kul kaŋ goo aduɲɲa ra, maanaa gaaham boonay futaa, nda moo boonay futaa, nda aduɲɲa bolsaa, si hun Baabaa Irkoy do, amma aduɲɲa ra i ga hun. 17 Ka gar aduɲɲa ga bisa, nga nda nga boonay futaa, amma boro kaŋ ga Irkoy ibaayoo tee ga duumi hala abada.

Almasihu iberoo

18 Zanka kaccey, waati koraa no, war maa kaŋ Almasihu iberoo ga kaa, ka gar sohõ da Almasihu iberi booboyaŋ ga bara, woo no mʼir ka bay kaŋ waati koraa no. 19 Ir ra i hun, amma nda cimi, i sii ir ra. Zama nda a gar i mma bara ir ra, i ga duumi ir bande. Amma woo teendi hala a ma henan kaŋ ngi affoo kul sii ir ra.

20 War, war duu Irkoy Boro Henanantaa yonyanoo, war kul goo nda bayray. 21 Manʼti ya nka hantum war se, zama war si cimoo bay, amma ya nka hantum war se, zama war ga cimoo bay, de mo taari kul si hun cimi ra.

22 May ti taariharkaw nda manʼti boro kaŋ ga Isa almasihutaraa yankar? Boraa din ti Almasihu iberi, a ga Baabaa Irkoy nda Izʼaroo yankar. 23 Boro kul kaŋ na Izʼaroo yankar, boraa sii Baabaa Irkoy bande. Boro kaŋ yadda Izʼaroo ga goo Baabaa Irkoy mo bande.

24 War, hayaa kaŋ war maarʼa za šintinoo ga ma duumi war ra. Nda hayaa kaŋ war maarʼa za šintinoo ga, ga duumi war ra, war mo, war ga duumi Izʼaroo nda Baabaa Irkoy ra. 25 Allaahidoo kaŋ a nʼa zaa ir se manʼti kala hunayan abadantaa.

26 Borey kaŋ ga baa ngi ma war derandi sabbu se ay na hayey wey hantum war se. 27 War, yonyanoo kaŋ war duu a a ga, ga duumi war ga, a si too boro ma war cawandi. Zama yonyanoo ga haya kul cawandi war se, cimi no, a si taari, takaa kaŋ nda a na war cawandi, war ga duumi* Almasihu ra.

28 Sohõ, zankey, wa duumi Almasihu ra, nga kaayanoo ga, waati kaŋ a ga kaa ka bangay, ir lakkaley ma kani, ir masi haw a jine. 29 Nda war ga bay kaŋ Almasihu ga šerre, war ma bay nga ka boro kaŋ ga goy nda šerretaray hay.

3

Irkoy izey

1 Wa guna takaa kaŋ nda Baabaa Irkoy baa ir hala nongu kaŋ ra a nʼir cee Irkoy izeyaŋ. Nda cimi, nga izeyaŋ ti ir. Woo se aduɲɲa sʼir bay, zama a mana Irkoy bay. 2 Ay baakey, sohõ ir manʼti kala Irkoy izeyaŋ, de woo kaŋ ir ga kaa ka ti a mana bangandi jina, ir ga bay kaŋ waati kaŋ Almasihu bangay ir ga hima nda a, zama ir ga dii a nda takaa kaŋ ga a goo. 3 Boro kul kaŋ naataa woo goo a ra ga nga boŋ henanandi, sanda takaa kaŋ nda Almasihu ga henan.

4 Boro kul kaŋ na zunubu tee na ašariyaa hoo, zunubu manʼti kala ašariyaa hooyan. 5 War ga bay kaŋ Almasihu mana bangay kala hala nga ma zunubey kaa, zunubu kul sii a ga. 6 Boro kul kaŋ duumi a ra si zunubu tee, boro kul kaŋ na zunubu tee mana dii a, a sʼa bay.

7 Ay zankey, boro kul masi war darga. Boro kaŋ ga goy nda šerretaray, boraa ga šerre sanda takaa kaŋ nda Almasihu ga šerre. 8 Boro kaŋ na zunubu tee mana hun kala Ibilisi ga, zama za šintinoo ga Ibilisi na zunubu tee. Hayaa ne kaŋ se Irkoy Izʼaroo bangay: a mana bangay kala hala nga ma Ibilisi teegoyey halaci.

9 Boro kul kaŋ Irkoy nʼa hay si zunubu tee, zama Irkoy dumiyoo ga cindi a ra, a si hin ka zunubu tee, zama Irkoy kʼa hay. 10 Hayaa ne kaŋ ga Irkoy izey nda Ibilisi izey fay: boro kul kaŋ si goy nda šerretaray mana hun Irkoy ga, nda boro mo kaŋ si baa nga armaa.

Wa baa cere

11 Nga ne, alhabaroo kaŋ war maarʼa za šintinoo ga manʼti kala ir ma baa cere. 12 Ir masi tee sanda Kabila kaŋ hun boro laalaa ga kaŋ ti Ibilisi kaŋ na nga armaa wii. Macin se a nʼa wii? Zama nga teegoyey si boori, de nga armaa waney ga šerre.

13 Agʼarmey, war boŋey masi haw nda aduɲɲa ga konna war. 14 Ir, ir ga bay kaŋ ir hun buuyan ra ka koy hunayan ra, zama ir ga baa ir armey. Boro kaŋ si baa nga armaa cindi buuyan ra. 15 Boro kul kaŋ konna nga armaa manʼti kala borowiikaw. War ga bay kaŋ hunayan abadantaa si goro borowiikaw ra. 16 Hayaa kaŋ kate ir ma baji bay manʼti kala kaŋ Almasihu na nga hundoo noo buuyan se ir maaganda se. Ir mo, ir ga hima kʼir hundey noo buuyan se ir armey maaganda se. 17 Boro kaŋ goo nda aduɲɲa almanoo, de a ga dii nga armaa ga tilasu, a mana tamalla a se, taka foo nda Irkoy bajoo ga duumi a ra? 18 Ay zankey, ir bajoo masi teendi nda šenni nda mee, a ma teendi nda teegoy nda cimi.

19 Woo no ma kate ir ma bay kaŋ cimoo ga ir hun, de mo ir biney ga kani Irkoy jine. 20 Nda ir biney gʼir zukandi, Irkoy bisa ir biney, de mo a ga haya kul bay. 21 Ay baakey, nda ir biney sʼir zukandi, ir lakkaley ga kani Irkoy jine. 22 Haya kul kaŋ ir nʼa wiri, ir ga duu a a ga, zama ir ga nga yaamarey dii, de ir ga hayey tee kaŋ ga kan a se. 23 Nga yaamaroo ne: ir ma naanay nga Izʼaroo Isa Almasihu maaɲoo, ir ma baa cere sanda takaa kaŋ nda a nʼir noo yaamaroo. 24 Boro kaŋ ga nga yaamarey dii ga duumi a ra, de nga mo ga duumi boraa ra. Hayaa kaŋ ga kate ir ma bay kaŋ a ga duumi ir ra manʼti kala nga Hundoo kaŋ a nʼa noo ir se.

4

Irkoy Hundoo nda Almasihu iberoo hundoo

1 Ay baakey, war masi naanay hundey kul, amma wʼi sii ka dii wala Irkoy do i hun, zama taari annabi boobo kaa aduɲɲa ra. 2 Hayaa ne kaŋ nda war ga Irkoy Hundoo bay: hundi kul kaŋ ga nee kaaray kaŋ Isa Almasihu kaa nda gaaham, hundoo din mana hun kala Irkoy do. 3 Hundi kul kaŋ si nee kaaray kaŋ Isa hun Irkoy do manʼti kala Almasihu iberoo hundoo kaŋ war maa kaŋ a ga kaa, a goo aduɲɲa ra ka ben.

4 War, ay zankey, war mana hun kala Irkoy ga, war hin taari annabey, zama Boraa kaŋ goo war ra bisa boraa kaŋ goo aduɲɲa ra. 5 Ngi, aduɲɲa ga i hun, woo se i ga šelaŋ nda aduɲɲa takaa, aduɲɲa ga haŋajer i se. 6 Ir, ir mana hun kala Irkoy ga, boro kaŋ ga Irkoy bay ga haŋajer ir se, boro kaŋ mana hun Irkoy ga si haŋajer ir se, takaa woo nda ir ga Hundi cimikoynoo nda taaroo wanoo kaa cere ra.

Irkoy manʼti kala baji

7 Ay baakey, ir ma baa cere, zama baji si hun kala Irkoy do, boro kul kaŋ ga baa boro, Irkoy ka boraa hay, de a ga Irkoy bay. 8 Boro kaŋ si baa boro mana Irkoy bay, zama Irkoy manʼti kala baji. 9 Hayaa kaŋ nda Irkoy na nga bajoo bangandi ir se manʼti kala a nka nga Izʼaru bajja follokaa sanba aduɲɲa ra hala ir ma duu ka huna nga albarkaa ra. 10 Baji manʼti kala kaŋ manʼti ir no ka baa Irkoy, amma nga no ka baa ir, ka nga Izʼaroo sanba a ma nga boŋ noo kʼir zunubey tuusu.

11 Ay baakey, nda Irkoy baa ir nda takaa woo, ir mo ga hima ka baa cere. 12 Boro kul mana bay ka dii Irkoy. Nda ir ga baa cere, Irkoy ga duumi ir ra, de nga bajoo ga tabati ir ra.

13 Hayaa kaŋ ga kate ir ma bay kaŋ ir ga duumi Irkoy ra, de nga mo ga duumi ir ra, manʼti kala a nʼir noo nga Hundoo. 14 Ir, ir nka dii a, de ir ga seedetaray tee kaŋ Baabaa Irkoy na Izʼaroo sanba a ma tee aduɲɲa Hallasikaa. 15 Boro kaŋ yadda ka nee kaaray kaŋ Isa manʼti kala Irkoy Izʼaroo, Irkoy ga duumi boraa ra, boraa mo ga duumi Irkoy ra. 16 Ir, ir ga bay, de mo Irkoy bajoo kaŋ a nʼa cebe ir se, ir naanay a. Irkoy manʼti kala baji, boro kaŋ duumi baji ra, boraa duumi Irkoy ra, de mo Irkoy ga duumi boraa ra.

17 Takaa ne kaŋ ra baji ga tabati ir ra, hala ir lakkaley ma kani ciitoo hane, zama takaa kaŋ ga a goo no, ir mo ga ti a aduɲɲa woo ra. 18 Hunburay sii baji ra, baji timmante mma hunburay gaaray, zama hunburay, zukandi goo a ra. Boro kaŋ ga hunbur mana tabati baji ra.

19 Ir, ir ga baa boro, zama Irkoy ka jin ka baa ir. 20 Nda boro nee: «Ay ga baa Irkoy», amma a ga konna nga armaa, taariharkaw no. Zama boro kaŋ si baa nga armaa kaŋ a ga dii a, taka foo nda a ga hin ka baa Irkoy kaŋ a si dii a? 21 Yaamaroo kaŋ ir duu a a ga manʼti kala boro kaŋ ga baa Irkoy, a ma baa nga armaa mo.

5

Ir ma duu aduɲɲa ga hinay

1 Boro kul kaŋ naanay kaŋ Isa manʼti kala Almasihu, boraa, Irkoy kʼa hay. Boro kul kaŋ ga baa Baabaa ga baa baaboo din izey mo. 2 Hayaa kaŋ ga kate ir ma bay kaŋ ir ga baa Irkoy izey manʼti kala nda ir ga baa Irkoy, de ir ga nga yaamarey ka goy. 3 Ka baa Irkoy manʼti kala ka nga yaamarey dii, nga yaamarey si tiŋ. 4 Zama haya kul kaŋ Irkoy nʼa hay ga duu hinay aduɲɲa ga. Hinoo kaŋ hin aduɲɲa manʼti kala ir naanayyanoo. 5 May ka hin aduɲɲa nda manʼti boro kaŋ ga naanay kaŋ Isa ti Irkoy Izʼaroo?

Seedetaraa kaŋ teendi Isa Almasihu ga

6 Boraa kaŋ kaa hari nda kuri albarkaa ra manʼti kala Isa Almasihu. A mana kaa nda hari hinne, amma a mana kaa nda kala hari nda kuri. Irkoy Hundoo no ka seedetaraa woo tee, zama Irkoy Hundoo manʼti kala cimoo. 7 Zama seede hinza bara, 8 Irkoy Hundoo, nda haroo, nda kuroo, ihinzaa kul ti jinde foo. 9 Nda ir ga yadda adamizey seedetaraa ga, Irkoy seedetaraa bisa a. Zama woo ti Irkoy seedetaraa kaŋ a nʼa tee nga Izʼaroo ga. 10 Boro kul kaŋ ga naanay Irkoy Izʼaroo, seedetaraa woo goo boraa ra. Boro kaŋ si naanay Irkoy nkʼa tee taariharkaw, zama a mana naanay seedetaraa kaŋ Irkoy nʼa tee nga Izʼaroo ga. 11 Seedetaraa ne: Irkoy nʼir noo hunayan abadantaa, de hunaroo woo si duwandi kala nga Izʼaroo ra. 12 Boro kaŋ duu Izʼaroo, duu hunaroo, boro kaŋ mana duu Irkoy Izʼaroo, mana duu hunaroo.

Hunayan abadantaa

13 Ya nka hayey wey hantum war se hala war ma bay kaŋ war duu hunayan abadantaa, war kaŋ ga naanay Irkoy Izʼaroo maaɲoo. 14 Lakkalkanaa kaŋ goo ir se Irkoy jine manʼti kala nda ir na haya wiri a ga ka sawa nda nga ibaayoo, a ga haŋajer ir se. 15 Nda ir ga bay kaŋ a ga haŋajer ir se, haya kul kaŋ ir nʼa wiri a ga, ir ga bay kaŋ woo kaŋ ir nʼa wiri a ga, ir duu a ka ben.

16 Nda boro dii nga armaa ga zunubu tee, zunubu kaŋ sʼa ka koy buuyan ra, a ma Irkoy ŋaaray a se, a gʼa noo hunayan. Ay sii kala borey ga kaŋ na zunubu tee kaŋ si koy buuyan ra. Zunubu goo no kaŋ ga boro ka koy buuyan ra, zunuboo woo se, ay mana nee a ma Irkoy ŋaaray. 17 Ifutu kul manʼti kala zunubu, amma zunubu goo no kaŋ si boro ka koy buuyan ra.

18 Ir ga bay kaŋ boro kul kaŋ Irkoy nʼa hay, boraa si zunubu tee, Boraa kaŋ Irkoy nʼa hay* ga lakkal daŋ a se, boro laalaa kaŋ ti Ibilisi si tuku a ga.

19 Ir ga bay kaŋ ir mana hun kala Irkoy ga, de aduɲɲa kul sii kala boro laalaa kaŋ ti Ibilisi hinoo cire.

20 Amma ir ga bay kaŋ Irkoy Izʼaroo kaa, a nʼir noo lakkal hala ir ma Cimikoynoo bay, Cimikoynoo da bande ir goo, maanaa nga Izʼaroo Isa Almasihu. Nga ti Irkoy cimikoynoo, nga ti hunayan abadantaa.

21 Ay zankey, wa war boŋ hawgay toorey ga.

* 2:27 2.27 war ga duumi, Grek šenni ra, almaganaa faa ti wa duumi.

* 5:18 5.18 Boraa kaŋ Irkoy nʼa hay manʼti kala Isa Almasihu, nga ti Irkoy Izʼaroo.

