^

Noon

Noon: Hewhewii winéwí'wii Kooh Kifiiliimunkii ki'askii New Testament

copyright © 2012 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Noon
Contributor: Wycliffe Bible Translators, Inc.

All rights reserved.

2025-07-03

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 3 Jul 2025

7c1cfb93-c4c9-5127-ac22-ecb23adca870

MËCCËE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa ee

Mëccëe

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Wii wërí en Hewhewii Mëccëe bínɗa. Mëccëe yërí en juutaa Yéesu ɓayee tummbari tëelíbéeci. Ya bok ga apotaa’caa Yéesu wosee woꞌꞌaɓa kiyéegalohnee Hewhewii winéwí’wii na kituuki’ kikerceen.

Mëccëe bín ga këyítfii daa kilímukkaa Yéesu eneeɗa, iñcaa ya tumee ga ëldúnaɗa, iñcaa ya jëgíree ɓuwaaɗa, kikaankaagari na kimílískaagari ga ɓuwaa kaaninɗa. Yéesu jëgíree ɓuwaa ee yërëméeríi wo’eenci; ya yaa wëkí’ ɗúukoolí’caa, ya yaa kaal raɓcaa ga ɓuwaa, ya yaa tum enaama cidóoyí’-waa’.

Hewhewii winéwí’wiima Mëccëe bídiꞌwa yaawúu’caa fodaagari kiteeɓɓa an kayoh-kayohɗa Yéesu yërí en Músalkaatii sëldíiga-Koohcaa wo’ee ga looci ga Këyítfaa fisela’í’faa; ee ɓéeɓ iñaa wo’see gari balaa ya hay ëldúnaɗa laakka. Yéesu yërí en buuraa jomee kihayɗa. Iñaama tah ɓiyewin ɓayeeri “kucaasamunkii Dëwít” ndaga Dëwít yërí enee buuraa yiyaakyaa ɓu-Isarayeel, heetaa Kooh tanukɗa. Ee hidaa daa Yéesu teeɓɓa heetaa Isarayeel daa Nguuraa Kooh manɗa tóoh, ɓuwaa kuliyuk gaɓaɗa, ɓa ga kihafɓa ɓërí sagohsee nari. Ga waa Yéesu kaanndaɗa, ɓa kaalla tëelíbéecaagari, hoonohussaɓa ki’aas jaangu-yaawúuꞌcaagaɓa. Ɓaama ga kihafɓa tasaarukohussa daa en ɓéeɓ ga ëldúna, ɓa ɓaa jangat Hewhewii winéwí’wii.

Këyítfii Mëccëe bínɗa tíidoh anee:

1 - Caasamuncaa Yéesu na kilímukkaagari (1: 1–2: 23)

2 - Jangataa Saŋ-Bëtís (3: 1-12)

3 - Bëtísaa Yéesu, na fíraa Seytaani na Yéesuɗa (3: 13–4: 11)

4 - Yéesu yaa lëgëy ga gohaa Gëlílée (4: 12–18: 35)

5 - Yéesu meyohha Gëlílée yaa ƴah Yéerúsaleem (19: 1–20: 34)

6 - Bescaa mëeñjoh ga kipeskaa Yéesuɗa (21: 1–27: 66)

7 - Yéesu mílíssa ga kikaankaa (28: 1-20)

1

Caasamuncii Yéesu

1 Níilii caasamuncii Yéesu Kiristaa, kucaasamunkii Dëwít, ee Dëwít yiima en kucaasamun Abarahamɗa, wërí wii: 2 Abaraham límmba Ísaak. Ísaak límmba Yakoop. Yakoop límmba Yúdaa, ya na ɓikëmëeŋkíci 3 Yúdaa límmba Farees na Sara, eewɓa teeksee Tamaꞌ. Farees límmba Esarom. Esarom límmba Aram. 4 Aram límmba Amínadap. Amínadap límmba Naason. Naason límmba Salmoon. 5 Salmoon laakka na Rahap Boos. Boos laakka na Rut Yobet. Yobet límmba Yesee. 6 Yesee límmba buuꞌ Dëwít. Dëwít laakka na ɓeti Úríꞌ Salmoon. 7 Salmoon límmba Robowaan. Robowaan límmba Abíyaa. Abíyaa límmba Asaf. 8 Asaf límmba Yosafat. Yosafat límmba Yoraam. Yoraam límmba Osiyaas. 9 Osiyaas límmba Yotaam. Yotaam límmba Akaas. Akaas límmba Esekíyaas. 10 Esekíyaas límmba Manasee. Manasee límmba Amoos. Amoos límmba Yosiyaas. 11 Yosiyaas límmba Yekoñaas na ɓikëmëeŋkíci ga jamaanaa ɓu-Isarayeel toolohu na dooli ga kúlkaa Babíloonɗa.

12 Ga waa ɓu-Isarayeel toolu Babíloonɗa, Yekoñaas límmba Salaceel. Salaceel límmba Sorobabeel. 13 Sorobabeel límmba Abíyút. Abíyút límmba Elíyakím. Elíyakím límmba Aasooꞌ. 14 Aasooꞌ límmba Sadok. Sadok límmba Akím. Akím límmba Elíyút. 15 Elíyút límmba Eleyasaaꞌ. Eleyasaaꞌ límmba Matan. Matan límmba Yakoop. 16 Yakoop límmba Yoseef, ƴaal Mariyaama, yaa en eew Yéesu yii ɓaysi Kiristaaniiɗa.

17 Iñaa aboh ga Abaraham bi ga buuꞌ Dëwít, laakin kon jamaanu-ɓoꞌ cidaaŋkaah na cinikiis; lëehíꞌta iñaa aboh ga buuꞌ Dëwít bi ga daa ɓu-Isarayeel toolohu na dooli ga kúlkaa Babíloonɗa laakin jamaanu-ɓoꞌ cidaaŋkaah na cinikiis, ee ɓaawaagaɓa ga kúlkaa Babíloon bi ga kilímukkaa Kiristaanii, laakin jamaanu-ɓoꞌ cidaaŋkaah na cinikiis.

Kilímukkaa Yéesu

18 Kilímukkaa Yéesu Kiristaa laakoh anee: Eeci Mariyaama enee jowu Yoseef. Ee balaa ɓa bok túuyaa, Mariyaama ennda na look ga tumeenaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 19 Yoseef fiilaagari enee ɓoꞌ yijúwíꞌ, ee iñaama tah ya waaréeríiri kiwíiñ ga fíkíi ɓuwaa, ya nammbari kiheel kifoñ ee ken yéegoo. 20 Lak ya yaa lís kihalaat ga iñaama, dalla kilaak malaakaaHaꞌmudii, yaa feeñukki ga ɗuuƴ heeƴ, woꞌꞌari an:

- Yoseef, kucaasamunkii Dëwít, kaa niik kiɓeɓ Mariyaama ya en ɓetifu ndaga lookaa ya ɓayɗa meyoh ga tumeenaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 21 Ya hay kilaak kowu kiƴaal, ee fu teekanka Yéesu, ndaga yërí ƴah kimúsal ɓuwiigari ga baakaaꞌciigaɓa.

22 Tóoh iñcaama laakka doonaa iñaa Haꞌmudii, woꞌee kooroh ga kúuwkaa sëldíiga-Koohaaɗa mat. 23 Ya woꞌee an:

«Oomaa-jowaa ínohoo ƴaal hay kiꞌen na look,

ya laak kowu kiƴaal

kaa ƴah kiteeku Emanuweel.»

Teekaama wërí en “Kooh yii naruu.”

24 Ga waa Yoseef yúudukɗa, ya tummba fodaa daa malaakaa Haꞌmudii nakeerikaɗa: ya haydohha ɓetici Mariyaama kaanci. 25 Wayee ya ínohhiiri bi ga daa Mariyaama laak kowu kiƴaalɗa, ya teekkaka Yéesu*.

2

Ɓiɓoꞌ ɓilëekíꞌ-hamham ga loo ol hayussa kimalak Yéesu

1 Ga waa Yéesu límu ga teeraa Betleeꞌem ga kúlkaa Yúudée, lakanaa Eroot en buuꞌ daamaɗa, laakka ɓiɓoꞌ ɓilëekíꞌ-hamham ga loo ol, ɓa meyoh Peŋku hayussa Yéerúsaleem, 2 ɓa meekisohha an:

- Yada buurii yaawúuꞌcii han kilímuɗa? Ɗí hotin kuꞌolkaagari ga Peŋku ee ɗí hay kijaamukki.

3 Ga waa Eroot buuraa kelohkaɗa, ya jaahliꞌꞌa lool, ya na ɓu-Yéerúsaleem ɓéeɓɓa. 4 Ya hídírohha sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa ɓu-dëkaa. Ya meekissaɓa ɗekataa Kiristaanaa jom kilímohuɗa. 5 Ɓa taassari an:

- Ya jom kilímohu Betleeꞌem ga kúlkaa Yúudée, ndaga iñii yii yërí sëldíiga-Koohaa bídee:

6 «Ee fu, Betleeꞌem, ga kúlkii Yúudée,

enndii an kay fu wëñ kijutuut ga dëkcii Yúudée,

ndaga haꞌ-kúlkii ƴah kiníiꞌ ɓu-Isarayeel, heetiigooɗa, meyohan garaa.»

7 Waa ennda ɗa, Eroot ɓayya haꞌ-hamhamcaa ga pet, meekissaɓa wahtaa olaa meƴ siiƴɗa. 8 Lëehíꞌta, ya wossaɓa Betleeꞌem, woꞌꞌaɓa an:

- Karat, ɗú meekisoh dijófíꞌ ga loo kuꞌoomaakaa. Ɗú hotjanaa, yéegalattoo doonaa mi ɓan mi kaꞌja kijaamuknee.

9-10 Ga waa buuraa woꞌꞌa naɓa bi lëehíꞌta, ɓa ammba waas. Ee ga waa ɓa en ga waasɗa, ɓa hotissa kuꞌolkaa ɓa séenee ga Peŋkuɗa. Daa ɓa hotja hen keeñɓa soossa lool. Kuꞌolkaa kuliyukka ga fíkíiɓa bi ga ɗekataa oomaanaa enohɗa, ja tuukka da. 11 Fodaama, ɓa aassa ɗuuƴ kaanfaa. Ɓa hotta kuꞌoomaakaa na eeci, Mariyaama. Ɓa ƴíꞌꞌa, jaamukussa kuꞌoomaakaa. Lëehíꞌta ɓa pëkíssa hëmbúcaagaɓa, ɓa eꞌtari cikëñíꞌcaa: enee wúrúus, cúuraay, na míiꞌ*. 12 Waa ennda ɗa, Kooh yéegallaɓa ga heeƴ an ɓa hanat kiɓoyukoh ga Eroot. Ɓa ɓoƴkohha waas wiliis ɓaa ƴah kúlɓa.

Yéesu núpídohussa kúlkaa Esípti

13 Laakka malaakaaHaꞌmudii feeñuk Yoseef ga heeƴ, lak haꞌ-hamhamcaa karuunun, woꞌꞌari an:

- Kolka, ɓewaa oomaanii na eeci, núpaa kúlkaa Esípti, ndaga buuꞌ Eroot hay kiraasluk oomaanii kiꞌaplukki. Tesaa daama bi ga daa mi woꞌsanndaa yen yiliis.

14 Yoseef kolukka ga wek, ɓeɓpa oomaanaa na eeci, kaꞌneera naɓa kúlkaa Esípti. 15 Ya tessa daama bi ga daa Eroot kaanɗa. Fodaama iñaa Haꞌmudii woꞌee, koorohha ga kúuwkaa sëldíiga-Koohaaɗa matta. Ya woꞌee an: «Mi ɓayya kowukaagoo ka meyoh kúlkaa Esípti.»

Buuꞌ Eroot aplukka tuꞌoomaa ga Betleeꞌem

16 Eroot ínohha an ɓuwaa ɓilëekíꞌ-hamhamɓaa ga loo olɗa ɗúkuununndi, ya aylukka lool. Ya dalla kiꞌebil ɓisoldaaꞌ Betleeꞌem na dëkcaa wíilwaɗa, ɓa ap ɓéeɓ tuꞌoomaa-ƴaaltaa laakin tíkíis tanak aawwa taahay. Ndaga tíkíistaama méeŋngoh na jamaanaa haꞌ-hamhamcaama woꞌseeriɗa. 17 Fodaama, iñii yii ee Yérémíi sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa matta. Ya woꞌee an:

18 «Laakin koonaakaa kelohuk ga teeraa Ramaa,

tikodukoh na tilooyoh timéeskíꞌ taa da.

Rasel yërí en na kikoduk towutaagari,

ee ya waaꞌtii ken ɗékóhíꞌti, ndaga ta lísissii.»†

Yoseef na Mariyaama na Yéesu kúlkohussa Esípti

19 Waama, lak buuꞌ Eroot kaanin. Laakka malaakaa Haꞌmudii feeñuk Yoseef ga heeƴ, ga kúlkaa Esípti, 20 woꞌꞌari an:

- Ɓuwaa heelsee kiꞌap oomaaniiɗa kaanuunun. Kolka, ɓewaa oomaanii na eeci, ɓoƴkaa kúlkaa Isarayeel.

21 Yoseef kolukka, ɓeɓpa oomaanaa na eeci, ya ɓoyukka kúlkaa Isarayeel. 22 Ee daa Yoseef kelohee an Arkelawoos yërí lam Eroot, paamci ga kibuuꞌkaa kúlkaa Yúudée, ya niikka da kikaꞌ. Kooh woꞌꞌa nari ga heeƴ, ya kaꞌneera gohaa Gëlílée. 23 Ya dëkka ga teeraa woꞌu Nasareetɗa. Fodaama iñaa sëldíiga-Koohcaa woꞌee ga Kiristaaniiɗa matta. Ɓa woꞌee an: «Ya dakantilohsan ga Nasareet.»✡

3

Jangataa Saŋ-Bëtís

(Mëccëe 1: 2-8; Lúkkaa 3: 1-18; Tumeen 19: 4; Saŋ 1: 6-8,15-37)

1 Ga jamaanaama, Saŋ-Bëtís hayya ga, ya yaa jangat ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa kúlkaa Yúudée an:

2 - Súpítat kipeskiigarúu, ndaga Nguurii ga ɗookɗa deeyin!

3 Saŋ yërí en ɓaa Ísayíisëldíiga-Koohaa woꞌee gari an:

«Laakin koonaa-ɓoꞌ, kaa en na kiwoꞌ didóolíꞌ ga ëgíꞌ-dúndagaa an:

“Waayukɗat Haꞌmudii waasii, júwíꞌɗatti tuwaas-waastii!”»

4 Saŋ ekukee kúltífaa terohu na fënúf geeleem, ya pëkírukka liiɓ-on ga kenohkaa. Ya daanee kiñam paƴ na kúum. 5 Ɓuwaa ɓaa meyoh Yéerúsaleem, na ɓéeɓ kúlkaa Yúudée na ɓéeɓ dëkcaa deeƴ húlúwaa Yúrdeŋɗa, ɓaa hay gari. 6 Ɓa ɓaa récuk baakaaꞌcaagaɓa ga fíkíi ɓéeɓ ee Saŋ yaa bëtísiꞌɓa ga húlúwaa Yúrdeŋ. 7 Daa Saŋ hotee ɓiFërísiyeeŋ na ɓiSaduseyeeŋ ɓiyewin ɓaa hay gari kibëtísiꞌuk, ya woꞌꞌaɓa an:

- Heet goŋ-saamaancii, ɓii lëdíꞌtúu ɓa iñaa tahanndúu kirëc ga aylukaa Kooh ƴah kihayɗa? 8 Kon tumat iñcaa teewohin an ɗú récukin baakaaꞌciigarúu. 9 Ee kaa abat ga hellúu an: “Abaraham en caasammbíi”. Ndaga mi woꞌꞌúu man Kooh mínin kiɓeɓ atohcii cii, ya meƴdoh ga tucaasamun Abaraham! 10 Diima deŋ këkúsaa tíimin boscaa tediktaa, kigúꞌ níilcaa. Kon kedikkaa límmbii towu tijófíꞌ tóoh, gúru, jafu ga kiwii. 11 Mi, mi bëtísiꞌꞌúu ga músú kiteewoh an ɗú súpítin kipeskiigarúu. Wayee ɓaa en na kihay ga fenoorooɗa ƴahhúu kibëtísiꞌ na Helaa yiselaꞌíꞌyaa na ga kiwii. Yërí wëñnjoo kimat: mi jutuutin ga kiɗol ñafaꞌcaagari. 12 Kankaa kaa ga yahci ee ya ƴah kifaaꞌ yoonaagari, ya ek tohootaagari ga dapaa; wayee fekiꞌfaa, ya hayfa kitëkíꞌ ga kiwiikaa ƴímoo taaꞌɗa.

Bëtísaa Yéesu

13 Waa ennda ɗa, Yéesu kúlkohha Gëlílée hayya kibëtísiꞌuknee ga Saŋ ga húlúwaa Yúrdeŋ. 14 Wayee Saŋ tookkii, ya woꞌꞌa Yéesu an:

- Mi yërí sooluk kihay garaa fu bëtísiꞌꞌoo, fu nammba garoo kihay!

15 Wayee Yéesu loffari an:

- Tookaa hen rek, ndaga ɗu jomin kimëtíꞌ iñaa Kooh waaꞌɗa.

Waa ennda ɗa, Saŋ tookka. 16 Daa Yéesu bëtísiꞌsee bi lëehíꞌta, ya meƴca músúmaa. Ga saasi asamaanaa lëgísukka, ya hotta Helaa Kooh yaa yoosuk ga ɗookci en fan hoꞌ. 17 Laakka koonaakaa meyoh ɗook woꞌꞌa an:

- Ɓii yii yërí en Kowukiigoo mi keeñukɗa, keeñnjoo soosin gari!

4

Seytaani fíꞌta Yéesu

1 Waa ennda ɗa, Helaa yiselaꞌíꞌyaa woocca Yéesu, ɓayyari ga ɗekat, ëgíꞌ-dúndaŋ doonaa Seytaani fíꞌti. 2 Ga waa Yéesu ooꞌta noh-noh cidaaŋkaah-nikiis na wekcaagaca, faf kiyaaɓ ammbari. 3 Waa ennda ɗa, Seytaani deeƴca Yéesu kifíꞌti. Ya woꞌꞌari an:

- En lak fu yërí en Kowukii Koohaa, nakaa atohcii ca súpítuk mbúurú.

4 Wayee Yéesu loffari an:

- Këyítfaa woꞌ an: «Ɓoꞌ pesohanndii na mbúurú doŋ, wayee ɓan, na tóoh woꞌeenaa meyohin ga kúuw Kooh.»

5 Waa ennda ɗa, Seytaani ɓayyari Yéerúsaleem, teeraa wiselaꞌíꞌwaa, yíppari ga ɗook Kaanfaa Kooh, 6 woꞌꞌari an:

- En lak fu yërí en Kowukii Koohaa, yípukaa kakay, ndaga Këyítfaa woꞌ an:

«Kooh hayyaa kinakiꞌ malaakacaagari,

ɓa teeŋngaa ga yahcaagaɓa, doonaa kotfu këftukoo ga atoh.»✡

7 Yéesu loffari an:

- Bíduunun ɓan an: «Kaa jéematuk Haꞌmudii, Koohyiigaraa.»

8 Waa ennda ɗa, Seytaani ɓayissa Yéesu ga ɗook jaŋjaŋ wihóoríꞌ, ya teeɓpari dëkcii ga ëldúnaɗa tóoh na ndamaa nguuraagaca, 9 woꞌꞌari an:

- Mi hayyaa kiꞌon iñcuma tóohca binaa fu ƴíꞌ ga fíkíiroo, fu jaamukkoonaa.

10 Wayee Yéesu woꞌꞌari an:

- Nískaa dii Seytaani! Ndaga Këyítfaa woꞌ an:

«Fu ƴíꞌɗan Haꞌmudii, Koohyiigaraa

ee fu jaamukanndi ya doŋ.»

11 Waa ennda ɗa, Seytaani hannda Yéesu kiꞌíis kimma, laakka malaakacaa Kooh hayu ga Yéesu ɓa ɓaa toputuꞌꞌi.

Yéesu dalla lëgëyaagari ga gohaa Gëlílée

(Marka 1: 14-15; Lúkkaa 4: 14-15)

12 Ga waa Yéesu kelohha an Saŋ-Bëtís abuunun ga kasu, ya kaꞌta gohaa Gëlílée. 13 Ya yuŋngii ga Nasareet, ya kaꞌta kidëknee ga teeraa Kafarnawom en ga gohaa Sabulon na Neftalíi. Teeraama en ga yahaa giiyaa Gëlílée. 14 Iñaama laakka fodaama doonaa iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa mat. Ya woꞌee an:

15 «Ɗú ɓu-Sabulon, ɗú ɓu-Neftalíi;

Gohcii deeƴ ga giiyii bi ga ɓakaa hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaaɗa;

Fu Gëlílée, kúlkii ɓuwii enussii yaawúuꞌ dëkohɗa!

16 Heetii dëkee ga ñúusɗa, hotin leeꞌlaat wiyaak,

ɓuwaa dëk ga kúlkaa kiñúusíꞌkaa kikaan enohɗa, leeꞌlaat hayin gaɓa!»

17 Waa ennda ɗa, Yéesu aawwa kijangat an:

- Súpítat kipeskiigarúu, ndaga Nguurii ga ɗookɗa deeyin!

Yéesu ɓayya tëelíbée ɓinikiis

(Marka 1: 16-20; Lúkkaa 5: 1-11)

18 Yéesu enee na kitíidisuk ga seereenaa giiyaa Gëlílée. Ya hotta ɓoꞌ ɓanak ɓaa bokoh. Enee Simoŋ yaa teeku Peeꞌɗa na Andari këmëeŋkíci. Ɓa ɓaa wees mbaal ga giiyaa Gëlílée. Ɓa enee ɓimbaaloh jën. 19 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Taabukattoo, mi hayyúu kitum ɓimbaaloh ɓoꞌ! 20 Ga saasi ɓa foñnja mbaalcaagaɓa, ɓaa taabukki. 21 Ga waa Yéesu kaꞌta bi ga fíkíi, ya hotta ɓoꞌ ɓanak ɓiliis ɓaa bokoh. Enee towutaa Sebedee: Saak na këmëeŋkíci Saŋ. Ɓa enee ga ɗuuƴ gaal-loocaa na Sebedee paamɓa, ɓaa hëwíraat mbaalcaagaɓa. 22 Yéesu ɓayyaɓa; ga saasi, ɓa foñnja paamɓa na gaal-loocaa, ɓaa taabukki.

Yéesu yaa jëgíroh ee ya wëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa

23 Yéesu yaa wíil gohaa Gëlílée ɓéeɓwa, yaa jëgíroh ga jaangu-yaawúuꞌcaa, yaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Nguuraa ga ɗookɗa, ee ya yaa wëkíꞌ ɗúukoolcaa ɓuwaa ɓéeɓca na ɓéeɓ iñcaa mesik ɓuwaaɗa. 24 Teekaagari síwwa ga ɓéeɓ kúlkaa Síríi. Ya yaa komu ɓéeɓ ɓuwaa ɗúukool, ee ɗúukoolcaagaɓa na mesiklaatcaagaɓa bokkii. Ennda ɓuwaa raɓ abee na ɓaa laakee cikeen-keen, na lafañcaa, ya yaa wëkíꞌɓa. 25 Mbooloo wiyaak waa taabukki: ɓuwaa meyohee gohaa Gëlílée na gohaa Teerucaa Cidaaŋkaahcaa, na teeraa Yéerúsaleem, na gohaa Yúudée, na gohaa hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaaɗa.

5

Jangataa Yéesu ga ɗook jaŋjagaa

1 Daa Yéesu hotee mbooloomaa, ya lappa ɗook jaŋjagaa, ya yuŋnga, tëelíbéecaagari hayussa ga yahaaci. 2 Ya aawwaɓa kijëgíꞌ woꞌeencii cii:

3 - Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii tookuunun ga keeñɓa kinduulkaagaɓa ga fíkíi Koohɗa, ndaga Nguuraa ga ɗookɗa wuuɓa!

4 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii en na kikoduk watiɗa, ndaga Kooh hayɓa kiɗékóhíꞌ!

5 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii yewinin jamɗa, ndaga ɓërí ƴah kilam ëldúna!

6 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii ɗíibuk kipes ga iñaa Kooh nakohɗa, ndaga Kooh hayɓaka kitumiꞌ!

7 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii laakin yërmaandi ga mooroomɓaɗa, ndaga Kooh hay kilaak yërmaandi gaɓa!

8 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii setin keeñɗa, ndaga ɓa hay kihot Kooh!

9 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii saki jam daa ɓa enoh tóohɗa, ndaga ɓa hay kiɓayu ɓitowu Kooh!

10 Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii hatalu ga kipesɓa, ndaga kitum iñaa Kooh nakohɗa; Nguuraa ga ɗookɗa wuuɓa!

11 Ɗú yewinin múuꞌ, binaa mi tah ɗú ɓassi, ɗú hatalsi ga kipessúu, ɗú woꞌɗusi enaama yibóníꞌ yaa en ɓéeɓ ee saboh!

12 Leenaa keeñnjúu soosat, ɗú neɓluki, ndaga neehalaagarúu ga ɗookɗa hay kiyak. En kiꞌenaa, sëldíiga-Koohcaa ɗeɓpúu kihayɗa hatalsee ga kipesɓa fodaama.

Kiꞌen maraa na leeꞌlaat ga ëldúna

(Marka 9: 50; Lúkkaa 14: 34-35)

13 - Ɗú ɓërí en maraamii ëldúna. Binaa maraa safissiinaa, ma ɗaanohsan na ya? Ma laaksisoo jeriñ, ma aamsan ga lëedúu, ɓuwaa togisohma. 14 Ɗú ɓërí en leeꞌlaatii ëldúna. Teeraa tawahu ga ɗook tëgël mínoo kiɗaakuk. 15 Ken taaloo lampu líꞌ kanu ga ɗookgaanaa. Wayee fu líkanwa hen doonaa wa mín kileeꞌ ga ɓéeɓ ɓuwaa enu ga túuyaaɗa. 16 Kon leeꞌlaatii en garúuɗa jom kimelic fodaama ga fíkíi ɓuwii. Doonaa ɓa mín kihot tumeencaagarúu cijófíꞌcaa, ee ɓa mín kikañ Paammbúu yii en ga ɗookɗa.

Yéesu na Waasaa Móyíis

17 - Kaa foogat an mi hay kinís Waasii Móyíis wala iñii sëldíiga-Koohcii jëgírohɗa. Kinísca haydohhiiroo, wayee mi hayca kimëtíꞌsiꞌ. 18 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; en an asamaanii na kakayfii cii lís diinaa, kuꞌoc jíinoo wala kufíiskaa wëñ kijutuut ga Bíncii Waasii nískoo ga, bi ga daa tóoh laakan. 19 Kërí tah, ɓaa fu foñ enaama yíinoo doŋ yaa wëñ kijutuut ga iñcii nakohu kitumɗa, fu jëgíꞌ ɓuwaa kitum fodaamanaa, fu tíksan ɓaa wëñ kijutuut ga Nguurii yii ga ɗookɗa. Wayee ɓaa fu taabukca, fu jëgíꞌ ɓuwaa kitum fodaamanaa, fu tíksan ɓoꞌ yiyaak ga Nguurii yii ga ɗookɗa. 20 Mi woꞌꞌúu man: jëgíroh-waascii na Fërísiyeeŋcii, binaa ɗú wëñnjiiɓa kitaabuk iñaa Kooh nakohɗanaa, ɗú aasoo ga Nguurii yii ga ɗookɗa.

Kiꞌaylukoh na kijúwoh

21 - Ɗú kelohin an woꞌsee caasamuncaa an: «Kaa laŋ kumuun ɓoꞌ. Ɓaa laŋ kumuun ɓoꞌ ɓéeɓ hay kiɓayu ga waas.» 22 Ee mi woꞌꞌúu man: Ɓaa ayluk mooroomcinaa, gënin gari ya ɓayu waas. Ɓaa ɓas mooroomci an “Fu enndii dara” ɓéeɓ, gënin gari ya ɓayu ga fíkíi paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaa. Ɓaa woꞌꞌi an “Hafiigaraa líiffii” ɓéeɓ, gënin gari ya jafu ga kiwiikaa safara. 23 Binaa book, ɓaa fu tuuk kiꞌeꞌ Kooh sarah ga loteelaa, ee daama fu níindísuk an mooroomfu amɗinndaa aylookaa, 24 foñaa sarahaa daama ga loteelaa. Kara, fu júwohnee na mooroomfu paaƴ. Lëehíraa, ɓoƴka, fu eroh sarahaagaraa. 25 Binaa fu laakoh na ɓoꞌ, ɗú taam kilayohneenaa, gaawaa nari kijúwoh ga waasaa. En ɗanaa ya tíkooraa ga yah attiꞌohaa, yaama tíkkaa ga yah ëlkëetaa, fu tëcu ga kasu. 26 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; fu meyohoo daama ee fu fayyii iñaa fu laakiꞌtiɗa bi ga fíftínaa mëeñjohɗa.

Kiɗúk ƴaalfu wala ɓetifu fu faanuk na ɓoꞌ yiliis

27 - Ɗú kelohin an woꞌsee an: «Kaa ɗúk ƴaalfu wala ɓetifu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliis.» 28 Ee mi, mi woꞌꞌúu man: ɓaa fu malak ɓeti mooroomfu bi helfu tes garinaa, fu ɗúkin ɓetifu, fu faanukka na ɓetifaama ga helfu. 29 Binaa en lak kuhaskaagaraa ñaabaa tahhaa kitum baakaaraa, lukitaaja fu jafja diꞌúsaayíꞌ. Iñaa gën garaaɗa wërí en kiñak ɓak wíinoo ga faanfiigaraa loo faanfiigaraa tóohfa jafu ga safara. 30 Ee en lak yah-ñaabaagaraa tahhaa kitum baakaaraa, gúraawa, fu jafwa diꞌúsaayíꞌ. Iñaa gën garaaɗa wërí en kiñak ɓak wíinoo ga faanfiigaraa loo faanfiigaraa tóohfa jafu ga safara.

Yéesu woꞌꞌa ga loo kifasiꞌ

31 - Laakin iñaa woꞌsee an: «ɓaa fu foñ ɓetifunaa, eraari jikëyítjaa teewoh an fu fasiꞌinndi.» 32 Wayee mi woꞌꞌúu an: ɓéeɓ ɓaa fu foñ ɓetifu, ee enndii an ya ɗúkkaa hen faanukka na ƴaal yiliisaa, fu ekki ga kifaanuk na ɓoꞌ yiliis. Ee ɓaa fu pañ ɓetifaa fasiꞌu henaa, iñaa kiɗúk ɓetifu fu faanuk na ɓeti filiis.

Yéesu woꞌꞌa ga loo kiwaatuk

33 - Ɗú kelohin ɓan an woꞌsee caasamuncaa an: «Kaa waatuk sooƴ, wayee iñaa fu waatukin kitum ga fíkíi Haꞌmudiinaa, tumaari»; 34 wayee mi, mi woꞌꞌúu man: Kaa waatat hen dara. Enndii ga teekii ɗook-Kooh, ndaga Kooh yuŋ daama kinguuruk. 35 Enndii ga teekii kakayfii ndaga Kooh tum da ditogaaꞌ kotci. Enndii ga teekii Yéerúsaleem, ndaga daama en teeraa buurii yiyaakyii. 36 Kaa waatuk ga hafiigaraa ndaga fu mínoo kiyaanaawiꞌ wala kisúusúusíꞌ kufen jíinoo ga. 37 Woꞌeenndúu en “Eheenaa”, enat “Ehee”. En óꞌóonaa enat “óꞌóo”. Iñaa ɓaatuk ga ɓéeɓ, meyoh ga Seytaani.

Iñaa Yéesu jëgíroh ga loo kiꞌëldúkɗa

38 - Ɗú kelohin woꞌu an: “Kobot baam fayohsi baam”*; 39 wayee mi, woꞌꞌúu an: ɓoꞌ tummbúu iñaa meskinaa, kaa ëldúkat. Binaa ɓoꞌ múttaa paꞌ ga ŋaamaagaraa ñaabaanaa, eraari wíinoowaa ɓan. 40 Binaa ɓoꞌ waaꞌtaa kiɓay waas kiteꞌ túrkaagaraanaa, íisɗaari ɓan sibidooraa. 41 Binaa ɓoꞌ gítínndaa kitíin gaaf cijúnninaa, tíidaa nari cijúnni-kanak. 42 Ɓoꞌ kíimmbaanaa onaari, ee kaa saŋ kilúun ɓaa hayinndaa kilúuduk.

Yéesu nakoh kiwaaꞌ ɓaa saŋngaa

43 - Ɗú kelohin woꞌu an: «Waaraa ɓaa en fiiliifu, fu saŋ ɓaa waaꞌtii garaa kihot»; 44 wayee mi, mi woꞌꞌúu an: Waarat ɓuwii waarussii garúu kihotɗa ee ɓuwii hatallúu ga kipesɗa, ɗú kíimɗiɓa Kooh. 45 Ɗú tumkanaa, ɗú hay kiꞌen towutii Paamudiigarúu en ga ɗookɗa. Ndaga nohiigari ya oninwa ɓuwii joffii na ɓuwii jofinɗa. Ya towi ga ɗook ɓuwii júwinɗa na ɓuwii júɓpiiɗa. 46 Binaa en lak ɗú waaꞌ ɓuwii waaꞌtúuɗa rekaa, neehalii wiida wërí ɗú laakan ga iñaama? Iñaama, bi ga juuticii sah tumsinndi. 47 En lak ɗú këñɗohi na ɓoꞌꞌúu dogaa, ɗú tum ya daama yiyëkíꞌ? Iñaama, bi ga yiifaꞌcii tumsinndi. 48 Kon enat ɓuwaa matin, fodii dii Paammbúu yii ga ɗook matɗa.

6

Iñaa Yéesu woꞌ ga loo kisarahohɗa

1 - Binaa ɗú en na kitum iñii Kooh nakohɗanaa, abukat ga kiheel kihotuk bi tah ɗú tumika ga fíkíi ɓuwii ɓéeɓ. Enndiikanaa, ɗú laakanndii neehal wíinoo ga Paammbúu yii ga ɗookɗa. 2 Kon binaa fu en na kisarah ɓaa laakoonaa kaa típ han, kiwaaꞌ kiyéeguk, fodaa daa ɓuwaa ɓíinoo jófjófɗuki tumsi ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa na mbedicaa, kiheel ɓuwaa ndamɓa. Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓa laasin neehalaagaɓa kumëeñíꞌ. 3 Wayee fu, binaa fu en na kisarah ɓaa laakoonaa, yah-segaagaraa hanat kiꞌínoh iñaa yah-ñaabaagaraa tumɗa, 4 doonaa sarahaagaraa ɗaakuk, ee paamfu yii hotin ga iñaa ɗaakukinɗa, hayyaaka kiꞌík.

5 Ee binaa ɗú en na kikíim Koohaa, kaa madat na ɓuwii ɓíinoo jófjófɗukiɗa. Ɓa waari kituuk ɓa kíimi Kooh ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcii na sal-waascii doonaa ɓéeɓ hotɓa. Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓa laasin neehalaagaɓa kumëeñíꞌ. 6 Wayee fu, fu en na kikíim Koohaa, aasaa túuyaagaraa wëñ kiɗaakuk ga kaanfuɗa, fu laŋ halaa, fu kíim Paamudiigaraa. Ya yaa da, ga ɗekataa wiɗaakukíꞌwaama. En ɗanaa, Paamudiigaraa hotin ga iñaa ɗaakukinɗa hayyaaka kiꞌík.

Yéesu yëedíꞌta ɓuwaa kikíim Kooh

7 - Binaa ɗú en na kikíim Koohaa kaa madat na yiifaꞌcii, ɗú am ga kiwoꞌ rek ɗú ínohoo kilëehíꞌ. Ɓa fooŋ an ɓa yewin tiwoꞌaa Kooh tumiꞌɓa iñaa ɓa kíimɗa. 8 Kaa ëldúkohatɓa. Iñaa ɗú sooluk, balaa sah ɗú kíimmbi Kooh, Paamudiigarúunaa, lak ya ínohinndi haat. 9 Kon ɗú jom kikíim Kooh anee:

«Paammbíi yii ga ɗookɗa,

ɓéeɓ ɓuwii ínohat kiselaꞌkii teekiigaraa,

10 Nguuriigaraa leꞌat dii,

Iñaa fu waaꞌɗa laakat ga kakay,

fodaa ka laak ga ɗookɗa.

11 Onaaríi iñaa ɗí jom kiñam ga besii watiɗa.

12 Bayalaaríi baakaaꞌcii ɗí tumiɗa,

fodaa ɗí ɓan, ɗí bayalin ɓuwaa tooñnjíiɗa.

13 Ee kaa íissíi ɗí keen ga fíꞌ Seytaani,

wayee músalaaríi ga sépíꞌíꞌ-ga-nofii,

[ndaga fu yërí laak kinguuruk,

fu yërí laak kimín, fu yërí laak ndam, bi taaꞌ.

Aameen]*.»

14 En kiꞌenaa, binaa ɗú bayal ɓuwii iñcii ɓa tooñirúuɗanaa, Paammbúu yii ga ɗookɗa hayyúu kibayal ɓan. 15 Wayee binaa ɗú bayallii ɓuwiinaa, Paammbúu yii ga ɗookɗa ɓan bayaloorúu baakaaꞌciigarúu.

Yéesu woꞌ ga loo kiꞌooꞌ

16 - Binaa ɗú en na kiꞌooraa, kaa súuñɗukat fodii dii ɓuwii jófjófɗuki tumsiɗa: ɓa api faancaagaɓa kiteeɓ ɓuwaa ɓéeɓ an ɓa oorin. Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓa laasin neehalaagaɓa kumëeñíꞌ. 17 Wayee fu, binaa fu en na kiꞌooraa, sëmúluka bi set, fu laꞌkoleñ hafaagaraa, 18 doonaa fu teewoo ɓuwaa an fu en na kiꞌooꞌ. Paamudiigaraa hotin ga iñaa ɗaakukinɗa doŋ ínohanka. Ee Paamudiigaraa hotin ga iñaa ɗaakukinɗa hayyaaka kiꞌík.

Heelat kilaak alalaa ga ɗookɗa

(Lúkkaa 12: 33-34)

19 - Kaa nëgírohɗat haffúu alal ga ëldúna. Dii, maasoh na homaak míninwa kilaas, yasohwa, ee lokcii mínin kihay pook kaan, ɓayuwa. 20 Namat kinëgírohiꞌ haffúu alal ga ɗook, daa maasoh na homaak mínsoowa kiyasoh ee lokcii mínsoo kihay, pooku kaan, ɓa ɓaywa. 21 En kiꞌenaa, daa alalfu enoh ɓéeɓ, keeñfu waa da ɓan.

Kuhas, lampu ga faan

22 - Kuhas kërí en lampii faanfii. Kon binaa dara enndii na kuhasfunaa, faanfaagaraa tóohfa ƴah ga leeꞌlaat. 23 Wayee binaa tuhastaagaraa mesikaa, faanfaagaraa ɓéeɓfa en ga ñúus. Kon binaa leeꞌlaatii en garaaɗa ñúusaa, waama ñúus hídan na kitërúus!

Yéesu nakoh kiꞌóoluk Kooh

24 - Ken mínoo kisúrgaꞌuk ga haꞌ-kaan ɓanak. Faw fu saŋ yíinoo, fu waaꞌ yaa tesɗa; wala fu taabuk yíinoo, fu foñluk yaa tesɗa. Ɗú mínoo kiꞌatukoh kitop Kooh na kitop hëelís.

25 - Iñaama tah mi woꞌꞌúu an: kaa ɓítukat ga ñamahaa [wala anahaa] ɗú laakan sooli kipesoh wala yëerícaa ɗú laak sooli kiꞌekuk ga faanndúuɗa. Ndaga kipes kërí wëñ kilaak solu ñamah ee faan fërí wëñ yëerí kilaak solu. Enndii ɗee? 26 Malkat ga selii púdiɗa. Ɓa sokoo, ɓa píikoo, ɓa laakoo dap, ee Paammbúu yii ga ɗookɗa yii ñëmíꞌɓa. Enndii ɗú wëñ selii púdiɗa kilaak solu fúufe? 27 Ɓii yiida garúu mín kiɓaat iñaa hín na siñdaa jokon ga kipesci, bi ya ɓítuki ga coonucaagari?

28 Kon iñii tahhúu kiɓítuk ya ga iñcaa ɗú ekukan? Malkat ga pëegíi-nduhumfii fimóríꞌfii ga ëgíriiɗa na ga dii fa kolukiɗa: fa lëgëyoo, fa foliloo. 29 Wayee mi woꞌꞌúuka, bi ga buuꞌ Salomon na alalaagari tóoh, ya ekukkii kúltícaa hín kimoꞌ na wíinoo ga pëegíi-nduhumcii. 30 En lak Kooh yërí móríꞌ fodaama pëegíi-nduhumfii fimóríꞌfii ga ëgírii wati, ee kuwisaa fa ƴah kijafu ga kiwii doŋɗanaa, wëñaa ga, ɗú ga kihaffúu, ya ekoorúu bi jofe? Ngëmiigarúu daal dooyyii! 31 Kon kaa ɓítukat rek ga kiheel iñaa ɗú ñaman, na iñaa ɗú anan, na iñaa ɗú ekukan. 32 Ɓéeɓ iñcuma ɓuwii ga ëldúna ee ínohsoo Koohɗa ɓërí tumi lëgëy kiheelca. Wayee, Paammbúu yii ga ɗookɗa ínohin an ɗú laakin sooli gaca. 33 Namat kiɗeɓ kiheel Nguurii [Kooh] na kitum iñaa ya nakohɗa. Ee iñaa tes ɗú laak sooli gaɗa, Kooh hayyúuri kiꞌeꞌ. 34 Kuwis hanattúu kiɓít. Kuwis hay kihëwíꞌ hafwa, ndaga besaa en ɓéeɓ coonufaa gaɗa dooyin ga.

7

Yéesu woꞌꞌa an ken hanat kiꞌattiꞌ mooroomci

(Lúkkaa 6: 37-38,41-42)

1 - Kaa attiꞌat ken, en ɗanaa Kooh attiꞌoorúu. 2 En kiꞌenaa, Kooh attiꞌanndúu fodaa ɗú attiꞌi ɓimooroommbúuɗa. Ee nataa ɗú natoh ɓuwiiɗa, wërí ɗú natohohsan. 3 Iñii tah ya fu malaki ɓolaa en ga kuhaskaa mooroomfu, ee fu mínoo sah kimalaksukoh dúuñii ga kuhaskiigaraaɗa. 4 Fu yii fu ɓay dúuñ ga kuhaskiigaraaɗa, fu mín na kiwoꞌ mooroomfu an: «Íisa mi nísíꞌtaa ɓolii en ga kuhaskiigaraaɗa»? 5 Fu yii fu jófjófɗuki ga fíkíi ɓuwiiɗa, ɗewaa kinís dúuñii ga kuhaskiigaraaɗa, en ɗanaa fu hay kihot dijófíꞌ bi fu mín kinís ɓolaa ga kuhaskaa mooroomfuɗa.

6 Kaa jafɗat baaycaa iñaa setin ga fíkíi Kooh enndiikanaa ɓa mínin kimëeñsuk ga ɗookkúu ɗowussúu. Ee ɓan kaa weesat siimii-pemiciigarúu ga fíkíi mbaamcii, enndiikanaa, ɓa ƴahca kitogisoh doŋ.

Kíimat, heelat, fëekírat, Kooh hayyúu kitaas

(Lúkkaa 11: 5-13)

7 - Kíimat, Kooh hayyúu kiꞌon. Heelat, ɗú hay kihot. Fëekírat, ɗú hay kilëgísɗu. 8 En kiꞌenaa, ɓaa kíim ɓéeɓ, onu; ɓaa heel ɓéeɓ, hot; ee ɓaa fëekíꞌ ɓéeɓ, hay kilëgísɗu. 9 Ɓii yiida garúu eran kowukaagari atoh binaa ka kíimmbi mbúurúnaa? 10 Wala ya eꞌka goŋ binaa ka kíimmbi jënaa? 11 Kon dii ɗú hín kibonɗa, en lak ɗú ɓërí mín kiꞌon towutaagarúu enaama cijófíraa, wëñaa ga Paammbúu yii ga ɗookɗa. Ɓuwaa kíimmbi enaama cijófíꞌɗa, ya onooɓacane?

12 Kon ɓéeɓ iñaa ɗú waaꞌ ɓimooroommbúu tumiꞌtúunaa, ɗú ɓan tumɗatɓari. Waasii Móyíis na iñcaa sëldíiga-Koohcaa woꞌɗa, nakohu iñaama.

Halcaa kanakcaa

(Lúkkaa 13: 24)

13 - Aasohat halaa wiƴínwaa. En kiꞌenaa, halaa ëewdoh ɓoꞌ ga kisaŋkuꞌɗa agin, ee waasaa aaw gaɗa newin kitaaboh*. Yewinin ɓuwaa taam ga waasaama. 14 Wayee halaa ëewdoh ɓoꞌ ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa hatin, ee waasaa aaw gaɗa newoo kitaaboh. Yewinndii ɓuwaa mínwa kihot.

Kedik ínohsohsi ga towutaa ka límɗa

(Lúkkaa 6: 43-44)

15 - Watukat haffúu ga ɓuwii tík hafɓa ɓisëldíiga-Kooh ee lak sabohɗa. Ɓa hay garúunaa, ɓa teewoh kiɗooy en fan baal, ee lak ga ɗuuƴ keeñcaagaɓa, ɓa iñcaa ɓigumuu ɓisóotíꞌ. 16 Ɗú ínohsohanɓa ga tumeencaagaɓa. Ɓoꞌ mínan na kiɓeen kowu reseŋ ga pëegíi-ñaawaaɓ wala kowu een ga kaꞌkaꞌ? 17 Kedik kijófíꞌkaa en ɓéeɓ lími towu timóríꞌ, wayee kedikkaa ɗúukoolin lími towutaa moroo. 18 Kedikkaa jofin mínoo kilím towutaa moroo, ee kedikkaa ɗúukoolin mínoo kilím towu timóríꞌ. 19 Kedikkaa límmbii towu tijófíꞌ ɓéeɓ, hay kigúru, jafu ga kiwii. 20 Kon fodaama, ɓuwaa tík hafɓa ɓisëldíiga-Kooh ee lak sabohɗa, ɗú ínohsohanɓa ga tumeencaagaɓa.

Ɓuwaa en tëelíbée kayoh-kayohɗa

21 - Enndii an ɓéeɓ ɓuwii ɓayiroo «*Haꞌmudii, Haꞌmudiiɗa» ɓërí aasan ga Nguuraa Kooh ga ɗookɗa; ɓii tumi iñii Paammboo yii ga ɗook waaꞌɗa ɓërí ƴah kiꞌaas. 22 Besaa Kooh ƴah kiꞌattiꞌoh ɓuwii leꞌ bëríinaa, hay kiyewin ɓuwaa woꞌanndoo an: «Haꞌmudii, Haꞌmudii, man ɗí yéegalohee woꞌeenaa Kooh ga teekiigaraa. Ɗí kaalla raɓcaa abee ɓuwaaɗa ga teekiigaraa. Ɗí tummba kíntaan ciyewin ga teekiigaraa!»

23 Wayee mi hayɓa kilof an:

- Mi mosoorúu kiꞌínoh, úsaayattoo, ɗú ɓii ɗú meerin kitum iñaa joffiiɗa.

Kaancaa kanakcaa

24 - Kon ɓéeɓ ɓaa keloh woꞌeenii mi meyoh kiwoꞌɗa, ee ya taabukiwa ga tumeencaagarinaa, hay kimëdírohu na ɓoꞌ yiñëeñíꞌ yaa tawah kaanci ga atoh. 25 Toɓ wiyewin keennda bi ɓaalcaa líiffa. Wambalaa na uurisaa tapukka ga kaanfaama, fa ɓúꞌtii ndaga fa yípsee ga atoh. 26 Wayee ɓéeɓ ɓaa keloh woꞌeenii mi meyoh kiwoꞌɗa, ee ya taabukkiiwa ga tumeencaagarinaa, hay kimëdírohu na ɓoꞌ yiñëkíꞌ-hel yaa tawah kaanci ga ɗook koleñ. 27 Toɓ wiyewin keennda bi ɓaalcaa líiffa, wambalaa na uurisaa tapukka ga kaanfaama, fa ɓúꞌta, ɓéeɓfa tassa tasar.

28 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ iñcaama, ɓéeɓ ɓuwaa waaruꞌussa ga jëgírohaagari. 29 En kiꞌenaa, ya madéeríi na jëgíroh-waascaa. Ndaga ya en kijëgírohaa, ya yërëmoo woꞌeenci.

8

Yéesu wëkíꞌta ɓaa ɓay ɗúukool-gaana

(Marka 1: 40-45; Lúkkaa 5: 12-16)

1 Daa Yéesu yoosukee jaŋjagaa, mbooloo wiyaak taabukkari. 2 Laakka ɓaa ɓay ɗúukool-gaana, ya deeƴca gari, ƴíꞌꞌa ga fíkíici, woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, fu waaꞌkanaa, fu míninndoo kiwëkíꞌ*.

3 Yéesu lëríssa yahaagari, leꞌꞌa ga ɓaa, woꞌꞌari an:

- Mi waarinka, waka! Ga saasi, ɓaa wakka ga ɗúukool-gaanaa. 4 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌari an:

- Abukaa ga kiwoꞌ ɓoꞌ iñii mi tumiꞌtaaɗa, wayee kara, fu teewohnee haffu ga sarahohaa, ee fu tum sarahaa Móyíis nakoh ga kisetkiigaraaɗa. En ɗanaa, iñaama hay kiteeɓ ɓéeɓ an fu setin✡.

Yéesu wëkíꞌta súrgaa soldaaraa yiyaakyaa

(Lúkkaa 7: 1-10)

5 Lak Yéesu yaa aas teeraa Kafarnawom, soldaaꞌ, yaa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñ, deeƴca gari, kíimmbari 6 an:

- Kiyaakii, súrgaagoo ɗúukoolin bi mínoo kikoluk, yaa faanukka ga kaan ee sodin lool.

7 Yéesu woꞌꞌari an:

- Mi hay kikaꞌ, mi wëkíꞌti.

8 Ɓaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Haꞌmudii, joobinndoo fu aas Kaanndoo, wayee woꞌaa woꞌeen wíinoo rek, súrgaagoo wak. 9 Mi ga kihaffoo, mi laakin ɓuwaa hanohhoo ɗook, ee mi laakin soldaaꞌcaa hanohussoo kakay. Binaa mi woꞌ yii an karanaa, ya kaꞌ; mi woꞌ yíinoo an hayanaa, ya hay; ee binaa mi woꞌ súrgaagoo an tumaa iñii yiinaa, ya tummbi.

10 Daa Yéesu kelohee woꞌeencaama, ya waaruꞌꞌa ga soldaaraa yiyaakyaa. Ya woꞌꞌa ɓuwaa taabukeeriɗa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ga ɓu-Isarayeel, mi mossii kihot ken ɓaa laak ngëmaa hín na wii garoo. 11 Ee mi woꞌꞌúu an ɓoꞌ ɓiyewin hay kimeyohu meyaaꞌ-noh na aasaaꞌ-noh, ɓa bok kanu na Abaraham, Ísaak na Yakoop ga Nguurii yii ga ɗookɗa. 12 Wayee ɓuwaa jomee kiꞌaas ga Nguurii yii ga ɗookɗa hay kijafu ga fooh ga ñúusaa, daa kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaakɗa.

13 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa soldaaraa yiyaakyaa an:

- Tíida fu ƴee kaanfu, ka laakohat fodum fu gëmkaɗa. Ga wahtaama siiƴ, súrgaa soldaaraa wakka peleŋ.

Yéesu wëkíꞌta payam Simoŋ na ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis

(Marka 1: 29-34; Lúkkaa 4: 38-41)

14 Waa ennda ɗa, Yéesu kaꞌta kaan Peeꞌ, ya laak payam Peeꞌ yiɓeti yii ga ɗook fayaaŋ, ɗúukoolin ee faanfaa tamin jír. 15 Yéesu ammbari ga yah, tamohlaataa faanfaa dalla kiƴím, lëehíꞌta ya kolukka, ya aawwa kitoputuꞌ Yéesu.

16 Ga noh-soosaa, Yéesu haydohɗussa ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓaa raɓ am. Ya kaalla raɓcaa na doolaa woꞌeenaagari ee ya wëkíꞌta ɗúukoolíꞌcaa ɓéeɓɓa. 17 Fodaama, iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa matta. Ya woꞌee an: «Ya ɓewin ga hafci coonuciigaruu, ya koorukin ɗúukoolciigaruu.»

Ɓuwaa waaꞌ kitaabuk Yéesuɗa

(Lúkkaa 9: 57-62)

18 Daa Yéesu hotee mbooloomaa wíilinndi, ya ebilla tëelíbéecaagari an:

- Ɗu paafat ɓakii giiyii hanoh gaaɗa.

19 Laakka jëgíroh-waasaa deeƴ gari, woꞌꞌari an:

- Jëgírohii, daa fu ƴah tóoh, mi hayyaa kitaabuk.

20 Yéesu woꞌꞌari an:

- Tílcii laakuunun ɗúl ee selcii ga asamaanɗa laakuunun taal, wayee Kowukii ɓii laakoo daa ka leeman hafiigari.

21 Ɓoꞌ yiliis ga tëelíbéecaagari woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, onaaroo paaƴ mi kaꞌ kiꞌacnee paammboo.

22 Wayee Yéesu woꞌꞌari an:

- Taabukaaroo, fu íis ɓuwaa kaaninɗa ɓa ac ɓuwaagaɓa kaanɗa.

Yéesu tuukiꞌta uuris wiyaak

(Marka 4: 34-41; Lúkkaa 8: 22-25)

23 Lëehíꞌta Yéesu aassa ga gaal-loocaa, tëelíbéecaagari taabussa nari. 24 Uuris wiyaak dalla kiyíp ga giiyaa bi dúuscaa caa ƴah kiꞌúul gaal-loocaa. Wiima lak Yéesu yii neeh. 25 Tëelíbéecaa hayussa gari, yúudussari na tifiip an:

- Haꞌmudii, somaaríi, kikaankii kii hayyuu!

26 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tahhúu ya kiniik hínɗa? Ɗú daal ngëmiigarúu yëgíssii!

Waa ennda ɗa, ya kolukka, gëtta uurisaa na giiyaa, tóoh ennda selew. 27 Ɓa jaahliꞌꞌa lool, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Moo ɓii yii yërí en ɓa bi uurisii sah na giiyii tumsi ga iñaa ya nakohɗa?✡

Yéesu wëkíꞌta ɓoꞌ ɓanak ɓaa raɓ am

(Marka 5: 1-20; Lúkkaa 8: 26-39)

28 Ga waa Yéesu leꞌꞌa ɓakaa giiyaa Gëlílée hanoh gaa, ga kúlkaa Gadaraaɗa, ɓoꞌ ɓanak ɓaa raɓ am, meyohussa ga loycaa†, gúꞌɗukohussari. Ɓuwaama namee kisoot hen bi ken kaañéeríi kikooroh waasaa waama. 29 Ɓa aawwa kifiip an:

- Fu naríi ya, fu Kowukii Kooh! Kitummbíi iñaa meskin haydohhaa dii ee wahtii leꞌꞌii duume?

30 Wiima lak ga disam diꞌúsaayíꞌ laakin yop-mbaam-parki wiyaak waa en na kiníiru daama. 31 Raɓcaa am ɓuwaaɗa kíimussa Yéesu an:

- En an fu ƴahhíi kikaal ɗí meyoh ga ɓuwii ɓiinaa, ekaaríi ga yop-mbaamaa wúunee!

32 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Tíidat ɗú aas gaɓa!

Raɓcaa meyohussa ga ɓuwaa, aasussa ga mbaamcaa. Ga saasi ɓéeɓ yopaa írkísukohha ɗook jaŋjagaa, wa keennda ga giiyaa, wa muuꞌta.

33 Ɓuwaa níiꞌsee yopaaɗa núpussa, aasussa teeraa, ɓa ɓéestíꞌta tóoh iñaa laakɗa, na iñaa dal ɓuwaa ɓanakɓaa raɓcaa abeeɗa.

34 Waa ennda ɗa, ɓéeɓ ɓu-teeraa meyussa kigúꞌɗukohnee Yéesu. Daa ɓa hoteeri, ɓa kíimmbari ya meƴ gohaagaɓa.

9

Yéesu wëkíꞌta ɓaa lafañin

(Marka 2: 1-12; Lúkkaa 5: 17-26)

1 Waa ennda ɗa, Yéesu aassa gaal-loocaa, ya húusissa giiyaa Gëlílée, ya ɓoyukka teeraa ya dëkohɗa. 2 Daama ya haydohɗussa ɓaa lafañin ee faanuk ga ɗook gatan. Daa Yéesu hotee ngëmaagaɓa waama, ya woꞌꞌa lafañaa an:

- Ƴaal, helfu dalat, baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaa.

3 Jëgíroh-waascaa ɓaa woꞌ ga ɗuuƴɓa an:

- Ɓii yii ɓasin Kooh!

4 Wayee Yéesu ínohha iñaa en ga helcaagaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú laak halaatcum cibóníꞌcuma ga helciigarúu? 5 Kon iñii yiida wëñ kiyooɓ kiwoꞌ lafañii? Kiwoꞌꞌi an «Baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaanoo», kiwoꞌꞌi an «Kolka fu tíin»? 6 Wayee bi ɗú ínoh an ga ëldúna Kowukii ɓii onuunun kibayal baakaaraa, malkat:

Ya woꞌꞌa lafañaa an:

- Kolka, ɓewaa gataniigaraa, fu ƴee kaanfu!

7 Ɓaa kolukka, yaa ƴah kaanci.

8 Daa ɓuwaa hotee iñaama, ɓa dalla kitíit, ɓa ɓaa ndam Koohyii on ɓoꞌ-súusúus kimín kitum iñaa hínɗa kiyakɗa.

Yéesu ɓayya Mëccëe

(Mëccëe 2: 13-17; Lúkkaa 5: 27-32)

9 Yéesu meƴca, yaa ƴah. Ya hotta ɓaa teeku Mëccëe, yugin ga daa ɓuwaa fayohi juutiɗa. Yéesu woꞌꞌari an:

- Taabukaaroo!

Mëccëe kolukka yaa taabuk Yéesu. 10 Laakka bes, Yéesu yuŋnga kiñam ga kaan Mëccëe. Juuti ɓiyewin na ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓibóníꞌ, hayussa, bokussa na Yéesu kanu, ya na tëelíbéecaagari. 11 Fërísiyeeŋcaa hotussa iñaama, woꞌussa tëelíbéecaa Yéesu an:

- Iñii tah ya jëgírohiirúu bok kiñam na juuticii na ɓuwii ɓibóníꞌɓii ɓii? 12 Wayee Yéesu kelohhaɓa, loffaɓa an:

- Ɓuwii dara gaa naɓaɗa enndii ɓa laak sooli ga payoh, wayee ɓuwii ɗúukoolɗa ɓërí laak sooli ga. 13 Karat, ɗú heel kiꞌínoh iñaa woꞌeenii wii waaꞌ kiwoꞌɗa: «yërmaandi wëñnjoo kineɓloh kisarahoh júuꞌ»✡, ndaga mi hayyii ëldúna kiɓay ɓuwii tík hafɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌɗa, wayee mi hay kiɓay haꞌ-baakaaꞌcii.

Yéesu woꞌꞌa ga loo kiꞌooꞌ

(Marka 2: 18-22; Lúkkaa 5: 33-39)

14 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa Saŋ hayussa ga Yéesu, ɓa meekissari an:

- Iñii tah ya ɗí na Fërísiyeeŋcii ɗí oori ee tëelíbéeciigaraa ooꞌsoo?

15 Yéesu loffaɓa an:

- Ɓedohcaa haꞌ-kílookkaa, mínan na kiꞌen keeñɓa newoo ee lak haꞌ-kílookkaa yaa naɓa? Wayee bes waa hay, waa haꞌ-kílookkaa hay kiɓewohu ga leelooɓa; leꞌ bëríinaa, tëelíbéeciigoo hay kidalu kiꞌooꞌ. 16 Ken daafoo píis wiꞌas ga líil-kúltí, ndaga píisaa wiꞌaswaa hay kiɓaydoh yen ga líil-kúltaa, wa tum ɗaraa wëñ kiyak. 17 Ee ken tumoo biiñ* wiꞌas ga mbúus-oncaa maañin. Enndiikanaa biiñaa lúudaa, mbúuscaa pook, biiñaa aamuk, mbúuscaa yasukoh. Biiñ wiꞌas kay tumsi ga mbúus-on ciꞌas, en ɗanaa ca ɓéeɓca ca mín kimaañ.

Kowu ɓaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa na Ɓetifaa leꞌee ga Yéesuɗa.

(Marka 5: 21-43; Lúkkaa 8: 40-56)

18 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ fodaama, ɓoꞌ yaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaa hayya, ƴíꞌꞌa ga fíkíici, woꞌꞌari an:

- Kowuroo kiɓeti han kikaan diima-diima, wayee hay fu tíkki yahciigaraa ee ka hay kipesis.

19 Yéesu kolukka, yaa ƴah na ɓaa, ya taammba na tëelíbéecaagari.

20 Laakka ɓetifaa daanee kimeƴdoh ñíf rek iñaa leꞌin tíkíis tidaaŋkaah na tanak; fa koorohha fenoo, leꞌꞌa ga pawaa kúltífaa Yéesu, 21 ndaga fa woꞌee ga helci an: «Binaa mi leꞌ rek ga kúltífaagarinaa, mi hay kiwak.» 22 Yéesu heelukka, hottari, woꞌꞌari an:

- Jowu, helfu dalat, ndaga ngëmumgaraa wëkɗinndaa. Ga wahtaama siiꞌ ɓetifaa wakka.

23 Yéesu leꞌꞌa kaan ɓaa yaama kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa, ya hotta mbiiwohcaa†, ee lak coowaa ɓan ɗúukin pút ga mbooloomaa, ya woꞌꞌaɓa an:

24 - Meyat fooh! Kuꞌoomaa-jowukii kaanndii, ja en na kineeh rek. Daama, ɓuwaa ɓaa ciiɓsukki. 25 Ɓuwaa meƴdohussa fooh, lëehíꞌta Yéesu aassa túuyaa. Ya ammba yahaa kuꞌoomaa-jowukaa, ja kolukka.

26 Iñaa hew yaama síwwa ga ɗuuƴ gohaama ɓéeɓwa.

Yéesu wëkíꞌta búumíꞌ ɓanak

27 Yéesu meyohha daama, ya yaa ƴah. Laakka búumíꞌ ɓanak ɓaa taabukki ee ɓa ɓaa fiip an:

- Kucaasamunkii Dëwít, yërëmaaríi!

28 Ga waa Yéesu leꞌꞌa kaanfaa, búumíꞌcaa hayussa gari, ya meekissaɓa an:

- Ɗú gëmin an mi mínin kitum iñii ɗú kíimmbooɗane?

Ɓa taassa an:

- Ee, Haꞌmudii, fu míninka.

29 Yéesu dalla kileꞌ ga tuhastaagaɓa, woꞌꞌa an:

- Iñii ɗú kíimɗa laakat fodii ɗú gëmkaɗa.

30 Tuhastaagaɓa dalla kilëgísuk, ɓa ɓaa hot. Lëehíꞌta Yéesu gëttaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Watukat! Ken hanatka kiyéeŋ!

31 Wayee daa ɓuwaa meyee, ɓa síwiꞌta teekaa Yéesu ga gohaama ɓéeɓwa.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa luuɓ hen

(Lúkkaa 11: 14-15)

32 Ga wahtaa búumíꞌcaama meyu kiƴahɗa, Yéesu haydohɗussa ɓaa raɓ am, luuɓlukohhari. 33 Yéesu kaalla rawaa, luuwaa aawwa kiwoꞌ. Ɓuwaa waaruꞌꞌa ga lool, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Iñaa man na yii, ken mosoori kihot ga Isarayeel.

34 Wayee Fërísiyeeŋcaa ɓa woꞌee an:

- Buurii raɓcii, yërí onndi dooli kikaal raɓcii ga ɓuwii.

Yéesu laakka yërmaandi ga mbooloomaa

(Marka 6: 6,34; Lúkkaa 10: 2)

35 Yéesu yaa wíil ɓéeɓ teerucaa na dëk-kawcaa, ya yaa jëgíroh ga jaangu-yaawúuꞌcaa, ya yaa jangat ga loo Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Nguuraa Koohɗa. Ya yaa wëkíꞌ ɗúukoolcaa ɓuwaa ɓéeɓca na ɓéeɓ iñcaa mesik ɓuwaaɗa.

36 Daa Yéesu hotee mbooloomaa enin nërëm ndaga coonu en fan baalcaa laaksoo níiroh, ya laakka yërmaandi wiyaak gaɓa. 37 Ya dalla kiwoꞌ tëelíbéecaagari an:

- Píikii yewinin ee píikohcii caakussii. 38 Kon kíimat haꞌ-píikii ya ɓaat kiwosoh ɓilëgëyoh ga píikiigari.

10

Yéesu ɓayya apotaaꞌcaagari

1 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓayya tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ya onndaɓa dooli kimín kikaal raɓ ga ɓuwaa na kiwëkíꞌ ɗúukoolcaa ɓuwaa ɓéeɓca na ɓéeɓ iñaa mesik ɓuwaaɗa. 2 Teekcii apotaaꞌcii ɓidaaŋkaah na ɓanakɓii cërí cii: yaa ɗeɓɗa, Simoŋ yaa ɓaysi Peeꞌɗa, na Andari këmëeŋkíci, towutaa Sebedee: Saak* na Saŋ këmëeŋkíci, 3 Filiip na Bartulëmíi, Toomaa na Mëccëe juutaa, Saak kowukaa Alfee, na Tadee, 4 Simoŋ selootaa†, na Yúdaa Iskariyot yaa onan Yéesu bíiŋɗa.

Yéesu wossa apotaaꞌcaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa

5 Ɓuwaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaama ɓërí Yéesu wosee, ya dígallaɓa an:

- Kaa karat gohcaa ɓuwaa enussii yaawúuꞌ dëkohɗa ee kaa aasat teerucaa ga kúlkaa Samaríiɗa. 6 Namat kikaꞌ ga ɓuwaa ga heetaa Isarayeel múuyuunun fodii ɓibaalɗa. 7 Daa ɗú kooroh ɓéeɓ, yéegalohat an: «*Nguurii yii ga ɗookɗa deeyin, wii dii!» 8 Wëkɗat ɗúukoolíꞌcaa, mílísɗat ɓuwaa kaaninɗa, sétírat ɓuwaa gaanaꞌinɗa, kaalat raɓcaa ga ɓuwaa. Ɗú onuunun ee ɗú meekisohussii dara ga, onohat ɓan ee kaa meekisohat dara ga. 9 Kaa ɓaydohat dara ga poossúu, enndii wúrúus, enndii hëelís, enndii përëm. 10 Kaa ɓaydohat dara ga ɓaawaagarúu, enndii hëmbu, enndii kúltí fisúmíyukaah, enndii ñafaꞌ, enndii dooꞌ, ndaga lëgëyohaa en ɓéeɓ jomin kiñam✡.

11 Dëk-teeru wala dëk-kawaa ɗú mín kiꞌaas ɓéeɓ, meekisohat ati laakin ɓoꞌ yilëekíꞌ-haf yaa mínndúu kitook ga kaanci; ɗú dal ga kaanfaama bi ga daa ɗú kolukohan da. 12 Ɗú en na kiꞌaas kaanfaanaa, këñɗat ɓu-kaanfaa an: «Jam namohat narúu!» 13 Binaa ɓuwaa dëk ga kaanfaama tookussúunaa, jamaa ɗú kíimɗa yoosukat gaɓa, wayee ɓa tookkiirúunaa jamaa ɗú kíimɗa ɓoƴkat garúu. 14 Ee kaan wala teeraa ɗú aasoh, binaa ɗú tookussii da ee woꞌeenndúu súkúrukussiinaa, meyohat kaanfaama wala teeraama, ɗú përtuk pëndëlaa ga kotcaagarúuɗa.

15 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; besaa ƴah kiꞌattiꞌohuɗa leꞌaa, ɓu-dëkaa Sodom na Gomooꞌ ɓërí taniꞌan ɓu-dëkaawaama attiꞌ.

Coonucaa sek tëelíbéecaa Yéesuɗa

(Marka 13: 7-13; Lúkkaa 21: 12-17)

16 - Súkúrukat, mi yii wossúu fodii ɓibaal ga leeloo ɓigumuu. Kon taabat na kiteey fodii goŋ ee ɗú lewet fodii hoꞌ. 17 Watukat haffúu ga ɓoꞌ-súusúus, ndaga ɓa hayyúu kiɓay paancaa ee ɓa hayyúu kitíp laawoo ga ɗuuƴ jaangucaagaɓa. 18 Ɗú hay kiɓayu ga fíkíi gúwernëeꞌcaa na ga fíkíi buuꞌcaa ndaga teekiigoo. En ɗanaa, ɗú en seedi ga fíkíiɓa na fíkíi ɓéeɓ heetcii ga ëldúnaɗa. 19 Binaa ɗú ɓayu paancaanaa, helciigarúu dalat ga daa ɗú woꞌanɗa na iñaa ɗú ƴah kiwoꞌɗa. Iñcaa ɗú ƴah kiwoꞌɗa, ɗú eꞌsanca ga wahtaama siiƴ. 20 En kiꞌenaa, enndii ɗú ɓërí ƴah kiwoꞌ wayee Helii meyoh ga Paammbúuɗa yërí ƴah kiwoꞌ kooroh túuwtiigarúu.

21 Yaakmun hay kiꞌeroh këmëeŋkíci ya tíku kikaan. Paamun hay kiꞌeroh kowuci ka tíku kikaan. Oomaacaa hay kiɓeɓku keenu ga ɗook paamɓa na eewɓa, aplukɓa. 22 Mi hay kitah bi ɓoꞌ ɓiyewin hayyúu kisagu. Wayee ɓaa fu guuꞌguuluk bi ga daa tóoh leehanaa, fu yaama fu hay kimúc. 23 Teeraa ɗú kaꞌ, ɗú hatalu ga kipessúu daamanaa, núpat, ɗú kaꞌ teeru wiliis. Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɗú lëehɗoo kiwíil teerucii ga Isarayeelɗa ee Kowukii ɓii hayyii.

24 Tëelíbée mínoo kipaaf ɓaa jëgíꞌtiɗa ee súrga mínoo kipaaf haꞌ-kaanci. 25 Tëelíbée heelat kiman na ɓaa jëgíꞌtiɗa rek ee súrga heelat kiman na haꞌ-kaanci rek. En lak haꞌ-kaadii yërí ɓa ɓay Belsebulaa‡, wëñaa ga ɓu-kaanci, ɓa ɓaysan na?

Ɓaa cal kiniikɗa

26 - Kon kaa niikat ken. Ndaga laakkii iñaa mín kiɗaakuk bi hotukoo ee laakkii iñaa ɓoꞌ mín kiɗaak bi meƴdohsoo faŋ. 27 Iñaa mi woꞌꞌúu ga wek, ɓéestíratti ga noh taŋ ee iñaa ɗú mëedíru, yéegalohatti ga leeloo paancaa. 28 Kaa niikat ɓuwaa mínu kiꞌap faan ee mínsoo kiꞌap fítɗa. Namat kiniik ɓaa mín kisaŋkuꞌ faan na fít ga safaraɗa. 29 Tudiindiiꞌ tanak toonohsirii dërëme? Moona déy, jíinoo gata keenoo kakay ee neɓpii Paamudiigarúu. 30 Wayee ɗú, bi ga fenfii hafciigarúu sah, tóohfa kíduunun. 31 Kon kaa niikat dara, ndaga ɗú, ɗú ɓërí wëñ solu tóoh diindiiꞌcii.

Kitook wala kitaasuk Yéesu

32 - Ɓaa fu tookkoo ga fíkíi ɓuwiinaa, mi ɓan mi hayyaa kitook ga fíkíi Paammboo yii ga ɗookɗa. 33 Wayee ɓaa taasukkoo ga fíkíi ɓuwiinaa, mi ɓan, mi hayyaa kitaasuk ga fíkíi Paammboo yii ga ɗookɗa.

Yéesu haydohhii jam wayee haydoh kihëgískoh

34 - Kaa foogat an mi haydoh jam ga ëldúna. Mi haydohhii jam wayee mi haydoh kihëgískoh. 35 Mi haydoh kihëgískoh ga díkaanti kowu kiƴaal na paamci, díkaanti kowu kiɓeti na eeci, díkaanti ɓeti na payamci yiɓeti. 36 Ɓoꞌ, ɓuwaa waaranndii gari kihotɗa, ƴah ɓu-kaanci. Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

37 - Ɓaa wëñ kiwaaꞌ paamci wala eeci loo mi, ɓaama joobinndi ya en tëelíbéeroo. Ɓaa wëñ kiwaaꞌ kowuci kiƴaal wala kiɓeti loo mi, ɓaama joobinndi ya en tëelíbéeroo. 38 Ɓaa koorukkii kuraanaagari§ taabukiroonaa, ɓaama joobinndi ya en tëelíbéeroo. 39 Ɓaa fu waa kisom kumuunfunaa, fu hayka kiñak bi taaꞌ. Wayee ɓaa mi tahhaa kiñak kumuunfunaa, fu hayka kilaakis.

Yéesu dígohin enaama cinéwíꞌ

40 - Ɓaa teꞌꞌúu ga kaancinaa lakanaa teꞌꞌoo, ee ɓaa teꞌꞌoo ga kaancinaa, teꞌ ɓaa wossooɗa. 41 Ɓaa teꞌ sëldíiga-Kooh ga kaanci, ndaga kiꞌen sëldíiga-Koohkaa yaamanaa, ya hay kilaas neehalaa sëldíiga-Kooh jom kilaasɗa. Ee ɓaa teꞌ ɓoꞌ yijúwíꞌ ga kaanci ndaga kijúɓkaa yaamanaa, ya hay kilaas neehalaa ɓaa yijúwíꞌyaa jom kilaasɗa. 42 Luu enee kaas-músú wisóosíꞌ wíinoo doŋ, ɓaa fu onwa ɓoꞌ yíinoo ga tëelíbéeciigoo, yaa ínohoo dara, ndaga dii ya en tëelíbéerooɗanaa, mi woꞌꞌúuka ee kayoh, fu hay kilaas neehalaagaraa.

11

Saŋ-Bëtís wosohha ga Yéesu

(Lúkkaa 7: 18-35)

1 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa iñcaa ya nakɓa kitumɗa, ya kolukohha daama, yaa ƴah ga teerucaa ga gohaaɗa kijëgíroh na kiyéegaloh Hewhewaa winéwíꞌwaa.

2 Ga waa Saŋ kelohha ga ɗuuƴ kasaa iñaa Kiristaa tumɗa, ya wossa ga tëelíbéecaagari, 3 kimeekis Yéesu an:

- Fu yërí en ɓaa jom kihayɗanoo, ɗí sekan ɓoꞌ yiliis?

4 Yéesu dalla ɓuwaa kitaas an:

- Karat, ɗú ɓéestíꞌnee Saŋ iñcii ɗú kelohɗa na iñcii ɗú hotɗa: 5 búumíꞌcii ɓii hot, lafañcii ɓii tíin dijófíꞌ, gaanacii ɓii sétíru, ɗekcii ɓii keloh, faraafcii cii mílís, ee nduulcii ɓii yéegalu Hewhewii winéwíꞌwii. 6 Ɓaa mi tahhiiraa kisoof fenoo ga ngëmaagaraanaa, fu yewinin múuꞌ!

7 Tëelíbéecaa ɓanakɓaa, daa ɓa soofee, Yéesu aawwa ɓuwaa kiwoꞌ ga loo Saŋ, an:

- Ɗú karee kimalaknee ya ga ëgíꞌ-dúndagaa? Pëegíi-përúudúufaa en na kiꞌeguk ga uurisaane? 8 Enndiikanaa, ɗú karee ya kimalaknee? Ɓoꞌ yaa ekuk kúltí cimóríre? Ee sah ɓuwii ekuk kúltí cimóríꞌɗa ɓii ga kaancii buuꞌcii. 9 Kon ɗú karee kimalaknee ya daama? Sëldíiga-Koohe? Ee! Mi woꞌꞌúuka, ɓaama paafin sah sëldíiga-Kooh. 10 Saŋ yërí en ɓaa woꞌu ga Këyítfaaɗa an: «Mi yii wos ɓoꞌꞌoo, yaa ɗëwrukanndaa, kiwaayukiꞌtaa waasum.» 11 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ga ɓuwii límukoh ga ɓetiɗa ɓéeɓɓa, mossii ga kilaak yíinoo yaa wëñ Saŋ-Bëtís kiyak; ee moona déy, ɓaa wëñ kijutuut ga Nguuraa yii ga ɗookɗa, yërí wëñ Saŋ-Bëtís kiyak. 12 Iñaa aboh ga jamaanaa Saŋ-Bëtís hayohɗa bi diima, Nguurii yii ga ɗookɗa wii soogu na dooli* ee ɓuwii meeri kiꞌek dooli ga iñaa en ɓéeɓɗa ɓërí heelwa kiteꞌ, ɓa laakwa. 13 En kiꞌenaa, ɓéeɓ sëldíiga-Koohcaa na Waasii Móyíis yéegalohseera Nguuriima bi ga daa Saŋ hayoh. 14 En lak ɗú mínka kitookaa mi woꞌꞌúu man Saŋ yaama yërí en Ili, sëldíiga-Koohaa jomee kihayisɗa. 15 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa súkúruka.

16 Ɓuwii jamaanii wati, mi mëdírohanɓa naɓa? Ɓa man na oomaacaa yugu ga paanaa dëkaa ee ɓa woꞌ mooroomɓa an: 17 «Ɗí mbiiɓɗinndúu ee ɗú hammbii! Ɗí helemin ee ɗú dayukkii.»

18 En kiꞌenaa, Saŋ-Bëtís hayin, ya ñamoo ee anoo fodii ɓuwii, ee ɗú woꞌ an: «Ya laak raɓ». 19 Kowukii ɓii hayin, kii ñam, kii an, ee ɓa woꞌ an: «Malkat ɓii yii halaat kiñam doŋ na kiꞌan biiñ ee ya fiiliimunoh na juuticii na tumoh-baakaaꞌcii.» Wayee iñii kiñaañkii Kooh límiɗa, wërí teewohi an ka júwin.

Dëkcaa sagu kigëmɗa

(Lúkkaa 10: 13-15)

20 Waa ennda ɗa, Yéesu keennda ga ɗook teerucaa ya wëñee kitumoh kíntaan ee ɓuwaa súpítséeríi kipeskaagaɓaɗa, ya yaa ñaꞌɓa an:

21 - Massa ɗú ɓu-Korasee! Massa ɗú ɓu-Betsaydaa! Ndaga kíntaancii tumsee ga ɗuuƴcúuɗa, tumsee ga ɗuuƴ dëkaa Tíiꞌ na waa Sídoŋaa, eneenaa kumëeñíꞌ ɓa koorin ga saaku na wet kiteewoh an ɓa récukin baakaaꞌciigaɓa. 22 Kërí tah mi woꞌꞌúu an besaa attiꞌohsanɗa leꞌaa, ɓu-Tíiꞌ na ɓu-Sídoŋ ɓërí taniꞌanndúu attiꞌ. 23 Ee ɗú, ɓu-teerii Kafarnawom, ɗú yaakaaꞌ an ɗú hay kiɓëwíru bi ga ɗook-Koohe? Óꞌóo, ɗú ƴah kiyóoskíru bi ga ɓu-baam. En kiꞌenaa, kíntaancii tumu ga ɗuuƴcúuɗa, tumsee ga teeraa Sodomaa eneenaa wa wii lís bi wati. 24 Kërí tah mi woꞌꞌúuka, besaa attiꞌohsanɗa leꞌaa, teeraa Sodom wërí taniꞌanndúu attiꞌ.

Yéesu woꞌꞌa na ɓuwaa yóoskírin hafɓaɗa

(Lúkkaa 10: 21-22)

25 Ga wahtaama, Yéesu woꞌꞌa an:

- Buba, mi yii gërëmmbaa, fu, Haꞌmudii ɗook na kakay, ndaga iñaa fu ɗaak haꞌ-hamhamcii na ɓuwii jaginɗa, fu teewinwa oomaacii. 26 Kayoh buba, iñaama laakohɗa, ndaga iñaama yërí fu waaꞌ ya laak. 27 Paammboo tíkin tóoh ga yahhoo. Ken ínohoo Kowukii enndii Paamudiinaa, ee ken ínohoo Paamudii enndii Kowukii na ɓuwaa Kowukii waaꞌɓari kiteeɓɗa naa. 28 Hayat garoo ɓéeɓpúu ɗú ɓii ɗú sodin ee ɗú ɓítukohinɗa, mi onndúu íikaꞌ. 29 Koorukat iñii mi gallúuɗa, ɗú yoon garoo, ndaga mi yewinin jam ee mi yóoskírin haffoo, en ɗanaa fítciirúu laak íikaꞌ. 30 En kiꞌenaa, iñii mi gallúuɗa yoowin ee ɗofiigoo mi kooꞌtúuɗa erefin.

12

Yéesu yërí laak bes Sabat

(Marka 2: 23-28; Lúkkaa 6: 1-5)

1 Ga bescaama, hídukoh ga bes Sabat, Yéesu kooree ga ɗuuƴ yooncaa lúudin*. Lakanaa tëelíbéecaagari yaawuunun, ɓa aawwa kiweel ga boŋcaa✡, ɓa ɓaa ñam towutaa. 2 Laakka Fërísiyeeŋcaa hot iñaama, ɓa woꞌꞌa Yéesu an:

- Malkaa tëelíbéeciigaraa! Ɓa ɓii tum iñaa Waasii kokohin kitum ga bes Sabat.

3 Yéesu dallaɓa kilof an:

- Hanaa ɗú jaŋngii iñaa buuꞌ Dëwít tumee bëríi lak ya yaawin ya na ɓuwaa taabee nariɗa? 4 Ya aassa taalaa Kooh, ya ñammba naɓa ga mbúurúcaa meƴdohɗusee Koohɗa. Moona déy, ya na ɓuwaa taamsee nariɗa, waas onéeríi yíinoo gaɓa kiñam ga mbúurúcaama, sarahohcaa doŋ onuca kiñam✡. 5 Wala book, hanaa ɗú jaŋngii ga Këyítfaa Waasaa Móyíis an, en ga bes Sabataa sarahohcaa hëyrohu kilëgëy ga Kaanfaa Koohɗa tumu iñaa hoonohu kitum ga besaamaɗa ee iñaama enoo tooñ gaɓa. 6 Moona mi woꞌꞌúu man laakin dii ɓaa wëñ Kaanfaa Kooh. 7 Bíduunun ga Këyítfaa an: «Yërmaandi wëñnjoo kineɓloh kisarahoh júuꞌ»✡. Binaa ɗú ínohee iñii woꞌeenuma waaꞌ kiwoꞌɗanaa, eneenaa ɗú daloo ga ɗook ɓuwaa tummbii dara yibóníꞌ. 8 En kiꞌenaa, Kowukii ɓii kërí laak bes Sabat.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa yahaa ɗooƴkin

(Marka 3: 1-6; Lúkkaa 6: 6-11)

9 Yéesu meyohha daama, aassa jaangu-yaawúuraagaɓa. 10 Wiima lak laakin daama ɓoꞌ yaa yahaa ɗooƴkin. Fërísiyeeŋcaa enee daamaɗa meekisohha Yéesu an:

- Waasiigaruu onohin kiwëkíꞌ ɓoꞌ ga bes Sabate?

Fodaama ɓa waaree iñaa ɓa yabohanndi.

11 Yéesu taassaɓa an:

- Yiida garúu, binaa ya laak baal yíinoo doŋ, ee baalaa keen ga noŋ wihóotíꞌ ga bes Sabataa, ya karoori kiꞌam meƴdohhi? 12 Ee ɓoꞌ wëñ baal kilaak solu fúuf. Kon Waasii onohin kitumiꞌ ɓoꞌ iñaa jofin ga bes Sabat.

13 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa ɓaa yahaa ɗooƴkinɗa an:

- Lërísaa yahiigaraa!

Ɓaa lëríssa yahaagari, wa wakka, mannda na wíinoowaa. 14 Fërísiyeeŋcaa dalla kimeyu, ɓa hídohha kimalak ga daa ɓa tuman bi ɓa apluk Yéesu.

Yéesu yërí en súrgaa Kooh tanukɗa

15 Ga waa Yéesu ínohha an Fërísiyeeŋcaa ɓaa heelli kiꞌap, ya kolukohha daama. Mbooloo wiyaak taabukkari ee ya wëkíꞌta ɓéeɓ ɓuwaa ɗúukool gaɗa. 16 Wayee ya ɗíŋngaɓa na woꞌeen, kihoonohɓa kiwoꞌ ɓaa ya enɗa.

17 Iñaa laakohhaɗa, doonaa iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa mat, ya woꞌee an: «Kooh woꞌ an:

18 - Súrgiigoo mi tanukɗa yeema.

Yii mi keeñuk ee yërí soos keeñnjooɗa.

Mi hay kiyóoskíꞌ Heliigoo ga ɗookci,

ee ya hay kiteeɓ heetcii ɓéeɓca iñaa en kijúɓɗa.

19 Ya heelanndii ñaroh na ken,

ee ken kelohanndii koonaaci ga mbedicii.

20 Ya weelanndii pëegíi-përúudúufaa leemukin,

ee ya ƴímanndii kiwiikaa en na kiɗúuk.

Ya tuman fodaama bi ga daa kijúɓ laakohan ndam ga ɗook ëldúna,

21 ee ɓéeɓ heetcii tíksan yaakaaꞌ gari.»

Yéesu yabussa kitaam na Seytaani

(Marka 3: 22-30; Lúkkaa 11: 14-20)

22 Waa ennda ɗa, Yéesu haydohɗussa ɓaa raɓ am, búumíꞌtari, luuɓlukohhari, Yéesu wëkíꞌtari bi ɓaa mínissa kiwoꞌ na kihot. 23 Mbooloomaa waaruꞌꞌa ee ɓéeɓ ɓuwaa ɓaa woꞌ an:

- Ɓii yii enndii kucaasamunkii Dëwít woꞌuɗane?

24 Daa Fërísiyeeŋcaa kelohsee iñaa woꞌu yaama, ɓa woꞌꞌa an:

- Doolii Belsebul, buurii raɓcii, eꞌ ɓii yiiɗa, wërí onndi kimín kikaali raɓ ga ɓuwii.

25 Yéesu ínohha iñaa en ga helɓaɗa, ya dallaɓa kiwoꞌ an:

- Kúlkaa hëgískoh ga ɗuuƴka ɓéeɓ aaw ga kiɗúm. Teeru wala kaan hëgískoh ga ɗuuƴcinaa mínoo kituuk.

26 Kon binaa Seytaani kaal Seytaaninaa, ya hëgískohin ga ɗuuƴci. Haa baanaa nguuraagari mínan na kituuk? 27 Ee en an mi, Belsebul yërí onndoo dooli kikaal rawaa, haa ɓii on ɓuwiigarúu dooli kikaal raɓ ɓa? Kon ɓuwumgarúu, ga kihafɓa, ɓërí attiꞌanndúu. 28 En kiꞌenaa, en an mi kaali raɓcii na Helii meyoh ga Koohɗanaa, kon Nguurii Kooh leꞌin bi garúu.

29 Wala ɓan, ɓoꞌ mínan na kiꞌaas kaan ɓaa yaa na doolaagari gík, ya ɓeɓ iñaa yaama laakɗa ee ya ɗewohhii ga kiɓaŋngi paaƴ, doonaa ya han kimín kipook kaanfaa? 30 Ɓaa faꞌtii naroonaa, heñoh naroo, ee ɓaa nëgírohhii naroonaa, yii tasarsoh. 31 Kërí tah mi woꞌꞌúuka, baakaaraa ɓoꞌ mín kitum tóoh na ɓaseenaa ɓoꞌ mín kiɓas Kooh tóoh, ya míninca kibayalu, wayee ɓaa fu ɓas Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓéeɓ, fu bayalsooka. 32 Ɓaa fu woꞌ iñaa moroo ga Kowukii ɓiinaa, fu míninka kibayalu, wayee ɓaa fu ɓas Helii yiselaꞌíꞌyii ɓéeɓ, fu bayalsooka bi taaꞌ: enndii dii ga ëldúnanii wii, enndii ga waa en na kihayɗa.

Kedik na towutaa ka límɗa

(Lúkkaa 6: 43-45)

33 - Abat an kedik jofaa, líman towu tijófíꞌ, kedik ɗúukoolaa líman ɓan towutaa moroo. Kedik ínohohsan ga kowukaa ka límɗa. 34 Túuk goŋ-saamaancii! Dii ɗú bonɗa moos, ɗú mínan na kiwoꞌ yijófíꞌ? En kiꞌenaa, iñaa meyi ga kúuw yërí líif ga keeñ haꞌci. 35 Ɓoꞌ yijófíꞌ meƴdohi enaama cijófíꞌ rek ga keeñaagari líif na yijófíꞌɗa; ee ɓoꞌ yibóníꞌ meƴdohi enaama cibóníꞌ rek ga keeñaagari líif na yibóníꞌɗa. 36 Mi woꞌꞌúu an: besaa attiꞌohsanɗa leꞌaa, ɓéeɓ ɓuwii hay kituuk kilayoh na Kooh ga ɓéeɓ woꞌeenaa ɓa mosin kiwoꞌ ee laakoo hafɗa. 37 En kiꞌenaa, ɓaa en ɓéeɓ, ga woꞌeencaagaraa, fu eꞌsan kayoh ga wala fu tíku saboh.

Ɓuwaa waaꞌ kihotu kíntaan

(Marka 8: 11-12; Lúkkaa 11: 29-32)

38 Waa ennda ɗa, Laakka ɓijëgíroh-waas na ɓiFërísiyeeŋ ɓaa meekis Yéesu an:

- Jëgírohii, ɗí waaꞌ kihot fu teeɓpíi kíntaanaa teewoh an fu meyoh ga Kooh!

39 Yéesu taassaɓa an:

- Ɓuwii jamaanii wati ɓibóníꞌɓii ee ooruunun Koohɗa, ɓa waaꞌ kihot kíntaan. Wayee kíntaan wíinoo tookɗusanndiiɓa enndii waa Sonaas, sëldíiga-Koohaanaa. 40 En kiꞌenaa, fodaa daa Sonaas enee noh-noh kaahay na wek-wek kaahay ga lookaa jënaa yiyaakyaaɗa, fodaama Kowukii ɓii hay kiꞌen ga bos kakay noh-noh kaahay na wek-wek kaahay. 41 Besaa attiꞌohsanɗa leꞌ bëríinaa, ɓu-teeraa Níníf hay kituuku ga fíkíi ɓuwii jamaanii wati, ɓa ɓúlɓa, ndaga ɓu-Níníf súpítseera kipeskaagaɓa ga waa ɓa keloh jangataa Sonaasɗa; ee malkat, laakin dii ɓaa wëñ Sonaas. 42 Besaa attiꞌohsanɗa leꞌ bëríinaa, buuraa yiɓetiyaa✡ kúlkoh iñaa hanoh meyaaꞌ-noh ñaamɗa hay kituuk ga fíkíi ɓuwii jamaanii wati, ya ɓúlɓa. Ndaga ya meyohee gohcaa ëldúna wëñ kiꞌúsaayɗa kisúkúruknee woꞌeencaa buuꞌ Salomon líif na hamhamɗa. Ee malkat, laakin dii ɓaa wëñ Salomon.

Raɓ mín kiɓoyukis ga daa ya kaalohseeɗa

(Lúkkaa 11: 24-26)

43 - Binaa raɓ meyoh ga ɓoꞌaa, ya túuti ga ëgíraa ya heeli daa ya íikarukan, wayee waa ya hottii daa ya aasan, 44 ya woꞌ ga helci an: «Mi naman kiɓoyuk kaanfaagoo mi meyoheeɗa.» Binaa ya leꞌ danaa nak, ya laak kaanfaa lak ken gaa ga, paruunun bi setin, hëwíruunun bi jekin. 45 Fodaama, ya ƴee kikooꞌnee raɓ ɓiyitnaɓanak ɓiliis ɓaa wëñnji kisoot, ɓa aas ga kaanfaa, ɓa dëk ga. Faf ɓaa yaama, ga daa ya madee kuɗewaaɗa, wëñisɗa kiyiis. Ee ƴah kiman fodaama deŋ ga ɓuwii ɓibóníꞌ ɓii jamaanii wati.

Eew Yéesu na ɓikëmëeŋkí Yéesu

(Marka 3: 31-35; Lúkkaa 8: 19-21)

46 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ na mbooloomaa, eeci na ɓikëmëeŋkíci leꞌussa, ɓa eemmba fooh ee ɓa soolukeeri. [ 47 Laakka ɓaa yéegal Yéesu an:

- Taasa, eefu na ɓikëmëeŋkífu ɓaa day ga fooh, soolukussaa.]

48 Yéesu taassa ɓaa an:

- Ɓii yiida en eewwoo? Ɓuwii ɓiida en ɓikëmëeŋkíroo?

49 Ya noonnda, kiteewoh tëelíbéecaagari, woꞌꞌa an:

- Malkat, eewwoo na ɓikëmëeŋkíroo ɓeema. 50 Ɓaa tumi iñaa Paammboo yii ga ɗook waaꞌɗa, ɓaa yaama yërí en këmëeŋkíroo yiƴaal wala yiɓeti wala eewwoo.

13

Liiwukaa woꞌ ga loo sokohaaɗa

(Marka 4: 1-9; Lúkkaa 8: 4-8)

1 Ga besaa bëríi, Yéesu meyohha kaanfaa ya enoheeɗa, kaꞌta yuŋneera* ga seereenaa giiyaa Gëlílée. 2 Mbooloo wiyaak wíillari bi faf ya nammba kiꞌaas ga gaal-looci ga ɗuuƴ giiyaa, ya yuŋnga ga. Ɓéeɓ mbooloomaa tuukka ga tewisaa. 3 Ya woꞌꞌa naɓa enaama ciyewin ga liiwuk fodii liiwukii wii, an:

- Enee línoh, ya kolukka yaa ƴah kisoknee. 4 Ga daa ya en na kisokɗa, laakka tesohtaa keen ga yahaanaa waasaa: selcaa hayussa, ñamussata say. 5 Laakka tesohtaa keen ga ɗekataa yewinin atoh, daa yewinndii kakay. Tesohtaa gaawwa kipaal ndaga lak kakayfaa yewinndii daama. 6 Wayee daa nohaa tamee, iñcaa paleeɗa neewwa, ca súɓpa ndaga níilcaagaca abéeríi. 7 Laakka tesoh tiliis taa keen ga ƴówée-lúp, ta paalla da. Lúpcaa yakka, onndata. 8 Ee laakka tesohtaa keen ga ɗekataa laakin dooli. Ta ɓíríssa boŋ. Cii erohha iñaa leꞌin waas citéeméeꞌ ga tesohtaa sokseeɗa, cii cidaaŋkaah-yitniinoo, cii cidaaŋkaah-kaahay.

9 Lëehíꞌta Yéesu tíkka ga an:

- Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!

Iñaa tah Yéesu liiwuki ɓuwaa henɗa

(Marka 4: 10-12; Lúkkaa 13: 18-19)

10 Tëelíbéecaa deeyussa ga Yéesu, ɓa meekissari an:

- Iñii tah ya fu woꞌꞌa na ɓuwaa ga liiwuk?

11 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú ɓërí eꞌsee kiꞌínoh kúmpacaa Nguuraa yii ga ɗookɗa. Wayee ɓa, ɓa erussiika. 12 En kiꞌenaa, ɓaa laakin, hay kiɓaatɗu bi ya dóoyíꞌ sëk. Wayee ɓaa laakoo, kiꞌiñkaa ya ɓayɗa sah, hay kiteꞌu. 13 Iñii yii yërí tah mi woꞌi naɓa ga liiwuk: ɓa malakin ee ɓa hotoo, ɓa súkúrukin ee ɓa kelohoo, ɓa ínohoo. 14 Fodaama iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa matta gaɓa. Ya woꞌee an:

«Ɗú hay kikeloh dijófíꞌ wayee ɗú ínohanndii dara.

Ɗú hay kimalak dijófíꞌ wayee ɗú hotanndii dara.

15 En kiꞌenaa, heetii wii súwin ga keeñ,

ɓa lagin nofciigaɓa paraas,

ɓa ɗúugin nap,

en ɗanaa hasɓa hotoo,

nofɓa kelohoo,

ee helɓa aboo dara,

bi ɓa súpít kipeskiigaɓanaa, mi wëkíꞌɓa.»

16 Wayee ɗú, ɗú ɓërí yewin múuꞌ: hasciigarúu hotin ee nofciigarúu kelohin! 17 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; yewinin ɓisëldíiga-Kooh na ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ, ɓaa waaꞌseera lool kihot iñcii ɗú hotɗa ee hotussiica. Ɓa waareera kikeloh iñcii ɗú kelohɗa ee kelohussiica.

Iñii liiwukii sokohii waaꞌ kiwoꞌɗa

(Marka 4: 13-20; Lúkkaa 8: 11-15)

18 Yéesu woꞌꞌa an:- Kon ɗú, súkúrukat iñii liiwukii sokohii waaꞌ kiwoꞌɗa: 19 Ɓuwii kelohin loo Nguurii Kooh ee ínohsooɗa madu na seereenaa waasaa tesohtaa sokohuɗa: sépíꞌíꞌ-ga-nofaa hayaa nís Woꞌeenaa soku ga keeñɓaɗa. 20 Ɓíinoo madu na ɗekataa yewinin atoh pesohpaa sokohuɗa: ɓa keloh Woꞌeenii Koohaa, ɓa dallawa kiteꞌ na keeñ wisóosíꞌ. 21 Wayee ɓa úsaayoo ga ndaga Woꞌeenaa Kooh yíppii níil ga keeñcaagaɓa. Fodaama, binaa ɓa en ga coonu wala ɓa sodalu ga kipesɓa ndaga Woꞌeenii Koohaa, ɓa gaaw kigúroh nawa. 22 Ɓíinoo ɓan madu na ƴówée-lúpaa pesohpaa sokohuɗa: ɓa kelohin Woꞌeenii Kooh, wayee halaat ëldúna na kiwaaꞌ kihëpíꞌkaa aaw ga alal on Woꞌeenii Kooh bi wa mínoo kilím yen. 23 Ɓuwii ɓíinoo tesɗa madu na ɗekataa kakayfaa laakin dooli pesohpaa sokohuɗa: ɓa keloh Woꞌeenii Koohaa, ɓa ínoh iñaa wa waaꞌ kiwoꞌɗa. Ɓa límíꞌ Kooh jeriñ, ɓa tum bi pesohpaa meƴdoh: pii towu titéeméeꞌ, pii towu tidaaŋkaah-yitniinoo, pii towu tidaaŋkaah-kaahay.

Liiwukaa woꞌ ga loo pëegíi jëmfaaɗa

24 Yéesu woꞌissaɓa liiwuk wiliis an:

- Nguurii ga ɗookɗa man anee: Enee ɓoꞌ, ya sokka pesoh pijófíꞌ ga yoonci. 25 Laakka ɓaa waaꞌtii gari kihot hayya ga wek, lak ɓéeɓ ɓuwaa neehuunun, ya sokka pëegíi-jëm ga yoon-tohoonaa, yaa paaf kotci. 26 Daa tohootaa kolukee bi ta ɓíríssa, jëmfaa ɓan hannda kihotuk. 27 Daa súrgacaa hotee pëegíi-jëmfaa, ɓa kaꞌta ga haꞌ-yoonaa, ɓa woꞌꞌari an: «Kiyaakii, hanaa fu sokéeríi pesoh pijófíꞌ ga yoonfu? Kon tum na pëegíi-jëmfii en ga ɗuuƴgii?»

28 Haꞌ-yoonaa taassaɓa an: «Ɓaa waaꞌtii garoo kihot yërí tum iñaama.» Súrgacaa meekisussari an: «Eneenaa ɗí karoo ɗí ɗoffane?» 29 Haꞌ-yoonaa taassaɓa an: «Óꞌóo, mi niik ɗú en na kiɗof jëmfaanaa, ɗú kiɓaydoh tohootaa ga. 30 Íisatca bi kipíik leꞌ. Kipíik leꞌaa, mi hay kiwoꞌ píikohcaa an: ɗewat kiɗof jëmfum, ɗú pokfa ɗof, ɗú tëkíꞌfa. Lëehíraa ɗú ɗapiꞌtoo tohootum ga dapaagoo.»

Liiwukaa woꞌ ga loo kowu-fúdankaaɗa

(Marka 4: 30-32; Lúkkaa 13: 18-19)

31 Yéesu woꞌissaɓa liiwuk wiliis an:

- Nguurii ga ɗookɗa man na kowu fúdan, kaa ɓoꞌ ɓeɓ sokkaka ga yoonci. 32 Kërí wëñ kijutuut ga tesohtii, wayee ka paalaa, kërí wëñ kiyaak ga tediktii línsi ga dëꞌɗa. Ka en kedik bi selcaa hayaa taal ga toytaa ka laakɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo moloŋ-kuunɗa

(Lúkkaa 13: 20-21)

33 Yéesu woꞌissaɓa liiwuk wiliis an:

- Nguurii ga ɗookɗa man na moloŋ-kuunaa kaañohin, ɓeti ɓeɓ, tumwa ga ɗuuƴ kanu kuun, íiswa ga bi ga daa kuuncaa ɓéeɓ kaañohan.

Iñaa tah Yéesu liiwuki ɓuwaa henɗa

(Marka 4: 33-34)

34 Iñcaama ɓéeɓca Yéesu woꞌꞌaca mbooloomaa ga kiliiwuk. Ya woꞌéeríi na ɓuwaa ga iñaa enndii liiwuk. 35 En ɗanaa, iñaa sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa mat. Ya woꞌee an:

«Mi woꞌan naɓa ga liiwuk na liiwuk.

Mi hayɓa kiyéegal iñcaa ɗaaku, ga iñaa ëldúna saksee bi wati.»

Iñii liiwukii pëegíi-jëmfii waaꞌ kiwoꞌɗa

36 Waa ennda ɗa, Yéesu tagohha na mbooloomaa, ya ɓoyukka kaan. Daama, tëelíbéecaagari hayussa gari, woꞌussari an:

- Lëegísohɗaaríi liiwukaa woꞌ ga loo pëegíi-jëmfaa ga yoonaaɗa. 37 Yéesu taassaɓa an:

- Ɓaa sok pesohpaa pijófíꞌpaaɗa yërí en Kowukii ɓii. 38 Yoonaa wërí en ëldúna. Pesohpaa pijófíꞌpaa ɓërí en ɓuwii boku ga Nguuraa Koohɗa. Pëegíi-jëmfaa fërí en ɓuwii taam na sépíꞌíꞌ-ga-nofiiɗa. 39 Ɓaa waaꞌtii kihot ga haꞌ-yoonaa ee sok pëegíi-jëmfaaɗa, yërí en Seytaani. Píikaa wërí en túkiꞌaa ëldúna, ee píikohcaa ɓërí en malaakacaa Kooh. 40 Fodaa daa jëmfaa ɗofu, jafussa ga kiwiikaaɗa, ëldúna túkiꞌaa ƴah kiman fodaama. 41 Ee bëríinaa, Kowukii ɓii hay kiwos malaakacaagari ɓa meƴdoh ga Nguuriigari ɓéeɓ ɓuwii eki ɓimooroomɓa ga kitum baakaaꞌɗa na ɓuwii meeruunun kitum iñaa joffiiɗa. 42 Lëehíraa ɓa jafɓa ga kiwiikaa safara, daa kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaakɗa. 43 Wayee ɓuwii júwinɗa, hay kimelicu fodii nohii ga ɗuuƴ Nguuraa Paamɓa. Ɓaa fu laakin noh kikelohaa, súkúruka.

Liiwukaa woꞌ ga loo alalaa ɗaakseeɗa

44 - Nguurii ga ɗookɗa man anee: fodii ɓoꞌ yaa hot alalaa ɗaaku ga ɗuuƴ yoon; ya ɓeɓpawa, ɗaakissawa. Keeñci soossa ga bi, ya kaꞌta, toonneera iñaa ya laak ga alalɗa tóoh, ya lommba yoonaama.

Liiwukaa woꞌ ga loo pemicaaɗa

Yéesu tíkka ga an:

45 - Ee ɓan, Nguurii ga ɗookɗa man anee: fodii toonohaa raas pemi cimóríꞌ. 46 Daa ya hotee yarak pemi wiséeríꞌ, ya kaꞌta toonneera iñaa ya laak ga alalɗa tóoh, ya lommba yarak pemaama.

Liiwukaa woꞌ ga loo mbaal-jënaaɗa

47 - Ee ɓan, Nguurii ga ɗookɗa man anee: fodii mbaal-jënaa weesu ga giiƴ, waa am heet jënaa en ɓéeɓ. 48 Binaa mbaalaa líifaa, mbaalohcaa nookwa tewisaa, ɓa yuŋ, tanu jëncaa: ɓa nëgíroh jëncaa cijófíꞌcaa ga pañi ee ɓa jaf caa laakoo jeriñɗa. 49 Bëríinaa ëldúna túkiꞌanɗa leꞌaa, ƴah kiman fodaama deŋ: malaakacaa Kooh hay kihayu, ɓa hëgísoh ɓuwii joffiiɗa ga ɓuwii júwinɗa. 50 Ɓuwii joffiiɗa, ɓa jafu ga kiwiikaa safara, daa kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaakɗa.

51 Iñcuma tóohca leerin ga hafcumgarúune?

Tëelíbéecaa taassa an:

- Ee, leerin!

52 Yéesu tíkíꞌtaɓa ga an:

- Kërí tah ɓéeɓ jëgíroh-waas, yaa en tëelíbée ga Nguurii yii ga ɗookɗa, man na haꞌ-kaadaa meƴdohi ga ɗaakaaꞌ alalaagari enaama ciꞌas na enaama cimëeñíꞌ, ya onoh.

Ɓu-Nasareet tookussii kigëm ga Yéesu

(Marka 6: 1-6; Lúkkaa 4: 16-30)

53 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ liiwukcaa caama, ya meyohha daama, 54 ya kaꞌta teeraa ya dëkohɗa†, ya yaa jëgíꞌ ɓuwaa ga jaangu-yaawúuraa daamaɗa. Ɓéeɓ ɓuwaa súkúrukeeriɗa jaahliꞌussa ga lool bi ɓaa woꞌ an:

- Ya ɓewohnee hamhamii wii na kíntaancii ya tumiɗa gada? 55 Hanaa enndii kowukii daayoh-haŋngii? Ati enndii Mariyaama en eeci ee Saak, Yoseef, Simoŋ na Yúdaa enu ɓikëmëeŋkíci? 56 Ee ɓikëmëeŋkíci ɓiɓeti enussii ɓéeɓɓa ga ɗuuƴcuune? Iñcii ya mín cii tóohca ya ɓewohca gada?

57 Fodaama ɓa eewwari bi ɓa gëmmbii gari. Yéesu nak woꞌꞌaɓa an:

- Sëldíiga-Kooh waaruunun ga daa en ɓéeɓ bi tessa dëkaa ya meyohɗa, na mbokcaagari.

58 Yéesu tummbii kíntaan ciyewin daama ndaga daa ɓa gëmmbii gariɗa.

14

Kaanaa Saŋ-Bëtís

(Marka 6: 14-29; Lúkkaa 9: 7-9)

1 Waama, Eroot, buuraa gohaa Gëlílée kelohha iñaa woꞌu ga Yéesuɗa. 2 Ya woꞌꞌa súrgacaagari an:

- Ɓaa yaama, Saŋ-Bëtís yërí. Ya mílís hen ga ɓuwaa kaaninɗa, iñaama yërí onndi dooli kimín kitum kíntaan.

3 En kiꞌenaa, Eroot yërí amlukee Saŋ-Bëtís, ɓaŋlukkari, laŋngari ga kasu. Ee Erojaas, ɓeti këmëeŋkíci Filiip, yërí tahee Eroot kitum iñaama. 4 Saŋ nak woꞌeeri an:

- Waas onndiiraa kiɓeɓ Erojaas ya en ɓetifu!

5 Eroot waaꞌta kiꞌapluk Saŋ-Bëtís, wayee ya niikka mbooloomaa, ndaga ɓa tíkee Saŋ sëldíiga-Kooh.

6 Bëríi lak Eroot en na kihúmbal besaa ya límohuɗa. Kowukaa Erojaas kiɓetikaa hammba ga fíkíi sagaccaa. Hamaa neɓpa Eroot lool 7 bi tahha ya waatta an iñaa oomaanaa kíimmbi ɓéeɓ, ya hayyiri kiꞌon. 8 Oomaanaa nak, eeci dígallari, ya meekissa buuꞌ Eroot an:

- Haydohɗaaroo hafaa Saŋ-Bëtís dii ga ɗook palaat*!

9 Keeñaa buuraa leehha tak ga iñaama. Wayee waa ya laasinka kiwoꞌ ga fíkíi ɓuwaa ya nakee hewaaɗa, ee ya waatinkaɗa, ya nakohha an wa eꞌsat oomaanaa. 10 Ya wossa ɓoꞌ kasaa kigúꞌnee hafaa Saŋ. 11 Hafaa Saŋ haydohussa ga palaat, wa erussa oomaanaa, yaama ɓayneerawa ga eeci. 12 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa Saŋ-Bëtís hayussa kiɓeɓ faraaffaagari, acsuneerafa, lëehíꞌta ɓa kaꞌta, ɓa woꞌneera Yéesu iñaa laakɗa.

Yéesu tummba kíntaan ga mbúurú ciyëtúus na jën kanak

(Marka 6: 30-40; Lúkkaa 9: 10-17; Saŋ 6: 1-14)

13 Daa Yéesu yéegee kaanaa Saŋ-Bëtís, ya kolkohha daama, ya aassa ga gaal-looci, yaa ƴah daa wéetin. Ɓuwaa yéeŋngaka. Ɓa ɓaa meyoh ga dëkcaa ga yahaanaaɗa, ɓa taabohha na seereenaa giiyaa, ɓaa taabukki na kot. 14 Daa Yéesu yoosukee ga gaal-loocaa, ya hotta mbooloo wiyaak, ya laakka yërmaandi gaɓa, ya aawwa kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaagaɓa.

15 Ga waa nohaa soossa, tëelíbéecaa deeyussa gari, woꞌussari an:

- Ɗekatii laakoo dara ee Kooh hoowin. Íisaa ɓuwii ɓa aas dëk-kawcii ɓa lomnee iñaa ɓa ñaman.

16 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Calooɓa kikaꞌ, eratɓa na kihaffúu iñaa ɓa ñaman!

17 Ɓa woꞌꞌari an:

- Ɗí laak mbúurú ciyëtúus na jën kanak doŋ dii.

Yéesu woꞌꞌaɓa an:

18 - Haydohɗattooca gii.

19 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa ɓuwaa ɓa yuŋ kakay ga pëegíifaa. Ya ɓeɓpa mbúurúcaa ciyëtúuscaa na jëncaa kanakcaa, ya taaginukka ɗook, ya gërëmmba Kooh gaca. Lëehíꞌta ya gúꞌsohhaca, ya eꞌta tëelíbéecaa ɓa waroh ɓuwaa. 20 Ɓuwaa ɓéeɓɓa ñammba bi ɓa kappa pút, ee iñaa teseeɗa ɓa líifíꞌta ga pañi cidaaŋkaah na kanak. 21 Ɓuwaa ñameeɗa leꞌin ƴaal ɓijúnni-yëtúus ee ɓeticaa na oomaacaa kídussii ga.

Yéesu tíinnda ga ɗook giiyaa

(Marka 6: 45-52; Saŋ 6: 15-21)

22 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu dalla kituukuk tëelíbéecaa ɓa aas ga gaal-loocaa, ɓa ɗëwírukki ɓakaa giiyaa hanoh gaaɗa; hídinaa, ya ga kihafci ya tagoh na mbooloomaa. 23 Waa ya tagohha na mbooloomaa, ya lappa ɗook jaŋjagaa, ya wéetta da, yaa kíim Kooh. Wekaa laakki ya tes haŋci daama. 24 Wahtaama, lak gaal-loocaa tëelíbéecaa úsaayin ga ɗuuƴ giiyaa. Wa mínsiséeríi kiꞌaaw fíkíi ndaga dúuscaa giiyaa tapukee gawaɗa, ee wa jaanohee na uurisaa. 25 Lak leeloo wek paafin ee Kooh wíissii duum, Yéesu yaa tíin ga ɗook músúmaa giiyaa, yaa hay gaɓa. 26 Daa tëelíbéecaa hoteeri yaa tíin ga giiyaa, ɓa tíitta lool. Ɓa ɓaa woꞌ an:

- Iñii jíni!

Ɓa niikka, ɓa ɓaa fiipoh. 27 Yéesu nak gaawwa naɓa kiwoꞌ an:

- Yëgísɗat fítciigarúu. Ɓii mi, kaa niikat!

28 Waa ennda ɗa, Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, en lak fu yërí kayoh-kayohaa, nakaaroo mi tíin ga ɗook músúmii, mi hay garaa.

29 Yéesu woꞌꞌari an:

- Hay!

Peeꞌ dalla kiyoosuk ga gaal-loocaa, ya yaa tíin ga ɗook músúmaa, yaa ƴah ga Yéesu.

30 Wayee daa Peeꞌ hotee doolaa uurisaa, ya niikka. Faf ya yaa muuꞌ, ya fiippa an:

- Haꞌmudii, foola!

31 Yéesu gaawwa kilërís yah, ammbari, woꞌꞌari an:

- Ngëmiigaraa daal dooyyii! Iñii tahhaa kilaak hel kanak ya?

32 Lëehíꞌta, ɓa aassa ɓa ɓanak ga gaal-loocaa, uurisaa dalla kituuk. 33 Tëelíbéecaa enee ga gaal-loocaaɗa ƴíꞌussa ga fíkíi Yéesu, woꞌussari an:

- Fu yërí en Kowukii Kooh kayoh-kayohɗa.

Yéesu wëkíꞌta ɓiɗúukooliꞌ ga Genesareet

(Marka 6: 53-56)

34 Waa ennda ɗa,Yéesu na tëelíbéecaagari lëehɗussa kihúus giiyaa na gaal-looci, ɓa teeꞌta ga kúlkaa Genesareet†. 35 Ɓuwaa dëk daamaɗa ínohsohussa Yéesu, ɓa yéegalohha hayaagari ga iñaa wíil gohaama tóohɗa, ee ya haydohɗussa ɓéeɓ ɓuwaa ɗúukool gaɓaɗa. 36 Ɓa ɓaa kíimmbi ɓan ya onɓa ɓa mín kileꞌ rek ga pawaa kúltífaagari. Fodaama, ɓéeɓ ɓuwaa leꞌseera gariɗa tóoh, wakussa.

15

Yéesu woꞌꞌa na Fërísiyeeŋcaa ga loo baahcaagaɓa

(Marka 7: 1-13)

1 Waa ennda ɗa ɓiFërísiyeeŋ na ɓijëgíroh-waas meyohussa Yéerúsaleem, hayussa ga Yéesu, meekisohussari an:

2 - Iñii tah ya tëelíbéeciigaraa taabuksoo baahcii caasamuncii? Ndaga ɓa ƴah kiñamaa ɓa tísoo yahciigaɓa* fodii dii baahcii nakohkaɗa.

3 Wayee Yéesu loffaɓa an:

- Haa ɗú, iñii tah ya ɗú taabukoo iñii Kooh nakohɗa? Ɗú am ga baahciigarúu? 4 En kiꞌenaa, Kooh woꞌ an: «Kelohɗaa paapu na eefu.» Na ɓan an: «Ɓaa fu ɓas paapu wala eefunaa, fu jom kiꞌapu hen✡.» 5 Wayee ɗú, ɗú jëgíroh an ɓoꞌ mínin kiwoꞌ paamci wala eeci an: «Iñaa mi jomeerúu kitoputuꞌohɗa, mi faanɗinwa Kooh sarah.» 6 Ɓaa tum iñaamanaa wacin ga iñaa waꞌti ga paamci wala eeciɗa. Ee fodaama ɗú nís iñaa woꞌeenaa Kooh nakohɗa, ɗú taabukka kesi baahciigarúu! 7 Ɗú, ɗú jófjófɗuk ga hascii ɓuwii. Ísayíi, sëldíiga-Koohaa, hoteerúu moos ee ya woꞌee kayoh ga waa ya woꞌ ga teek Kooh an:

8 «Ɓuwii ɓii, kañii ɓa kañirooɗa eem túuwtii doŋ,

ɓa ekkiiroo ga keeñɓa dara dara.

9 Ɓa ɓay teekkoo sooƴ,

ndaga iñcii ɓa jëgíroh ga teekiigooɗa meyoh ga iñaa ɓoꞌ nakoh»†.

Iñcaa líiɓɗi ɓoꞌ ga fíkíi Koohɗa

(Marka 7: 14-23)

10 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓayya ɓuwaa, woꞌꞌaɓa an:

- Súkúꞌkattoo ee ɗú ínoh iñii yii bi jof. 11 Enndii iñaa aasi ga kúuw ɓoꞌ yërí tahiri kilíiɓ ga fíkíi Kooh, wayee iñaa meyohi ga kúuwciɗa yërí tahiri kilíiɓ.

12 Tëelíbéecaa nak deeyussa gari woꞌussari an:

- Iñaa Fërísiyeeŋcaa keloh fu woꞌ yaama, fu ínohin an neɓpiiɓa ga keeñe?

13 Yéesu taassaɓa an:

- Ɓéeɓ kedik, kaa Paammboo yii ga ɗookɗa yíppii, ka hay kiɗofu. 14 Íisatɓa, ɓa ɓibúumíꞌ, ɓaa en na kinook ɓibúumíꞌ mooroomɓa. Binaa búumíꞌ nook búumíꞌ mooroomcinaa, ɓa ɓanak ɓéeɓɓa ɓa hay kikeen ga noŋ.

15 Peeꞌ woꞌꞌa Yéesu an:

- Lëegísohɗaaríi woꞌeenaa fu nataal karamɗa.

16 Yéesu woꞌꞌa an:

- Ɗú ɓan, bi wati ɗú laakoo hele? 17 Ɗú ínohoo an iñaa aas ga kúuw ɓéeɓ paafi ga look, lëehíraa wa kaꞌ fenoo kaan? 18 Wayee iñaa meƴ ga kúuw ɓoꞌ ɓéeɓ meyoh ga keeñaa ee iñaama yërí tahi ɓoꞌ kilíiɓ ga fíkíi Kooh. 19 En kiꞌenaa, halaat cibóníꞌ, kilaŋ kumuun ɓoꞌ, kiɗúk ƴaalfu wala ɓetifu fu faanuk na ɓoꞌ yiliis, kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, kilok, kipok kiwoꞌ, kiyah teek ɓoꞌ, ca meyohi ga keeñ. 20 Iñcuma cërí líiɓɗi ɓoꞌ ga fíkíi Kooh, wayee kiñam ee fu tíssii yah fodaa daa baahcaa nakohkaɗa tahoo ɓoꞌ kilíiɓ ga fíkíi Kooh.

Ngëmaa ɓetifaa enndii yaawúuꞌɗa

(Marka 7: 24-30)

21 Waa ennda ɗa Yéesu meyohha daama, kaꞌta ɓak dëkaa Tíiꞌ na waa Sídoŋ. 22 Laakka ɓetifaa hay gari. Ɓetifaama bok ga ɓu-Kanaa ee fa dëk gohaama. Fa faa fiip an:

- Éeƴ Kiyaakii, kucaasamunkii Dëwít, yërëmaaroo! Kowukaagoo kiɓetikaa, laak rawaa amka ee sodalinka lool!

23 Wayee Yéesu nammbiiri sah kitaas hen. Tëelíbéecaagari deeyussa gari, kíimussari an:

- Fu ɓëgíssinaa en na, ya ƴee? Ya yii taabukkuu, ya fiipi rek!

24 Yéesu taassa an:

- Mi wosu kiꞌeem ga baalcii Kooh ga ɓu-Isarayeel múuƴɗa.

25 Wayee ɓetifaa hayya, ƴíꞌꞌa ga fíkíi Yéesu, woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, hay dímalaaroo!

26 Yéesu loffari an:

- Kiɓeɓ ñamah oomaa, fu jafiꞌ tubaaytaa, iñaama moroo.

27 Ɓetifaa woꞌꞌari an:

- Fu woꞌ kayoh, Haꞌmudii. Wayee tubaaytaa mínin kiñam wúunéecaa keeni ga kanukaa haꞌmuncaagaɓa ñamohiɗa.

28 Ga ɗekataama, Yéesu woꞌꞌa ɓetifaa an:

- Ngëmiigaraa yakin, fu ɓetifii fii! Iñum fu waaꞌɗa, Kooh tumɗattaari. Ee kowukaagari dalla kiwak ga wahtaama.

Yéesu wëkíꞌta ɓoꞌ ɓiyewin

29 Waa ennda ɗa, Yéesu kolkohha ɗekataama kaꞌta seereenaa giiyaa Gëlílée. Ya lappa ga ɗook jaŋjagaa daama, ya yuŋnga da. 30 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin hayussa gari, haydohɗussari ɓiɓéedúkíꞌ, ɓibúumíꞌ, ɓilafañ, ɓiluuɓ na ɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis ɓaa ɗúukool hen. Ɓa faanndaɓa kakay ga kotcaa Yéesu, ya wëkíꞌtaɓa. 31 Ɓéeɓ ɓuwaa waaruꞌussa ga waa ɓa hot luuɓcaa ɓaa woꞌ, lafañcaa ɓaa tuuk na kotcaagaɓa, ɓéedúkíꞌcaa ɓaa tíin dijófíꞌ, búumíꞌcaa ɓaa hot, ee ɓéeɓ aawwa kindam Koohyii ɓu-Isarayeel.

Yéesu ñëmíꞌta ɓoꞌ ɓijúnni-nikiis

(Marka 8: 1-10)

32 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓayya tëelíbéecaagari, woꞌꞌaɓa an:

- Mi laakin yërmaandi wiyaak ga mbooloomii, ndaga malkat, bes kaahay cee, caa wëeꞌtaa ga an cii, ɓa ɓii naroo, ee diima deŋ ɓa laakoo iñaa ɓa ñaman. Mi waaꞌtiiɓa kiwoꞌ ɓa ɓoyuk kaanɓa na kiyaaɓ, mi saŋ ɓa tëhlí ga waas.

33 Tëelíbéecaa woꞌussari an:

- Ñamahaa ƴah kikëpíꞌ ɓuwii ɓii, ɗí ɓewohanwa gada, ga ɗekatii wii laakoo daraɗa?

34 Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú laak mbúurú cera dii? Ɓa taassa an:

- Ciyitnakanak na tujëntaa yewinndii.

35 Waa ennda ɗa, ya nakka ɓuwaa ɓa yuŋ kakay. 36 Ya ɓeɓpa mbúurúcaa ciyitnakanakcaa na jëncaa, ya gërëmmba Kooh, ya weellaca, ya eꞌta tëelíbéecaagari, ɓaama warohhaca ɓuwaa. 37 Ɓaa en ɓéeɓ ñammba bi kappa pút, bi tessa. Iñaa teseeɗa ɓa wookkari: ennda ɗaba ciyitnakanak caa líifin muut ga mbúurú na jën. 38 Ɓuwaa ñameeɗa enee ɓoꞌ ɓijúnni-nikiis (4.000) ee ɓeticaa na oomaacaa kídussii ga.

39 Lëehíꞌta Yéesu tagohha na ɓuwaa, ya aassa gaal-looci, yaa ƴah ɓak gohaa Magadaan‡.

16

Fërísiyeeŋcaa na Saduseyeeŋcaa waaꞌ kihotu kíntaan

(Marka 8: 11-13; Lúkkaa 12: 54-56)

1 Laakka ɓiFërísiyeeŋ na ɓiSaduseyeeŋ ɓaa hay ga Yéesu, kifíꞌti. Ɓa meekissari ya tumiꞌɓa kíntaanaa teewoh an ya meyoh ga Kooh.

2 Yéesu loffaɓa an:

- Noh ƴah kiꞌaas, ɗú hot asamaanaa setaa, ɗú woꞌi an: «Kuwis, Kooh hay kitam noh.» [ 3 En na kím, ɗú hot asamaanii kúnukaa, ɗú woꞌi an: «wati, Kooh hay kitoɓ.» Fodaama ɗú mínin kimalaksukoh dii asamaanii madiɗa wayee ɗú mínoo kimalaksukoh iñcii Kooh en na kitum ga wati.] 4 Ɓuwii jamaanii wati ɓibóníꞌɓii ee ooruunun Koohɗa, ɓa waaꞌ kihot kíntaan. Wayee kíntaan wíinoo tookɗusanndiiɓa, enndii waa Sonaasaa✡. Lëehíꞌta Yéesu foñnjaɓa daama, ya yaa ƴah.

Lëwíiraa Fërísiyeeŋcaa na waa Saduseyeeŋcaa

(Marka 8: 14-21; Lúkkaa 12: 1)

5 Tëelíbéecaa Yéesu paafussa giiyaa ɓakaa hanoh gaaɗa, ɓa alukka kiɓaydoh mbúurú. 6 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Watukat, ee abukat ga lëwíiraa Fërísiyeeŋcaa na waa Saduseyeeŋcaa!

7 Tëelíbéecaa enussa kiwoꞌ ga díkaantiɓa an:

- Dii ɗu ɓaydohhii mbúurúɗa, kërí tah ya woꞌ iñaama.

8 Yéesu ínohha iñaa ɓa en kiwoꞌ ga díkaantiɓaɗa, woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú woꞌ ga díkaantirúu an dii ɗú ɓaydohhii mbúurúɗa tah. Ngëmiigarúu daal dooyyii! 9 Helciirúu hayyii bi watine? Hanaa ɗú níindísukkii mbúurúcaa ciyëtúuscaa warohsee ɓuwaa ɓijúnni-yëtúusɓaaɗa (5.000)? Pañi cera cërí ɗú wookee ga iñaa teseeɗa? 10 Haa mbúurúcaa ciyitnakanakcaa warohsee ɓuwaa ɓijúnni-nikiisɓaaɗa (4.000), ɗaba cera cërí ɗú wookee ga iñaa teseeɗa? 11 Tum na ɗú ínohoo an mi woꞌꞌiirúu mbúurú kiñam ga wii mi woꞌꞌúu an «Abukat ga lëwíiraa Fërísiyeeŋcaa na waa Saduseyeeŋcaa»?

12 Fodaama, tëelíbéecaa ɓaa han kiꞌínoh an Yéesu woꞌꞌiiɓa kiꞌabuk ga lëwíiraa tumsi ga mbúurúɗa, wayee ya woꞌɓa kiꞌabuk ga iñcaa Fërísiyeeŋcaa na Saduseyeeŋcaa jëgírohiɗa.

Peeꞌ woꞌꞌa an Yéesu yërí en Kiristaanii

(Marka 8: 27-30; Lúkkaa 9: 18-21)

13 Yéesu kaꞌta bi ga ɓak teeraa Sesaree-Filiip*. Daama, ya meekissa tëelíbéecaagari an:

- Ɓuwii woꞌu an mi, Kowukii ɓii, mi yërí en ɓa?

14 Ɓa taassari an:

- Laakin ɓuwaa woꞌ an fu yërí en Saŋ-Bëtís. Ɓíinoo an fu yërí en sëldíiga-Kooh Ili. Ɓíinooɓaa an fu yërí en sëldíiga-Kooh Yérémíi wala yíinoo ga sëldíiga-Koohcii.

15 Yéesu meekissaɓa an:

- Haa ɗú, ɗú woꞌ an mi yërí en ɓa?

16 Simoŋ-Peeꞌ taassa an:

- Fu yërí en Kiristaanii, Kowukii Koohyii en na kipesɗa.

17 Waa ennda ɗa Yéesu woꞌꞌari an:

- Fu yewinin múuꞌ Simoŋ, kowu Saŋ, ndaga enndii ɓoꞌ-súusúus onndaa kiꞌínoh iñuma, wayee Paammboo yii ga ɗookɗa yërí. 18 Ee mi, mi woꞌꞌaa man: fu yërí en Peeꞌ -- waaꞌ kiwoꞌ atoh -- ee ga ɗook atohuma mi tawahan Jaangiigoo ga. Ee kikaan mínanndiiwa kitëhdoh. 19 Mi hayyaa kiꞌeꞌ tucëwítaa Nguuraa yii ga ɗookɗa: iñaa fu kokoh ga ëldúna ɓéeɓ, hay kikokohu ga ɗook; ee iñaa fu took ga ëldúna ɓéeɓ, hay kitooku ga ɗook✡.

20 Lëehíꞌta Yéesu ɗíŋngaɓa na woꞌeen ciyëgísíꞌ, an ɓa hanat kiwoꞌ ken an yërí en Kiristaanii.

Yéesu yéegalohha kikaankaagari na kimílískaagari

(Marka 8: 31–9: 1; Lúkkaa 9: 22-27)

21 Kolkohha daama, Yéesu aawwa kiwoꞌ tëelíbéecaagari faŋ an:

- Mi jomin kikaꞌ Yéerúsaleem. Daama, haꞌ-kaancaa na sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa tíkussoo mesiklaat ciyewin. Mi hay kiꞌapu ee besaa wukaahaywaa tíkan gaɗa, mi hay kimílís.

22 Waa ennda ɗa, Peeꞌ nookka Yéesu ga yahaanaa, yaa ñaꞌti:

- Múk Haꞌmudii, iñaama Kooh tumoori!

23 Wayee Yéesu mëeñsukka, gëtta Peeꞌ an:

- Úsaayaaroo, Seytaani! Halaatciigaraa enndii halaatcaa meyoh ga Kooh wayee ca meyoh ga ɓoꞌ. Fu, fu waaꞌtoo kikëfít!

Kitaabuk Yéesu

24 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Binaa ɓoꞌ waaꞌ kitaam ga fenooroonaa, ya alat hafci, ya kooruk kuraanaagari†, ya taabukkoo. 25 En kiꞌenaa, ɓaa fu waaꞌ kisom kumuunfunaa, fu hayka kiñak bi taaꞌ. Wayee ɓaa mi tahhaa kiñak kumuunfunaa, fu hayka kilaakis. 26 Ee ɓoꞌ enoh kilaak iñcii ga ëldúna tóohɗa ya, binaa ya naꞌ kiñak kipesci bi taaraa? Ati laakin iñaa ɓoꞌ mín nawa kilaasoh kipeskaagari? 27 Kowukii ɓii nak hay kihay ga ndamaa Paamci, ya taam na malaakacaagari. Bëríinaa, ɓaa en ɓéeɓ, ya hayyi kifay iñaa ya tumɗa. 28 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh, ɓiɓoꞌ ga ɓuwii ɓii kaansoo ee ɓa hottii Kowukii ɓii hay ga Nguuraagari.

17

Ndamaa Kooh yoosukka ga Yéesu

1 Tíkka ga bes ciyitniinoo, Yéesu taammba na Peeꞌ na Saak na Saŋ këmëeŋkí Saak, ya ɓayyaɓa, ɓa rek daa wéetin, ga ɗook jaŋjaŋ wiyaak. 2 Daama, jëmmaagari súpítukka ga fíkíiɓa. Fíkíifaagari faa melic en fan noh, kúltícaagari yaanaawwa ɗer fodii leeꞌlaat. 3 Ga ɗekatcaama, tëelíbéecaa ɓaahayɓaa hotussa Móyíis na Ili meyussa ga fíkíiɓa, ɓa ɓaa saawal na Yéesu. 4 Peeꞌ dalla kiwoꞌ Yéesu an:

- Haꞌmudii, dii newin garuu! Fu waaꞌkanaa, mi yíp taal kaahay dii: wíinoo wuufu, wíinoo wuu Móyíis ee wíinoo wuu Ili.

5 Lak Peeꞌ yaa lís kiwoꞌ fodaama, laakka yaayeel wimélícíꞌ waa hay, úullaɓa. Ee ga ɗuuƴ yaayeelaa, laakka koonaakaa woꞌ an:

- Ɓii yii yërí en Kowukiigoo mi keeñukɗa, keeñnjoo soosin gari, súkúrukatti!*

6 Daa tëelíbéecaa kelohsee koonaakaa kaama, ɓa ennda nërëm ga kakay, ɓa tíitta lool. 7 Wayee Yéesu deeƴca, leꞌꞌa gaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Kolkat, kaa tíitat!

8 Waa ennda ɗa, ɓa ɓëwíꞌta haf, ɓa hotissii ken enndii Yéesu haŋcinaa. 9 Daa ɓa enee na kiyoosuk jaŋjagaaɗa, Yéesu: woꞌꞌa tëelíbéecaa kiɗíŋɓa an:

- Kaa ɓéestírat ken iñii ɗú hot feeñuk garúuɗa, bi ga daa Kowukii ɓii mílísan ga ɓuwaa kaaninɗa.

10 Lëehíꞌta tëelíbéecaa meekissa Yéesu an:

- Iñii tah ya jëgíroh-waascii woꞌu an Ili yërí ɗewan kihay paaƴ✡?

11 Yéesu taassaɓa an:

- Ee kayoh! Ili ɗewan kihay, ya hëwíraat iñaa en tóoh bi jek. 12 Wayee mi woꞌꞌúu an Ili hayin kumëeñíꞌ ee ɓuwii ínohsohussiiri, wayee ɓa tummbari iñaa neɓɓa. Fodaama Kowukii ɓii ɓan, ɓa ƴahka ɗa kitum.

13 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa ɓaa han kiꞌínoh an Saŋ-Bëtís yërí ya woꞌeeɓa.

Yéesu wëkíꞌta oomaanaa ɓay cikeen-keen

(Marka 9: 14-29; Lúkkaa 9: 37-43)

14 Ga waa Yéesu na tëelíbéecaagari yoosuku jaŋjagaa ɓa hayya bi ga daa mbooloomaa enɗa, laakka ɓaa hay, ƴíꞌꞌa ga fíkíi Yéesu, 15 woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, yërëmaa kowukiigoo, ya ɓay cikeen-keen ee mesikin gari lool. Leekleek ya keen ga kiwii wala ya keen ga músú. 16 Mi haydohinndi ga tëelíbéeciigaraa wayee ɓa mínndiiri kiwëkíꞌ.

17 Yéesu woꞌꞌari an:

- Cëeƴ, ɗú ɓuwii wati, ɗú laakoo ngëm ee ɗú tumi iñaa joffii. Mi enan narúu bi kera? Mi múuñɗanndúu bi kera? Haydohɗattoo oomaanaa gii.

18 Yéesu gëtta rawaa ya meyoh ga oomaanaa. Rawaa meƴca, oomaanaa dalla kiwak. 19 Lëehíꞌta, ga waa ɓa tessa haŋɓaɗa, tëelíbéecaa deeyussa ga Yéesu, meekisussari an:

- Iñii tah ya ɗí, ɗí mínndii kikaal rawaama ga oomaanaa? 20 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ga dii ɗú yewinndii ngëmɗa, kërí tah. En kiꞌenaa, mi woꞌꞌúuka ee kayoh; binaa ɗú laakee ngëmaa hín na kowu fúdan kijutuutaa, eneenaa ɗú woꞌ jaŋjagii wii an Kolkohaa dii fu léeruk dúuneenaa, wa tumka. Ee eneenaa dara wooñoorúu. [ 21 Wayee kikíim Kooh na kiꞌooꞌ kërí doŋ mín kiméyíꞌ raɓcaa man ɗa ga ɓoꞌ.]

Yéesu yéegalohissa kikaankaa na kimílískaagari

(Marka 9: 30-32; Lúkkaa 9: 43b-45)

22 Wiima lak tëelíbéecaa Yéesu ɓéeɓɓa ɓaa ga gohaa Gëlílée, Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Kowukii ɓii hay kitíku ga yah ɓuwii. 23 Ɓa hayyi kiꞌap wayee ga besaa wukaahaywaa tíkan gaɗa, ya hay kimílís.

Tëelíbéecaa nak, keeñcaagaɓa leehha tak ga iñaa ɓa keloh yaama.

Yéesu fayya lempaa meekisohsi ga Kaanfaa Koohɗa

24 Yéesu na tëelíbéecaagari hayussa Kafarnawom. Daa ɓa leꞌee, ɓuwaa fayuki lempaa†Kaanfaa Koohɗa, hayussa ga Peeꞌ, meekisohussari an:

- Jëgírohiigarúu fayoo lempaa Kaanfii Koohe?

Peeꞌ taassa an:

25 - Ahaŋ kay, hayaa fayin!

Lëehíꞌta Peeꞌ aassa kaanfaa, daa ya leꞌee Yéesu ɗëwírukkari meekissari an:

- Ya Simoŋ, fu ínoh ya ga iñii yii? Ɓuwii ɓiida jom kifay buuꞌcii ga ëldúnaɗa lempu wala juuti? Ɓuwii dëku ga kúlkiiɗanoo ɓii en sagacɗa?

26 Peeꞌ taassa an:

- Hanaa sagaccii.

Yéesu nak woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Kon ɓuwii dëku ga kúlkiiɗa jomoo dara kifay. 27 Wayee waa ɗu waaꞌtii kiyëngël keeñcaagaɓa, karaa giiyaa fu wees yoos. Jënaa fu ɗewan kiꞌamɗa, ŋëegísaa kúuwkaa: fu hay ga kihot hanjaꞌ-hëelís wíinoo. Ɓewaawa, fu fayɓa lempiigoo ga na wiigaraa.

18

Ɓaa Yéesu woꞌ an yërí wëñ kiyak ga fíkíi Koohɗa

(Marka 9: 33-37; Lúkkaa 9: 46-48)

1 Ga wahtaama, tëelíbéecaa deeyussa ga Yéesu, ɓa meekissari an:

- Ɓii yiida wëñ kiyak ga Nguuraa yii ga ɗookɗa?

2 Yéesu ɓayya kuꞌoomaa, tuukiꞌtaja ga leelooɓa, 3 ya woꞌꞌaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɗú súpíttii kipeskaagarúu bi ɗú man na tuꞌoomaanaa, ɗú aasoo ga Nguurii yii ga ɗookɗa taaꞌ. 4 Ɓaa wëñ kiyak ga Nguurii yii ga ɗookɗa yërí en ɓaa yóoskírin hafci bi madin na kuꞌoomaakii jii. 5 Ɓaa fu teꞌ ga keeñfu oomaanaa fodii yii ndaga teekiigoonaa, lakanaa fu teꞌꞌoo mi ga kihaffoo.

Iñcii tumlukohi ɓoꞌ baakaaꞌɗa

(Marka 9: 42-48; Lúkkaa 17: 1-2)

6 Yéesu tíkka ga an:

- Ɓéeɓ ɓaa fu baakaaꞌlukoh yíinoo ga tuꞌoomaatii tii ee gëmu garooɗanaa, iñaa gën garaaɗa wërí en fu pokɗu atoh wiyaak* ga koonaakaagaraa, fu jafu ga ɗuuƴ giiyaa. 7 Massa fu ëldúna, ndaga yewinin garaa iñcaa eki ɓoꞌ ga kitum baakaaꞌ. En kiꞌenaa, mosanndii ga kiñak, wayee massa ɓaa iñcaama koorohan gariɗa!

8 Ɓaa en lak yahaagaraa, wala kotaagaraa wërí tahhaa kitum baakaaraa, gúraawa fu jaf diꞌúsaayíꞌ. Iñaa gën garaaɗa wërí en fu aas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa na yah wíinoo wala kot wíinoo, loo kilaak yah kanak wala kot kanak ee fu jafu ga kiwiikaa ƴímoo taaꞌɗa. 9 Ɓaa kuhaskaagaraa tahhaa kitum baakaaraa, nísaaja. Iñaa gën garaaɗa wërí en fu aas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa na kuhas kíinoo loo kilaak tuhas tanak ee fu jafu ga kiwiikaa safara.

10 Kaa eewat yíinoo ga tuꞌoomaatii tii. En kiꞌenaa, mi woꞌꞌúuka, malaakacaagaɓa ga ɗookɗa, besaa en ɓéeɓ ɓa hídoh na Paammboo yii ga ɗookɗa. [ 11 En kiꞌenaa, Kowukii ɓii hayin ëldúna kimúsal ɓuwii múuƴɗa.]

Liiwukaa woꞌ ga loo baalaa múuyee hotukkaɗa

(Lúkkaa 15: 3-7)

Yéesu tíkka ga an:

12 - Ɗú ínoh ya ga iñii yii? Binaa ɓoꞌ laak baal ɓitéeméeꞌ ee ya múuƴluk ga yíinoonaa, ya foñanndii ɓidaaŋkaah-yitnanikiis na ɓiyitnanikiisɓaa ga ɗook jaŋjagaa ɓa níirohuɗa, ya ƴee kiraasnee yaa múuƴɗane? 13 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; binaa ya hottinaa, neɓlukaa ya neɓlukan ga yíinoo yaamaɗa, hay kiwëñ kiyak waa ya laakan ga ɓidaaŋkaah-yitnanikiis na ɓiyitnanikiisɓaa múuyussiiɗa. 14 Ee Fodaama, Paammbúu yii ga ɗookɗa waaꞌtii yíinoo múuƴ ga tuꞌoomaatii tii.

Binaa mbokfu kerceen tooñaa

Yéesu tíkka ga an:

15 - Binaa mbokfu kerceen tooñnjaanaa, kara, fu wéet nari ɗú ɓanak doŋ, fu ñaꞌti. Binaa ya tookkaa kisúkúrukaa, lak fu laasinndi. 16 Wayee binaa ya tookkiiraa kisúkúrukaa, taabaa na ɓoꞌ yíinoo wala ɓoꞌ ɓanak, fu karis gari. Ndaga fodaa daa Këyítfaa woꞌɗa, ga iñaa en ɓéeɓ jomin kilaak ɓoꞌ ɓanak wala ɓaahay ɓaa en seedi ga. 17 Wayee binaa ya tookkii kikeloh iñaa ɓa woꞌɗanaa, woꞌaaka ɓu-jaangaa†. Binaa ya saŋ ɓan kikeloh iñaa ɓu-jaangaa woꞌɗanaa, abohaari fodii yiifaꞌ wala fodii juuti‡.

Iñaa kokohu na iñaa tooku

18 Yéesu tíkka ga an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓéeɓ iñaa ɗú kokoh ga ëldúna, hay kikokohu ga ɗook; ee ɓéeɓ iñaa ɗú took ga ëldúna, hay kitooku ga ɗook ɓan✡.

19 Tíkissa ga, mi woꞌꞌúu an binaa ɓoꞌ ɓanak garúu, dii ga ëldúna, júwohu ga kikíim Kooh ga iñaa mín kiꞌen ɓéeɓ, Paammboo yii ga ɗookɗa hayɓari kiꞌon. 20 En kiꞌenaa, daa ɓoꞌ ɓanak wala ɓaahay hídírukoh ga teekiigoo ɓéeɓ, mi yaa ga leelooɓa.