YEHIYA BATAGA 2to

Bataga hinkantoo kaŋ Yehiya nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Woo ti Yehiya bataga hinkantoo kaŋ a nʼa hantum. A si nga maaɲoo cee, a mma nee de «boro beeroo». Takaa kaŋ nda a ga šelaŋ, boro ga dii kaŋ ngi jineboro no. A si šelaŋ kala «woy beeri suubantaa nda nga izey» (sorro 1na) se kaŋ maanaa ti Egilizoo nda ganakey.

Batagaa woo ra a gʼi hoyray i ma dira cimoo nda Irkoy fondaa ra. Boro kaŋ kate i se haya kaŋ manʼti Alhabar Boryaa, i ma mooru boraa. I ma baa cere.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay kaŋ ti boro beeroo ka batagaa woo sanba woy beeri suubantaa nda nga izey se. Ay ga baa war nda cimi, manʼti agay hinne, borey kul kaŋ na cimoo bay mo ga baa war, 2 cimoo kaŋ ga duumi ir ra maaganda se, kaŋ goo ir bande hala abada.

3 Anneemaa, nda tamallaa, nda alaafiyaa goo ir bande kaŋ hun Baabaa Irkoy nda Isa Almasihu do kaŋ ti Baabaa Irkoy Izʼaroo cimi ra nda baji ra.

Cimi nda baji

4 Ay hanse ka ɲaali kaŋ ay gar kaŋ ni izey ra, affooyaŋ ga dira cimoo ra, sanda takaa kaŋ nda ir duu yaamar Baabaa Irkoy do. 5 Aywa sohõ woy beeroo, woo kaŋ ay gʼa wiri ni ga, nga ti ir ma baa cere. Manʼti sanda yaamar taaga no ay goo ma hantum ma ne, amma woo din da no kaŋ ir duu a za šintinoo ga.* 6 Hayaa kaŋ ti baji manʼti kala ir ma dira ka sawa nda nga yaamarey. Woo ti yaamaroo kaŋ war maarʼa za šintinoo ga hala war ma dira a bande.

7 Derandikaw boobo kaa aduɲɲa ra. I si yadda kaŋ Isa Almasihu kaa nda gaaham, i sʼa har. Boraa woo dumoo ti derandikaw, nga ti Almasihu iberoo. 8 Wa war boŋ hawgay war masi koy jaŋ ir goyoo albarkaa, wa war boŋ hawgay hala war ma duu sufuray timmante.

9 Boro kaŋ na Almasihu cawyanoo hoo, a mana duumi a ra, boraa mana duu Irkoy. Boro kaŋ ga duumi nga cawyanoo ra, boraa duu Baabaa Irkoy, boraa duu Izʼaroo mo. 10 Boro kaŋ kaa war do a mana kate cawandiyanoo woo, war masʼa zumandi war do, war masʼa foo, 11 zama boro kaŋ nʼa foo, boraa huru a bande nga goy futawey ra.

Šenni kokorantaa

12 Haya boobo goo no kaŋ ay baa yʼa hantum war se, ya na baa yʼa tee nda kaddaasu nda dawa. Amma ay ga tammahã ya koy war do, ir ma šelaŋ mee nda mee hala ir ɲaaloo ma timme. 13 Ni woyme suubantaa izey ga ni foo.

* 1:5 1.5 Yehiya 13.34; 15.12, 17.

YEHIYA BATAGA 3to

Bataga hinzantoo kaŋ Yehiya nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Woo ti Yehiya kaŋ ti «boro beeroo» bataga hinzantoo kaŋ a nʼa hantum. A manʼa sanba kala boro foo kaŋ se i ga nee Gayus. Gayus kaŋ se a hantum, hõ zaaroo ir si haya boobo bay a ga, amma ir ga bay kaŋ boro no kaŋ ga dira cimoo bande.

Batagaa hantumkaa ga Gayus maa henna har. Diyotref dira takaa si kan a se. A ga Demetris maa henna har.

Ir ga dii batagaa woo ra takaa kaŋ nda yaw zumandiyan, ka arma kubay henna manʼti kala baji nda cimi silbay.

1

Boraa kaŋ se batagaa sanbandi maaɲoo

nda fooyanoo kaŋ teendi a se

1 Agay kaŋ ti boro beeroo ka batagaa woo sanba ay baakaa Gayus kaŋ ay ga bagʼa nda cimi se.

2 Ay baakaa, yala ma duu gomni boobo nongoo kul here, ma bara nda gaaham baani sanda takaa kaŋ ni hundoo ga boori. 3 Ay hanse ka ɲaali waatoo kaŋ ir armey kaa ka seedetaray tee ni cimoo ga, takaa kaŋ nda nʼga dira nda cimi. 4 Ay sii nda ɲaali beeri kaŋ ga too ya maa ay izey ga dira cimoo ra.

Gayus laadirtaraa

5 Ay baakaa, hayaa kaŋ nʼgʼa tee ir armey se, ba yawey, nʼgʼa tee i se nda laadirtaray. 6 I na ni bajoo seedetaraa tee Egilizoo jine. A ga boori mʼi faaba ngi naarumaa ra nda faabari kaŋ ga hima Irkoy jine. 7 Zama ir Koyoo maaɲoo se i fatta, i si haya kul dii dumey ga kaŋ si Irkoy bay. 8 Adiši ir, ir ga hima ka borey wey dumey kubay henna, ka tee i se goykasineyaŋ cimoo ra.

Diyotref nda Demetris šennoo

9 Ay na haya foo hantum Egilizoo se, amma Diyotref kaŋ ga baa nga ma tee ngi jineboraa sʼir kubay. 10 Woo se, waati kaŋ ay kaa, ay ga nga takawey bayrandi war se kaŋ a gʼi tee ka šenni laalayaŋ har ir ga, de mo a mana wasa a se, ba ir armey, a sʼi kubay, borey mo kaŋ ga baa ngi mʼi kubay, a ga wanji i mʼa tee, a gʼi gaaray kʼi kaa Egilizoo ra. 11 Ay baakaa, masi ifutu guna ka tee, ihenna guna ka tee. Boro kaŋ ga ihenna tee mana hun kala Irkoy ga, boro kaŋ ga ifutu tee mana dii Irkoy.

12 Demetris, borey kul ga seedetaray henna har a ga, cimoo hunday ga tee a se seede. Ir mo ga seedetaray henna har a ga, nʼga bay mo kaŋ ir seedetaraa ti cimi.

Fooyan kokorantaa

13 Haya boobo goo no kaŋ ay ga baa yʼa hantum ma ne, amma ay si baa yʼa tee nda dawa nda kalam. 14 Amma ay ga tammahã ne nda kayna ay ma dii ni, ir ga šelaŋ mee nda mee. 15 Alaafiya ma kaa ni ga. Ir cerey ga ni foo. Mʼir cerey boro foo kul foo nda nga maaɲoo.

ŽUD BATAGAA

Batagaa kaŋ Žud nʼa hantum

Citaaboo fahamandiroo

Žud ka batagaa woo hantum. Ir Koyoo Isa Almasihu kaynʼaroo no (Matiyu 13.55; Marku 6.3). A mana batagaa woo hantum kala ganakey se nongu kul kaŋ ra i goo. A si šelaŋ kala dargantey ga kaŋ ga ceeci ka ganakey derandi. I mʼi tangam nda šenney wey. A ga ganakey hoyray i ma koy jine naanayyan ra nda baji ra, i ma mooru zunubu.

1

Borey kaŋ se batagaa sanbandi maaɲey

nda fooyanoo kaŋ teendi i se

1 Agay Žud kaŋ ti Isa Almasihu tam, Žak armaa* ka batagaa woo hantum war kaŋ ciyandi se, de mo Baabaa Irkoy baakey ti war, war jisandi Isa Almasihu se. 2 Tamalla, nda alaafiya, nda baji ma kaa war ga nda booboyan.

Cawandikaw taariharkey

(Piyer bataga 2to 2.1–17)

3 Ay baakey, ba kaŋ ay hanse ka baa ya hantum war se hallasiroo kaŋ ra ir ga marga ga, a tee ya ne tilasu ya hantum war se hala ya duu ka war hoyray war ma gurgay naanaa se kaŋ nondi Irkoy boro henanantey se cee folloku. 4 Zama boro fooyaŋ tugu ka huru ganakey game. A gay ngi ciitoo harandi Citaaboo ra. I si hunbur Irkoy, i ga Irkoy anneemaa bere kʼa tee haya futu boonayyan. I gʼir jineboro follokaa kaŋ ti ir Koyoo Isa Almasihu yankar.

5 Ay ga baa ya war hongandi, ba kaŋ war ga haya kul bay, kaŋ ir Koyoo na jamaa hallasi kʼa kaa Misira gandaa ra jina, woo banda ga, a na borey halaci kaŋ mana naanay. 6 Almalaykey kaŋ mana ben ngi dogey ra, i na ngi gorodogey naŋ, a nʼi gaala nda gaala kaŋ si hun i ga, kʼi dii kubaa ra hala zaari beeroo ciitoo hane. 7 Takaa din da Sodom, nda Gomor, nda koyrawey kaŋ gʼi kuubi kʼi bere na ngi boŋ noo izefututaray se ka marga ka kani nda takari dumi tana. I nondi ka tee himakasine nuune abadantaa zukandoo se.

8 Takaa din da borey wey nda ngi handirey ga ngi gaahamoo žiibandi, i ga koytaraa kaynandi, i ga beenaa hinikoyey wow. 9 Ba almalayka jinehunoo Minkaylu, waatoo kaŋ nga nda Ibilisi ga cere cendi Musa kunturoo ga, Minkaylu mana yadda kʼa wow kʼa zukandi, a nka nee a se: «Ay Koyoo ma zahã ni ga!» 10 Amma borey wey ga hayayaŋ wow kaŋ i sʼi bay. Ngi fahamaa manʼti kala sanda adabba kaŋ sii nda lakkal miileyan. Woo no ma kate ngi halaciroo. 11 I bone, zama Kabila fondaa bande i hanga.† I na ngi boŋ daŋ dereyan ra nooru maaganda sanda Balam.‡ I halaci sanda Kora kaŋ halaci tureyanoo ra.§ 12 I ga tee sanda žiibi ndellayaŋ war armataray ŋaadogey ra. I ga ŋaa ka haŋ ka too bila hunburay, i si honga kala ngi boŋ de. I ga hima nda duulayaŋ kaŋ ra hari sii, de hewoo gʼi zaa. I ga hima nda jamde tuuriyaŋ kaŋ ga ize sii kaŋ buu cee hinka, i dogandi. 13 I ga ngi teegoy haawantey boosandi sanda takaa kaŋ nda teekoo bonday gaabanteyaŋ ga ngi kufoo warra. I ga hima nda handarayyaŋ kaŋ si bay nongu kul kaŋ ra ngi ga koy, kubaa bibiroo jisandi i se hala abada.

14 Henok mo kaŋ ti Adama banda-ka-zunbu iyyantoo na annabitaray tee i ga ka nee: «Nga ne, ir Koyoo goo ma kaa, nga nda nga almalayka henanante zenber woyyaŋ, 15 ka borey kul ciiti, ka borey kaŋ si hunbur Irkoy zukandi ngi goy laalawey se kaŋ i nʼi tee ngi futuyanoo ra nda ka zunubu teekey kaŋ si hunbur Irkoy zukandi šenni laaley din kul kaŋ i nʼi har a ga se.» 16 Borey din manʼti kala ŋuunuŋuunukoyniyaŋ, i mma hẽe nda ngi takaa. I ga dira nda ngi boonay futawey. Deeney ga beeri, i ga borey meekaanay haya maaganda se.

Hoyrayyaŋ ganakey se

17 Amma war, ay baakey, wa hongu hayey kaŋ ir Koyoo Isa Almasihudiyawey nʼi har za i mana tee. 18 I nee war se: «Waati koraa ra, ɲooɲokoyniyaŋ ga bangay, i ga dira nda ngi boonay futawey kaŋ ga mooru Irkoy.» 19 Ngi ti borey kaŋ ga kate fay-fayyan, i si hongu kala nda adamize takaa, Irkoy Hundoo sii i kone. 20 Amma war, ay baakey, wa koy jine war naanaa kaŋ ga hanse ka henan ra ka Irkoy ŋaaray Hundi Henanantaa albarkaa ra. 21 Wa cindi Irkoy bajoo ra kʼir Koyoo Isa Almasihu tamallaa batu kaŋ ga war noo hunayan abadantaa.

22 Wa hinna borey ga kaŋ ga šikka-šikka. 23 Wʼi hallasi kʼi kaa nuunaa ra. Borey jerey, wa hinna i ga, amma nda hunburay: war masi too ba ngi bankaaraa ga kaŋ ngi hundi-ibaayoo nʼa žiibandi.

Irkoy saabuyan kokorantaa

24 Boraa kaŋ ga hin ka war dii war masi kaŋ, ka war kayandi bila laybu nga daržaa ra nda ɲaaliyan, 25 Irkoy follokaa, ir Hallasikaa, Isa Almasihu ir Koyoo albarkaa ra, darža, nda beeray, nda gaabi, nda hini ma bara a se za zamaney mana tee, nda sohõ da, hala abada. Amin.

* 1:1 1.1 Matiyu 13.55; Marku 6.3.

† 1:11 1.11 Šintinoo 4.3–8.

‡ 1:11 1.11 Kabuyaney 22.1–35.

§ 1:11 1.11 Kabuyaney 16.1–35.

BANGANDIROO

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Bangandiroo citaaboo

Citaaboo fahamandiroo

Yehiya ka citaaboo woo hantum. A ga hayayaŋ cebe cere bande kaŋ Isa Almasihu nʼi bangandi a se. A ga hayey deede kaŋ a dii ey waatoo kaŋ Hundi Henanantaa nʼa dii. Waatoo kaŋ a ga citaaboo woo hantum, a sii kala gungu-ize foo ra kaŋ se i ga nee Patmos, Azi gandaa here. A sii kala Gres gandaa ra, Tirki gandaa jeroo ga. I nkʼa gaabi ka koy no din, zama hayaa kaŋ se a na Alhabar Boryaa waazu. Waati no kaŋ ra kokoy beeroo ga hanse ka Isa ganakey zarabi. A ga ganakey gurzugay, zama i ga nee kaŋ ngi si koy kul gana nda manʼti Isa Almasihu.

Gurzugaa din waati no Yehiya ga hantum Egilizey se ka biney daŋ. Nga hantumoo ra ir dii hinna booboyaŋ kaŋ goo nda almagana, sanda «iyye» kaŋ maanaa ti «timmeyan». Nga citaaboo ga hin ka zamnandi kanje hinza (zamnaa 1.19):

1. Hayey kaŋ Yehiya dii ey, maanaa Isa kaŋ goo nga daržaa ra (zamna 1na).

2. Hayey kaŋ teendi, maanaa bataga iyyaa kaŋ hantumandi Egiliz iyyaa se (zamna 2to—3to).

3. Hayey kaŋ ga kaa ka tee (zamna 4to—22to).

Citaaboo benantaa ga, Isa ga allaahidu noo nga ganakey se ka nee i se: «Cimi no, ay ga kaa nda cahãyan.» Ganakey gʼa zaabi ka nee: «Kaa, ir Koyoo Isa» (zamnaa 22.20).

1

Citaaboo addaliloo

1 Isa Almasihu bangandiroo ne kaŋ Irkoy nʼa noo a se hala a ma hayey kaŋ ga hima ka kaa ka tee ne nda kayna har nga tamey se. Almasihu na nga almalaykaa sanba nga tamoo Yehiya do a mʼa filla a se. 2 Yehiya na seedetaray tee kaŋ hayey kul kaŋ nga dii ey manʼti kala Irkoy meešennoo nda Isa Almasihu seedetaraa. 3 Boraa duu gomni kaŋ ga annabitaray šenney caw nda borey kaŋ ga haŋajer i se ka hayey dii kaŋ hantumandi a ra, zama waatoo man.