Kibayaloh ga díkaanti ɓoꞌ na mooroomci

21 Waa ennda ɗa, Peeꞌ deeƴca ga Yéesu, meekissari an:

- Haꞌmudii, mbokkoo yaa dëkkoo kitooñ, mi jommbi kibayal waas cera? Karat bi en waas ciyitnakanake?

22 Yéesu taassa Peeꞌ an:

- Mi woꞌꞌiiraa waas ciyitnakanak doŋ sah, wayee bayalaari waas cidaaŋkaah-yitnakanak bi en waas ciyitnakanak§.

Liiwukaa woꞌ ga loo súrgaa tookkii kibayalohɗa

Yéesu tíkissa ga, liiwukkaɓa an:

23 - Kërí tah Nguurii ga ɗookɗa mëdírohu anee: Enee buuꞌ, ya waaree súrgacaagari kínɗussi alalaagari ya laakɗa. 24 Daa ya dalee kikín, ya haydohɗussa yíinoo yaa ɓayiꞌti cadam fay ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah ga noh-noh wíinoo. 25 Ɓaa yaama mínndii kifay iñaa ya laakiꞌ buuraaɗa. Buuraa dalla kinakoh ya toonu ñaam ya na ɓetici na towutaagari na tóoh iñaa ya laakɗa. En ɗanaa kobotkaa ëlídu. 26 Súrgaa dalla kiƴíꞌ kúrúk ga fíkíi buuraa, kíimmbari an: «Múuñɗaaroo bi ga fíkíi, mi hayyaa kifay tóoh.»

27 Buuraa laakka yërmaandi gari, múuñiꞌtari kobotkaa, íissari, ya yaa ƴah.

28 Súrgaa meƴca yaa ƴah. Ya hídohha na húnísci súrga, yaa laakɗeeri cadam fay ɓoꞌ yíinoo ga noh-noh. Ya ŋooyya yaama ga koonaa, yaa booƴ, woꞌꞌari an: «Fayaaroo iñii fu ɓayiꞌtooɗa.»

29 Húnísmunaa ƴíꞌꞌa kúrúk ga kotcaagari, kíimmbari an: «Múuñɗaaroo bi ga fíkíi, mi hayyaa kifay»; 30 wayee ya saŋnga. Ya nammbari kiɓay hen, laŋlukkari ga kasu bi ga daa yaama fayanndi iñaa ya laakiꞌtiɗa. 31 Daa súrga mooroomuncaagari hotsee iñaa laakee yaama, keeñɓa leehha ga tak. Ɓa kaꞌta, ɓa ɓéestíꞌta buuraa tóoh iñaa hewee yaama. 32 Waa ennda ɗa, buuraa ɓaylukka súrgaama, woꞌꞌari an: «Fu súrga yisóotíꞌ! Fu ƴíꞌꞌii hen ga fíkíiroo, mi múuñiꞌtaraa kobotkaagaraa ɓéeɓkane? 33 Fu ɓan, fu mínéeríi kilaak yërmaandi ga mooroomfu yaama fodaa daa mi laakee yërmaandi garaaɗane?».

34 Keeñaa buuraa tammba lool. Ya laŋnga súrgaa ga kasu, ya fítísohu bi ga daa ya fayan kobotkaagari ɓéeɓka.

35 Yéesu tíkka ga an:

- Paammboo yii ga ɗookɗa ƴah narúu kitum fodaama, binaa yaa en ɓéeɓ garúu bayallii mooroomci na keeñaagari ɓéeɓwanaa.

19

Yéesu woꞌꞌa ga loo kifasiꞌ

(Marka 10: 1-12)

1 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kijëgíroh iñcaama, ya kolkohha gohaa Gëlílée, ya yaa ƴah dëkcaa bok ga gohaa Yúudée ee hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaaɗa. 2 Mbooloo wiyaak taabukkari daama ee ya yaa wëkíꞌ ɓuwaa ɗúukool gaɓaɗa.

3 Laakka Fërísiyeeŋcaa hayu bi gari kifíꞌti, ɓa meekissari an:

- Waasiiruu onin ƴaal kifasiꞌ ɓetici ga iñaa ɓa mín kilaakoh tóohe?

4 Yéesu meekissaɓa an:

- Hanaa ɗú jaŋngii iñaa bídu ga Këyítfaa Koohɗa: «Ga dalaaraa yii sak tóohɗa tummbaɓa ƴaal na ɓeti», 5 ee Kooh woꞌꞌa an: «Kërí tah bi ƴaal hay kifoñ paamci na eeci, ya aboh na ɓetici ee ɓa ɓanak, ɓa en ɓoꞌ yíinoo.» 6 Fodaama ɓa enissii ɓanak, wayee ɓa en yíinoo. Kon ɓoꞌ hanat kihëgísoh iñaa Kooh akitohin.

7 Fërísiyeeŋcaa meekisohussari an:

- Kon iñii tah ya Móyíis nakoh an binaa ɓoꞌ ƴah kifoñ ɓeticinaa, ya onuunun kibín këyít ya eꞌtija kiteewoh an sëyaa tasin?

8 Yéesu taassaɓa an:

- Móyíis onndarúu kifasiꞌ ɓeticiigarúu ndaga dii ɗú súɓ ga keeñɗa, wayee enéeríiɗa kuɗewaa. 9 Mi woꞌꞌúu an: «Binaa ɓoꞌ kaal ɓetici, pañ ɓeti yiliis ee lakanaa enndii an ɓetifaagari ɗúkki hen faanukka na ƴaal yiliisaa, iñaama kiɗúk ɓetici, ya faanuk na ɓeti filiis.»

10 Tëelíbéecaa woꞌussari an:

- Binaa en an iñaama yërí laak ga díkaanti ƴaal na ɓetinaa, caloo kipañ.

11 Yéesu taassaɓa an:

- Enndii an ɓuwii ɓéeɓɓa ɓërí mín kiꞌínoh iñii woꞌu yii. Ɓuwaa Kooh onɓakaɗa doŋ ɓërí mínka. 12 En kiꞌenaa, laakin enaama ciyewin caa mín ɓoꞌ kihoonoh kipañ, laakin ɓuwaa mínsooka ga kiꞌoomaaɓa, ɓíinoo ɓoꞌ tíkɓaka, ɓíinoo ɓan waarussii ndaga ɓa tanuk Nguuraa Kooh. Jëgíruma ɓaa fu mínwa kitookaa, tooka.

Yéesu barkeella tuꞌoomaataa

(Marka 10: 13-16; Lúkkaa 18: 15-17)

13 Waa ennda ɗa, ɓiɓoꞌ haydohɗussa Yéesu tuꞌoomaa, ya tík yahcaagari ga ɗookɓa, ya kíimiꞌɓa Kooh. Wayee tëelíbéecaa ɓaa ñaꞌ ɓuwaa. 14 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Íisat tuꞌoomaatii ta hay garoo, kaa hoonohatɓa ndaga Nguurii yii ga ɗookɗa wuu ɓuwii man naɓaɗa.

15 Waa ennda ɗa ya tíkkaɓa yahcaagari, lëehíꞌta ya kolkohha daama ya yaa ƴah.

Oomaa-fiilaa yilëekíꞌ-alalyaa

(Marka 10: 17-31; Lúkkaa 18: 18-30)

16 Laakka ɓoꞌ yaa deeƴ ga Yéesu meekissari an:

- Jëgírohii, mi mín ya kitum yijófíꞌ bi mi laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa?

17 Yéesu taassari an:

- Iñii tah yah fu meekissoo ga loo yijófíꞌyaa fu mín kitumɗa? Ɓoꞌ yíinoo doŋ yërí jof. Fu waaꞌ kiꞌaas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗanaa, tumaa iñcii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa.

18 Ɓaa meekissa Yéesu an:

- Iñcii ciida nakohu kitum?

Yéesu taassa an:

- Kaa laŋ kumuun ɓoꞌ; kaa ɗúk ɓetifu wala ƴaalfu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliis; kaa lok; kaa seediꞌ saboh. 19 Kelohɗaa paamfu na eefu; fu waaꞌ mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.

20 Oomaa-fiilaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Mi tumin iñcuma tóohca, iñii yiida tessoo kitum?

21 Yéesu woꞌꞌari an:

- Fu waaꞌ kimëtíraa, kara, fu toon iñaa fu laakɗa tóoh, fu waroh koparaama nduulcii, fodaama fu hay kilaak alalaa leehoo taaꞌ ga ɗook, lëehíraa fu hay, fu taabukkoo.

22 Daa oomaa-fiilaa kelohee woꞌeenaama, keeñci leehha tak, ya yaa ƴah, ndaga ya enee ɓaa yewinin alal.

23 Yéesu dalla kiwoꞌ tëelíbéecaa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; kiꞌaaskaa haꞌ-alal ga Nguurii yii ga ɗookɗa daal yooɓpii. 24 Mi woꞌissúu ɓan an, geeleem paaf ga noŋ kúuc kërí wëñ kiyooɓ daa haꞌ-alal aasan ga Nguurii Kooh.

25 Daa tëelíbéecaa kelohee woꞌeenaama, ɓa waaruꞌꞌa lool, ɓa woꞌꞌa an:

- Kon baanaa, ɓii mín kimúc ɓa?

26 Yéesu malakkaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Iñaama wooñ ɓoꞌ wayee wooñnjii Kooh.

27 Waa ennda ɗa, Peeꞌ dallari kiwoꞌ an:

- Malkaa, ɗí, ɗí foñin tóoh, ɗí taabukinndaa, kon ɗí ƴah ya kilaak?

28 Yéesu taassa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; bëríinaa Kooh tuukiran ëldúna wiliis wiꞌas bi Kowukii ɓii yuŋ kinguuruk ga ndamaagarinaa, ɗú ɓii ɗú ɓidaaŋkaah na kanakɓii taabukkooɗa, ɗú hay kiyuŋ ɓan ga baŋ-buuꞌ, ɗú attiꞌ níilcaa Isarayeel cidaaŋkaah na kanakcaa. 29 Ee ɓéeɓ ɓuwaa foñ kaanɓa, na ɓiyaakɓa ɓiƴaal na ɓiɓeti, paamɓa, eewɓa, towutaagaɓa wala yooncaagaɓa ndaga teekiigoonaa, ɓa hay kilaasis iñaa wëñɗa waas citéeméeꞌ ee ɓa hay kilaak kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 30 Ɓiyewin ga ɓuwii ɗeɓ watiɗa ɓërí mëeñjohan ee ɓiyewin ga ɓuwii mëeñjohɗa ɓërí ɗewan.

20

Liiwukaa woꞌ ga loo lëgëyohcaa bokussii wahtu kiɓewuɗa

Yéesu liiwukissa an:

1 - Nguurii ga ɗookɗa nak mëdírohu anee: Enee haꞌ-kaan, ya koluka ga kímaa teel, ya ɓeɓneera ɓiɓoꞌ, ɓaa lëgëyɗanndi ga yoon-biiñaagari. 2 Ya júwohha naɓa ga kiꞌeꞌɓa iñaa faysi ga noh-noh wíinooɗa. Lëehíꞌta ya ebillaɓa yoonaagari. 3 Ya meyissa ga ɓak wahtu yooꞌ-yooꞌ, ya hotta ɓiɓoꞌ ɓiliis, ɓaa yugu ga paanaa dëkaa, tumussii dara. 4 Ya woꞌꞌaɓa an: «ɗú ɓan, karat, ɗú lëgëynee ga yoon-biiñaagoo. Mi hayyúu kifay iñaa waꞌ.» 5 Ɓaama karussa. Haꞌ-yoonaa meƴsissa ga ɓak wahtu cuunoh na ɓan ga wahtu kigoonaluk, ya tumissa fodaama. 6 Ya meƴsissa lak nohaa waa soos, ya hotta ɓiɓoꞌ ɓiliis daama, ga paanaa, ya meekissaɓa an: «Ɗú yugoh ya dii noh-noh, ɗú tummbii dara?» 7 Ɓa taassari an: «Ken ɓeɓpiiríi kilëgëy hen.» Ya woꞌꞌaɓa an: «Kon ɗú ɓan, karat, ɗú lëgëynee ga yoonaagoo.»

8 Ga wahtu kiƴút, haꞌ-yoonaa woꞌꞌa ɓaa tuukuk lëgëyaaɗa an: «Ɓayaa lëgëyohcum, fu fayɓa. Dalohaa ga ɓuwum mi mëeñjoh kiɓeɓɗa, fu lëehíroh ga ɓuwum mi ɗeɓ kiɓeɓɗa.»

9 Waa ennda ɗa, lëgëyohcaa ɓeɓsee lak nohaa soosinɗa, hayussa. Ɓa fayussa yaa en ɓéeɓ noh-nohaagari wíinoowaa. 10 Lëgëyohcaa ɗeɓsee kiɓewuɗa nak, daa ɓa hayee kifayuk, ɓa fooŋnga an ɓa hay kilaas iñaa wëñ. Wayee ɓa ɓan, ɓa fayussa yaa en ɓéeɓ noh-nohaagari. 11 Daa ɓa laasee ga, ɓa aawwa kiñaꞌ iñaama ga fíkíi haꞌ-yoonaa, 12 ɓa woꞌꞌari an: «Ɓuwii ɓii mëeñjoh kiɓewuɗa lëgëyu wahtu wíinoo doŋ ee fu hídíꞌɓa naríi, ɗí ɓii ɗí kooruk coonufii lëgëyii na taangaayii noh-nohɗa!» 13 Wayee haꞌ-yoonaa taassa yíinoo gaɓa an: «Ƴaal, mi tooñnjiiraa kat. Man ɗu júwohee ga cadam noh-noh wíinoo? 14 Kon ɓewaa iñii fu laakɗa, fu ƴee. Mi waaꞌ kiꞌeꞌ ɓii yii mëeñjoh kiɓewuɗa ya hídíꞌ naraa.

15 Mi laak alaliigoo, mi mínoo ga kitum iñaa neɓpoone? Wala ati keeñfu mesik ga dii mi jofɗa hen?»

16 Waa ennda ɗa, Yéesu tíkka ga an:

- Fodaama, ɓuwii mëeñjohɗa ɓërí ɗewan, ɓuwii ɗeɓɗa ɓërí mëeñjohan.

Waas wukaahaywaa Yéesu yéegaloh kikaankaagari na kimílískaagari

(Marka 10: 32-34; Lúkkaa 18: 31-34)

17 Waa ennda ɗa, Yéesu enee ga waas Yéerúsaleem, ya na tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ya ɓayyaɓa haŋ, woꞌꞌaɓa an:

18 - Súkúrukat, ɗu ɓii ƴah Yéerúsaleem ee Kowukii ɓii hay kitíku ga yah sarahohcaa ɓiyaakɓaa, na jëgíroh-waascaa, ee ɓa hayyi kiꞌattiꞌ kikaan, 19 ɓa tíkki ga yah yiifaꞌcaa*, ɓaama ñaawalsohhi, ɓa típpi laawoo, lëehíraa ɓa daaƴci ga kuraa. Ee ga besaa wukaahaywaa tíkan gaɗa, ya hay kimílís.

Iñaa eew towutaa Sebedee kíim Yéesuɗa

(Marka 10: 35-45; Lúkkaa 22: 24-30)

20 Waa ennda ɗa, towutaa Sebedee tanaktaa, eewɓa hayya ga Yéesu, ya taam na oomaacaagari, ya ƴíꞌꞌa ga fíkíici kikíimmbi yen.

21 Yéesu meekissari an:

- Fu waaꞌ ya?

Ya taassa an:

- Dígaaroo an binaa fu yuŋ ga Nguuraagaraanaa, oomaciigoo ɓii, yii yugan ga yahfu ñaam, yíinoo ga yahfu seŋ.

22 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú ínohoo iñii ɗú kíimɗa. Ɗú mínin kiꞌan kaas-coonii mi ƴah kiꞌanɗane?

Ɓa taassari an:

- Ɗí mínin.

23 Ya woꞌꞌaɓa an:

- En kiꞌenaa, ɗú hay kiꞌan ga kaasii mi ƴah kiꞌanɗa, wayee en iñaa aaw ga kiyuŋ ga yahhoo ñaam wala ga yahhoo segaa, enndii mi jomka kiwoꞌ. Ɓuwaa Paammboo waayukiꞌ ɓakcaamaɗa ɓërí ƴahca kiꞌeru.

24 Daa tëelíbéecaa ɓidaaŋkaahɓaa tesɗa kelohee iñaama, ɓa aylukka tëelíbéecaa ɓanakɓaa bokohɗa. 25 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓayyaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ínohin an ɓuwii en haꞌ-kúl ga ëldúnaɗa, ɓa teewi ɓuwii an ɓa hanoh ɓéeɓ ɗook ee haꞌ-doolicii tumlukohi ɓuwii ga iñaa neɓɓa. 26 Iñaa manɗa ƴahhiiɗa kilaak ga ɗuuƴcúu. Wayee laak ɓaa waaꞌ kiꞌen ɓoꞌ yiyaak ga ɗuuƴcúunaa, ya joman kiꞌen súrgarúu, 27 ee ɓaa waaꞌ garúu kikuliyukaa, ya joman kiꞌen ñaammbúu. 28 Fodaama, kiheel súrga tahhii Kowukii ɓii kihay, wayee ka hay kiꞌen súrga ɓuwii na kiꞌeroh kumuunci doo ya laas tumuun ɓoꞌ ɓiyewin.

Yéesu wëkíꞌta búumíꞌ ɓanak ga teeraa Yéríkóo

(Marka 10: 46-52; Lúkkaa 18: 35-43)

29 Daa Yéesu na tëelíbéecaa meƴsee teeraa Yéríkóo, mbooloo wiyaak taabukkari. 30 Lak laakin búumíꞌ ɓanak ɓaa yuŋ ga yahaa waasaa, ɓaa sarahtuk. Daa ɓa kelohee an Yéesu yërí en na kipaaf, ɓa aawwa kifiip an:

- Haꞌmudii, kucaasamunkii Dëwít yërëmaaríi!

31 Ɓuwaa ɓaa ñaꞌɓa doo ɓa ɗekoh, wayee ɓa ɓaa wëñ kifiip an:

- Haꞌmudii, kucaasamunkii Dëwít yërëmaaríi!

32 Yéesu tuukka, ɓayyaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú waaꞌ ya mi tumiꞌtúu?

33 Ɓa taassari an:

- Haꞌmudii, tumɗaaríi bi ɗí mín kihotsis.

34 Yéesu laakka yërmaandi wiyaak gaɓa, leꞌꞌa ga tuhastaagaɓa. Ga saasi ɓa malakka, ɓa ɓaa taabukki.

21

Yéesu aassa teeraa Yéerúsaleem na ndam wiyaak

1 Yéesu na tëelíbéecaagari hayussa bi ɓa deeƴca teeraa Yéerúsaleem, ga yahaa dëkaa Betfasee en ga ɓak tëgëlaa Ólíwíyéecaaɗa. Daama Yéesu wossa ga tëelíbéecaagari ɓanak, 2 ya woꞌꞌaɓa an:

- Karat dëk-kawum en ga fíkíirúuɗa. Binaa ɗú leꞌ danaa, ɗú hay kihot baam yileɓ yaa pokuunun, taam na cúmbúꞌ, pëkísatɓa, ɗú haydohiꞌtooɓa. 3 Ee binaa ɓoꞌ woꞌ yen ganaa, taasatti an: «*Haꞌmudii laak sooli ga». Ee ga saasi ya hayyúu kiꞌíis ɗú haydohɓa.

4 Iñaama laakka doonaa iñaa sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa mat. Ya woꞌee an:

5 «Woꞌat ɓu-teeraa Síyoŋ an:

- Malkat, buuriigarúu yeema hayi garúu.

Ya, ya tíitarukkii ee ya lap ga baam yileɓ,

na ga ɗook cúmbúꞌ, kowu baam.»

6 Tëelíbéecaa ɓanakɓaa karussa, ɓa tummba fodaa daa Yéesu nakeeɓakaɗa. 7 Ɓa haydohha baamaa yileɓyaa na cúmbúraa. Ɓa laꞌta paltucaagaɓa ga ɗook baamcaa, Yéesu lappa ga ɗookgaa. 8 Ɓoꞌ ɓiyewin ga mbooloomaa larussa paltucaagaɓa ga waasaa. Ɓuwaa ɓíinoo ɓaa gúꞌ toytaa tediktaa, ɓaa ɓool tuuꞌtaa, ɓaa laꞌta ga waasaa.

9 Ɓuwaa hanohee Yéesu fíkíi na ɓuwaa taamsee ga fenoociɗa, ɓéeɓɓa ɓaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Óosaanaa!

Ndam aawat ga kucaasamunkii Dëwít!

Kooh barkeelat yii hay ga teekii Haꞌmudiiɗa!

Óosaanaa aaw ga ɗookaa-ɗook.

10 Daa Yéesu aasee Yéerúsaleem, tóoh dëkaa yëngëlukka, ɓuwaa ɓaa meekisoh an:

- Ɓii yii, ya ɓa?

11 Mbooloomaa taassa an:

- Sëldíiga-Kooh Yéesu yërí, yii meyoh Nasareet ga gohaa Gëlíléeɗa.

Yéesu kaalla toonohcaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh

(Marka 11: 15-19; Lúkkaa 19: 45-48; Lúkkaa 20: 1-8)

12 Yéesu aassa Kaanfaa Kooh, ya kaalla ɓéeɓ ɓuwaa enee na kitoon na ɓuwaa enee na kilom daamaɗa. Ya yaa ɓúuk taabulcaa weciꞌoh-kopaꞌcaa na yugaahcaa toonoh-hoꞌcaa*. 13 Lëehíꞌta, ya woꞌꞌaɓa an:

- Bíduunun ga Këyítfaa an: «Kaanndoo ƴah kiꞌen kaanfaa kíimohohsan Kooh», wayee ɗú, ɗú tumfa ɗaakkaaꞌ lok✡.

14 Laakka búumíꞌ, na ɓéedúkíꞌcaa hay ga Yéesu ga Kaanfaa Kooh, ya wëkíꞌtaɓa. 15 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa aylukussa ga waa ɓa hot enaamacaa cidóoyíꞌ-waaꞌcaa ya tumɗa, ee ɓa hotta ɓan oomaacaa ɓaa fiip ga Kaanfaa Kooh an: «Ndam aawat ga kucaasamunkii Dëwít!»

16 Ɓa dalla Yéesu kiwoꞌ an:

- Fu kelohin iñii oomaacii woꞌɗane?

Yéesu taassaɓa an:

- Ee mi keloh ga. Hanaa ɗú mosoo kijaŋ iñii bídu yii an: «Ga túuwtii oomaacii na tii liiꞌcii, fu meƴdohɗin haffu ga ƴeek-kañ»?

17 Lëehíꞌta Yéesu foñnjaɓa daama, ya meƴca teeraa, yaa ƴah Bétaníi, ya neehneera daama bi Kooh wíissa.

Yéesu coñnja kedikkaa

(Marka 11: 12-14,20-24)

18 Ga kooh-wíisfaa, Yéesu enee na kiɓoyuk teeraa ee lak ya yaawin. 19 Ya hotta bos een ga yahaa waasaa, ya kaꞌta bi ga bosaa, ee ya hottii dara ga, enndii tuuꞌtaanaa. Waa ennda ɗa, ya woꞌꞌa kedikkaa an:

- Fu límsisoo kowu bi taaꞌ!

Ga saasi, eenaa súɓpa kaw.

20 Daa tëelíbéecaa hotee iñaama, ɓa jaahliꞌꞌa lool, ɓa meekissa Yéesu an:

- Tum na kedikkii súɓ ga saasi?

21 Yéesu taassaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; binaa ɗú laak ngëm ee ɗú laakkii hel kanak ganaa, ɗú eemoo ga kitum iñii dal kedikkii kiiɗa doŋ, wayee ɗú woꞌ sah jaŋjagii wii an: «Kolkaa dii fu jafsunee ga giiyaa!» Iñaama laak. 22 Binaa ɗú kíim Kooh ee taam na ngëmaa, ɓéeɓ iñaa ɗú meekisohaa, ɗú laakki.

Yéesu meekisohussa ɓaa onndi doolaa ya ɓayɗa

(Marka 11: 27-33; Lúkkaa 20: 1-8)

23 Yéesu aassa Kaanfaa Kooh, ya yaa jëgíroh. Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa dëkaa hayussa, ɓa meekissari an:

- Iñcii fu tumɗa, fu aƴka gada? Ɓii onndaaca kitumɓa?

24 Yéesu taassaɓa an:

- Mi ɓan, mi ƴahhúu kimeekis enaama yíinoo doŋ, binaa ɗú taassoo ganaa, mi woꞌꞌúu ɓan iñcii mi tumɗa ati mi aƴka gada? 25 Saŋ-Bëtís, ɓii yiida woseeri kibëtísiꞌ ɓuwaa? Kooh wala ɓoꞌ-súusúus?

Ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an: «Binaa ɗu woꞌ an Kooh yërí woseerinaa, ya hayyuu kilof an: iñii tah ya ɗú gëmmbii ga Saŋ? 26 Ee ɗu woꞌ an ɓuwii ɓërí woseerinaa, ɗu jomin kiniik mbooloomii ga iñaama ndaga ɓa tookin an Saŋ sëldíiga-Kooh.»

27 Ɓa dalla kitaas Yéesu an:

- Ɗí ínohoo!

Yéesu loffaɓa an:

- Kon baanaa mi ɓan, mi woꞌanndiirúu iñcii mi tumiɗa ati mi aƴka gada.

Liiwukaa woꞌ ga loo towutaa tanaktaaɗa

Yéesu tíkka ga an:

28 - Ɗú ínoh ya ga iñii yii? Enee ɓoꞌ, ya laakee towu tanak. Ya hayya ga yíinooyaa woꞌꞌari an: «Kowuroo, wati, leenaa kara, fu lëgëynee ga yoon-biiñaagaruu.» 29 Kowukaa taassari an: «Mi ƴahhii». Wayee ennda kiis, ya récukka, ya kaꞌta yoon. 30 Paamudaa hayya ga yukanakyaa ɓan, woꞌꞌari iñaa ya nakee yuɗewaayaaɗa. Kowukaa kukanakkaa woꞌꞌa paamudaa an: «Ee, mi yii ƴah buba!» Wayee ya kaꞌtii.

31 Yéesu meekissaɓa an:

- Yiida ga towutaa tanaktaa tum iñaa paamci waaꞌɗa?

Ɓa taassa an:

- Yaa ya ɗewohɗa yërí.

Yéesu dallaɓa kiwoꞌ an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; juuticii na faankoh-pakaƴcii ɓërí ɗewanndúu kiꞌaas ga Nguuraa Kooh. 32 En kiꞌenaa, Saŋ hayin garúu. Ya teeɓparúu waasii wijúwíꞌ wii ee ɗú gëmmbii iñaa ya woꞌɗa. Wayee juuticii na faankoh-pakaƴcii gëmussari. Ee ga iñaa ɗú hot yaama tóoh, tahhii bi ɗú récukka, ɗú gëmmba iñaa ya woꞌɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo línoh biiñcaa ɓisóotíꞌɓaa

(Marka 12: 1-12; Lúkkaa 20: 9-18)

Yéesu woꞌꞌa ɓuwaa an:

33 - Súkúrukat, mi woꞌꞌúu liiwuk wiliis: Enee haꞌ-yoon, ya yíppa tedik-reseŋ ga yoonci. Ya ɗíŋnga yoonaa, ya acca noŋ ga yoonaa daa towu-reseŋtaa seesohsan. Ya tawahha daa ɓoꞌ mínan kituukoh, tíim yoonaa malaki ga. Lëehíꞌta ya sassa ɓilëgëyoh ga yoonaa, ya yaa ƴah kiɓaaɓ. 34 Ga waa wahtu kiɓeen yoonaa leꞌɗa, ya wossa súrgacaagari ga lëgëyohcaa ga yoonaaɗa, ɓa eꞌti iñaa ya laak ga iñaa yoonaa meƴdohɗa. 35 Wayee lëgëyohcaa abussa súrgacaa, ɓa feekka yii, ɓa appa yíinooyaa. Yaa tesɗa, ɓa tapisohhari na atoh bi kaannda. 36 Haꞌ-yoonaa wosissa súrga ɓiliis, ɓaa wëñ kiyewin ɓaa ya ɗewee kiwosɗa. Wayee lëgëyohcaa tumussa ɓuwaama fodaa ɓu-ɗewaaɓaa. 37 Haꞌ-yoonaa mëeñjohha kiwos kowukaagari ga lëgëyohcaa. Ya abee ga helci an: «Hanaa ɓa hay kiꞌon kowukiigoo céeꞌ.» 38 Wayee lëgëyohcaa, daa ɓa hotee kowukaa haꞌ-kaadaa, ɓa woꞌꞌa ga díkaantiɓa an: «Yii ƴah kilamɗa yeema, ɗu apatti, ɗu ɓeɓ iñii ya jomee kilamɗa.» 39 Ɓa dallari kiꞌam, ɓa fassari bi meƴca yoonaa, ɓa appari daama.

40 Yéesu meekissa ɓuwaa an:

- Binaa haꞌ-yoonaa hayaa, ya ƴah lëgëyohcaama na kitum?

41 Ɓa taassari an:

- Haꞌ-yoonaa hayaa, hay kiꞌap lëgëyohcaa ɓisóotíꞌɓaa ɓaama, ap wibóníꞌ. Lëehíraa ya ɓeɓ yoonaa, ya eꞌwa ɓilëgëyoh ɓiliis, ɓaa, binaa kiɓeen leꞌaa, ɓa eꞌti iñaa yoonaa meƴdohanɗa.

42 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Hanaa ɗú mosoo kijaŋ iñaa bídu ga Këyítfaa an:

«Atohaa tawahohcaa jafeeɗa,

atohaama enin atoh-koñ.

Iñaama yërí Haꞌmudii tum,

ee enin kíntaan ga hasciiruu.»

43 Yéesu tíkka ga an:

- Kërí tah mi woꞌꞌúu man: Nguurii Kooh hay kiteꞌu ga yahhúu, wa tíku ga yah heet wiliis, waa ƴahwa kilëgëy, meƴdoh jeriñ ga. 44 [Ɓaa keen ga ɗook atohaamanaa hay kiweelsukoh ee ɓaa wa keen ga ɗookcinaa, wa hayyi kinapañsoh].

45 Daa Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na Fërísiyeeŋcaa kelohsee liiwukcaa Yéesu caama, ɓa ínohha an Yéesu woꞌ naɓa. 46 Ɓa ɓaa heel kiꞌamluk Yéesu, wayee ɓa niikka mbooloomaa ndaga ɓéeɓ ɓuwaa tookin an Yéesu sëldíiga-Kooh.

22

Liiwukaa woꞌ ga loo ɓuwaa ɓaysee kiñamɗa

(Lúkkaa 14: 15-24)

1 Waa ennda ɗa, Yéesu liiwukissa ɓuwaa an:

2 - Nguurii ga ɗookɗa mëdírohu anee: Enee buuꞌ, ya tíklukka cuunoh ga sëycaa kowukaagari. 3 Ya wossa súrgacaagari kiɓaynee ɓuwaa ya nakee sëgílookfaaɗa. Wayee ɓaama waarussii kihay. 4 Buuraa wosissa súrga ɓiliis ga ɓuwaa ya nakee sëgílookfaaɗa an: «Woꞌat ɓuwaa an: ñamahii tíkuunun, mi apin naalciigoo na júuꞌ ɓidúufíꞌ. Tóoh sekɓa, ɓa hayat, ɓa ñam!» 5 Wayee ɓuwaa naksee ɓaama abussii faali ga ɓëytohaa. Yaa en ɓéeɓ yaa ƴah soolici: yii ga yoonci, yii ga toonaagari. 6 Ɓaa tesɗa abussa súrgacaa buuraa, tóróhírussaɓa, apussaɓa. 7 Buuraa kelohhaka, dalla kiꞌayluk. Ya ebilla soldaaꞌcaagari ɓa apnee lagoh-kumuuncaa ɓaama, ɓa tëkíꞌ teeraa ɓa dëkohɗa. 8 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa súrgacaagari an: «ñamahii sëgílookfii pariꞌin, wayee fa joobeera ɓuwaa nakseefaɗa. 9 Kon nak karat ga mbedicii ga dëkiiɗa, ee ɓaa ɗú hot ɓéeɓ, nakatti ya hay ga sëgílookfii.» 10 Súrgacaa karussa ga mbedicaa. Ɓaa ɓa hotin ɓéeɓ, ennda yijófíꞌ ennda yibóníꞌ, ɓa woꞌꞌari. Ɓa nëgírohhaɓa, bi túuyaa ñamahaa tofohuɗa líiffa muut na ɓiɓoꞌ.

11 Buuraa aassa túuyaa kihëeɓɗúk ɓuwaa en na kiñamɗa. Ya hotta daama ɓoꞌ, yaa ɓayyii kúltí feet. 12 Ya meekissari an: «Ƴaal, tum na fu aassa dii ee fu ɓayyii kúltí hew»? Wayee ɓaa laakkii iñaa ya woꞌan. 13 Waa ennda ɗa, buuraa woꞌꞌa súrgacaagari an: «Ɓaa yay, ɓagat yahcaagari na kotcaa, ɗú jaffi ga ñúusaa ga foohɗa: daama kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah da kilaak✡.»

14 Yéesu tíkka ga an:

- En kiꞌenaa, ɓuwii ɓayuɗa yewinin, wayee ɓuwii tanuɗa caakkii.

Kifay lempu

(Marka 12: 13-17; Lúkkaa 20: 20-26)

15 Waa ennda ɗa, Fërísiyeeŋcaa karussa kihotoh ga ɗuuƴɓa, kimalak daa ɓa tuman bi ɓa fíꞌ Yéesu ga ɗuuƴ woꞌeen. 16 Lëehíꞌta, ɓa wossa ɓiɓoꞌ ga tëelíbéecaagaɓa, ɓa taammba na ɓiɓoꞌ ɓan ga ɓuwaa faꞌ na buuꞌ Erootɗa, kimeekis Yéesu an:

- Jëgírohii, ɗí ínohin an fu woꞌi kayoh: fu jëgíroh iñaa Kooh nakoh kayoh-kayohɗa. Fu niikkii ken, ee fu malkirii ɓoꞌ ga daa ya man ga hascii ɓuwiiɗa. 17 Kërí tah, woꞌaaríi halaatfu ga iñii yii: Waasii onohin kifay lempaa Sesaaꞌ, buuraa yiyaakyaa ga Roomɗanoo, onohhii ka?

18 Wayee Yéesu ínohha nof-moroonaa ɓa naꞌɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓii ɗú jófjófɗuki ga fíkíi ɓuwiiɗa! Iñii tah ya ɗú heelloo kifíꞌ? 19 Teewattoo hanjaꞌ wíinoo ga koparum fayohsi lempuɗa.

Ɓa haydohiꞌtari hanjaꞌ wíinoo.

20 Yéesu nak meekissaɓa an:

- Nataalii wii wuu ɓa na teekii en gaɗa?

21 Ɓa taassa an:

- Cuu Sesaaꞌ, buuraa yiyaakyaa.

Daama Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Kon erat Sesaaꞌ iñaa en yuu Sesaaꞌ ee erat Kooh iñaa en yuu Kooh.

22 Daa ɓa kelohee iñaa Yéesu lofɓa yaama, ɓa waaruꞌꞌa lool, ɓa foñnjari da, ɓa ɓaa ƴah.

Yéesu meekisohussa ga loo kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa

(Marka 12: 18-27; Lúkkaa 20: 27-40)

23 Ga besaa bëríi, laakka Saduseyeeŋcaa hayu ga Yéesu. Ɓa nak, ɓa gëm an kimílís laakoo. 24 Ɓa meekissa Yéesu an:

- Jëgírohii, Móyíis woꞌ an: «Binaa ɓoꞌ kaan ee laakkii kowu na ɓeticinaa, këmëeŋkíci jomin kilam ɓetifaama, ya laakiꞌ yaakci kowu ga»✡. 25 Waama, laakee dii garíi ƴaal ɓiyitnaɓanak ɓaa bok paamun na eemun. Yaakkaa pañnja ɓeti, ya kaannda ee laakkii kowu. Ee fodaama këmëeŋkímunaa lammba ɓetifaa. 26 Ennda ɗa ga yukanakyaa, na yukaahayyaa bi ga yuyitnakanakyaa. 27 Ga waa ɓa kaannda ɓéeɓɓa, ɓetifaa ɓan tíkka ga. 28 Diimaɗa woꞌaaríi bëríinaa ɓuwii mílísan ga kikaanɗa, ɓetifaama ƴah kiꞌen yuuɓa ga ɓiyitnaɓanakɓaa? Ndaga yaa en ɓéeɓ ga ɓiyitnaɓanakɓaa ɓeweerari ɓeti!

29 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú woꞌin kimúuƴcúu, ndaga ɗú ínohoo iñaa bídu ga Këyítfaaɗa ee ɗú ínohoo daa doolaa Kooh hín kiyakɗa. 30 Binaa ɓuwaa kaanɗa mílísunaa, ƴaal pajoo ee ɓeti pajukoo, wayee ɓa pesan madu na malaakacii Kooh enu ga ɗookɗa. 31 En iñaa aaw ga kimílískaa ɓuwaa kaanɗanaa, hanaa ɗú mosoo kijaŋ ga Këyítfaa iñaa Kooh woꞌeerúu an: 32 «Mi yërí en Koohyii Abaraham, Koohyii Ísaak, Koohyii Yakoop»✡.

Yéesu tíkka ga an:

- Kooh yuu ɓuwaa en na kipesɗa, enndii yuu ɓuwaa kaanɗa.

33 Ɓéeɓ ɓuwaa kelohsee iñcaa ya woꞌ caama, waaruꞌussa ga jëgírohaagari.

Iñii wëñ kiyak ga iñcii Kooh nakohɗa

(Marka 12: 24-34; Lúkkaa 10: 25-28)

34 Daa Fërísiyeeŋcaa yéegee an Yéesu ɓúlin Saduseyeeŋcaa, ɓa dalla kihídoh ga ɗekataama. 35 Laakka jëgíroh-waasaa bok gaɓa, ya waaree kimalaksukoh Yéesu, ya meekissari an:

36 - Jëgírohii, iñii yiida kuliyuk ga iñcii Waasii Móyíis nakohɗa?

37 Yéesu taassari an:

- «Fu waaran Haꞌmudii, Koohyiigaraa na keeñaagaraa tóoh, na kipeskaagaraa tóoh, na helaagaraa tóohwa.» 38 Wuma wërí wëñ kiyak ee wërí kuliyuk ga iñcii Kooh nakohɗa. 39 Ee wii wërí en wukanakwii man nawaɗa: «Fu waaran mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.» 40 Ɓéeɓ Waasaa Móyíis na ɓéeɓ iñcaa sëldíiga-Koohcaa jëgírohɗa kúꞌuk ga iñcii kanakcii cii nakohuɗa.

Iñaa Kiristaanii jom ga buuꞌ Dëwítɗa

(Marka 12: 35-37; Lúkkaa 20: 41-44)

41 Wiima lak Fërísiyeeŋcaa hídírukohuunun daama, Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú ínoh ya ga Kiristaanii? Ya kucaasamun ɓa?

42 Ɓa taassa an:

- Ya kucaasamun buuꞌ Dëwít!

43 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Kon tum na Dëwít, ga waa ya líif na Helaa yiselaꞌíꞌyaaɗa, ɓayyari “Haꞌmudii”? En kiꞌenaa, Dëwít ga kihafci woꞌin an: 44 «Kooh, Haꞌmudii woꞌꞌa Haꞌmudiigoo an: “Yugohaaroo yah-ñaam bi ga daa mi tuman ɓuwii saŋngaaɗa ditogaaꞌ kotfu✡”.» 45 Waa Dëwít ɓay Kiristaanii “Haꞌmudii”, kon tum na bi Kiristaanii mín kiꞌen kucaasamun Dëwít?

46 Laakkii gaɓa yíinoo yaa mínndi kitaas woꞌeen wíinoo sah. Ee aboh ga besaa bëríi, ken kaañissiiri kimeekisohis yen.

23

Yéesu nakoh kiwatuk jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa

(Marka 12: 38-39; Lúkkaa 11: 43,46; 20: 45-46)

1 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa mbooloomaa na tëelíbéecaagari an:

2 - Jëgíroh-waascii na Fërísiyeeŋcii ɓërí tuuk ga kotcaa Móyíis, kijëgíroh na kiteewoh iñii nakohu kitumɗa. 3 Kon nak, ɓéeɓ iñaa ɓa woꞌꞌúunaa, tumatti, ɗú taabukki. Wayee kaa ëldúkohatɓa ga iñcii ɓa tumiɗa. En kiꞌenaa, ɓa woꞌi hen ee ɓa tumoo. 4 Ɓa poki ɗof ciɓítíꞌ [caa ken hatinoo]*, ɓa sëfca ga yúukcii ɓuwii ee ɓa ga kihafɓa, ɓa tookoo jokonɓa yëngëluk ga kiꞌamɗohɓaca. 5 Iñaa ɓa tum tóoh ɓa heeli ɓuwii hotɓa. Fodaama, ɗaakaaꞌ-këyítcaa† pokkusi, kiteewoh an ɓa abin Koohɗa, ɓa tumica ca en ciyaak. Ee símbaꞌcaa ga kúltícaagaɓaɗa, ɓa tumica ca en cihooꞌta. 6 En ga hewaa, ɓa waari kihanoh fíkíi, ee ga ɗuuƴ jaanguciiruu, ɓa heeli kiyuŋ ga fíkíi. 7 Ɓa en ga paancaanaa, ɓa waari kikëñɗu yah kanak ee ɓa waari ɓuwii ɓayiɓa «Jëgírohii». 8 Wayee ɗú, kaa heelat kiɓayu «Jëgírohii.» Ɗú laak jëgíroh yíinoo doŋ ee ɓéeɓpúu, ɗú ɓimbok. 9 Dii ga ëldúna, kaa ɓayat ken «Paamudii». Paamudiigarúu ya yíinoo doŋ ee yërí en yii ga ɗookɗa. 10 Ee ɓan kaa heelat kiɓayu «Haꞌ-kaadii». Ɗú laak haꞌ-kaan yíinoo doŋ ee yërí en Kiristaanii. 11 Yaa wëñ garúu kiyakɗa, enat súrgarúu. 12 Ɓéeɓ ɓaa ɓëwíꞌ hafcinaa, hay kiyóoskíɗu, ee ɓaa yóoskíꞌ hafcinaa, hay kiɓëwíru.

Yéesu hassa jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa

(Marka 12: 40; Lúkkaa 11: 39-42,44,52; 20: 47)

13 Yéesu woꞌꞌa an:

- Massa, ɗú jëgíroh-waascii na ɗú Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa! Ɗú ɓii laŋ halii Nguurii yii ga ɗookɗa, ɗú hoonoh ɓuwii kiꞌas. Ɗú ga kihaffúu, ɗú aasanndii ee ɗú íisanndii ɓuwii waaꞌ kiꞌaasɗa ɓa aas. [ 14 Massa, ɗú jëgíroh-waascii na ɗú Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa! Ɗú teꞌin iñaa laak ga kaan ɓeticaa ƴaalcaagaɓa lísussiiɗa ee ɗú taabi ga na kikíim-Koohkaa ínohoo kileeh, an doonaa ɗú tíku ɓiɓoꞌ ɓijófíꞌ. Kërí tah attiꞌaa Kooh ƴahhúu kiꞌattiꞌɗa wërí wëñan kimesik].

15 Massa, ɗú jëgíroh-waascii na ɗú Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa. Ɗú ɓii wíil daa en tóoh ga ɗook kakay na ɗuuƴ giiƴ, kiheel kilaak luu enee tëelíbée yíinoo, yaa gëm fodii garúu. Ee ɗú laassi kilaakaa, ɗú tummbi ɓoꞌ safara yaa wëñnjúu kibon waas kanak.

16 Massa ɗú ɓii ɗú waaꞌ kikuliyuk ee ɗú búuminɗa! Ɗú woꞌ an «Binaa ɓoꞌ waat ga Kaanfaa Koohaa, waatukaama taabukoori, wayee binaa ya waat ga wúrúusaa en ga Kaanfaa Koohɗanaa, wa taabukki.» 17 Ɗú dofin, ɗú búumin. Iñii wëñ kilaak solu ya? Wúrúusaa en ga Kaanfaa Koohɗanoo Kaanfaa Kooh tah wúrúusaa kiselaꞌɗa? 18 Ee ɓan, ɗú woꞌ an: «Binaa ɓoꞌ waat ga loteelaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Koohɗanaa, waatukaama taabukoori, wayee binaa ya waat ga sarahcaa ga loteelaa ga Kaanfaa Koohɗanaa, wa taabukki.» 19 Búumíꞌcii! Iñii wëñ kilaak solu ya: Sarahcaanoo loteelaa tah sarahaa kiselaꞌɗa? 20 Ɓaa waat ga teekaa loteelaanaa, ya waatin ga loteelaa ee ya waatin ɓan ga tóoh sarahcaa en ga ɗookgaaɗa. 21 Ɓaa waat ga teekaa Kaanfaa Koohaa, ya waatin ga Kaanfaa Kooh ee ya waatin ɓan ga Kooh yaa dëk daɗa. 22 Ɓaa waat ga teekii asamaaniinaa, ya waatin ga baŋ-buuraa Kooh ee ya waatin ɓan ga Kooh yaa yuŋ gaɗa.

23 Massa ɗú, Jëgíroh-waascii na ɗú, Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa. Ɗú meƴdohɗi Kooh sarah bi ga sah ɓakaa wudaaŋkaahwaa ga iñcii línsi fodii naanaa, basaaɓ na saaɓsaaɓ✡, wayee ɗú saganohin iñcii jëgírohu ee cërí wëñ kilaak solu ga Waasii Móyíisɗa: ennda kijúɓ, kiyewin yërmaandi na kitaabuk Kooh. Iñcaama cërí ɗú jomee kitum ee iñcaa cíinoo hanat kisaganohu. 24 Ɗú ɓii ɗú waaꞌ kikuliyuk ee ɗú búuminɗa, ɗú síri capalaƴ ee ɗú oni geeleem.

25 Massa ɗú, Jëgíroh-waascii na ɗú, Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa! Ɗú tísi bi ga bíiŋcii kaascii na cii tanutii wayee ga ɗuuƴgii ɗú líifíꞌca na halaat kilok na halaatciigarúu cibóníꞌcii. 26 Ɗú Fërísiyeeŋcii ɓibúumíꞌɓii! Ɗewat kitís ɗuuƴgii kaascii ee fodaama bíiŋcaa hay kiset ɓan.

27 Massa ɗú, Jëgíroh-waascii na ɗú, Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa. Ɗú man na loycaa yaanaawɗu hen. Ca morin ga fooh ee lakanaa ɗuuƴgaanaa líif na ƴoh ɓoꞌ ɓikëeníꞌ na nopilaat. 28 Fodaama ɓuwii hoti garúu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ee lakanaa ga ɗuuƴ keeñciigarúu, ɗú líif na kijófjófɗuk na kibon.

29 Massa ɗú, Jëgíroh-waascii na ɗú, Fërísiyeeŋcii jófjófɗukiɗa. Ɗú hayyanaa, ɗú tawahi loycii sëldíiga-Koohcii, ɗú móríꞌ loycii ɓuwii ɓijúwíꞌɓii, 30 ee ɗú woꞌi an: «Ɗí maasohee jamaanaa ɓicaasammbíinaa, ɗí taaboo naɓa ga daa ɓa ap sëldíiga-Koohcaaɗa.» 31 Ɗú woꞌ iñaamanaa, kon ɗú tookin an ɗú ɓërí en tucaasamuntii ɓuwaa apsee sëldíiga-Koohcaaɗa. 32 Kon nak iñcaa ɓicaasammbúu daleeɗa, ɗíidohatca bi mat. 33 Goŋcii! Heet goŋ-saamaancii! Tum na ɗú halaat kirëc ga safara? 34 Kërí tah, súkúrukat, mi hay garúu kiwosoh ɓisëldíiga-Kooh, ɓihaꞌ-hamham na ɓuwaa ínohuunun Këyítfii. Ɗú hay kiꞌap ɓii, ɗú daaƴ ɓíinoo ga kuraa, ɗú típ ɓíinooɓaa laawoo ga jaangu-yaawúuꞌcaagarúu, ɗú sodaliɓa teeru bi ga teeru. 35 Fodaama ñífaa ɓuwaa ɓijúwíꞌɓaa apseeɗa hay kikípuk ga ɗookkúu, aboh ga ñífaa Abeel yijúwíꞌyaa bi ga ñífaa Sakarí kowukaa Barakíi, kaa ɗú apee ga díkaanti ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa na daa sarahcaa tëkíꞌsiɗa✡. 36 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; iñaa laakee yaama hay kikípuk ga hafcii ɓuwii jamaanii wati.

Yéesu hassa Yéerúsaleem

(Marka 13: 34-35)

37 - Éeƴ, ɗú ɓu-Yéerúsaleem, ɗú ɓii ɗú lagi tumuuntii sëldíiga-Koohcii, ee ɗú tapisohi na atoh bi ɗú ap ɓuwii Kooh wos garúuɗa! Waas cera cërí mi heellúu kinëgíroh fodaa daa pabu nëgírohi towutaagari ga fíldoo paɓcaagariɗa, ee ɗú tookkiika? 38 Kon nak, kaanfiigarúu hay ɗa kifoñu ɗúŋ. 39 En kiꞌenaa, mi woꞌꞌúu man aboh ga diima ɗú hotsisanndiiroo bi ga daa ɗú woꞌan an: «Kooh barkeelat yii hay ga teekii Haꞌmudiiɗa!»

24

Yéesu yéegalohha an Kaanfaa Kooh hay kiɓúru

(Marka 13: 1-12; Lúkkaa 21: 5-6)

1 Yéesu meƴca Kaanfaa Kooh, ee ga daa ya enee na kiƴahɗa, tëelíbéecaagari deeyussa gari kiteeɓpi tawahcaa Kaanfaa Kooh ga daa ca hín kimoꞌɗa. 2 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Man ɗú hotin ga iñciima tóohca! Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; tesanndii dii sah atoh wíinoo waa tíkískohan na mooroomwa, tóoh hay kiɓúꞌ.

Iñcii ƴah kilaak balaa ëldúna túkiꞌaa

(Marka 13: 3-13; Lúkkaa 21: 7-19)

3 Wiima lak Yéesu yugin ga ɗook tëgëlaa Ólíwíyéecaa, tëelíbéecaagari hayussa gari ɓa haŋɓa, meekisohussari an:

- Woꞌaaríi, iñcuma ƴah kilaak kera, ee mandargii wiida ƴah kiteewoh kihayiskaagaraa na kitúkíꞌkaa ëldúna?

4 Yéesu taassaɓa an:

- Watukat, ken hanattúu kiɗúk. 5 En kiꞌenaa, ɓoꞌ ɓiyewin hay kihayohu teekiigoo, ɓa woꞌi an: «Mi yërí en Kiristaanii», ee ɓa hay kiɗúk ɓoꞌ ɓiyewin. 6 Ɗú hay kikeloh yëngël heñ, wala an heñ laakin ga ɗekat. Leenaa kaa tíitat ndaga iñcaama jomin kilaak, wayee enndii an ëldúna leꞌin kitúkíꞌ. 7 En kiꞌenaa, kúl hay kiɓewuk, keen ga ɗook kúl mooroomci, ee nguuꞌ hay kiɓewuk, keen ga ɗook nguuꞌ mooroomci; aꞌ hay kilaak ee kakayfii hay kiyëngëluk ga ɗekat ciyewin. 8 Iñcaama tóoh ƴah kiman na dalaaraa mesiklaatcaa ga kimatuk ɓetiɗa.

9 Fodaama ɓiɓoꞌ hayyúu kitík ga yah buuꞌ, doonaa ɗú sodalu ga kipessúu, ee ɗú hay kiꞌapu. Heetcii ga ëldúnaɗa tóohca hayyúu kisagu ndaga teekiigoo. 10 Ga jamaanaama, ɓoꞌ ɓiyewin hay kifoñu ngëmaagaɓa, ɓa toonohi ga díkaantiɓa ee ɓa sagohi. 11 Hay kilaak ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa tíkan hafɓa ɓisëldíiga-Kooh ee lak saboh. Ɓa hay, ɓa ɗúk ɓoꞌ ɓiyewin. 12 Yibóníꞌ hay kiwëñ kisíw tah bi kiwaaroh nëewísuk ga keeñ ɓoꞌ ɓiyewin. 13 Wayee ɓaa fu guuꞌguuluk bi ga daa tóoh leehanaa, fu yaama fu hay kimúc. 14 Hewhewii winéwíꞌwii wii woꞌ ga Nguurii Koohɗa hay kiyéegalohu ga ëldúna tóoh doonaa heetcii ɓéeɓ laasu ga. Lëehíraa ëldúna han kitúkíꞌ.

Coonucaa ciyaakcaa ƴah kilaakɗa

(Marka 13: 14-23; Lúkkaa 21: 20-24)

Yéesu tíkka ga an:

15 - Binaa ɗú hot ɓaa Dañeel, sëldíiga-Koohaa yéegalohee ee woꞌu «yiꞌaraamíꞌyaa pooki kúlɗa»*, ya tuuk ga ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa ga Kaanfaa Koohɗa -- ee ɓaa fu jaŋ iñii yiinaa, ínohaaka ga!-- 16 ɓuwaa iñaama laakan gohaa Yúudéeɗa, ɓa núpat, ɓa ƴee ɗook jaŋjaŋcaa. 17 Ɓaa iñaama laakanndi yugin kiꞌíikaruk ga ɗook taahaagariɗa, hanat kisek kiyoosuk kiɓeɓ yen ga ɗuuƴ túuƴci. 18 Ee ɓaa iñaama laakanndi yooncaaɗa, hanat kiɓoyuk kaan kiɓeɓnee kúltífaagari. 19 Massa ɓeticaa, bescaama laakanɓa na look, na ɓaa ensan na kiɓëpíꞌɗa. 20 Kíimat Kooh, ati iñcaama hídohoo ga wahtu ñiin wiméeskíꞌ† wala ga bes Sabat; 21 ndaga meskilaatcaa dalan ɓuwaaɗa hay kiyak yakaa wëeꞌtaa ga wii, mossii kilaak iñaa manɗa aboh ga waa Kooh sak ëldúnaɗa bi wati. Ee iñaa madan ɗa laaksisanndii bi taaꞌ. 22 Ee binaa newéeríi Kooh ya nëewís bescaa caamanaa, enaa ken múcoo. Wayee ɓuwii ya tanukɗa tah bi ya hayca kinëewís.

23 Kon binaa ɓoꞌ woꞌꞌúu an: «Malkat, Kiristaanii yii dii!» wala «Malkat ya yaa daa!» Kaa gëmat. 24 En kiꞌenaa, ɓiɓoꞌ hay kikoluk, ɓa tík hafɓa Kiristaa na ɓisëldíiga-Kooh ee lak saboh. Ɓa tumi kíntaan na enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ kiɗúk sah, enee an mínukinaa, ɓuwaa Kooh tanukɗa. 25 Mi yéegallúu diimaɗa balaa dara hewanaa.

26 Kon binaa ɓoꞌ woꞌꞌúu an: «Malaknat, Kiristaanaa yaa ga ëgíꞌ-dúndagaa!» Kaa karat da. Wala «Malkat yeema ɗaakukka!» Kaa gëmat. 27 En kiꞌenaa, fodaa melic eni mareet aboh meyaaꞌ-noh bi ga aasaaꞌ-nohɗa, fodaama kihaykii Kowukii ɓii ƴahɗa kiman. 28 Daa mídi enoh, suulcaa hídohsan da.

Kowukii ɓii hay kihayis

(Marka 13: 24-27; Lúkkaa 21: 25-28)

29 - Coonucaa ga bescaamaɗa paafaa, nohii dal kiñúusíꞌ, ñiidii íis kileeꞌ, ee olcii hay kiɗëegískoh ɗook-Kooh ca keen ee iñcaa en ga asamaanɗa tóoh hícukoh. 30 Fodaama, mandargaa Kowukii ɓii hay kihotuk ga asamaan, ee ɓéeɓ heetcii ga ëldúnaɗa kodukohi; ɓa hay kihot Kowukii ɓii ga ɗuuƴ yaayeelcii, ka yoosuki, taam na dooli na ndam wiyaak. 31 Mbiiwaa wiyaakwaa hay kitípu, Kowukii ɓii wos malaakacaagari ɓa hídíroh ɓuwaagari ya tanuk ee enu ga topaaꞌcii ëldúna cinikiisciiɗa.

Jagaa tediktaa teewohɗa

(Marka 13: 28-31; Lúkkaa 21: 29-33)

32 - Malkat iñii een jëgíꞌtúu ga iñaamaɗa. Binaa toytaa kedikkaa neꞌ kineꞌ bi, ee tuuꞌtaa dal kitapisaa, ɗú ínoh an lah deeyin. 33 Fodaama ɓan, binaa ɗú hot iñcaama tóohaa, ínohat an Kowukii ɓii deeyin, ya leꞌin halii. 34 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; bi ɓuwii wati kaanu ɓéeɓɓanaa, iñcaama tóoh hay kilaak. 35 Asamaanii na kakayfii hay kifaay wayee woꞌeenndoo faayoo múk.

Paamudii doŋ ínoh besaa ëldúna leehanɗa

36 - En loo iñaa aaw ga besaa wala wahtaa iñaama laakohanɗa, ken ínohoowa. Enndii malaakacaa ga asamaanɗa, ee enndii sah Kowukii. Paamudii doŋ ínohwa. 37 Iñaa laakee ga jamaanaa Noweeɗa hay kilaakis fodaama ga hayii Kowukii ɓii. 38 Ndaga balaa músúmaa miyewinmaa Kooh towee, ma úulla ɓuwaa ga jamaanaa Noweeɗa, ɓuwaa enee ga kiñam na kiꞌan, ɓa pajohi, ɓa onohi towutaagaɓa kipañ bi ga besaa Nowee aas gaalaa wiyaakwaaɗa. 39 Ɓuwaa, helɓa mossii ga kikaꞌ bi ga daa Kooh towoh músúmaa miyewinmaa úulee ɓuwaaɗa, ma ɓayyaɓa ɓéeɓɓa. Fodaama ɓan hayii Kowukii ɓii ƴahɗa kiman. 40 Leꞌ bëríinaa, ƴaal ɓanak ɓaa enu ga yooncaa, yíinoo hay kiɓewu, yíinooyaa foñu.

41 Ɓeti ɓanak ɓaa en na kiꞌoꞌ ga oraaraa, yíinoo hay kiɓewu, yíinooyaa foñu.

42 Kon kaa neehat, ndaga ɗú ínohoo besaa Haꞌmudiigarúu ƴah kihayɗa. 43 Ínohat iñii yii bi jof: binaa Haꞌ-kaan ínohee wahtaa lok ƴah kihay kaanci ga wekɗanaa, eneenaa ya neehoo, ya íis kaanci fa pooku. 44 Kërí tah, ɗú ɓan, waayukat, ndaga Kowukii ɓii hayan ga wahtaa ɗú fooganndii.

Liiwukaa woꞌ ga loo súrgacaa ɓanakɓaaɗa

(Lúkkaa 12: 41-48)

Yéesu tíkka ga an:

45 - Kon ɓii yiida en súrgaa tookɗin haꞌ-kaanci ee ya ñaañin? Yërí en yaa haꞌ-kaanci tíkan ga fíkíi súrgacaagari, doo ya eꞌɓa yaa en ɓéeɓ iñaa ya jom kiñamɗa binaa wahtaa leꞌaa. 46 Ya yewinin múuꞌ, súrgaama, binaa haꞌ-kaadaagari ɓoyuk, laakki ga lëgëyaamanaa. 47 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; haꞌ-kaanci hayyi kitík ga ɗook iñcaa ya laakɗa tóoh. 48 Wayee binaa súrgaa yibóníꞌyaama woꞌ ga helaagari an: «Haꞌ-kaanndoo kolukkii kihay», 49 bi tah, ya en ga kifeek ɓimooroomci súrga, ya en ga kiñam na kilaal rek na anoh-anohcaanaa, 50 haꞌ-kaadaa súrgaama hay kihay ga besaa ya fooganndii na wahtaa ya ínohanndii. 51 Haꞌ-kaadaa hayyi kifeek dooꞌ ciméeskíꞌ, ya waꞌti iñaa sek ɓuwaa jófjófɗukiɗa, daa kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaakɗa.

25

Liiwukaa woꞌ ga loo oomaa-jowucaa ɓidaaŋkaahɓaaɗa

Yéesu liiwukissa ɓuwaa an:

1 - Kon Nguurii Kooh ga ɗookɗa ƴah kimëdírohu anee: enee oomaa-jowu ɓidaaŋkaah, ɓa ɓeɓpa lampucaagaɓa, ɓa kaꞌta kitëebíluknee haꞌ-kílookkaa. 2 Ga oomaa-jowucaama, ɓiyëtúusɓaa enussa ɓiɓoꞌ ɓilóhóyíꞌ-hel, ɓiyëtúusɓaa tesɗa enussa ɓilëekíꞌ-hel. 3 Ɓaa lohoyin helɗa ɓewussa lampucaagaɓa ee ɓa halaattii kiɓaydoh dúuleen*. 4 Wayee ɓaa laakin helɗa sorussa dúuleen ga bíteel, ɓa ɓaydohha na lampucaagaɓa. 5 Haꞌ-kílookkaa hëewíꞌta kihay, faf ɓéeɓɓa ɓa pëníꞌukka, ɓa aawwa kineeh.

6 Ga leeloo wek, laakka koonaakaa kelohuk didóolíꞌ an: «Haꞌ-kílookkii hayin, meyat ɗú tëebílukki!» 7 Ɓéeɓ oomaa-jowucaama dalla kiyúuduku, ɓa ɓaa waayuk lampucaagaɓa. 8 Oomaa-jowucaa ɓilóhóyíꞌ-helɓaa woꞌussa ɓilëekíꞌ-helɓaa an: «Lampuciigaríi cii ƴím, onattíi ga dúuleeniigarúu.» 9 Ɓilëekíꞌ-helɓaa taasussaɓa an: «Óꞌóo, mínukoo; iñii ɗí ɓayɗa dooyooríi narúu. Namat kikaꞌ ga toonohaa, ɗú lomiꞌnee haffúu.» 10 Ɓaama nak karussa kilomnee dúuleen, haꞌ-kílookkaa hayohhaɓa fenoo. Oomaa-jowucaa pariꞌeeɗa taabussa na haꞌ-kílookkaa, ɓa aassa túuyaa cuuníin sëgílookfaa tofohuɗa, halaa lagussa. 11 Ennda kiis, oomaa-jowucaa ɓíinooɓaa leꞌussa, ɓa ɓaa ɓëytoh an: «Kiyaakii, kiyaakii, lëgísɗaaríi!» 12 Wayee haꞌ-kílookkaa taassaɓa an: «Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; mi ínohoorúu!»

13 Yéesu tíkka ga an:

- Kon kaa neehat, ndaga ɗú ínohoo besaa ee ɗú ínohoo wahtaa Kowukii ɓii hayanɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo súrgacaa ɓaahayɓaa foñɗusee kopaꞌɗa

Yéesu liiwukissa an:

14 - Ee ɓan Nguurii Kooh ƴah kimëdírohu na ɓoꞌ, yaa enee na kiƴah kiɓaaɓ. Ya ɓayya súrgacaagari, ya díŋkaanndaɓa alalaagari, 15 yaa en ɓéeɓ iñaa ya hatinɗa: yíinoo ya eꞌtari hanjaꞌ-wúrúus ciyëtúus; yaa tík gaɗa, kanak; yukaahayyaa, wíinoo. Ya yaa ƴah kiɓaaɓ.

16 Yaa eꞌsee hanjaꞌ-wúrúuscaa ciyëtúuscaaɗa dalla kikaꞌ, lëgëyya ga koparaa bi ya laakka hanjaꞌ-wúrúus ciyëtúus ciliis. 17 Yaa eꞌsee kanakcaaɗa, kaꞌta, tummba fodaama ya laakka kanak ciliis. 18 Wayee yaa eꞌsee hanjaꞌ wíinoo doŋɗa, kaꞌta acca noŋ ga kakay ɗaakka koparaa haꞌ-kaanci ga. 19 Tíkka ga iñaa maañ, haꞌ-kaadaa súrgacaa meyohha kiɓaaɓ. Ya ɓaylukkaɓa kiꞌínoh yaa en ɓéeɓ iñaa ya tum ga koparaaɗa. 20 Súrgaa eꞌsee hanjaꞌ-wúrúuscaa ciyëtúuscaaɗa hayya, deeƴca, meƴdohha hanjaꞌ-wúrúus ciyëtúus ciliis, woꞌꞌa an: «Kiyaakii, fu ereeroo hanjaꞌ-wúrúus ciyëtúus. Mi lëgëyya ga. Uuna, ciyëtúus ciliis cee.» 21 Haꞌ-kaadaagari woꞌꞌari an: «Waw guureway, fu súrga yijófíꞌ ee fu goꞌ. Fu enin goꞌ ga iñaa yewinndii, mi hayyaa kiꞌeꞌ fu kuliyuk ga yiyewin. Hay fu bok kineɓluk na haꞌ-kaanfu.» 22 Súrgaa eꞌsee hanjaꞌ-wúrúus kanakɗa hayya, deeƴca meƴdohha kanak ciliis, woꞌꞌa an: «Kiyaakii, fu ereeroo hanjaꞌ-wúrúus kanak. Mi lëgëyya ga. Uuna, kanak ciliis cee.» 23 Haꞌ-kaadaagari woꞌꞌari an: «Waw guureway fu súrga yijófíꞌ ee fu goꞌ. Fu enin goꞌ ga iñaa yewinndii, mi hayyaa kiꞌeꞌ fu kuliyuk ga yiyewin. Hay fu bok kineɓluk na haꞌ-kaanfu.» 24 Lëehíꞌta súrgaa eꞌsee hanjaꞌ-wúrúus wíinoo doŋɗa hayya, deeƴca woꞌꞌa an: «Kiyaakii, mi ínoheera an fu ɓoꞌ yisúwíꞌ ga keeñ: fu píiki daa fu sokkii ee fu nëgírohi daa fu faaꞌtii. 25 Mi niikee hen, kërí tah mi acca ga kakay mi ɗaakka kopariigaraa ga. Uuna, fu laasin yenfu.» 26 Haꞌ-kaanci taassari an: «Fu súrga yibóníꞌ ee fu sagoh-coonu. Fu ínoheera an mi píiki daa mi sokkii ee mi nëgírohi daa mi faaꞌtii. 27 Fu jomee kiwútíroh hëelísiigoo hen. Eneenaa mi hayaa, mi laaswa na iñaa wa límɗa.» 28 Haꞌ-kaadaa woꞌꞌa súrgacaagari an: «Diima, teꞌat hanjaꞌ-wúrúusumgari ɗú eꞌwa yum ɓay cidaaŋkaahɗa. 29 En kiꞌenaa, ɓaa laakin hay kiɓaatɗu bi ya dóoyíꞌ sëk, wayee ɓaa laakoo, kiꞌiñkaa ya ɓayɗa sah hay kiteꞌu. 30 Súrguma laakoo jeriñɗa jafatti ga fooh, ga ñúusaa, daa kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaakɗa.»

Attiꞌaa mëeñjohɗa

Yéesu tíkka ga an:

31 - Bëríinaa Kowukii ɓii taaban na malaakacaagari ɓéeɓɓa, ya hay ga ɗuuƴ ndamaagarinaa, ya hay kiyuŋ ga baŋ-buuraagari. 32 Ɓéeɓ heetcii hay kihídírukohu ga fíkíici. Lëehíraa, ya hëgísoh ɓuwii kom kanak fodaa daa níiroh hëgísohi baal na peꞌɗa. 33 Ɓuwii júwinɗa, ya hanohiꞌɓa yah-ñaabaagari ee ɓii júwussiiɗa ya hanohiꞌɓa yah-segaagari. 34 Fodaama, Buuraa hay kiwoꞌ ɓuwaa hanohhi yah-ñaamɗa an: «Ɗú ɓii Paammboo barkeelinɗa, hayat ɗú ɓeɓ iñii ɗú jom kilam ga nguurii waayukɗuseerúu ga iñaa ëldúna saksee bi watiɗa. 35 Mi yaaweera, ɗú onndaroo mi ñammba. Mi píleera, ɗú onndaroo mi annda. Mi eneera sagac, ɗú ɗapparoo. 36 Mi teseeɗa dúŋ, ɗú ekkaroo kúltí. Mi ɗúukooleera, ɗú hayyaroo kihaltuk. Mi laŋseera ga kasu, ɗú hayyaroo kiwaak.» 37 Fodaama ɓuwaa ɓijúwíꞌɓaa hayyi kitaas an: «*Haꞌmudii, ɗí hoteeraa kera lak fu yaawin, ɗí onndaraa fu ñam? Ɗí hoteeraa kera lak fu pílin, ɗí onndaraa fu an? 38 Ɗí hoteeraa kera lak fu sagac, ɗí ɗapparaa? Ɗí hoteeraa kera lak fu tesin dúŋ, ɗí ekkaraa kúltí? 39 Ɗí hoteeraa kera lak fu ɗúukoolin wala fu laguunun ga kasu, ɗí hayyaraa kiwaak?» 40 Buuraa hayɓa kitaas an: «Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; kotaa en ɓéeɓ, waa ɗú moseera kidímal yíinoo ga ɓuwiigoo ɓii wëñ kijutuutɗa, mi yërí ɗú tumɗeeka.»

41 Lëehíraa Buuraa hay kiwoꞌ ɓuwaa hanohhi yah-seŋɗa an: «Úsaayattoo, ɗú ɓii Kooh cojinɗa. Aawat kiwiikaa ƴímoo taaꞌ fetɗusee Seytaani ya na malaakacaagariɗa! 42 Mi yaaweera ee ɗú onndiiroo mi ñam. Mi píleera ee ɗú onndiiroo mi an. 43 Mi eneera sagac ee ɗú ɗappiiroo. Mi teseeɗa dúŋ ee ɗú ekkiiroo kúltí. Mi ɗúukooleera, mi laŋseera ga kasu ee ɗú haltukkiiroo.» 44 Ɓaama ɓan, hayyi kitaas an: «Haꞌmudii, ɗí hoteera kera lak fu yaawin wala lak fu pílin, wala lak fu sagac, wala lak fu tesɗa dúŋ, wala lak fu ɗúukoolin, wala lak fu laguunun ga kasu ee ɗí dímalliiraa?» 45 Buuraa hayɓa kitaas an: «Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; kotaa en ɓéeɓ, waa ɗú sageera kidímal yíinoo ga ɓuwii ɓii wëñ kijutuutɗa, mi yërí ɗú saŋɗeeka kitumiꞌ ɓan.» 46 Fodaama, ɓuwaa ɓaama hay kiɓayu ga ngeeꞌcaa leehoo taaꞌɗa, ee ɓuwaa júwinɗa ɓayu ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

26

Sarahohcaa na jëgíroh-waascaa pokohussa Yéesu nof

(Marka 14: 1-2; Lúkkaa 22: 1-2; Saŋ 11: 45-53)

1 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ iñcaa ya waaree ɓuwaa kelohɗa, ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

2 - Ɗú ínohin an tes ga bes kanak feetii Paakii leꞌ, ee Kowukii ɓii hay kitíku ga yah ɓuwii sagoh nariɗa, ka daayu ga kuraa.

3 Wiima lak Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa hídírukohuunun ga kaan Kayíf, haꞌ-kaadaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa, 4 ɓa júwohha ga kiꞌam Yéesu ndaŋ, ee ken yéegoo, ɓa aplukki. 5 Ɓa woꞌꞌa nak an:

- Ɗu hanatka kitum ga besaa feetaa, enndiikanaa iñaama hay kihaydoh coow wiyaak ga ɗuuƴ ɓuwii.

Laakka ɓetifaa íif laꞌkoleñ ga hafaa Yéesu

(Marka 14: 3-9; Saŋ 12: 1-8)

6 Daa Yéesu enee ga dëkaa Bétaníi ga kaan Simoŋ yaa gaanaꞌeeɗa, 7 laakka ɓetifaa hay gari, ɓay kujúlúŋkaa hëwrohu atohaa woꞌu Albataaꞌ* ee ja líifin na laꞌkoleñ wiséeríꞌ. Ɓetifaa íiffa laꞌkoleñaa ga hafaa Yéesu, lak yaama yaa ñam. 8 Daa tëelíbéecaa hotee iñaama, ɓa aylukka, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Kiyasohkuma jeriñ ya? 9 Ɓoꞌ míneerawa moos kitoon kopaꞌ wiyewin, wa dímalohu nduulcii!

10 Yéesu ínohha iñaa ɓa woꞌɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú sodaloh ɓetifii ya? Iñii ya tumiꞌtooɗa jekin. 11 Nduulcii, ɗú ɓii naɓa besaa en ɓéeɓ✡, wayee mi, mi ƴahhii narúu kiꞌen dii besaa en ɓéeɓ. 12 Ɓetifii leef laꞌkoleñ ga faanfiigoonaa, ya tumka kiwaayuk loyaagoo†. 13 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ga daa Hewhewii winéwíꞌwii wii mín kiyéegalohu ga ëldúna tóoh, iñii ɓetifii fii tumɗa hay kiɓéestíru, ee ɓuwaa hayyika kiníindísukoh.

Yúdaa tookka kitoon Yéesu

14 Waa ennda ɗa, yíinoo ga ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ee ya teeku Yúdaa Iskariyot, kaꞌta ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa, 15 ya woꞌꞌaɓa an:

- Mi tík Yéesu ga yahhúunaa ɗú fayanndoo hín na? Sarahohcaa ɓiyaakɓaa kídussa hanjaꞌ-hëelís cidaaŋkaah-kaahay‡, ɓa eꞌtari. 16 Iñaa aboh ga wahtaama, Yúdaa yaa heel besaa ya jekelukan bi ya mín kitík Yéesu ga yahɓa.

Yéesu ñammba cuuníinfaa Paakaa na tëelíbéecaagari

(Marka 14: 12-21; Lúkkaa 22: 7-14,21-23; Saŋ 13: 21-30)

17 Ga besaa ɗeɓ ga feetaa ñamsi mbúurúcaa laakoo lëwíiꞌɗa, tëelíbéecaa Yéesu hayussa, ɓa meekissari an:

- Fu waaꞌ gada ɗí waayukɗineeraa ñamahii Paakii?

18 Yéesu taassaɓa an:

- Karat teeraa ga díw, ɗú woꞌꞌi an: «Jëgírohii woꞌ an: “Wahtiigoo leꞌin ee mi ƴah kipaakoh§ kaanfu, mi na tëelíbéeciigoo”.» 19 Tëelíbéecaa tumussa iñaa Yéesu nakeeɓaɗa, ɓa waayukka Paakaa. 20 Ga noh-soosaa, Yéesu yuŋnga kiñam na tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa. 21 Lak ɓa ɓaa ñam, ya woꞌꞌaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; yíinoo garúu hayyoo kitoon✡.

22 Tëelíbéecaa, keeñɓa leehha ga tak, ɓa ɓaa meekissi yíinoo yíinoo an:

- Haꞌmudii, mi yëríne?

23 Yéesu taassa an:

- Yii bok naroo kiꞌek yah ga kankiiɗa, yërí ƴahhoo kitoon. 24 Kowukii ɓii kii ga waas kikaan fodaa daa Këyítfaa woꞌka gariɗa, wayee massa ɓaa yaama ƴah kitoon Kowukii ɓiiɗa. Ɓaama límséeríinaa, iñaama gënee gari.

25 Yúdaa, yii toon Yéesuɗa meekissari an:

- Jëgírohii, mi yëríne?

Yéesu taassari an:

- Fu woꞌinka!

Cuuníinfaa fiselaꞌíꞌfaa Yéesu ñam na apotaaꞌcaagariɗa

(Marka 14: 22-26; Lúkkaa 22: 15-20; 1 Korenti 11: 23-25)

26 Yéesu ɓeɓpa mbúurú lak ɓa ɓaa ñam, ya gërëmmba Kooh, lëehíꞌta ya weellawa, eꞌtawa tëelíbéecaa, woꞌꞌaɓa an:

- Ɓewat ɗú ñam, iñii yii faanfiigoo fërí!

27 Lëehíꞌta ya ɓeɓpa kaas-biiñ, ya gërëmmba Kooh, lëehíꞌta ya eꞌtawa tëelíbéecaa, woꞌꞌaɓa an:

- Anat ga ɗú ɓéeɓpúu, 28 ndaga iñii yii ñífiigoo wërí, ñífii pok kifiiliimunkiigarúu na Koohɗa✡, ee wa aamɗu ɓoꞌ ɓiyewin doonaa ɓa bayalu baakaaꞌcaagaɓa.

29 Mi woꞌꞌúuka, aboh ga wati, mi ansisoo anahii wii meyoh ga kedik-biiñɗa bi ga besaa mi anan narúu biiñaa wiꞌaswaa ga Nguuraa Paammbooɗa.

30 Waa ennda ɗa, ɓa ƴeekka ƴeek-Kañcaa*, lëehíꞌta ɓa kaꞌta tëgëlaa Ólíwíyéecaa.

Yéesu yéegalohha an Peeꞌ hayyi kitaasuk

(Marka 14: 27-31; Lúkkaa 22: 31-34; Saŋ 13: 36-38)

31 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Ga wekii wati, ɓéeɓpúu ɗú hay kinúp ɗú foñnjoo. En kiꞌenaa, bíduunun ga Këyítfaa an: «Mi hay kiꞌap níirohaa, ee baalcaa yopaa hay kitasaarukohu.»

32 Yéesu tíkka ga an:

- Wayee binaa mi mílísaa, mi hayyúu kiɗëwíruk Gëlílée.

33 Peeꞌ dallari kiwoꞌ an:

- Luu enee an ɓuwii tesɗa tóoh hay kinúpu foñussa, mi, mi núpoo mi foñnjaa.

34 Yéesu taassari an:

- Mi woꞌꞌaaka ee kayoh, ga wekii wati doŋ sah, bi siik-pabu kodaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.

35 Wayee Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Mi taasukooraa múk, luu enee an mi joman kikaan naraa.

Tëelíbéecaa ɓéeɓɓa dalla kiwoꞌ fodaama.

Yéesu kíimmba Paamci ga Getsemanee

(Marka 14: 32-42; Lúkkaa 22: 39-46)

36 Wa ennda ɗa, Yéesu na tëelíbéecaagari karussa ɗekataa woꞌu Getsemanee†, ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Yugat dii, mi paaf fíkíi kikíim Kooh.

37 Ya ɓayya Peeꞌ na towutaa Sebedee tanaktaa, ɓa taam nari. Keeñci dalla kileeh, ya yëecírukka fíw. 38 Ya dallaɓa kiwoꞌ an:

- Keeñnjoo leehin bi mi yii kaanan. Tesat dii naroo ee kaa neehat.

39 Ya kaꞌta bi ga fíkíi, ya ƴíꞌꞌa, yíppa púk kakay, yaa kíim Kooh an: «Buba, en lak mínukinaa, úsaayɗaa kaas-coonii wii garoo. Wayee hanat kiꞌen fodaa daa mi waaꞌɗa wayee enat fodaa daa fu waaꞌɗa.»

40 Ya sooffa ga tëelíbéecaa ɓaahayɓaa, ya laakkaɓa ɓaa neeh, ya woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Kon ɗú mínndii kiwíisoh luu enee sah wahtu wíinoo, waa ɗú yugan naroone? 41 Kaa neehat ee kíimat Kooh doonaa ɗú keenoo ga fíraa Seytaani. Ɓoꞌ daal, keeñaa waarin wayee faanfaa tookkii.

42 Ya úsaaysissaɓa kotaa kukanakkaa, ya yaa kíim Kooh anee: «Buba, en lak kaas-coonii wii mínoo kipaaf, ee an mi jomwa kiꞌan henaa, kon iñaa fu waaꞌɗa laakat.»

43 Ya soofissa gaɓa, ya laakkaɓa ɓaa neeh ndaga lak hascaagaɓa abin pëní. 44 Ya foñissaɓa daama, ya úsaayissa daa karam, ee kotaa kukaahaykaama, ya yaa kíim na woꞌeencaa caca. 45 Waa ennda ɗa, ya soofissa ga tëelíbéecaa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓii lís kineeh na kiꞌíikaruke? Wahtii leꞌin kimma, Kowukii ɓii kii ƴah kitíku ga yah tumoh-baakaaꞌcii. 46 Kolkat, ɗu ƴee! Malkat yii ƴahhoo kitoonɗa yii deeƴ.

Yéesu abussa

(Marka 14: 43-50; Lúkkaa 22: 47-53; Saŋ 18: 3-12)

47 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ, Yúdaa Iskariyot yaa bok ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaaɗa dalla kileꞌ. Laakka ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa taam nari, ɓayuunun kalaɓ, na dooꞌ. Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa ɓërí woseeɓa.

48 Yii on Yéesu bíiŋɗa eree ɓuwaa lëdíꞌ an: «Ɓaa mi ƴah kifuunɗa yërí ya, abatti.» 49 Daa Yúdaa leꞌee, ya dalla kideeƴ ga Yéesu woꞌꞌari an:

- Hóowíra Haꞌmudii! Ya dalla kifuun Yéesu.

50 Yéesu loffari an:

- Fiilii! Iñii haydohhaaɗa tumaari.

Waa ennda ɗa, ɓuwaa taam na Yúdaaɗa deeyussa, tíkussa yah ga Yéesu, abussari. 51 Ga ɗekataama, ga ɓuwaa taabee na Yéesuɗa, yíinoo dalla kiɗol kalaɓfaagari, típpafa súrgaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa, ɓaydohha nofaa. 52 Wayee Yéesu woꞌꞌari an:

- Íkaa kalaɓfiigaraa ga huuwii, ndaga ɓaa fu dëk ga kiɓewiꞌ ɓoꞌ kalaɓ ɓéeɓ kalaɓ apanndaa. 53 Hanaa fu ínohoo an mi mínin kikíim Paammboo dímal ee ga saasi ya wosohhoo malaakacaa wëñ ɓijúnni-daaŋkaah-kanak (20.000)‡, ɓa heñohiꞌtoone? 54 Wayee baanaa iñaa bídu ga Këyítfaaɗa tuman na bi wa mat? En kiꞌenaa, fa woꞌin an tóoh jomɗa kilaakoh.

55 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa mbooloomaa an:

- Mateera ga ɗú hayyoo kiꞌam, ɗú taam na kalaɓcii na dooꞌcii, man na ɓuwaa dawuk tumoh-kofeele? Mi enee ga Kaanfaa Kooh besaa en ɓéeɓ, mi jëgírohi ee ɗú mossiiroo kiꞌam. 56 Wayee iñii yii ɓéeɓ laakin doonaa iñaa sëldíiga-Koohcaa woꞌee, bídussa ga Këyítfaaɗa, mat.

Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa ɓéeɓɓa foñussari ɓaa núp.

Yéesu ɓayussa ga fíkíi attiꞌohaa

(Marka 14: 53-65; Lúkkaa 22: 66-71; Saŋ 12: 13-14,19-24)

57 Ɓuwaa abee Yéesuɗa ɓayussari kaan Kayíf, haꞌ-kaadaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa, ga daa jëgíroh-waascaa na yaakcaa hídírukohseeɗa. 58 Peeꞌ yaa taabukki diꞌúsaayíꞌ bi ga hëtaa kaanfaa sarahohaa yiyaakyaa kuliyukɗa. Ya aassa bi ga ɗuuƴ, ya yuŋnga na súrgacaa kiꞌínoh daa iñaama mëeñjohanɗa.

59 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓéeɓ ɓuwaa bok ga paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaaɗa, ɓaa heel woꞌeenaa ɓa pokɗan Yéesu bi ɓa mínndi kiꞌapluk. 60 Wayee ɓa hottii, hídaa daa ɓoꞌ ɓiyewin hayseera daama kipokiꞌti kiwoꞌɗa. Ɓoꞌ ɓanak mëeñjohha kihay, 61 woꞌussa an:

- Ɓii yii woꞌ an: «Mi mínin kipook Kaanfaa Kooh, mi tuukirisfa ga bes kaahay.»

62 Haꞌ-kaadaa sarahohcaa kolukka woꞌꞌa Yéesu an:

- Fu taasoo dara ga iñii ɓuwii ɓii yammbaaɗane?

63 Wayee Yéesu taassii. Haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekissari an:

- Ga Kooh yii laak kipesɗa, woꞌꞌaaríi ati fu yërí en Kiristaanii, Kowukii Kooh.

64 Yéesu taassari an:

- Fu woꞌinka. Ee sah mi woꞌꞌúu an, iñaa aboh diima, ɗú hay kihot Kowukii ɓii yuŋ, hanoh yah-ñaabaa Kooh yii wëñ ɓéeɓ dooliɗa, ee ɗú hayyi kihot ga ɗuuƴ yaayeelcii asamaan, ya yoosuki✡.

65 Daama, Haꞌ-kaadaa sarahohcaa ɗaꞌta kúltícaagari ndaga kiꞌayluk, ya woꞌꞌa an:

- Ɓasin Kooh! Ɗu enohis seedi ya? Ɓéeɓpúu ɗú keloh ga, ɓasin Kooh. 66 Ɗú ínoh ya ga?

Ɓa taassa an:

- Yii kay, jom kiꞌapu hen!

67 Waa ennda ɗa, ɓa aawwari kitoos ga fíkíi, ɓa ɓaa dúukisohhi, ɓíinoo ɓaa mútti paꞌcaa, 68 ɓa ɓaa woꞌꞌi an:

- Fu Kiristaanii, líiruka, woꞌaaríi ɓii feekkaaɗa?

Peeꞌ taasukka Yéesu

(Marka 14: 66-72; Lúkkaa 22: 56-62; Saŋ 18: 15-18,25-27)

69 Peeꞌ nak, lak ya yuŋnga ga fooh, ga hëtaa kaanfaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa, laakka súrga yiɓeti yaa deeƴ gari, woꞌꞌari an:

- Fu ɓan fu enee na Yéesu, ɓaama dëk Gëlíléeɗa!

70 Wayee Peeꞌ taasukka ga fíkíi ɓéeɓ, woꞌꞌa an:

- Mi ínohoo iñii fu waaꞌ kiwoꞌɗa!

71 Lëehíꞌta, ya kolukka yaa ƴah ɓak hal-kaadaa. Laakka súrga yiliis yiɓeti yaa hotti, woꞌꞌa ɓuwaa enee daamaɗa an:

- Ɓii yii enee na Yéesu Nasareet!

72 Peeꞌ waatukka, taasukissa an:

- Mi ínohoo ɓaa yaama!

73 Ennda kiis, ɓuwaa enee daamaɗa deeyussa gari, woꞌussari an:

- Fu ɓan, fu joman kibok gaɓa, ndaga dii fu woꞌiɗa teewohin ga dii fu meyohɗa.

74 Daama, Peeꞌ ennda ga kicojuk na kiwaatuk, ya taasuuka an:

- Mi ínohoo ɓaa yaama!

Ga saasi siik-pabaa konnda. 75 Peeꞌ níindísukka iñaa Yéesu woꞌeeri an: «Bi siik-pabu kodaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.» Peeꞌ dalla kimeƴ yaa koduk mooncaa leehoo.

27

Yéesu ɓayussa ga fíkíi Pílaat

(Marka 15: 1; Lúkkaa 23: 1-2; Saŋ 18: 28-32)

1 Ga kímaa cuut, sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa, ɓéeɓɓa hídohussa kimalak daa ɓa tuman bi ɓa apluk Yéesu. 2 Ɓa ɓaŋlukkari, ɓa ɓayyari, ɓa tíkkari ga yah Pílaat gúwernëeraa.

Kikaankaa Yúdaa

(Tumeen 1: 18-19)

3 Ga waa Yúdaa, yaa toonee Yéesuɗa, ínohha an Yéesu tíkuunun kikaan, ya récukka iñaa ya tumeeɗa, ya kaꞌta ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa dëkaa kiꞌíkɓa hanjaꞌ hëelíscaa cidaaŋkaah-kaahaycaa ɓa fayeeriɗa. 4 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Mi tumin baakaaꞌ ndaga mi erohin ɓaa tummbii dara, ya apunee.

Ɓa taassari an:

- Waassíi wíinoo gaa ga! Fu yërí ínoh!

5 Yúdaa jaffa koparaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ya meƴca, ya kaꞌta kipokuk níꞌ ga koonaakaa ya harukka. 6 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa balawussa koparaa, ɓa woꞌꞌa an:

- Koparii wii jomoo kiꞌatukohu na wii Kaanfii Kooh ndaga wa lomohsee ñíf ɓoꞌ.

7 Ɓa hídohha, ɓa júwohha ga kiɓeɓ koparaa, ɓa lomohwa yoonaa «hëwíroh-kataanaa.» Ga yoonaama, ɓa enohwa kimín kiꞌac ɓuwaa en sagac ga dëkaaɗa, binaa ɓoꞌ kaan gaɓanaa. 8 Kërí tah bi ga wati yoonaama ɓaysi “yoonaa ñífaa”. 9 Fodaama iñaa Yérémíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa matta. Ya woꞌee an: «Ɓa ɓeɓpa hanjaꞌ-hëelíscaa cidaaŋkaah-kaahaycaa, ee wërí en cadamfaa ɓu-Isarayeel tookee kifay gariɗa, 10 ɓa ekkaca ga kilom yoonaa “hëwíroh-kataanaa” fodaa daa Haꞌmudii nakeerookaɗa.»

Yéesu ɓayussa ga Pílaat, gúwernëeraa

(Marka 15: 2-5; Lúkkaa 23: 3-5; Saŋ 18: 33-38)

11 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓayussa ga fíkíi gúwernëeraa, yaama meekissari an:

- Fu yërí en buurii yaawúuꞌciine?

Yéesu taassari an:

- Fu yii woꞌka.

12 Wayee ya taassii dara ga iñcaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa yabeeriɗa. 13 Pílaat woꞌꞌari an:

- Iñcii fu yabu ɓéeɓcaɗa, fu kelohincane?

14 Wayee Yéesu taassiiri ga wíinoo gaca. Iñaama jaahalla gúwernëeraa lool.

Yéesu tíkussa kikaan

(Marka 15: 6-15; Lúkkaa 23: 13-25; Saŋ 18: 39–19: 16)

15 Ga feet Paakaa en ɓéeɓ gúwernëeraa méyíꞌɓa ɓoꞌ yíinoo ga ɓuwaa abu ga kasuɗa, yaa mbooloomaa waaꞌɗa. 16 Waama lak laakin ɓaa abu ga kasu, ya teeku Barabaas ee ɓéeɓ ínohinndi. 17 Pílaat meekissa mbooloomaa hídírukohee daamaɗa an:

- Ɗú waaꞌ mi méyíꞌtúu Barabaasoo Yéesu yii teeku Kiristaaniiɗa?

18 En kiꞌenaa, Pílaat ínoheera an kiꞌiñaan tah ɓa haydohha Yéesu gari.

19 Ɓetici wosohha gari, wiima lak ya yii yuŋnga ga daa attiꞌohsiɗa, kiwoꞌꞌi an: «Watukaa kiꞌek haffu ga loo ɓuyum yijófíꞌyuma, ndaga wekama mi heeyin gari ee mi sodeera lool ga heeyaa.»

20 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa sorussa ɓuwaa nof, ɓa meekis Pílaat ya meƴdohiꞌɓa Barabaas ee ya apluk Yéesu. 21 Wayee Pílaat meekissa mbooloomaa an:

- Yiida ga ɓuwii ɓanakɓii ɓii yërí ɗú waaꞌ mi méyíꞌtúu?

Ɓa taassa an:

- Barabaas!

22 Pílaat meekissaɓa an:

- Kon Yéesu yii teeku Kiristaaniiɗa mi tumanndi na?

Ɓéeɓɓa taassa an:

- Daayaari ga kuraa!

23 Wayee Pílaat meekisissaɓa an:

- Ya tum ya yibóníꞌ?

Wayee ɓa ɓaa wëñ kifiip didóolíꞌ an:

- Daayaari ga kuraa!

24 Ga waa Pílaat ínoh an ya mínoo dara ga, ndaga coowaa waa wëñ kiɓaatuk, ya heella músú, ɓuuñukka ga fíkíi mbooloomaa, ya woꞌꞌa an:

- Duuroo wíinoo gaa ga ñífii ɓii yii; ɗú ɓërí ínoh.

25 Ɓéeɓ mbooloomaa taassa an:

- Ee laa wa kípukat ga haffíi na ɗook towutiigaríi.

26 Waa ennda ɗa, Pílaat méyíꞌtaɓa Barabaas, lëehíꞌta ya ríplukka Yéesu, ya erohhari kidaayunee ga kuraa.

Soldaaꞌcaa ɓaa ñaawal Yéesu

(Marka 15: 16-20; Saŋ 19: 2-3)

27 Waa ennda ɗa soldaaꞌcaa gúwernëeraa paafdohha Yéesu ɗuuƴ kaanfaa gúwernëeraa, ɓa nëgírohha soldaaꞌcaa fodaa gaɓaɗa ɓéeɓɓa, ɓa wíillari. 28 Ɓa ɗolla kúltícaagari, ɓa ekkari kúltí filiis fiyoꞌoh cor*. 29 Ɓa teꞌta iñaa man na baanu-buuꞌ ee teru na lúp, ɓa ekkariwa ga hafaa. Ɓa eꞌtari dooꞌ-barah ya ammba ga yahaa ñaabaa, lëehíꞌta ɓa ƴíꞌꞌa ga fíkíici, ɓaa ñaawalsohhi:

- Pesa buurii yaawúuꞌcii!

30 Ɓa ɓaa toossi, ɓa teꞌꞌa dooꞌ-barahaa, ɓa ɓaa feekkiwa ga haf. 31 Ga waa ɓa lëehíꞌtari kiñaawalsoh, ɓa ɗolla kúltífaa fiyoꞌohfaa, ɓa ekissari kúltícaagari, lëehíꞌta ɓa ɓayyari kidaaƴnee ga kuraa.

Yéesu daayussa ga kuraanaa

(Marka 15: 21-32; Lúkkaa 22: 26-43; Saŋ 19: 17-27)

32 Ga waa ɓa en na kiƴahɗa, ɓa hídukohha na ɓoꞌ yiƴaal yaa dëk teeraa Síreen ee teeku Simoŋ. Ɓa gítínndari kiníkuk kuraanaa Yéesu ƴah kidaayohuɗa. 33 Ɓa kaꞌta bi ga ɗekataa woꞌu Golgotaa, wërí en «loon-haf». 34 Ɓa eꞌta Yéesu biiñaa atukohu na enaama yiꞌëeyíꞌ en fan gít. Daa ya ƴoohee biiñaa, ya saŋngawa kiꞌan. 35 Ɓa daaƴcari ga kuraa, ɓa yípohha tidooꞌ kiwaroh kúltícaagari. 36 Lëehíꞌta ɓa yuŋnga daama, ɓa ɓaa watukki. 37 Ɓa daaƴca kuhaanga tíimmba hafaa Yéesu kiteewoh iñaa tah ya apuɗa. Ɓa bínnda ga an: «Ɓii yii yërí en Yéesu buurii yaawúuꞌcii.» 38 Ɓa daaƴca ɓan ga yahaaci tumoh-kofeel ɓanak: yii hanohhari yah-ñaam, yíinoo ga yah-seŋ.

39 Ɓuwaa kooree daama ɓaa paafɗa, ɓaa këkít haf, 40 ɓa ɓaa ɓassi an:

- Aca! Fu yii fu woꞌ an fu ƴah kipook Kaanfaa Kooh ee fu tawahisfa ga bes kaahayɗa, somaa haffu. En lak fu en Kowukii Koohaa, yoosukaa ga kuraanii!

41 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa ɓan, ɓaa ñaawalsohhi, ɓaa woꞌ an:

42 - Ya somin ɓuwaa ɓíinoo ee ya mínoo hafci kisom. An yërí en buurii ɓu-Isarayeele? Kon ya yoosukat diima-diima ga kuraanii ɗí hot, ɗí gëm gari. 43 Ya tíkee yaakaaꞌci ga Kooh. En lak Kooh keeñukinndinaa, ya músalatti diima ndaga yërí woꞌ an ya Kowu Kooh.

44 Bi ga tumoh-kofeelcaa ɓanakɓaa daaƴsee ga kuraanaa fodaa gariɗa ɓaa ɓassi fodaama ɓan.

Kaanaa Yéesu

(Marka 15: 33-41; Lúkkaa 23: 44-49; Saŋ 19: 28-30)

45 Ga wahtaa nohaa tuuk ga ɗookɗa, bi ga wahtu kigoonaluk, Kooh ñúussa kërúus ga kúlkaa tóoh. 46 Ee ga wahtu kigoonaluk, Yéesu lessa koonaa kiyaak an:

- Élí, Élí, lema sabaktani? (Wërí en an: «Koohyiigoo, Koohyiigoo, iñii tah ya fu foñnjoo?»)

47 Ga ɓuwaa enee daamaɗa, laakka ɓuwaa daa ɓa keloheeri, ɓa dalla kiwoꞌ an:

- Ya yii ɓay Ili!

48 Yíinoo gaɓa dalla kifool, ɓeɓpa epoos, pokkawa ga siñdaa dooꞌ, ñoonndawa ga biniigaꞌ, eꞌta Yéesu ya ɗuuƴwa. 49 Ɓuwaa ɓíinoo nak ɓaa woꞌ an:

- Íisat rek ɗu malak ati Ili hayyi kihay kisom ati na!

50 Wayee Yéesu lesissa koonaa kiyaak, ya lëehɗukka.

51 Ga wahtaama, rídóonaa wiyaakwaa poksee ga Kaanfaa Kooh, kún ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa dalla kiɗaꞌ kom kanak, aboh ɗook bi ga kakay. Kakayfaa faa yëngëluk, atohcaa caa ɓëlgískoh. 52 Loy ciyewin lëgísukka, faraaf ɓoꞌ-Kooh ciyewin mílíssa ga ɓuwaa kaaninɗa. 53 Ɓa tessa da bi ga daa Yéesu mílísohɗa, ɓa ɓaa han kiꞌaas Yéerúsaleem, teeraa wiselaꞌíꞌwaa, ɓa feeñukka ga ɓoꞌ ɓiyewin. 54 Soldaaraa kuliyuk ga ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa, na ɓuwaa taabee nari kiwatuk Yéesuɗa hotussa daa kakayfaa yëngëluɗa na iñcaa laak caama, ɓa tíitta lool, ɓa ɓaa woꞌ an: «Kayoh-kayohɗa, ɓii yii enee Kowu Kooh!» 55-56 Ɓeti ɓiyewin enee daama, ceelussa palah ɓaa malak. Mërí-Malleen, Mërí eew Saak na Yoseef na eew towutaa Sebedee. Ɓeticaama ɓërí meyohee na Yéesu gohaa Gëlílée ee ɓa toputuꞌiri.

Yéesu ɓayussa loycaa

(Marka 15: 42-47; Lúkkaa 23: 50-56; Saŋ 19: 38-42)

57 Ga noh-soosaa ɓoꞌ yilëekíꞌ-alal, yaa dëk Arímatee ee teeku Yoseef, hayya. Ya bokee ga tëelíbéecaa Yéesu ɓan. 58 Ya kaꞌta ga Pílaat, ya meekissari faraaffaa Yéesu. Pílaat nakohha ya erufa. 59 Yoseef ɓeɓpa faraaffaa, múullafa ga píis perkaal wiꞌas mac. 60 Ya faanneerafa ga loy wiꞌas waa ya yotɗee hafci ga atoh, ya pírgínnda atoh wiyaak ga kúuwkaa loyaa, ya yaa ƴah. 61 Mërí-Malleen na Mërí yaa yíinooyaa lak ɓa yugin, jaanohuunun na loyaa.

Ɓaa watukee loyaa Yéesuɗa

62 Ga kooh-wíisfaa tík ga besaa waayukaa Sabatɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa na Fërísiyeeŋcaa hayussa ga Pílaat. 63 Ɓa woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, ɗí níindísukin an ɓaa yaama woꞌoo kayohɗa, woꞌeera lak ya yaa lís kipes an: «Tík ga bes kaahayaa mi hay kimílís», 64 kon ebilaa ɓiɓoꞌ ɓa watuk loyaa dii bi ga bes kaahay. Enndiikanaa tëelíbéecaagari mínin kikaru ɓa lok faraaffaa, ɓa woꞌ ɓuwii an: «Ya mílísin ga ɓuwaa kaaninɗa.» Ee baanaa sabohfii tíkan gaɗa wëñan fiɗewaafaa kiyak.

65 Pílaat taassaɓa an:

- Soldaaꞌcum ɓooma, ɓayatɓa, ɗú watukiꞌ haffúu loyaa daa ɗú waaꞌ.

66 Ɓa kaꞌta kimalak ga daa loyaa manɗa, ɓa tummba lëdíꞌ ga atohaa laŋwaɗa doonaa ɓaa leꞌ ga tóoh ɓoꞌ ínoh. Ɓa foñnja soldaaꞌcaa daama, ɓaa watukwa.

28

Yéesu mílíssa ga kikaankaa

(Marka 16: 1-10; Lúkkaa 24: 1-12; Saŋ 20: 1-10)

1 Teel ga kímaa dímaasaa, lak besaa Sabat paafin, Mërí yaa dëk Makdalaaɗa na Mërí yaa yíinooyaa, karussa kimalaknee loyaa Yéesu. 2 Kakayfaa dalla kiyëngëluk didóolíꞌ, laakka malaakaa Kooh yoosukoh asamaan, ya pírgínnda atohaa wiyaakwaa lagohsee loyaaɗa, ya yuŋnga ga ɗook gaa. 3 Ya mannda na melic kileeꞌ, kúltífaagari yaanaawwa ɗer fan perkaal. 4 Ɓuwaa watukee loyaaɗa, tíitussa bi ɓaa kaanan. 5 Wayee malaakaa woꞌꞌa ɓeticaa an:

- Kaa tíitat, mi ínohin an ɗú raas Yéesu yaa daaƴsee ga kuraanaaɗa. 6 Ya enissii dii. Ya mílísin fodaa ya woꞌeekaɗa. Hayat gii, ɗú malak dii ya faanseeɗa. 7 Gaawat kikaꞌ, ɗú woꞌnee tëelíbéecaagari an: Yéesu mílísin ga ɓuwaa kaaninɗa. Ya ɗëwírukinndúu Gëlílée, ɗú hotohnanndi daama. Kon iñuma yërí mi ƴaheerúu kiwoꞌ.

8 Ɓeticaa gaawussa kimeƴ loyaa. Ɓa tíiteera wayee keeñɓa sooseera lool ɓan. Ɓa ɓaa fool kiyéegal tëelíbéecaa Yéesu iñaa hewɗa. 9 Balaa ɓa leꞌanaa, Yéesu hídohha naɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Mi yii këñíꞌtúu.

Ɓeticaa deeyussa gari, ŋuluucukussa ga kotcaa, ɓaa jaamukki. 10 Waa ennda ɗa Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Kaa tíitat! Karat, ɗú woꞌnee tëelíbéecaagoo an ɓa karat Gëlílée: ɓa hotohnanndoo daama.

Ɓéestíraa soldaaꞌcaa

11 Ga wii ɓeticaa en na kiƴahuɗa, ga soldaaꞌcaa naksee kiwatuk loyaa Yéesu acohseeɗa, laakka gaɓa ɓaa ɓoyuk teeraa, ɓa ɓéestíꞌta sarahohcaa ɓiyaakɓaa tóoh iñcaa laakeeɗa. 12 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa dalla kihídírukohu na yaakcaa yaawúuꞌcaa, ɓa júwohha ga kiꞌeꞌ soldaaꞌcaama hëelís wiyewin, 13 ɓa woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú karaa, woꞌat an tëelíbéecaa ɓaa yaama ɓërí hay ga wek, ɓa lokka faraaffaagari lak ɗí ɓaa neeh. 14 En ɗanaa gúwernëerii yéeŋkanaa ɗí hay nari kimín kiwoꞌ bi dara hokoorúu ga.

15 Soldaaꞌcaa ɓewussa koparaa, ɓa tummba fodaa daa ɓa woꞌseeɗa. Fodaama, ɓéestíraama síwwa ga ɗuuƴ yaawúuꞌcaa ee bi wati ka kii lís kiwoꞌu.

Yéesu wossa tëelíbéecaagari ga heetcii ga ëldúnaɗa tóoh

(Marka 16: 14-18; Lúkkaa 24: 36-49; Saŋ 20: 19-23; Tumeen 1: 6-8)

16 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa Yéesu ɓidaaŋkaahɓaa na yíinooyaa karussa Gëlílée, ga jaŋjagaa Yéesu ebileeɓaɗa. 17 Daa ɓa hotee Yéesu, ɓa ƴíꞌꞌa, ɓa ɓaa jaamukki. Wayee laakka gaɓa ɓuwaa laak hel kanak ga iñaa ɓa hotɗa. 18 Yéesu deeƴca gaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Ga ɗook na dii ga kakay, Paammboo erinndoo dooli ga tóoh. 19 Kon karat ga ɓéeɓ heetcii ga ëldúnaɗa, ɗú tumɓa ɓitëelíbéeroo. Bëtísiꞌatɓa ga teekii Paamudii, wii Kowukii na wii Helii yiselaꞌíꞌyii. 20 Yëedíratɓa kitaabuk ɓéeɓ iñcii mi nakkúu kitumɗa. Ee mi, mi yii narúu besaa en ɓéeɓ, bi ga daa ëldúna túkiꞌan.

* 1:25 1: 25 Yéesu ga kiꞌEbërëe, waaꞌ kiwoꞌ «kimúsal, kisom.»

* 2:11 2: 11 Míiꞌ muluuƴ kedik miꞌéeñíꞌ, en fan laꞌkoleñ.

† 2:18 2: 18 Malkat Yérémíi 31: 15 Rasel abu fodii eew yaawúuꞌcii ee ya yaa ga loy ndaga daa tuꞌoomaataa en na kiꞌapuɗa.

✡ 2:23 2: 23 Malkat Marka 1: 24; Lúkkaa 2: 39; Saŋ 1: 45.

✡ 4:6 4: 6 Malkat Kañcaa 91: 11-12.

* 5:38 5: 38 Yéesu ɓewaat woꞌeenaa bídu ga Këyítfaa kifiiliimunkaa kuɗewaakaaɗa an: «kuhas na kuhas, sís na sís, yah na yah, kot na kot», ee waaꞌ kiwoꞌ an kiꞌëldúk hídat na tooñaa fu tooñuɗa, hanat kiwëñ. Eksoot 21: 24; Léwítík 20: 40; Dëteronom 19: 21.

* 6:13 6: 13 Lóogísohcii ɗeɓɗa laakoo woꞌeencii ga ɗuuƴ hëlí-júɓciiɗa

* 7:13 7: 13 Ga Këyítcaa ciɗewaacaa laakin ɓaa bín an: «waasaa ëewdoh ɓoꞌ ga kikaanɗa agin ee newin kitaaboh.»

* 8:2 8: 2 Fu mínndoo kiwëkíꞌ: woꞌu an: «Fu mínndoo kisétíꞌ». Ɗúukool-gaana ga baahaa yaawúuꞌcaa enee ɗúukoolaa hoonohi ɗúukoolíraa kideeƴ ɓuwaa. Ɓaa wak ganaa man na ya sétíꞌsiru ga yen yisépíꞌíꞌ.

✡ 8:4 8: 4 Malkat Léwítík 14: 2-32.

✡ 8:27 8: 27 Mëdírohat na Kañcaa 65: 8; 89: 10; 107: 23-32.

† 8:28 8: 28 Loycaa waama, ga iñaa wëñ kiyewinɗa, tumsee ga atohaa ɓayin noŋ wala acu ga ɗuuƴ atoh ciyaak.

✡ 9:13 9: 13 Malkat Osee 6: 6.

* 9:17 9: 17 Biiñ wiꞌas Biiñ enee anahaa yaawúuꞌcaa meeꞌsee kiꞌan ee meyoh ga kowu reseŋ.

† 9:23 9: 23 Mbiiwohcaa ɓa bok ga típohcaa daanee kiɓayu ga hew loy. Ɓa taabi na ɓeti-looyohcaa kihúmbal loycaa.

* 10:2 10: 2 Saak teekaa Yakoobos (Yakoop) wërí enee ga woꞌeenaa yaawúuꞌcaa. Malkat ɓan ga gúrís 10: 3.

† 10:4 10: 4 Selootaa woꞌeenaa dakantilohu ga Simoŋɗa wërí eꞌsee lagaa yaawúuꞌcaa waaꞌsee kilaak hafɓaɗa. Ɓa daanee kiheñoh ɓu-Room ee ɓa tookéeríi kifay buuꞌ Sesaaꞌ lempu na ciliis. Malkat ɓan Tum 1: 13.

✡ 10:10 10: 10 Malkat 1 Korenti 9: 4; 1 Tímotée 5: 17-18.

‡ 10:25 10: 25 Belsebul iñaa teek wiliis waa eru Seytaanii kuliyuk ga raɓciiɗa.

§ 10:38 10: 38 Kuraanaa wërí en kitook kison na kitook kiꞌeroh kumuunci fodaa Yéesu.

* 11:12 11: 12 Malkat Lúkkaa 16: 16 na iñaa woꞌu gaɗa.

* 12:1 12: 1 Lëegísoh ciyewin tumu daama «yoon-beli»: boŋcaa beli waaꞌ kiman na boŋ píim, kuuncaagari cërí hëwrohsi mbúurú.

✡ 12:1 12: 1 Malkat Dëteronom 23: 26.

✡ 12:4 12: 4 Malkat Léwítík 24: 9.

✡ 12:7 12: 7 Malkat 9: 13; Osee 6: 6.

✡ 12:42 12: 42 Malkat 1 Buuꞌ 10.

* 13:1 13: 1 Waama jëgírohcaa, ɓa daanee kiyuŋ hen ɓa en na kijëgírohaa.

† 13:54 13: 54 Teeraa ya dëkohɗa waaꞌ kiwoꞌ Nasareet. Mëdírohat na Marka 6: 1.

* 14:8 14: 8 Erojaas waaree kihot an Saŋ-Bëtís kaanin, wayee enndii kiñam hafaa Saŋ.

† 14:34 14: 34 Kúlkaa Genesareet Ɗekataama newin kilínoh ee laakin dooli. Wa hanoh Kafarnawom kakay aawwa ɓak aasaaꞌ-noh.

* 15:2 15: 2 «Kitís yah» ga baahcaa yaawúuꞌcaa enee fodii kisétísiruk ga fíkíi Kooh balaa ɓa ñam, wala balaa ɓa kíim Koohaa.

✡ 15:4 15: 4 Malkat Eksoot 20: 12; Dëteronom 5: 16; Eksoot 21: 17; Léwítík 20: 9.

† 15:9 15: 9 Ísayíi 29: 13 ɓéestíru fodaa bínsee ga kiGerek múusɗa.

‡ 15:39 15: 39 Magadaan Ken ínohhii bi wati daa gohaama enohɗa.

✡ 16:4 16: 4 Kíntaan Malkat 12: 41.

* 16:13 16: 13 Sesaree-Filiip Teeraa Filiip Eroot sakee ee wa enee ga gohaa húlúɓcaa ëníri húlúwaa Yúrdeŋɗa. Wati teeraama teeku Banijas.

✡ 16:19 16: 19 Mëdírohat na 18: 18; Saŋ 20: 23.

† 16:24 16: 24 Kikooruk kuraa kërí en kitaam ga kotcaa Yéesu, ee kipariꞌ kikaan fodaa gari ndaga Hewhewii winéwíꞌwii.

* 17:5 17: 5 Malkat 3: 17 na iñaa ɓéestíru gaɗa.

✡ 17:10 17: 10 Malkat Malasíi 3: 23.

† 17:24 17: 24 Lempaa Kaanfaa Kooh ɓaa enin yaawúuꞌ ɓéeɓ ee laakin tíkíis tidaaŋkaah-kanak aawwa ɗook jomin kiꞌeroh ga kíiskaa, kopaꞌ cadam fay noh-noh wíinoo ga lëgëy.

* 18:6 18: 6 Atohaa wiyaakwaama wërí seesohsi towu reseŋ

† 18:17 18: 17 Ɓu-jaangaa waaꞌ kiwoꞌ, dii, mbooloomaa ɓuwaa gëmin ga Kiristaaniiɗa.

‡ 18:17 18: 17 Yiifaꞌ na juuti enuunun ɓuwaa setussii ndaga ɓa ínohoo Kooh ee ɓa tumi iñaa joffii ga ɓimooroomɓa.

✡ 18:18 18: 18 Mëdírohat na Mëccëe 16: 19.

§ 18:22 18: 22 Kídii kídu diiɗa waaꞌ kiteewoh an kibayaloh leehoo. Ken jomoo kikín daa kibayalohkaagari hín kiyewinɗa.

* 20:19 20: 19 Yiifaꞌcii woꞌu diiɗa, ɓu-Room ɓërí.

* 21:12 21: 12 Weciꞌoh-kopaꞌcaa waama, yaawúuꞌcaa meyoh ín haysee Yéerúsaleemɗa weciꞌsee kopaꞌcaagaɓa ga ɓuwaama, doonaa ɓa mín kilom júuꞌ kitum sarah ga Kaanfaa Kooh na kifay lempaa Kaanfaa Kooh.

✡ 21:13 21: 13 Malkat Ísayíi 56: 7; Yérémíi 7: 11.

✡ 22:13 22: 13 Malkat Mëccëe 8: 12; 25: 30; Lúkkaa 13: 28.

✡ 22:24 22: 24 Malkat Dëteronom 25: 5-6.

✡ 22:32 22: 32 Malkat Eksoot 3: 6,15.

✡ 22:44 22: 44 Kañcaa 110: 1.

* 23:4 23: 4 Bíncii ga hëlí-júɓciiɗa hotukkii ga Këyítcaa cíinoo ɗeɓ kibíduɗa.

† 23:5 23: 5 Ɗaakaaꞌ-këyítcaama eni tijutuut. Ɓa bínnda woꞌeencaa meyoh ga Këyítfaa Waasaa Móyíisaa, ɓa ekca ga yen, ɓa pokukca ga púk na ga yah-seŋ.

✡ 23:23 23: 23 Malkat Léwítík 27: 30; Dëteronom 14: 22.

✡ 23:35 23: 35 Malkat Sënees 4: 8; 2 Koroník 24: 20-22.

* 24:15 24: 15 Malkat Dañeel 9: 27; 11: 31; 12: 11. Kaanfaa Kooh teꞌsee hen (Kíis 70), lëehíꞌta ɓu-Room na heetcaa aamuksi ga tuuꞌcaagaɓaɗa tumussa ga ɗekataama iñaa neɓɓa.

† 24:20 24: 20 Ñiin wiméeskíꞌ ñiidaama newoo kipesoh ee Yéesu woꞌwa “ñiin soosoos”.

* 25:3 25: 3 Waama, ɓuwaa soree dúuleen ga lampucaagaɓa, kitaaluk.

* 26:7 26: 7 Albataaꞌ atoh wiséeríꞌ waa ɓuwaa ɓewee kihëwíroh kaas, tataa na ciliis. Wa newin kilëgëyoh.

✡ 26:11 26: 11 Malkat Dëteronom 15: 11.

† 26:12 26: 12 Waama yaawúuꞌcaa baahkohseera kileef faraafcaa ɓuwaa kaaninɗa na enaama ciꞌeeñlaat doo ca mín kimaañ ga daa ca acuɗa ee ca yasukohoo.

‡ 26:15 26: 15 Hanjaꞌ-hëelís cidaaŋkaah-kaahay fërí en cadamfaa Yúdaa toonee Yéesuɗa ee enin koparaa yewinndii dara. Ñaamcaa waama faysee iñaa hínɗa ga ñiin.

§ 26:18 26: 18 Paakaama wërí en feetaa yaawúuꞌcaa tumee ga waama mandarga meyaagaɓa ga kúlkaa Esíptiɗa.

✡ 26:21 26: 21 Malkat Kañcaa 41: 10.

✡ 26:28 26: 28 Malkat Eksoot 24: 8; Yérémíi 31: 31-34.

* 26:30 26: 30 Kañcaa 115-118 cërí daanee kiƴeeku binaa cuuníinfaa tumsi ga Paakɗa leeh kiñamunaa.

† 26:36 26: 36 Getsemanee waaꞌ kiwoꞌ ga kiꞌArameyee «dipooyaaꞌ dúuleen».

‡ 26:53 26: 53 Malaakacaa enee mbooloo malaaka cidaaŋkaah na kanak (12): mbooloomaa en ɓéeɓ leꞌin ɓoꞌ ɓijúnni-wíinoo bi ga júnni-yitniinoo.

✡ 26:64 26: 64 Malkat Kañcaa 110: 1; Dañeel 7: 13.

* 27:28 27: 28 Kúltí fiyoꞌoh cor Iñaa man ɗa kiyoꞌoh teewoh mandarga buuꞌ na ndamaagari.

MARKA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa ee

Marka

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Wii wërí en Hewhewii Marka bínɗa. Marka nak bokéeríi ga apotaaꞌcaa Yéesu, wayee ya taabeera na Pool ee ya bokin ɓan kilëgëy na Peeꞌ. En kiꞌenaa, iñcii ya bín ga këyítfiiɗa ya kelohca ga Peeꞌ ga wii yaama en na kijangat ɓuwaa loo kipeskaa Yéesu ga ëldúnaɗa.

Hewhewii wiima, Marka bídíꞌwa ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa kiteeɓɓa an kayoh-kayohɗa Yéesu yërí en Kowukii Kooh. Kooh woꞌin ga Këyítfaa fiselaꞌíꞌfaa an hay kilaak ɓaa ya wos kimúsal ɓu-Isarayeel, heetaagari. Ga wii Yéesu hay ëldúnaɗa lak ɓu-Room teꞌin kúlkaa Isarayeel ɓaa nguuruk ga ɗookɓa. Ɓu-Isarayeel nak foogee an Kiristaanii Kooh dígeeɓaɗa hayaa, ya hay kikaal ɓu-Room. Wayee enéeríi kikaal ɓu-Room tahee Yéesu kihay. Kimúsal ɓuwaa took kiꞌon Seytaani bíiŋ, ɓa took kirécuk baakaaꞌcaagaɓa, ɓa taabukkiɗa ɓërí tahhi kihay.

Marka bín ga këyítfii fii iñcaa Yéesu tum ga ëldúnaɗa na caa ya jëgíꞌ ɓuwaa, na ɓan iñaa aaw ga kikaankaa na kimílískaa Yéesu. Yéesu jangatee ɓuwaa ee yërëméeríi woꞌeenci; ya yaa wëkíꞌ ɓuwaa ga ɗúukoolcaagaɓa, ya yaa kaal raɓcaa ga ɓuwaa, ya yaa tum enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ. Wayee ya mosoo kiɓëwíꞌ hafci hidaa ga daa ya enee Kowu Koohɗa. Ndaga «Kowukii ɓii» hayéeríi ëldúna kiꞌam ɓuwii súrga wayee ya hayee kitum hafci súrga ɓuwii, ya erohha kumuunkaagari en ɗanaa ɓiyewin múc (Marka 10: 45).

Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa sagussari, ɓa appari. Ɓéeɓ ɓaa taabuk Yéesu jomin kon kitook kidaƴ coonucaa en tóoh, ee ya bok kinguuruk nari bes.

Fu yiima fu jaŋ këyítfii fiiɗa, fu hay took an Yéesu ya Kowu Kooh kayoh-kayohɗane, fodaa soldaaraa yiyaakyaa woꞌeeka an: «Kayoh-kayohɗa, ɓii yii enee Kowu Kooh!» (15: 39).

Këyítfii Marka bín ga loo Yéesuɗa tíidoh anee:

1 - Jangataa Saŋ-Bëtís (1: 1-8)

2 - Seytaani fíꞌta Yéesu (1: 9-13)

3 - Yéesu tessa ga gohaa Gëlílée (1: 14–9: 50)

4 - Yéesu meyohha gohaa Gëlílée kaꞌta Yéerúsaleem (10: 1-52)

5 - Bescaa mëeñjoh ga kipeskaa Yéesuɗa (11: 1–15: 47)

6 - Yéesu mílíssa ga kikaan (16: 1-8)

7 - Yéesu teewukohha ga tëelíbéecaagari (16: 9-20)

1

Jangataa Saŋ-Bëtís

(Mëccëe 3: 1-12; Lúkkaa 3: 1-18; Saŋ 1: 6-9,15-30)

1 *Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa, Kowukii Koohɗa, daloh anee:

2 Fodaa daa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa bín ga Këyítfaaɗa; Kooh woꞌ da an:

«Mi yii wos ɓoꞌꞌoo, yaa ɗëwrukanndaa, kiwaayuk waasumgaraa.

3 Laakin koonaa-ɓoꞌ, kaa en na kiwoꞌ didóolíꞌ ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa an:

Waayukɗat Haꞌmudii waasii, júwíꞌɗatti tuwaas-waastii!»*

4 Ɓaama ennda Saŋ. Ya hayya, yaa bëtísiꞌ ɓuwaa ga ëgíꞌ-dúndagaa. Ya yaa jangat an ɓuwaa súpítat kipeskaagaɓa, ɓa bëtísiꞌu, en ɗanaa baakaaꞌcaagaɓa bayalu.

5 Kúlkaa Yúudée tóoh na ɓuwaa dëk Yéerúsaleemɗa ɓaa meƴ ɓaa aaw gari. Ɓa ɓaa récuk baakaaꞌcaagaɓa ga fíkíi ɓéeɓ ee Saŋ yaa bëtísiꞌɓa ga húlúwaa Yúrdeŋ.

6 Saŋ ekukee kúltífaa terohu na fënúf geeleem, ya pokukka liiɓ-on ga kenohkaa✡. Ya daanee kiñam paƴ na kúum. 7 Ya jangatee an:

- Laakin ɓaa en na kihay ga fenooroo ee yërí wëñnjoo kiyak fúuf. Mi jutuutin sah ga kiɗaal kipëkís liiɓcaa ñafaꞌcaagari. 8 Mi, mi bëtísiꞌinndúu ga músú; ya nak, ya bëtísiꞌanndúu ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa.

Saŋ bëtísiꞌꞌa Yéesu ga músúmaa

9 Waa ennda ɗa, Yéesu meyohha dëkaa Nasareet ga gohaa Gëlílée, ya hayya, Saŋ bëtísiꞌꞌari ga húlúwaa Yúrdeŋ. 10 Ga daa Yéesu en na kimeƴ ga músúmaaɗa, ya hotta asamaan lëgísukka. Helaa Kooh, fodii hoꞌ, yaa yoosuk ga ɗookci. 11 Laakka koonaakaa meyoh ɗook Kooh, woꞌꞌa an:

- Fu yërí en Kowukiigoo mi keeñukɗa. Keeñnjoo soosin garaa✡.

Fíraa Seytaani na Yéesu

(Mëccëe 4: 1-11; Lúkkaa 4: 1-13)

12 Ga saasi, Helaa yiselaꞌíꞌyaa woocca Yéesu, ɓayyari ɗekat, ëgíꞌ-dúndaŋ. Ya ennda da bes cidaaŋkaah-nikiis. 13 Waa ya en daama, Seytaani íiséeríiri kifíꞌ. Yéesu enee daama na rapcaa ee malaakacaa ɓaa toputuꞌꞌi.

Yéesu dalla kijangat ga gohaa Gëlílée

(Mëccëe 4: 12-17; Lúkkaa 4: 14-15)

14 Yéesu kaꞌta gohaa Gëlílée, wiima lak Saŋ abuunun ga kasu†. Ya yaa jangat ga gohaama Hewhewaa winéwíꞌwaa meyoh ga Koohɗa. 15 Ya woꞌee an:

- Wahtii leꞌin ee Nguuraa Kooh deeyin. Súpítat kipeskiigarúu, ɗú gëm Hewhewii winéwíꞌwii!

Yéesu ɓayya mbaaloh ɓinikiis

(Mëccëe 4: 18-22; Lúkkaa 5: 1-11; Saŋ 1: 35-43)

16 Daa Yéesu kooree ga seereenaa giiyaa Gëlíléeɗa, ya hotta mbaaloh ɓanak: Simoŋ na Andari këmëeŋkíci, ɓa ɓaa wees mbaal ga giiyaa. 17 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Taabukattoo, mi hayyúu kitum ɓimbaaloh ɓoꞌ.

18 Ga saasi, ɓa foñnja mbaalcaagaɓa, ɓa ɓaa taabukki. 19 Ya kaꞌta bi ga fíkíi, ya hotta towutaa Sebedee: Saak na Saŋ, këmëeŋkíci. Ɓa enee ga gaal-loocaagaɓa, ɓaa hëwíraat mbaalcaa. 20 Yéesu dallaɓa kiɓay; ɓa foñnja Sebedee, paamɓa na lëgëyohcaa ga gaal-loocaa, ɓaa taabukki.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa laak raɓ

(Lúkkaa 4: 31-37)

21 Yéesu na tëelíbéecaagari leꞌussa dëkaa Kafarnawom. Ga besaa Sabat, Yéesu aassa jaangu-yaawúuraa, ya aawwa kijëgíroh. 22 Ɓuwaa waaruꞌseera lool ga jëgírohaagari, ndaga ya en na kijëgírohaa, ya yërëmoo woꞌeenci fodaa jëgíroh-waascaa.

23 Bëríi, laakka ɓaa aas jaangu-yaawúuraagaɓa, ee enee ɓaa laak raɓ. Ya yaa fiip an:

24 - Yéesu Nasareet, fu naríi ya? Fu hayyíi kiɗúbíre? Mi ínohin ɓii fu enɗa. Fu yërí en ɓii yiselaꞌíꞌyii meyoh ga Koohɗa!

25 Yéesu gëtta rawaa, woꞌꞌari an:

- Ɗekoha, fu meyoh ga ɓii!

26 Fodaama, rawaa saylukohha ɓaa saylukoh ciméeskíꞌ, lessa koonaa kiyaak, meyohha gari. 27 Ɓuwaa enee daamaɗa ɓéeɓɓa jaahliꞌussa ga iñaama, bi ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Iñii yii man na? Ati jëgíroh wiꞌas! Ɓii yii woꞌi woꞌeen wíinoo‡, ee bi ga raɓcii sah tumsi iñaa ya nakohɗa!

28 Meyohha da, teekaa Yéesu dalla kisíw daa en ɓéeɓ ga gohaa Gëlílée.

Yéesu wëkíꞌta payam Peeꞌ na ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis

(Mëccëe 8: 14-17; Lúkkaa 4: 38-41; Mëccëe 4: 23-25)

29 Waa ɓa meyoh jaangu-yaawúuraa, ɓa kaꞌta kaan ɓiSimoŋ na Andari, taabussa na Saak na Saŋ. 30 Lak payam Simoŋ yiɓeti faanukin, tamoh hen. Yéesu dallaka kiyéegalu. 31 Daa ya leꞌ bi gari, ya ammba yahaa, ɓëwíꞌtari. Ga ɗekataama faanfaa ƴímmba. Lëehíꞌta ya yaa toputuꞌɓa. 32 Ga noh-soosaa lak nohaa aasin§, Yéesu haydohɗussa ɗúukoolíꞌcaa tóoh na haꞌ-raɓcaa. 33 Ee ɓu-dëkaa tóoh nëgírukohusee ga hal-kaanfaama. 34 Ya wëkíꞌta ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa laakin ɗúukoolcaa bokkii. Ya kaalla ɓan raɓ ɓiyewin ga ɓuwaa, ee ya onéeríi raɓcaama kiwoꞌ yen ndaga ɓa ínoheera ɓaa ya enɗa*.

Yéesu wíilla Gëlílée

(Lúkkaa 4: 42-44)

35 Ga kímaa cuut, lak Kooh lís kiñúus, Yéesu kolukka, ya meƴca yaa ƴah daa wéetin. Daama, yaa kíim Kooh. 36 Simoŋ na ɓuwaa ensee nariɗa ɓaa raasussi. 37 Daa ɓa hoteeri, ɓa woꞌꞌari an:

- Ɓéeɓ ɓuwii ɓii raassaa.

38 Ya taassaɓa an:

- Ɗu ƴahat ɗekat wiliis, ga dëkcii ga yahaaniiɗa, doonaa mi mín kijangatnee ɓuwaa daamaɗa ɓan. Iñaama yërí tahhoo dii kimeƴ.

39 Fodaama, ya wíilla Gëlílée tóoh, yaa jangat ɓuwaa ga jaangu-yaawúuꞌcaa, ee yaa kaal raɓcaa ga ɓuwaa.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa ɓay ɗúukool gaana

(Mëccëe 8: 1-4; Lúkkaa 5: 12-16; Lúkkaa 17: 12-19)

40 Laakka ɓoꞌ yaa ɓay ɗúukool-gaana hayya ga Yéesu, ƴíꞌꞌa ga fíkíici, yaa kíimmbi an:

- Fu waaꞌkanaa, fu míninndoo kiwëkíꞌ†.

41 Yéesu laakka yërmaandi wiyaak gari. Ya lëríssa yahaagari, leꞌꞌa ga ɓaa, woꞌꞌari an:

- Mi waarinka, waka!

42 Ga saasi, ɗúukool-gaanaa meyohha ga ɓaa, ɓaa wakka. 43 Lëehíꞌta Yéesu dallari kiꞌebil, ɗíŋngari na woꞌeen ciyëgísíꞌ 44 an:

- Abukaa ga kiwoꞌ ɓoꞌ iñii mi tumiꞌtaaɗa, wayee kara, fu teewohnee haffu ga sarahohaa ee fu tum sarahaa Móyíis nakoh ga kisetkiigaraaɗa. En ɗanaa iñaama hay kiteeɓ ɓéeɓ an fu setin✡.

45 Ɓaa nak meyohha daama, ya ennda ga kiɓéestíꞌ na kilíbaacoh iñaa laakee yaama. Iñaama tahha bi Yéesu mínséeríi kiꞌaas dëk wíinoo ga fíkíi ɓéeɓ; ya nammba kites ga fooh, ga ɗekatcaa laakoo ken, wayee ɓuwaa ɓaa meyoh daa en ɓéeɓ ɓaa hay gari daama.

2

Yéesu wëkíꞌta ɓaa lafañin

(Mëccëe 9: 1-8; Lúkkaa 5: 17-26; Saŋ 10: 31-38)

1 Bes cera tíkka ga, Yéesu sooffa Kafarnawom. Ɓuwaa yéeŋnga an ya yaa ga kaanfaa*. 2 Ɓoꞌ ɓiyewin nëgírukohussa ga ɗuuƴ kaanfaa, bi laakissii daa ɓoꞌ tuukan, enndii sah ga fíkíi hal-kaadaa. Ya yaa yéegalɓa woꞌeenaa Kooh. 3 Ɓiɓoꞌ hayussa gari, haydohɗussi ɓaa lafañin. Ƴaal ɓinikiis ɓërí teembeelussi. 4 Ga daa ɓa mínndii gari kideeƴ ndaga mbooloomaa, ɓa nammba kiheel gúl ga cakaraa† túuyaa, tíimmba Yéesu ga daa ya eneeɗa. Ɓa yóoskíꞌta gatanaa lafañaa faankohɗa ga gúlaama. 5 Daa Yéesu hotee ngëmaagaɓa waama, woꞌꞌa lafañaa an:

- Ƴaal, baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaa.

6 Wiima lak laakin jëgíroh-waascaa yuŋ daama. Ɓaa halaat an: 7 «Iñii tah ɓii yii kiwoꞌ iñaama ya? Ɓasin Kooh! Ɓii mín kibayal baakaaꞌ ɓa, enndii Kooh dogaa?»✡

8 Yéesu ínohha haat ga helaagari iñaa ɓuwaama halaatɗa. Ya woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú halaat iñuma ga helciigarúu? 9 Kon iñii yiida wëñ kiyooɓ kiwoꞌ lafañii: kiwoꞌꞌi an «Baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaanoo», kiwoꞌꞌi an «Koluka fu tíin»? 10 Wayee bi ɗú ínoh an ga ëldúna, Kowukii ɓii onuunun kibayal baakaaraa, malkat!

Ya woꞌꞌa lafañaa an:

11 - Mi woꞌꞌaaka, kolka, ɓewaa gataniigaraa, fu ƴee kaanfu!

12 Daama lafañaa dalla kikoluk, ɓeɓpa gatanaagari, yaa meƴ ga fíkíi ɓéeɓ. Fodaama ɓuwaa tóoh jaahliꞌussa ga iñaama, ɓa ɓaa ndam Kooh anee:

- Iñaa man na iñii yii, ɗí mosoori kihot!

Yéesu ɓayya Léwí

(Mëccëe 9: 9-13; Lúkkaa 5: 27-32; Kañcaa 25: 8-9)

13 Yéesu meyissa ga ɓak giiyaa Gëlílée, ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa hay gari, ya yaa jëgíꞌɓa. 14 Ya enee na kipaaf, ya hotta Léwí, kowu Alfee, yugin ga ɗekataa fayukohsi juutiɗa. Yéesu woꞌꞌari an:

- Taabukaaroo!

Léwí kolukka, yaa taabukki.

15 Lëehíꞌta, Yéesu enee na kiñam ga kaan Léwí, ee juuti ɓiyewin, na ɓuwaa júwussii boksee nari kiñam ɓan, ya na tëelíbéecaagari. Ga ɓuwaa taabukussiɗa, yewneera ɓuwaa man ɗa. 16 Ga daa jëgíroh-waascaa faꞌ na Fërísiyeeŋcaa hotussi yaa bok kiñam na juuticaa na ɓuwaa júwussiiɗa ɓan, ɓa meekissa tëelíbéecaagari an:

- Iñii tah ya, ya bok kiñam na juuticii na ɓuwii júwussiiɗa?✡

17 Daa Yéesu kelohee iñaama, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɓuwaa dara gaa naɓa laakussii sooli ga payoh, wayee ɗúukoolíꞌcii ɓërí laak sooli ga. Mi hayyii ëldúna kiɓay ɓuwii júwinɗa, wayee mi hay kiɓay haꞌ-baakaaꞌcii.

Yéesu woꞌꞌa ga loo kiꞌooꞌ

(Mëccëe 9: 14-17; Lúkkaa 5: 33-39)

18 Laakka bes, tëelíbéecaa Saŋ‡ na ɓaa Fërísiyeeŋcaa ɓaa ooꞌ. Ɓiɓoꞌ hayya ga Yéesu kimeekissi an:

- Iñii tah ya tëelíbéecii Saŋ na ɓii Fërísiyeeŋcii ɓii ooꞌ, ee tëelíbéeciigaraa ooꞌsoo?

19 Yéesu taassaɓa an:

- Ɓedohcaa haꞌ-kílookkaa mínin kiꞌooru ee lak haꞌ-kílookkaa yaa naɓane? En lakanaa haꞌ-kílookkaa kaa lís naɓa kiꞌen, ɓa mínoo kiꞌooꞌ. 20 Wayee bes waa hay, waa haꞌ-kílookkaa hay kiɓewohu ga leelooɓa, bëríinaama nak, ɓa hay kiꞌooꞌ. 21 Ken ɓewoo píis wiꞌas daafwa ga líil-kúltí. Enndiikanaa píisaa wiꞌaswaa hay kiɓaydoh yen ga líil-kúltaa, wa tum ɗaraa wëñ kiyak. 22 Fodaama, ken tumoo biiñ wiꞌas ga mbúus-oncaa maañin. Enndiikanaa biiñaa lúudaa, pook mbúuscaa: biiñaa aamuk mbúuscaa yasukoh. Kon biiñ wiꞌas jom kiꞌeku ga mbúus-on ciꞌas!

Yéesu yërí laak bes Sabat

(Mëccëe 12: 1-8; Lúkkaa 6: 1-5)

23 Enee ga bes Sabat, bëríi Yéesu kooree ga ɗuuƴ yooncaa lúudin§. Ga daa ɓa kooroheeɗa tëelíbéecaagari dalussa kiweel ga boŋcaa✡. 24 Laakka Fërísiyeeŋcaa woꞌu Yéesu an:

- Malka! Iñii tahɓa kitum ya iñaa Waasii kokohin kitum ga bes Sabatɗa?✡

25 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Hanaa ɗú jaŋngii iñaa buuꞌ Dëwít tumee bëríi lak ya yaawin ee ya laakoo iñaa ya ñaman, ya na ɓuwaa taabee nariɗa? 26 Ya aassa taalaa Kooh, waama lak Abíyataaꞌ yërí enee haꞌ-kaadaa sarahohcaa, ya ñammba mbúurúcaa meƴdohɗusee Koohɗa, ya eꞌta ɓuwaa taamsee nariɗa ga ɓan. Ee mbúurúcaama, sarahohcaa doŋ onuca kiñam*.

27 Yéesu tíkiꞌtaɓa ga an:

- Ɓoꞌ yërí tah bes Sabat kitumu, enndii bes Sabat tah ɓoꞌ kisaku. 28 Iñaama tah kon, bi Kowukii ɓii kërí laak bes Sabat ɓan.

3

Yéesu wëkíꞌta ɓaa yahaa ɗooƴkin

(Mëccëe 12: 9-14; Lúkkaa 6: 6-11)

1 Laakka bes, Yéesu karissa jaangu-yaawúuraa. Lak laakin ɓaa en daama, ɓay yahaa ɗooƴkin. 2 Ɓuwaa ensee daɗa ɓaa malak ga Yéesu, ati ya hay kiwëkíꞌ ɓoꞌ ga bes Sabat, doonaa ɓa mínndi kiyam. 3 Yéesu woꞌꞌa ɓaa laak yahaa ɗooƴkinɗa an:

- Kolka! Hayaa dii ga fíkíi ɓéeɓ!

4 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa ɓuwaa ensee daɗa an:

- Iñii onohu kitum ga bes Sabat ya? Iñaa jofin wala iñaa moroo? Kisom kumuun ɓoꞌ wala kilaŋ kumuun?

Ɓa ennda tiiꞌ. 5 Yéesu malakkaɓa ɓéeɓɓa na keeñ-tam, iñaama mesikkari ga daa ɓa súɓ ga keeñɗa. Ya woꞌꞌa haꞌ-yahaa an:

- Lërísaa yahii!

Ɓaa lëríssa, yahaa wakka, mannda ga daa wa eneeɗa. 6 Fërísiyeeŋcaa meyussa, ɓa dalla kihídoh na ɓuwaa faꞌ na buuꞌ Erootɗa*, kimalak ga daa ɓa tuman bi ɓa apluk Yéesu.

Ɓoꞌ ɓiyewin taabukussa Yéesu

(Mëccëe 12: 15-21; Ísayíi 42: 1-4)

7 Yéesu aawwa ɓak giiyaa Gëlílée na tëelíbéecaagari. Mbooloomaa waa meyoh gohaa Gëlílée na waa Yúudée, wa waa taabukki. 8 Ɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis, daa ɓa kelohsee iñaa ya tumɗa, ɓa ɓaa hay gari ɓan; ɓa meyohsee gohaa Yúudée na dëkaa Yéerúsaleem, na gohaa Ídúmée†, na gohcaa hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaaɗa, na iñaa wíil dëkcaa Tíiꞌ na Sídoŋ. 9 Ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari ɓa heeliꞌti gaal-looci en ɗanaa ya míni ga kiꞌaas, doonaa ɓuwaa ñaakoo ga ɗookci. 10 En kiꞌenaa, daa ya enee na kiwëkíꞌ ɓoꞌ ɓiyewinɗa tahha ɓéeɓ ɓaa ɗúukoolin yaa ɓociroh kiꞌam gari. 11 Ee daa raɓcaa hotohussi ɓéeɓ, ɓa ƴíꞌɗiri, ɓa fiipi an: «Fu yërí en Kowukii Kooh.» 12 Wayee Yéesu ɗígiɓa na woꞌeen ciyëgísíꞌ, kihoonohɓa kiwoꞌ ɓaa ya enɗa.

Yéesu tanukka ɓoꞌ ɓidaaŋkaah na ɓanak

(Mëccëe 10: 1-4; Lúkkaa 6: 12-16; Tumeen 1: 13)

13 Lëehíꞌta, Yéesu lappa ga ɗook jaŋjagaa, ya ɓayya ɓuwaa ya waaꞌɗa; ɓa hayya gari. 14 Ya tanukka ɓidaaŋkaah na ɓanak, ɓaa ya teek apotaaꞌ: ɓa tes nari ee ya wosiɓa kijangatnee; 15 ya eꞌdohhaɓa dooli kikaal raɓ ga ɓuwaa. 16 Ɓuwii ɓii ɓërí en ɓidaaŋkaah na ɓanakɓii ya falɗa: Simoŋ (yërí ya teek Peeꞌ)‡; 17 Saak na këmëeŋkíci Saŋ, towu Sebedee, (ɓaa ya eꞌ teek Boanergesɗa, wërí en «towu íníŋ»)✡; 18 Andari; Filiip; Bartulëmíi; Mëccëe; Toomaa; Saak, kowu Alfee; Tadee; Simoŋ selootaa, 19 na Yúdaa Iskariyot ennda yaa toonan Yéesuɗa.

Ɓuwaa pokiꞌ Helaa yiselaꞌíꞌyaa yenɗa

(Mëccëe 12: 22-32; Lúkkaa 11: 14-23)

20 Yéesu ɓoyukka kaan. Ɓoꞌ ɓiyewin nëgírukohissa daama, bi tahha Yéesu na tëelíbéecaagari mínséeríi sah kiñam. 21 Mbokcaa Yéesu kelohuka hen, ɓa ɓaa hayyi kiꞌamnee, ndaga ɓa woꞌee an hafaagari múuyin.

22 Laakka jëgíroh-waascaa meyohsee Yéerúsaleem, ɓaa woꞌ an:

- Belsebul§, buurii raɓcii yërí nari! Doolii buurii raɓcii eꞌtiɗa, wërí tahhi kimín kikaal raɓcii ga ɓuwii!

23 Yéesu ɓayyaɓa, liiwukkaɓa anee:

- Seytaani mín na kikaal Seytaani? 24 Binaa nguuꞌ hëgískoh ga ɗuuƴwanaa, nguuraama mínoo kituuk. 25 Ee binaa kaan hëgískoh ga ɗuuƴfanaa, kaanfaama mínoo kituuk. 26 Kon binaa Seytaani heñoh na hafci, ee ya hëgískohaa, ya mínoo kilís, ya dal kiɗúm. 27 Binaa ɓoꞌ hay kiꞌaas ga kaan ɓaa yaa na doolaagari gík, ya ɓeɓ iñaa yaama laakɗanaa, ya jommbi kiɓaŋ hen paaƴ, doonaa ya han kimín kipook kaanfaa. 28 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓoꞌ mínin kibayalu iñaa en tóoh: baakaaꞌcaagari na woꞌeen-ɓaseecaa ya mínin kiꞌek Kooh tóoh. 29 Wayee ɓaa fu woꞌ iñaa moroo ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓéeɓ, fu bayalsoo bi taaꞌ, fu koorukan baakaaraama bi taaꞌ.

30 Yéesu woꞌeeɓa fodaama, ndaga ɓa woꞌee gari an raɓ nari.

Eew Yéesu na ɓikëmëeŋkí Yéesu

(Mëccëe 12: 46-50; Lúkkaa 8: 19-21)

31 Eew Yéesu na ɓikëmëeŋkíci leꞌussa. Ɓa eemmba fooh, ɓa wosohha kiɓaynee Yéesu. 32 Lak ɓoꞌ ɓiyewin yuguunun daama, wíiluununndi. Ɓa woꞌꞌari an:

- Taasa, eefu na ɓikëmëeŋkífu ɓaa day ga fooh, soolukussaa.