Yehiya hantum Azi gandaa Egiliz iyyaa se

4 Agay Yehiya ka hantum Egiliz iyyaa se kaŋ goo Azi gandaa ra. Irkoy anneemaa nda alaafiyaa ma bara war ga. Irkoy kaŋ ga bara, kaŋ gay a ga bara, kaŋ goo kaa mʼi noo war se, nga nda Irkoy Hundi iyyaa kaŋ goo nga kokoy gorodogoo tenje, 5 nda Isa Almasihu kaŋ ti seede laadirantaa, nga ti boro jinaa kaŋ tun ka hun bukawey ra, nga ti kokoyey boŋkoynoo laboo ga. Nga ti boraa kaŋ ga baa ir, de a nʼir feeri kʼir kaa ir zunubey ra nda nga kuroo. 6 A nʼir tee kokoytaray nda sargari juwalkaw nga Baabaa maaɲoo ga kaŋ ti nga Irkoy. Nga, darža nda hini ma bara a se abada hala abada. Amin.

7 Nga ne, a goo ma kaa duulawey gamey ra,

moo kul ga kaa ka dii a,

ba wey kaŋ na gaahamoo fun.

Alkabiilawey kul kaŋ goo laboo ga, ga hẽe nga maaganda se.

Nhuu! Amin.

8 Agay, agay ti Alfa nda Omega*, ir Koyoo Irkoy kʼa har, nga ti boraa kaŋ ga bara, kaŋ gay a ga bara, kaŋ goo kaa, Hini-kul-koyoo.

Isa na nga boŋ bangandi Yehiya se

9 Agay Yehiya, war armaa nda war hangasinoo Isa zaraboo, nda nga Laamaa, nda nga muɲeyanoo ra, ay bay ka koy gungoo ra kaŋ se i ga nee Patmos Irkoy meešennoo nda Isa seedetaraa maaganda se. 10 Irkoy Hundoo nʼay dii ir Koyoo zaaroo hane, ay maa ay dumaa ga kaati beeri kaŋ ma nee laati beeri. 11 A nee: «Hayaa kaŋ ni dii a, a hantum citaabu ra, mʼa sanba Egiliz iyyaa se kaŋ goo Efez, nda Isimir, nda Pergam, nda Tiyatir, nda Sard, nda Filadelfi, nda Lawodise koyrawey ra.»

12 Ay ɲeli ka dii jindoo kaŋ ga šelaŋ ya ne. Kaŋ ay ɲeli, ay dii wura fitilla gorodoo iyye. 13 Fitilla gorodoo iyyaa game boro goo kaŋ ga hima nda adamize, darbay kaŋ ga zunbu hala cewey ga goo jindoo ra, wura gamahaw ga gandey haw. 14 Boŋoo nda hinbirey ga kaaray ma nee feeji hinbiri kaaray, sanda haabu, moɲey ga hima nda nuune deene. 15 Cewey ga hima nda alhan nerante kaŋ ma nee a nka hansandi alforon ra. Jindoo ga hima nda hari beeri jinde. 16 Kabe gumaa ra handaray iyye goo, miɲoo ra takuba ga fatta kaŋ mee hinkaa kul ga kan. Ndumoo ga hima nda waati kaŋ waynaa ga dii garaw.

17 Waatoo kaŋ ay dii a, ay kaŋ cewey cire sanda bukaw. A na nga kabe gumaa fur ay ga ka nee: «Masi hunbur, agay ti ijinaa nda ikokorantaa. 18 Agay ti baahunantaa, ay bay ka buu, amma nga ne, ay ga huna abada hala abada, buuyan nda alaahara kufal-izey goo ay kone. 19 Adiši hayey hantum kaŋ ni dii ey, wey kaŋ goo ma teendi nda wey kaŋ ga kaa ka tee hayey wey banda ga. 20 Handaray iyyaa kaŋ ni dii ey ay kabe gumaa ra sirroo nda wura fitilla gorodoo iyyaa maanaa ne: handaray iyyaa manʼti kala Egiliz iyyaa almalaykey, fitilla gorodoo iyyaa manʼti kala Egiliz iyyaa.»

2

Batagaa kaŋ sanbandi Efez Egilizoo se

1 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Efez koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ boraa kaŋ kabe gumaa ra handaray iyyaa goo kaŋ ga dira wura fitilla gorodoo iyyaa gamey ra gʼa har, a ga nee: 2 “Ay ga ni teegoyey, nda ni taabiyanoo, nda ni muɲeyanoo bay, ay ga bay mo kaŋ nʼsi hin ka boro laaley suuri. Nʼna borey sii kaŋ ga nee diyawyaŋ ti ngi, ka gar i manʼti a. Ni gar taariharkawyaŋ no. 3 Ni goo nda muɲeyan, ni hottu ay maaɲoo sabbu se, ni binoo mana hun. 4 Amma haya foo goo ni ra kaŋ si kan ya ne kaŋ ti nʼna ni baji jinaa fur. 5 Hongu nongoo kaŋ ra ni kaŋ, ma tuubi, ma ni cee jinaa teegoyey tee. Nda mana tuubi, ay ga kaa ni do ka ni fitilla gorodogoo kaa dogoo ra. 6 Amma haya henna foo goo ni ra kaŋ ti nʼga konna Nikolayitey teegoyey kaŋ agay mo ga konna ey.”›

7 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!

Boro kaŋ hin, ay gʼa noo tuuroo kaŋ ga hunayan noo izey ra a mʼi ŋaa. Tuuri no kaŋ sii kala Irkoy saddiɲaa ra.»

Batagaa kaŋ sanbandi Isimir Egilizoo se

8 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Isimir koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ boraa kaŋ ti ijinaa nda ikokorantaa gʼa har, boraa kaŋ buu, a yee ka huna: 9 “Ay ga ni zaraboo nda ni talkataraa bay, amma almankoyni ti ni, borey kaŋ ga nee Alyahuudu ti ngi, ka gar i manʼti a, ay ga ngi wowey bay, i manʼti kala Šaytan margahugoo. 10 Masi hunbur hayaa kaŋ ga kaa ka ni zarabi. War borey ra, Ibilisi ga hayayaŋ warra kasaa ra ka war sii. War ga duu zarabiyan jirbi woy (10). Laadir hala buuyan ga, ay ga ni noo hunayan fuulaa.”›

11 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!

Boro kaŋ hin, buuyan hinkantoo si duu a ga fondo.»

Batagaa kaŋ sanbandi Pergam Egilizoo se

12 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Pergam koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ boraa kaŋ kone takuba goo kaŋ mee hinkaa kul ga kan gʼa har: 13 “Ay ga nongoo bay kaŋ ra ni goo nda goray, a manʼti kala Šaytan kokoy gorodogoo. Ni hawa ay maaɲoo ga ka boori, manʼay naanaa naŋ ba Antipas waati kaŋ ti ay seede laadirantaa kaŋ i nʼa wii war do, nongoo kaŋ ra Šaytan ga goro. 14 Amma haya kaccu goo ni ra kaŋ si kan ya ne: boroyaŋ goo ni do kaŋ hawa Balam cawandoo ga, Balam ka Balak cawandi a ma kumsay daŋ Izirayel borey se kaŋ gʼi tuti i ma hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga, i ma woy nda aru izefututaray tee.* 15 Takaa din da boroyaŋ goo ni do kaŋ hawa Nikolayitey cawandoo ga. 16 Woo se ma tuubi. Nda manʼti woo, ay ga kaa ni ga nda cahãyan, de ay gʼi wongu nda ay miɲoo takubaa.”›

17 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!

Boro kaŋ hin, ay gʼa noo ŋaahayaa kaŋ se i ga nee man tugantaa. Ay gʼa noo tondi kaaray, tondoo woo maa taaga ka hantumandi a ga, boro kul sʼa bay nda manʼti boro kaŋ ga duu a.»

Batagaa kaŋ sanbandi Tiyatir Egilizoo se

18 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Tiyatir koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ Irkoy Izʼaroo gʼa har, boraa kaŋ moɲey ga hima nda nuune deene, de cewey ga hima nda alhan nerante: 19 “Ay ga ni teegoyey, nda ni bajoo, nda ni naanaa, nda ni goyoo nda ni muɲeyanoo bay, ni teegoy kokorantey bisa ijinawey. 20 Amma haya foo goo ni ra kaŋ si kan ya ne kaŋ ti nʼna Žezabel, woyoo kaŋ ga nee annabi ti nga naŋ a mʼay tamey cawandi kʼi derandi kʼi tuti i ma woy nda aru izefututaray tee ka hayey ŋaa kaŋ sargandi toorey maaɲey ga.† 21 Ay nʼa noo waati hala a ma tuubi, amma a si baa nga ma tuubi ka fay nda nga izefututaraa. 22 Nga ne, ay ga nga nda borey kaŋ ga zina tee a bande warra daari boŋ zarabi beeri ra, nda manʼti i nka tuubi ka fay nda ngi teegoyey. 23 Šikka sii, ay ga izey wii, woo ra Egilizey kul ga bay kaŋ agay no ma boro kuneheroo nda binoo fesufesu. War boro foo kul ay gʼa bana ka sawa nda nga teegoyey.

24 Amma war borey jerey kaŋ goo Tiyatir, ay ga nee war kul kaŋ mana hanga cawandoo woo bande, kaŋ mana hayaa bay kaŋ se i ga nee Šaytan sirrey. Ay nee: ay si jeraw daŋ war ga koyne. 25 Amma hayaa kaŋ goo war kone, wʼa dii ka boori hala ay ga kaa.

26 Boro kaŋ hin, de a nʼay teegoyey dii hala benantaa ga,

ay gʼa noo hini gandawey ga.

27 A gʼi kur nda guuru gobu,

a gʼi kar sanda takaa kaŋ nda boro ga labu kusu kayri,

28 takaa kaŋ nda ay duu hini ay Baabaa Irkoy do. Ay gʼa noo subbaahi handaraa.”›

29 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!»

3

Batagaa kaŋ sanbandi Sard Egilizoo se

1 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Sard koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ boraa kaŋ kone Irkoy Hundi iyyaa nda handaray iyyaa goo gʼa har, a ga nee: “Ay ga ni teegoyey bay, i ga nee ma ne hunantaa, ka gar bukaw ti ni. 2 Lakkal daŋ, ma gaabi daŋ cindey ra kaŋ ga baa ka buu. Zama ay mana ni teegoyey gar i ga henan ay Irkoy do. 3 Hawgay nda woo kaŋ ni duu a ni maarʼa, gaabu a ga, ma tuubi. Nda nʼsi lakkal daŋ, ay ga kaa sanda zay, de mo nʼsi waatoo bay kaŋ ay ga kaa ni ga. 4 Woo kul, Sard ra ni goo nda boro kaynayaŋ kaŋ mana ngi darbawey žiibandi. I ga dira ay bande, darbay kaaray goo jindey ra, zama i ga hima nda a.

5 Boro kaŋ hin, takaa din da a ga bankaaray nda darbay kaaray, ay si maaɲoo tuusu kʼa kaa hunaroo citaaboo ra. Ay ga maaɲoo har ay Baabaa Irkoy nda nga almalaykey jine.”›

6 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!»

Batagaa kaŋ sanbandi Filadelfi Egilizoo se

7 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Filadelfi koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ boraa kaŋ ti Irkoy Boro Henanantaa, nga kaŋ ti Cimikoynoo,

boraa kaŋ kone Dawda kufal-izoo goo gʼa har,

boraa kaŋ ga haya feeri, boro kul si hin kʼa daabu,

boraa kaŋ ga haya daabu, boro kul si hin kʼa feeri:

8 “Ay ga ni teegoyey bay. Nga ne, ay na hugu mee feerante daŋ ni jine kaŋ boro kul si hin kʼa daabu. Ni sii nda gaabi beeri, amma nʼnʼay šennoo dii, manʼay maaɲoo yankar. 9 Nga ne, ay ga ni noo boroyaŋ Šaytan margahugoo borey ra, wey kaŋ ga nee Alyahuudu ti ngi, ka gar i manʼti a, i ga taari. Nga ne, ay ga kate ey i ma gunguma ni cewey cire, i ma bay kaŋ ay ga baa ni. 10 Zama yaamaroo kaŋ ay nʼa noo ma ne muɲeyan here, nʼnʼa dii. Agay mo ga ni dii siiyanoo waatoo ga kaŋ ga kaa aduɲɲa kul ga, ka laboo gorokey sii. 11 Ay ga kaa nda cahãyan. Gaabandi hayaa kaŋ goo ni kone ga, hala boro kul masi ni kokoy fuulaa taa ni kone.

12 Boro kaŋ hin, ay gʼa tee ganji ay Irkoy hugoo ra, a si yee ka hun a ra. Ay gʼay Irkoy maaɲoo hantum a ga, nda ay Irkoy koyra maaɲoo kaŋ ti Žerizalem taagaa kaŋ ga zunbu ka hun beenaa ra ay Irkoy jeroo ga, nda ay maa taagaa.”›

13 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!»

Batagaa kaŋ sanbandi Lawodise Egilizoo se

14 «Hantum almalaykaa se kaŋ goo Lawodise koyraa Egilizoo ra, nee a se:

‹Hayaa ne kaŋ Amin kaŋ ti seede laadirantaa nda cimikoynoo kaŋ ti Irkoy takaroo šintinoo gʼa har, a ga nee: 15 “Ay ga ni teegoyey bay, nʼsi yay nʼsi koron. Nda a gar ba ni mma yay wala ni mma koron! 16 Hayaa kaŋ se nʼga dungu, nʼsi yay nʼsi koron, ay ga ni yeeri ka ni kaa ay miɲoo ra. 17 Zama de nʼga nee: ‘Almankoyni ti agay, ay nʼay boŋ noo alman, ay si too haya kul ga.’ Amma nʼsi bay kaŋ ni bone, ni jaase. Talka nda danaw ti ni, ni goo gaa koonu. 18 Ay ga ni hoyray, ma wura kaŋ henanandi nuune ra day ay do hala ma tee almankoyni, nda darbay kaarayyaŋ kaŋ ga ni daabu, ni gaa koonoo haawoo masi fatta, nda safari kaŋ ga daŋandi ni moɲey ga hala ma duu ka dii. 19 Agay, borey kaŋ ay ga bagʼey, ay ga gʼi aladabu, ay gʼi daŋ fondaa ra. Tee boro kaŋ ga koron, ma tuubi. 20 Nga ne, ay ga kay hugoo miɲoo ga ay ga kara-kara. Boro kaŋ maa ay jindoo se, de a na hugoo miɲoo feeri, ay ga huru a do, ay ga ŋaa a bande, nga mo ga ŋaa ay bande.

21 Boro kaŋ hin, ay gʼa noo a ma goro ay bande ay kokoy gorodogoo ra, sanda takaa kaŋ nda agay mo, ay hin, ay goro ay Baabaa Irkoy bande nga kokoy gorodogoo ra.”›

22 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa hayaa kaŋ Irkoy Hundoo gʼa har Egilizey se!»