33 Ya taassa an:

- Ɓii en eewwoo ɓa? Ɓuwii en ɓikëmëeŋkírooɗa ɓa?

34 Ya weessa has ga ɓuwaa wíilliɗa, ya ennda an:

- Malkat, eewwoo na ɓikëmëeŋkíroo ɓeema. 35 Ɓaa tumi iñaa Kooh waaꞌɗa, ɓaama yërí en këmëeŋkíroo yiƴaal wala yiɓeti, wala eewwoo.

4

Liiwukaa woꞌ ga sokohaaɗa

(Mëccëe 13: 1-9; Lúkkaa 8: 4-8)

1 Laakka bes Yéesu enissa ga kijangat ga seereenaa giiyaa Gëlílée. Mbooloo wiyaak wíillari bi faf ya nammba kiꞌaas ga looci ga ɗuuƴ giiyaa, ya yuŋnga ga. Mbooloomaa tessa ga tewisaa. 2 Ya jëgíꞌtaɓa enaama ciyewin caa taam na liiwuk. Ya woꞌeeɓa ga jëgírohaagari an:

3 - Súkúrukat! Enee línoh, ya kolukka yaa ƴah kisoknee. 4 Ga daa ya en na kisokɗa, laakka tesohtaa keen ga yahaanaa waasaa, selcaa hayussa, ñamussata. 5 Laakka tesohtaa keen ga ɗekataa yewinin atoh, daa yewinndii kakay. Tesohtaa gaawwa kipaal ndaga lak kakayfaa yewinndii. 6 Ee daa nohaa koluk ga ɗook hen, tëkíꞌta iñcaa paaleeɗa, ca súɓpa ndaga níilcaagaca abéeríi. 7 Laakka tesohtaa keen ga ƴówée-lúp, ta paalla da. Lúpcaa yakka, dallata kiꞌon bi ta mínndii kimeƴdoh boŋ. 8 Laakka tesohtaa keen ga kakayfaa laakin dooli, ta paalla, ta yakka bi ta ɓíríssa, tummba towu: tii haydohha iñaa leꞌin waas cidaaŋkaah-kaahay ga tesohtaa sokseeɗa, tii cidaaŋkaah-yitniinoo, tii citéeméeꞌ.

9 Lëehíꞌta ya tíkka ga an:

- Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!

Iñaa tah Yéesu liiwuki ɓuwaa henɗa

10 Daa ya úsaayee mbooloomaa, ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa na ɓuwaa daansee nari kitaamɗa meekissari ga loo liiwukcaama. 11 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú ɓërí Kooh eree kiꞌínoh kúmpafaa Nguuraagari, ee ɓuwii tes ga foohɗa, ɓa kelohan ga liiwuk na liiwuk. 12 Doonaa,

«Ɓa mín kimalak bi jof ee ɓa hotoo dara,

ɓa mín kikeloh bi jof ee ɓa ínohoo dara,

en ɗanaa ɓa récukoo baakaaꞌciigaɓa bi Kooh bayalɓa!»*

13 Yéesu woꞌsissaɓa an:

- Binaa ɗú ínohhii iñii liiwukii wii waaꞌ kiwoꞌɗanaa, ɗú mínan na kiꞌínoh iñii liiwukcii tesɗa waaꞌ kiwoꞌɗa?

14 Sokohaa sok woꞌeenaa Kooh. 15 Ɓíinoo mëdírohu na ɗekataa ga yahaanaa waasaaɗa, ee sokohaa sok woꞌeenaa ga ɗuuƴɓa. Bi ɓa laasan kikeloh woꞌeenaanaa, Seytaani hay, nís woꞌeenaa ɓa sokɗusee ga keeñcaagaɓaɗa. 16 Ɓíinoo mëdírohu na ɗekataa sokuunun ee yewinin atoh. Ɓa keloh woꞌeenaa Koohaa, haat ɓa safaꞌ gawa kiteꞌ. 17 Wayee ɓa úsaayoo ga, ndaga woꞌeenaa Kooh huuttii ga keeñcaagaɓa. Fodaama, binaa woꞌeenaa Kooh tahɓa kiꞌen ga iñaa newoo, wala ɓa tumu iñaa meskinaa, ɓa gaaw nawa kigúroh. 18 Ɓíinoo ɓaa mëdírohu na ƴówée-lúpaa sokuunun. Ɓa hay kikeloh woꞌeenaa Kooh, 19 wayee halaat ëldúna na kiwaaꞌ kihëpíꞌkaa aaw ga alal na waareen ciliis abuɓa; iñcaama on woꞌeenaa Kooh bi tah wa mínoo kilím yen. 20 Ɓíinoo mëdírohu na kakayfaa laakin dooli, soku. Ɓa keloh woꞌeenaa Koohaa, ɓa teꞌwa, ee ɓa laakiꞌ Kooh jeriñ. Ɓii haydoh iñaa leꞌin waas cidaaŋkaah-kaahay ga iñaa sokseeɗa, ɓii cidaaŋkaah-yitniinoo, ɓii citéeméeꞌ.

Liiwukaa woꞌ ga loo lampuɗa

(Lúkkaa 8: 16-18; Mëccëe 5: 15-16)

21 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Ɓoꞌ haydohin lampu líꞌ kanu gane? Wala ekwa ga fíldoo fayaage? Man lampu líksi hen✡. 22 Laakkii iñaa mín kiɗaakuk bi hotukoo. Ee laakkii iñaa ɓoꞌ mín kiɗaak bi meƴdohsoo faŋ. 23 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!

24 Ya woꞌsissaɓa an:

- Malaksukohat iñcii ɗú kelohiɗa. Nataa ɗú natoh ɓuwiiɗa wërí ɗú natohohsan ee ɗú ɓaatɗu ga. 25 En kiꞌenaa, ɓaa laakin, hay kiɓaatɗu; wayee ɓaa laakoo, kiꞌiñkaa ya ɓayɗa sah hay kiteꞌu.

Liiwukaa woꞌ ga loo tesohtaaɗa

(1 Korenti 3: 6-7)

26 Yéesu tíkissa ga an:

- Nguuraa Kooh man na fodii ɓaa sok yoon. 27 Ya enat ga kineehi, ya yúuduki, wekoo nohoo, wayee tesohtaa taa paal, taa yak. Ee ya yéegoo dara ga. 28 Kakay fërí yëkɗi iñaa paal gari tóoh. Aboh ga daa wa paalan, lëehíraa wa ɓírís boŋ, tum towu. 29 Yoonaa súwinaa ya aasi ga na kupíikaaꞌkaagari; ndaga lak kipíik leꞌin✡.

Liiwukaa woꞌ ga loo kowu-fúdankaaɗa

(Mëccëe 13: 31-32,34; Lúkkaa 13: 18-19)

30 Yéesu woꞌissa an:

- Iñii ɗu mín kimëdíroh Nguurii Kooh nawaɗa ya? Wala liiwukii wiida mínwa kiteewoh? 31 Wa man na kowu-kedik fodii kowu-fúdan, binaa sokunaa, kërí wëñ kijutuut ga tesohtii tóoh en ga ëldúnaɗa. 32 Wayee ka laas kisokunaa, kedik-fúdankaa koluk bi wëñ kiyak iñcii línsiɗa, ee ka laak toy tiyaak taa wëeꞌtaa ga an tii selcii Kooh mínu kitaal ga ɗuuƴ tuuꞌtaagaca.

33 Ya daanee kiyéegaloh woꞌeenaa Kooh na liiwuk ciyewin caa manɗa; hínnda na fodaa daa ɓuwaa mín kiꞌam ga helcaagaɓaɗa. 34 Ya woꞌéeríi iñaa enndii liiwuk na ɓuwaa; ee ya wéetta na tëelíbéecaagarinaa, ya ɓëgísiɓa ga liiwukcaa tóoh.

Yéesu tuukiꞌta uuris wiyaak

(Mëccëe 8: 23-27; Lúkkaa 8: 22-25)

35 Besaa bëríi, lak Kooh yaa hooɓ, Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Ɗu paafat giiyii ɓakaa hanoh gaaɗa.

36 Waa ɓa tagohha na mbooloomaa, ɓa ɓayya Yéesu ga loocaa ya enoheeɗa. Laakeera ɓan looci ciliis caa taamsee nari. 37 Uuris wiyaak dalla kiyíp, dúusaa ɓewukka, waa weesuk ga ɗuuƴ loocaa bi haat waa líif na músú. 38 Lak Yéesu yaa neeh ga ɓakaa hanoh bosaa loocaaɗa, tígínkin. Tëelíbéecaagari yúudussari, ɓaa woꞌꞌi an:

- Jëgírohii! Tumuuntii ɓuwii ɓíttiiraane?

39 Ya yúudukka, ya gëtta uurisaa, ya woꞌꞌa giiyaa an:

- Ɗekoha, fu yeewuk!

Uurisaa tuukka, ɗekataa ennda cel. 40 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Iñii tahhúu kiniik ya? Ɗú gëmmbii garoo bi watine?

41 Ɓa tíitta lool ga iñaama ee ɓa ɓaa meekisoh ga leelooɓa an:

- Kon ɓii yii yërí en ɓa, bi uurisii sah na giiyii tumsi ga iñaa ya nakohɗa?✡

5

Yéesu wëkíꞌta haꞌ-raɓ ga Gerasaa

(Mëccëe 8: 28-34; Lúkkaa 8: 26-39)

1 Ɓa leꞌꞌa tewisaa giiyaa Gëlílée wíinoowaa, ga kúlkaa Gerasaa*. 2 Yéesu yaa yoosuk ga loocaa, laakka ɓaa raɓ am, meyohha ga ɗuuƴ loycaa†, yaa gúꞌɗukohhi. 3 Ya dëkee ga loycaa ee ken mínsiséeríiri kipok, luu enee na ceen. 4 Leekleek ya jëengíseera kotcaa, yahcaa poku na ceen, wayee ya gúꞌ ceencaa, ya weel jéeŋcaa. Ken laakéeríi dooli kiꞌammbi. 5 Wekoo nohoo, ya enee ga ɗuuƴ loycaa na ga jaŋjaŋcaa; ya weleluki, ya gaañi hafci na atoh.

6 Daa ya séenee Yéesu, ya yaa fool, ya ƴíꞌꞌa ga fíkíici, 7-8 Yéesu woꞌꞌari an:

- Hel wibóníꞌ, meyohaa ga ɓii!

Ɓaa ennda ga kifiip didóolíꞌ an:

- Yéesu, fu naroo ya, fu Kowukii Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa? Mi yii kíimmbaa ga teekii Kooh, kaa tummboo iñaa meskin!

9 Yéesu meekissari an:

- Fu teeku na?

Ɓaa taassa an:

- Mi teeku coogeel, ndaga ɗí yewinin.

10 Helaa wibóníꞌwaa kíimee Yéesu doonaa ya meƴdohoori ga kúlkaa.

11 Lakanaa laakin yop-mbaam-parki‡ wiyaak waa na kiníiru ga ɓak jaŋjagaa. 12 Raɓcaa kíimmba Yéesu an:

- Ëewdohaaríi ga mbaamcii, fu ekkíi gaɓa!

13 Ya onndaɓa iñaama. Raɓcaa meyussa ga ɓaa, aasussa ga mbaamcaa; yopaa írkísukka tëgël-tëgëlaa, keennda ga giiyaa: mbaamcaa leꞌin ɓijúnni-kanak, muurussa ga giiyaa.

14 Níirohcaagaɓa núpussa, ɓa woꞌneera iñaa hewɗa ga teeraa na dëkcaa cíinoo. Ɓuwaa ɓaa hay kimalak iñaa hewɗa. 15 Ɓa hayya bi ga Yéesu, ɓa hotta haꞌ-rawaa ɓayee coogeelaaɗa yugin, ekkin kúltí, taammba na sagaagari. Ɓa dalla kiniik. 16 Ɓuwaa maasohsee iñaa dalee haꞌ-rawaa na mbaamcaaɗa, ɓéestírussaɓa iñaa laakeeɗa. 17 Waa ennda ɗa, ɓuwaa dalla kikíim Yéesu ya meyoh gohaagaɓa.

18 Daa Yéesu en na kiꞌaas loocaa, ɓaa raɓcaa abeeɗa kíimmbari ya onndi kites nari. 19 Yéesu onndiirika, wayee woꞌꞌari an:

- Ɓoƴkaa kaanfu, ga ɓu-kaanfu, fu ɓéestíꞌɓa tóoh iñii Haꞌmudii tumiꞌtaa ga yërmaandii ya laak garaaɗa!

20 Ɓaa kaꞌta, dalla kiyéegaloh ga gohaa «Teerucaa cidaaŋkaahcaa§» iñaa Yéesu tumɗeeri tóohɗa; ee ɓuwaa ɓéeɓɓa jaahliꞌussa ga.

Yéesu wëkíꞌta ɓeti, mílísiꞌta kowukaa Yayros

(Mëccëe 9: 18-26; Lúkkaa 8: 40-56)

21 Daa Yéesu soofisee na looci ga tewisaa wíinoowaa, mbooloo wiyaak nëgírukohha ga yahaaci, ga daa ya enee ga tewisaaɗa. 22 Laakka ɓoꞌ, bok ga ɓuwaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraa, ee teeku Yayros; daa ya hot Yéesu hen, ya ƴíꞌꞌa ga kotcaagari. 23 Ya yaa kíimmbi an:

- Kowukaagoo kiɓetikaa kiƴínkaa kaa ƴah kilëehɗuk; hay tíkaari yahciigaraa doonaa ya wak ee ya pes!

24 Yéesu yaa ƴah nari. Ee ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa taabukki, ɓaa ñaak ga ɗookci.

25 Daama nak, laakeera ɓetifaa daanee kimeƴdoh ñíf rek, iñaa leꞌin tíkíis tidaaŋkaah na tanak. 26 Ya sodeera lool ga yah payoh ɓiyewin ee iñaa ya laakeeɗa tóoh eemmba ga, wayee onndiiri kitani; hanaa kay ya ɓaatee kikeen. 27 Daa ya kelohee loo Yéesu, ya aassa ga mbooloomaa, ga fenooci, ya leꞌꞌa ga kúltífaagari, 28 Ndaga ya woꞌee ga ɗuuƴci an: «Binaa mi mínee kileꞌ rek ga kúltíciigarinaa, mi hay kiwak.» 29 Ga ɗekataama ñífaa íissa kimeƴ gari, ee ya yéeŋnga ga faanci an ya wakin. 30 Yéesu dalla kiyéeŋ ga hafci an laakin doolaa meyoh gari. Ya móoñsúkka ga leeloo mbooloomaa, meekisohha an:

- Ɓii leꞌ ga kúltíciigoo ɓa?

31 Tëelíbéecaagari woꞌussari an:

- Fu hot ga dii mbooloomii ñaak ga ɗookfuɗa, an fu woꞌ an: Ɓii leꞌ garoo ɓa?

32 Wayee Yéesu yaa malak iñaa wíilliɗa, kihot ɓaa tumee iñaamaɗa. 33 Ɓetifaa tíitta bi yaa saak, ndaga ya ínohin iñaa daleeriɗa. Ya hayya, keennda ga kotcaa Yéesu, woꞌꞌari kayohfaa tóoh. 34 Yéesu woꞌꞌari an:

- Jowu, ngëmumgaraa wëkɗinndaa. Karaa na jam ee wakaa ga iñum mesikkaaɗa.

35 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ fodaama, ɓiɓoꞌ meyohussa kaan ɓaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa, kiwoꞌꞌi an:

- Kowukaagaraa kaanin. Iñii fu ƴah Jëgírohii kisonlukohis gaɗa ya?

36 Daa Yéesu kelohee woꞌeenaagaɓa, woꞌꞌa ɓaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa an:

- Kaa niik dara, gëmaa hen rek!

37 Ya tookkii ken taam nari, enndii Peeꞌ, na Saak na Saŋ, këmëeŋkícinaa. 38 Ɓa leꞌ kaan Yayros hen, Yéesu hotta an coowaa yakin, ee ɓuwaa ɓaa looyoh, ɓaa fiipoh didóolíꞌ. 39 Ya aassa, woꞌꞌaɓa an:

- Coowiigarúu wa yak na ɗa? Ɗú looyoh ya? Oomaanii kaanndii, en na kineeh.

40 Ɓa ɓaa ciiɓsukki. Waa ennda ɗa, ya méyíꞌtaɓa tóoh ga fooh, ee ya ɓayya paam oomaanaa na eeci na ɓuwaa ɓenseeriɗa. Ya aassa ga daa oomaanaa enoheeɗa. 41 Ya ammba oomaanaa ga yahaa, ya woꞌꞌa an:

- Talita kúm! (Wërí en: «Kuꞌoomaa-jowu, mi woꞌꞌaa, kolka!»)

42 Kuꞌoomaa-jowukaa dalla kikoluk, ja laakee tíkíis tidaaŋkaah na tanak. Ja jaa tíin. Ɓuwaa jaahliꞌussa lool ga iñaama. 43 Yéesu ɗíŋngaɓa na woꞌeen ciyëgísíꞌ an ken jomooka kiyéeŋ. Lëehíꞌta ya woꞌꞌa an kuꞌoomaakaa onsat ñamah.

6

Ɓu-Nasareet tookussii kigëm ga Yéesu

(Mëccëe 13: 53-58; Lúkkaa 4: 16-30)

1 Yéesu meyohha daama kaꞌta teeraa ya dëkohɗa*. Tëelíbéecaagari taabukussari. 2 Bes Sabat hayya, ya yaa jëgíroh ga jaangu-yaawúuraa. Ɓoꞌ ɓiyewin daa ɓa súkúrukeeri, jaahliꞌussa, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Ya ɓewohnee iñcii cii gada? Hamhamii ya ɓay wii, wa man na? Ee tum na kíntaancaa man na cii mín kimeyoh gari? 3 Hanaa enndii daayoh haangii, kowukii Mariyaama, yaak ɓiSaak, Yosee, Yúdaa na Simoŋ? Ee ɓikëmëeŋkíci ɓiɓeti enu dii ga ɗuuƴcuune?

Fodaama keeñcaagaɓa caa tak gari. 4 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Sëldíiga-Kooh waaruunun ga daa en ɓéeɓ, bi tessa dëkaa ya meyohɗa, na mbokcaagari, na ɓu-kaanci✡.

5 Ya mínndii kitum daama kíntaan wíinoo enndii rek ɓiɗúukooliꞌ ɓaa ya tík yah, ee ɓa wakkaɗanaa. 6 Ya jaahliꞌꞌa ga daa ɓa tookkii kigëmɗa.

Lëehíꞌta Yéesu yaa wíil ga dëkcaa deeƴ daamaɗa, ya yaa jëgíroh.

Yéesu wossa apotaaꞌcaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa.

(Mëccëe 10: 5-15; Lúkkaa 9: 1-6; Lúkkaa 10: 1-20)

7 Waa ennda ɗa, ya ɓayya apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ya yaa wosɓa, ɓa taam ɓanak ɓanak. Ya eꞌtaɓa dooli kikaal raɓ ga ɓuwaa. 8 Ya kokohhaɓa an ɓa hanat kiɓaydoh dara ga ɓaawaa, enndii dooꞌ rekaa. Ya woꞌeeɓa an:

- Kaa ɓayat dara: enndii mbúurú, enndii hëmbu, ee kaa loyukat kopaꞌ ga kenohhúu. 9 Wayee ekkat ñafaꞌ ee kaa ɓayat kúltí kanak.

10 Lëehíꞌta ya woꞌissaɓa an:

- Daa ɗú leꞌ ɓéeɓ, tesat ga kaanfaa ɗú eksanɗa bi ga daa ɗú kolkohan ɗekataama. 11 Ee ga ɗekataa ɗú leꞌ ɓéeɓ, binaa ɓuwaa tookkiirúu ga kaanɓa ee ɓa saŋngúu kisúkúrukaa, leenaa përtukat pëndëlaa en ga kotcaagarúuɗa† ɗú meyoh daama: iñaama hay kiteewoh kimúuƴkaagaɓa.

12 Waa ennda ɗa, apotaaꞌcaa karussa, ɓa ɓaa jangat an ɓuwaa súpítat kipeskaagaɓa. 13 Ɓa ɓaa kaal raɓ ɓiyewin ga ɓuwaa ee ɓa ɓaa leef dúuleen✡ ga hafcaa ɗúukoolíꞌ ɓiyewin ee ɓa ɓaa wëkíꞌɓa.

Kaanaa Saŋ-Bëtís

(Mëccëe 14: 1-12; Lúkkaa 9: 7-9; 3: 19-20)

14 Eroot‡ buuraa kelohha iñaa woꞌu ga Yéesuɗa, ndaga lak teekaagari síwin daa en ɓéeɓ. Ɓuwaa woꞌee an:

- Saŋ yaa bëtísiꞌee ɓuwaa ga músúɗa yërí mílís ga ɓuwaa kaaninɗa. Iñaama yërí onndi dooli kimín kitum kíntaan.

15 Ɓíinoo woꞌsee an:

- Ɓaa Ili.

Ee ɓíinooɓaa an:

- Ɓaa, iñaa sëldíiga-Kooh fodii sëldíigacaa múus.

16 Wayee Eroot, daa ya keloheeka, woꞌꞌa an:

- Saŋ-Bëtís yaa mi gúꞌlukee hafaaɗa yërí mílís! 17 Eroot yaama, ga kihafci, yërí nakohee kiꞌamluk Saŋ-Bëtís, ya ɓaŋlukkari, laŋngari ga kasu. Erojaas, ɓeti këmëeŋkíci Filiip§, yaa ya teꞌ ya pañnjariɗa, yërí tahee Eroot kitum iñaama. 18 Lak Saŋ-Bëtís woꞌee Eroot an: «Waas onndiiraa kifaan ɓeti këmëeŋkífu ya en ɓetifu!»✡ 19 Kërí tah Erojaas ammba Saŋ-Bëtís ayluk, waaꞌtari kiꞌapluk. Wayee ya mínéeríika, 20 ndaga Eroot niikeera Saŋ-Bëtís, lak ya ínohin an Saŋ-Bëtís enin ɓaa júwin ee selaꞌin. Kërí tah ya somiri ee besaa ya keloh woꞌeenaagari ɓéeɓ, helaagari yëngëluk ee kokohhii ɓan bi hayaa ya safaꞌ ga kisúkúrukki.

21 Erojaas laakka besci, bëríi lak Eroot en na kihúmbal besaa ya límohuɗa. Eroot nakka ɓuwaa ɓiyaakɓaa en nari ga jalaaɗa, ɓuwaa kuliyuk ga soldaaꞌcaagariɗa na lamancaa ga Gëlíléeɗa. 22 Kowukaa kiɓetikaa Erojaas aassa kaa ham; hamaa neɓpa Eroot lool, na ɓuwaa ya nakee hewaaɗa. Buuraa woꞌꞌa oomaa-jowaa an:

- Meekisohaaroo iñaa neɓpaa, mi hayyaari kiꞌeꞌ.

23 Ya waatta ga fíkíici an:

- Iñaa fu meekisohoo ɓéeɓ mi eꞌtaari, luu enee kiɗaꞌ kúlkiigoo ga leꞌnii mi eꞌtaa ɓakii wíinoowii.

24 Oomaanaa meƴca, meekisneera eeci an:

- Mi kíimanndi ya?

Yaama taassari an:

- Hafaa Saŋ-Bëtís.

25 Ya gaawwa kisoof ga buuraa kiwoꞌꞌi an:

- Eraaroo diima-diima hafaa Saŋ-Bëtís ga ɗook palaat*.

26 Keeñaa buuraa leehha tak ga iñaama. Ya mínndii oomaanaaka kisagiꞌ, ndaga daa ya woꞌeeka ga fíkíi ɓuwaa ya nakee hewaaɗa, ee na daa ya laasinka kiwaatɗa. 27 Ya dalla kiwos soldaaꞌ yíinoo, nakkari kihaydoh hafaa Saŋ-Bëtís. Soldaaraa kaꞌta, gúꞌneera hafaa Saŋ-Bëtís ga kasaa, 28 ya haydohiꞌtariwa ga palaat. Ya eꞌtawa oomaa-jowaa ee oomaa-jowaa eꞌneerawa eeci. 29 Daa tëelíbéecaa Saŋ-Bëtís kelohsee iñaama, ɓa hayya kiɓeɓ faraaffaagari, acsuneerafa ga loycaa.

Yéesu tummba kíntaan ga mbúurú ciyëtúus na jën kanak

(Mëccëe 14: 13-21; Lúkkaa 9: 10-17; Saŋ 6: 1-14)

30 Apotaaꞌcaa Yéesu nëgírukohussa ga yahaaci, ɓaa ɓéestíꞌti iñaa ɓa tumeeɗa na iñcaa ɓa jëgíroheeɗa tóoh. 31 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Hayat gii ɗu ƴee daa wéetin, ɗú íikaruk jutuut.

Yéesu woꞌeeɗa ndaga lak ɓuwaa yewneera kikaꞌ na kihay gaɓa bi sah ɓa laakéeríi jot kiñam. 32 Ɓa aassa kon ga gaal-loocaa ɓa haŋɓa, kikaꞌ daa wéetin. 33 Ɓoꞌ ɓiyewin hotuɓa daa ɓa na kiƴahɗa, ínohsohussaɓa. Ee ɓuwaa ɓaa meyoh ga dëkcaa tóoh, ɓaa fool na kot kiɗëwírukɓa ga daa ɓa aawɗa.

34 Daa Yéesu yoosukee ga gaal-loocaa, ya hotta mbooloo wiyaak, ya laakka yërmaandi gaɓa ndaga ɓa madee na baalcaa laakoo níiroh✡. Ya ennda ga kijëgíꞌɓa enaama ciyewin. 35 Tëelíbéecaa hayussa ga Yéesu lak nohaa waa soos, kiwoꞌꞌi an:

- Ɗekatii laakoo dara ee nohii wii soos, 36 Íisaa ɓuwii ɓa aas yopcii na dëk-kawcii ga yahaaniiɗa, ɓa lomnee iñaa ɓa ñaman.

37 Yéesu taassaɓa an:

- Eratɓa na kihaffúu iñaa ɓa ñaman.

Wayee ɓa woꞌꞌari an:

- Ɗí karat kilomnee mbúurú iñaa leꞌ denariyon† citéeméeꞌ-kanak, ee ɗí eꞌɓa ɓa ñame?

38 Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú ɓay mbúurú cera? Malaknat!

Ɓa laakka iñaa leeꞌɓa ga, ɓa hayya, ɓa woꞌꞌari an:

- Mbúurú ciyëtúus na jën kanak cërí ɗí laak.

39 Fodaama, ya nakkaɓa kiyugiꞌ mbooloomaa kakay ga pëegíifaa fihiiliifaa; ɓa nëgírukoh kom kom. 40 Ɓa yuŋnga, ɓa warukohha waaꞌ, cii ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ, cii ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-yëtúus. 41 Ya ɓeɓpa mbúurúcaa ciyëtúuscaa na jëncaa kanakcaa, ya taaginukka ɗook, ya gërëmmba Kooh gaca. Lëehíꞌta ya gúꞌsohhaca, ya eꞌta tëelíbéecaa ɓa waroh ɓuwaa. Fodaama ɓan ya warohha jëncaa kanakcaa ga ɓuwaa tóoh. 42 Ɓuwaa ɓéeɓɓa ñammba bi ɓa kappa pút, 43 ee pañi cidaaŋkaah na kanak líifɗussa ga na iñaa tesee ga mbúurú na jënɗa✡. 44 Ga ɓuwaa bokee kiñam mbúurúcaaɗa laakeera ƴaal ɓijúnni-yëtúus.

Yéesu tíinnda ga ɗook giiyaa

(Mëccëe 14: 22-33; Saŋ 6: 16-21)

45 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu dalla kituukuk tëelíbéecaagari ɓa aas ga gaal-loocaa, ɓa ɗëwírukki ɓakaa giiyaa hanoh gaa, ga ɓak dëkaa Betsaydaa; hídinaa, ya ga kihafci ya tagoh na mbooloomaa. 46 Waa ya tagohha naɓa bi lëehíꞌta, ya lappa ɗook tëgëlaa, yaa kíim Kooh. 47 Ga waa wekaa leꞌꞌa, lak loocaa tëelíbéecaa waa ga leeloo giiyaa, Yéesu tesee haŋci doŋ ga tewisaa. 48 Yéesu hotta an tëelíbéecaa laakseera coonu kitíidiꞌ loocaa ndaga ɓa jaanohee na uurisaa. Waa Kooh wíisanaa, ya kolukka yaa ƴah gaɓa, tíin hen ga ɗook giiyaa. Ya kaꞌta bi ya yaa waaꞌɓa kipaaf. 49 Daa ɓa hotti yaa tíin ga ɗook giiyaa, ɓa fooŋnga an iñaa enndii ɓoꞌ. Ɓa ɓaa fiipoh. 50 Ɓéeɓɓa hotsee gari ee ɓa tíitta lool. Ga ɗekataama, Yéesu dalla naɓa kiwoꞌ an:

- Yëgísɗat fítciigarúu, ɓii mi, kaa niikat.

51 Lëehíꞌta ya yaa ƴah gaɓa, aassa gaɓa ga loocaa. Uurisaa tuukka. Ɓa, ga kihafɓa waaruꞌussa lool ga iñaama, 52 ndaga en kiꞌenaa ɓa mínéeríi kiꞌínoh iñaa kíntaanaa ga mbúurúcaa waaꞌ kiwoꞌɗa, ndaga daa ɓa yëgísíꞌ keeñcaagaɓaɗa.

Yéesu wëkíꞌta ɓiɗúukooliꞌ ga Genesareet

(Mëccëe 14: 34-36)

53 Waa ennda ɗa,Yéesu na tëelíbéecaagari lëehɗussa kihúus giiyaa na gaal-looci, ɓa teeꞌta ga kúlkaa Genesareet‡; daama ɓa yóoskíꞌta loocaa. 54 Ɓa ɓaa meƴ ga loocaa rek ɓuwaa ɓaa ínohsoh Yéesu; 55 ɓuwaa wíilla gohaama tóoh ee ga ɗekataa ɓa keloh an ya yaa da ɓéeɓ, ɓa ennda ga kiɓeɓ ɗúukoolíꞌcaa ga gatancaa, kiɓay daama. 56 Ga daa ya aasoh ɓéeɓ, ennda ga dëkcaa ga kawaa, ga teeraa wala ga tukaantaa en ga ëgíraaɗa, ɓuwaa faansi ɗúukoolíꞌcaa ga paancaagaɓa. Ee ɓaa kíimmbi ya onɓa ɓa mín kileꞌ rek ga pawaa kúltífaagari. Fodaama ɓuwaa leꞌee gariɗa tóoh, wakussa.

7

Yéesu woꞌ na Fërísiyeeŋcaa ga loo baahcaagaɓa

(Mëccëe 15: 1-9; Lúkkaa 11: 37-41)

1 Fërísiyeeŋcaa na ɓijëgíroh-waas, ɓaa meyoh Yéerúsaleem, ɓa hídírukohha ga yahaa Yéesu. 2 Ɓa hotta ga tëelíbéecaagari ɓaa en na kiñam na yahcaa settii, waaꞌ kiwoꞌ an ɓa tísukkii fodaa daa baahcaagaɓa nakohkaɗa.

3 Waama Fërísiyeeŋcaa na iñaa enin yaawúuꞌ ɓéeɓ, ɓa ñamoo ee ɓa tíssii yahcaa bi jof✡, fodaama ɓa taabukee baahcaa caasamuncaa. 4 Ee binaa ɓa meyoh toonaaraanaa, ɓa ñamoo ee ɓa tísukkii paaƴ. Ɓa laakin ɓan baah ciliis caa ɓa taabuk fodii tísaa kaascaa, na tataataa, na këwdíiꞌcaa.

5 Fodaama, Fërísiyeeŋcaa na jëgíroh-waascaa meekisohussari an:

- Iñii tah ya tëelíbéeciigaraa taabukussii baahcii caasamuncii, ɓa ñami na yahcaa settii?

6 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú, ɗú jófjófɗuk ga hascii ɓuwii! Ísayíi, sëldíiga-Koohaa hoteerúu moos ee ya woꞌee kayoh ga waa ya bín ga teek Kooh an:

«Ɓuwii ɓii, kañii ɓa kañirooɗa, eem túuwtii doŋ,

ɓa ekkiiroo ga keeñɓa.

7 Ɓa ɓay teekkoo sooƴ

ndaga iñcii ɓa jëgíroh ga teekiigooɗa meyoh ga iñaa ɓoꞌ nakoh.»*

8 Lëehíꞌta, ya tíkka ga an:

- Ɗú íisin kitum iñaa Kooh nakoh, ɗú taabuk baah ɓoꞌ!

9 Ya enissa an:

- Ɗú laakin hel ga kikoom day iñaa Kooh nakoh ee ɗú taabuki baahciigarúu. 10 Ndaga Móyíis woꞌee an: «Kelohɗaa paapu na eefu.» Ya tíkka ga an: «Ɓaa fu ɓas paapu wala eefunaa, fu jom kiꞌapu hen✡.» 11 Wayee ɗú, ɗú jëgíroh an binaa ɓoꞌ woꞌ paamci wala eeci an «Iñaa mi jomeerúu kitoputuꞌohɗa enin Korban†» (wërí en an wa sarahuunun Kooh), 12 ɗú nak ɓaama kitumɗoo paamci dara, wala eeci. 13 Fodaama, baahciigarúu ɗú lamɗa cërí níslukohhúu woꞌeenaa Kooh. Ee yewinin iñcaa ɗú tumi man fodaama.

Iñii líiɓɗi ɓoꞌ ga fíkíi Koohɗa

(Mëccëe 15: 10-20)

14 Waa ennda ɗa, Yéesu ɓaysissa ɓuwaa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Súkúꞌkattoo ɓéeɓpúu, ee ɗú ínoh iñii yii bi jof: 15 laakkii iñaa kúlkoh fooh, aas ga ɓoꞌ, bi tah ya líiɓ ga fíkíi Kooh, wayee iñaa meyoh ga keeñci yërí líiɓɗi ɓoꞌ. [ 16 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!]

17 Ya foñnja ɓuwaa, ya aassa kaan. Tëelíbéecaagari meekisohussari ya lëegísohɓa woꞌeenaa ya nataal waama. 18 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓan, ɗú laakoo hel hene? Ɗú ínohoo an laakkii iñaa kúlkoh fooh, aas ga ɓoꞌ, bi tah ya líiɓ ga fíkíi Kooh? 19 Ndaga fu ñam yenaa iñaama aasirii ga keeñaagaraa, wayee aawi ɗuuƴ lookaagaraa, lëehíraa, wa kaꞌ fenoo kaan.

(Fodaama, Yéesu teewohee an ñamahaa en ɓéeɓ onohuunun kiñam.)✡

20 Ya woꞌissa an:

- Iñaa meyoh ga keeñ yërí tah ɓoꞌ kilíiɓ ga fíkíi Kooh. 21 Halaatcii cibóníꞌcii meyoh ɗuuƴ, ga keeñ ɓoꞌ: cërí haydoh kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, kilok, kiꞌap ɓoꞌ, 22 kiɗúk ƴaalfu wala ɓetifu fu faanuk na ɓoꞌ yiliis, kiwaaꞌ kihëpíꞌ, kiɓay nof-moroo, kiñaañukoh mooroomfu, kiŋalaañuk, kiꞌiñaan, kiɗooɓ ɓoꞌ, kimaruk na kidófdófɗuk. 23 Iñcii cimoroocii ciima tóoh kúlkoh ɗuuƴ ɓoꞌ, ee cërí tah ɓoꞌ kilíiɓ ga fíkíi Kooh.

Ngëmaa ɓetifaa enndii yaawúuꞌɗa

(Mëccëe 15: 21-28)

24 Yéesu meyohha daama, kaꞌta ɓak dëkaa Tíiꞌ. Ya ennda ga kaan fíinoo daama, ee ya waaréeríi ɓoꞌ yéeŋka. Wayee ya mínéeríi kiɗaakuk iñaa maañ. 25 Laakka ɓoꞌ yiɓeti, kowukaagari kiɓetikaa laakee raɓ. Daa ya kelohha ɓuwaa ɓaa woꞌ ga loo Yéesu, ya yaa hay, ya leꞌꞌa, keennda ga kotcaagari. 26 Ɓetifaa faama enee Gerek, baahkohee Fenísíi ga Síríi. Ya kíimmba Yéesu ya meƴdoh rawaa ga kowukaagari. 27 Yéesu woꞌꞌari:

- Íisa paaƴ bi oomaacaa kapu. Kiɓeɓ ñamah oomaa, fu jafiꞌ tubaaytaa,iñaama moroo.

28 Ɓetifaa taassari an:

- Iñaama kayoh, Haꞌmudii. Wayee tubaaytaa ga yahaa kankaaɗa, ɓa ñam wúunée-mbúurúcaa oomaacaa ɓúukɗa.

29 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌari an:

- Woꞌeenum fu woꞌ wuma tahin bi, kara, rawaa meyohin ga kowukaagaraa.

30 Ee ga waa ya leꞌꞌa kaanci, ya laakka oomaanaa leemukin ga ɗook fayaaŋfaa, rawaa meyohin gari.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa ɗekin, luuwin

(Mëccëe 15: 29-31)

31 Yéesu kolkohha ɓak dëkaa Tíiꞌ, meƴca dëkaa Sídoŋ. Ya koorohha ga ɗuuƴ gohaa teerucaa cidaaŋkaahcaa, ya sooffa ɓak giiyaa Gëlílée. 32 Ya haydohɗussa ɓaa ɗekin ee luuwin. Ɓuwaa kíimmbari ya tíkki yahcaagari. 33 Ya wéetneera nari, úsaayya ɓuwaa, ya ekka tujokontaagari ga ɗuuƴ nofcaa ɓaa, ya toossa, tumiꞌtari mitoosmaa ga perimpaa. 34 Lëehíꞌta ya taaginukka ɗook, ya údíꞌta yen ga kakay, ya woꞌꞌa an:

- Effata!‡ (wërí en: «Lëgíska!»)

35 Haat nofcaa ɓaa lëgísukka, perimpaa lógískohha, ya yaa woꞌ dijófíꞌ. 36 Yéesu ɗíŋnga ɓuwaa an ɓa hanatka kiɓéestíroh. Wayee ya wëñi ɓuwaa kiɗígaa, ɓuwaa wëñi ɗa kiyéegaloh. 37 Ɓuwaa waaruꞌseera bi hëppa ee ɓaa woꞌ an:

- Iñaa ya tum ɓéeɓ jekin, ee ya onin sah ɗekcii kikeloh na luuɓcii, ɓa woꞌ!

8

Yéesu ñëmíꞌta ɓoꞌ ɓijúnni-nikiis

(Mëccëe 15: 32-39)

1 Waama ɓoꞌ ɓiyewin nëgírukohisee daama ee ɓa laakéeríi iñaa ɓa ñaman. Yéesu ɓayya tëelíbéecaagari, woꞌꞌaɓa an:

2 - Mi laakin yërmaandi wiyaak ga mbooloomii, ndaga malkat, bes kaahay cee, caa wëeꞌtaa ga an cii, ɓa ɓii naroo, ee diima deŋ ɓa laakoo iñaa ɓa ñaman. 3 Binaa mi woꞌɓa ɓa ɓoyuk kaanɓa na kiyaawaa, ɓa mínin kitëehlíꞌ ga waas, ndaga ɓíinoo, dii ɓa meyohɗa úsaayin.

4 Tëelíbéecaagari taasussari an:

- Mbúurúcaa ƴah kikëpíꞌ ɓuwii ɓii meyohan gada, ga ɗekatii wii laakoo daraɗa?

5 Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú laak mbúurú cera?

Ɓa taassa an:

- Ciyitnakanak.

6 Waa ennda ɗa, ya nakka ɓuwaa kiyuŋ kakay. Ya ɓeɓpa mbúurúcaa ciyitnakanakcaa. Ya gërëmmba Kooh, ya weellaca, ya eꞌta tëelíbéecaagari ɓa warohca ɓuwaa. Ɓa warohhaca ɓuwaa tóoh. 7 Ɓa laakeera ɓan tujën. Ya gërëmmba Kooh gaca, lëehíꞌta ya nakohhaca kiwaroh ɓan. 8 Ɓaa en ɓéeɓ ñammba bi kappa pút, bi tessa. Iñaa teseeɗa ɓa wookkari: ennda ɗaba ciyitnakanak ga mbúurú na jën. 9 Ɓuwaa leꞌseera ɓijúnni-nikiis (4.000). Ga waa iñaama leehha, Yéesu tagohha naɓa. 10 Ya dalla kiꞌaas ga loocaa na tëelíbéecaagari, ɓa ɓaa ƴah ɓak gohaa Dalmanutaa*.

Fërísiyeeŋcaa waaꞌ kihotu kíntaan

(Mëccëe 16: 1-4)

11 Fërísiyeeŋcaa leꞌussa, ɓa ɓaa coowoh na Yéesu. Ɓa eneeri na kifíꞌ. Ɓa meekissari ya tumiꞌɓa kíntaanaa teewoh an ya meyoh ga Kooh. 12 Yéesu íikka hëes, woꞌꞌa an:

- Iñii tah ya ɓuwii wati waaru kihot kíntaan? Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓuwii wati, ken teewooɓa kíntaan.

13 Lëehíꞌta Yéesu tagohha naɓa, yaa ƴah. Ya aasissa loocaa kipaaf ɓakaa giiyaa wíinoowaa.

Lëwíiraa Fërísiyeeŋcaa na waa Eroot

(Mëccëe 16: 5-12)

14 Tëelíbéecaa Yéesu alussa kiɓaydohu mbúurú. Ɓa laakee mbúurú wíinoo doŋ naɓa, ga loocaa. 15 Yéesu ɗíŋngaɓa an:

- Watukat, ee abukat ga lëwíiraa Fërísiyeeŋcaa na caa ɓuwaa faꞌ na Erootɗa!

16 Tëelíbéecaa enussa ga kiwoꞌ ga díkaantiɓa an:

- Dii ɗu laakoo mbúurúɗa kërí tah ya woꞌ iñaama.

17 Yéesu ínohha iñaa ɓa en kiwoꞌ ga díkaantiɓaɗa, woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú woꞌ an: dii ɗú laakoo mbúurúɗa kërí tah? Bi wati helciirúu hayyiine? Helciirúu aboo darane? Ɗú yëgísíꞌ keeñciirúu ya? 18 Man ɗú laakin has, ati ɗú hotoo? Ɗú laakin nof, ati ɗú kelohoo?✡ Ee hanaa ɗú níindísukoo: 19 ga waa mi weeliꞌ ɓuwaa ɓijúnni-yëtúusɓaa mbúurúcaa ciyëtúuscaaɗa, ɗú wookee pañi cera, caa ɗú líifɗee na mbúurúcaa teseeɗa?

Ɓa taassa an:

- Cidaaŋkaah na kanak✡.

20 Yéesu meekisissaɓa an:

- Haa ga waa mi weeliꞌ ɓuwaa ɓijúnni-nikiisɓaa (4.000) mbúurúcaa ciyitnakanakcaaɗa, ɗú wookee ɗaba cera, caa ɗú líifɗee na mbúurúcaa teseeɗa?

Ɓa taassa an:

- Ciyitnakanak✡.

21 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ee helciirúu hayyii bi watine?

Yéesu wëkíꞌta búumíꞌ ga Betsaydaa

(Marka 10: 46-52; Saŋ 9: 1-11)

22 Yéesu na tëelíbéecaagari karussa Betsaydaa. Ɓuwaa haydohha búumíꞌ ga Yéesu, ɓa kíimmbari kileꞌ ga ɓaa. 23 Yéesu ammba búumíraa ga yahaa, ya meƴca dëkaa nari. Lëehíꞌta ya tumiꞌtari mitoos ga hascaa, ya tíkkari yahcaagari, ya meekissari an:

- Fu yii hot yene?

24 Ɓaa malakka hascaa, woꞌꞌa an:

- Mi hot ɓiɓoꞌ; iñcii man na tedik, ee cii tíin.

25 Yéesu leꞌissa yahaagari ga hascaa ɓaa. Búumíraa malakka ƴiic, ya wakka, ya yaa hot weceŋ. 26 Waa ennda ɗa, Yéesu ebilla ɓaa kaanci, ya woꞌꞌari an:

- Kaa aas sah dëkii.

Peeꞌ woꞌꞌa an Yéesu en Kiristaanii

(Mëccëe 16: 13-20; Lúkkaa 9: 18-21; Saŋ 6: 67-71)

27 Yéesu kaꞌta na tëelíbéecaagari ga dëkcaa wíil teeraa Sesaree-Filiipɗa†. Ga waasaa, ya meekissa tëelíbéecaa an:

- Ɓuwii woꞌu an mi yërí en ɓa?

28 Ɓa taassari an:

- Laakin ɓuwaa woꞌ an fu yërí en Saŋ-Bëtís. Ɓíinoo an fu yërí en sëldíiga Ili. Ɓíinooɓaa an fu bok ga sëldíiga-Koohcii .

29 Ya meekissaɓa an:

- Haa ɗú, ɗú woꞌ an mi yërí en ɓa?

Peeꞌ taassari an:

- Fu yërí en Kiristaanii .

30 Yéesu ɗíŋngaɓa na woꞌeen ciyëgísíꞌ an ɓa hanat kiwoꞌ na ken ga loo iñaa aaw gari.

Yéesu yéegalohha kikaankaagari na kimílískaagari

(Mëccëe 16: 21-28; Lúkkaa 9: 22-27)

31 Lëehíꞌta Yéesu yaa ínohlukohɓa an:

- Kowukii ɓii jom kikooroh ga mesiklaat ciyewin. Haꞌ-kaancaa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa, na jëgíroh-waascaa waaꞌsanndii kihotu gari. Ya hay kiꞌapu ee bes kaahay tík ganaa, ya hay kimílís.

32 Iñaama Yéesu woꞌeeri faŋ, ɗaakéeríi dara ga. Peeꞌ nak nookka Yéesu ga yahaanaa, ya yaa ñaꞌti. 33 Wayee Yéesu mëeñsukka, malakka tëelíbéecaagari, gëtta Peeꞌ an:

- Úsaayaaroo, Seytaani! Halaatciigaraa enndii halaatcaa meyoh ga Kooh wayee ca meyoh ga ɓoꞌ.

Kitaabuk Yéesu

(Lúkkaa 14: 25-33; Mëccëe 16: 24-28; Lúkkaa 12: 8-9)

34 Lëehíꞌta, Yéesu ɓayya mbooloomaa na tëelíbéecaagari, woꞌꞌaɓa an:

- Ɓaa waaꞌ kitaam ga fenooroonaa, ya alat hafci, ya tíkat hafci kuraanaagari, ya taabukkoo. 35 Ndaga ɓaa fu waaꞌ kisom kumuunfunaa, fu hayka kiñak, wayee ɓaa mi tahhaa kiñak kumuunfu ga ëldúna, mi na Hewhewii winéwíꞌwiinaa, fu hay kipes bi taaꞌ. 36 Ɓoꞌ enoh kilaak iñcii ga ëldúna tóohɗa ya, binaa ya naꞌ kiñak kipesci bi taaraa? 37 Ati laakin iñaa ɓoꞌ mín nawa kilaasoh kipeskaagari? 38 Ɓuwii wati dëku ga kiꞌooꞌ Kooh na kitum baakaaꞌ. Ga ɗuuƴɓa, ɓaa mi enndaa kaci ga, mi na woꞌeenndoonaa, fu hay kiꞌen kaci ɓan ga Kowukii ɓii, besaa ya hayan bëríi ga ndamaa Paamci, ya na malaakacaa ɓiselaꞌíꞌɓaa.

9

1 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓiɓoꞌ ga ɓuwii ɓii kaansoo ee ɓa hottii Nguuraa Kooh yoosuk, taam na doolaagari.

Ndamaa Kooh yoosukka ga Yéesu

(Mëccëe 17: 1-13; Lúkkaa 9: 28-36; 2 Peeꞌ 1: 16-18)

2 Tíkka ga bes ciyitniinoo, Yéesu taammba na Peeꞌ, Saak na Saŋ, ya ɓayyaɓa, ɓa rek daa wéetin, ga ɗook jaŋjaŋ wiyaak. Daama jëmmaagari súpítukka ga fíkíiɓa. 3 Kúltícaagari yaanaawwa ɗer bi caa melic, yaanaawlaataa wëeꞌtaa ga an wii laakkii naawohaa en ga ëldúna mín ɗa kisétíꞌ kúltí✡. 4 Tëelíbéecaa hotussa Ili na Móyíis meyussa ga fíkíiɓa, ɓa ɓaa saawal na Yéesu. 5 Peeꞌ dalla kiwoꞌ Yéesu an:

- Jëgírohii, dii newin garuu. Eneenaa ɗí hëwíꞌ mbaaꞌ kaahay dii: wíinoo wuufu, wíinoo wuu Móyíis, ee wíinoo wuu Ili.

6 Peeꞌ ínohéeríi sah iñaa ya woꞌanɗa ndaga kitíit kihëpíꞌ, ya na tëelíbéecaa tesɗa. 7 Laakka yaayeelaa hay, úullaɓa. Ee ga ɗuuƴ yaayeelaama, laakka koonaakaa koluk an:

- Ɓii yii yërí en Kowukiigoo mi keeñukɗa, súkúrukatti!*

8 Ga saasi, ga daa tëelíbéecaa malaku iñaa wíilɓaɗa, ɓa hotsissii ken naɓa, enndii Yéesu dogaa.

9 Daa ɓa enee na kiyoosuk ga jaŋjagaaɗa, Yéesu ɗíŋnga tëelíbéecaa an:

- Kaa ɓéestírat ken iñii ɗú hotɗa, bi ga daa Kowukii ɓii mílísan ga ɓuwaa kaaninɗa.

10 Tëelíɓéecaa abussa woꞌeenaama, ee ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Iñii ya waaꞌ kiwoꞌ ga «kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa» ya?

11 Lëehíꞌta ɓa meekissa Yéesu an:

- Iñii tah ya jëgíroh-waascii woꞌu an Ili yërí ɗewan kihay paaƴ?✡

12 Ya taassaɓa an:

- Ee, Ili ɗewan kihay, ya hëwíraat iñaa en tóoh bi jek. Wayee iñii tah ya, Këyítfaa Kooh woꞌ ɓan an Kowukii ɓii hay kikooroh ga mesiklaat ciyewin, ee ya hay kisagu?✡ 13 Mi nak, mi woꞌꞌúu man Ili hayin kumëeñíꞌ. Ɓuwii tumuununndi iñaa neɓɓaɗa, fodaa daa Këyítfaa Kooh bín ga iñaa aaw gariɗa.

Yéesu wëkíꞌta oomaanaa laak raɓ

(Mëccëe 17: 14-21; Lúkkaa 9: 37-43)

14 Waa ɓiYéesu soofussa ga tëelíbéecaa ɓíinoo, ɓa hotta ɓiɓoꞌ ɓiyewin wíiluununɓa ee jëgíroh-waascaa ɓaa coowoh naɓa. 15 Daa mbooloomaa hotee Yéesu, iñaama bettaɓa. Ɓa ɓaa fool gari kikëñíꞌti. 16 Ya meekissaɓa an:

- Ɗú en na kiwoꞌ ya naɓa?

17 Laakka ɓoꞌ yiƴaal meƴca ga ɓuwaa, woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, mi haydohɗeeraa kowuroo kiƴaal, raɓ nari. Rawii luuɓlukohi hen. 18 Ga daa oomaanaa mín kiꞌenoh tóoh, ya mínndi da kiɓúuk. Ya fetalli kakay dal, kúuwkaa oomaanaa kúuwi, ya úñohi síscaa, ya súwoh kas. Mi kíimin tëelíbéeciigaraa ɓa kaal rawii ga oomaanii ee ɓa mínndiika.

19 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Cëeƴ, ɗú ɓuwii wati ee ɗú laakoo ngëmɗa, mi enan narúu bi kera? Mi múuñɗanndúu bi kera? Haydohɗattoo oomaanaa.

Ya haydohɗussari.

20 Oomaanaa yaa hot Yéesu rek, rawaa ga ɗuuƴciɗa yaa saylukohhi didóolíꞌ, oomaanaa dalla kikeen, yaa pírgínuk ga kakayfaa, kúuwkaa kaa kúuw. 21 Yéesu meekissa paamunaa an:

- Iñii yii ammbi kera?

Paamunaa taassa an:

- Ammbi ga waa ya en oomaaɗa bi wati. 22 Ee leekleek rawum ɓúukki ga ɗuuƴ kiwii na ga ɗuuƴ músú, ya waariri kiꞌap. Wayee en lak fu mínin yen ganaa, yërëmaaríi, fu amɗohhíi!

23 Yéesu taassari an:

- An fu woꞌ an «En lak fu míninaa?» Iñaa en ɓéeɓ mínukin ga ɓaa fu gëm ga Kooh.

24 Ga saasi paam oomaanaa dalla kiwoꞌ didóolíꞌ an:

- Mi gëmin! Amɗohaaroo ga dii ngëmiigoo dooyyiiɗa.

25 Yéesu hotta ga daa ɓuwaa ɓaa fool kihay kilaaƴɗa, ya gëtta rawaa an:

- Fu rawii, fu yii fu haydoh kiɗek na kiluuɓɗa, mi nakkaa, meyohaa ga oomaanii ee kaa leꞌis gari bi taaꞌ!

26 Rawaa meƴca ga oomaanaa na tiweeleeluk, ya yaa saylukohhi didóolíꞌ. Oomaanaa mannda na ɓaa kaan hen, bi ɓoꞌ ɓiyewin daama ɓaa woꞌ an: «Kaanin». 27 Wayee Yéesu ammbari ga yahaa, kolukiꞌtari, oomaanaa tuukka.

28 Lëehíꞌta Yéesu aassa kaan. Lak tëelíbéecaagari doŋ enu nari, ɓa meekissari an:

- Iñii tah ya ɗí, ɗí mínéeríi kikaal rawaama ga oomaanaa?

29 Yéesu taassaɓa an:

- Kikíim Kooh kërí doŋ mín kiméyíꞌ raɓcaa manɗa ga ɓoꞌ.

Yéesu yéegalohsissa an ya hay kikaan ee ya hay kimílís

(Mëccëe 17: 22-23; Lúkkaa 9: 43b-45; Marka 8: 31-33)

30 Yéesu na tëelíbéecaagari meyohussa daama, ɓa koorohha ɗuuƴ gohaa Gëlílée. Yéesu waaréeríi ɓoꞌ yéeŋ daa ya enohɗa, 31 ndaga ya enee na kijëgíꞌ tëelíbéecaagari. Ya woꞌeeɓa an:

- Kowukii ɓii hay kitíku ga yah ɓuwii. Ɓa hayyi kiꞌap wayee ya kaan bi tík ga bes kaahayaa, ya hay kimílís.

32 Wayee tëelíbéecaa ínohséeríi iñaa woꞌeenaama waaꞌ kiwoꞌɗa, ee ɓa kaañéeríirika kimeekisoh.

Ɓaa Yéesu woꞌ an yërí wëñ kiyak ga fíkíi Koohɗa

(Mëccëe 18: 1-5; Lúkkaa 9: 46-48; Marka 10: 35-45; Filiip 2: 5-11)

33 Yéesu na tëelíbéecaagari leꞌussa Kafarnawom. Ga ɗuuƴ kaanfaa, Yéesu meekissa tëelíbéecaa an:

- Ɗú nookohee ya ga waasii?

34 Ɓa ɗekka, ndaga ga waasaa, ɓa enee na kinookoh an yaa wëñ kiyak gaɓaɗa, ɓa? 35 Waa ennda ɗa, Yéesu yuŋnga, ya ɓayya ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Binaa ɓoꞌ, fu waaꞌ kikuliyuk ga yenaa, fu jom kiꞌen ga fenoo ɓéeɓ, fu en súrga ɓuwaa tóoh.

36 Lëehíꞌta ya ɓeɓpa kuꞌoomaa, tuukiꞌtaja ga leelooɓa. Ya ɓeɓpaja, yugiꞌtaja ga kotcaagari, ya woꞌꞌa an:

37 - Ɓaa fu teꞌ ga keeñfu oomaanii fodii yii ndaga teekiigoonaa, lakanaa fu teꞌꞌoo, mi ga kihaffoo. Ee ɓaa fu teꞌꞌoonaa, fu teꞌꞌiiroo mi yii yii rek, wayee fu teꞌ ɓan ɓaa wossooɗa.

Ɓaa kaalee raɓ ga teekaa Yéesuɗa

(Lúkkaa 9: 49-50)

38 Saŋ woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, ɗí hotin ɓaa en na kikaal raɓ ga ɓuwaa ee ga teekfu. Ɗí waaꞌtarika kihoonoh ndaga ya bokkii garuu.

39 Yéesu loffari an:

- Kaa hoonohattika, ndaga laakkii ɓaa mín kitum kíntaan ga teekkoo, ee ga saasi ya aaw kiwoꞌ iñaa moroo garoo. 40 Ɓaa lebirohhii naruu, faꞌ naruu. 41 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓéeɓ ɓaa onndúu kaas-músú kiꞌan ga teekiigoo ndaga dii ɗú en ɓuuroo mi Kiristaaniiɗanaa, ɓaama ñakoo fayaagari.

Kitagoh na iñcii tumlukohi ɓoꞌ baakaaꞌɗa

(Mëccëe 18: 6-9; Lúkkaa 17: 1-2; 1 Korenti 8: 9-13; 9: 24-27)

Yéesu woꞌissa an:

42 - Wayee ɓaa baakaaꞌlukoh tuꞌoomaatii tii gëmu garooɗanaa, iñaa gën ga ɓaamaɗa wërí en ya pokɗu atoh wiyaak ga koonaakaa, ya jafu ga ɗuuƴ giiyaa. 43 Ɓaa en lak yahaagaraa wërí tahhaa kitum baakaaraa, gúraawa. Iñaa gën garaaɗa wërí en fu aas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa na yah wíinoo, loo kilaak yah kanak ee fu kaꞌ safara, ga kiwiikaa ƴímooɗa.

[ 44 ]†

45 Ɓaa en lak kotaagaraa wërí tahhaa kitum baakaaraa, gúraawa. Iñaa gën garaaɗa wërí en fu aas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa na kot wíinoo loo kilaak kot kanak ee fu jafu ga safara. [ 46 ]‡ 47 Ee binaa ɓaa en lak kuhaskaagaraa kërí tahhaa kitum baakaaraa, nísaaja. Iñaa gën garaaɗa wërí en fu aas ga Nguuraa Kooh na kuhas kíinoo loo kilaak tuhas tanak ee fu jafu ga safara. 48 Daama «cëgíncaa ñamsi faanɗa kaansoo ee kiwiikaa ƴímoo taaꞌ.»✡ 49 En kiꞌenaa, ɓaa en ɓéeɓ hay kiɗaanu na kiwii§.

50 Maraa jofin, wayee binaa maraa safissiinaa, ma ɗaanohsan na ya? Madat na maraa ga ɓimooroommbúu*. Laakat jam ga díkaantirúu.

10

Yéesu woꞌꞌa ga loo kifasiꞌ

(Mëccëe 19: 1-12; Lúkkaa 16: 18; Room 7: 1-3; 1 Korenti 7: 10-16)

1 Yéesu meyohha daama, aawwa dëkcaa bok ga gohaa Yúudée ee hanoh húlúwaa Yúrdeŋɗa gaaɗa. Ɓuwaa ɓiyewin haysissa, nëgírukohussa ga yahaaci. Ee ya enissaɓa kijëgíꞌ fodaa ya meereeka kitumɗa.

2 Laakka Fërísiyeeŋcaa hayu bi gari kifíꞌti, ɓa meekissari an:

- Waasiiruu onin ƴaal kifasiꞌ ɓeticine?

3 Yéesu meekissaɓa ɓan an:

- Móyíis nakeerúu ya kitum?

4 Ɓa taassa an:

- Móyíis oneera ƴaal kibín këyít kiteewoh an sëyaa tasin ee ya foñ ɓetici.✡

5 Yéesu nak woꞌꞌaɓa an:

- Móyíis bínɗinndúu iñaa ya nakkúu yaama ndaga dii ɗú súɓ ga keeñɗa. 6 Wayee ga kiɗewaa, ga waa Kooh sak ëldúnaɗa «Ya tummba ɓoꞌ, ƴaal na ɓeti✡. 7 Kërí tah bi ƴaal hay kifoñ paamci na eeci, ya aboh na ɓetici, 8 ee ɓa ɓanak, ɓa en ɓoꞌ yíinoo»✡. Fodaama ɓa enissii ɓanak, wayee ɓa en yíinoo. 9 Kon ɓoꞌ hanat kihëgísoh iñaa Kooh akitohin.

10 Waa ɓa leꞌꞌa kaan, tëelíbéecaa meekisussa Yéesu iñaa aaw ga iñaama. 11 Ya taassaɓa an:

- Binaa ɓoꞌ kaal ɓetici, pañ ɓeti yiliisaa, ya ɗúkin ɓetifaagari fiɗewaafaa, ya faanukka na ɓeti filiis. 12 Fodaama ɓan, binaa ɓeti foñ ƴaalci, pajuk ga ƴaal yiliisaa, ya ɗúkin ƴaalaagari yiɗewaayaa, ya faanukka na ƴaal yiliis.

Yéesu barkeella tuꞌoomaataa

(Mëccëe 19: 13-15; Lúkkaa 18: 15-17)

13 Ɓiɓoꞌ haydohɗussa Yéesu tuꞌoomaa, ya tík yahcaagari ga ɗookɓa. Wayee tëelíbéecaa ɓaa ñaꞌ ɓuwaama. 14 Daa Yéesu hotee iñaama, keeñci tammba ga, ya woꞌꞌa tëelíbéecaa an:

- Íisat tuꞌoomaatii, ta hay garoo! Kaa hoonohatɓa ndaga Nguurii Kooh wuu ɓuwii man naɓaɗa. 15 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓaa fu tookkii Nguurii Kooh fodii kuꞌoomaanaa, fu aasoo ga.

16 Lëehíꞌta ya ɓeɓpa oomaacaa, ya tíkka yaa en ɓéeɓ yah, barkeellaɓa.

Haꞌ-alal waaꞌ kiꞌaas ga Nguuraa Kooh

(Mëccëe 19: 16-30; Lúkkaa 18: 18-30)

17 Daa Yéesu enee na kimeƴ kiƴahɗa, laakka ɓoꞌ yiƴaal yaa hay gari na jaaꞌ, ya ƴíꞌꞌa ga fíkíici, meekissari an:

- Jëgírohii yijófíꞌyii, mi tuman na bi mi laak ɓakkoo ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa?

18 Yéesu woꞌꞌari an:

- Iñii tah ya fu woꞌ kijof garoo? Ken joffii, enndii Kooh rekaa. 19 Fu ínohin iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa: «Kaa laŋ kumuun ɓoꞌ; kaa ɗúk ɓetifu wala ƴaalfu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliis; kaa lok; kaa seediꞌ saboh; kaa tooñ mooroomfu; kelohɗaa paamfu na eefu.»*

20 Ɓaa taassari an:

- Jëgírohii, mi taabukin iñciima tóoh ga kiꞌoomaaroo bi wati.

21 Yéesu malakka ɓaa, waaꞌtari. Ya woꞌꞌari an:

- Laakin iñaa tesohhaa kitum: kara, toonnaa iñaa fu laakɗa tóoh, fu onwa nduulcii. Fodaama fu hay kilaak alal ga ɗook. Lëehíraa haya, fu taabukkoo.

22 Ɓaa nak enee ɓoꞌ yiyéwíníꞌ alal, ee daa ya kelohee woꞌeenaama, ya súuñɗukka lool, keeñci leehha ga tak, ya yaa ƴah.

23 Yéesu malakka ɓuwaa wíilliɗa, woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Kiꞌaaskaa haꞌ-alal ga Nguurii Kooh daal, yoowanndii!

24 Tëelíbéecaa Yéesu waaruꞌussa lool ga woꞌeencaagari. Ee ya tíkissa ga an:

- Ɓiƴaay, kiꞌaas ga Nguurii Kooh daal yooɓpii! 25 Geeleem paaf ga noŋ kúuc, kërí wëñ kiyooɓ daa haꞌ-alal aasan ga Nguurii Kooh.

26 Tëelíbéecaa wëñussa kiwaaruꞌu. Ɓa ɓaa meekisoh ga díkaantiɓa an:

- Kon baanaa, ɓii mín kimúc ɓa?

27 Yéesu malakkaɓa, woꞌꞌa an:

- Iñaama wooñ ɓoꞌ, wayee wooñnjii Kooh, ndaga iñaa en ɓéeɓ mínkin ga Kooh.

28 Peeꞌ nak dalla kiwoꞌ an:

- Malka, ɗí, ɗí foñin tóoh, ɗí taabukinndaa.

29 Yéesu taassari an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓaa mi tahhaa kifoñ, mi na Hewhewii winéwíꞌwii, kaan wala ɓikëmëeŋkímun ɓiƴaal na ɓiɓeti, wala ɓiyaakmun ɓiƴaal na ɓiɓeti, eemun wala paamun wala towu, wala yoon, 30 fu hay kilaak dii, iñaa wëñ iñcaama bes citéeméeꞌ: kaan ciyewin, na ɓikëmëeŋkímun ɓiƴaal na ɓiɓeti na ɓiyaakmun ɓiƴaal na ɓiɓeti, ɓiꞌeemun, towu na yoon ciyewin. Iñcaama taaban na kihatalu ga ngëm; ee fayuraa fu laak kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 31 Ɓiyewin ga ɓuwii ɗeɓ watiɗa ɓërí mëeñjohan ee ɓiyewin ga ɓuwii mëeñjohɗa ɓërí ɗewan.

Waas wukaahaywaa Yéesu yéegaloh kikaankaagari na kimílískaagari

(Mëccëe 20: 17-19; Lúkkaa 18: 31-34)

32 Waa ennda ɗa, ɓa ammba waasaa aaw Yéerúsaleemɗa. Yéesu hanohee fíkíi. Tëelíbéecaagari, helcaagaɓa daléeríi dara ee ɓuwaa ɓíinoo taamsee ga fenoociɗa niikussa. Yéesu ɓaysissa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa haŋ, ya yaa woꞌɓa iñaa ƴahanndi kidalɗa. 33 Ya woꞌeeɓa an:

- Súkúrukat, ɗu ɓii ƴah Yéerúsaleem, ee Kowukii ɓii hay kitíku ga yah sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa. Ɓa hayyi kiꞌattiꞌ kikaan, ɓa tíkki ga yah yiifaꞌcaa. 34 Ɓaama hayyi kiñaawalsoh, ɓa toossohhi, ɓa típpi laawoo, ɓa appi. Lëehíraa, bes kaahay tík ganaa ya mílís.

Yéesu taassa Saak na Saŋ

(Mëccëe 20: 20-28)

35 Saak na Saŋ, towutaa Sebedee, deeyussa ga Yéesu, woꞌussari an:

- Jëgírohii, ɗí waaꞌ fu tumiꞌtíi iñii ɗí ƴahhaa kikíimɗa.

36 Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú waaꞌ ya mi tumiꞌtúu?

37 Ɓa taassa an:

- Binaa fu en ga ndamaagaraanaa, onaaríi ɗí mín kiyuŋ ga yahaafu, yii hanoh yahfu ñaam, yíinoo hanoh yahfu seŋ.

38 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ínohoo iñii ɗú meekisohɗa. Ɗú mínin kiꞌan ga kaas-coonii mi ƴah kiꞌanɗane, wala kibëtísiꞌuk ga mesiklaat fodii dii mi ƴah kibëtísiꞌukɗane?

39 Ɓa taassa an:

- Ee ɗí míninka.

Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- En kiꞌenaa, ɗú hay kiꞌan ga kaasii mi ƴah kiꞌanɗa ee ɗú hay kibëtísiꞌuk ga mesiklaat fodii dii mi ƴah ga kibëtísiꞌukɗa.✡ 40 Wayee en iñaa aaw ga kiyuŋ ga yahhoo ñaam wala ga yahhoo segaa, enndii mi jomka kiwoꞌ. Ɓuwaa Kooh waayukiꞌ ɓakcaamaɗa ɓërí ƴahca kiꞌeru.

41 Daa tëelíbéecaa tesɗa kelohsee iñaama, ɓa dalla kiꞌayluk Saak na Saŋ. 42 Yéesu dallaɓa kiɓay, woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ínohin an, ɓuwii tíku haꞌ-kúl ga ëldúnaɗa, ɓërí teewi ɓuwii an ɓa hanoh ɓéeɓ ɗook , ee haꞌ-doolicii tumlukohi ɓuwii ga iñaa neɓɓa. 43 Iñaa manɗa hanat ɗa kilaak ga ɗuuƴcúu. Wayee laak ɓaa waaꞌ kiꞌen ɓoꞌ yiyaak ga ɗuuƴcúunaa, ya joman kiꞌen súrgarúu, 44 ee ɓaa waaꞌ garúu kikuliyukaa, ya joman kiꞌen ñaam ɓuwaa tóohɓa. 45 En kiꞌenaa, kiheel súrga tahhii Kowukii ɓii kihay, wayee ka hay kiꞌen súrga ɓuwii, na kiꞌeroh kumuunci doo ya laas tumuun ɓoꞌ ɓiyewin.✡

Yéesu wëkíꞌta búumíraa teeku Bartímée

(Mëccëe 20: 29-34; Lúkkaa 18: 35-43)

46 Yéesu na tëelíbéecaagari leꞌussa Yéríkóo. Waa ɓa meyoh ga teeraama na ɓiɓoꞌ ɓicaakíꞌ, laakka búumíraa teeku Bartímée, kowu Tímée, yugin ga yahaanaa waasaa, yaa sarahtuk. 47 Daa ya kelohee an Yéesu Nasareet yaa hay, ya yaa fiip an:

- Yéesu, kucaasamunkii Dëwít, yërëmaaroo!

48 Ɓuwaa ɓaa ñaꞌti, an doo ya ɗekoh. Wayee ya yaa wëñ kifiip an:

- Kucaasamunkii Dëwítóo, yërëmaaroo!

49 Yéesu tuukka, woꞌꞌa an:

- Ɓayatti.

Ɓuwaa ɓayya búumíraa, ɓa ɓaa woꞌꞌi an:

- Dëlɗaa heliigaraa, kolka, ya yii ɓayyaa.

50 Búumíraa dalla kijaf paltaagari, ya kolukka bërít, yaa hay ga Yéesu.

51 Yéesu meekissari an:

- Fu waaꞌ ya mi tumiꞌtaa?

Búumíraa taassari an:

- Jëgírohii, tumɗaaroo bi mi mín kihot.

52 Yéesu woꞌꞌari an:

- Tíida, ngëmiigaraa wëkɗinndaa.

Ga saasi búumíraa mínnda kihot, lëehíꞌta ya yaa taabuk Yéesu ga waasaa ya am kiƴahɗa.

11

Yéesu aassa teeraa Yéerúsaleem na ndam wiyaak

(Mëccëe 21: 1-11; Lúkkaa 19: 28-40; Saŋ 12: 12-19)

1 Waa Yéesu na tëelíbéecaagari deeyussa Yéerúsaleem, ɓa enee ga yahaa dëkaa Betfasee na waa Bétaníi, en ga ɓak tëgëlaa Ólíwíyéecaaɗa, Yéesu wossa ɓoꞌ ɓanak ga tëelíbéecaagari, 2 woꞌꞌaɓa an:

- Karat dëkum en ga fíkíirúuɗa. Ɗú aasi danaa, ɗú hoti cúmbúꞌ-baamaa ɓoꞌ lappii duum, pokuunun daama. Pëkísatti, ɗú haydohhi dii. 3 Ee binaa ɓoꞌ meekissúu an: «Iñum ɗú tum yuma ya?», Taasatti an: «*Haꞌmudii yërí laak sooli ga. Ee ya hayyi kiwosoh dii diima-diima.»