4

Irkoy saaburoo beenaa ra

1 Woo banda ga, ay dii, nga ne, hugu mee kaŋ feeri beenaa ra. Jinde jinaa din kaŋ ay bay ka maarʼa kaŋ ga šelaŋ ay bande ma nee laati beeri, a nee: «Žigi ne, ay ga ni cebe hayey kaŋ ga kaa ka tee wey banda ga.» 2 Dogoo din da Irkoy Hundoo nʼay dii. Nga ne, kokoy gorodoo foo gorandi beenaa ra, de boro foo goo ma goro a boŋ. 3 Boraa kaŋ ga goro a boŋ, nda nʼga dii a, a si hima nda kala žasp tondi nda sarduwan tondi. Gorodogoo, beenegondi gʼa kuubi kʼa bere, nda nʼga dii a ma nee emerod tondi. 4 Kokoy gorodoo waranka cindi taaci (24) ga gorodogoo kuubi kʼa bere. Kokoy gorodogey ga, boro beeri waranka cindi taaci (24) ga goro, darbay kaaray goo jindey ra, wura kokoy fuula goo boŋey ra. 5 Kokoy gorodogoo din, meliyaŋ, nda jindeyaŋ, nda jiŋjiŋyaŋ ga hun a ra. Fitilla iyye ga dii kokoy gorodogoo jine, Irkoy Hundi iyyaa no. 6 De kokoy gorodogoo din jine teeko foo goo kaŋ ma nee diji, ni mma nee tondi murmurante hay šenda. Kokoy gorodogoo gamoo nda nga kuubi-ka-beraa ra hundikoyni taaci goo kaŋ ngi jine nda banda kul ti moo.

7 Hundikoyni jinaa ga hima nda ganjihayla, ihinkantoo ni mma nee yagaw, ihinzantoo ndumoo ma nee adamize, itaacantoo ga hima nda dutal kaŋ goo ma deeši. 8 Hundikoyni taacaa, affoo kul goo nda fata iddu, nga kuubi-ka-beraa nda nga gundoo kul ti moo. Cijin nda zaari i si fay nda ka nee:

«Henan, henan, henan

ti ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo

kaŋ gay a ga bara, kaŋ ga bara, kaŋ goo kaa.»

9 Waati kaŋ hundikoyni taacaa ga darža, nda beeray, nda albarka daŋ boraa se kaŋ goo ma goro kokoy gorodogoo ra, boraa kaŋ ga huna abada hala abada, 10 boro beeri waranka cindi taacaa (24) ga ngi cewey sonbu boraa se kaŋ goo kokoy gorodogoo ra, i ga sujudu Boraa se kaŋ ga huna abada hala abada. I ga ngi kokoy fuulawey warra kokoy gorodogoo jine ka nee:

11 «Ir Koyoo Irkoy, nʼga hima nda darža, nda beeray, nda hini.

Zama ni ka haya kul taka,

ni ibaayoo ka kate i ma bara, woo se i takandi.»

5

Feeji-izoo kaŋ goo nda hini ka citaaboo feeri

1 Ay dii boraa kaŋ ga goro kokoy gorodogoo ra kabe gumaa ra citaabu kaŋ gundoo nda dumaa kul ti hantum, tammaasa iyye gʼa haw. 2 Ay dii almalayka gaabante kaŋ ga jinde jer ka kaati ka nee: «May no ma hima nda ka citaaboo feeri ka nga tammaasawey hawarey feeri?» 3 Amma boro kul beenaa ra, wala laboo ga, wala laboo cire mana hin ka citaaboo feeri wala kʼa guna. 4 Ay hanse ka hẽe, zama boro kul mana duwandi kaŋ ga hima nda ka citaaboo feeri wala kʼa guna. 5 Amma boro beerey affoo nee ya ne: «Masi hẽe, nga ne, ganjihaylaa kaŋ hun Žuda alkabiilaa ra, Dawda banda-ka-zunboo kaŋ ga hima nda tuuri kabe taaga kaŋ zay ka fatta tuuroo kaŋ dunbandi linjoo ga duu hini ka citaaboo feeri ka nga tammaasa iyyaa hawaroo feeri.»

6 De ay dii kokoy gorodogoo nda hundikoyni taacaa game nda boro beerey game, Feeji-ize ga kay no din. A ga hima nda a nka koosandi, a goo nda hilli iyye nda moo iyye kaŋyaŋ ti Irkoy Hundi iyyaa kaŋ sanbandi laboo kul ga. 7 A kaa ka citaaboo dii boraa kaŋ ga goro kokoy gorodogoo ra kabe gumaa ra. 8 Waatoo kaŋ a na citaaboo dii, hundikoyni taacaa nda boro beeri waranka cindi taacaa (24) sujudu Feeji-izoo jine. Affoo kul, kurbu beeri goo a kone nda wura poti kaŋ ga too nda dugu kaŋ ti Irkoy boro henanantey ŋaarayrey. 9 I ga dooni taaga don ka nee:

«Nʼga hima nda ka citaaboo dii

ka nga tammaasawey hawarey feeri,

zama ni koosandi,

nʼna ni kuroo ka boro

alkabiila kul, nda šenni kul, nda jama kul, nda ganda kul day Irkoy se.

10 Nʼnʼi tee kokoytaray nda sargari juwalkaw ir Irkoy maaɲoo ga.

I ga laama laboo ga.»

11 Ay goo ma guna kaŋ ay maa almalayka boobo jinde se kaŋ ga kokoy gorodogoo, nda hundikoyney, nda boro beerey kuubi kʼi bere. Almalaykey hinnaa manʼti kala zenber woyyaŋ hala cee zenber woyyaŋ nda zenberyaŋ hala cee zenberyaŋ. 12 I ga jinde jer ka nee:

«Feeji-izoo kaŋ koosandi,

ga hima nda ka duu hini, nda alman, nda lakkal,

nda gaabi, nda beeray, nda darža, nda saabu.»

13 Ay maa takahayaa kul kaŋ goo beenaa ra, nda laboo ga, nda laboo cire, nda teekoo boŋ, nda haya kul kaŋ goo a ra ga nee:

«Saabu, nda beeray, nda darža, nda hini

ma bara boraa kaŋ goo kokoy gorodogoo ra nda Feeji-izoo se

abada hala abada.»

14 Hundikoyni taacaa nee: «Amin.» Boro beerey kaŋ jinoo ra ka sujudu.

6

Tammaasa hawarantey šennoo

1 Koyne mo ay dii Feeji-izoo waatoo kaŋ a ga tammaasa iyyaa affoo hawaroo feeri, ay maa hundikoyni taacaa affoo ga kaati ma nee jiŋjiŋyanoo ka nee: «Kaa!» 2 Ay goo ma guna, nga ne, bari kaaray foo ne, boraa kaŋ goo a boŋ, biraw goo a kone. Kokoy fuula nondi a se. A hin, a fatta ka hin koyne.

3 Waatoo kaŋ Feeji-izoo na tammaasa hinkantoo hawaroo feeri, ay maa hundikoyni hinkantoo ga nee: «Kaa!» 4 Bari foo fatta kate, a ga ciray, i na boraa kaŋ goo a boŋ noo a ma alaafiyaa kaa laboo boŋ. Borey ma cere koosu, takuba beeri nondi a se.

5 Waatoo kaŋ a na tammaasa hinzantoo hawaroo feeri, ay maa hundikoyni hinzantoo ga nee: «Kaa!» Ay goo ma guna, nga ne, bari bibi foo ne, boraa kaŋ goo a boŋ, almizan goo kaboo ra. 6 Ay maa ma nee jinde kaŋ hun hundikoyni taacaa game kaŋ ga nee: «Alkama kilo foo ga tee nzorfu kaaray tamma foo*. Kilo hinza orž ga tee nzorfu kaaray tamma foo. Masi jiyoo nda alaneb hari mooraa hasara.»

7 Waatoo kaŋ Feeji-izoo na tammaasa taacantoo hawaroo feeri, ay maa hundikoyni taacantoo jindoo kaŋ ga šelaŋ ka nee: «Kaa!» 8 Ay goo ma guna, nga ne, bari firzi foo ne, boraa kaŋ goo a boŋ maaɲoo manʼti kala Buuyan, alaahara hanga a bande. Hini nondi i se laboo zamna taacaa affoo ga ka wiiya nda takuba, nda heray, nda sorfa, nda laboo ganjihoogawey.

9 Waatoo kaŋ a na tammaasa guwantoo hawaroo feeri, ay dii sargari tonadogoo cire borey hundey kaŋ koosandi Irkoy meešennoo nda ngi seedetaraa kaŋ i nʼa too maaganda se. 10 I ga jinde jer ka kaati ka nee: «Ir Koyoo henanantaa, cimikoynoo, hala waati foo no nʼga ciiti, hala waati foo no nʼgʼir hundey alhakey bana laboo gorokey ra?» 11 Ngi affoo kul, darbay beeri kaaray nondi a se, i nee i se i ma hunanzam kayna koyne hala ngi tam hangasiney nda ngi armey kaŋ ga hima ka buu sanda ngi ma timme.

12 Woo banda ga, ay dii Feeji-izoo ga tammaasa idduwantoo hawaroo feeri. Labu jijiri beeri tee. Waynaa bibi ni mma nee darbay bibi. Handoo kul bere ka tee sanda kuri. 13 Beenaa handarawey kaŋ laboo ga, sanda jeejayɲaa kaŋ hew beeri nʼa zinji-zinji hala nongu kaŋ ra a ga jeejawey kaŋ mana nin kaŋandi. 14 Beenaa hun dogoo ra ka kunkuni sanda taari. Tondi hondu kul nda gungu kul hun dogoo ra. 15 Laboo kokoyey, nda boro beerey, nda sooje boŋkoyni beerey, nda almankoyney, nda gaabikoyney, nda baɲɲa kul, nda borciney kul tugu tondi guusey ra nda tondi hondey tondey ra. 16 I ga nee tondi hondey nda tondey se: «Wa kaŋ ir boŋ kʼir tugu boraa kaŋ ga goro kokoy gorodogoo boŋ se nda Feeji-izoo futuyanoo se. 17 Zama ngi futuyanoo zaari beeroo kaa, may no ma hin ka kay a jine?»

7

Tammaasa huru Irkoy ganakey teɲawey ga

1 Woo banda ga, ay dii almalayka taaci kaŋ ga kay aduɲɲa kanje taacaa ga. I na aduɲɲa hew taacaa dii, hala affoo kul masi hẽe laboo ga, a masi hẽe teekoo boŋ, a masi hẽe tuuri kul boŋ. 2 Ay dii almalayka tana kaŋ ga žigi ka hun waynahunay here, Irkoy hunantaa tammaasaa goo a kone. A na jinde jer ka kaati almalayka taacaa ga kaŋ duu hini ka ifutu tee laboo nda teekoo se 3 ka nee: «War masi ifutu tee laboo, nda teekoo, nda tuurey se hala waati kaŋ ir na tammaasa daŋ ir Irkoy tamey teɲawey ga.» 4 Ay maa borey kaŋ tammaasa huru i ga hinnaa: i manʼti kala zenber zangu nda zenber woytaaci cindi taaci (144.000) Izirayel borey alkabiilawey kul ra.

5 Žuda alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000) ga tammaasa huru.

Rubeŋ alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Gad alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

6 Ašer alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Neftali alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Manase alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

7 Simewoŋ alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Lewi alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Isakar alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

8 Zabuloŋ alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Isufi alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Benžameŋ alkabiilaa boro zenber woy cindi hinka (12.000).

Alžama beeri kaŋ hun nongoo kul ra

9 Woo banda ga, ay dii, nga ne, alžama beeri foo ne kaŋ boro kul si hin kʼa kabu, ganda kul goo a ra, nda alkabiila kul, nda jama dumi kul, nda šenni kul. I ga kay kokoy gorodogoo nda Feeji-izoo jine, darbay beeri kaaray goo jindey ra, teenayɲaa sarbayyaŋ goo kabey ra. 10 I ga jinde jer ka kaati ka nee:

«Hallasiroo manʼti kala ir Koyoo

kaŋ ga goro kokoy gorodogoo boŋ nda Feeji-izoo wane.»

11 Almalaykey kul kaŋ ga kay ka kokoy gorodogoo, nda boro beerey, nda hundikoyni taacaa kuubi kʼi bere na ngi ndumey sinji laboo ra kokoy gorodogoo jine ka sujudu Irkoy se 12 ka nee:

«Amin! Saabu, nda darža, nda lakkal,

nda albarka, nda beeray, nda gaabi, nda sahã

manʼti kala ir Koyoo wane abada hala abada. Amin.»

13 Boro beerey affoo na šennoo zaa ka nee ya ne: «Borey wey kaŋ ga darbay beeri kaarawey goo, mayyaŋ no, man ra i hun?» 14 Ay nee a se: «Ay koyoo, ni no ma bay.» Waatoo din a duu ka nee ya ne:

«Borey no kaŋ hun zarabiyan beeroo dogoo ra.

I na ngi darbay beerey ɲumay kʼi kaarandi Feeji-izoo kuroo ra.

15 Woo se i goo Irkoy kokoy gorodogoo jine kʼa gana cijin nda zaari nga hugoo ra.

Boraa kaŋ ga goro kokoy gorodogoo ra nʼi daŋ nga hukkumoo cire.

16 I si yee ka heray, i si yee ka jaw.

Waynaa si yee kʼi kar, konni kul si yee kʼi kar.

17 Zama Feeji-izoo kaŋ goo kokoy gorodogoo gamoo ra gʼi kur kʼi gongu

ka koy hunaroo haroo dandidogey ra. Irkoy ga ngi moɲey mundawey kul tuusu.»

8

Tammaasa iyyantoo šennoo

1 Waatoo kaŋ Feeji-izoo na tammaasa iyyantoo hawaroo feeri, beenaa tee sõy guuru jere cine. 2 Ay dii almalayka iyyaa kaŋ ga kay Irkoy jine, laati beeri iyye nondi i se.

3 Almalayka tana kaa, a kay sargari tonadogoo ra, wura dugu canbu goo a kone. Dugu boobo nondi a se hala a ma dugoo nda Irkoy boro henanantey kul ŋaarayrey noo sargari tonadogoo ra kaŋ teendi nda wura kaŋ goo kokoy gorodogoo jine. 4 Dugey dulloo sunnaaraa ga hun almalaykaa kaboo ra nda Irkoy boro henanantey ŋaarayrey ka žigi ka koy Irkoy jine. 5 Woo banda ga, almalaykaa na dugu canboo zaa kʼa too sargari tonadogoo nuunaa ra, a nʼa warra laboo ra. Jiŋjiŋyan tee, nda hooloyaŋ, nda meliyaŋ, nda labu jijiriyaŋ.

Almalayka taaci jinaa na laati beerey hẽenandi

6 Almalayka iyyaa kaŋ kone laati beeri iyyaa goo soolu kʼi kar.

7 Ijinaa na laati beeroo kar. Gari nda nuune kaŋ ga birji kuri ra warrandi laboo ga, laboo zamna hinzaa affoo ton, tuurey hinnaa zamna hinzaa affoo ton, subu firzoo kul ton.

8 Almalayka hinkantoo na laati beeroo kar, ni mma nee tondi hondu beeri kaŋ ga dii nda nuune ka warrandi teekoo ra. Teekoo zamna hinzaa affoo bere ka tee kuri. 9 Takahaya hundikoyney kaŋ goo teekoo ra hinnaa zamna hinzaa affoo buu. Harihiyey hinnaa zamna hinzaa affoo kayri.

10 Almalayka hinzantoo na laati beeroo kar, handaray beeri kaŋ ga dii ma nee bundu boŋ diinante kaŋ ka hun beenaa ra. A kaŋ isawey hinnaa zamna hinzaa affoo boŋ nda hari dandidogey ga. 11 Handaraa maaɲoo manʼti kala Hottay. Harey hinnaa zamna hinzaa affoo bere ka hottu. Boro boobo kaŋ haŋ harey ra buu, zama harey mma hottu.

12 Almalayka taacantoo na laati beeroo kar. Waynaa zamna hinzaa affoo, nda handoo zamna hinzaa affoo, nda handarawey hinnaa zamna hinzaa affoo karandi. I kul zamna hinzaa affoo tee kubay. Zaaroo zamna hinzaa affoo gaayoo mana fatta, cijinoo mo takaa din da.