4 Tëelíbéecaa karussa, ɓa laakka cúmbúꞌ-baam ga mbedaa, pokuunun ga fooh ga yahaa hal-kaan daama. Ɓa pëkíssari. 5 Ɓiɓoꞌ ga ɓuwaa ensee daamaɗa woꞌussa tëelíbéecaa an:

- Ɗú tum ya yuma? Iñii tah ya ɗú pëkís cúmbúrii?

6 Ɓa taassa ɓuwaa fodaa daa Yéesu nakeeɓaɗa. Ɓuwaa íisussaɓa, ɓa ɓaa hay. 7 Ɓa haydohiꞌta Yéesu cúmbúraa, ɓa tíkka paltucaagaɓa ga ɗookgaa, Yéesu lappa✡. 8 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓewussa paltucaagaɓa, larussaca ga ɗook waasaa. Ɓíinoo, ɓaa gúꞌ toy ga tediktaa ga yooncaaɗa, ɓa ɓaa ɓool tuuꞌtaa, ɓaa laꞌta ga waasaa*. 9 Ɓuwaa hanohsee Yéesu fíkíi na ɓuwaa taamsee ga fenoociɗa, ɓéeɓɓa ɓaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Óosaanaa! Kooh barkeelat yii hay ga teekii Haꞌmudiiɗa! 10 Kooh barkeelat Nguurii en na kihayɗa, Nguurii caasammbíi Dëwít! Óosaanaa ✡ aaw ga ɗookaa-ɗook✡!

11 Yéesu leꞌꞌa Yéerúsaleem, ya aassa Kaanfaa Kooh. Ga waa ya malakka bi jof, tóoh iñaa laak daamaɗa, ya yaa ƴah Bétaníi na tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, lak Kooh yaa hooɓ.

Yéesu coñnja kedikkaa

(Mëccëe 21: 18-19)

12 Ga kooh-wíisfaa, Yéesu na tëelíbéecaa meyohussa Bétaníi, laak Yéesu yaawin. 13 Ya séennda diꞌúsaayíꞌ eenaa kífin. Ya kaꞌta kimalak ati ya hay kihot towu ga. Wayee waa ya deeƴca kedikkaa, ya hottii dara ga, enndii tuuꞌtaanaa. Waama lak ñiidaa een laaki towuɗa leꞌꞌii.

14 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa kedikkaa an:

- Ken ñamsisoo kowukaa meyoh garaa, bi taaꞌ!

Tëelíbéecaa kelohussa ga iñaama.

Yéesu kaalla toonohcaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh

(Mëccëe 21: 12-17; Lúkkaa 19: 45-48; Saŋ 2: 13-22)

15 Yéesu na tëelíbéecaagari leꞌussa Yéerúsaleem. Daa Yéesu aasee Kaanfaa Kooh, ya yaa kaal ɓuwaa ensee na kitoon na ɓuwaa ensee na kilom daamaɗa. Ya yaa ɓúuk taabulcaa weciꞌoh-kopaꞌcaa, na yugaahcaa toonoh-hoꞌcaa†. 16 Ee ya íiséeríi ken kiɓay yen na kikooroh nawa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh. 17 Lëehíꞌta ya yaa jëgíꞌɓa fodii dii:

- Bíduunun ga Këyítfaa Kooh an: «Kaanndoo teeksan kaanfaa heetcii tóoh kíimohohsan Kooh»? Wayee ɗú, ɗú tumwa ɗaakkaaꞌ lok!✡

18 Daa sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa yéeŋsee iñaa laakee yaama, ɓa niikkari ndaga lak ɓuwaa tóoh waaruꞌuunun ga jëgírohaagari. Fodaama, ɓa ɓaa heel daa ɓa tuman bi ɓa apluk Yéesu.

19 Ga waa nohaa soossa, Yéesu na tëelíbéecaagari meyohussa teeraa.

Kedikkaa coñseeɗa súɓpa

(Mëccëe 21: 20-22; Saak 2: 16-18; 1 Saŋ 5: 14-15)

20 Ga daa Yéesu na tëelíbéecaagari koorohsee ga kímaa cuutɗa, ɓa hotta eenaa Yéesu cojeeɗa súwin kaw bi ga níilcaa. 21 Peeꞌ níindísukka iñaa laakeeɗa, ya woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, malka, eenii fu cojeeɗa súwin.

22 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Gëmat ga Kooh. 23 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; Binaa ɓoꞌ woꞌ jaŋjagii wii an: «Kolkohaa dii, fu jafuk ga ɗuuƴ giiƴ», ya hay kitookɗu iñaama, binaa ya laakkii hel kanak ga, ee ya gëm an iñaa ya woꞌɗa hay kilaakaa. 24 Kërí tah mi woꞌꞌúu man: Ɗú en ga kikíim Kooh ya onndúu yenaa, gëmat an ɗú laasin ga, en ɗanaa ɗú hay kitookɗu iñaa ɗú kíimɗa. 25 Ee bëríinaa ɗú tuuk kikíim Kooh ɓéeɓ, en lak ɗú abin mooroommbúu aylukaa, bayalatti, doonaa Paammbúu yii ga ɗookɗa bayallúu ɓan tooñciigarúu. [ 26 ]‡

Yéesu meekisohussa ɓa onndi doolaa ya ɓayɗa

(Mëccëe 21: 23-27; Lúkkaa 20: 1-8)

27 Yéesu na tëelíbéecaa soofussa Yéerúsaleem. Ee ga daa Yéesu enee na kitíidisuk ga Kaanfaa Koohɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa, jëgíroh-waascaa na yaakcaa hayussa gari. 28 Ɓa meekissari an:

- Iñcii fu tumɗa, fu aƴca ga ɓa? Ɓii onndaa dooli kimínca kitum ɓa?

29 Yéesu taassaɓa an:

- Mi hayyúu kimeekisoh enaama yíinoo ɓan. Ɗú taassoo ganaa, mi woꞌꞌúu iñcii mi tumɗa ati mi aƴca ga ɓa? 30 Ɓii yiida wosee Saŋ kibëtísiꞌ ɓuwaa✡? Kooh wala ɓoꞌ-súusúus? Taasattoo?

31 Wayee ɓa ennda ga kiwoꞌ ga díkaantiɓa an:

- Binaa ɗu taas an Kooh yërí woseerinaa, ya hay kiwoꞌ an «Iñii tah ya ɗú gëmmbii ga Saŋ?» 32 Ee binaa ɗu woꞌ an ɓuwii ɓërí woseerinaa…

Ɓa niikeera mbooloomaa ndaga ɓéeɓɓa tíksee Saŋ sëldíigaa Kooh.

33 Waa ennda ɗa, ɓa taassa Yéesu an:

- Ɗí ínohoo.

Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Haa, mi ɓan, mi woꞌoorúu iñcii mi tumiɗa ati mi aƴca ga ɓa?

12

Liiwukaa woꞌ ga loo línoh biiñcaa ɓisóotíꞌɓaaɗa

(Mëccëe 21: 33-46; Lúkkaa 20: 9-19; Ísayíi 5: 1-7)

1 Lëehíꞌta Yéesu yaa liiwukɓa an:

- Enee ɓoꞌ, ya yíppa tedik-reseŋ ga yoonci. Ya ɗíŋnga yoonaa, ya acca nogaa towu-reseŋtaa seesohsan. Ya tawahha daa ɓoꞌ mínan kituukoh, tíim yoonaa, malaki ga✡. Lëehíꞌta ya ɓeɓpa ɓilínoh, sassaɓa kilëgëy ga yoonaa, ya yaa ƴah kiɓaaɓ. 2 Ga waa kiɓeen leꞌꞌa, ya wossa súrga ga línohcaa ga yoonaaɗa, ɓa kommbi ɓakci ga iñaa ɓa ɓeenɗa. 3 Wayee ɓa ammba súrgaa, ɓa feekkari, ɓa kaallari yah ɓuucuuc. 4 Haꞌ-yoonaa wosissa súrga yiliis gaɓa. Ɓa feekkari ga haf, ɓa ɓaa ɓassohhi. 5 Haꞌ-yoonaa wossissa yukaahay, ɓa appari, ee ɓa tummba fodaama súrga ɓiyewin ɓiliis: ɓa feekka ɓii, ɓa appa ɓii. 6 Haꞌ-yoonaa tesoheeri kowuci kíinoo, kaa ya waarin lool. Ya mëeñdohhari kiwos gaɓa, ee ya halaatta an: «Hanaa ɓa hay kiꞌon kowuroo céeꞌ.» 7 Wayee línohcaama ɓaa woꞌ ga leelooɓa an: «Yii ƴah kilamɗa yeema, hayat ɗu appi ee ɗu lam yoonii.» 8 Ɓa ammba kowukaa, ɓa appaka, ɓa jaffa faraaffaa ga fenoo yoon-biiñaa.

9 Yéesu meekissa ɓuwaa an:

- Haa haꞌ-yoonaa tuman na? Ya hay kihay, ya ap línohcaa, ya ek ɓiɓoꞌ ɓiliis ga yoonaa. 10 Man ɗú jagin woꞌeenaa Kooh bídu ga Këyítfaa an:

«Atohaa tawahohcaa jafeeɗa,

atohaama enin atoh-koñ.

11 Iñaama yërí Haꞌmudii tum ee enin kíntaan ga hasciiruu!»✡

12 Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓaa heel kiꞌam Yéesu ndaga ɓa ínohha an Yéesu liiwukeeɓa ga woꞌeenaama. Wayee ɓa kaañéeríi mbooloomaa; ɓa íissari, ɓaa ƴah.

Lempu jomin kifayune?

(Mëccëe 22: 15-22; Lúkkaa 20: 20-26)

13 Laakka Fërísiyeeŋcaa ebilu na ɓuwaa faꞌ na Erootɗa* ga Yéesu, kifíꞌti ga ɗuuƴ woꞌeen. 14 Ɓa hayyari kiwoꞌ an:

- Jëgírohii, ɗí ínohin an fu woꞌ kayoh, ee fu niikkii ken, ndaga fu malkirii ɓoꞌ ga jëmmaagari, wayee fu jëgíroh Waas-Kooh kayoh-kayohɗa. Woꞌaaríi, waasii onohin kifay buuꞌ Sesaaꞌ† lempune? Ɗí jomin kifay wala ɗí jomoo kifay?

15 Wayee Yéesu ínohha helaagaɓa ɓa ɗaakɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú waaꞌtoo kifíꞌ? Haydohɗattoo hëelís denariyon wíinoo, mi malak.

16 Ɓa haydohha ga wíinoo. Yéesu meekissaɓa an:

- Nataalii wii wuu ɓa, na teekii en gaɗa?

Ɓa taassa an:

- Cuu Sesaaꞌ.

17 Daama, Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Kon erat Sesaaꞌ iñaa Sesaaꞌ laak, ɗú eꞌ Kooh iñaa Kooh laak.

Ɓa waaruꞌꞌa lool ga iñaa Yéesu taasɓa yaama.

Yéesu meekisohussa ga loo kimílískaa ɓuwaa kaanɗa

(Mëccëe 22: 23-33; Lúkkaa 20: 27-40)

18 Laakka Saduseyeeŋcaa hayu ga Yéesu. Ɓa nak, ɓa woꞌ an kimílís laakoo ga ɓuwaa kaanɗa✡. Ɓa meekissa Yéesu anee:

19 - Jëgírohii, Móyíis nakeeruu kitum iñii yii: «Binaa ɓoꞌ, yaakci kaan ee lak foñnjii ɓetici na kowaa, ya jomin kilam ɓetifaama ee ya laakiꞌ yaakci kowu ga.»✡ 20 Waama, laakee ƴaal ɓiyitnaɓanak ɓaa bok paamun na eemun. Yaakkaa pañnja, kaannda ee ya laakkii kowu. 21 Yukanakyaa pañnja ɓetifaa ee laakkii nari kowu, ya kaannda. Yukaahayyaa ennda ɗa. 22 Ee ɓiyitnaɓanakɓaa ɓéeɓɓa faanussari ɓeti ee laakkii ken gaɓa yaa foñ kowu nari. Ga waa ɓa kaannda ɓéeɓɓa, ɓetifaa ɓan tíkka ga. 23 Diimaɗa woꞌaaríi, bëríinaa ɓuwii mílísan ga kikaanɗa, ɓetifaama ƴah kiꞌen yuuɓa? Ndaga yaa en ga ɓéeɓ ga ɓiyitnaɓanakɓaa tumeerari ɓeti.

24 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú woꞌin kimúuƴcúu ee iñaa tahkaɗa, dii ɗú ínohoo iñaa bídu ga Këyítfaaɗa ee ɗú ínohoo daa doolaa Kooh hín kiyakɗa. 25 Binaa ɓuwaa kaanɗa mílísunaa, ƴaal pajoo ee ɓeti pajukoo, wayee ɓa pesan madu na malaakacii Kooh enu ga ɗookɗa. 26 En iñaa aaw ga kimílískaa ɓuwaa kaanɗanaa, hanaa ɗú mosoo kijaŋ këyítfaa Móyíis bín ga daa ya woꞌ ga loo bos-dútúkaa abee kiwiiɗa? Kooh woꞌ Móyíis an: «Mi yërí en Koohyii Abaraham, Koohyii Ísaak na Koohyii Yakoop»✡. Yéesu tíkka ga an: 27 Kooh enndii yuu ɓuwaa ƴah kikaanɗa wayee yuu ɓuwaa ƴah kipesɗa. Ɗú ɓii ga kimúuƴ kiyaak.

Iñii wëñ kiyak ga iñcii Kooh nakohɗa

(Mëccëe 22: 34-40; Lúkkaa 10: 25-28; Room 13: 8-10)

28 Laakka jëgíroh-waasaa keloh ga daa ɓa en na kiwoꞌɗa, ya hotta an taasaa Yéesu taas Saduseyeeŋcaaɗa júwin, ya deeƴca gari, meekissari an:

- Iñii yiida kuliyuk ga iñcii nakohu kitumɗa?

29 Yéesu taassari an:

- Wii wërí ɗeɓ: «*Ɓu-Isarayeelóo súkúrukat! Haꞌmudii, Koohyiigaruu, yërí rek en Haꞌmudii. 30 Fu waaran Haꞌmudii, Koohyiigaraa na keeñaagaraa tóoh, na kipeskaagaraa tóoh na helaagaraa tóoh, ee na doolaagaraa tóoh.»✡ 31 Ee wii wërí en wukanakwii. «Fu waaran mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.»✡ Laakoo iñaa nakohu, ee wëñ kanakcuma kiyak.

32 Jëgíroh-waasaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Jofin, Jëgírohii! Iñii fu woꞌɗa, kayoh: Haꞌmudii yërí rek en Kooh, ee laakoo Kooh yiliis enndiirinaa✡. 33 Kiwaaꞌ Kooh na keeñaagaraa tóoh na helaagaraa tóoh na doolaagaraa tóoh, ee ɓan kiwaaꞌ mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa, wërí wëñ kiyak júuraa hoosu, tëkíꞌɗu Kooh, na kitumiꞌ Kooh sarahaa mín kiꞌen ɓéeɓ.✡

34 Yéesu hotta an ɓaa taasohin na hel, ya woꞌꞌari an:

- Fu úsaayyii ga Nguurii Kooh.

Waa ennda ɗa, ken kaañissiiri kimeekisis yen.

Iñii Kiristaanii jom ga buuꞌ Dëwítɗa

(Mëccëe 22: 41-46; Lúkkaa 20: 41-44)

35 Ga daa Yéesu jëgírohee ga ɗuuƴ Kaanfaa Koohɗa, ya meekisohee an:

- Jëgíroh-waascii mín na kiwoꞌu an Kiristaanii kucaasamun Dëwít? 36 Ndaga Dëwít ga kihafci, ga waa ya líif na Helaa yiselaꞌíꞌyaaɗa, ya woꞌin an:

«Kooh, Haꞌmudii woꞌꞌa Haꞌmudiigoo an:

Yugohaaroo yah-ñaam,

bi ga daa mi tuman ɓuwii saŋngaaɗa ditogaaꞌ kotfu»✡.

37 Dëwít, ga kihafci, ɓay ɓaama «Haꞌmudii»: Kon tum na bi Kiristaanii mín kiꞌen kucaasamun rek ga Dëwít?

Kaa tumat fodii jëgíroh-waascii

(Mëccëe 23: 17-36; Lúkkaa 20: 45-47)

Mbooloo wiyaak waa súkúruk Yéesu ee iñaama neɓpaɓa ga keeñ. 38 Yéesu jëgíreeɓa an:

- Abukat ga kitum fodii jëgíroh-waascii. Ɓa waari kitíidisuk na kúltí ciyaak. Ɓa en ga paancaanaa, ɓa waari kikëñɗu yah kanak. 39 Ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa, ɓa heeli kiyuŋ ga fíkíi; ee en ga hewaa, ɓa waari kihanoh fíkíi. 40 Ɓa teꞌi iñaa laak ga kaan ɓeticaa ƴaalcaagaɓa lísussiiɗa; ee ɓa maañi ga kikíim Kooh, an doo ɓuwaa fooŋ an ɓa júwin. Attiꞌaa Kooh attiꞌanɓaɗa wërí wëñan kimesik.

Sarahaa ɓetifaa laakoo daraɗa

(Lúkkaa 21: 1-4)

41 Lëehíꞌta Yéesu yuŋnga, ëewrukohha na iñaa sarahcaa teꞌohsi ga Kaanfaa Koohɗa. Ya malakee ga daa ɓuwaa enee na kiɓúuk kopaꞌcaa ga ɗuuƴgaaɗa. Haꞌ-alal ɓiyewin ɓaa ɓúuk da kopaꞌ ciyewin. 42 Laakka ɓan ɓetifaa hay, laakoo dara ee ƴaalci kaanin. Ya ekka daama tuhanjaꞌ-hëelís tanak, taa leꞌoo dërëm‡. 43 Yéesu ɓayya tëelíbéecaagari, woꞌꞌaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓetifii laakoo dara fii erohin iñaa ken ɓúukkiiri ga teꞌaaꞌ-sarahii. 44 Ndaga ɓéeɓɓa onoh ga iñaa ɓa wëñíꞌɗa, wayee ya, ga kinduulci, ya erohin tóoh iñaa ya laakeeɗa, tóoh iñaa ya jomee kipesohɗa.

13

Yéesu yéegalohha an Kaanfaa Kooh hay kiɓúꞌ

(Mëccëe 24: 1-2; Lúkkaa 21: 5-6)

1 Yéesu enee na kimeƴ Kaanfaa Koohɗa, laakka ga tëelíbéecaagari yaa woꞌꞌi an:

- Jëgírohii, malkaa dii atohcii moꞌɗa, na dii tawahcii yakɗa!

2 Yéesu taassari an:

- Fu hotin ga tawahcii ciyaakcii ciine? Tesohanndii dii sah atoh wíinoo waa tíkiskohan na mooroomwa, tóoh hay kiɓúꞌ.

Iñii ƴah kihew balaa ëldúna túkiꞌaa

(Mëccëe 24: 3-14; Lúkkaa 21: 7-19)

3 Yéesu yuŋnga ga ɗook tëgëlaa Ólíwíyéecaa, óowrúkohha na Kaanfaa Kooh. Ga daa ɓa wéetee nari daamaɗa, Peeꞌ, Saak, Saŋ na Andari meekisohussari an:

4 - Woꞌaaríi, iñaama laakan kera, ee mandargii wiida teewohan an iñcii cii ɓéeɓca jomin kilaak?

5 Yéesu kon yaa woꞌɓa an:

- Tumat ndaŋ doo ken ɗúkoorúu. 6 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin hay kikoorohu teekkoo, ɓa woꞌi an: «Mi yërí en Kiristaanii!» Ee ɓa hay kiɗúk ɓoꞌ ɓiyewin. 7 Binaa ɗú keloh yëngël heñ wala an heñ laakin ga ɗekataa, kaa tíitat, ndaga iñcaama jomin kilaak, wayee lak ëldúna leꞌꞌii kitúkíꞌ duum. 8 En kiꞌenaa, kúl hay kiɓewuk, keen ga ɗook kúl mooroomci, ee nguuꞌ hay kiɓewuk, keen ga ɗook nguuꞌ mooroomci; kakayfii hay kiyëngëluk ga ɗekat ciyewin ee aꞌ hay kilaak. Iñaama ƴah kiman na dalaaraa mesiklaatcaa ga kimatuk ɓetiɗa.

9 Wayee ɗú, tumat ndaŋ ga haffúu. Ɗú hay kiɓayu paancaa yaawúuꞌcaa, ɗú hay kirípu na ngeeꞌ ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa. Mi hay kitah bi ɗú hay kituukɗu ga fíkíi haꞌ-nguuꞌcii na ga fíkíi buuꞌcii, doonaa ɗú tuukuk Hewhewii winéwíꞌwii ga fíkíiɓa. 10 Hewhewii winéwíꞌwii jomin kiyéegalohu paaƴ ga heetcii tóoh. 11 Binaa ɗú abu kiɓayunaa, helciirúu dalat ga iñaa ɗú joman kiwoꞌɗa, ee woꞌat rek iñaa Kooh onanndúu kiwoꞌ ga wahtaama siiꞌɗa, ndaga enndii ɗú ƴah kiwoꞌ, wayee Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 12 Yaakmun hay kiꞌeroh këmëeŋkíci ya tíku kikaan. Paamun hay kiꞌeroh kowuci ka tíku kikaan. Oomaacaa hay kiɓeɓku, keenu ga ɗook paamɓa na eewɓa, aplukɓa✡. 13 Mi hay kitah bi ɓoꞌ ɓiyewin hayyúu kisagu. Wayee ɓaa fu guuꞌguuluk bi ga daa tóoh leehanaa, fu yaama fu hay kimúc.

Ɓoꞌ hay kison bi hëp

(Mëccëe 24: 15-28; Lúkkaa 21: 20-24)

14 - Bëríinaa ɗú hotan ɓaa woꞌu “yiꞌaraamíꞌyaa pooki kúlɗa” aas ga daa ya jomoo kiꞌaasɗanaa✡ -- ee ɓaa fu jaŋ iñii yiinaa, tumaa ndaŋ!-- Ɓuwaa iñaama laakan Yúudéeɗa, ɓa núpat ɓa aaw jaŋjaŋcaa. 15 Ɓaa iñaama laakanndi yugin kiꞌíikaruk ga ɗook taahaagariɗa, hanat kisek kiyoosuk kiɓeɓ yen ga ɗuuƴ túuƴci, 16 ee ɓaa iñaama laakan yooncaaɗa, hanat kiɓoyuk kaan kiɓeɓnee kúltífaagari. 17 Massa ɓeticaa bescaama laakanɓa na look, na ɓaa ensan na kiɓëpíꞌɗa! 18 Kíimat Kooh ati iñcaama hídohoo ga wahtu ñiin wiméeskíꞌ*. 19 Ndaga ga bescaama, mesiklaatcaa dalan ɓuwaaɗa hay kiyak yakaa wëeꞌtaa ga an wii, mossii kilaak iñaa man ɗa, aboh ga waa Kooh ɗeɓ kisak ëldúnaɗa bi wati, ee iñaa madan ɗa laakisanndii bi taaꞌ✡. 20 Ee binaa newéeríi Haꞌmudii ya nëewís bescaamanaa, eneenaa ken múcoo, wayee ɓuwaa ya tanɗa tahha bi ya nëewíssaca. 21 Kon binaa ɓoꞌ woꞌꞌúu an: «Malkat, Kiristaanii yii dii!» wala «Malkat, ya yaa daa!» Kaa gëmat. 22 En kiꞌenaa, ɓiɓoꞌ hay kikoluk, ɓa tík hafɓa Kiristaa na ɓisëldíiga-Kooh ee lak saboh. Ɓa tumi kíntaan na enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ kiɗúk sah, enee an mínukinaa, ɓuwaa Kooh tanukɗa. 23 Watukat haffúu, mi yéegalinndúu tóoh balaa dara hewanaa.

Kowukii ɓii hay kihayis

(Mëccëe 24: 29-31; Lúkkaa 21: 25-28)

24 - Wayee ga bescaama, lak coonucaa ɓuwaa dayanɗa paafin, nohii dal kiñúusíꞌ, ñiidii íis kileeꞌ, 25 tuꞌoltaa hay ɗëegískoh asamaan ta keen, ee tóoh iñcii en ga asamaaniiɗa hícukoh✡. 26 Fodaama Kowukii ɓii hay kihotu ga ɗuuƴ yaayeelcii, ka yoosuki ee ka taam na dooli wiyaak na ndam✡. 27 Ya hay kiwos malaakacaa ɓa nëgíroh ɓuwaa ya tan, enu ga ɓakcii cinikiiscii ga ëldúnaɗa, aboh ga dii kakayfii dalohɗa bi ga daa fa eemoh✡.

Jagaa tediktaa teewohɗa

(Mëccëe 24: 32-35; Lúkkaa 21: 29-33)

28 - Malkat iñii een jëgíꞌtúu ga iñaamaɗa. Binaa toytaa kedikkaa neꞌ kineꞌ bi, ee tuuꞌtaa dal kitapisaa, ɗú ínoh an lah deeyin. 29 Fodaama ɓan, binaa ɗú hot iñcaama ca laakaa, ínohat an Kowukii ɓii deeyin, ya leꞌin halii. 30 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; bi ɓuwii wati kaanu ɓéeɓɓanaa, iñcaama tóoh hay kilaak. 31 Asamaanii na kakayfii hay kifaay wayee woꞌeenndoo faayoo múk.

Paamudii doŋ ínoh besaa ëldúna leehanɗa

(Mëccëe 24: 36-44)

32 - En loo iñaa aaw ga besaa wala wahtaa iñaama laakohanɗa, ken ínohoowa. Enndii malaakacaa ga asamaanɗa, ee enndii sah Kowukii. Paamudii doŋ ínohwa. 33 Watukat, kaa neehat ndaga ɗú ínohoo wahtaa Kowukii ɓii ƴah kihayɗa. 34 Iñaama madan na fodii ɓoꞌ yaa en na kiƴah kiɓaaɓ: Ya meƴ kaanci, ya tíkfa ga yah súrgacaagari. Ya eꞌ yaa en ɓéeɓ iñaa ya jom kilëgëyɗa. Ya nak ɓaa ƴah kituuk ga hal-kaadaaɗa kineeh kiwatuk. 35 Kon kaa neehat ndaga ɗú ínohoo ati haꞌ-kaanfii hayan kera. Ati ƴah lak Kooh hoowin, ati ga leeloo wek, ati lak siikaa kodin, ati ga kím. 36 Binaa ya en jalañ ga fíkíirúunaa, ya hanattúu kibet lak ɗú ɓii neeh. 37 Iñii mi woꞌꞌúu yii, mi woꞌka ɓaa en ɓéeɓ, kaa neehat!

14

Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa ɓaa pokoh Yéesu nof

(Mëccëe 26: 1-5; Lúkkaa 22: 1-2; Saŋ 11: 45-53)

1 Bes kanak tesee ga, balaa feetaa Paak* leꞌ na feetaa ɓuwaa ñami mbúurúcaa laakoo lëwíiꞌɗa†. Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa ɓaa heel daa ɓa tuman bi ɓa am Yéesu ndaŋ ee ken yéegoo, ɓa aplukki; 2 ndaga ɓa woꞌee an:

- Ɗu hanatka kitum ga besaa feetaa, enndiikanaa hay kihaydoh coow wiyaak ga ɗuuƴ ɓuwii.

Laakka ɓetifaa íif laꞌkoleñ ga hafaa Yéesu

(Mëccëe 26: 6-13; Saŋ 12: 1-8; Lúkkaa 7: 36-50)

3 Daa Yéesu enee ga Bétaníi, ga kaan Simoŋ yaa gaanaꞌeeɗa, laakka ɓetifaa aas gaɓa, lak ɓaa ñam. Ɓetifaa ɓayee kujúlúŋkaa hëwrohu na atohaa woꞌu albataaꞌ. Kujúlúŋkaa tum laꞌkoleñ wiséeríꞌ, waa koocussii ee hëwrohu na kedikkaa woꞌu naaꞌ. Daa ya pookee kúuwkaa kujúlúŋkaa, ya aammba laꞌkoleñaa ga hafaa Yéesu. 4 Ga ɓuwaa en daamaɗa, laakka ɓuwaa ayluk ga iñaama, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Laak ya jeriñ kiyasoh laꞌkoleñii wii foduma? 5 Ɓoꞌ míneerawa kitoon iñaa wëñ denariyon‡ citéeméeꞌ-kaahay, ee kopaꞌcaama eru nduulcii!

Ɓa ɓaa coow ga ɗook ɓetifaa. 6 Wayee Yéesu woꞌꞌa an:

- Íisatti yas. Ɗú sodalohhi ya? Iñii ya tumiꞌtooɗa jekin. 7 Ndaga nduulcii, ɗú ɓii naɓa besaa en ɓéeɓ✡, ee ɗú mínɓa kitumiꞌ iñaa jekin wahtaa ɗú waaꞌka ɓéeɓ, wayee mi ƴahhii narúu kiꞌen dii besaa en ɓéeɓ. 8 Ɓetifii tumin iñaa ya mínɗa: Ya ɗëwírukin kileef laꞌkoleñ ga faanfiigoo, en waayukaa loyaagoo§. 9 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ga daa Hewhewii winéwíꞌwii wii mín kiyéegalohu ɓéeɓ, ga ëldúna, iñii ɓetifii yii tumɗa hay kiɓéestíru ee ɓuwaa hayyika kiníindísukoh.

Yúdaa tookka kitoon Yéesu

(Mëccëe 26: 14-16; Lúkkaa 22: 3-6)

10 Waa ennda ɗa, yíinoo ga ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, Yúdaa Iskariyot, kaꞌta ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa kiwoꞌɓa kitoon Yéesu. 11 Daa ɓa kelohee iñaa ya woꞌɗa, keeñcaagaɓa soossa ga, bi ɓa díŋngari hëelís. Yúdaa yaa heel besaa ya jekelukan bi ya mín kitík Yéesu ga yahɓa.

Yéesu ñammba feetaa Paak na tëelíbéecaa

(Mëccëe 26: 17-25; Lúkkaa 22: 7-14,21-23; Saŋ 13: 1-30)

12 Ga besaa ɗeɓ ga feetaa ñamsi mbúurúcaa laakoo lëwíiꞌɗa ee bëríi tubaaltaa hoossi fodii sarah Paakɗa, tëelíbéecaa Yéesu meekisohussari an:

- Fu waaꞌ gada ɗí kaꞌtaa kiwaayukiꞌ ñamahii Paak?

13 Yéesu ɓayya ɓoꞌ ɓanak ga tëelíbéecaagari, wossaɓa an:

- Karat teeraa, ɗú hay kihídoh na ɓaa koorukin kujataa músú, laa taabukatti, 14 ee daa ya ƴah kiꞌaasohɗa, woꞌat haꞌ-kaanfaa an: «*Haꞌmudii meekisoh an: Túuyii mi ƴah kiñamoh Paakɗa wada, mi na tëelíbéeciigoo?» 15 Ee ya hayyúu kiteeɓ túuƴ wiyaak waa hanoh ɗook, waa hëwruunun bi tóoh jekin. Ɗú waayukan ñamahcaa ɗu ñamanɗa ga ɗekataama.

16 Tëelíbéecaa karussa, leꞌussa teeraa, ɓa laakka tóoh fodaa daa Yéesu woꞌeeɓakaɗa. Ɓa hëwíꞌta ñamahaa Paak.

17 Ga noh-soosaa, Yéesu leꞌꞌa na ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa. 18 Daa ɓa yugee daama ɓaa ñamɗa, Yéesu woꞌꞌa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; yíinoo garúu ee yii ñam naroo, hayyoo kitoon✡.

19 Tëelíbéecaa, keeñɓa leehha ga iñaama ee ɓa ɓaa meekissi yíinoo yíinoo an:

- Mi yëríne?

20 Yéesu taassaɓa an:

- Yíinoo garúu ɗú ɓidaaŋkaah na ɓanakɓii, ee bok naroo kiꞌek yah ga kankiiɗa, yërí ya. 21 En kiꞌenaa, Kowukii ɓii, kii ga waas kikaan fodaa daa Këyítfaa woꞌka gariɗa✡, wayee massa ɓaa yaama ƴah kitoon Kowukii ɓiiɗa! Ɓaama límséeríinaa, iñaama gënee gari!

Cuuníinfaa fiselaꞌíꞌfaa Yéesu ñam na apotaaꞌcaagariɗa

(Mëccëe 26: 26-30; Lúkkaa 22: 15-20; 1 Korenti 11: 23-25; 1 Korenti 10: 16-17)

22 Lakanaa ɓaa ñam, Yéesu ɓeɓpa mbúurú, ya gërëmmba Kooh, lëehíꞌta ya weellawa, ya eꞌtawa tëelíbéecaa, woꞌꞌaɓa an:

- Uunat, faanfiigoo fërí fa.

23 Lëehíꞌta ya ɓeɓpa kaas-biiñ, ya gërëmmba Kooh, lëehíꞌta ya eꞌtaɓawa, ɓéeɓɓa annda ga. 24 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ñífiigoo wërí wa, ñífii pok kifiiliimuukiigarúu na Kooh✡, ee wa aamɗu ɓoꞌ ɓiyewinɗa. 25 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; mi ƴahissii múk kiꞌanis anahaa meyoh ga kedik-reseŋ bi ga besaa mi anan biiñaa wiꞌaswaa ga Nguuraa Kooh. 26 Waa ennda ɗa, ɓa ƴeekka ƴeek-Kañcaa*, lëehíꞌta ɓa kaꞌta tëgëlaa Ólíwíyéecaa.

Yéesu yéegalohha an Peeꞌ hayyi kitaasuk

(Mëccëe 26: 31-35; Lúkkaa 22: 31-34; Saŋ 13: 36-38)

27 Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Ɓéeɓpúu, ɗú hay kinúp ɗú foñnjoo, ndaga bíduunun ga Këyítfaa an: «Mi hay kiꞌap níirohaa, ee baalcaa tasarsukohu.»✡

28 Yéesu tíkka ga an:

- Wayee binaa mi mílísaa, mi hayyúu kiɗëwíruk Gëlílée.

29 Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Luu enee an ɓuwii tesɗa tóoh hay kinúpu, foñussaa, mi, mi núpoo mi foñnjaa.

30 Yéesu taassari an:

- Fu, mi woꞌꞌaaka ee kayoh, ga wekii wati doŋ sah, bi siik pabu kon bes kanakaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.

31 Wayee Peeꞌ ɓewissa didóolíꞌ an:

- Mi taasukooraa múk, luu enee an mi joman kikaan naraa.

Ee tëelíbéecaa ɓéeɓɓa ɓaa woꞌ fodaama.

Yéesu kíimmba Paamci ga Getsemanee

(Mëccëe 26: 36-46; Lúkkaa 22: 40-46)

32 Lëehíꞌta Yéesu na tëelíbéecaa karussa ɗekataa woꞌu Getsemanee†, ee ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Yugat dii, mi kaꞌ kikíim Kooh.

33 Ya ɓayya Peeꞌ, Saak na Saŋ, ɓa taam nari. Faanfaagari faa dal kinúp, ya yëecírukka, 34 ya woꞌꞌaɓa an:

- Keeñnjoo leehin bi mi yii kaanan. Tesat dii ee kaa neehat.

35 Ya kaꞌta bi ga ɓak fíkíi, ya leꞌꞌa kakay, yaa kíim an wahtaama úsaayyi, enee an mínkinaa. 36 Ya woꞌee an:

- Abaa‡ Buba, iñaa en ɓéeɓ mínkin garaa, úsaayɗaa kaas-coonii wii garoo! Wayee hanat kiꞌen iñaa mi waaꞌ wayee iñaa fu waaꞌɗa laakat.

37 Ya sooffa ga tëelíbéecaa, ya laakkaɓa ɓaa neeh, ya woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Simoŋ, fu yii neehe? Fu mínndii kiwíisoh luu enee sah wahtu wíinoone? 38 Kaa neehat ee kíimat Kooh doonaa ɗú keenoo ga fíraa Seytaani. Ɓoꞌ daal keeñaa waarin wayee faanfaa tookkii.

39 Ya úsaaysissaɓa daa karam, yaa kíim na woꞌeencaa caca. 40 Ya soofissa gaɓa, ya laakkaɓa ɓaa neeh ndaga lak hascaagaɓa abin pëní. Ee ɓa ínohéeríi iñaa ɓa woꞌanndi.

41 Ga waa ya soofis ga waasaa wukaahaywaaɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓii lís kineeh na kiꞌíikaruke? Dooyin! Wahtii leꞌin. Malkat, Kowukii ɓii kii ƴah kitíku ga yah ɓuwii waaꞌtii Koohɗa. 42 Kolkat, ɗu ƴee! Malkat, yii ƴahhoo kitoonɗa, yii deeƴ.

Yéesu abussa

(Mëccëe 26: 47-56; Lúkkaa 22: 47-53; Saŋ 18: 3-12)

43 Ga saasi, lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ, Yúdaa Iskariyot, yaa bok ga ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaaɗa leꞌꞌa. Laakka ɓuwaa taabu nari, ɓayuunun kalaɓ na dooꞌ. Sarahohcaa ɓiyaakɓaa, jëgíroh-waascaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa ɓërí woseeɓa. 44 Yii on Yéesu bíiŋɗa eree ɓuwaa lëdíꞌ mandarga an: «Ɓaa mi ƴah kifuunɗa, yërí ya. Abatti, ɗú ɓayyi ee ɗú watukki bi jof.» 45 Daa Yúdaa leꞌ hen, ya deeƴca ga Yéesu, woꞌꞌa an:

- Jëgírohii!

Lëehíꞌta ya fuunnda Yéesu. 46 Fodaama, ɓuwaa ɓíinoo tíkussa yah ga Yéesu, abussari. 47 Ɓoꞌ ga ɓuwaa enee daamaɗa ɗolla kalaɓfaagari, típpafa súrgaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa, gúꞌta nofaa.✡ 48 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mateera ga ɗú hayyoo kiꞌam, ɗú taam na kalaɓcii na dooꞌcii, man na ɓuwaa dawuk tumoh-kofeele? 49 Mi enee ga ɗuuƴcúu besaa en ɓéeɓ, mi jëgírohee ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ee ɗú mossiiroo kiꞌam. Wayee iñii yii laak, doonaa iñaa Këyítfaa woꞌeeɗa mat.

50 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa ɓéeɓɓa foñussari ɓaa núp✡.

51 Laakka oomaa-fiilaa taabukki, ɓayee úuf rek ga faanci. Ɓuwaa ɓaa heelli kiꞌam, 52 ya foñnja úufaa naɓa, ya yaa saan faan ɓuucuuc.

Yéesu ɓayussa paanaa wiyaakwaa

(Mëccëe 26: 57-68; Lúkkaa 22: 54-55,63-71; Saŋ 18: 13-14,19-24)

53 Ɓuwaa ɓayya Yéesu ga haꞌ-kaadaa sarahohcaa, ga daa sarahohcaa ɓiyaakɓaa, haꞌ-kaancaa na jëgíroh-waascaa hídohseeɗa. 54 Peeꞌ yaa taabukki diꞌúsaayíꞌ bi ga ɗuuƴ hëtaa kaanfaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa. Daama, ya yuŋnga na súrgacaa, yaa yoonuk.

55 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓuwaa bok ga paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaaɗa tóoh ɓaa heel woꞌeenaa ɓa pokɗan Yéesu bi ɓa mínndi kiꞌapluk wayee ɓa hottii.

56 En kiꞌenaa, ɓoꞌ ɓiyewin pokɗuseerari woꞌeen, wayee iñcaa ɓa woꞌeeɗa taabéeríi✡. 57 Laakka ɓuwaa koluk kipokiꞌti iñii wii:

58 - Ɗí kelohin yaa woꞌ an: «Mi hay kipook Kaanfii Kooh, fii hëwrohu na yah ɓoꞌɗa, ee mi tawah filiis ga bes kaahay, faa hëwrohsanndii na yah ɓoꞌ.»✡

59 Wayee ga iñaama sah woꞌeencaagaɓa taabéeríi.

60 Waa ennda ɗa, haꞌ-kaadaa sarahohcaa kolukka ga fíkíi ɓéeɓ, meekissa Yéesu an:

- Fu taasoo dara ga iñii ɓuwii ɓii yammbaaɗane?

61 Wayee Yéesu taassii, ɗekohha cel. Haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekisissari an:

- Fu yërí en Kiristaaniine, Kowukii Kooh yii laak ndamɗane?

62 Yéesu taassa an:

- Ee, mi yërí ya, ee ɗú hay kihot Kowukii ɓii yuŋ, hanoh yah-ñaabaa Kooh yii wëñ ɓéeɓ dooliɗa, ee ɗú hayyi kihot ya taam na yaayeelcii asamaan ya yoosuki§.

63 Daama, haꞌ-kaadaa sarahohcaa ɗaꞌta kúltífaagari ndaga kiꞌayluk, ya woꞌꞌa an:

- Ɗu laakis ya sooli ga woꞌeen seedi? 64 Ɓéeɓpúu ɗú keloh ga, ɓasin Kooh. Ɗú ínoh ya ga?

Ɓuwaa ɓéeɓ tíkussa Yéesu saboh ee ɓa woꞌꞌa an ya jomin kiꞌapu.✡

65 Laakka ɓuwaa dalu kitoos ga ɗook Yéesu, ɓa kúnnda fíkíifaanaa, ɓa dúukiri ee ɓa woꞌiri an:

- Líiruka, woꞌaa ɓii feekkaaɗa?

Ee súrgacaa abussari, ɓaa mútisohhi na paꞌcaa.✡

Peeꞌ taasukka Yéesu

(Mëccëe 26: 69-75; Lúkkaa 22: 56-62; Saŋ 18: 15-18,25-27)

66 Daa Peeꞌ enee ga hëtaa ga kakayɗa, laakka mbíndaanaa hay, bok ga ɓuwaa lëgëyiꞌ haꞌ-kaadaa sarahohcaaɗa. 67 Ya hotta Peeꞌ yaa yoonuk, ya malakkari, woꞌꞌa an:

- Fu ɓan, fu enee na Yéesu Nasareet .

68 Wayee Peeꞌ taasukka an:

- Fu woꞌ ya? Mi ínohoo iñii fu waaꞌ kiwoꞌɗa.

Lëehíꞌta ya kolukka, meyohha hëtaa, yaa aaw ɓak halaa. Siik-pabu konnda.*

69 Wayee mbíndaanaa hottari, dalissa kiwoꞌ ɓuwaa enee daamaɗa an:

- Ɓii yii bok gaɓa!

70 Peeꞌ taasukissa. Ga fíkíi jutuut, ɓuwaa enee daamaɗa woꞌsissa Peeꞌ an:

- Fu jom kibok gaɓa, ndaga fu ɓan, fu kúlkoh Gëlílée.

71 Daama Peeꞌ yaa en ga kicojuk na kiwaat an:

- Mi ínohoo ɓaa ɗú woꞌꞌoo yaama.

72 Ga ɗekataama, siik-pabu konnda kodaa wukanakwaa.

Peeꞌ níindísukka iñaa Yéesu woꞌeeriɗa, an: «Balaa siik pabu kon bes kanakaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.» Peeꞌ ennda ga kikoduk†.

15

Yéesu ɓayussa ga fíkíi Pílaat

(Mëccëe 27: 1-2,11-14; Lúkkaa 23: 1-5; Saŋ 18: 28-38)

1 Ga kímaa cuut, sarahohcaa ɓiyaakɓaa, yaakcaa yaawúuꞌcaa, jëgíroh-waascaa na ɓuwaa tes boku ga paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaaɗa, hídohussa kituukiꞌ yen ga iñaa aaw ga Yéesu. Ɓa poklukkari, ɓa ɓayyari, tíkussari ga yah Pílaat. 2 Pílaat meekissa Yéesu an:

- Fu Yërí en buurii yaawúuꞌciine?

Yéesu taassari an:

- Fu yii woꞌka.

3 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa yabussa Yéesu ga enaama ciyewin. 4 Pílaat meekisissa Yéesu an:

- Fu taasoone? Man fu keloh ga iñcii ɓa yammbaaɗa!

5 Wayee Yéesu taasissii, iñaama jaahalla Pílaat.

Yéesu tíkussa kikaan

(Mëccëe 27: 15-26; Lúkkaa 23: 13-25; Saŋ 18: 39–19: 16)

6 Ga feet Paakaa en ɓéeɓ, Pílaat méyíꞌɓa ɓoꞌ yíinoo ga ɓuwaa abu ga kasuɗa, yaa mbooloomaa waaꞌɗa. 7 Waama, lak laakin ɓaa en ga kasu, teeku Barabaas, ya na ɓuwaa taabee nariɗa. Ɓa apee ɓoꞌ ga heñaagaɓa na nguuraa Roomɗa. 8 Mbooloomaa lappa bi ga kaan Pílaat, ɓa meekissari ya tumiꞌɓa iñaa ya meereeɓa kitumiꞌɗa. 9 Pílaat meekissaɓa an:

- Ɗú waaꞌ mi méyíꞌtúu buurum yaawúuꞌciine?

10 Ya woꞌee iñaama ndaga ya ínoheera an kisootukoh Yéesu tahee bi sarahohcaa ɓiyaakɓaa tíkussari ga yahci. 11 Wayee sarahohcaa ɓiyaakɓaa ɓaa obis ɓuwaa ɓa woꞌ Pílaat ya namiꞌɓa kiméyíꞌ Barabaas. 12 Pílaat ɓeɓsissa daa karam an:

- Kon mi tuman na, na ɓii ɗú teek buurii yaawúuꞌciiɗa?

13 Ɓa ɓaa fiipis an:

- Daayaari ga kuraa!

14 Pílaat meekissaɓa an:

- Iñii yibóníꞌyii ya tumɗa ya?

Wayee ɓa ɓaa wëñ kifiip didóolíꞌ an:

- Daayaari ga kuraa!

15 Pílaat waaree kisóosíꞌ keeñcaa ɓuwaa, ya méyíꞌtaɓa Barabaas; lëehíꞌta ya feeklukka Yéesu na karawaas, ya erohhari kidaaƴsunee ga kuraa.

Soldaaꞌcaa ɓaa ñaawalsoh Yéesu

(Mëccëe 27: 27-31; Saŋ 19: 2-3)

16 Soldaaꞌcaa ɓayussa Yéesu ga ɗuuƴ kaanfaa haꞌ-kúlkaa (wërí en ga Peretuwaaraa*), ɓa nëgírohha soldaaꞌcaa fodaa gaɓaɗa ɓéeɓɓa. 17 Ɓa ekka Yéesu kúltí fiyoꞌoh† cor, ee ɓa tíkíꞌtari ga hafaa iñaa fodii baanu-buuꞌ, terohu na lúp, wíillawa. 18 Lëehíꞌta ɓa ɓaa këñíꞌti an:

- Pesa, buurii yaawúuꞌcii!

19 Ee ɓa feekiri ga haf na dooꞌ, ɓa toosi ga ɗookci, ee ɓa ƴíꞌi ga fíkíici fodii ɓaa ɓa eꞌ céeꞌ. 20 Waa ɓa lëehíꞌtari kiñaawalsoh fodaama, ɓa nísíꞌtari kúltífaa fiyoꞌohfaa, ɓa ekissari kúltícaagari. Lëehíꞌta ɓa ɓayyari fooh, kidaaƴneeri ga kuraa.

Yéesu daayussa ga kuraanaa

(Mëccëe 27: 32-44; Lúkkaa 23: 26-43; Saŋ 19: 17-27; Galaat 3: 13)

21 Soldaaꞌcaa gítínussa ɓaa woꞌu Simoŋ ee dëk Síreen, paam ɓiꞌËlíksaan na Rufus✡, kiníkuk kuraanaa Yéesu. Lak ya en na kipaaf, ya meyoh yooncaa. 22 Ɓa ɓayya Yéesu bi ga ɗekataa woꞌu Golgotaa, wërí en «Loon-haf». 23 Ɓa eꞌtari biiñaa atukohu na mëkín kedikkaa woꞌu míiꞌɗa‡, wayee ya saŋnga. 24 Ɓa daaƴcari ga kuraanaa, ɓa warohha kúltícaagari, ɓa yípee tukiisii kiꞌínoh iñaa ɓaa en ɓéeɓ laakanɗa.✡ 25 Enee ga wahtu yooꞌ-yooꞌ ga waa ɓa daaƴci ga kuraanaaɗa. 26 Iñaa bínsee ga ɗook kuraanaa ee ɓéestíꞌ iñaa tahhi kiꞌapuɗa enee: «Buurii yaawúuꞌcii». 27 Ɓa daaƴca ga kuraa fodaagari tumoh-kofeel ɓanak, yii ga yahci ñaam, yíinoo ga yahci seŋ. [ 28 ]§

29 Ɓuwaa kooree daama ɓaa paafɗa, ɓaa këkít haf, ɓaa ɓassi an:

- Aca! Fu yii fu woꞌ an fu ƴah kipook Kaanfaa Kooh ee fu tawahisfa ga bes kaahayɗa✡, 30 somaa haffu, fu yoosuk ga kuraanii!

31 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa ɓan na jëgíroh-waascaa, ga ɗuuƴɓa, ɓaa ñaawalsoh Yéesu an:

- Ya músalin ɓuwii ɓíinoo ee ya mínoo hafci kimúsal! 32 Ya Kiristaanii, buurii ɓu-Isarayeel, ya yoosukat kimma ga kuraanii ati ɗí mín kihot ee ɗí gëm!

Ɓuwaa daaƴsee ga kuraa fodaa Yéesuɗa, ɓaa ɓassi ɓan.

Kaanaa Yéesu

(Mëccëe 27: 45-56; Lúkkaa 23: 44-49; Saŋ 19: 28-37)

33 Ga wahtaa nohaa tuuk ga ɗookɗa, bi ga wahtu kigoonaluk, Kooh ñúussa kërúus ga kúlkaa tóoh. 34 Ee ga wahtu kigoonaluk, Yéesu lessa koonaa didóolíꞌ an:

- Élóyí, Élóyí, lema sabaktani? (Wërí en: «Koohyiigoo, Koohyiigoo, iñii tah ya fu foñnjoo?»*)

35 Ga ɓuwaa enee daamaɗa, laakka ɓuwaa, daa ɓa keloheeri ɓa dalla kiwoꞌ an:

- Súkúrukat, yii ɓay Ili!

36 Yíinoo gaɓa foolla, ɓeɓpa epoos, ñoonndawa ga biniigaꞌ, ya pokkawa ga siñdaa dooꞌ, lëehíꞌta ya noonndawa Yéesu ya ɗuuƴwa✡, ee yaa woꞌ an:

- Íisat rek ɗu malak ati Ili hayyi kihay kiyóosíꞌ ati na!

37 Wayee Yéesu lessa koonaa kiyaak, lëehɗukka.

38 Rídóonaa wiyaakwaa✡ poksee ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, kún ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa dalla kiɗaꞌ kom kanak, aboh ga ɗook bi ga kakay.

39 Soldaaraa yiyaakyaa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa ee tuukee ga fíkíi Yéesuɗa, daa ya hotee ga kaanaa Yéesu waama, woꞌꞌa an:

- Kayoh-kayohɗa, ɓii yii enee Kowu Kooh!

40 Laakeera ɓan ɓeticaa ensee diꞌúsaayíꞌ, ɓaa malak ga. Mërí-Malleen bokee gaɓa, na Salomee na Mërí eew ɓiSaak yijutuut na Yosee. 41 Ɓeticaama ɓërí taamsee na Yéesu ee ɓaa toputuꞌussi ga waa ya en ga Gëlíléeɗa. Laakeera daama ɓan ɓeti ɓiyewin ɓiliis ɓaa taamsee nari Yéerúsaleem.

Yéesu ɓayussa loycaa

(Mëccëe 27: 57-61; Lúkkaa 23: 50-56; Saŋ 19: 38-42)

42 Ga besaa waayukaa feetaa, ennda goonataa besaa Sabat, lak Kooh yaa hooɓ, 43 Yoseef ee dëk teeraa Arímatee†, hayya. Iñaa ɓoꞌ yiyaak ga ɓuwaa bok ga paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaaɗa. Ee ya ɓan ya sekee Nguuraa Kooh. Ya laakka fít kikaꞌ ga Pílaat kimeekisohhi faraaffaa Yéesu. 44 Kiteel kikaankaa Yéesu betta Pílaat. Ya ɓaylukka kon soldaaraa yiyaakyaa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa, kimeekissi ati Yéesu maañin kikaan. 45 Daa soldaaraa taaseeri ga iñaama, ya onnda Yoseef kiɓeɓ faraaffaa. 46 Yoseef lommba píis fodii mëlíkaan, yóoskíꞌta Yéesu ga kuraanaa, múullari ga píisaa, lëehíꞌta faanneerari ga noŋ-loyaa yotu ga atoh. Lëehíꞌta ya pírgínnda atoh wiyaak, laŋnga halaa loyaa. 47 Mërí-Malleen na Mërí eew ɓiYoosee ɓaa malak ga daa Yéesu ekohuɗa.

16

Yéesu mílíssa

(Mëccëe 28: 1-8; Lúkkaa 24: 1-12; Saŋ 20: 1-10; Kañcaa 16: 8-11; Tumeen 2: 23-32; 1 Korenti 15: 1-28)

1 Ga waa besaa Sabat paaffa, Mërí-Malleen, Salomee na Mërí eew Saak lomussa laꞌkoleñ kiꞌéeñíꞌnee faraaffaa Yéesu. 2 Cuut ga kímaa besaa ɗeɓ ga siminaaɗa, lak nohaa waa meƴ, ɓa ɓaa ƴah loycaa. 3 Ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ati ɓii ƴahhuu kipírgíniꞌ atohaa ga halaa loyaa, bi úsaayɗa ɓa?

4 Wayee daa ɓa malak hen, ɓa hotta an atohaa enee wiyaakaa-yaak waama, pírgínuunun bi hanohin yahaa. 5 Ɓa aassa loyaa Yéesu. Ɓa hotta oomaa-fiilaa ekuk kúltí fihooꞌta ee fiyaanaaw ɗer, yugin ga ɓakaa hanoh yah-ñaamɗa. Ɓa tíitta. 6 Wayee oomaa-fiilaa woꞌꞌaɓa an:

- Kaa tíitat. Ɗú heel Yéesu Nasareet, ɓaa daaƴsee ga kuraanaaɗa. Mílísin! Ya gaa dii. Malkat, ɗekatii ya faanohseeɗa weema. 7 Wayee karat, ɗú woꞌnee Peeꞌ na tëelíbéecaa tesɗa an ya ɗëwírukinndúu Gëlílée, ɗú hotnanndi daama, fodaa daa ya woꞌeerúukaɗa✡.

8 Ɓeticaa meƴca loyaa, ɓaa núp. Ɓaa saak ndaga kitíit. Ee ɓa woꞌꞌii ken dara ndaga kiniik.

Yéesu teewukohha ga Mërí-Malleen

(Mëccëe 28: 9-10; Saŋ 20: 11-18; Lúkkaa 24: 9-45)

[ 9 Waa Yéesu mílíssa ga kímaa besaa ɗeɓ ga siminaaɗa, ya ɗeɓpa kiteewukoh ga Mërí-Malleen yaa ya nísee gari raɓcaa ɓiyitnaɓanakɓaaɗa. 10 Mërí-Malleen yaama kaꞌtaka kiɓéestíꞌ ɓuwaa enee nariɗa, ya laakkaɓa ɓaa feekoh haf, ɓa ɓaa looyoh. 11 Waa ɓuwaama kelohu an Yéesu yaa pes ee Mërí-Malleen hotinndiɗa, ɓa gëmmbiiri.

Yéesu teewukohha ga tëelíbée ɓanak

(Lúkkaa 24: 13-35)

12 Tíkíssa ga, Yéesu teewukohha ga ɓoꞌ ɓanak ga tëelíbéecaa, na jëmma wiliis, lak ɓa meyin dëkaa ɓaa ƴah. 13 Ɓa ɓoyukka kiyéegalka tëelíbéecaa tesɗa, wayee ɓa gëmmbiiɓa ɓan.

Yéesu teewukohha ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaahɓaa na yíinooyaa

(Mëccëe 28: 16-20; Lúkkaa 24: 36-49; Saŋ 20: 19-23; Tumeen 1: 6-8)

14 Yéesu mëeñdohha kiteewukoh ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaahɓaa na yíinooyaa, lak ɓa en na kiñam. Yéesu ñaꞌtaɓa ga daa ɓa gëmmbiiɗa, na daa ɓa yëgís ga keeñ bi ɓa tookkii kigëm woꞌeencaa ɓuwaa hotti, lak ya mílísinɗa. 15 Lëehíꞌta ya woꞌꞌaɓa an:

- Wíilat ëldúna tóoh, ɗú jangatnee Hewhewii winéwíꞌwii ga ɓuwii ɓéeɓɓa.✡ 16 Ɓaa gëm garoo ee ya bëtísiꞌunaa, hay kimúc, wayee ɓaa gëmmbiinaa hay kiꞌattiꞌu kikaan. 17 Ee kíntaancii cii cërí taabukan ɓuwii gëmanɗa: ga teekkoo, ɓa hay kikaal raɓcaa ga ɓuwaa, ɓa hay kiwoꞌ lak ciꞌas. 18 Luu ɓa abee goŋ ga yahcaagaɓa, ɓa an ndom, dara dalooɓa. Ɓa hay kitík yahcaagaɓa ga ɗúukoolíꞌcaa, ee ɓaama hay kiwak.

Yéesu ɓoyukka ga Kooh

(Lúkkaa 24: 50-53; Tumeen 1: 9-11)

19 Waa Yéesu, Haꞌmudii, lëehíꞌta kiwoꞌ naɓa fodaama, ya ɓëwírussa, aawwa asamaan, ee ya yugohneera Kooh ga yah-ñaabaagari✡. 20 Tëelíbéecaa karussa daa en ɓéeɓ kijangatnee Hewhewaa winéwíꞌwaa. Haꞌmudii yaa lëgëy naɓa ee teewohha na kíntaancaa taam gaɗa, an woꞌeenaa Kooh kayoh. Aameen.]

* 1:3 1: 3 Malasíi 3: 1; Ísayíi 40: 3 ɓéestíru fodaa daa bínsee ga kiGerek múusɗa.

✡ 1:6 1: 6 Malkat 2 Buuꞌ 1: 8.

✡ 1:11 1: 11 Mëdírohat na Kañcaa 2: 7; Ísayíi 42: 1.

† 1:14 1: 14 Saŋ yaa bëtísiꞌee ɓuwaa ga húlúwaa Yúrdeŋɗa, yërí woꞌu dii.

‡ 1:27 1: 27 Ga daa bíncaa hëgísohuɗa na topɗa, laakin ɓuwaa bín fodii dii: ati waas wiꞌas waa meƴ na dooli! Bi ga raɓcii sah ɓa tumi iñaa ya nakɓaɗa.

§ 1:32 1: 32 Besaa Sabat leehi ga lak nohaa aasin bi tuꞌoltaa ɗewi kimeƴɗa hotukin.

* 1:34 1: 34 Yéesu waaréeríi raɓcaa jangat teekaagari ga ɓuwaa.

† 1:40 1: 40 Malkat Mëccëe 8: 2 na iñaa ɓéestíru gaɗa.

✡ 1:44 1: 44 Malkat Léwítík 14: 2-32.

* 2:1 2: 1 Mín kiꞌen kaan ɓiSimoŋ na Andari, malkat 1: 29.

† 2:4 2: 4 Cakaraa túuƴcaa ɓu-Paleestíin hëwrohsee na kakay-ban, ee ɓoꞌ mín kiyuŋ ga ɗookgaa.

✡ 2:7 2: 7 Kiɓas KoohMëdírohat na Léwítík 24: 16.

✡ 2:16 2: 16 Mëdírohat na 2: 15-16; Lúkkaa 15: 1-2.

‡ 2:18 2: 18 Saŋ-Bëtís yaa bëtísiꞌee ɓuwaaɗa. Malkat Mëccëe 6: 16

§ 2:23 2: 23 Yoonaa enee yoon-beli: boŋcaagaca waaꞌ kiman na boŋ píim, kuuncaagari cërí hëwrohsi mbúurú.

✡ 2:23 2: 23 Malkat Dëteronom 23: 26.

✡ 2:24 2: 24 Malkat Eksoot 34: 21.

* 2:26 2: 26 Ñammba mbúurúcaa malkat 1 Samiyeel 21: 2-7, Abíyataaꞌ: malkat 2 Samiyeel 15: 35, Sarahohcaa doŋ onuca kiñam: malkat Léwítík 24: 9.

* 3:6 3: 6 Ɓuwaama faꞌ na Eroot Antípas (límu ga kíis 4 balaa Yéesu, ee kaannda tíkíis 30 ga fenoo Yéesu) waaree kihot ɓaa meyoh ga buuꞌ Eroot yiyaak, ya faluk ga ɗookɓa ga kúlkaa, loo gúwernëeraa meyoh Room.

† 3:8 3: 8 Ídúmée gohaama hanohee gohaa Yúudée kakay, ee dëkaa Eboroŋ bokee gari.

‡ 3:16 3: 16 Teek Peeꞌ mëdírohat na Mëccëe 16: 16-18; Saŋ 1: 42.

✡ 3:17 3: 17 Mëdírohat na Lúkkaa 9: 54.

§ 3:22 3: 22 Belsebul wa teek wiliis waa eru Seytaanii kuliyuk ga raɓciiɗa… Malkat Mëccëe 10: 25.

* 4:12 4: 12 Ísayíi 6: 9-10 ɓéestíru fodaa bínsee ga kiGerek múusɗa.

✡ 4:21 4: 21 Mëdírohat na Mëccëe 5: 15; Lúkkaa 11: 33.

✡ 4:29 4: 29 Mëdírohat na Soweel 4: 13.

✡ 4:41 4: 41 Mëdírohat na Kañcaa 65: 8; 89: 10; 107: 23-32.

* 5:1 5: 1 Mëdírohat na Mëccëe 8: 28. Marka man na waaꞌ kiwoꞌ dii iñaa hanoh giiyaa Gëlílée meyaaꞌ-nohɗa.

† 5:2 5: 2 Loycaa waama ga iñaa wëñ kiyewinɗa, tumsee ga atohaa ɓayin noŋ wala acu ga ɗuuƴ atoh ciyaak.

‡ 5:11 5: 11 Ga iñaa Léwítík 11: 7 woꞌɗa na Dëteronom 14: 8, yaawúuꞌcaa tíksee mbaam-parki iñaa araamin, kon kokohseera kiñam. Iñaama teewohin ɓan an ɗekataama enndii ga kúl yaawúuꞌ.

§ 5:20 5: 20 Teeru cidaaŋkaah enee ga ɓakaa hanoh giiyaa Gëlílée kakay, aawwa ɓak meyaaꞌ-nohɗa.

* 6:1 6: 1 Teeraa ya meyohɗa waaꞌ kiwoꞌ Nasareet. Mëdírohat na Mëccëe 13: 54 na iñaa ɓéestíru ga kakayɗa.

✡ 6:4 6: 4 Mëdírohat na Lúkkaa 4: 24; Saŋ 4: 44.

† 6:11 6: 11 Mëdírohat na Tumeen 13: 51; 18: 6. Kiyëekíꞌ pëndël ga kot: waaꞌ kiwoꞌ kigúroh na yen wala na ɓoꞌ. Ɓaama laakissii sooli na ɓuwaa ya kaꞌ gaɓaɗa, enndii sah pëndëlaa mín kiñaak ga kotcaagari ee bok ga dëkaagaɓaɗa.

✡ 6:13 6: 13 Mëdírohat na Saak 5: 14.

‡ 6:14 6: 14 Erootyii yii yërí en Eroot Antípas yaa nguurukee ga Gëlíléeɗa.

§ 6:17 6: 17 Filiip waaꞌ kiwoꞌ Eroot Filiip, ee dëkee Room, ee ɓan bokkii na Filiip yiliis fodii yaa nguurukee ga Sesaree-Filiip (ga 8: 27).

✡ 6:18 6: 18 Malkat Léwítík 18: 16; 20: 21.

* 6:25 6: 25 Erojaas waaree kihot an Saŋ-Bëtís kaanin, wayee enndii kiñam hafaa Saŋ.

✡ 6:34 6: 34 Mëdírohat na Kídaa 27: 17.

† 6:37 6: 37 Denariyon Iñaa heet kopaꞌ ɓu-Room ee wa hín na fay lëgëy noh-noh ɓoꞌ yíinoo.

✡ 6:43 6: 43 Mëdírohat na 2 Buuꞌ 4: 42-44.

‡ 6:53 6: 53 Kúlkaa Genesareet Ɗekataama newin kilínoh ee laakin dooli. Wa hanoh Kafarnawom kakay aawwa ɓak aasaaꞌ-noh.

✡ 7:3 7: 3 Mëdírohat na Mëccëe 15: 2; Lúkkaa 11: 38.

* 7:7 7: 7 Ísayíi 29: 13 ɓéestíru fodaa bínsee ga kiGerek múusɗa.

✡ 7:10 7: 10 Malkat Eksoot 20: 12; Dëteronom 5: 16; Eksoot 21: 17; Léwítík 20: 9.

† 7:11 7: 11 Korban iñaa woꞌeen kiꞌArameyee.

✡ 7:19 7: 19 Mëdírohat na Tumeen 10: 9-16.

‡ 7:34 7: 34 Effata: woꞌeen kiꞌArameyee.

* 8:10 8: 10 Dalmanutaa Ken ínohoo daa ɗekataama enohɗa.

✡ 8:18 8: 18 Mëdírohat na Yérémíi 5: 21; Esekíyeel 12: 2.

✡ 8:19 8: 19 Malkat 6: 35-44.

✡ 8:20 8: 20 Malkat 8: 1-9.

† 8:27 8: 27 Sesaree-Filiip Teeraama Filiip Eroot sakeewa, ee wa enee ga gohaa húlúɓcaa ëníri húlúwaa Yúrdeŋɗa. Wati teeraama teeku Banijas.

✡ 9:3 9: 3 Mëdírohat na 2 Peeꞌ 1: 16-18.

* 9:7 9: 7 Malkat 1: 11 na iñaa ɓéestíru ga kakayɗa.

✡ 9:11 9: 11 Mëdírohat na Malasíi 3: 23.

✡ 9:12 9: 12 Malkat Ísayíi 53: 3; Kañcaa 22: 1-18.

† 9:44 9: 44 Woꞌeencii ciima hotukkii ga këyít ciyewin ga këyítcaa ɗeɓ kibíduɗa.

‡ 9:46 9: 46 Woꞌeencii ciima hotukkii ga këyít ciyewin ga këyítcaa ɗeɓ kibíduɗa.

✡ 9:48 9: 48 Mëdírohat na Ísayíi 66: 24.

§ 9:49 9: 49 Mëdírohat na Léwítík 2: 13. Ɓaa en ɓéeɓ hay kiꞌeku ga kiwiikaa setɗanndi ga fíkíi Kooh fodaa daa sarahcaa waama eksee ga maraa balaa ca tëkírunaa.

* 9:50 9: 50 Iñaama waaꞌ kiwoꞌ jeriñaa maraa ga kitík wala kitëkíꞌ yen (Mëdírohat na baahaa manɗa ga dëkaa Paleestín); maraamaa safissiinaa ma lofiru miꞌas. Jeriñaama wërí mëdírohu na ga daa ɓoꞌ jom kiman ga mooroomciɗa.

✡ 10:4 10: 4 Malkat Dëteronom 24: 1.

✡ 10:6 10: 6 Malkat Sënees 1: 27; 5: 2.

✡ 10:8 10: 8 Malkat Sënees 2: 24.

* 10:19 10: 19 Malkat Eksoot 20: 12-16; Dëteronom 5: 16-20. Kaa tooñ ɓoꞌ: woꞌeencuma bokkii ga iñcaa cidaaŋkaahcaa Móyíis nakohee kitumɗa. Ee ɓan ca hotukkii ga woꞌeencaa taaboh naca Mëccëe bín na Lúkkaaɗa.

✡ 10:39 10: 39 Mëdírohat na Tumeen 12: 2.

✡ 10:45 10: 45 Mëdírohat na 14: 24; 1 Tímotée 2: 6.

✡ 11:7 11: 7 Mëdírohat na Sakarí 9: 9.

* 11:8 11: 8 Man na fodii ga 2 Buuꞌ 9: 13. Iñaama en kilariꞌ ɓoꞌ úuf, doo ya leꞌoo kakay.

✡ 11:10 11: 9,10 Óosaanaa Malkat Mëccëe 21: 9.

✡ 11:10 11: 10 Mëdírohat na Kañcaa 118: 25-26.

† 11:15 11: 15 Weciꞌoh-kopaꞌcaa waama, yaawúuꞌcaa meyoh ín haysee Yéerúsaleemɗa weciꞌsee kopaꞌcaagaɓa ga ɓuwaama doonaa ɓa mín kilom júuꞌ kitum sarah ga Kaanfaa Kooh na kifay lempaa Kaanfaa Kooh. Malkat Mëccëe 21: 12.

✡ 11:17 11: 17 Mëdírohat na Ísayíi 56: 7; Yérémíi 7: 11.

‡ 11:26 11: 26 Woꞌeencii ciima hotukkii ga këyít ciyewin ga këyítcaa ɗeɓ kibíduɗa. Malkat Mëccëe 6: 15.

✡ 11:30 11: 30 Malkat 1: 4-5.

✡ 12:1 12: 1 Mëdírohat na Ísayíi 5: 1-2.

✡ 12:11 12: 11 Malkat Kañcaa 118: 22-23.

* 12:13 12: 13 Ɓuwaa faꞌ na Erootɗa malkat 3: 6 na iñaa ɓéestíru ga kakayɗa.

† 12:14 12: 14 Teekaa buuꞌcaa ɓiyaakɓaa ga kúlkaa Roomɗa.

✡ 12:18 12: 18 Mëdírohat na Tumeen 23: 8.

✡ 12:19 12: 19 Malkat Dëteronom 25: 5-6.

✡ 12:26 12: 26 Malkat Eksoot 3: 2,6.

✡ 12:30 12: 30 Malkat Dëteronom 6: 4-5.

✡ 12:31 12: 31 Malkat Léwítík 19: 18.

✡ 12:32 12: 32 Mëdírohat na Dëteronom 4: 35.

✡ 12:33 12: 33 Mëdírohat na Osee 6: 6.

✡ 12:36 12: 36 Malkat Kañcaa 110: 1.

‡ 12:42 12: 42 Këyítfaa ɗeɓɗa woꞌ dii «Lepta kanak», ennda hëelísaa wëñ kijutuut ga hëelíscaa waama.

✡ 13:12 13: 12 Mëdírohat na Mísee 7: 6.

✡ 13:14 13: 14 Malkat Dañeel 9: 27; 11: 31; 12: 11.

* 13:18 13: 18 Ñiin wiméeskíꞌ ñiidaama newoo kipesoh ee Yéesu woꞌwa “ñiin soosoos”. Malkat Mëccëe 24: 21.

✡ 13:19 13: 19 Mëdírohat na Dañeel 12: 1.

✡ 13:25 13: 25 Mëdírohat na 13: 24-25; Ísayíi 13: 10; 34: 4; Esekíyeel 32: 7; Soweel 2: 10; 3: 4.

✡ 13:26 13: 26 Dañeel 7: 13.

✡ 13:27 13: 27 Mëdírohat na Dëteronom 30: 4; Sakarí 2: 10; Nehemíi 1: 9.

* 14:1 14: 1 Wërí en besaa yaawúuꞌcaa laaku hafɓaɗa. Mandarga besaa malaakaa Kooh ɓaawee Kúlkaa Esípti kiꞌap saawaa límuunun ga dëkaamaɗa tóoh. Ya këldúkka kaancaa yaawúuꞌcaa, lak Kooh nakinɓa kiꞌap kubaal, ɓa leef ñífaa ga ɗook hëltúuyaa en ɓéeɓ. Daa laakin ñíf ɓéeɓ, ɓuwaama múcussa ga kikaankaa. Malkat Eksoot 12.

† 14:1 14: 1 Malkat Eksoot 12: 1-27. Feetaama tumi bes ciyitnakanak ee enee wuu línohcaa. Binaa leꞌ kipíikaa, ɓa tum feetaa wëeꞌtaa ga an wii ɓa ñaman mbúuraa tumsoo lëwíiꞌ. Kaꞌta bi feetaama na Paak atukohussa ga bes wíinoo.

‡ 14:5 14: 5 Denariyon malkat 6: 37 na iñaa ɓéestíru ga kakayɗa.

✡ 14:7 14: 7 Mëdírohat na Dëteronom 15: 11.

§ 14:8 14: 8 Waama yaawúuꞌcaa baahkohseera kileef faraafcaa na enaama ciꞌeeñlaat doo ca mín kimaañ ga daa ca acuɗa ee ca yasukohoo.

✡ 14:18 14: 18 Mëdírohat na Kañcaa 41: 10.

✡ 14:21 14: 21 Malkat Kañcaa 22: 2-19; Ísayíi 53.

✡ 14:24 14: 24 Mëdírohat na Eksoot 24: 8; Yérémíi 31: 31-34.

* 14:26 14: 26 Kañcaa 115-118 cërí ƴeeksee binaa cuuníinfaa tumsi ga Paakɗa leeh kiñamunaa.

✡ 14:27 14: 27 Sakarí 13: 7.

† 14:32 14: 32 Malkat Mëccëe 26: 36 na iñaa ɓéestíru ga kakayɗa.

‡ 14:36 14: 36 Abaa Buba Woꞌeen kiꞌArameyeekaa «Abaa» hotuk ga bíncaa múus, ee wërí en teekaa kowu ɓayohi paamciɗa.

✡ 14:47 14: 47 Mëdírohat na Saŋ 18: 26.

✡ 14:50 14: 50 Mëdírohat na 14: 27.

✡ 14:56 14: 56 Mëdírohat na Kañcaa 27: 12; 35: 11.

✡ 14:58 14: 58 Malkat Saŋ 2: 19.

§ 14:62 14: 62 Malkat iñaa ɓéestíru ga Mëccëe 26: 64.

✡ 14:64 14: 64 Malkat Léwítík 24: 16.

✡ 14:65 14: 65 Mëdírohat na Ísayíi 50: 6.

* 14:68 14: 68 Laakin ga këyítcaa ciɗewaacaa caa laakoo «Siik-pabaa konnda».

† 14:72 14: 72 Malkat 14: 30. Laakin ɓuwaa bín an «Ya foolla, meƴca, yaa koduk» wala «ya halaat ga iñaama hen, yaa koduk» wala ɓan «ya kúnnda hafaa, ya yaa koduk.»

* 15:16 15: 16 Peretuwaaꞌ wërí en ga daa gúwernëeꞌ wala ɓuwaa kuliyuk soldaaꞌcaa dëkɗa. En ga Roomaa, peretuwaaꞌ jomin kiꞌen kaanfaa buuraa fiyaakfaa. Malkat Mëccëe 27: 27; Saŋ 18: 28; Tumeen 23: 35.

† 15:17 15: 17 Kúltífaa fiyoꞌohfaama hëwrohu na píis wilëekíꞌ-dooli, ee buuꞌcaa na ɓuwaa ɓiyaakɓaa ɓërí laakfa kiꞌekuk.

✡ 15:21 15: 21 Mëdírohat na Room 16: 13.

‡ 15:23 15: 23 Anahaagari lëelɗin ɓoꞌ. Ɓa ereewa Yéesu, an en ɗanaa ya yéegoo mesiklaatcaa.

✡ 15:24 15: 24 Malkat Kañcaa 22: 19.

§ 15:28 15: 28 (Fodaama iñaa Këyítfaa woꞌeeɗa matta, an: «Ya kíduunun ga tumoh-kofeelcaa.») Woꞌeencuma hotukkii ga këyít ciyewin ga këyítcaa ɗeɓ kibíduɗa. Malkat Lúkkaa 22: 37; na Ísayíi 53: 12.

✡ 15:29 15: 29 Malkat Kañcaa 22: 8; Marka 14: 58; Saŋ 2: 19.

* 15:34 15: 34 Kañcaa 22: 2 ee woꞌu ga kiꞌArameyee.

✡ 15:36 15: 36 Mëdírohat na Kañcaa 69: 22.

✡ 15:38 15: 38 Malkat Eksoot 26: 31-33.

† 15:43 15: 43 Arímatee ɗekataa hanoh Yéerúsaleem ga iñaa aaw aasaaꞌ-noh ee díkaantiɓa tumin kíloomeet 35. Malkat ɓan Mëccëe 27: 57.

✡ 16:7 16: 7 Malkat 14: 28.

✡ 16:15 16: 15 Mëdírohat na Tumeen 1: 8.

✡ 16:19 16: 19 Mëdírohat na Tumeen 1: 9-11.

LÚKKAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa ee

Lúkkaa

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Wii wërí en Hewhewii winéwí’wii Lúkkaa bínɗa. Lúkkaa bokéeríi ga apotaa’caa Yéesu, wayee ya enee na ɓuwaa taabee na Yéesuɗa, kimeekisɓa bi lee’ daa kipeskaa Yéesu madeeɗa. Waa ennda ɗa, ya bínnda këyítfii fii, ya wosohhafa fiiliici Tewoofíil. Lúkkaa enee doktoo’ ee ya taabin waas ciyewin na Pool yaa Yéesu tanukee ga waas Damaas tummbari apotaa’ɗa. Ga ɓéeɓ ɓuwii bín ga loo Hewhewii winéwí’wiiɗa, ya doŋ yërí enndii yaawúu’ ga. Ya yewinnda kiɓéestíꞌ ga daa baahcaa yaawúu’caa manɗa, doonaa ɓuwaa fodaa gari mín kiꞌínoh dijófí’ ɓaa en Yéesuɗa.

Lúkkaa woꞌee an yaawúu’caa enee na kiseku buuraa ƴahɓa kimúsalɗa. Buuraama yërí en Músalkaataa sëldíiga-Koohcaa yéegalohee ga Këyítfaa fisela’í’faa an Kooh hayyi kiwos ëldúnaɗa. Kooh ínoheera an Músalkaataama laakkiinaa, ɓéeɓ ɓuwii hay kisaŋkuꞌ. Iñaama tah ya wosohha Kowukaagari ya laakka ka doŋɗa, kimúsal ɓuwaa gëman gakaɗa, heetoo heet. Yéesu Kiristaa yërí en Kowukaama.

Lúkkaa bídin ga këyítfii daa kilímukkaa Yéesu eneeɗa, na iñaa Yéesu tum ga ëldúnaɗa, iñaa ya jëgí’ ɓuwaaɗa, iñaa aaw ga kikaankaa na kimílískaagari. Yéesu jëgíree ɓuwaa ee ya yërëméeríi wo’eenci; ya yaa wëkí’ ɗúukoolí’caa, yaa kaal raɓcaa ga ɓuwaa, ya yaa tum enaama cidóoyí’-waa’.

Lúkkaa bídin ɓan këyít filiis, faa teeku “Tumeencaa apotaa’caa”. Ya ɓéestíꞌ ga këyítfaama iñaa dalee apotaa’caa aboh ga waa Yéesu ɓëwíru asamaanɗa, na daa kikerceen kooroh bi le’’a daa en ɓéeɓ ga ëldúna.

Këyítfii Lúkkaa bínɗa mínin kimëdírohu lool na iñaa Mëccëe bínɗa, na Marka ɓan, ee wa tíidoh anee:

1 - Iñii tah Lúkkaa kibín këyítfiiɗa (1: 1-4)

2 - Kilímukkaa Saŋ-Bëtís na kilímukkaa Yéesu (1: 5–2: 52)

3 - Jangataa Saŋ-Bëtís (3: 1-20)

4 - Saŋ bëtísi’’a Yéesu, Seytaani fíꞌta Yéesu (3: 21–4: 1-13)

5 - Yéesu tessa ga gohaa Gëlílée (4: 14–9: 50)

6 - Yéesu meyohha Gëlílée yaa ƴah Yéerúsaleem (9: 51–19: 27)

7 - Bescaa mëeñjoh ga kipeskaa Yéesuɗa (19: 28–23: 56)

8 - Yéesu mílíssa ga kikaankaa (24: 1-12)

9 - Yéesu feeñukka tëelíbéecaagari; Yéesu ɓoyukka ga ɗook (24: 13-53)

1

Iñii tah Lúkkaa kibínɗa

1 Fiilii Tewoofíil,

Ɓoꞌ ɓiyewin daluunun kibín tóoh iñaa laakee dii ga ɗuuƴcíiɗa. 2 Ɓa ɓéestíꞌka fodaa daa ɓuwaa maasohsee iñaama woꞌseeka na kúuwɓaɗa, ga waa iñaama dal, ee ɓa enee yéegalohcaa woꞌeenaa Kooh. 3 Kërí tah, Kiyaakii, mi ɓan waa mi heella bi jof wëeꞌwëeraa ga iñaa laakeeɗa tóoh, aboh ga dalaaraa, helloo kaꞌta ga kiɓéestíꞌtaaca ga bín wíinoo wíinoo. 4 Fodaama fu ínoh bi jof an iñii fu jëgíruɗa, kayoh fiyaak.

Malaakaa yéegalohha kilímukkaa Saŋ

5 Waama lak Eroot en buuꞌ ga kúlkaa Yúudée. Laakka sarahohaa teeku Sakarí, bokee ga lagaa sarahohcaa ensee na Abíyaaɗa. Ɓetici teeksee Ilisabeet ee bokee ga gíiraa Aaron. 6 Sakarí na ɓetici Ilisabeet júɓseera ɓéeɓɓa ga fíkíi Kooh, ɓa taabuki ga daa gënɗa Waas-Kooh na iñaa ya nakohɗa. 7 Wayee ɓa laakéeríi kowu ndaga Ilisabeet mínéeríi kilaak, ee ɓa ɓanak, ɓa ensee yaak.

8 Laakka bes, Sakarí enee na kitum lëgëy-sarahohaagari ga fíkíi Kooh, lak ɓuwaa ya bok naɓaɗa, ɓërí hëyrohee kitum bëríi. 9 Ga baahaa sarahohcaa, ɓa daani kiyíp tudooꞌ kiꞌínoh ɓaa iñaama hídan gariɗa. Iñaa hínnda ga Sakarí, ya jommba kiꞌaas ɗuuƴ Kaanfaa Kooh ga ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa, kitëkíꞌ cúuraayaa. 10 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin enussa ga fooh, ɓaa kíim Kooh daama ga wahtaa cúuraayaa taaluɗa. 11 Waa ennda ɗa, laakka malaakaa Kooh meƴ ga fíkíi Sakarí, tuukohha iñaa hanoh yah ñaabaa ɗekataa tëkírohsi cúuraayɗa. 12 Daa Sakarí hoteeri hen, fítaagari tuukka tek, ya tíitta tír. 13 Wayee malaakaa woꞌꞌari an:

- Kaa niik dara Sakarí, iñaa fu kíimɗa Kooh tookɗinndaari: Ɓetifu Ilisabeet hayyaa kilaakiꞌ kowu kiƴaal, ee fu teekanka Saŋ. 14 Keeñfu hay kisoos gari lool, ee ɓoꞌ ɓiyewin hay kineɓluku ga kilímukkaagari. 15 Ndaga ya hay kiꞌen ɓoꞌ yiyaak ga fíkíi Haꞌmudii. Ya ƴahhii anoh, enndii biiñ enndii anahaa laallukohi ɓoꞌ, ee aboh ga daa ya enan sah ga lookaa eeciɗa, ya hay kilíif na doolaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 16 Ya hay kitah bi ɓu-Isarayeel ɓiyewin gëmaatu ga Haꞌmudii en Koohyiigaɓaɗa. 17 Ya hay kitíin ga fíkíi Kooh, líif na hel na doolaa sëldíiga Ili ɓayeeɗa. Ya júwohíꞌ paamuncaa na towutaa, ya haydoh keeñ sagoh-taycii ga halaat cijúwíꞌ; fodaama ya waayukiꞌ Haꞌmudii ɓuwaa sekanndiɗa✡.

18 Sakarí loffa malaakaa an:

- Mi ínohan iñaama na? Ndaga mi guꞌgi, ee ɓetiroo ɓan yakakin.

19 Malaakaa taassari an:

- Mi yërí en Gëbíríyeel. Mi en ga fíkíi Kooh, kitum iñaa ya nakohɗa. Ya woseeroo kiwoꞌꞌaa na kiyéegallaa Hewhewii winéwíꞌwii wii. 20 Diima fu hay kiluuɓ, fu mínanndii kiwoꞌ bi ga daa iñii mi woꞌɗa laakan, ndaga fu gëmmbii woꞌeeniigoo ƴah kilaakoh ga wahtaagawaɗa.

21 Waama, lak ɓuwaa ensee na kikíim Kooh ga foohɗa ɓaa sek Sakarí daama. Ɓa jaahliꞌꞌa ga daa ya tes iñaa maañin ga ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Koohɗa. 22 Ga waa ya meƴca, ya mínndii naɓa kiwoꞌ ee ɓa ínohha an ya hot yen ga ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa. Ya tessa luuɓ, ee ya woꞌi naɓa na yahcaa.

23 Waa bescaa Sakarí jomee kihëyroh ga Kaanfaa Koohɗa leehha, ya ɓoyukka kaanci. 24 Bes cera tíkka ga, ɓetici Ilisabeet ennda na look. Ya ɗaakukka ñiin ciyëtúus ga kaanci. Ya woꞌee ga ɗuuƴci an: 25 «Iñii yii, Kooh tumiꞌtoori: Ya malkinndoo bi ya nísinndoo ga iñaa enee kaciroo ga ɗuuƴ ɓuwiiɗa.»

Malaakaa yéegalohha kilímukkaa Yéesu

26 Waa lookaa Ilisabeet laak ñiin ciyitniinooɗa, Kooh wossa malaaka Gëbíríyeel ga teeraa Nasareet, ga gohaa Gëlílée. 27 Ya wossari ga oomaa-jowaa onohu kipañ ga oomaa-fiilaa teeku Yoseef, kucaasamun Dëwít. Oomaa-jowaa teeku Mariyaama. 28 Malaakaa aassa kaan Mariyaama, woꞌꞌari an:

- Jam namohat naraa, fu yii Haꞌmudii teeɓ kijofkiigariɗa! Ya yii naraa.

29 Daa Mariyaama kelohee iñaa malaakaa woꞌ yaama, fítaagari tuukka tek. Ya yaa woꞌ ga helaagari an: «Këñɗohuma waaꞌ yee kiwoꞌe?» 30 Malaakaa woꞌꞌari an:

- Mariyaama, kaa niik, fu newin Kooh. 31 Diima, fu hay kiꞌen na look, fu laak kowu kiƴaal, fu teekka Yéesu. 32 Ya hay kiyak ga fíkíi ɓuwii ee ya teeksan Kowukii yii ga ɗookaa-ɗookɗa. Haꞌmudii en Koohɗa hayyi kitum buuꞌ fodaa caasamci Dëwít. 33 Ya ƴah buurii ɓu-kaan Yakoop bi taaꞌ ee nguuraagari leehoo taaꞌ.

34 Mariyaama loffa malaakaa an:

- Iñaama mínan na kiꞌen? Mi ínohoo ƴaal.

35 Malaakaa taassari an:

- Helii yiselaꞌíꞌyii hay kiyoosuk ga ɗookfu ee doolaa meyoh ga Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa úullaa fodii sëegúu. Kërí tah oomaanii ƴah kilímuɗa ƴah kiɓayu yiselaꞌíꞌyii, Kowukii Kooh. 36 Malka, mbokfu Ilisabeet, ya ɓan, yaa na look, kowu kiƴaal, ga kiyaꞌɓuci. Ɓaa woꞌsee an mínoo kilaak kowuɗa, yaa ga ñiin ciyitniinoo wati. 37 Ndaga dara wooñnjii Kooh.

38 Mariyaama woꞌꞌa an:

- Mi en ñaamii Haꞌmudii. Iñii fu woꞌ garooɗa, laakohat ɗa.

Malaakaa tagohha nari, yaa ƴah.

Mariyaama kaꞌta kiɓaaɓ Ilisabeet

39 Ga wahtaama, Mariyaama ɓewukka, yaa gaaw kiƴah ga ɓak gohaa Yúudée wiyéwníꞌ jaŋjaŋwaa, ga teeru wíinoo daama. 40 Ya aassa kaan Sakarí, ya këñíꞌta Ilisabeet. 41 Kowukaa ga lookaa Ilisabeetɗa yëngëlukka ga ɗuuƴci ga wahtaa Ilisabeet keloh këñɗohaa Mariyaama. Ilisabeet líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 42 Ee ya yaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Kooh wëñnjaa kibarkeel ga ɓeticii ɓéeɓɓa ee ya barkeelin kowukii fu ƴah kilaakɗa! 43 Mi yërí en ɓa, bi eew Haꞌmudiigoo, hay kaanndoo? 44 Ndaga malka, daa mi kelohee këñɗohiigaraa hen rek, kowukii dalla kiyëngëluk ga lookiigoo ndaga kisafaꞌ. 45 Fu yewinin múuꞌ, fu yii fu gëmin an iñaa yéegalohu ga teekaa Haꞌmudiiɗa, hay ɗa kilaakoh.

Mariyaama ƴeekka Kooh

46 Mariyaama dalla kiwoꞌ an:

- Fítiigoo ɓéeɓwa wii kañ kiyakkii Haꞌmudii,

47 ee keeñnjoo soosin ga Kooh, Músalkaatiigoo.

48 Ndaga ya malkinndoo, mi ñaamiigari ee mi enndii daraɗa.

Aboh ga diima, ɓuwii wati na ɓaa hayanɗa, bi taaꞌ woꞌsan garoo ɓaa yewinin múuꞌ.

49 Ndaga Kooh yii laak dooliɗa tumɗinndoo enaama yiyaak. Teekiigari selaꞌin.

50 Ee ya hay kiyërëm ɓuwaa niikussi fodii Koohɗa, bi taaꞌ.

51 Ya tumin enaama ciyaak na dooli yahci: ya aañin ɓuwaa tíku hafɓa ga ɗookɗa.

52 Ya kaalin buuꞌcaa ga nguuraa ɓa enohɗa, ee ya ɓëwíꞌta ɓuwaa enussii daraɗa.

53 Ya erin ɓuwaa yaaɓɗa enaama cinéwíꞌ bi dooyin, ee ya ɓoƴkidohin haꞌ-alalcaa yah ɓuucuuc.

54-55 Ya hayin kiꞌamɗoh ɓu-Isarayeel, súrgaciigari:

ya allii múk kiteewoh yërmaandaagari ga Abaraham na ɓuwaa meyoh gariɗa bi taaꞌa fodaa daa ya dígeeka caasamuncaagaruuɗa.

56 Mariyaama tessa na Ilisabeet iñaa leꞌin ñiin kaahay, lëehíꞌta ya ɓoyukka kaanci.

Kilímukkaa Saŋ-Bëtís

57 Wahtaa Ilisabeet jomee kilaakoh kowuɗa leꞌꞌa, ya laakka kowu kiƴaal. 58 Ɓuwaa dëk nariɗa na mbokcaagari yéegussa an Haꞌmudii, teewinndi yërmaandi wiyaak, ee ɓéeɓɓa ɓaa neɓluk ga iñaama nari. 59 Waa kuꞌoomaakaa límukka bi laakka bes ciyitnakaahay, ɓuwaa hayyaja kigúꞌ*. Ɓa waareeja kiꞌeꞌ teekaa paamci, Sakarí. 60 Wayee eemunaa loffa an:

- Óꞌóo, ja teeksan Saŋ.

61 Ɓa woꞌꞌari an:

- Man laakoo mbokfu yaa ɓay teekuma!

62 Ɓuwaa meekisohha paamunaa na yahcaagaɓa, ya woꞌɓa daa ya waaꞌ kiteek kowukaagariɗa. 63 Sakarí nakka ɓuwaa, ɓa haydohiꞌti haanga wibídaah, ya bínnda an: «Teeku Saŋ.» Ɓuwaa ɓéeɓɓa jaahliꞌussa ga iñaama. 64 Ga ɗekataama, perimpaa Sakarí lógísukka, ya mínnda kiwoꞌ fodaa múus, ya yaa kañ Kooh. 65 Ɓuwaa dëk nari ga dëkaaɗa tíitussa ga iñaama, ee ɓuwaa ɓaa ɓéestíroh iñaa laakee yaama ga ɗuuƴ jaŋjaŋcaa ga gohaa Yúudée tóohɗa. 66 Ɓaa iñaama aasin nofci ɓéeɓ, ammbaka ga helci ee ya yaa woꞌ an:

- Kuꞌoomaakii jii ƴah ɓee?

En kiꞌenaa, doolaa Haꞌmudii, enee nari.

Sakarí ƴeekka Kooh

67 Sakarí, paam kuꞌoomaakaa líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa. Ya yaa jangat fodii sëldíiga-Kooh an:

68 - Haꞌmudii, Koohyii ɓu-Isarayeel, kañsat, ndaga ya hayin kiɓaaɓ na kilaassuu, ɗu ɓuwiigari.

69 Ya wosinnduu Músalkaat yiyaak, yaa bok ga níilaa buuꞌ Dëwít, súrgaagari.

70 Ya yéegaloheera iñaama kimëeñíꞌ, koorohhawa ga túuwtaa sëldíigacaagari ɓiselaꞌíꞌɓaa ensee waamaɗa:

71 Ya dígohee an ya hayyuu kimúsal ga ɓuwii sagoh naruuɗa na ga yah ɓuwii waarussii garuu kihotɗa.

72 Fodaama ya teeɓ caasamuncaaruu yërmaandaagari,

ee ya allii kifiiliimunkaagari kiselaꞌíꞌkaa na ɓuunciɗa.

73 Kooh dígee caasammbuu Abaraham, 74 an ya hayyuu kimeƴdoh ga yah ɓuwii enu naruu kilebirohɗa, doonaa ɗu mínndi kijaamuk

fodaama, na fít wiyëgísíꞌ.

75 Doonaa ɗu selaꞌ ee ɗu júɓ ga fíkíici besaa Kooh onnduu kipes ɓéeɓ.

76 Fu nak, kowuroo, fu ƴah sëldíigii Koohyii ga ɗookaa-ɗookɗa, ndaga fu ƴah kiɗëwíruk Haꞌmudii, fu waayukiꞌti waasiigari ya ƴah kihayohɗa,

77 na kiꞌínohlukoh ɓuwiigari an waasaa ƴahɓa kimúsalɗa kooroh ga kibayalkaa ɓa bayalsan baakaaꞌcaagaɓaɗa.

78 Koohyiiruu yewinin yërmaandi, kërí tah bi ya hay kiyóoskíꞌ ga ɗookkuu leeꞌlaataa meyoh ɗook man na leeꞌlaataa nohaa en na kimeƴ.

79 En ɗanaa ya léeríꞌ ɓuwaa tesu ga ñúusii ee ɓa dëk ga kinúp kikaanɗa, ya níiꞌ kotcaagaɓa, ëewdohca ga waas jam.

80 Oomaanaa yaa yak ga faan na hel. Ya tessa ga ɗekat, ga ëgíraa, bi ga daa ya meƴ, ya teewukohha ga fíkíi ɓu-Isarayeel.

2

Kilímukkaa Yéesu ga Betleeꞌem

(Mëccëe 1: 18-25)

1 Ga waama, buuraa yiyaakyaa woꞌu Ógís nakohha an ɓuwaa en ga kúlkaagari tóohɗa, ɓa bídukat bi ya ínoh ga daa ɓa hínɗa. 2 Bídukaama wërí ɗeɓ kilaak ee wa enee ga waa Kíríñús nguurukee ga gohaa Síríiɗa. 3 Ɓaa en ɓéeɓ yaa ƴah kibíduknee ga teeraa ya meyohɗa.

4 Yoseef ɓan ɓeɓkohha ga teeraa Nasareet ga gohaa Gëlílée, ya yaa ƴah Betleeꞌem, teeraa buuꞌ Dëwít límohuɗa, ga gohaa Yúudée. Iñaa tahkaɗa, ya Yoseef, ya bok ga níilaa buuꞌ Dëwít. 5 Ya kaꞌta daama kibíduknee, ya taammba na jowujaagari, Mariyaama, lak na look. 6 Wahtaa Mariyaama jomee kilaak kowuɗa leꞌꞌa lak ɓa ɓaa ga Betleeꞌem. 7 Ya laakka kowu kiƴaal, ennda saawaagari. Ya múulla kuliiꞌkaa, faanndaja ga ɗuuƴ mbalka ndaga lak ga daa ɓuwaa yuŋɗusee ga kaancaaɗa líifin, ee ɓa laakéeríi daa ɓa enan.

Malaakaa yéegalla níirohcaa

8 Ga ëgíraama, laakeera níirohcaa neehsee ga yopcaa. 9 Laakka malaakaa Kooh meƴ gaɓa. Ndamaa Kooh yoosukka ga ɗookɓa, ennda fodii melic, wíillaɓa. Ɓa tíitta tír. 10 Wayee malaakaa woꞌꞌaɓa an:

- Kaa niikat, ndaga mi haydohiꞌtúu Hewhew wijófíꞌ waa ƴah kiꞌen neɓlaat ga ɓuwii ɓéeɓɓa: 11 wati*, ga teeraa buuꞌ Dëwít límohuɗa, laakin Músalkaataa límukiꞌtúu, yërí en Kiristaanii, Haꞌmudii. 12 Ee ɗú ínohsohanndi ga mandargii wii: ɗú hay kilaak daama kuliiꞌkaa múuluunun, faanu ga ɗuuƴ mbalka.

13 Ga ɗekataama, laakka malaaka ɓiyewin ɓaa meyoh ɗook hayussa ga yaama, ɓa taammba ɓéeɓɓa, ɓaa kañ Kooh anee:

14 «Ndam aawat ga Kooh ga ɗookaa-ɗook, ee ga kakay jamaagari enat na ɓuwaa ya tanɗa!»

Níirohcaa karussa Betleeꞌem

15 Waa ennda ɗa, malaakacaa tagohussa na níirohcaa, ɓaa ɓoyuk ɗook-Kooh. Níirohcaa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ɗu ƴahat kon bi ga Betleeꞌem, ɗu hot iñaa laak daama ee Haꞌmudii, hayeeruuka kiyéegalɗa.

16 Ɓa gaawwa da kikaꞌ, laakussa Mariyaama na Yoseef daama ee kuliiꞌkaa faanuunun ga mbalkaa. 17 Waa ɓa hottaja, ɓa hannda kiɓéestíꞌ iñaa malaakaa woꞌeeɓa aaw ga kuꞌoomaakaaɗa. 18 Ɓéeɓ ɓuwaa kelohsee iñaa níirohcaa ɓéestíꞌseeɗa, jaahliꞌussa ga. 19 Mariyaama nak ammba iñcaama tóoh ga helaagari ee ya yaa halaat ga. 20 Lëehíꞌta níirohcaa ɓoƴkussa yopcaa, ɓaa ndam Kooh, ɓaa kañnji ndaga iñaa ɓa kelohɗa, na iñaa ɓa hotɗa. Iñcaama tóoh laakee fodaa daa malaakaa woꞌeeɓakaɗa.

Yéesu ɓayussa ga teekaagari

21 Waa kuꞌoomaakaa límussa bi laakka bes ciyitnakaahay, ja gúrussa, ɓa eꞌtari teekaa Yéesu. Teekaa waama wërí malaakaa erohee lak Mariyaama enndii na look duum.

Yéesu teewohsuneera ga Kaanfaa Kooh

22 Besaa kisétíꞌsirukkaa† Mariyaama leꞌꞌa fodaa daa Waasaa Móyíis nakohkaɗa, Yoseef nari ɓayussa kuꞌoomaakaa teeraa Yéerúsaleem ga Kaanfaa Kooh, kiteewohhi ga Haꞌmudii; 23 ndaga bídu ga Waasaa Haꞌmudii, an: «Kowu kisaaw kiƴaal kaa límu ɓéeɓ faanɗusat Kooh.» 24 Ɓa tummba sarah ɓan fodaa iñaa Waasaama nakohɗa: «Hoꞌ-mbarfat ɓanak wala hoꞌ-húul ɓanak ɓiƴín.»

25 Laakeera waama ga Yéerúsaleem, ɓaa teeku Simewoŋ. Ɓaa yaama júweera ee kelohɗeera Kooh ee ya sekee ɓaa ƴah kihay kinaas coonucaa ɓu-Isarayeelɗa. Helaa yiselaꞌíꞌyaa taabee nari 26 ee ya ínohlukoheerari ga heeƴ an ya kaanoo ee ya hottii Kiristaanaa Haꞌmudii, wosohɗa. 27 Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓayyari bi ga Kaanfaa Kooh, hídohha lak paam Yéesu na eeci haydohuununndi daama kitum iñaa Waasaa nakoh gariɗa. 28 Simewoŋ ɓeɓpari ga yahcaagari, ya yaa kañ Kooh an:

29 - Cic Kooh, diima iñaa fu dígoheeɗa laakin. Fu mínin kiꞌíis súrgiigaraa ya kaan na jam.

30 Ndaga mi hotin na tuhastiigoo kimúckii meyoh garaaɗa,

31 ee kimúckiima, fu waayukka ga fíkíi ɓuwii ɓéeɓɓa:

32 Kërí en leeꞌlaataa tahanndaa kiꞌínohuk ga ɓuwii ga ëldúnaɗa tóoh, ee kërí onan ndam ɓu-kaanfu, Isarayeel.

33 Paam Yéesu na eew Yéesu jaahliꞌussa ga iñaa Simewoŋ woꞌee ga oomaanaaɗa. 34 Simewoŋ barkeellaɓa, woꞌꞌa Mariyaama eew Yéesu an:

- Malka, ɓii yii hay kitah ɓiɓoꞌ ɓiyewin ga Isarayeel sooyu ga fíkíi Kooh ee ɓoꞌ ɓiyewin hay kimúcu. Ya hay kiꞌen mandargaa Kooh teewoh ee ya hay kisagu ga ɗuuƴ ɓuwii. 35 Ee fodaama, ya hay kiméyíꞌ halaatcaa ɗaakuk ga keeñcaa ɓiɓoꞌ ɓiyewin. Fu nak, Mariyaama, fu hay kilaak mesiklaat ciyaak ga keeñfu bi man na jípíl maaŋngaa.

36 Laakeera ɓan sëldíiga-Kooh yiɓeti, yaa teeku Aana. Paamci teeksee Fanuwel ee bok ga níilaa ɓu-kaan Aseeꞌ. Ya yaꞌɓuꞌeera lool. Ya enin tíkíis tiyitnatanak na ƴaalaa ya pajukee gari ga kiꞌoomaa-jowuciɗa. 37 Lëehíꞌta, waa ƴaalaa kaannda, ya pajukissii. Ya tessa ɗa bi ga tíkíistaa tidaaŋkaah-yitnataahay na tinikiistaa ya laakɗa. Aana tagohéeríi Kaanfaa Kooh. Wekoo nohoo, ya enee ga kijaamuk Kooh: ya oori, ya kíimi Kooh. 38 Daa ya hídukohee ga iñaama, ya yaa gërëm Kooh ga kuꞌoomaakaa. Ee ya yaa ɓéestírukoh kuꞌoomaakaa ga ɓéeɓ ɓuwaa seku daa Kooh laasohan ɓu-Yéerúsaleemɗa.

Paam Yéesu na eeci ɓoƴkussa Nasareet

39 Paam Yéesu na eew Yéesu mëtírussa kitum iñcaa Waasaa Haꞌmudii, nakohɗa, lëehíꞌta ɓa sooffa Nasareet, teeraa ɓa dëkohɗa ga gohaa Gëlílée. 40 Kuꞌoomaakaa nak, jaa yak, jaa wëñ kilaak hel, ja jaa yewin hamham ee jaa neɓloh Kooh.

Yéesu han kiꞌaas Kaanfaa Kooh

41 Kíiskaa en ɓéeɓ, paam Yéesu na eew Yéesu daansee kikaru Yéerúsaleem ga feetaa Paak. 42 Ga waa Yéesu laakka tíkíis tidaaŋkaah na tanak, ɓa kaꞌta nari feetaa fodaa daa baahaa nakohkaɗa. 43 Ga waa feetaa leehha, ɓa ɓaa ɓoyuk, wayee Yéesu, kuꞌoomaa-ƴaalkaa, tessa ga Yéerúsaleem ee paamci na eeci ínohussii dara ga. 44 Ɓa tíinnda iñaa hín na noh-noh wíinoo ee ɓa fooŋnga rek an Yéesu yii ga ɗuuƴ ɓuwii ɓa taam naɓaɗa. Lëehíꞌta ɓa ɓaa en ga kiraassi ga ɗuuƴ ɓuwaa bokoh naɓaɗa na ɓuwaa ɓa ínohɗa. 45 Wayee ɓa hottiiri. Ɓa ɓoyukka kon kiraassi bi ga Yéerúsaleem. 46 Ga besaa wukaahaywaa, ɓa hottari ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh: ya yugin ga leeloo jëgíroh yaawúuꞌcaa, ya yaa súkúrukɓa ee ya yaa meekisɓa. 47 Ɓéeɓ ɓuwaa súkúrukseeriɗa lëƴseera ga kiñaañkaagari na iñcaa ya taaseeɓaɗa. 48 Paamci na eeci hotussi hen, ɓa waaruꞌꞌa; eeci meekissari an:

- Kowuroo, iñii tah ya fu tummbíi iñii yii? Mi na paapu ɗí jaahliꞌeera lool ga dii ɗí eneeraa na kiraasɗa.

49 Ya loffaɓa an:

- Ɗú raaseeroo doo ya? Ɗú ínohéeríi an mi jom kiꞌen ga kaanfii Paammboo hene?

50 Wayee ɓa ínohhii iñaa ya waareeɓa kiwoꞌɗa. 51 Lëehíꞌta Yéesu sooffa naɓa Nasareet ee ya yaa kelohiꞌɓa. Eeci ammba iñcaama tóoh ga helaagari ee ya yaa halaat ga. 52 Yéesu nak yaa en yaak, hamhamaagari waa ɓaatuk, ee ya yaa wëñ kineɓloh Kooh na ɓuwaa.

3

Jangataa Saŋ-Bëtís

(Mëccëe 3: 1-12; Marka 1: 1-8; Saŋ 1: 19-28)

1 Iñii yii laakee ga kíiskaa kudaaŋkaah na kuyëtúuskaa ga nguuraa buuraa yiyaakyaa teeku Tíbeeꞌɗa. Lak Poos-Pílaat yaa nguuruk ga kúlkaa Yúudée, ee Eroot nguurukee ga gohaa Gëlílée, ee këmëeŋkíci Filiip nguurukee ga gohaa Ítúrée na waa Tarakonit, Lisañas nguurukee ga Abíleen. 2 Ee ɓan lak Aan na Kayíf ɓërí kuliyukee ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa. Waama Kooh woꞌꞌa na Saŋ, kowukaa Sakarí, ga ɗuuƴ ëgíraa. 3 Waa ennda ɗa, Saŋ kaꞌta ga dëkcaa wíil húlúwaa Yúrdeŋɗa tóohca. Ya yaa jangat an ɓuwaa súpítat kipeskaagaɓa, ɓa bëtísiꞌu, en ɗanaa baakaaꞌcaagaɓa bayalu.

4 Fodaama, iñaa bínsee ga këyítfaa Ísayíi, sëldíiga-Koohɗa laakka, ndaga ya woꞌee an:

«Laakin koonaa-ɓoꞌ kaa en na kiwoꞌ didóolíꞌ ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa an:

Waayukɗat Haꞌmudii waasii, júwíꞌɗatti tuwaas-waastii!

5 Cúl-cúl hay kiꞌúubu,

jaŋjaŋ na tëgël hay kihídírohu;

waascii ɗeegiskohɗa hay kiyólóhɗu,

waascii na ƴëltí-ƴëltíciiɗa hay kileeñu.

6 En ɗanaa, ɓaa en ɓéeɓ hay kihot kimúckaa meyoh ga Koohɗa.»

7 Ɓuwaa ɓaa hay ga Saŋ doo ya bëtísiꞌɓa. Ya yaa woꞌɓa an:

- Heet goŋ-saamaancii, ɓii lëdíꞌtúu ɓa iñaa tahanndúu kirëc ga aylukaa Kooh ƴah kihayɗa? 8 Kon tumat iñcaa teewohin an ɗú récukin baakaaꞌciigarúu, ee kaa dalat kiwoꞌ an:

«*Abaraham en caasammbíi.» Ndaga mi woꞌꞌúu man Kooh mínin kiɓeɓ atohcii cii ya meƴdoh ga tucaasamun Abaraham! 9 Diima deŋ ɓan këkúsaa tíimin boscaa tediktaa, kigúꞌ níilcaa. Kon kedikkaa límmbii towu tijófíꞌ tóoh, gúru, jafu ga kiwii.

10 Mbooloomaa meekissari an:

- Kon ɗí jom ya kitum?

11 Ya loffaɓa an:

- Ɓaa fu laak kúltí kanakaa, laa warohaa na ɓaa laakoo, ee ɓaa fu laak iñaa fu ñamanaa, tumaa fodaama.

12 Juuticaa hayussa ɓan kibëtísiꞌu, ɓa meekissa Saŋ an:

- Jëgírohii, ɗí jom ya kitum?

13 Ya loffaɓa an:

- Kaa meekisohat ɓuwii iñaa wëñ iñaa nguuraa nakohɗa.

14 Laakka ɓan soldaaꞌcaa meekissi an:

- Ɗí ɓan, ɗí jom ya kitum?

Ya woꞌꞌaɓa an:

- Kaa teꞌat hëelís ken na dooli wala ga pokiꞌ ɓoꞌ iñcaa laakkii, wayee eemat ga fayaagarúu.

15 Ɓuwaa ɓaa sek ga Saŋ, ndaga ɓaa en ɓéeɓ foogee an heƴna Saŋ yërí en Kiristaanii. 16 Wayee Saŋ woꞌꞌa ɓuwaa ɓéeɓɓa an:

- Mi, mi bëtísiꞌꞌúu ga músú, wayee ɓaa wëñnjoo kiyak fúuf yaa hay: mi jutuutin sah ga kipëkís liiɓcaa ñafaꞌcaagari. Ya bëtísiꞌanndúu ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa na ga kiwii. 17 Kankaa kaa ga yahci, kifaaꞌ yoonaagari, ya ek tohootaa ga dapaagari; wayee fekiꞌfaa, ya hayfa kitëkíꞌ ga kiwiikaa ƴímoo taaꞌɗa.

18 Fodaama, na jëgíroh ciyewin ciliis caa manɗa, Saŋ yaa yéegal ɓuwaa Hewhewaa winéwíꞌwaa. 19 Wayee Eroot buuraa Gëlílée, ga waa ya teꞌ Erojaas ɓeti këmëeŋkíci, ya pokkariɗa, Saŋ ñaꞌtari ga na enaama cibóníꞌ ciyewin ciliis caa buuraa tumee. 20 Wayee Eroot ɓaatissa kitum iñaa wëñ kisepiꞌ: ya amlukka Saŋ ga kasu.

Saŋ bëtísiꞌꞌa Yéesu

(Mëccëe 3: 13-17; Marka 1: 9-11)

21 Ga waa ɓuwaa ɓéeɓɓa ñoodussa ga músúmaa, Yéesu ñoodussa ga ɓan. Waa ya ñoodussa bi ya meƴca, ya yaa kíim Kooh. Ga wahtaama, ɗook-Kooh lëgísukka.

22 Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukka ga ɗookci fodii iñaa man na hoꞌ. Laakka koonaakaa kelohuk, meyoh ɗook-Kooh an: «Fu yërí en kowuroo ee mi waarinndaa. Keeñnjoo soosin garaa.»

Níilaa ɓiYéesu

(Mëccëe 1: 1-17)

23 Ga waa Yéesu dal kimeƴ ga fíkíi ɓuwaa, ya laakeera tíkíistaa leꞌ tidaaŋkaah-kaahay. Ɓuwaa abee an yërí en kowu Yoseef yaa enee kowu Helíɗa. 24 Helí ennda kowu Mataat, Mataat kowu Léwí, Léwí kowu Melki, Melki kowu Yanay, Yanay kowu Yoseef, 25 Yoseef kowu Matacas, Matacas kowu Amoos, Amoos kowu Nahum, Nahum kowu Esli, Esli kowu Nagay, 26 Nagay kowu Maat, Maat kowu Matacas, Matacas kowu Simiꞌ, Simiꞌ kowu Yooseek, Yooseek kowu Yoodaa, 27 Yoodaa kowu Yohanan, Yohanan kowu Resa, Resa kowu Sorobabeel, Sorobabeel kowu Salceel, Salceel kowu Nérí, 28 Nérí kowu Melki, Melki kowu Adi, Adi kowu Kosam, Kosam kowu Elmadam, Elmadam kowu Eeꞌ, 29 Eeꞌ kowu Yéesu, Yéesu kowu Eliyeseeꞌ, Eliyeseeꞌ kowu Yoorim, Yoorim kowu Mataat, Mataat kowu Léwí, 30 Léwí kowu Simewoŋ, Simewoŋ kowu Yúdaa, Yúdaa kowu Yoseef, Yoseef kowu Yonam, Yonam kowu Elíyakím, 31 Elíyakím kowu Meleyaa, Meleyaa kowu Menna, Menna kowu Matata, Matata kowu Natan, Natan kowu Dëwít, 32 Dëwít kowu Yesee, Yesee kowu Yobet, Yobet kowu Boas, Boas kowu Sala, Sala kowu Naason, 33 Naason kowu Amínadap, Amínadap kowu Atmin, Atmin kowu Arni, Arni kowu Esarom, Esarom kowu Peres, Peres kowu Yúdaa, 34 Yúdaa kowu Yakoop, Yakoop kowu Ísaak, Ísaak kowu Abaraham, Abaraham kowu Tera, Tera kowu Nakooꞌ, 35 Nakooꞌ kowu Sérúk, Sérúk kowu Rewu, Rewu kowu Pelek, Pelek kowu Ebeeꞌ, Ebeeꞌ kowu Sala, 36 Sala kowu Kaynam, Kaynam kowu Arapaksat, Arapaksat kowu Seem, Seem kowu Nowee, Nowee kowu Lamek, 37 Lamek kowu Metusela, Metusela kowu Henok, Henok kowu Yaret, Yaret kowu Mahalaleel, Mahalaleel kowu Kaynam, 38 Kaynam kowu Enos, Enos kowu Set, Set kowu Aadama, Aadama kowu Kooh.

4

Seytaani fíꞌta Yéesu

(Mëccëe 4: 1-11; Marka 1: 12-13)

1 Ga waa Yéesu líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ya meyohha húlúwaa Yúrdeŋ. Helaa yiselaꞌíꞌyaa wooccari, ɓayyari ga ɗekat, ëgíꞌ-dúndaŋ. 2 Daama ya ennda da bes cidaaŋkaah-nikiis, caa wëeꞌtaa ga an cii, Seytaani yaa fíꞌti. Ya ñammbii dara ga ɗuuƴ bescaama. Ga waa bescaama paaffa, kiyaaɓ ammbari. 3 Waa ennda ɗa, Seytaani woꞌꞌari an:

- En lak fu en Kowukii Koohaa, nakaa atohii wii wa súpítuk mbúurú, fu ñam.

4 Yéesu loffari an:

- Këyítfaa woꞌ an: «Ɓoꞌ pesohanndii na mbúurú doŋ.»

5 Seytaani ɓayyari ga ɗekat wikëríꞌ ɗook, ya teeɓpari ga saasi dëkcii ga ëldúnaɗa tóoh. 6 Lëehíꞌta ya woꞌꞌari an:

- Mi hayyaa kiꞌon kinguuruk ga ɗook dëkciima tóoh na kilaak ndamaa nguuraagaca: mi eruunun iñaama tóoh ee mi míninwa kiꞌeꞌ ɓaa neɓpoo. 7 Kon fu, binaa fu ƴíꞌ ga fíkíiroonaa, iñaama tóoh fu hayyi kilaak.

8 Yéesu loffari an:

- Këyítfaa woꞌ an: «Fu ƴíꞌɗan Haꞌmudii, Koohyiigaraa, ee fu jaamukanndi ya doŋ.»

9 Lëehíꞌta Seytaani ɓayyari Yéerúsaleem, yíppari ga ɗook Kaanfaa Kooh, ya woꞌꞌari an:

- En lak fu en Kowukii Koohaa yípukaa kakay; 10 ndaga Këyítfaa woꞌ an:

«Kooh hayyaa kinakiꞌ malaakacaagari, ɓa sommbaa.» 11 Ee ɓan: «Malaakacaa teeŋngaa ga yahcaagaɓa, doonaa kotfu këftukoo ga atoh.»

12 Yéesu loffari an:

- Këyítfaa woꞌ an: «Kaa jéematuk Haꞌmudii, Koohyiigaraa.»

13 Ga waa Seytaani lëehíꞌta kifíꞌ Yéesu ga ɓakaa en ɓéeɓ, ya úsaayya Yéesu, ya yaa sek bes wiliis.

Yéesu ɓoyukka Gëlílée

(Mëccëe 4: 12-17; Marka 1: 14-15)

14 Yéesu líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ɓoyukka Gëlílée. Teekaagari síwwa ga gohaama tóohwa. 15 Ya yaa jëgíroh ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa daamaɗa ee ɓuwaa ɓéeɓ ɓaa kañnji.

Yéesu kaalussa ga jaangu-yaawúuꞌ ga Nasareet

(Mëccëe 13: 53-58; Marka 6: 1-6)

16 Yéesu kaꞌta Nasareet, teeraa ya yakohɗa. Ga besaa Sabat, ya aassa jaangu-yaawúuraa fodaa daa ya meereeka kitumɗa. Ya kolukka kijaŋ Këyítfaa Kooh. 17 Ya erussa Këyítfaa sëldíiga Ísayíi. Ya lëríssafa, ya leꞌꞌa bi ga ɗekataa bídu an:

18 «Helii meyoh ga Haꞌmudiiɗa, wii ga ɗookkoo

ndaga ya tanukinndoo kihaydoh Hewhewii winéwíꞌwii ga ɓuwii laakooɗa.

Ya wosinndoo kiyéegal ɓuwii abuɗa an ɓa hay kirëc

na kiwoꞌ ɓuwii hascii búumɗa an ɓa hay kihotis,

ɓuwii en na kitogisohuɗa an ɓa hay kilaak hafɓa; 19 Ya nakinndoo kiyéegaloh kíiskii Haꞌmudii

ƴah kiteewoh an ɓuwaa neɓlohinndi.»

20 Lëehíꞌta Yéesu ponnda Këyítfaa, ya íkkafa ɓaa ɗaakifaɗa, ya yuŋnga. Ɓuwaa enee ga jaangaaɗa ɓéeɓɓa yípussari hascaa. 21 Daama, ya yaa woꞌɓa an:

- Wati, woꞌeenii ga Këyítfii ɗú han kikelohɗa laakohin ga dii wa woꞌɗa.

22 Ɓaa en ɓéeɓ yaa woꞌ iñaa morin ga Yéesu, ee ɓa jaahliꞌꞌa ga woꞌeencaa cinéwíꞌcaa ya meƴdoh ga kúuwkaagariɗa. Ɓa ɓaa woꞌ an:

- Ɓii enndii kowu Yoseefe?

23 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Wóorinndoo an ɗú hayyoo kicah an: «Payohii, wëkíraa haffu!» Ɗú hayyoo kiwoꞌ ɓan an: «Ɗí yéegin iñcaa fu tum ga Kafarnawomɗa tóohca; tumaa caa manɗa dii ga dëkii fu meyohɗa.»

24 Lëehíꞌta, ya ɓaatta ga an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; laakkii sëldíiga-Kooh yaa teꞌu ga dëkaa ya meyohɗa. 25 Ee mi yii woꞌissúu ɓan kayoh-kayohɗa: níindískat iñaa laakee waama ga jamaanaa sëldíiga Ili, lak Kooh enin karaŋ iñaa leꞌin tíkíis taahay na caban ee aꞌ wiyaak laakka ga kúlkaa tóoh, mi woꞌꞌúuka laakka waama ga kúlkaa Isarayeel ɓeti ɓiyewin ɓaa ƴaalcaagaɓa kaanin; 26 wayee Kooh ebillii Ili ga yíinoo gaɓa, ya dímalɓa. Ya nammbari kiꞌebil ga yíinoo yaa enndii yaawúuꞌ ee dëk teeraa Sareptaa ga gohaa Sídoŋɗa.

27 Ga Isarayeel ɓan, ga jamaanaa sëldíiga Ilisee, laakeera gaana ɓiyewin, wayee yíinoo gaɓa wëkɗuséeríi, enndii Naamaan yaama dëk Síríiɗanaa. Ya enndii yaawúuꞌ.

28 Ɓuwaa enee ga ɗuuƴ jaangaaɗa ɓéeɓɓa, daa ɓa kelohee woꞌeencaama, keeñcaagaɓa tammba lool. 29 Ɓa kolukka, ɓa meƴdohhari teeraa, ɓa jíitallari bi ga ɗook jaŋjagaa, ga daa teeraa Nasareet yípohseeɗa, doo ɓa yeꞌꞌi ga írkísaa, ya keen kakay. 30 Wayee Yéesu kooꞌta ga leelooɓa, ya yaa paaf.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa laak raɓ

(Marka 1: 21-28)

31 Yéesu kaꞌta teeraa Kafarnawom ga gohaa Gëlílée. Ga bes Sabat ya yaa jëgíꞌ ɓuwaa. 32 Ɓuwaa waaruꞌseera lool ga jëgírohaagari ndaga ya yërëméeríi woꞌeenci. 33 Ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuraa, laakeera ɓaa raɓ yisóotíꞌ am enee daama, ya yaa les koonaa kiyaak an:

34 - Éeƴ! Yéesu-Nasareet, fu naríi ya? Kiɗúmíꞌtíi kërí haydohhane? Mi ínohin ɓii fu enɗa: fu yërí en ɓii yiselaꞌíꞌyii meyoh ga Koohɗa.

35 Yéesu gëtta rawaa, woꞌꞌari an:

- Ɗekoha, fu meyoh ga ɓii.

Daama, rawaa ɓúukka ɓaa kakay, ga leeloo ɓuwaa ɓéeɓɓa, ya meƴca gari ee tummbiiri dara iñaa meskin. 36 Ɓuwaa ɓéeɓɓa jaahliꞌussa, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an: «Cii woꞌeen ca yee? Ɓii laakin dooli kinak raɓcii ɓa meyoh ga ɓuwaa ee na woꞌeen wíinoo rek ɓa meƴ.»

37 Fodaama teekaa Yéesu waa síw ga gohaama tóohwa.

Yéesu wëkíꞌta payam Simoŋ na ɓiɓoꞌ ɓiliis

(Mëccëe 8: 14-17; Marka 1: 29-34)

38 Yéesu kolkohha jaangu-yaawúuraa, ya kaꞌta kaan Simoŋ. Lak payam Simoŋ yiɓeti ɗúukoolin bi faanfaa tamin jír. Ɓa kíimmba Yéesu ya dímalɓa ga. 39 Ya híilla ga ɗookci, ya gëtta tamohlaataa faanfaa; tamohlaataa meƴca, ga saasi ya kolukka, ya aawwaɓa kitoputuꞌ.

40 Ga waa nohaa aassa, ɓaa laakin ɗúukoolíꞌ ɓéeɓ ee ga daa ya mín kiman tóoh, haydohhari ga Yéesu. Ya tíkka yahcaagari ga ɗook yaa en ɓéeɓ gaɓa, ee ya wëkíꞌtaɓa. 41 Raɓcaa ɓan ɓaa meyoh ga ɗúukoolíꞌ ɓiyewin na tifiip an:

- Fu yërí en Kowukii Kooh.

Wayee yaa gëtɓa, ya hoonohhaɓa kiwoꞌ iñaa aaw gari, ndaga lak ɓa ínoheera an yërí en Kiristaanii.

Yéesu yaa jangat ga kúlkaa Yúudée

(Marka 1: 35-39)

42 Kooh yaa wíis, Yéesu yaa meƴ teeraa Kafarnawom yaa ƴah ga daa wéetin. Mbooloomaa waa raassi. Waa ɓa leꞌꞌa bi gari, ɓa waaꞌtari kitëhdoh doo ya tagohoo naɓa. 43 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mi jomin kiyéegaloh ɓan ga teerucii cíinoo Hewhewii winéwíꞌwii Nguurii Kooh, ndaga iñaama yërí tah Kooh wossaroo ga ëldúna. 44 Fodaama, Yéesu ennda ga kiyéegaloh Hewhewaa winéwíꞌwaa ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa en ga kúlkaa Yúudéeɗa.

5

Yéesu ɓayya tëelíbéecaa ya ɗeɓ kitanukɗa.

(Mëccëe 4: 18-22; Marka 1: 16-20)

1 Laakka bes lak Yéesu yaa ga seereenaa giiyaa Senesareet, mbooloomaa wíillari bi wa waa ñaak ga ɗookci ndaga kisúkúruk woꞌeenaa Kooh. 2 Ya hotta ga seereenaa giiyaa gaal-looci kanak; laakka mbaalohcaa yoosukoh gaca, ɓa ɓaa tís mbaalcaagaɓa. 3 Ya aassa ga gaal-loocaa wíinoowaa en wuu Simoŋɗa; Yéesu woꞌꞌari kiɓay gaal-loocaa wa úsaay seereenaa giiyaa jutuut. Yéesu yuŋnga ga loocaa ya yaa jëgíꞌ mbooloomaa.

4 Ga waa ya lëehíꞌta kijëgíroh, ya woꞌꞌa Simoŋ an:

- Ɓayaa loocii bi ga ɗekataa músúmaa huutin, ɗú wees mbaalii, ɗú aaw kimbaal.

5 Simoŋ taassari an:

- Kiyaakii, ɗí lëgëyin wekii ɓéeɓwa ee ɗí ammbii dara, wayee ga woꞌeenfu mi haywa kiwees.

6 Ɓa weessa mbaalaa, ɓa ammba jën ciyewin bi mbaalaa waa ɗaꞌ. 7 Waa ennda ɗa, ɓa ɓaa kalay ɓuwaa taam naɓa ee ɓa enee ga loocaa wíinoowaaɗa, ɓa hayɓa kidímal. Ɓaama hayussa, ɓa líifíꞌta loocicaa kanakcaa na jën bi ca caa waaꞌ kinuuꞌ. 8 Daa Simoŋ-Peeꞌ* hotee iñaama, ya ƴíꞌꞌa ga fíkíi Yéesu, ya woꞌꞌa an:

- Haꞌmudii, meyaa garoo ndaga mi iñii haꞌ-baakaaꞌ.

9 Simoŋ woꞌee fodaama ndaga ya na ɓuwaa taabee nariɗa jaahliꞌseera lool ga jëncaa ciyewincaa ɓa amɗa. 10 Bi ga Saak na Saŋ, towutaa Sebedee boku na Simoŋ lëgëyaaɗa jaahliꞌseera ga ɓan. Wayee Yéesu woꞌꞌa Simoŋ an:

- Kaa niik dara. Kimma, ɓiɓoꞌ ɓërí fu mbaalan.

11 Waa ennda ɗa, ɓa soofdohha gaal-loocicaagaɓa tewisaa, ɓa foñnja tóoh, ɓa ɓaa taabuk Yéesu.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa gaanaꞌin

(Mëccëe 8: 1-4; Marka 1: 40-45)

12 Laakka bes lak Yéesu yaa ga teeru wíinoo ga gohaa Gëlílée, ɓaa gaanaꞌin bi faanfaa gomin hayya. Daa ya hotee Yéesu, ya líꞌukka ga fíkíici, ya kíimmbari an:

- Kiyaakii, fu waaꞌkanaa fu míninndoo kiwëkíꞌ.

13 Yéesu lëríssa yahaagari, leꞌꞌa ga ɓaa, woꞌꞌari an:

- Mi waarinka, waka.

Ga saasi ɗúukool-gaanaa nísukka ga ɓaa. 14 Lëehíꞌta Yéesu hoonohhari kiwoꞌ ɓoꞌ iñaa aaw gari. Ee ya woꞌꞌari an:

- Kara, fu teewukohnee ga sarahohaa, fu tum sarah ga kisetkiigaraa fodaa daa Móyíis nakohkaɗa, en ɗanaa, iñaama hay kiteeɓ ɓéeɓ an fu setin.

15 Wayee iñaama kokohhii bi teekaa Yéesu waa wëñ kisíw. Ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓaa nëgírukoh ga yahaaci, kisúkúruk woꞌeencaagari ee ya wëkíꞌɓa ga ɗúukoolcaagaɓa. 16 Ee Yéesu kaꞌta daa wéetinaa, ya kíimi Kooh da.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa lafañin

(Mëccëe 9: 1-8; Marka 2: 1-12)

17 Laakka bes, Yéesu enee na kijëgíroh. ƁiFërísiyeeŋ na ɓijëgíroh-waas ee meyohu dëk-kawcaa ga gohaa Gëlílée, na ga gohaa Yúudée na teeraa Yéerúsaleem ensee daama, yuguunun ga yahaaci. Doolaa Kooh, Haꞌmudii, taabee na Yéesuɗa, waa onndi kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa. 18 Ɓiɓoꞌ leꞌꞌa, haydohu ga ɗook gatan ɓaa lafañin, ee ɓa ɓaa heelli kiꞌek ga ɗuuƴ kaanfaa bi Yéesu hotti. 19 Wayee ɓa hottii ga daa ɓa paafdohanndi ndaga mbooloomaa wiyewinwaa. Ɓa lappa nari ga ɗook túuyaa, ɓa heella gúl ga cakaraa†, ɓa yóoskíꞌtari na gatanaagari ga leeloo ɓuwaa ga fíkíi Yéesu. 20 Daa Yéesu hotee ngëmaagaɓa waama, ya woꞌꞌa lafañaa an:

- Ƴaal, baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaa.

21 Jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa ɓaa halaat ga ɗuuƴɓa, ɓaa woꞌ an: «Ɓii yii ya ɓa, ya ɓasi Kooh? Ɓii mín kibaal baakaaꞌ ɓa, enndii Koohaa?» 22 Wayee Yéesu ínohha halaatcaagaɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú laak halaatcuma ga helciigarúu? 23 Kon iñii yiida wëñ kiyooɓ kiwoꞌ lafañii: kiwoꞌꞌi «Baakaaꞌcumgaraa bayaluununndaanoo», kiwoꞌ an: «Koluka, fu tíin»? 24 Wayee bi ɗú ínoh an ga ëldúna, Kowukii ɓii onuunun kibayal baakaaraa -- ya woꞌꞌa lafañaa an: -- Mi woꞌꞌaaka, kolka, ɓewaa gataniigaraa fu ƴee kaanfu!

25 Ga saasi lafañaa kolukka ga fíkíi ɓuwaa ɓéeɓɓa, ɓeɓpa gatanaa ya faankoheeɗa, yaa ndam Kooh, ya yaa ƴah kaanci. 26 Ɓéeɓ ɓuwaa waaruꞌussa, ɓaa ndam Kooh, ɓa jaahliꞌꞌa bi ɓaa woꞌ an: «Ɗí hotin wati iñaa mosoo kilaak ga fen.»

Yéesu ɓayya Léwí

(Mëccëe 9: 9-13; Marka 2: 13-17)

27 Lëehíꞌta, Yéesu meƴca, ya hotta juuti, yaa teeku Léwí, yugin ga ɗekataa fayohsi juutiɗa. Ya woꞌꞌari an:

- Taabukaaroo!

28 Léwí íissa tóoh, kolukka yaa taabukki.

29 Léwí tíkɗee Yéesu ñamah cijófíꞌ ga kaanci. Juuti ɓiyewin na ɓiɓoꞌ ɓiliis bokussa naɓa kanu. 30 Fërísiyeeŋcaa na jëgíroh-waascaa faꞌ naɓaɗa ɓaa ñaꞌsukoh, ɓa woꞌꞌa tëelíbéecaa Yéesu an:

- Iñii tah ya ɗú bok kiñam na kiꞌan na juuticii na ɓuwii júwussiiɗa?

31 Yéesu kelohhaɓa, loffaɓa an:

- Ɓuwaa dara gaa naɓa laakussii sooli ga payoh, wayee ɓuwaa ɗúukoolin ɓërí laak sooli ga. 32 Mi hayyii ga ëldúna kiɓay ɓuwii júwinɗa wayee mi hay kiɓay haꞌ-baakaaꞌcii doo ɓa súpít kipeskiigaɓa.

Yéesu woꞌꞌa ga ooreenaa

(Mëccëe 9: 14-17; Marka 2: 18-22)

33 Ɓiɓoꞌ woꞌussa Yéesu an:

- Tëelíbéecii Saŋ na ɓii Fërísiyeeŋcii ooꞌsi leekleek ee ɓa kíimi Kooh, wayee ɓiigaraa ñami hen, ɓa ani.

34 Yéesu loffaɓa an:

- Ɗú mínin kiꞌooꞌlukoh ɓedohcii haꞌ-kílookkii lakanaa haꞌ-kílookkii yii naɓane? 35 Wayee bes hay kihay, haꞌ-kílookkaa hay kiɓewohu ga díkaantiɓa, bescaama nak ɓa hay kiꞌooꞌ.

36 Yéesu liiwukkaɓa ɓan:

- Ken ɗaroo píis ga kúltí fiꞌas, daafwa ga líil-kúltí. Fu tumkanaa, fu hay kiɗaꞌ kúltífaa fiꞌasfaa ee píisaa wiꞌaswaa nísohu gafaɗa taabohanndii na líil-kúltífaa. 37 Fodaama, ken tumoo biiñ wiꞌas, waa dal kilúun, ga mbúus-oncaa maañin. Fu tumkanaa, biiñaa pook mbúus-oncaa: biiñaa aamuk, ee mbúuscaa yasukoh. 38 Kon biiñ wiꞌas jom kitumu ga mbúus-on ciꞌas! 39 Ee ken waaroo kiꞌan biiñ wiꞌas binaa ya meyoh kiꞌan ga wimëeñíꞌwaanaa; ndaga ya woꞌi an wimëeñíꞌwaa wërí wëñ kineɓ.

6

Yéesu yërí laak bes Sabat

(Mëccëe 12: 1-8; Marka 2: 23-28)

1 Laakka bes Sabat, Yéesu koorohee ga ɗuuƴ yoonaa lúudin. Tëelíbéecaagari ɓaa weel ga boŋcaa✡, ɓaa ɓoliñ towutaa ga yahcaagaɓa, ɓaa ñam. 2 Laakka Fërísiyeeŋcaa woꞌuɓa an:

- Iñii tah ya ɗú tum iñii Waasii kokohin kitum ga bes Sabat?

3 Yéesu loffaɓa an:

- Hanaa ɗú jaŋngii iñaa Dëwít tumee ga waa ya yaaɓ, ya na ɓuwaa taabee nariɗa? 4 Ya aassa ga taalaa Kooh, ya ɓeɓpa ga mbúurúcaa meƴdohɗusee Koohɗa, ya ñammba ga, ya eꞌta ɓuwaa taamsee nariɗa ga. Ee mbúurúcaama sarahohcaa doŋ onuca kiñam✡.

5 Lëehíꞌta Yéesu woꞌissaɓa an:

- Kowukii ɓii kërí laak bes Sabat.

Yéesu wëkíꞌta ɓaa yahaa ɗooƴkin

(Mëccëe 12: 9-14; Marka 3: 1-6)

6 Laakissa bes Sabat, Yéesu kaꞌta jaangu-yaawúuraa, ya yaa jëgíroh. Laakka daama ɓoꞌ, yaa yahaa ñaabaa ɗooƴkin. 7 Jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa ɓaa malak ga Yéesu, ati ɓa hayyi kihot ya wëkíꞌ ɓoꞌ ga bes Sabat, doonaa ɓa laak iñaa ɓa yabohanndi. 8 Wayee Yéesu ínohha halaatcaagaɓa, ya woꞌꞌa ɓaa yahaa ɗooƴkinɗa an:

- Kolka, fu tuuk dii ga fíkíi ɓéeɓ!

Ɓaa kolukka, tuukka.

9 Lëehíꞌta, Yéesu woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Mi meekissúu ati ga bes Sabat Waas onoh kitum iñaa jofin wala iñaa moroo, kisom kumuun ɓoꞌ wala kilaŋ kumuun?

10 Ya malakka ɓéeɓ ɓuwaa wíilliɗa, ya woꞌꞌa haꞌ-yahaa an:

- Lërísaa yahiigaraa!

Ɓaa lëríssa, yahaa dalla kiwak, mannda ga daa wa eneeɗa.

11 Wayee ɓuwaa ɓíinoo ensee daɗa líifussa muut na tam-keeñ, ɓa ɓaa malak ga díkaantiɓa iñaa ɓa tuman Yéesu.

Yéesu tanukka ɓoꞌ ɓidaaŋkaah na ɓanak ga tëelíbéecaagari

(Mëccëe 10: 1-4; Marka 3: 13-19)

12 Ga bescaama, Yéesu kaꞌta jaŋjaŋcaa kikíim Kooh, ya tessa wekaa ɓéeɓwa kikíim Kooh. 13 Ga waa Kooh wíissa, ya ɓayya tëelíbéecaagari, ya tanukka ga ɓoꞌ ɓidaaŋkaah na ɓanak, ya teekkaɓa ɓiꞌapotaaꞌ: 14 Simoŋ (yaa ya teek Peeꞌɗa) na këmëeŋkíci Andari, Saak na Saŋ, Filiip na Bartulëmíi, 15 Mëccëe na Toomaa, Saak kowu Alfee na Simoŋ selootaa*, 16 Yúdaa kowu Saak na Yúdaa Iskariyot, yaa onan Yéesu bíiŋɗa.

Yéesu yaa jëgíꞌ mbooloomaa ee yaa wëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa

(Mëccëe 4: 23-25)

17 Yéesu yoosukka jaŋjagaa na apotaaꞌcaagari bi ga ndëneeraa, ga daa ɓoꞌ ɓiyewin ga tëelíbéecaagari enoheeɗa. Laakeera daama ɓan mbooloo wiyaak waa meyohee kúlkaa Yúudée na teeraa Yéerúsaleem, na gohcaa ɓopukoh na giiyaaɗa: Tíiꞌ na Sídoŋ. 18 Ɓa hayeeri kisúkúruk, ee ya wëkíꞌɓa ga ɗúukoolcaagaɓa. Ɓuwaa raɓ amɗa wëkɗussa. 19 Ɓaa en ɓéeɓ yaa heel kileꞌ gari, ndaga dooli meyohi gari, wa wëkɗiɓa ɓéeɓɓa.

Yéesu woꞌꞌa ga ɓuwaa en ga mesiklaat na ɓuwaa en ga neɓlaatɗa

(Mëccëe 5: 1-12)

20 Lëehíꞌta Yéesu malakka tëelíbéecaagari, ya woꞌꞌa an:

- Ɗú yewinin múuꞌ, ɗú nduulcii ndaga Nguuraa Kooh wuurúu.

21 Ɗú yewinin múuꞌ, ɗú ɓii ɗú yaaɓ watiɗa ndaga ɗú hay kikap.

Ɗú yewinin múuꞌ, ɗú ɓii ɗú koduk watiɗa ndaga ɗú hay kiƴen.

22 Ɗú yewinin múuꞌ moos, binaa Kowukii ɓii tah bi ɓuwii sagussúu, ɓa kaallúu ga ɗuuƴɓa ɓa ɓassúu, ɓa taasuk teekcaagarúu.

23 Iñaama laakaa, laa neɓlukat, ɗú koltuki, ɗú hami ndaga neehal wiyaak waa sekkúu ga ɗook-Kooh. Ɓicaasamɓa sodalsee sëldíiga-Koohcaa fodaama.

24 Wayee nak, massa ɗú, haꞌ-alalcii ndaga ɗú laasin ɓakkúu.

25 Massa ɗú ɓii ɗú kapin watiɗa ndaga ɗú hay kiyaaɓ.

Massa ɗú ɓii ɗú ƴen watiɗa, ndaga ɗú hay kiꞌen ga coonu ee ɗú hay kikoduk.

26 Massa way, binaa ɓuwii woꞌ garúu iñaa jofinaa, ndaga ɓicaasamɓa tumsee fodaama na ɓuwaa tíkee hafɓa ɓisëldíiga-Koohɗa ee lak sabohɗa.

Yéesu nakoh kiwaaꞌ ɓaa saŋngaa

(Mëccëe 5: 38-48; 7: 12a)

27 Yéesu tíkka ga an:

- Wayee ɗú ɓii ɗú súkúrukkooɗa, mi woꞌꞌúu an: waarat ɓuwii heñohsirúuɗa, tumɗat ɓuwii saŋngúuɗa iñaa jofin. 28 Kíimat Kooh ya barkeel ɓuwii cojirúuɗa ee kíimɗat ɓuwii sodalirúuɗa. 29 Binaa ɓoꞌ feekkaa ga ŋaamaa, eraari wíinoowaa ɓan. Binaa ɓoꞌ teꞌ sabadooraagaraanaa, kaa sagiꞌti túrkaa ɓan. 30 Ɓaa kíimmbaa yen ɓéeɓ, laa onaari; ee ɓaa teꞌ iñaa en yuufunaa, kaa teꞌsiswa. 31 Fodaa daa ɗú waaꞌ ɓimooroommbúu tumiꞌtúuɗa, laa tumɗatɓa iñaa manɗa.

32 Binaa en lak ɗú waaꞌ ɓuwii waaꞌtúuɗa rekaa, ndamii wiida wërí ɗú laakan ga iñaama? Bi ga ɓuwii júwussiiɗa sah waaꞌsin ɓuwaa waaꞌɓaɗa. 33 Ee binaa en lak ɓuwii tumɗirúu yijófíꞌɗa ɓërí rek ɗú íkiꞌ iñaa jofinaa, ndamii wiida wërí ɗú laakan ga iñaama? Bi ga ɓuwii júwussiiɗa sah tumsinka. 34 Ee binaa en lak ɓuwaa ɗú yaakaaꞌ an ɓa hayyúu kifayɗa ɓërí rek ɗú wútíranaa, ndamii wiida wërí ɗú laakan ga iñaama? Bi ga ɓuwii júwussiiɗa sah wútíꞌsin ɓuwaa man naɓaɗa, lëehíraa ɓa laas iñaa hín na iñaa ɓa wútírohɗa. 35 Kon waarat ɓuwii saŋngúuɗa, tumɗatɓa yijófíꞌ, erohat ee kaa séentukat dara ga, en ɗanaa neehalaagarúu hay kiyak ee ɗú ƴah towutii Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa, ndaga Kooh jofin ga ɓuwii tookkiiri kigërëm ga iñcaa ya tumiꞌɓaɗa. 36 Líifat na yërmaandi fodii dii Paammbúu Kooh líif na yërmaandiɗa.

Yéesu woꞌꞌa an ken hanat kiꞌattiꞌ mooroomci

(Mëccëe 7: 1-5)

37 Yéesu tíkka ga an:

- Kaa attiꞌat ken, en ɗanaa Kooh attiꞌoorúu. Kaa tamat ken, en ɗanaa Kooh tamoorúu. Bayalat ɓimooroommbúu en ɗanaa Kooh hayyúu kibayal. 38 Onohat en ɗanaa Kooh hayyúu kiꞌon: ɗú hay kinatɗu yen, ɗú goꞌɗu yewin, yëngëlu bi ɗeguk, líif bi aamuki, ndaga nataa ɗú natoh ɓuwiiɗa wërí ɗú natohohsan.