13 Ay goo ma guna, de ay maa dutal kaŋ ga deeši beenaa ra beene, a ga jinde jer ka nee: «Bone, bone, bone ga kaŋ laboo gorokey boŋ almalayka hinzaa laati beerey kaŋ ga hima ka kara koyne maaganda se.»

9

Almalayka guwantoo na laati beeroo kar

1 Woo banda ga, almalayka guwantoo na laati beeroo kar, ay dii handaray kaŋ hun beenaa ra ka kaŋ laboo ga. Guusu futaa miɲoo kufal-izoo nondi a se. 2 Handaraa na guusoo feeri, dullu ga tun guusoo ra ni mma nee alforon beeri dullu. Guusoo dulloo na waynaa nda hewoo bibandi. 3 Ndooyaŋ hun dulloo ra ka kaa laboo ga. Hini nondi i se kaŋ ga hima nda hinoo kaŋ laboo dontoney duu a. 4 A harandi i se kaŋ i masi ifutu tee laboo suboo, nda dumari firzi kul, nda tuuri kul se. Amma i ma ifutu tee adamizey hinne se kaŋ Irkoy tammaasaa sii teɲawey ga. 5 I duu yaamar kaŋ i masʼi wii, amma i mʼi hottandi handu guu. Ngi hottaa ga hima nda donton hottay, waati kaŋ a na boro kar. 6 Alwaatey din ra, adamizey ga buuyan wiri, amma i si duu a. I ga boonay buuyan, amma a ga zuru i se.

7 Ndoowey kunturey si hima nda kala bariyaŋ kaŋ soolandi wongu se. Boŋey, ni mma nee kokoy fuula bara i ga kaŋ ga hima nda wura, ngi ndumey ga hima nda adamize ndum. 8 Hinbiri goo i se kaŋ ga hima nda woy hinbiri. Hiɲey ga hima nda ganjihayla hiɲe. 9 Ngi gandey ga hima nda guuru darbay bara i ga. Ngi fatawey hẽeney jindoo ga hima nda torkayaŋ kaŋ bari booboyaŋ gʼi cendi ka zuru ka koy wongu. 10 I goo nda nsunfayyaŋ kaŋ ga hima nda donton nsunfaa nda nga naajoo. Ngi gaaboo sii kala nsunfawey ra ka ifutu tee adamizey se handu guu. 11 Guusu futaa almalaykaa ti ngi kokoyoo. Ebere šenni ra nga maaɲoo ti Abadoŋ (maanaa «halaciyan»), Grek šenni ra nga maaɲoo ti Apoliyoŋ (maanaa «halacikaw»).

12 Bone jinaa bisa, nga ne, ihinka ga kaa koyne hayey wey banda ga.

Almalayka idduwantoo na laati beeroo kar

13 Almalayka idduwantoo na laati beeroo kar, ay maa jinde foo se kaŋ hun hilli taacaa ra kaŋ goo sargari tonadogoo ra kaŋ teendi nda wura kaŋ goo Irkoy jine. 14 A nee almalayka idduwantoo kaŋ kone laati beeroo goo se: «Almalayka taacaa feeri kaŋ hawandi isa beeroo kaŋ se i ga nee Efrat jeroo ga.» 15 Almalayka taacaa taŋandi kaŋ soolandi waatoo, nda zaaroo, nda handoo, nda jiiroo se ka adamizey hinnaa zamna hinzaa affoo wii. 16 Wongu-izey kaŋ goo bari ga hinnaa manʼti kala boro miliyoŋ zangu hinka (200.000.000). Woo ti hinnaa kaŋ ay maarʼa. 17 Takaa woo nda bangayyanoo ra ay dii bariyaŋ nda borey kaŋ goo i boŋ, guuru darbayyaŋ goo jindey ra kaŋ ga ciray ma nee nuune, i ga bula ma nee safir tondi, i ga kara ma nee ganjibaali. Baryey boŋey ga hima nda ganjihayla boŋ. Nuune, nda dullu, nda ganjibaali ga hun miɲey ra. 18 Balaawu hinzaa woo: nuunaa, nda dulloo, nda ganjibaaloo kaŋ ga hun miɲey ra na adamizey hinnaa zamna hinzaa affoo wii. 19 Zama baryey hinoo sii kala miɲey nda nsunfawey ra. Ngi nsunfawey ga hima nda gondi, i goo nda boŋyaŋ kaŋ nda i ga ifutu tee.

20 Adamizey jerey, wey kaŋ albalaawey wey manʼi wii, i mana tuubi ngi teegoyey ra kaŋ kabey nʼi tee. I mana fay nda ka sujudu ganjey, nda wura toorey, nda nzorfu toorey, nda alhan toorey, nda tondi toorey, nda bundu toorey se kaŋ si hin ka dii, i si hin ka maa, i si hin ka dira. 21 I mana tuubi ka ngi borowiiyaney, nda ngi kottewey, nda ngi woy nda aru izefututaraa, nda ngi zaytarawey naŋ.

10

Almalaykaa nda citaabu kaccaa šennoo

1 Ay dii almalayka tana kaŋ ga gaabi zunbu ka hun beenaa ra, a bankaaray nda duula, beenegondi goo boŋoo ga. Ndumoo ga hima nda waynaa, cewey ga hima nda hugu ganji kaŋ teendi nda nuune. 2 Citaabu kaccu kaŋ ga feera goo kaboo ra. A na nga cee gumaa fur teekoo boŋ, a na iwaawaa fur laboo ga. 3 A na jinde jer ka kaati sanda ganjihayla kaŋ ga booro. Waatoo kaŋ a kaati, jiŋjiŋ iyyaa mo šelaŋ. 4 Waatoo kaŋ jiŋjiŋ iyyaa šelaŋ, ay baa yʼa hantum, amma ay maa jinde foo kaŋ hun beenaa ra kaŋ ga nee: «Hayaa kaŋ jiŋjiŋ iyyaa nʼa har dii ka boori sanda sirri, masʼa hantum.»

5 Almalaykaa kaŋ ay dii a kaŋ ga kay teekoo nda laboo ga na nga kabe gumaa jer beenaa here 6 ka žee nda boraa kaŋ ga huna abada hala abada kaŋ na beenaa nda haya kaŋ goo a ra taka, nda laboo nda haya kaŋ goo a ra taka, nda teekoo nda haya kaŋ goo a ra taka. A nee: «Waati sii no koyne. 7 Han kaŋ almalayka iyyantoo ga laati beeroo kar, waati kaŋ a ga soolu ka laati beeroo kar, Irkoy sirroo ga kay, sanda takaa kaŋ nda a na alhabar borya har nga tam annabey se.»

8 Jindoo kaŋ ay maa a ga šelaŋ beenaa ra yee ka šelaŋ ya ne ka nee: «Koy ma citaaboo dii kaŋ ga feera kaŋ goo almalaykaa kaŋ ga kay teekoo nda laboo ga kaboo ra.»

9 Ay koy almalaykaa do ka nee a se a mʼay noo citaabu kaccaa. A nee ya ne: «A dii mʼa gon. A ga hottu ni gundoo ra, amma a ga kan ni miɲoo ra ma nee yuu.» 10 Ay na citaabu kaccaa dii almalaykaa kaboo ra, ay nʼa gon. A ga kan ay miɲoo ra ma nee yuu, amma kaŋ ay nʼa ŋaa, a hottu ay gundoo ra.

11 I nee ya ne: «Kala ma annabitaray tee koyne dumi boobo ga, nda ganda boobo ga, nda šenni boobo ga, nda kokoy boobo ga.»

11

Irkoy seede hinkaa šennoo

1 Kakaaru nondi ya ne kaŋ ga hima nda bundu, i nee ya ne: «Tun ma koy Irkoy hugoo nda sargari tonadogoo neeši, ma borey kabu kaŋ ga sujudu Irkoy hugoo ra. 2 Amma Irkoy hugoo batumaa, a naŋ, masʼa neeši, zama a nka nondi kutakey se. I ga ngi cewey ka koyra henanantaa taama-taama handu woytaaci cindi hinka (42). 3 Ay gʼay seede hinkaa noo hini i ma annabitaray tee, i ga bankaaray nda saaku kasa daŋ ngi ga ka annabitaray tee jirbi zenber foo nda zangu hinka nda woydu (1.260).»

4 Seede hinkaa woo manʼti kala zaytuɲaa hinkaa nda fitilla gorodoo hinkaa kaŋ ga kay laboo Koyoo jine. 5 Boro kaŋ nee nga ga ifutu tee i se, nuune ga fatta miɲey ra kaŋ ga ngi iberey halaci. Boro kaŋ nee nga ga ifutu tee i se, a tilasu nuunaa din ma koyoo wii. 6 I duu hini ka beenaa daabu ncirɲi masi kaŋ jirbey kaŋ i ga annabitaray tee. I duu hini mo ka harey barmay i ma tee kuri. I duu hini ka laboo kar nda bone dumi kul waati kul kaŋ i baa.

7 Waati kaŋ i na ngi seedetaraa tee ka ben, adabbaa kaŋ ga hun guusu futaa ra gʼi wongu, a ga hin ey, a gʼi wii. 8 Ngi gaaham bukawey ga daaru koyra beeroo farroo ra kaŋ se i ga nee annabitaray šenni ra Sodom nda Misira, nongoo kaŋ ra ngi Koyoo kanjandi. 9 Jamawey boroyaŋ, nda alkabiilawey boroyaŋ, nda šenney boroyaŋ, nda gandawey boroyaŋ ga ngi gaaham bukawey guna jirbi hinza nda jere. I si yadda i ma ngi bukawey daŋ saaray ra. 10 Woo kaŋ duu ey kan laboo gorokey se, i ɲaali, i ga gomniyaŋ sanba cere se, zama annabi hinkaa woo nka laboo gorokey zarabi. 11 Amma zaari hinzaa nda jeraa banda ga, hundi hunante kaŋ hun Irkoy do huru i ra, i tun ka kay cewey ga. Hunburay beeri kaa borey ga kaŋ ga dii ey. 12 I maa jinde beeri foo kaŋ hun beenaa ra kaŋ ga nee i se: «Wa žigi ne.» I žigi ka koy beenaa ra duulaa ra, ngi iberey ga dii ey. 13 Alwaatoo din, labu jijiriyan beeri tee, koyraa zamna woyaa (10) affoo kaŋ. Boro zenber iyye (7.000) wiiyandi labu jijiroo ra. Wey kaŋ cindi hunbur, de i cindi i ga darža daŋ beenaa Koyoo ga.

14 Balaawu hinkantoo bisa, nga ne, ne nda kayna balaawu hinzantoo ga kaa.

Almalayka iyyantoo na laati beeroo kar

15 Almalayka iyyantoo na laati beeroo kar, jinde beeriyaŋ šelaŋ beenaa ra ka nee:

«Aduɲɲa kokoytaraa tee ir Koyoo nda nga Almasihu wane.

A ga laama abada hala abada.»

16 Boro beeri waranka cindi taacaa (24) kaŋ ga goro Irkoy jere ngi kokoy gorodogey ra na ngi ndumey sinji laboo ra ka sujudu Irkoy se 17 ka nee:

«Ir ga albarka daŋ ma ne,

ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo,

ni kaŋ ga bara,

kaŋ gay a ga bara.

Zama nʼna ni hini beeroo ka goy,

ni šintin ka laama.»

18 Gandawey futu, amma ni futuyanoo waatoo ka too.

Bukawey waatoo too kaŋ ra i ga ciitandi.

Waatoo too kaŋ ra nʼga ni tam annabey, nda ni boro henanantey, nda borey kaŋ ga hunbur ni maaɲoo,

ikaccey nda ibeerey noo ngi alhakoo.

Borey kaŋ ga laboo halaci halaciyanoo alwaatoo too.

19 Irkoy hugoo kaŋ goo beenaa ra miɲoo feerandi. Boro ga dii Irkoy amaanaa sundukoo nga hugoo ra. Meliyaŋ, nda jindeyaŋ, nda jiŋjiŋyaŋ, nda labu jijiriyan, nda gari beeri tee.

12

Woyoo nda dragoŋoo šennoo

1 Tammaasa beeri foo bangay beenaa ra. Woy foo kaŋ waynaa ga tee a se darbay, handoo goo cewey cire, kokoy fuula kaŋ handaray woy cindi hinka (12) goo a ga goo boŋoo ra. 2 A ga tee alhaamidu, a ga kaati nda taamari, nda kuubi, a ga baa ka hay.

3 Tammaasa tana bangay beenaa ra, nga ne, a manʼti kala ganjihooga ciray beeri kaŋ se i ga nee dragoŋ. Boŋ iyye nda hilli woy (10) bara a se, boŋey, kokoy fuula kaccu iyye goo i ga. 4 Nsunfaa na beenaa handarawey zamna ihinzaa affoo haabu nga bande kʼi warra laboo ga. Dragoŋoo ga kay woyoo jine kaŋ ga hima ka hay hala nga ma zankaa gon za a hayandi. 5 Woyoo na ize daŋ aduɲɲa ra, aru no, nga no ma hima ka gandawey kul kur nda guuru gobu. Izoo zandi ka koy Irkoy jere nda nga kokoy gorodogoo jere. 6 Woyoo hunday zuru ka koy saajoo ra. No din no Irkoy na nongu hanse a se hala i ma duu kʼa noo ŋaayan jirbi zenber foo nda zangu hinka nda woydu (1.260).

7 Wongu tee beenaa ra, almalaykaa kaŋ se i ga nee Minkaylu nda nga almalaykey na dragoŋoo wongu. Dragoŋoo mo ga wongu, nga nda nga almalaykey. 8 Amma dragoŋoo mana hin ey, nga nda nga almalaykey mana yee ka duu doo beenaa ra. 9 Dragoŋ beeroo kaŋ ti zaman jinaa gondoo kaŋ se i ga nee Ibilisi nda Šaytan, nga kaŋ ga aduɲɲa kul derandi, warrandi ganda. I nʼa warra laboo ga, nga almalaykey mo warrandi ganda a bande.

10 Woo banda ga, ay maa jinde beeri foo beenaa ra kaŋ ga nee:

«Sohõ hallasiroo, nda gaaboo, nda ir Irkoy Laamaa,

nda nga Almasihu hinoo waatoo too,

zama ir armey wurrukaa,

kaŋ gʼi wurru ir Irkoy jine cijin nda zaari, warrandi ganda.

11 Ngi, i hin a Feeji-izoo kuroo albarkaa ra,

nda ngi seedetaraa šennoo maaganda.

I na ngi hundoo fur kʼa noo buuyan se.

12 Woo maaganda se beenawey, war ma ɲaali,

war nda wey kaŋ ga goro war ra.

Laboo nda teekoo, war bone,

zama Ibilisi zunbu war ga, a ga futu,

a ga bay kaŋ nga sii nda waati kuku.»

13 Waatoo kaŋ dragoŋoo bay kaŋ nga nka warrandi laboo ga, a na woyoo gaarandi kaŋ na zankaaroo hay. 14 Dutal beeri fata hinkaa nondi woyoo se hala a ma deeši ka koy saajoo ra, nongoo kaŋ soolandi a se, i gʼa ŋandi no din jiiri hinza nda jere, nga nda gondoo ga mooru cere. 15 Gondoo ga hari firši kʼa kaa nga miɲoo ra, a ga tee ma nee isa hala nga ma bondaa ka woyoo zaa. 16 Amma laboo na woyoo faaba, a na nga boŋ feeri, de a na isaa gon kaŋ dragoŋoo nʼa firši kʼa kaa nga miɲoo ra. 17 Dragoŋoo futu woyoo ga, a koy woyoo hayrey cindoo wongu, wey kaŋ ga Irkoy yaamarey dii, de i ga Isa seedetaraa too. 18 Dragoŋoo kay teekoo guraa labutaasoo ga.

13

Adabbaa kaŋ fatta teekoo ra

1 Woo banda ga, ay dii adabba kaŋ goo nda hilli woy (10) nda boŋ iyye fatta teekoo ra. Nga hilley, kokoy fuula kaccu woy (10) goo i ga, de boŋey ga maayaŋ hantumandi kaŋ ga Irkoy wow. 2 Adabbaa kaŋ ay dii a ga hima mardenda, cewey ga hima nda ganjihooga kaŋ se i ga nee urs ceeyaŋ, miɲoo ga hima nda ganjihayla mee. Ganjihoogaa kaŋ se i ga nee dragoŋ nʼa noo nga gaaboo, nda nga kokoy gorodogoo, nda hini beeri. 3 Adabbaa boŋey affoo ga hima nda haya kaŋ nka koosandi hala a goo buuyan mee ga. Amma marayyanoo kaŋ nʼa daŋ buuyan mee ga duu baani. Laboo kul borey kayfi, de i hanga adabbaa. 4 I sujudu dragoŋoo se, zama a na adabbaa noo hini, i sujudu adabbaa se ka nee:

«May no ma hima nda adabbaa,

may no ma hin kʼa wongu?»

5 Adabbaa duu mee ka deenebeeray šenniyaŋ har nda ka wowiyaŋ har Irkoy se. Hini nondi a se ka goy handu woytaaci cindi hinka (42). 6 A na miɲoo feeri ka Irkoy wow, a na Irkoy maaɲoo, nda Irkoy hukkumoo, nda beenaa gorokey wow. 7 Fondo nondi a se ka Irkoy boro henanantey wongu ka hin ey. Hini nondi a se alkabiila kul ga, nda jama kul ga, nda šenni kul ga, nda ganda kul ga. 8 Laboo gorokey kul kaŋ maaɲey mana hantumandi za aduɲɲa daaruroo ga Feeji-izoo kaŋ koosandi hunaroo citaaboo ra ga sujudu a se.*

9 Boro kaŋ goo nda haŋa ma maa.

10 Boro kaŋ ga hima baɲɲataray ma koy baɲɲataray.

Boro kaŋ ga hima ka wiiyandi nda takuba† ma wiiyandi nda takuba.

Woo ti Irkoy boro henanantey muɲeyanoo nda ngi naanaa waatoo.

Adabbaa kaŋ fatta laboo ra

11 Ay dii adabba tana kaŋ fatta laboo ra. A goo nda hilli hinka ma nee feeji-ize waneyaŋ. Amma a ga šelaŋ ma nee dragoŋ. 12 A si goy nda kala adabba jinaa hinoo, adabba jinaa jinoo ra. A ga laboo nda borey kaŋ ga goro a ga gaabi i ma sujudu adabba jinaa se kaŋ duu baani nga marayyanoo ra kaŋ nʼa daŋ buuyan mee ga. 13 A ga tammaasa kayfante beeriyaŋ tee hala nongu kaŋ ra a ga ba nuune zumandi ka hun beenaa ra ka kaa laboo ga borey jine. 14 A ga laboo gorokey derandi nda tammaasa kayfantey kaŋ nondi a se a mʼi tee adabba jinaa jinoo ra. A nee laboo gorokey se i ma assuura tee adabbaa se kaŋ takuba nʼa maray, amma a yee ka huna. 15 Hini nondi a se ka hundi funsu assuuraa ra hala a ma hin ka ba šelaŋ a ma kate boro kul kaŋ si sujudu assuuraa se ma wiiyandi. 16 Adabbaa na taka tee kaŋ ra boro kaccey nda ibeerey, almankoyney nda talkey, borciney nda baɲɲey, i kul, tammaasa ma huru kabe gumaa wala teɲaa ga. 17 Boro kul si hin ka day wala ka neere nda manʼti tammaasaa bara a ga, maanaa adabbaa maaɲoo wala nga lanbaa.

18 Ne ra lakkal goo. Boro kaŋ goo nda fahamay ma adabba lanbaa hinnaa kabu. Adamize lanba no, lanbaa manʼti kala zangu iddu nda woydu cindi iddu (666).

14

Feeji-izoo nda borey kaŋ a nʼi day kʼi kaa kabe ra šennoo

1 Ay goo ma guna, nga ne, Feeji-izoo ga kay Siyoŋ tondi hondoo boŋ, boro zenber zangu nda zenber woytaaci cindi taaci (144.000) kaŋ nga maaɲoo nda Baaboo maaɲoo hantumandi teɲawey ga goo a bande. 2 Ay maa jinde foo kaŋ hun beenaa ra kaŋ ma nee hari beeri nda jiŋjiŋyaŋ jinde beeri. Jindoo kaŋ ay maarʼa ga hima nda kurbu beeri karkawyaŋ kaŋ ga ngi kurbey kar. 3 I ga dooni taaga don kokoy gorodogoo jine, nda hundikoyni taacaa jine, nda boro beerey jine. Boro kul si hin ka doonoo din denden nda manʼti boro zenber zangu nda zenber woytaaci cindi taacaa (144.000) hinne kaŋ dayandi ka kaa kabe ra laboo ga.

4 Borey no kaŋ mana ngi boŋ žiibandi nda woyey, i si woy bay. Borey no kaŋ ga hanga Feeji-izoo nongu kul kaŋ ra a ga koy. I nka dayandi ka kaa kabe ra ka hun borey ra ka nondi ka tee Irkoy nda Feeji-izoo se dumaray-ize jina-jinawey.* 5 Taari mana bay ka diyandi miɲey ra, laybu sii i ga.

Almalayka hinzaa na ciitoo bayrandi

6 Woo banda ga, ay dii almalayka tana kaŋ ga deeši beenaa ra beene, Alhabar Borya abadante goo a kone kaŋ a gʼa har laboo gorokey, nda ganda kul, nda alkabiila kul, nda šenni kul, nda dumi kul se. 7 A na jinde jer ka nee: «Wa hunbur Irkoy, war ma darža daŋ a ga, zama nga ciitoo waatoo too. Wa sujudu Boraa se kaŋ na beenaa, nda laboo, nda teekoo, nda hari dandidogey tee.»

8 Almalayka tana kaa, almalayka hinkantoo no kaŋ kaa ijinaa banda ga, a nee: «A kaŋ, Babiloŋ beeroo kaŋ, nga kaŋ na gandawey kul haŋandi nga alaneb hari mooraa ra kaŋ ti nga woy nda aru izefututaraa laalaroo.»

9 Almalayka tana kaa koyne, ihinzantoo no kaŋ kaa bandawey ga, a na jinde jer ka nee: «Boro kaŋ sujudu adabbaa nda nga assuuraa se, de a duu tammaasa teɲaa wala kaboo ga, 10 boraa mo ga Irkoy futuroo alaneb hari mooraa kaŋ mana ɲaami ka kaa gaaboo ra haŋ kaŋ doorandi nga futuroo potoo ra. Boraa ga torro nuunaa nda ganjibaali ra almalayka henanantey nda Feeji-izoo jine. 11 Ngi torraa dulloo ga žigi beene abada hala abada. Cijin nda zaari i sii nda hunanzamay. Borey no kaŋ sujudu adabbaa nda nga assuuraa se nda borey kaŋ duu nga maaɲoo tammaasaa.»

12 Irkoy boro henanantey muɲeyanoo waatoo ne, ngi kaŋ na Irkoy yaamarey dii, de i na Isa naanaa dii.

13 Woo banda ga, ay maa jinde foo kaŋ hun beenaa ra ka nee: «Hantum: ‹Borey duu gomni kaŋ buu za sohõ da i goo ir Koyoo bande.› Irkoy Hundoo nee: ‹Cimi, i ma hunanzam ngi farayaney ra, zama ngi teegoyey ga hanga ey.›»

Laboo hegaa

14 Ay goo ma guna, nga ne, duula kaaray, duulaa boŋ boro foo ga goro kaŋ ga hima nda adamize. Wura kokoy fuula goo boŋoo ra, kaboo ra cendi mee kaana goo. 15 Almalayka tana fatta kate Irkoy hugoo ra, a na jinde jer ka kaati ka šelaŋ boraa se kaŋ goo duulaa boŋ ka nee: «Ni cendoo zaa ma hegay, zama hegaa waatoo too, laboo hegaa hanse ka nin.» 16 Boraa kaŋ ga goro duulaa boŋ na nga cendoo daŋ laboo ra, laboo hegaa tee.

17 Almalayka tana fatta ka hun Irkoy hugoo ra kaŋ goo beenaa ra, nga mo, cendi mee kaana goo a kone.

18 Almalayka tana koyne fatta ka hun sargari tonadogoo ra. A duu hini nuune ga, a na jinde jer ka kaati ka šelaŋ woo kaŋ kone cendi mee kaana goo ga ka nee a se: «Cendi mee kaanaa zaa, alaneb fafawey dogu kaŋ goo alanebɲaŋoo kaŋ goo laboo ga, zama nga alaneb-izey nin.» 19 Almalaykaa na nga cendoo daŋ laboo ga, a na laboo alanebɲaŋoo izey dogu. A na nga hegaa warra Irkoy futuroo jinay beeroo ra. 20 I na alaneb-izey motti nda ngi cewey jinaa ra koyraa dumaa ga. Jinaa din kuri fatta a ra kaŋ ga doo hala kilomeetar zangu hinza (300) cine ka koy ka žigi ka too baryey aljamey do.

15

Almalaykey nda balaawu kokorantey

1 Ay yee ka dii beenaa ra tammaasa tana, ibeeri no, a ga kayfandi, almalayka iyye kaŋ kone balaawu iyye goo, balaawu kokorantey no, balaawey wey no ma Irkoy futuroo timmandi.

2 Ay dii haya kaŋ ga hima nda teekoo kaŋ teendi diji ra, a ga birji nuune ra. Borey kul kaŋ hin adabbaa, nda nga assuuraa, nda nga maaɲoo lanbaa ga kay teekoo kaŋ teendi nda diji miɲoo ga, Irkoy kurbu beerey goo i kone. 3 I ga Musa, Irkoy tamoo doonoo*, nda Feeji-izoo doonoo don ka nee:

«Ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo,

ni teegoyey ga beeri, i ga kayfandi.

Gandawey Kokoyoo†,

ni fondawey ga šerre, cimiyaŋ no!

4 Ir Koyoo, may ka si hunbur ni,

may ka si ni maaɲoo beerandi?

Zama ni hinne no ma henan,

gandawey kul ga kaa ka sujudu ni jine,

zama ni teegoy šerrantey bangay.»‡

5 Wey banda ga, ay dii Irkoy hugoo kaŋ ti seedetaraa hukkumoo, miɲoo feerandi beenaa ra. 6 Almalayka iyyaa kaŋ kone balaawu iyyaa goo fatta Irkoy hugoo ra. Leŋ šukka alhakiika nerante goo jindey ra. Wura gamahaw goo gandey ga. 7 Hundikoyni taacaa affoo na almalayka iyyaa noo wura poti iyye kaŋ ga too nda Irkoy kaŋ ga huna abada hala abada futuroo. 8 Irkoy hugoo too nda dullu kaŋ ti Irkoy daržaa nda nga hinoo tammaasa. Boro kul si hin ka huru Irkoy hugoo ra hala waati kaŋ almalayka iyyaa balaawu iyyaa ben.

16

Irkoy futuroo potey

1 Woo banda ga, ay maa jinde beeri foo kaŋ hun Irkoy hugoo ra ka nee almalayka iyyaa se: «Wa koy Irkoy futuroo poti iyyaa doori laboo ga.»

2 Ijinaa koy, a na nga potoo doori laboo ga. Futta laala futa fatta adamizey ga kaŋ ga adabbaa tammaasaa goo, wey kaŋ ga sujudu nga assuuraa se.

3 Almalayka hinkantoo na nga potoo doori teekoo boŋ. Haroo tee ma nee bukaw kuri. Hayey kul kaŋ ra hundi goo kaŋ goo teekoo ra buu.

4 Ihinzantoo na nga potoo doori isawey boŋ nda hari dandidogey ra, i bere ka tee kuri. 5 Ay maa harey almalaykaa ga nee:

«Ni kaŋ ga bara,

kaŋ gay a ga bara,

Irkoy Boro Henanantaa,

ni ciiti nda takaa woo, nʼga šerre.

6 Zama i na Irkoy boro henananteyaŋ

nda annabiyaŋ kurey doori.

Nʼnʼi noo kuri i mʼa haŋ,

i ga hima nda a.»

7 Ay maa sargari tonadogoo ga šelaŋ ka nee:

«Cimi no, ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo,

ni ciitey ti cimi, i ga šerre.»

8 Almalayka taacantoo na nga potoo doori waynaa boŋ, hini nondi waynaa se ka adamizey ton nda nuune. 9 Konni beeri na borey kukuray. I na Irkoy maaɲoo wow kaŋ goo nda hini bonawey wey ga. I wanji ka tuubi ka darža daŋ a ga.

10 Igguwantoo na nga potoo doori adabbaa kokoy gorodogoo boŋ, nga laamaa dogoo tee kubay. Adamizey ga ngi deeney ɲama dooray se. 11 I ga beenaa Koyoo wow ngi dorawey nda futtawey maaganda se. I mana tuubi ngi teegoyey ra.

12 Idduwantoo na nga potoo doori isa beeroo ra kaŋ se i ga nee Efrat, haroo kogu hala fondo ma teendi kokoyey se kaŋ ga kaa ka hun waynahunay. 13 Ay dii ganji hinza kaŋ ma nee nbala kaŋ ga hun ganjihoogaa kaŋ se i ga nee dragoŋ, nda adabbaa, nda taari annaboo miɲoo ra. 14 Ganji hundiyaŋ no kaŋ ga tammaasa kayfanteyaŋ tee. I ga koy aduɲɲa kul kokoyey do kʼi marga Irkoy, Hini-kul-koyoo zaari beeroo wongoo se.

15 – «Nga ne, ay ga kaa sanda zay. Boraa duu gomni kaŋ ga hanna cijin nda zaari, kaŋ ga nga bankaarawey dii hala nga masi dira nga gaa koonoo, borey masi dii nga haawoo.» – 16 Ganjey nʼi marga nongoo kaŋ se i ga nee Ebere šenni ra Harmagedoŋ*.

17 Almalayka iyyantoo na nga potoo doori hewoo bande. Irkoy hugoo ra jinde beeri foo hun kokoy gorodogoo ra ka nee: «A teendi ka ben.» 18 Meliyaŋ, nda jindeyaŋ, nda jiŋjiŋyaŋ teendi. Labu jijiri beeri tee. Labu jijiroo kaŋ teendi laalayanoo nda beeriyanoo cine mana bay ka tee za adamize kaa laboo ga. 19 Koyra beeroo zamna-zamna hinza, gandawey koyrawey kaŋ, Irkoy hongu Babiloŋ beeroo kʼa noo potoo kaŋ ra alaneb hari mooraa goo kaŋ ti nga futay laalaa. 20 Gungey kul zuru, tondi hondey si diyandi koyne. 21 Gari beeriyaŋ kaŋ affoo kul ga too kilo woytaaci cindi guu (45) cine tiŋyan hun beenaa ra ka kaŋ adamizey boŋ, adamizey ga Irkoy wow garey bonaa se, zama bonaa ga hanse ka beeri.

17

Babiloŋ koyraa ciitoo šennoo

1 Almalayka iyyaa kaŋ kone poti iyyaa goo affoo kaa, a šelaŋ ya ne ka nee: «Kaa, ay ga woykuuru beeroo kaŋ goo hari beerey miɲey ga ciitoo cebe ma ne. 2 Nga bande laboo kokoyey na woy nda aru izefututaray tee. Laboo gorokey na ngi boŋ suwandi nda alaneb hari mooraa kaŋ ti nga izefututaraa.»

3 Irkoy Hundoo nʼay dii, almalaykaa nʼay zaa ka koy saaji ra. Ay dii woy foo kaŋ ga goro adabba ciray zaram boŋ. Adabbaa goo nda boŋ iyye nda hilli woy (10), nga kul ga maayaŋ goo kaŋ ga Irkoy wow. 4 Woyoo ga bankaaray nda darbay ciray, ciray henna, nda iciray zaram, a taalam nda wura, nda tondi hay šendayaŋ, nda alyakuutuyaŋ. Wura poti goo kaboo ra kaŋ ga too nda haya harramanteyaŋ nda nga woy nda aru izefututaraa žiiboo. 5 Teɲaa ga, maa foo hantumandi, sirri no kaŋ ti:

«Babiloŋ beeroo, woykuurey nda laboo haya harramantey ɲaa».

6 Ay dii woyoo suu nda Irkoy boro henanantey kuroo nda Isa seedewey kuroo. Kaŋ ay dii a, ay hanse ka boŋhaway.

7 Almalaykaa nee ya ne: «Macin se nʼga boŋhaway? Ay ga woyoo nda adabbaa kaŋ boŋ a goo, kaŋ goo nda boŋ iyye nda hilli woy (10) sirroo feeri ma ne. 8 Adabbaa kaŋ ni dii a bay ka bara, amma sohõ a sii no, a ga kaa ka žigi ka hun guusu futaa ra ka koy halaciyan here. Laboo gorokey kaŋ maaɲey mana hantumandi za aduɲɲa daaruroo ga hunaroo citaaboo ra, boŋey ga haw nda i dii adabbaa, zama a bay ka bara, a sii no, amma a ga kaa ka bara.

9 Ne ra lakkal goo kaŋ ga fahamay noo: boŋ iyyaa manʼti kala tondi hondu iyyaa kaŋ ga woyoo ga goro. Kokoy iyyaa mo no. 10 Igguu i ra kaŋ, affoo ga bara, ikokorantaa mana kaa jina, amma waati kaŋ a kaa, a tilasu a masi waati kuku tee. 11 Adabbaa kaŋ bay ka bara, kaŋ si bara sohõ, nga ti kokoy yaahantoo. A goo kokoy iyyaa mo ra, a ga koy halaciyan here.

12 Hilli woyaa (10) kaŋ ni dii a manʼti kala kokoy woy (10) kaŋ mana duu laamaa jina, amma i duu hini sanda kokoy haya kaŋ ga sawa nda guuru foo cine, adabbaa bande. 13 I tee ibaayi foo kaŋ ti ka ngi gaaboo nda ngi hinoo noo adabbaa se. 14 I ga Feeji-izoo wongu, Feeji-izoo ga hin ey, zama nga ti koyey Koyoo, nga ti kokoyey Kokoyoo. Borey kaŋ ga hin a bande, boroyaŋ no kaŋ ciyandi, suubanteyaŋ no, laadiranteyaŋ no.»

15 Woo banda ga, a nee ya ne: «Harey kaŋ ni dii ey, nongoo kaŋ ra woykuuroo ga goro manʼti kala jamayaŋ, nda boro booboyaŋ, nda gandayaŋ, nda šenniyaŋ. 16 Hilli woyaa (10) kaŋ ni dii a nda adabbaa ga woykuuroo konnay, i gʼa kabe koonay kʼa naŋ gaa koonu. I ga nga hamoo ŋaa, i gʼa ton nuune ra kʼa tee boosu. 17 Zama Irkoy daŋ biney ra i ma nga ibaayoo tee, i tee ibaayi foo, i ma ngi laamaa noo adabbaa se hala waati kaŋ Irkoy šenney tabati.

18 Woyoo kaŋ ni dii a manʼti kala koyra beeroo kaŋ goo ma laboo kokoyey juwal.»

18

Babiloŋ koyraa kayriroo

1 Woo banda ga, ay dii almalayka tana kaŋ zunbu ka hun beenaa ra. A goo nda hini beeri, de nga daržaa na laboo kul kaarandi. 2 A na jinde jer ka kaati ka nee:

«A kaŋ, Babiloŋ beeroo kaŋ.

A tee ganjey hugoo, a tee hundi žiibi kul lanbadogoo.

Ciraw harramante [nda adabbaa harramante kaŋ ti konnayhaya] kul lanbadogoo no.

3 Gandawey kul na alaneb hari moora laalaa haŋ kaŋ ti nga woy nda aru izefututaraa.

Laboo kokoyey na izefututaray tee a bande,

laboo maamalakey na alman tee nga addahar bajoo ra.»

4 Ay maa jinde tana kaŋ hun beenaa ra, a nee:

«Ay jamaa, wa fatta a ra hala war masi hanga a bande nga zunubey ra,

hala nga bonawey ra, haya masi kaŋ war boŋ.

5 Zama nga zunubey žigi-žigi cere boŋ hala beenaa ra,

Irkoy hongu nga goy futawey.

6 Wʼa bana nda nga hunday bana takaa,

wa nga teegoyey cine hinka yeeti a se.

Alaneb hari moora kaŋ a nʼa birji potoo ra,

wa nga cine hinka birji a se.

7 Takaa kaŋ nda a na nga boŋ noo darža ka addahar,

wʼa noo woo din hinnaa hottay nda binehẽeni.

Zama a ga nee nga boŋ se:

‹Ay ga goro sanda kokoy woy,

ay manʼti woy kaŋ kurɲoo buu,

ay si buuyan batu marga abada.›

8 Woo maaganda se zaari folloku nga bonawey ga kaŋ a ga kaŋyaŋ ti:

buuyan, nda beray goraa, nda heray, de a ga tonandi nuune ra ka tee boosu,

zama ir Koyoo Irkoy kaŋ nʼa ciiti ga gaabi.»

9 Laboo kokoyey kaŋ na woy nda aru izefututaray tee a bande ka addahar ga hẽe ka yooyo waati kaŋ i dii nuunaa kaŋ gʼa ton dulloo. 10 I ga kay nongu mooro ra nga hottaa hunburaa maaganda se, i ga nee:

«Ni bone, ni bone, koyra beeroo,

Babiloŋ koyra gaabantaa,

guuru folloku ra ciitoo zunbu ni ga!»

11 Laboo maamalakey mo gʼa hẽe ka buuyan batu marga a se, zama boro kul si yee ka ngi jinaa day.

12 Jinaa manʼti kala wura, nda nzorfu kaaray, nda tondi hay šenda, nda alyakuutu, nda šukka baana hay šenda, nda šukka ciray hay šenda, nda alharru šukka, nda šukka ciray zaram, nda bundu hew kaana dumi kul, nda tarkunday hiɲe taalam dumi kul, nda bundu hay šenda taalam dumi kul, nda alhan, nda guuru, nda tondi henna, 13 nda alkalfa, nda day-day, nda dugu hew kaana, nda turaari, nda dugu, nda alaneb hari moora, nda jii, nda farin henna, nda alkama, nda hawyaŋ, nda feejiyaŋ, nda bariyaŋ, nda bari torkayaŋ, nda tamyaŋ, nda boro hundikoyniyaŋ.

14 «Hayey kaŋ ni hundoo ga bagʼey mooru ni ga.

Hayey kul kaŋ ga boori i ga nere dere ma ne.

I si duwandi koyne.»

15 Hayey wey maamalakey kaŋ duu Babiloŋ bande alman ga kay nongu mooro ra nga hottaa hunburaa maaganda se, i ga hẽe i ga buuyan batu marga. 16 I ga nee:

«Ni bone, ni bone, koyra beeroo

kaŋ ga bankaaray nda šukka baana hay šenda,

nda darbay ciray, ciray henna, nda iciray zaram,

a ga taalam nda wura, nda tondi hay šenda, nda alyakuutu.

17 Guuru folloku ra alman beeroo woo kul tee yaada.»

Harihii beeri zurandikey, nda haya kul kaŋ ga dira gamoo din ra, harihii goykey, nda boro kul kaŋ ga goy teekoo boŋ kay nongu mooro ra. 18 Kaŋ i ga dii nuunaa kaŋ gʼa ton dulloo, i kaati ka nee: «May ti koyraa kaŋ ga hima koyra beeroo?» 19 I na labu warra ngi boŋey ga, i ga hẽe i ga buuyan batu marga ka kaati ka nee:

«Ni bone, ni bone, koyra beeroo

kaŋ na borey kul kaŋ goo nda hii beeriyaŋ teekoo boŋ tee alman nga almanoo ra!

Zama guuru folloku a tee saaji.»

20 Beenaa, ɲaali nda nga kayriroo!

War mo, Irkoy boro henanantey, nda diyawey, nda annabey,

wa ɲaali nda nga kayriroo,

zama Irkoy ciiti ka ciiti dunbu war se a ga.

21 Almalayka foo kaŋ ga gaabi na tondi kaŋ ma nee fufutondi zaa kʼa warra teekoo ra ka nee:

«Takaa woo nda Babiloŋ koyra beeroo ga warrandi ganda nda sahã,

a si yee ka diyandi.

22 Kurbu beeri karkey, nda hooraykey, nda laatikarkey, nda laati beeri karkey jindey si yee ka mandi ni do.

Goy dumi kul kabe goyteeri si yee ka diyandi ni do.

Fufutondoo jindoo si yee ka mandi ni do.

23 Fitilla gaayoo si yee ka dii ni do,

aruhiijoo nda woyhiijoo jindoo si yee ka mandi ni do.

Zama ni maamalakey ti laboo boro beerey,

ni kottaa na gandawey kul darga.»

24 Nga do annabey, nda Irkoy boro henanantey, nda borey kul kaŋ koosandi laboo ga kurey garandi.

19

1 Woo banda ga, ay maa ma nee alžama boobo jinde beeri beenaa ra kaŋ ga nee:

«Aleluya!

Hallasiyan, nda darža, nda hini ti ir Irkoy wane.

2 Zama nga ciitey ti cimi, i ga šerre,

a na woykuuru beeroo ciiti kaŋ na laboo halaci nda nga woy nda aru izefututaraa.

A na woykuuroo banandi nga hunday Irkoy baɲɲey kuroo alhakoo.»

3 Ngi cee hinkantoo i ga nee:

«Aleluya!

Nga dulloo ga žigi abada hala abada.»

4 Boro beeri waranka cindi taacaa (24) nda hundikoyni taacaa sujudu ka Irkoy kaŋ goo kokoy gorodogoo ra saabu ka nee:

«Amin, Aleluya!»

Feeji-izoo hiijaa

5 Jinde foo hun kokoy gorodogoo ra ka nee:

«Wa ir Irkoy saabu,

war kul nga baɲɲey

[nda] war kaŋ ga hunbur a,

ikaccey nda ibeerey.»

6 Woo banda ga, ay maa ma nee alžama beeri jinde. A ga hima nda hari beeri jinde nda jiŋjiŋyan gaabanteyaŋ jinde kaŋ ga nee:

«Aleluya!

Zama ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo na nga laamaa gorandi.

7 Ir ma ɲaali, ir ma yafarhã, ir ma darža daŋ a ga,

zama Feeji-izoo hiijaa too, wandoo soolu.

8 A duu fondo ka darbay šukka baana hay šenda nerante alhakiika daŋ,

darbay šukka baana hay šendaa manʼti kala Irkoy boro henanantey teegoy šerrantey.»

9 Almalaykaa* nee ya ne: «Hantum: ‹Borey duu gomni kaŋ ciyandi Feeji-izoo hiijaa hawraa se.›» A yee ka nee ya ne: «Irkoy šenney hunday† ti wey.» 10 Ay kaŋ cewey cire ka sujudu a se. Amma a nee ya ne: «Hawgay masi woo tee, ay manʼti kala ni nda ni armey tam hangasinoo kaŋ ga Isa seedetaraa dii. Sujudu Irkoy se, zama Isa seedetaraa ka annabey tuti i ma šelaŋ.»

Boraa kaŋ žigi bari kaaraa boŋ

11 Woo banda ga, ay dii beenaa feeri, nga ne, bari kaaray foo ne, boraa kaŋ goo a boŋ [maaɲoo] ti Laadirantaa nda Cimikoynoo. A ga ciiti, a ga wongu nda šerretaray. 12 Moɲey ga hima nda nuune deene, boŋoo boŋ kokoy fuula kaccu boobo goo, maa foo hantumandi a ga kaŋ boro kul sʼa bay nda manʼti nga hinne. 13 Darbay goo jindoo ra kaŋ sufandi kuri ra, maaɲoo manʼti kala «Irkoy meešennoo». 14 Wongu-izey kaŋ goo beenaa ra hanga a, i goo bari kaarayyaŋ ga, šukka baana hay šenda kaaray alhakiika goo jindey ra. 15 Miɲoo ra takuba mee kaana fatta hala a ma duu ka gandawey kar. Nga no mʼi kur nda guuru gobu. Nga no ma alaneb haroo motti jinaa ra kaŋ ra alaneb hari mooraa goo kaŋ ti Irkoy, Hini-kul-koyoo futay laalaa. 16 Nga darbaa nda ceehamoo, maa foo hantumandi i ga kaŋ ti «kokoyey Kokoyoo, koyey Koyoo».

17 Ay dii almalayka foo kaŋ ga kay waynaa boŋ, a na jinde jer ka kaati cirawey kul ga kaŋ ga deeši beenaa ra beene ka nee i se: «Wa kaa, wa marga Irkoy hoyandi beeroo ra 18 hala war ma kokoyyaŋ, nda sooje boŋkoyni beeriyaŋ, nda bariyaŋ nda ngi kaarukey hamey, nda borey kul hamey ŋaa, borciney nda baɲɲey, ikaccey nda ibeerey hamey.»

19 Ay dii adabbaa, nda laboo kokoyey, nda ngi wongu-izey, i marga ka boraa kaŋ goo baryoo boŋ nda nga wongu-izey wongu. 20 Adabbaa diyandi, nga nda taari annaboo kaŋ goo a bande, kaŋ na tammaasa kayfantey tee a jine kaŋ nda a na borey darga kaŋ ga adabbaa tammaasaa goo, kaŋ ga sujudu nga assuuraa se. Ihinkaa kul ngi hunantaa warrandi guusu beeroo ra kaŋ ra nuune nda ganjibaali ga dii. 21 Borey cindey, boraa kaŋ cindi ka goro baryoo boŋ takubaa kaŋ fatta miɲoo ra nʼi wii, cirawey kul kungu ngi hamoo ra.

20

Jiiri zenber faa (1.000) laamaa

1 Woo banda ga, ay dii almalayka foo kaŋ goo ma zunbu ka hun beenaa ra, guusu futaa kufal-izoo goo kaboo ra nda guuru karfu beeri foo. 2 A na ganjihoogaa kaŋ se i ga nee dragoŋ dii kaŋ ti zaman jinaa gondoo kaŋ ti Ibilisi nda Šaytan, a nʼa haw jiiri zenber foo (1.000). 3 A nʼa warra guusu futaa ra, a nʼa kufal ka tammaasa daŋ a ga, a masi yee ka duu ka gandawey darga hala jiiri zenber faa (1.000) ma timme. Woo banda ga, a tilasu a ma feerandi alwaati kayna se.

4 Ay dii kokoy gorodooyaŋ, borey kaŋ ga goro i boŋ duu hini ka ciiti. Ay dii borey hundey kaŋ i na boŋey kaa jindey ga Isa seedetaraa, nda Irkoy meešennoo maaganda se, nda borey kaŋ mana sujudu adabbaa nda nga assuuraa se, adabbaa tammaasaa mana huru teɲawey ga, a mana huru kabey ga. I huna koyne ka laama Almasihu bande jiiri zenber foo (1.000). 5 Bukawey jerey si huna koyne kala waati kaŋ jiiri zenber faa (1.000) timme. Woo ti tunyan jinaa. 6 Boraa duu gomni kaŋ goo tunyan jinaa woo ra, a jisandi jere ga Irkoy se, buuyan hinkantoo si duu borey wey ga hini. I ga tee Irkoy nda Almasihu sargari juwalkawyaŋ. I ga laama a bande jiiri zenber faa (1.000) ra.

Šaytan warrandi nuunaa ra

7 Waati kaŋ jiiri zenber faa (1.000) timme, Šaytan ga feerandi ka hun kasaa ra. 8 A ga fatta ka gandawey darga kaŋ goo laboo kanje taacaa ga, maanaa Gog nda Magog*, a gʼi marga wongoo se, ngi kaŋ ngi hinnaa ga hima nda teekoo labutaasi gurunbey. 9 I žigi ka koy laboo tefayyanoo kul ga, i na Irkoy boro henanantey jamaa kaloo nda koyraa kaŋ Irkoy ga bagʼa kuubi kʼa bere. Amma nuune zunbu ka hun beenaa ra kʼi halaci. 10 Ibilisi kaŋ nʼi darga warrandi guusu beeroo ra kaŋ ra nuune nda ganjibaali ga dii kaŋ ra adabbaa nda taari annabey goo. I ga torro cijin nda zaari abada hala abada.

Ciiti kokorantaa

11 Ay dii kokoy gorodoo beeri kaaray nda boraa kaŋ ga goro a boŋ, laboo nda beenaa zuru a jine hala nongu kaŋ ra i mana yee ka duu doo. 12 Ay dii bukawey, ibeerey nda ikaccey, i ga kay kokoy gorodogoo jine, citaabuyaŋ feerandi, citaabu tana mo feerandi kaŋ ti hunaroo citaaboo. Bukawey ciitandi ka sawa nda hayey kaŋ hantumandi citaabey ra ngi teegoyey ga. 13 Teekoo na bukawey noo kaŋ goo nga ra. Buuyanoo nda alaahara na ngi bukawey noo. Affoo kul ciitandi ka sawa nda nga teegoyey. 14 Buuyanoo nda alaahara warrandi guusu beeroo ra kaŋ ra nuune ga dii: guusu beeroo kaŋ ra nuune ga dii ti buuyan hinkantoo. 15 Boro kaŋ mana hantumandi hunaroo citaaboo ra ga warrandi guusu beeroo ra kaŋ ra nuune ga dii.

21

Beene taagaa nda labu taagaa fillaa

1 Ay dii beene taaga nda labu taaga, zama beene jinaa nda labu jinaa dere, teekoo mo si bara koyne. 2 Ay dii koyra henanantaa kaŋ ti Žerizalem taagaa kaŋ zunbu ka hun beenaa ra Irkoy do. A soolu sanda woyhiiji kaŋ taalam nga kurɲoo se. 3 Ay maa jinde beeri foo kaŋ hun kokoy gorodogoo ra ka nee: «Irkoy hukkumoo ne adamizey game. Irkoy ga goro i bande, i ga tee nga jamaa, Irkoy hunday goo i bande [sanda ngi Irkoy]. 4 A ga munday kul tuusu kʼa kaa moɲey ra. Buuyan si yee ka bara, buuyan batu si yee ka bara, kaati si bara koyne, marayyan si bara koyne, [zama] haya jinawey dere.»

5 Boraa kaŋ ga goro kokoy gorodogoo ra nee: «Nga ne, ay ga hayaa kul tee itaaga.» A nee koyne: «Hantum, zama šenney wey ga henan, cimiyaŋ no.» 6 A yee ka nee ya ne: «A tee ka ben, agay, agay ti Alfa nda Omega*, maanaa šintinoo nda benantaa. Boro kaŋ ga jaw, ay gʼa noo a ma haŋ yaada hunaroo haroo dandidogoo ra. 7 Boro kaŋ hin ga hayey wey tubu, ay ga tee a se Irkoy, a ga tee ya ne ize. 8 Amma alkubey, nda borey kaŋ si naanay, nda harramantey, nda borowiikey, nda woy nda aru izefututaray teekey, nda kottekoyney, nda tooru ganakey, nda taariharkey kul bagaa manʼti kala guusu beeroo kaŋ ra nuune nda ganjibaali ga dii: woo ti buuyan hinkantoo.»

Žerizalem taagaa fillaa

9 Almalayka iyyaa kaŋ kone poti iyyaa goo kaŋ ga too nda balaawu iyye kokorantey affoo kaa ka šelaŋ ya ne ka nee: «Kaa, ay ga ni cebe woyhiijoo, Feeji-izoo wandoo.» 10 Irkoy Hundoo nʼay dii, almalaykaa nʼay zaa ka koy tondi hondu kuku beeri foo boŋ, a nʼay cebe koyra henanantaa kaŋ ti Žerizalem kaŋ goo ma zunbu ka hun beenaa ra Irkoy do. 11 Irkoy daržaa goo a ga, nga nereyanoo ga hima nda tondi hay šenda, a ga hima nda jasp tondi murmurante hay šenda. 12 A kuubandi nda cete kuku beeri, a goo nda mee woy cindi hinka (12), koyraa miɲey ga almalayka woy cindi hinka (12) goo. Maayaŋ hantumandi koyraa miɲey ga, i manʼti kala Izirayel borey alkabiila woy cindi hinkaa (12) maaɲey. 13 Mee hinza goo dandi here, mee hinza goo hawsa here, mee hinza goo gurma here, mee hinza goo dangay here. 14 Koyraa cetaa sii nda kala asaasu woy cindi hinka (12). Maa woy cindi hinka (12) goo i ga kaŋ ti Feeji-izoo diyaw woy cindi hinkaa (12).

15 Almalaykaa kaŋ ga šelaŋ ya ne, wura kakaaru neešihaya foo goo a kone ka koyraa, nda nga miɲey, nda nga cetaa neeši. 16 Koyraa caraw taacaa kul ga sawa, nga kuuyanoo nda nga hayyanoo kul ga sawa. Almalaykaa na koyraa neeši nda kakaaroo. A ga too stad zenber woy cindi hinka (12.000)†. Nga kuuyanoo, nda nga hayyanoo, nda nga kayyanoo kul ga sawa. 17 A na cetaa neeši, a ga too kabedaaru zangu nda woytaaci cindi taaci (144) ka sawa nda adamizey neeširoo kaŋ ga sawa nda almalaykaa neeširoo. 18 Cetaa mana cinandi nda kala žasp tondi, koyraa manʼti kala wura alhakiika, ma nee diji alhakiikaa. 19 Koyraa cetaa asaasoo taalamandi nda tondi hay šenda dumi kul.

Asaasu jinaa mana teendi nda kala žasp,

ihinkantoo mana teendi nda kala safir,

ihinzantoo mana teendi nda kala kalseduwan,

itaacantoo mana teendi nda kala emerod.

20 Igguwantoo mana teendi nda kala sardoniks,

idduwantoo mana teendi nda kala sarduwan,

iyyantoo mana teendi nda kala krisolit,

yaahantoo mana teendi nda kala beril,

yaggantoo mana teendi nda kala topaz,

iwoyantoo (10to) mana teendi nda kala krizopras,

iwoy cindi faantoo (11to) mana teendi nda kala iyasent,

iwoy cindi hinkantoo (12to) mana teendi nda kala ametist.

21 Koyraa mee woy cindi hinkaa (12) manʼti kala alyakuutu woy cindi hinka (12). Koyraa mee foo kul mana teendi nda kala alyakuutu foo. Koyraa farroo manʼti kala wura alhakiika, a ga hima nda diji kaŋ ga haarahaara.

22 Amma ya na dii koyraa din ra Irkoy hugu, zama ir Koyoo Irkoy, Hini-kul-koyoo nda Feeji-izoo ti koyraa Irkoy hugoo. 23 Koyraa si too waynaa ga, a si too handoo ga a ma nga noo gaay, zama Irkoy daržaa ga dii a ga, nga fitillaa manʼti kala Feeji-izoo. 24 Gandawey ga dira koyraa gaayoo ra, laboo kokoyey ga kate ngi daržaa no din. 25 Zaaroo dimma kul nga ganbey si daaba abada, ka gar cijin here sii no din. 26 Gandawey daržaa nda ngi beeraa ga katandi no din. 27 Žiibi kul si huru no din wala boro kaŋ ga haya harramante wala taari tee. Borey hinne kaŋ maaɲey hantumandi Feeji-izoo hunaroo citaaboo ra no ma huru no din.

22

1 Woo banda ga, almalaykaa na isa foo kaŋ nga haroo ga hunayan noo cebe ya ne. A ga nere ma nee tondi murmurante hay šenda, a si hun kala Irkoy nda Feeji-izoo kokoy gorodogoo ra. 2 Koyraa farroo gamoo ra, isaa mee hinkaa ga, tuuroo kaŋ ga hunayan noo goo kaŋ ga hegayandi cee woy cindi hinka (12), handu kul a ga hay. Tuuroo fitawey no ma gandawey duubaanandi.

3 Dangayan si yee ka tee. Irkoy nda Feeji-izoo kokoy gorodogoo ga gorandi koyraa ra, de nga tamey gʼa gana. 4 I ga dii nga ndumoo, maaɲoo ga hantumandi teɲawey ga. 5 Cijin si yee ka bara, i si too fitilla gaay ga, i si too waynaa gaayoo ga, zama ir Koyoo Irkoy ga nga gaayoo diinandi i ga, de i ga laama abada hala abada.

Isa yee kateyanoo

6 Almalaykaa nee ya ne: «Šenney wey ga henan, cimiyaŋ no. Ir Koyoo Irkoy kaŋ ga annabey hundey gongu na nga almalaykaa sanba ka cebe nga tamey se hayaa kaŋ ga hima ka tee ne nda kayna.»

7 Isa nee: «Nga ne, ay ga kaa nda cahãyan. Boraa duu gomni kaŋ ga annabitaray šenney dii kaŋ goo citaaboo woo ra.»

8 Agay Yehiya ka maa hayey wey ka dii ey. Waatoo kaŋ ay maarʼey ay dii ey, ay kaŋ almalaykaa cewey cire ka sujudu a se, nga kaŋ na hayey wey cebe ya ne. 9 Amma a nee ya ne: «Hawgay masi woo tee, ay manʼti kala ni nda ni arma annabey tam hangasinoo, nda borey kaŋ ga citaaboo woo šenney dii, sujudu Irkoy se.» 10 Woo banda ga, a nee ya ne: «Masi citaaboo woo annabitaray šenney tugu, zama waatoo man. 11 Boro kaŋ si šerre ma koy a ga šerretaray jaŋaa ra, boro kaŋ ga žiibi ma koy a ga žiiboo ra, boro šerrantaa ma koy a ga šerretaraa ra, Irkoy boro henanantaa ma koy a ga ka nga boŋ daŋ jere ga Irkoy se.»

12 Isa nee: «Nga ne, ay ga kaa nda cahãyan, agay alhakoo goo ay kone, hala ya boro kul bana ka sawa nda nga teegoyoo. 13 Agay, agay ti Alfa nda Omega* kaŋ ti ijinaa nda ikokorantaa, maanaa šintinoo nda benantaa.

14 Borey duu gomni kaŋ ga ngi darbay beerey ɲumay, woo ra i ga duu fondo ka ŋaa tuuroo kaŋ ga hunayan noo izey ra, i ga huru koyraa ra nda koyraa miɲey. 15 Hanšey, nda kottekoyney, nda woy nda aru izefututaray teekey, nda borowiikey, nda tooru ganakey, nda boro kul kaŋ ga baa taari wala a ga taari ma koy taray.

16 Agay Isa, ay nʼay almalaykaa sanba a ma hayey wey seedetaraa tee war se war mʼa ka too Egilizey do. Agay ti Dawda hayroo kaŋ ga hima nda tuuri kabe taaga kaŋ zay ka fatta tuuroo kaŋ dunbandi linjoo ga, subbaahi handaray nerantaa.»

17 Irkoy Hundoo nda woyhiijoo goo ma nee: «Kaa!»

Boro kaŋ ga maa ma nee: «Kaa!»

Boro kaŋ ga jaw ma kaa.

Boro kaŋ ga baa ma zaa hunaroo haroo ra yaada.

Šenni kokorantey

18 Agay, hayaa kaŋ ay gʼa šendandi boro kul ga kaŋ maa citaaboo woo annabitaray šenney manʼti kala: boro kaŋ tonton i ga, Irkoy ga bonawey kaŋ hantumandi citaaboo woo ra tonton a se. 19 Boro kaŋ na haya kumandi annabitaraa šenney wey ra kaŋ goo citaaboo ra, Irkoy ga kumandi nga bagaa ra tuuroo kaŋ ga hunayan noo ra nda koyra henanantaa ra kaŋyaŋ hantumandi citaaboo woo ra.

20 Boraa kaŋ na hayey wey hakiikandi nee: «Cimi no, ay ga kaa nda cahãyan!» Amin. Kaa ir Koyoo Isa!

21 Ir Koyoo Isa anneemaa ma bara borey kul bande.

* 1:8 1.8 Alfa nda Omega manʼti kala Grek šenni abacaa harfu jinaa nda ikokorantaa.

* 2:14 2.14 Kabuyaney 22—24; 25.1–2; 31.16.

† 2:20 2.20 Kokoyey 1na 16.31; 18.19; Kokoyey 2to 9.22.

* 6:6 6.6 Nzorfu kaaray tamma foo ga sawa nda zaari foo goy hay.

* 13:8 13.8 Laboo gorokey kul kaŋ maaɲey mana hantumandi za aduɲɲa daaruroo ga Feeji-izoo kaŋ koosandi hunaroo citaaboo ra ga sujudu a se, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Laboo gorokey kul kaŋ maaɲey mana hantumandi Feeji-izoo kaŋ koosandi za aduɲɲa daaruroo ga hunaroo citaaboo ra ga sujudu a se.

† 13:10 13.10 Boro kaŋ ga hima ka wiiyandi nda takuba, hantum fooyaŋ ga nee Boro kaŋ ga wiiya nda takuba.

* 14:4 14.4 Sargarey 12.2.

* 15:3 15.3 Fattaroo 15.1–18; Alhukumoo 32.1–44.

† 15:3 15.3 Gandawey Kokoyoo, hantum fooyaŋ ga nee Zamaney Kokoyoo.

‡ 15:4 15.3–4 Žeremi 10.7; Zaburey 86.9.

* 16:16 16.16 Harmagedoŋ maanaa ti Magedoŋ koyraa tondi hondoo.

* 19:9 19.9 Zamnaa 17.7.

† 19:9 19.9 Irkoy šenney hunday, Grek šenni ra, almaganaa faa ti Irkoy šenney kaŋ ti cimi.

* 20:8 20.8 Ezekiyel 38.2; 39.6.

* 21:6 21.6 Zamnaa 1.8.

† 21:16 21.16 Stad manʼti kala neešihaya. Stad foo kul ga too meetar zangu nda woyyaaha cindi guu (185). Adiši a kul manʼti kala kilomeetar zenber hinka nda zangu hinka (2.200) cine.

* 22:13 22.13 Zamnaa 1.8.