39 Lëehíꞌta, Yéesu liiwukkaɓa anee ɓan:

- Búumíꞌ mín kinook búumíꞌ mooroomcine? Baanaa ɓéeɓɓa ɓa ɓanak, ɓa keenanndii ga noge? 40 Tëelíbée mínoo kipaaf ɓaa jëgíꞌtiɗa, wayee tëelíbéenaa mat ga jagaagarinaa hay kileꞌ ga jëgírohaagari.

41 Iñii tah ya fu malaki ɓolaa en ga kuhaskaa mooroomfu, ee fu mínoo sah kimalaksukoh dúuñii en ga kuhaskiigaraaɗa? 42 Fu yii fu hottii dúuñii en ga kuhaskiigaraaɗa, fu mínan na kiwoꞌ mooroomfu an: «Fiilii, íisa mi nísíꞌtaa ɓolii en ga kuhaskiigaraa»? Fu yii fu jófjófɗuki ga fíkíi ɓuwiiɗa, ɗewaa kinís dúuñii en ga kuhaskiigaraaɗa, en ɗanaa fu hay kihot dijófíꞌ bi fu mín kinís ɓolaa en ga kuhaskaa mooroomfuɗa.

Yéesu jëgírohha ga kedik na towutaa ka límɗa

(Mëccëe 7: 16-20; 12: 33-35)

43 Yéesu tíkka ga an:

- Kedik kijófíꞌ límoo kowukaa moroo ee kedikkaa ɗúukoolin límoo kowukaa morin. 44 Kedikkaa en ɓéeɓ ínohohsan ga towutaa ya laakɗa: ken ɓeenoo towu een ga kaꞌkaꞌ ee ken ɓeenoo towu reseŋ ga pëegíi-ñaawaaɓ. 45 Ɓoꞌ yijófíꞌ tumi iñaa jofin, ndaga iñaama rek yërí ya ɗaak ga keeñaagari. Ɓoꞌ yibóníꞌ tumi iñaa bonin ndaga iñaama rek yërí ya ɗaak ga keeñaagari. Ee ɓoꞌ, iñaa ya meƴdohi ga kúuwciɗa, wërí líif ga keeñci.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo kaancaa kanakcaaɗa

(Mëccëe 7: 24-27)

46 Yéesu tíkka ga an:

- Ɗú ɓayohhoo ya «*Haꞌmudii, Haꞌmudii» ee iñii mi nakirúuɗa ɗú tumoori? 47 Ɓaa hay garoo ɓéeɓ ee ya súkúruki woꞌeenciigoo ee ya taabukica ga tumeenaagari, mi hayyúu kiwoꞌ ɓaa ya mëdírohu nariɗa: 48 Ɓaa yaama mëdírohu na ɓaa enee na kitawah kaan; ya acca bi huutta, ya daɓpa atoh, ya yíppa kaanfaa ga ɗookgaa. Toɓ wiyewin keennda bi ɓaalaa líiffa, wambalaa tapukka ga kaanfaa ee mínndiifa kiɓúuk ndaga tawahaa kaanfaa yëgíseera.

49 Wayee ɓaa keloh ee taabukkii woꞌeenciigoo ga tumeenaagari, ɓaa yaama mëdírohu na ɓaa tawah kaan, yíppafa ga ɗook kakay ee accii dara. Waa wambalaa tapukka ga kaanfaa faama, ga saasi, fa ɓúꞌta ee kaanfaa ɓéeɓ yasukohha.

7

Yéesu wëkíꞌta súrgaa soldaaraa yiyaakyaa

(Mëccëe 8: 5-13)

1 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ iñcaa ya waaree ɓuwaa kelohɗa, ya kaꞌta teeraa Kafarnawom. 2 Daama laakeera soldaaraa yiyaakyaa kuliyuki ga heñɗa. Ɓaa yaama laakeera súrga, yaa ya keeñukin, lakanaa súrgaa ɗúukoolin bi yaa ƴah kilëehɗuk. 3 Ga daa soldaaraama kelohee iñaa woꞌu ga loo Yéesuɗa, ya wossa ga yaakcaa yaawúuꞌcaa kikíimmbi ya hay kiwëkíꞌ súrgaagari. 4 Ɓuwaa wosseeɗa hayussa ga Yéesu, ɓa tuukkiꞌtari tek, ɓa woꞌꞌari an:

- Ɓii wossíi garaaɗa, calin kidímal, 5 ndaga ya waarin ɓu-dëkiigaríi, ee yërí tawah jaangu-yaawúuraagaríi.

6 Waa ennda ɗa Yéesu yaa ƴah naɓa. Ga waa ɓa deeƴca kaanfaa, soldaaraa yiyaakyaa wosissa ga fiiliimuncaagari, ɓa woꞌ Yéesu an:

- Kiyaakii, kaa sodal haffu, ndaga joobinndoo fu aas kaanndoo, 7 iñaama yërí tah bi mi woꞌ an joobinndoo mi hay na kihaffoo kihídohnee naraa. Wayee woꞌaa woꞌeen wíinoo rek, súrgiigoo wak. 8 Ndaga mi ga kihaffoo, mi laakin ɓuwaa hanohhoo ɗook ee mi laakin soldaaꞌcaa hanohussoo kakay. Binaa mi woꞌ yii an karanaa, ya kaꞌ; mi woꞌ yíinoo an hayanaa, ya hay; ee binaa mi woꞌ súrgaagoo an tumaa iñii yiinaa, ya tummbi.

9 Daa Yéesu kelohee woꞌeencaama, ya waaruꞌꞌa ga soldaaraa yiyaakyaa. Ya mëeñsukka ga mbooloomaa taabukeeriɗa, ya woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Mi woꞌꞌúu man, bi ga ɗuuƴ Isarayeel sah mi mossii kihot ɓaa laak ngëmaa hín na wii garoo. 10 Lëehíꞌta ɓuwaa soldaaraa woseeɗa ɓoyukussa kaanfaa. Ɓa laakka súrgaa ɗúukooleeɗa wakin peleŋ.

Yéesu mílísiꞌta kowukaa ɓaa ƴaalaa kaanin

11 Lëehíꞌta Yéesu kaꞌta teeraa woꞌsi Nayinɗa. Tëelíbéecaagari na ɓoꞌ ɓiyewin taamsee nari. 12 Ga waa ɓa deeƴca aasaaraa dëkaa, ya hotta ɓuwaa ɓaa ƴah kiꞌacnee faraaf. Ɓaa kaanɗa, enee kowu kíinoo ga eeci; ee eemunaa, ƴaalaa kaanin. Laakeera ɓoꞌ ɓiyewin ga dëkaa, ɓaa taam na ɓetifaa ga waas acaaꞌcaa. 13 Daa Yéesu Haꞌmudii hotee eemunaa, ya laakka yërmaandi wiyaak gari, ya woꞌꞌari an:

- Kaa koduk!

14 Lëehíꞌta, Yéesu deeƴca, leꞌꞌa ga ñoyaa ɓuwaa abohɗa, ɓa tuukka. Yéesu woꞌꞌa an:

- Oomaa-fiilii, mi nakkaa, kolka!

15 Ɓaa kaaneeɗa kolukka, yuŋnga yaa aaw kiwoꞌ. Yéesu íkkari eemunaa. 16 Ɓuwaa ɓéeɓɓa tíitussa ga iñaama ee ɓa ɓaa kañ Kooh, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Sëldíiga-Kooh yiyaak hotukin ga ɗuuƴcuu, ee Kooh hayin kiɓaaɓ ɓu-kaanci.

17 Iñaa aaw ga Yéesu yaa ɓéestírukohu ga kúlkaa Yúudée ɓéeɓ na iñaa wíilwaɗa.

Saŋ-Bëtís wosohha ga Yéesu

(Mëccëe 11: 2-19)

18 Tëelíbéecaa Saŋ ɓéestírussari iñcaa Yéesu tumeeɗa tóohca. Ya ɓayya ɓanak gaɓa, 19 ya wossaɓa ga Yéesu, Haꞌmudii, kimeekissi an: «Fu yërí en ɓaa jom kihayɗanoo ɗí sekan ɓoꞌ yiliis?»

20 Ga waa ɓa kaꞌta bi ga Yéesu, ɓa woꞌꞌari an:

- Saŋ-Bëtís yërí wossíi garaa kimeekissaa ati fu yërí en ɓaa jom kihayɗa wala ɗí sekan ɓoꞌ yiliis.

21 Ga wahtaama siiꞌ, Yéesu wëkíꞌta ɓoꞌ ɓiyewin ga ɗúukoolcaagaɓa, na ga iñaa mesikɓaɗa, ya kaalla raɓcaa ga ɓuwaa ee búumíꞌ ɓiyewin, ya onndaɓa kihot. 22 Ya dalla ɓuwaa kitaas an:

- Karat ɗú ɓéestíꞌnee Saŋ iñcii ɗú hotɗa, na iñcii ɗú kelohɗa: búumíꞌcii ɓii hot, lafañcii ɓii tíin dijófíꞌ, gaanacii ɓii sétíru, ɗekcii ɓii keloh, faraafcii cii mílís, nduulcii ɓii yéegalu Hewhewii winéwíꞌwii. 23 Ɓaa mi tahhiiraa kisoof fenoo ga ngëmaagaraanaa, fu yewinin múuꞌ!

Iñaa Yéesu woꞌ ga Saŋɗa

24 Ga waa ɓuwaa Saŋ woseeɗa karussa, Yéesu aawwa kiwoꞌ mbooloomaa iñaa aaw ga Saŋ, an:

- Ɗú karee kimalaknee ya ga ëgíꞌ-dúndagaa? Pëegíi-përúudúufaa en na kiꞌeguk ga uurisaane? 25 Enndiikanaa ɗú karee ya kimalaknee? Ɓoꞌ yaa ekuk kúltí cimóríre?

En kiꞌenaa, ɓuwii ekuk kúltí cimóríꞌ ee dëku ga iñaa newinɗa, ɓii ga kaancii buuꞌcii. 26 Kon ɗú karee kimalaknee ya daama? Sëldíiga-Koohe? Ee! Mi woꞌꞌúuka, ɓaama paafin sah sëldíiga-Kooh. 27 Saŋ yërí en ɓaa woꞌu ga Këyítfaaɗa an: «Mi yii wos ɓoꞌꞌoo, yaa ɗëwrukanndaa, kiwaayukiꞌtaa waasum.»

28 Yéesu tíkka ga an:

- Mi woꞌꞌúuka, ga ɓuwii límukoh ga ɓetiɗa ɓéeɓɓa, laakkii ga yaa wëñ Saŋ kiyak, wayee ɓaa wëñ kijutuut ga Nguuraa Koohɗa yërí wëñ Saŋ kiyak.

29 Ɓéeɓ ɓuwaa súkúrukeeriɗa, bi ga juuticaa tookussa an Kooh júwin, ee Saŋ bëtísiꞌꞌaɓa. 30 Wayee Fërísiyeeŋcaa na jëgíroh-waascaa sagussa Saŋ bëtísiꞌɓa, fodaama ɓa teewohee an ɓa faaliꞌꞌii iñaa Kooh waariꞌɓaɗa. 31 Yéesu tíkka ga an:

- Kon ɓuwii jamaanii wati, mi mëdírohanɓa na ɓa? Ɓa man na ɓa? 32 Ɓa man na oomaacaa yugu ga paanaa dëkaa, ɓíinoo ɓaa woꞌ ɓimooroomɓa an: «Ɗí mbiiɓɗinndúu ee ɗú hammbii! Ɗí helemin ee ɗú kodukkii!» 33 Ndaga Saŋ-Bëtís hayin, ya ñamoo ee anoo fodii ɓuwii, ee ɗú woꞌ an: «Ya laak raɓ». 34 Kowukii ɓii hayin, kii ñam, kii an, ee ɗú woꞌ an: «Malkat ɓii yii halaat kiñam doŋ na kiꞌan biiñ ee ya fiiliimunoh na juuticii na tumoh-baakaaꞌcii.» 35 Wayee ɓéeɓ ɓuwii took kiñaañkii Koohɗa ínohuunun an ka júwin.

Yéesu bayalla ɓetifaa júɓpii ga kaan Simoŋ Fërísiyeegaa

36 Laakka Fërísiyeegaa ɓay Yéesu kiñamnee nari. Yéesu kaꞌta kaanfaa Fërísiyeegaa, ya yuŋnga kiñam. 37 Lak laakin ga teeraa ɓeti, yaa júɓpii. Daa ya yéegee an Yéesu yaa ñam ga kaanfaa Fërísiyeegaa, ya haydohha kujúlúŋkaa líifin na laꞌkoleñ, jaa hëwrohu na atohaa woꞌu albataaꞌ*. 38 Ya tuukohha Yéesu fenoo, ga kotcaagari. Ya yaa koduk bi yaa tóoyíꞌ kotcaa Yéesu na mooncaagari. Lëehíꞌta, ya yaa moos kotcaa na fenfaagari, ya yaa fuunca, ee ya yaa leefca laꞌkoleñ. 39 Daa Fërísiyeegaa ɓayee Yéesu kiñamɗa hotee iñaama, ya yaa woꞌ ga helci an: «Ɓii yii enee sëldíiga-Koohaa, eneenaa ya hay kiꞌínoh ɓii en ɓetifii leꞌ gariɗa ati ya ɓa: eneenaa ya hay kiꞌínoh an ɓii yii ɓetifaa júɓpii.» 40 Yéesu taassa woꞌꞌa Fërísiyeegaa an:

- Simoŋ, laakin iñaa mi waaꞌtaa kiwoꞌ.

Simoŋ taassa an:

- Jëgírohii, woꞌa!

41 Yéesu woꞌꞌa an:

- Enee ɓoꞌ ɓanak, ɓaa laakiꞌ ɓoꞌ kobot: yíinoo ɓayɗeeri denariyon† citéeméeꞌ-yëtúus, yíinooyaa cidaaŋkaah-yëtúus. 42 Ya múuñíꞌtaɓa ɓéeɓɓa ɓanakɓaa ndaga lak ɓa mínéeríiri kifay. Kon yiida wëñanndi kiwaaꞌ ga ɓuwaa ɓanakɓaama?

43 Simoŋ taassa an:

- Mi fooŋ man yaa múuñɗu kobotfaa wëñ kiyakɗa, yërí.

Yéesu woꞌꞌari an:

- Fu woꞌin kayoh.

44 Lëehíꞌta Yéesu mëeñsukka ga ɓetifaa, woꞌꞌa Simoŋ an:

- Fu hotin ɓetifii fiine? Ya tísɗinndoo kotciigoo na moonciigari, ya moosɗinndooca na fenfiigari. Wayee fu, mi aasin kaanfu ee fu eꞌtiiroo músú kitís kotciigoo. 45 Fu gatanukkiiroo fu fuunndoo, wayee iñaa mi aasee dii, ya íissii kifuun kotciigoo. 46 Fu leeffii sah dúuleen wiꞌéeñíꞌ ga hafiigoo, wayee ya, ya leefin laꞌkoleñ ga kotciigoo. 47 Kërí tah mi woꞌꞌaa man kiwaaꞌkii kiyaakkii en gariɗa kërí teewoh an baakaaꞌciigari ciyewincii bayaluunun. Wayee ɓoꞌ, kiwaaꞌkaagari jutuutaa, lakanaa bayalu jutuut.

48 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa ɓetifaa an:

- Baakaaꞌcumgaraa bayaluunun.

49 Ɓuwaa boksee nari kanuɗa ɓaa woꞌ ga helcaagaɓa an: «Ɓii yii ya ɓa, bi ya bayalli sah baakaaꞌ?»

50 Wayee Yéesu woꞌissa ɓetifaa an:

- Ngëmumgaraa músalinndaa, karaa na jam.

8

Ɓeticaa taamsee na Yéesuɗa

1 Lëehíꞌta, Yéesu yaa kaꞌ ga dëk-teerucaa na dëk-kawcaa, yaa jangat ee yaa yéegaloh Hewhewaa winéwíꞌwaa Nguuraa Kooh. Tëelíbéecaagari ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa taamsee nari, 2 na ɓiɓeti, ɓaa wëkɗusee ga raɓ na ɗúukool ciliis: enee Mërí ee ɓaysi Mërí Makdalaa*, yaa raɓ ɓiyitnaɓanak meƴdohsee gariɗa; 3 Saan, ɓeti Húusas tuukkoh-alalaa buuꞌ Eroot; Súsaan na ɓeti ɓiyewin ɓiliis ɓaa dímalsee Yéesu na tëelíbéecaagari ga iñaa ɓa laakɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo sokohaaɗa

(Mëccëe 13: 1-9; Marka 4: 1-9)

4 Mbooloo wiyaak hídírukohha ee ga dëk-teeraa en ɓéeɓ ɓuwaa ɓaa meyoh ga kihay ga Yéesu, ya woꞌꞌa liiwukii wii:

5 - Enee línoh, ya kaꞌta kisoknee tesohtaagari. Ga daa ya en na kisokɗa laakka tesohtaa keen ga ɗook waasaa, kotcaa togisohhata, selcaa ñammbata. 6 Laakka tesohtaa keen ga ɗekataa yewinin atoh, ta taa paal, ta súɓpa ndaga ta laakéeríi tooylaat. 7 Laakka tesoh tiliis taa keen ga ɗook ƴówée-lúp, ta paaldohha na lúpcaa, lúpcaa onndata. 8 Ee laakka tesohtaa keen ga kakayfaa laakin dooli, ta paalla, ta yakka, ta meƴdohha boŋ. Bogaa en ɓéeɓ towu titéeméeꞌ.

Waa ya lëehíꞌta kiliiwuk fodaama, ya woꞌꞌa ga ɗook an:

- Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!

Iñii tah Yéesu liiwuki ɓuwaa henɗa

(Mëccëe 13: 10-17; Marka 4: 10-12)

9 Tëelíbéecaa Yéesu meekissari iñaa liiwukaama waaꞌ kiwoꞌɗa. 10 Ya taassaɓa an:

- Ɗú ɓërí eꞌsee kiꞌínoh kúmpacaa Nguuraa Kooh. Wayee ɓuwii tesɗa ɓa kelohan ga liiwuk na liiwuk, doonaa «ɓa mín kimalak ee ɓa hotoo dara, ɓa mín kikeloh ee ɓa ínohoo dara.»

Yéesu ɓéestíꞌta iñaa liiwukaa waaꞌ kiwoꞌɗa.

(Mëccëe 13: 18-23; Marka 4: 13-20)

11 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Iñii yii yërí liiwukii waaꞌ kiwoꞌ: pesohpaa përí en woꞌeenaa Kooh. 12 Ɓuwii ɓíinoo madu na ɗookgaanaa waasaa tesohtaa keenohɗa. Ɓa kelohin woꞌeenii Kooh, wayee Seytaani hayinaa, nísiwa ga keeñcaagaɓa doo ɓa gëmoo bi ɓa mín kimúc. 13 Ɓíinoo madu na ɗekataa yewinin atohɗa, ɓërí en ɓuwaa, binaa ɓa keloh woꞌeenaa Koohaa, ɓa safaꞌ gawa kiteꞌ, wayee ɓa íisoo woꞌeenaa yíp níil ga keeñcaagaɓa; ngëmaagaɓa maañoo, ee Seytaani jéematukiɓanaa, ɓa tagohi nawa. 14 Tesohtaa keen ga ƴówée-lúpcaaɗa, teewoh ɓuwaa kelohsin woꞌeenaa Kooh, wayee halaat na alal na neɓlaat ëldúna abuɓa ga kipesɓa; iñcaama on woꞌeenaa Kooh bi ɓa mínoo kimat fodii pohoopaa ɓay bogaa lúudin. 15 Tesohtaa keen ga kakayfaa laakin dooliɗa, teewoh ɓuwaa keloh woꞌeenaa Kooh ee ɓa amwa na keeñ wijófíꞌ, wijúwíꞌ ee ɓa yëgís ga bi ɓa tumi fodaa pohoopaa ɓay boŋ wijófíꞌ.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo lampuɗa

(Marka 4: 21-25)

16 Yéesu woꞌꞌa an:

- Ken taaloo lampu, líꞌ kanu ga, wala tofwa ga fíldoo fayaaŋ, wayee fu líkanwa hen doonaa ɓuwaa aas túuyaaɗa, hot leeꞌlaataa. 17 Iñaa ɗaakuk ɓéeɓ hay kihotuk ee iñaa apoh kúmpa ɓéeɓ hay kiꞌínohu ee hay kimeƴdohu faŋ. 18 Malaksukohat book ga dum ɗú súkúrukiɗa, ndaga ɓaa laakin hay kiɓaatɗu; wayee ɓaa laakoo, iñaa ya fooŋ an ya laakinɗa sah hay kiteꞌu gari.

Eew Yéesu na ɓikëmëeŋkí Yéesu

(Mëccëe 12: 46-50; Marka 3: 31-35)

19 Eew Yéesu na ɓikëmëeŋkí Yéesu hayussari kimalaknee. Wayee ɓa mínndii kileꞌ bi gari ndaga mbooloomaa. 20 Laakka ɓaa yéegal Yéesu an:

- Eefu na ɓikëmëeŋkífu ɓaa day, ga fooh, ɓa waaꞌtaa kihot.

21 Wayee Yéesu taassaɓa ɓéeɓɓa an:

- Eewwoo na ɓikëmëeŋkíroo ɓërí en ɓuwaa súkúruki woꞌeenii Kooh ee ɓa taabukiwa ga tumeencaagaɓa.

Yéesu tuukiꞌta uuris wiyaak

(Mëccëe 8: 23-27; Marka 4: 35-41)

22 Laakka bes Yéesu aassa na tëelíbéecaagari ga gaal-looci, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗu paafat giiyii ɓakaa hanoh gaaɗa.

Ɓa ɓaa ƴah. 23 Yéesu neehha lak ɓa ɓaa ƴah ga ɗuuƴ giiyaa. Uuris wiyaak dalla kiyíp ga giiyaa, músúmaa maa soruk ga loocaa bi waa waaꞌ kilíif ee tumuuntaagaɓa taa waaꞌ ga kiꞌeem. 24 Ɓa deeƴca ga Yéesu, ɓa yúunndari an:

- Jëgírohii, Jëgírohii, kikaankii kii hayyuu!

Yéesu yúudukka, gëtta uurisaa na dúuscaa, ca seemmba, ɗekataa ennda cel.

25 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Ngëmumgarúu narooɗa wada?

Wayee ɓa tíitta, ɓa waaruꞌꞌa lool, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Moo, ɓii yii ya ɓa? Ya ebili sah uurisii na músúmii ee ca kelohɗiri!

Yéesu wëkíꞌta haꞌ-raɓ ga Gerasaa

(Mëccëe 8: 28-34; Marka 5: 1-20)

26 Yéesu na tëelíbéecaagari teerussa ga gohaa Gerasaa ëewrukoh na gohaa Gëlíléeɗa. 27 Yéesu yaa yoosuk ga gaal-loocaa, laak ɓoꞌ yaa dëk-teeraa, yaa gúꞌɗukohhi. Ɓaama enee haꞌ-raɓ. Iñaa ya gëƴ kiꞌekuk kúltí maañin lool ee ya dëkéeríi ga kaan, ya dëkee ga loycaa. 28 Daa ya hotee Yéesu hen, ya fiippa, ya jafukka ga kotcaa Yéesu, ya woꞌꞌa didóolíꞌ an:

- Fu naroo ya, Yéesu, fu Kowukii Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa? Mi kíimmbaa hen, kaa tummboo iñaa meskin.

29 Iñaama, ɓaa woꞌeeri ndaga Yéesu ebilee rawaa kimeyoh gari. Rawaama yewneerari kiɓúuki, en ɗanaa ɓuwaa tëhdohiri, yahcaa poku na ceen, ɓa jëengí kotcaa. Wayee ya gúꞌ ceencaa, ya weel jéeŋcaa ee rawaa ëewdohiri ëgíraa. 30 Yéesu meekissari an:

- Fu teeku na?

Ya taassa an:

- Mi teeku coogeel.

Ya woꞌee iñaama ndaga raɓ ɓiyewin ɓërí abeeri. 31 Raɓcaa ɓaa kíim Yéesu an ya hanatɓa kiyeꞌ ga ɓu-baam†.

32 Lakanaa laakin yop-mbaam-parki wiyaak waa en na kiníiru daama ga jaŋjagaa. Raɓcaa kíimussa Yéesu ya onɓa kiꞌaas ga mbaamcaama. Ya onndaɓa iñaama. 33 Raɓcaa meyussa ga ɓaa, aasussa ga mbaamcaa. Yop-mbaamaa írkísukohha jaŋjagaa, keennda ga giiyaa, wa muuꞌta.

34 Daa níirohcaa hotee iñaa laak yaama, ɓa núppa, ɓaa ɓéestíꞌ iñaa hewɗa ga teeraa na dëk-kawcaa. 35 Ɓuwaa karussa kimalaknee iñaa hewɗa. Ɓa kaꞌta bi ga Yéesu, ɓa laak ɓaa raɓcaa meyoh gariɗa yugin kakay ga kotcaa Yéesu, ekukin kúltí, taabin na sagaagari. Ɓa dalla kiniik. 36 Ɓuwaa hotee iñaa laakɗa ɓaa ɓéestíꞌɓa ga daa haꞌ-rawaa wëkɗuseeɗa. 37 Waa ennda ɗa ɓéeɓ ɓuwaa en ga gohaa Gerasaaɗa kíimussa Yéesu ya úsaayɓa ndaga lak ɓa tíitin lool. Yéesu aasissa ga gaal-loocaa kiƴah. 38 Ɓaa raɓcaa meyohee gariɗa kíimmba Yéesu kiꞌíissi ya taam nari. Wayee Yéesu onndiirika, ya woꞌꞌari an:

- Ɓoƴkaa kaanfu ee fu ɓéestíꞌ tóoh iñaa Kooh tumiꞌtaaɗa. 39 Ɓaa kaꞌta ga ɗuuƴ teeraa tóoh kiyéegalohnee iñaa Yéesu tumiꞌtiɗa.

Yéesu wëkíꞌta ɓeti, mílísíꞌta kowukaa Yayros

(Mëccëe 9: 18-26; Marka 5: 21-43)

40 Yéesu ɓoyukka tewisaa wíinoo, mbooloomaa tëebílukkari, ndaga ɓéeɓ sekeeri. 41 Daama, laakka ɓaa hay gari. Ya teeku Yayros ee kuliyukee ga jaangu-yaawúuꞌcaa. Ya ƴíꞌꞌa ga kotcaa Yéesu, ya kíimmba Yéesu ya hay kaanci, 42 ndaga kowukaagari kiɓetikaa ka kíinoo doŋ ya laakɗa kaa ƴah kilëehɗuk. Ka jom kilaak tíkíis tidaaŋkaah na tanak.

Ga daa Yéesu enee na kiƴahɗa, ɓuwaa ɓaa ñuupuk gari bi ya yaa ƴah kipaꞌ. 43 Laakeera daama ɓetifaa meƴdohee ñíf iñaa leꞌin tíkíis tidaaŋkaah na tanak. Iñaa ya laakeeɗa tóoh leehha ga payohcaa ee yíinoo gaɓa mínndiiri kiwëkíꞌ. 44 Ya koorohha fenoo, leꞌꞌa ga pawaa kúltífaa Yéesu: Ga saasi ñífaa aamki gariɗa gúꞌta. 45 Daama Yéesu meekisohha an:

- Ɓii leꞌ garoo ɓa?

Waa ɓaa en ɓéeɓ yaa taasuk, Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Jëgírohii, man ɓuwii wíiluununndaa ee ɓii ñuupuk garaa!

46 Wayee Yéesu tíkka ga an:

- Ɓoꞌ leꞌin garoo kay, ndaga mi yéegin an laakin doolaa meyohee garoo.

47 Ga waa ɓetifaa ínohha an ya mínsiséeríi kiɗaakuk, ya yaa saak, yaa hay. Ya jafukneera ga kotcaa Yéesu. Ya ɓéestíꞌta ga fíkíi ɓuwaa ɓéeɓɓa iñaa tahee bi ya leꞌꞌa ga kúltífaa Yéesuɗa na daa ya wak ga saasiɗa. 48 Yéesu woꞌꞌari an:

- Jowu, ngëmumgaraa músalinndaa. Karaa na jam.

49 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ fodaama, laakka ɓaa meyoh kaanfaa Yayros, woꞌꞌa yaama an:

- Kowukaagaraa kiɓetikaa kaanin, calissiiraa kisonlukohis Jëgírohii ga.

50 Wayee Yéesu, daa ya kelohee iñaama, woꞌꞌa Yayros an:

- Kaa niik dara, gëmaa hen rek ee ka hay kipes.

51 Ga waa Yéesu leꞌꞌa kaanfaa, enndii Peeꞌ, Saŋ, Saak, eew kuꞌoomaakaa na paamunaanaa, ya tookkii ɓoꞌ yiliis aas nari. 52 Ɓuwaa ɓéeɓɓa ɓaa looyoh, ɓaa fiipoh didóolíꞌ ndaga kuꞌoomaakaa. Yéesu nak woꞌꞌaɓa an:

- Íisat kodukeenii, oomaanii kaanndii wayee ya en na kineeh. 53 Daama ɓuwaa ɓaa ciiɓsukki ndaga ɓa ínoheera an oomaanaa kaanin. 54 Wayee Yéesu ammbari ga yahaa, lëehíꞌta ya woꞌꞌa didóolíꞌ an:

- Oomaanii, koluka!

55 Fodaama fítaa kuꞌoomaakaa íkukka ga, ya kolukka ga saasi. Lëehíꞌta, Yéesu nakohha oomaanaa eru ñamah. 56 Paam kuꞌoomaakaa na eeci waaruꞌussa lool, wayee Yéesu ɗíŋngaɓa an ken hanat ɓoꞌ kiwoꞌ iñaa laakee yaama.

9

Yéesu wossa apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa

(Mëccëe 10: 5-15; Marka 6: 7-13)

1 Yéesu nëgírohha tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa, ya eꞌtaɓa dooli na kimín kikaal raɓcaa ɓéeɓɓa ga ɓuwaa, na kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa. 2 Lëehíꞌta ya wossaɓa kiyéegaloh Nguuraa Kooh na kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa. 3 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú en na kiƴahaa, kaa ɓaydohat dara; hanat kiꞌen dooꞌ wala hëmbu, wala ñamah, wala kopaꞌ. Ee kaa ɓayat yaa en ɓéeɓ kúltí kanak. 4 Túuyaa ɗú aasoh ɓéeɓ, tesat da bi ga daa ɗú kolkohan daama. 5 Ee binaa ɓuwaa sagussúu kitook ga kaancaagaɓanaa, meyat dëkaa waama, yëekírukat pëndëlaa ga kotcaagarúuɗa. Iñaama hay kiteewoh kimúuƴkaagaɓa.

6 Tëelíbéecaa karussa, ɓa kooꞌta ga dëk na dëk, ɓa ɓaa yéegaloh Hewhewaa winéwíꞌwaa ee ɓaa wëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa ga daa en ɓéeɓ.

Eroot jaahliꞌꞌa ga iñaa woꞌu ga Yéesuɗa

(Mëccëe 14: 1-12; Marka 6: 14-29)

7 Eroot, buuraa gohaa Gëlílée, yéeŋnga iñaa heweeɗa tóoh. Ya jaahliꞌꞌa ga ndaga laakeera ɓuwaa woꞌee an:

- Saŋ yërí mílís ga ɓuwaa kaanɗa.

8 Ɓíinoo an:

- Ili yërí hay.

Ɓíinooɓaa an:

- Yíinoo ga sëldíiga-Koohcaa waama yërí mílís.

9 Wayee Eroot woꞌꞌa an:

- Saŋ, mi gúꞌlukka hafaa. Kon ɓii mi keloh ya woꞌɗu iñcuma ɓéeɓcaɗa ya ɓa?

Ga iñaama ya aawwa kiheel kihot Yéesu.

Yéesu tummba kíntaan ga mbúurú ciyëtúus na jën kanak

(Mëccëe 14: 13-21; Marka 6: 30-44; Saŋ 6: 1-14)

10 Apotaaꞌcaa ɓoƴkussa, ɓa ɓéestíꞌta Yéesu tóoh iñcaa ɓa tumeeɗa. Ya woꞌꞌaɓa ɓa taam nari, ya kaꞌta naɓa daa wéetin, ga ɓak teeraa woꞌu Betsaydaa. 11 Daa ɓuwaa yéegeeka, ɓa taabukkari. Yéesu íissaɓa ɓa hay, lëehíꞌta ya yaa woꞌɓa ga iñaa aaw ga Nguuraa Kooh, ee ya yaa wëkíꞌ ɓuwaa sooluk kipayuɗa.

12 Tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa deeyussa ga Yéesu lak Kooh yaa hooɓ, woꞌussari an:

- Íisaa ɓuwii ɓa aas dëk-kawcii na yopcii ga yahaaniiɗa, ɓa heelnee daa ɓa neehan na iñaa ɓa ñaman ndaga ɗekatii ɗu enohɗa laakoo dara.

13 Wayee Yéesu loffaɓa an:

- Eratɓa na kihaffúu iñaa ɓa ñaman.

Wayee ɓa taassa an:

- Ɗí laakkii iñaa wëñ mbúurú ciyëtúus na jën kanak. Hanaa ɗí kaꞌ kilomnee ñamahcaa kap ɓuwii ɓii ɓéeɓɓa.

14 En kiꞌenaa, laakeera daama iñaa leꞌ ƴaal ɓijúnni-yëtúus. Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Yuŋɗatɓa, ɓa nëgírukoh kom kom, ɓuwaa leꞌ ɓidaaŋkaah-yëtúus.

15 Ɓa tummba fodaama. Ɓa yugiꞌtaɓa ɓéeɓɓa. 16 Yéesu ɓeɓpa mbúurúcaa ciyëtúuscaa na jëncaa kanakcaa, ya taaginukka ɗook, ya gërëmmba Kooh gaca. Lëehíꞌta ya gúꞌsohhaca, ya eꞌta tëelíbéecaa ɓa waroh ɓuwaa. 17 Ɓuwaa ɓéeɓɓa ñammba bi ɓa kappa pút, ee pañi cidaaŋkaah na kanak wookussa ga iñaa teseeɗa.

Peeꞌ woꞌꞌa an Yéesu yërí en Kiristaanii

(Mëccëe 16: 13-19; Marka 8: 27-29)

18 Laakka bes, lak Yéesu enee na kikíim Kooh haŋci ee tëelíbéecaagari ensee nari daama. Ya meekissaɓa an:

- Ɓuwii woꞌu an mi yërí en ɓa?

19 Ɓa taassa an:

- Laakin ɓuwaa woꞌ an fu yërí en Saŋ-Bëtís, ɓíinoo an fu yërí en Ili, ɓíinooɓaa ɓan an fu sëldíigaa mílís hen ee bok ga sëldíiga-Koohcaa waama.

20 Ya meekissaɓa an:

- Haa ɗú, ɗú woꞌ an mi yërí en ɓa?

Peeꞌ taassa an:

- Fu yërí en Kiristaanii Kooh wosɗa.

Yéesu yéegalohha an ya hay kikaan ee ya mílís

(Mëccëe 16: 20-28; Marka 8: 30–9: 1)

21 Yéesu ɗíŋngaɓa na woꞌeen ciyëgísíꞌ an ken hanat kiwoꞌ iñaa aaw ga. 22 Doo ya hanndaɓa kiwoꞌ an:

- Kowukii ɓii jomin kikooroh ga mesiklaat ciyewin. Haꞌ-kaancaa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa, na jëgíroh-waascaa waaꞌsanndii gari kihot, ya hay kiꞌapu ee besaa wukaahaywaa tíkan ga kikaankaagariɗa, ya hay kimílís.

Kitaabuk Yéesu

23 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa ɓuwaa ɓéeɓɓa an:

- Binaa ɓoꞌ waaꞌ kitaam ga fenooroonaa, ya alat hafci, ya kooruk kuraanaagari besaa en ɓéeɓ, ya taabukkoo. 24 Ndaga ɓaa fu waaꞌ kisom kumuunfunaa fu hayka kiñak bi taaꞌ; wayee ɓaa mi tahhaa kiñak kumuunfunaa, fu hay kipes bi taaꞌ. 25 Ee kilaak iñcii ga ëldúnaɗa tóoh jeriñan ɓoꞌ ya, en lak ya ñak hafcinaa wala ya saŋkuꞌaa? 26 Ndaga ɓaa mi enndaa kaci mi na woꞌeeniigoonaa, fu hay kiꞌen kaci ga Kowukii ɓii bëríinaa ya hayan ga ndamaagari na waa paamci na waa malaakacaa ɓiselaꞌíꞌɓaa. 27 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓiɓoꞌ ga ɓuwii ɓii kaansoo ee ɓa hottii Nguurii Kooh.

Ndamaa Kooh yoosukka ga Yéesu

(Mëccëe 17: 1-8; Marka 9: 2-8)

28 Ga waa Yéesu woꞌꞌa woꞌeencaama bi tíkka ga iñaa leꞌ bes ciyitnakaahay, ya woꞌꞌa Peeꞌ, Saŋ na Saak ɓa taam nari, ya lappa naɓa ga ɗook jaŋjagaa kikíim Kooh. 29 Ga daa Yéesu enee na kikíim Koohɗa, fíkíifaagari ennda filiis ee kúltícaagari yaanaawwa ɗer bi caa melic. 30 Ga ɗekataama, laakka ɓoꞌ ɓanak ɓaa meƴ ga ɗuuƴ ndamaa Kooh ee ɓa ɓaa saawal nari: enee Móyíis na Ili. 31 Ɓa ɓaa saawal nari ga iñaa aaw ga kikaankaagari ƴah kilaak ga Yéerúsaleemɗa. 32 Lak Peeꞌ na ɓuwaa ya taam naɓaɗa ɓaa ga pëní fiyaak. Wayee ga waa ɓa yúudukɗa, ɓa hotta ndamaa Yéesu na ɓuwaa ɓanakɓaa tuuksee nariɗa. 33 Ga wahtaa ɓuwaama enu na kitagohu na Yéesuɗa, Peeꞌ woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, dii newin garuu. Ɗu yípat dii taal kaahay: wíinoo wuufu, wíinoo wuu Móyíis ee wíinoo wuu Ili.

Peeꞌ ínohéeríi iñcaa ya woꞌɗa.

34 Lak Peeꞌ yaa lís kiwoꞌ fodaama, laakka yaayeelaa hay, úullaɓa. Tëelíbéecaa tíitussa ga waa ɓa en na kiꞌaas ga ɗuuƴ yaayeelaaɗa. 35 Ee ga ɗuuƴ yaayeelaa laakka koonaakaa woꞌ an:

- Ɓii yii yërí en Kowukiigoo mi tanukɗa. Súkúrukatti.

36 Ga waa koonaakaa lëehíꞌ kiwoꞌɗa, tëelíbéecaa hotsee Yéesu rek daama. Ɓa ɗekohussa na iñaama, ee ga wahtaama ɓa ɓéestíꞌtii ken iñaa ɓa hoteeɗa.

Yéesu wëkíꞌta oomaanaa laak raɓ

(Mëccëe 17: 14-18; Marka 9: 14-27)

37 Ga besaa tík gaɗa, Yéesu na tëelíbéecaa yoosukussa ga jaŋjagaa, mbooloo wiyaak hayyari kitëebíluknee. 38 Ga ɗuuƴ mbooloomaa laakka ɓaa en na kifiip an:

- Kiyaakii, mi kíimmbaa, malakɗaaroo kowukiigoo ndaga mi laakka doŋ! 39 Leekleek raɓ ɓúukki, ya aawi kifiip. Rawii saylukohiri, kúuwkaa kúuwi; ya sodalli lool ee ya gaawoori kiꞌíis. 40 Mi kíimin tëelíbéeciigaraa ɓa kaal rawii wayee ɓa mínndii.

41 Yéesu taassa an:

- Ɗú, ɓuwii wati, ɗú ɓii ɗú laakoo ngëm ee ɗú tumi iñaa joffiiɗa, mi enan narúu bi kera? Mi múuñɗanndúu bi kera? Haydohaa kowukiigaraa dii.

42 Daa oomaanaa deeyee, rawaa fetallari kakay, yaa saylukohhi didóolíꞌ. Wayee Yéesu gëtta rawaa, wëkíꞌta oomaanaa. Lëehíꞌta ya íkkari paamci. 43 Ɓéeɓ ɓuwaa waaruꞌussa ga yaklaataa doolaa Kooh.

Yéesu yéegalohissa an ya hay kikaan ee ya mílís

(Mëccëe 17: 22-23; Marka 9: 30-32)

Ɓuwaa ɓéeɓ waaruꞌussa ga tóoh iñcaa Yéesu tumeeɗa, ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

44 - Súkúrukat dijófíꞌ iñii mi ƴahhúu kiwoꞌ yii: Kowukii ɓii hay kitíku ga yah ɓuwii.

45 Wayee ɓa ínohhii iñaa woꞌeenaama waaꞌ kiwoꞌɗa, ndaga woꞌeenaa man na cah gaɓa, bi ɓa mínndii kiꞌínoh iñaa wa waaꞌ kiwoꞌɗa ee ɓa kaañnjiiri kimeekisoh iñaa aaw ga woꞌeenaama.

Ɓaa Yéesu woꞌ an yërí wëñ kiyak ga fíkíi Koohɗa

(Mëccëe 18: 1-5; Marka 9: 33-37)

46 Tëelíbéecaa Yéesu enussa ga kinookoh ga ɗuuƴɓa kiꞌínoh ɓaa wëñ kiyak gaɓaɗa. 47 Yéesu ínohha iñaa ɓa halaatɗa, ya ɓeɓpa kuꞌoomaa, tuukiꞌtaja ga yahaaci. 48 Lëehíꞌta ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɓaa fu teꞌ oomaanii yii ga teekiigoonaa, lakanaa fu teꞌꞌoo, mi ga kihaffoo; ee ɓaa fu teꞌꞌoonaa, fu teꞌ ɓaa wossooɗa ɓan; ndaga ɓaa wëñ garúu kijutuut ɓéeɓpúuɗa yërí en yaa wëñ kiyakɗa.

49 Saŋ ɓeɓpa woꞌeenaa, woꞌꞌa an:

- Kiyaakii, ɗí hotin ɓaa enee na kikaal raɓ ga ɓuwii ga teekiigaraa ee ɗí waaꞌtarika kihoonoh ndaga ya bokkii garuu.

50 Yéesu loffari an:

- Kaa hoonohattika, ndaga ɓaa lebirohhii naruunaa, faꞌ naruu.

Ɓu-Samaríi sagussa Yéesu aas dëkaagaɓa

51 Ga waa wahtaa Yéesu jomee kikolkoh ëldúna, ya lap ɗook-Kooh leꞌꞌa, ya tuukka tek ga kikaꞌ Yéerúsaleem. 52 Ya wossa ɓiɓoꞌ ɓa ɗëwírukki. Ga waa ɓuwaa karussa, ɓa aassa dëk-kaw ga gohaa Samaríi, kiheeliꞌ Yéesu ga daa ya dalan. 53 Wayee ɓu-dëkaa sagussa Yéesu aas da, ndaga ya aawee Yéerúsaleem. 54 Daa tëelíbéecaa Yéesu, Saak na Saŋ hotee iñaama ɓa woꞌꞌa an:

- Haꞌmudii, fu waarin ɗí nak kiwii, ka yoosuk asamaan, ka ɗúbíꞌɓane?

55 Wayee Yéesu mëeñsukka gaɓa, yaa ñaꞌɓa*. 56 Lëehíꞌta ɓa ɓaa ƴah dëk-kaw wiliis.

Ɓaa waaꞌ kitaabuk Yéesunaa

(Mëccëe 8: 19-22)

57 Yéesu na tëelíbéecaagari ensee ga waas, laakka ɓaa woꞌꞌi an:

- Daa fu ƴah tóoh, mi hayyaa kitaabuk.

58 Yéesu woꞌꞌari an:

- Tílcii laakuunun ɗúl ee selcii ga asamaanɗa laakuunun taal, wayee Kowukii ɓii laakoo daa ka leeman hafiigari.

59 Yéesu woꞌꞌa ɓoꞌ yiliis an:

- Taabukaaroo.

Yaama taassari an:

- Haꞌmudii, onaaroo paaƴ mi acnee paammboo.

60 Wayee Yéesu woꞌꞌari an:

- Íisaa ɓuwaa kaaninɗa ɓa ac ɓuwaagaɓa kaanɗa, ee fu, tíida fu yéegalohnee Nguuraa Kooh.

61 Ɓoꞌ yiliis woꞌissari an:

- Haꞌmudii, mi hayyaa kitaabuk, wayee onaaroo paaƴ mi taŋkohnee na ɓu-kaanndoo.

62 Yéesu loffari an:

- Ɓaa en na kilín, am mësíin, heeluki fenoocinaa, ɓaa yaama mínoo kilëgëy ga Nguuraa Kooh.

10

Yéesu wossa tëelíbée ɓidaaŋkaah-yitnaɓanak na ɓanak

1 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu tannda ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-yitnaɓanak na ɓanak ɓiliis ee ya wossaɓa ɓanak ɓanak, ɓa kuliyukki ga teerucaa ɓéeɓca na ɗekatcaa ya jomee kikaꞌ na kihafciɗa tóohca.

2 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Píikii yewinin ee píikohcii caakussii. Kon, kíimat haꞌ-píikii ya ɓaat kiwosoh ɓilëgëyoh ga píikiigari. 3 Tíidat! Mi yii wossúu fodii tupeꞌ ga ɗuuƴ ɓigumuu. 4 Kaa ɓaydohat kopaꞌ, hëmbu wala ñafaꞌ ee kikëñɗoh hanattúu kifaan ga waas. 5 Kaanfaa ɗú mín kiꞌaas ɓéeɓ, këñɗohat paaƴ an: «Jam namohat narúu!». 6 Binaa ɓoꞌ jam en daamanaa, jamaa ɗú kíimiꞌtiɗa hay kiyoosuk gari; ee ɓoꞌ jam enndii danaa, jamaa aaw garúu. 7 Yugat ga kaanfaa faama, ɗú ñami ɗú ani iñcaa ɗú eꞌsanɗa ndaga lëgëyohaa en ɓéeɓ jomin kifayu. Kaa taabat kaan na kaan. 8 Teeraa ɗú aasoh ɓéeɓ ee ɓuwaa tookussúu danaa, ñamat iñcaa ɗú teeɓsanɗa. 9 Wëkírat ɗúukoolíꞌcaa enu ga teeraamaɗa, ɗú woꞌ ɓu-dëkaa an: «*Nguurii Kooh deeyinndúu». 10 Wayee teeraa ɗú aasoh ee ɗú tookussii danaa, meyat ga mbedicaa ɗú woꞌ an: 11 «Ɗí ɓii përtuk sah kiꞌíkkúu pëndëlii dëkiigarúu ñaak ga kotciigaríiɗa, wayee ínohat gaka an Nguurii Kooh deeyinndúu.» 12 Lëehíꞌta Yéesu tíkka ga an: Mi woꞌꞌúuka, besaa ƴah kiꞌattiꞌohuɗa leꞌaa, ɓu-Sodom ɓërí taniꞌan ɓu-dëkaa waama.

Dëkcaa sagu kigëmɗa

(Mëccëe 11: 20-24)

13 - Massa ɗú, ɓu-Korasee! Massa ɗú, ɓu-Betsaydaa! Ndaga kíntaancii tumsee ga ɗuuƴcúuɗa tumsee ga ɗuuƴ dëkaa Tíiꞌ na waa Sídoŋaa eneenaa kumëeñíꞌ ɓa ekukin saaku, ɓa yuŋ ga wet kiteewoh an ɓa récukin baakaaꞌciigaɓa. 14 Kërí tah besaa attiꞌohsanɗa leꞌaa, ɓu-Tíiꞌ na ɓu-Sídoŋ ɓërí taniꞌanndúu attiꞌ. 15 Ɗú, ɓu-Kafarnawom, ɗú yaakaaꞌ an ɗú hay kiɓëwíru bi ga ɗook-Koohe? Óꞌóo, ɗú ƴah kiyóoskíɗu bi ga ɓu-baam.

16 Ya woꞌissa tëelíbéecaagari an:

- Ɓaa súkúrukkúunaa lak súkúrukkoo ee ɓaa saŋngúu kiteꞌaa lakanaa saŋngoo kiteꞌ. Ee ɓaa saŋngoo kiteꞌaa lakanaa saŋ kiteꞌ ɓaa wossooɗa.

Tëelíbéecaa Yéesu woseeɗa ɓoƴkussa

17 Tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah-yitnaɓanak na ɓanakɓaa ɓoƴkussa lak keeñɓa soosin seɓ, ɓa woꞌꞌa an:

- Haꞌmudii, ga teekiigaraa, bi ga raɓcaa tookɗuununndíi!

18 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mi hotee ga Seytaani ga waa ya ɗëegískoh ɗook en fan melicɗa. 19 Malkat! Mi oninndúu dooli kikooꞌ ga ɗook goŋcii na dagalcii, na kinapañsoh dooli Seytaani ee dara mínoo yen garúu. 20 Ga iñaama kaa neɓlukat ga dii raɓcii tookɗuununndúuɗa wayee neɓlukat ga dii teekciigarúu bíduunun ga ɗook-Koohɗa.

Yéesu ndammba Kooh paamci

(Mëccëe 11: 25-27; 13: 16-17)

21 Ga saasi, ga tumeenaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa, Yéesu líiffa na keeñ wisóosíꞌ, ya ndammba Kooh Paamci an:

- Buba, Haꞌmudii ɗook na kakay, mi yii gërëmmbaa ga dii fu teewin ɓuwii ínohsoo daraɗa iñaa fu ɗaak haꞌ-hamhamcii na ɓuwii jaginɗa. Ee, Buba, iñaama laakohɗa ndaga neɓpaa hen fu waaꞌtaka.

22 Paammboo erinndoo iñaa en ɓéeɓ. Ken ínohoo Kowukii enndii Paamudiinaa; ee ken ínohoo Paamudii enndii Kowukii na ɓuwaa Kowukii waaꞌɓari kiteewaa.

23 Lëehíꞌta ya mëeñsukka ga tëelíbéecaagari ya woꞌꞌaɓa haŋɓa doŋ an:

- Ɓa yewinin múuꞌ ɓuwii hasciigaɓa hot iñcii ɗú hotɗa, 24 ndaga mi woꞌꞌúu man sëldíiga-Kooh na buuꞌ ɓiyewin waaruunun kihot iñcii ɗú hotɗa na kikeloh iñcii ɗú kelohɗa wayee ɓa hottiica ee ɓa kelohhiica.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo ɓaa dëkee Samaríiɗa

25 Laakka jëgíroh-waas yaa waaree kimalaksukoh Yéesu, ya kolukka, meekissari an:

- Jëgírohii, iñii yiida mi jom kitum bi mi laas ɓakkoo ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa?

26 Yéesu loffari an:

- Iñii yiida bídu ga Waasiiruu? Fu am ya ga iñaa fu jaŋ gaɗa?

27 Ɓaa taassa an:

- Fu waaran Haꞌmudii Koohyiigaraa, na keeñaagaraa tóoh na kipeskaagaraa tóoh na doolaagaraa tóoh na helaagaraa tóoh ee ɓan fu waaran mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.

28 Yéesu woꞌꞌari nak an:

- Ee, iñum fu taasɗa júwin. Tumaa iñaama, fu pes bi taaꞌ.

29 Wayee jëgíroh-waasaa waaree kilaak kayoh, ya dalla kimeekis Yéesu an:

- Ɓii yiida en mooroommboo?

30 Daama Yéesu loffari an:

- Laakee ƴaalaa meyohee teeraa Yéerúsaleem, yaa ƴah teeraa Yéríkóo. Ya hídukohha ga ɓigúroh-waas. Ɓa teꞌꞌa iñaa ya ɓayeeɗa tóoh, ɓa feekkari bi yaa ƴah kikaan, ɓa foñnjari ɗa, ɓaa ƴah. 31 Laakka sarahohaa kooroh waasaama. Daa ya hotee ɓaa, ya ɗeeŋnga diꞌúsaayíꞌ, yaa ƴah kotci. 32 Laakka ɓan ɓoꞌ, ee iñaa Léwít, leꞌꞌa daama. Daa ya hotee ɓaa, ya ɗeeŋnga diꞌúsaayíꞌ, yaa ƴah kotci. 33 Wayee laakka ɓaa dëk kúlkaa Samaríi, yaa enee ga waas kiɓaaɓ, ya hayya bi ga yahaa ɓaa, ya laakka yërmaandi wiyaak gari, ga waa ya hottiɗa. 34 Ya ɓaatta kideeƴ ga ɓaa, tummba dúuleen na biiñ ga gaañcaa, ya múullaca. Ya tíkkari ga baamaagari ya lapeeɗa, ɓayyari ga ɗekataa sagac daliɗa ee ya toputuꞌꞌari dijófíꞌ. 35 Ga kooh-wíisfaa, ya meƴdohha hëelís denariyon kanak, eꞌta haꞌ-ɗekataa, woꞌꞌari an:

- Mi yii ƴah ee toputuꞌaari dijófíꞌ. Binaa fu tum gari iñaa wëñɗanaa, mi yërí ƴahhaawa kiꞌík mi ɓoƴkoh diinaa.

36 Yéesu meekissa jëgíroh-waasaa an:

- Ga ɓuwaa ɓaahayɓaa ɓaama, yiida gaɓa teewoh kiꞌen mooroom ɓaa gúroh-waascaa feekeeɗa?

37 Jëgíroh-waasaa taassa an:

- Yaa teewoh kilaak yërmaandi gariɗa, yërí.

Yéesu nak woꞌꞌari an:

- Tíida, ee fu ɓan, tumaa fodaama.

Yéesu aassa kaan ɓiMarta na Mërí

38 Lak Yéesu yaa ga waas na tëelíbéecaagari, ya aassa dëk-kaw. Daama, laakka ɓetifaa teeku Marta, ɓayya Yéesu kaanci. 39 Marta laakeera këmëeŋkímun, yaa teeku Mërí. Yaama yugee ga kotcaa Haꞌmudii, yaa súkúruk jëgírohaagari. 40 Marta nak, lak lëgëycaa ɗuuƴ waañaa hëpin gari, ya hayya ga Yéesu, woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, dii Mërí foñnjoo na lëgëyii tóohɗa, enndiiraa darane? Woꞌaari kay ya amɗohhoo!

41 Haꞌmudii taassari an:

- Wari fu ɓan Marta, fu ɓítukin lool ga enaama ciyewin. 42 Wayee yen yíinoo doŋ yërí laak solu. Mërí tanukin ɓakaa gënɗa ee ken teꞌoowa gari.

11

Yéesu yëedírohha kikíim Kooh

(Mëccëe 6: 9-13; 7: 7-11)

1 Laakka bes, Yéesu enee na kikíim Kooh ga ɗekat. Ga waa ya lëehíꞌta, yíinoo ga tëelíbéecaagari woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, yëedíraaríi kikíim Kooh fodaa Saŋ yëedíreeka tëelíbéecaagariɗa.

2 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Binaa ɗú en na kikíimaa, woꞌat anee:

«Buba, ɓéeɓ ínohat kiselaꞌkii teekiigaraa;

Nguuriigaraa leꞌat dii.

3 Onaaríi besaa en ɓéeɓ iñaa ɗí jom kiñamɗa.

4 Bayalaaríi baakaaꞌciigaríi,

ndaga ɗí, ga kihaffíi, ɗí bayalin ɓuwaa tooñnjíiɗa.

Ee kaa íissíi ɗí keen ga fíꞌ Seytaani.»

5 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Enee an yíinoo garúu laak fiiliimun, ya kaꞌ gari ga leeloo wek kiwoꞌꞌi an: «Fiilii, lúudaaroo mbúurú kaahay. 6 Laak fiiliiroo yíinoo yaa hay kiɓaaɓ ga kaanndoo ee mi laakoo dara iñaa mi eranndi.» 7 Ee yaama taassi ga ɗuuƴ túuyaagari an: «Kaa tangalloo! Diima deŋ ɗí tëckin ee mi na ɓu-kaanndoo ɗí faanukin. Mi mínissii kikoluk kiꞌeꞌtaa mbúurú.» 8 Mi woꞌꞌúu man, luu enee an ya kolukkii eꞌti mbúurú ndaga daa ɓa en ɓifíiliimunɗa, ennaa ya hay kikoluk eꞌti iñaa ya soolukɗa tóoh ndaga daa yaama ɗuucuk ga kikíimkaaɗa. 9 Mi nak, mi woꞌꞌúu an: kíimat, Kooh hayyúu kiꞌon. Heelat, ɗú hay kihot. Fëekírat, ɗú hay kilëgísɗu. 10 En kiꞌenaa, ɓaa kíim ɓéeɓ, onu; ɓaa heel ɓéeɓ, hot; ee ɓaa fëekíꞌ ɓéeɓ, hay kilëgísɗu. 11 Paamudii yiida garúu eran kowuci goŋ binaa ka kíimmbi jënaa? 12 Wala ya eꞌka dagal binaa ka kíimmbi wakaa? 13 Kon ga dii ɗú hín kibonɗa, en lak ɗú ɓërí mín kiꞌon towutaagarúu enaama cijófíraa, wëñaa ga Paamudii ga ɗookɗa. Ɓuwaa kíimmbi Helaa yiselaꞌíꞌyaaɗa, ya onooɓayane?

Yéesu yabussa kitaam na Seytaani

(Mëccëe 12: 22-30; Marka 3: 22-27)

14 Laakka bes, Yéesu enee na kimeƴdoh ga ɓoꞌ rawaa luuɓlukohhi. Daa rawaa meyee, luuwaa aawwa kiwoꞌ ee ɓuwaa waaruꞌussa. 15 Wayee laakka gaɓa ɓuwaa woꞌ an:

- Belsebul, buurii raɓcii, yërí onndi dooli kikaal raɓcii ga ɓuwii. 16 Laakka ɓoꞌ ɓiliis ɓaa waareeri kimalaksukoh. Ɓa meekissari ya tumiꞌɓa kíntaanaa teewoh an ya meyoh ga Kooh. 17 Wayee Yéesu ínohha halaatcaagaɓa ya woꞌꞌaɓa an:

- Kúlkaa hëgískoh ga ɗuuƴka ɓéeɓ, aaw ga kifaay. Túuƴcaa ɓúꞌsukoh waa en ɓéeɓ ga ɗook mooroomci. 18 Kon binaa Seytaani hëgískoh ga ɗuuƴcinaa, nguuraagari tuman na bi wa lísi kituuk? Ndaga ɗú woꞌ an Belsebul yërí onndoo dooli kikaal raɓ ga ɓuwii. 19 En lak an mi, Belsebul yërí onndoo dooli kikaal rawaa, haa ɓii on ɓuwiigarúu dooli kikaal raɓ ɓa? Kon ɓuwumgarúu, ga kihafɓa, ɓërí attiꞌanndúu. 20 En kiꞌenaa, en an mi kaali raɓcii na doolii Koohaa, kon Nguurii Kooh leꞌin bi garúu.

21 Binaa ɓaa laakin dooli ee ɓayin ganaay watuk kaancinaa, lak alalaagari ɓéeɓ lewin. 22 Wayee ɓaa wëñnji kilaak dooli hayaa, sooŋngi, mínndi, teꞌ ganaaycaa ya yaakaaꞌlukeeɗa tóoh, waroh iñcaa ya ɓewoh gariɗa.

23 Ɓaa faꞌtii naroonaa, heñoh naroo; ee ɓaa nëgírohhii naroonaa, yii tasarsoh.

Raɓ mín kiɓoyukis ga daa ya kaalohseeɗa

(Mëccëe 12: 43-45)

24 - Binaa raɓ meyoh ga ɓoꞌaa, ya túuti ga ëgíraa, ya heeli daa ya íikarukan, wayee waa ya hottii daa ya aasan, ya woꞌ ga helci an: «Mi naman kiɓoyuk kaanfaagoo mi meyoheeɗa.» 25 Binaa ya leꞌ danaa nak ya laak kaanfaa paruunun bi setin, hëwíruunun bi jekin. 26 Fodaama ya ƴee kikooꞌnee raɓ ɓiyitnaɓanak ɓiliis ɓaa wëñnji kisoot; ɓa aas ga kaanfaa, ɓa dëk ga. Faf ɓaa yaama, ga daa ya madee kuɗewaaɗa, wëñisɗa kiyiis.

Iñaa wëñ kineɓ ga kipesɗa

27 Laak Yéesu yaa woꞌ fodaama, laakka ga ɗuuƴ mbooloomaa ɓetifaa woꞌ ga ɗook an:

- Ɓetifaa ɓayeeraa ga lookaagari, ɓëpíꞌtaraa ga ɓíiɓcaagariɗa yewinin múuꞌ!

28 Wayee Yéesu taassari an:

- Woꞌaa kay an ɓuwaa súkúruki woꞌeenaa Kooh ee ɓa taabukiwaɗa, ɓërí yewin múuꞌ!

Ɓuwaa waaꞌ kihotu kíntaan

(Mëccëe 12: 38-42)

29 Lak ɓoꞌ ɓiyewin nëgírukohuunun ga yahaa Yéesu, ya aawwa kiwoꞌ an:

- Ɓuwii jamaanii wati, ɓiɓoꞌ ɓibóníꞌ. Ɓa waaꞌ kihot kíntaan, wayee kíntaan wíinoo tookɗusanndiiɓa, enndii waa Sonaasaa. 30 Ndaga fodaa daa Sonaas enee mandarga ga ɓu-Nínífɗa, fodaama ɓan Kowukii ɓii ƴah mandarga ga ɓuwii wati. 31 Besaa attiꞌohsanɗa leꞌ bëríinaa, buuraa yiɓetiyaa✡ kúlkoh iñaa hanoh meyaaꞌ-noh ñaamɗa hay kituuk ga fíkíi ɓuwii jamaanii wati, ya ɓúlɓa. Ndaga ya meyohee gohcaa ëldúna wëñ kiꞌúsaayɗa kisúkúruknee woꞌeencaa buuꞌ Salomon líif na hamhamɗa. Ee malkat, laakin dii ɓaa wëñ Salomon! 32 Besaa attiꞌohsanɗa leꞌ bëríinaa, ɓu-teeraa Níníf hay kituuku ga fíkíi ɓuwii jamaanii wati, ɓa ɓúlɓa ndaga ɓu-Níníf súpítseera kipeskaagaɓa ga waa ɓa keloh jangataa Sonaasɗa; ee malkat laakin dii ɓaa wëñ Sonaas.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo lampu na kuhasɗa

(Mëccëe 5: 15; 6: 22-23)

33 Yéesu liiwukka anee:

- Ken taaloo lampu, faanwa ga daa ɗaakukin, [wala líꞌ kanu ga ɗookgaa]*, wayee fu líkanwa ga ɗook doonaa ɓuwaa aasɗa hotu leeꞌlaataa. 34 Kuhaskiigaraa kërí en lampii faanfiigaraa. Binaa dara enndii na kuhasfunaa, faanfaagaraa tóohfa eni ga leeꞌlaat. Wayee binaa kuhasfu wakkiinaa, faanfaagaraa eni ga ñúus ɓan. 35 Kon watukaa leeꞌlaatum en ga ɗuuƴfuɗa, wa ñúusíꞌ. 36 Kon binaa faanfu tóohfa en ga leeꞌlaat ee laakkii ɓak wíinoo waa en ga ñúusaa, ɓéeɓfa ƴah kiꞌen ga leeꞌlaat, man na fodaa daa lampu léeꞌɗíraa lañɗa.

Yéesu hassa Fërísiyeeŋcaa na jëgíroh-waascaa

(Mëccëe 23: 1-36; Marka 12: 38-40)

37 Ga waa Yéesu woꞌꞌa bi lëehíꞌta, laakka Fërísiyeegaa ɓayyi kicuunohuk ga kaanci. Yéesu aassa, yuŋnga kiñam. 38 Fërísiyeegaa waaruꞌꞌa ga waa ya hot Yéesu yuŋnga kiñam ee tísukkii paaƴɗa. 39 Wayee Yéesu Haꞌmudii woꞌꞌari an:

- Ɗú, Fërísiyeeŋcii, ɗú man anee, ɗú tísi bi ga bíiŋcaa kaascii na tanutii, wayee ɗuuƴcúu líif na halaat kilok na halaat cibóníꞌ. 40 Ɗú ɓërí lohoƴ hel! Kooh yaa hëwíꞌ iñaa hanoh foohɗa, enndii ya hëwíꞌ iñaa hanoh ɗuuƴɗa ɓane? 41 Sarahohat iñaa en ga keeñnjúuɗa, en ɗanaa iñaa en ɓéeɓ hay garúu kiset.

42 Massa ɗú, Fërísiyeeŋcii! Ɗú tumi sah sarah fodii ɓakaa wudaaŋkaahwaa ga naana na nduuꞌ, ee ɓan ga iñcii tóoh línsi ga dëꞌɗa, wayee ɗu saganohin kijúɓ na kiwaaꞌ Kooh: iñiima yërí ɗú jomee kitum ee iñcaa cíinoo hanat kisaganohu✡.

43 Massa ɗú, Fërísiyeeŋcii! Ndaga ɗú waari kiyuŋ ga fíkíi ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa ee ɗú waari kikëñɗu yah kanak ga paancaa. 44 Massa ɗú! Ndaga ɗú man na loyaa ken tummbii mandarga ga, ɓuwaa tíinsi ga ɗook gaa, ee ínohsoo gaka bi tahɓa kilíiɓ ga fíkíi Kooh!

45 Laakka jëgíroh-waas yíinoo yaa woꞌꞌi an:

- Jëgírohii, binaa fu woꞌ ɗanaa, fu ɓassíi ɓan!

46 Yéesu loffari an:

- Massa ɗú, jëgíroh-waascii! Ɗú ɓan, ɗú koori ɓuwii ɗofcaa ɓa hatinoo, ee ɗú tookoo jokonndúu jíinoo leꞌ ga. 47 Massa ɗú! Ɗú hayaa ɗú móꞌɗi loycii sëldíiga-Koohcii, ee ɓipaammbúu apeeɓa. 48 Fodaama ɗú teewohin an ɗú taabin ga iñcaa ɓicaasammbúu tumeeɗa, ndaga ɓa apin sëldíiga-Koohcaa, ee ɗú ɓii móríꞌ loyciigaɓa! 49 Kërí tah Kooh ga hamhamaagari, woꞌꞌa an: «Mi hay gaɓa kiwosoh ɓisëldíiga-Kooh na ɓiyéegaloh; ɓa hay kiꞌap ɓíinoo, ɓa hatal ɓíinooɓaa ga kipesɓa.» 50 Iñaama yërí tahan bi ñífaa sëldíiga-Koohcaa ɓéeɓ aamsee ga waa ëldúna saku bi watiɗa hay kikípuk ga hafcii ɓuwii wati, 51 aboh ga ñífaa Abeel† bi ga ñífaa Sakarí yaa apsee ga díkaanti daa sarahcaa tëkíꞌsiɗa na ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa‡. Ee mi yërí woꞌꞌúuka, iñaa laakee yaama hay kikípuk ga hafcii ɓuwii wati!

52 Massa ɗú, jëgíroh-waascii, ɗú nísin kucëwíikaa lëgísi halaa tahi ɓoꞌ kiꞌínohɗa: ɗú, ga kihaffúu, ɗú aasoo ee ɓaa waaꞌ kiꞌaas ɓéeɓ ɗú kokohhi.

53 Ga waa Yéesu meyoh daamaɗa, jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa ɓaa tamoh ga ɗookci ee ɓa ɓaa meekissi iñaa en tóoh: 54 ɓa ɓaa heelli kifíꞌ doonaa ya ëldoh bi ɓa balaɓ yen ga woꞌeenaagari.

12

Yéesu hoonohha tëelíbéecaagari kijófjófɗuk fodii Fërísiyeeŋcaa

(Mëccëe 10: 26-27)

1 Lak waama, ɓuwaa nëgírukohsee iñaa leꞌin ɓoꞌ ɓijúnni ciyewin bi ɓíinoo ɓaa toŋ ga ɓimooroomɓa. Yéesu woꞌꞌa paaƴ na tëelíbéecaagari an:

- Abukat ga jíkii Fërísiyeeŋcii en kijófjófɗuk en fan kuuncaa kaañohinɗa. 2 Laakkii iñaa mín kiɗaakuk bi hotukoo ee laakkii iñaa ɓoꞌ mín kiɗaak bi meƴdohsoo faŋ. 3 Kërí tah iñaa ɗú mín kiwoꞌ na wek ɓéeɓ, hay kikelohuk ga noh taŋ, ee iñaa ɗú mín kimëedíroh ga ɗuuƴ túuyaa ɗaakukin ɓéeɓ, hay kiyéegalohu ga leeloo paancaa.

Ɓaa cal kiniikɗa

(Mëccëe 10: 28-31)

4 Yéesu woꞌissa an:

- Mi woꞌ narúu, ɗú ɓii ɗú en fiiliimunciigooɗa: kaa niikat ɓuwii api faanfii ee paaf iñaamanaa, ɓa mínsoo kitumis dara yiliis. 5 Mi hayyúu kiwoꞌ ɓaa ɗú jom kiniikɗa: niikat ɓaa wëeꞌtaa ga an yii, ap bi lëehíraa, mín kijaf ga safara. Ee, mi woꞌꞌúuka ɓaa yaama yërí ɗú jom kiniik!

6 «Tudiindiiꞌ tiyëtúus toonohsirii dërëm kanake? Moona déy, Kooh alukkii jíinoo gata. 7 Bi ga fenfii ga hafciigarúuɗa sah, tóohfa kíduunun. Kon kaa niikat dara, ndaga ɗú wëñ solu tóoh diindiiꞌcii.

Iñaa Yéesu woꞌ ga loo ɓuwaa tookki na ɓuwaa taasukkiɗa

(Mëccëe 10: 32-33; 12: 32; 10: 19-20)

8 Yéesu tíkka ga an:

- Mi woꞌꞌúuka: ɓéeɓ ɓaa fu tookkoo ga fíkíi ɓuwiinaa, mi Kowukii ɓii, mi hayyaa kitook ga fíkíi malaakacaa Kooh. 9 Wayee ɓaa fu taasukkoonaa, fu hay kitaasku ga fíkíi malaakacaa Kooh.

10 Ɓéeɓ ɓaa fu woꞌ iñaa moroo ga Kowukii ɓiinaa, fu hay kibayalu, wayee ɓaa fu ɓas Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓéeɓ, fu bayalsooka.

11 Binaa ɗú ɓayu kiꞌattiꞌu ga jaangu-yaawúuꞌcaa wala ga fíkíi attiꞌohcaa na ga fíkíi ɓuwaa kuliyuki ga nguuraaɗanaa, helciigarúu dalat ga daa ɗú taasan ga iñaa ɗú yabuɗa na iñaa ɗú woꞌanɗa. 12 Ndaga Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ga wahtaama, hay kiꞌek garúu iñaa ɗú joman kiwoꞌɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo haꞌ-alalaa taabuk kilaak doŋɗa

13 Laakka ga mbooloomaa ɓaa woꞌ Yéesu an:

- Jëgírohii, woꞌaa yaakkoo ya waroh naroo iñaa ɗí lamɗa.

14 Yéesu taassari an:

- Moo ƴaalii yii, ɓii yiida falloo kiꞌattiꞌꞌúu wala kiwarohhúu alalaagarúu?

15 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Watukat ee abukat ga kiwaaꞌ kilaak, ndaga kilaak alal ɓayyii kipes ɓoꞌ luu alalaa yewin yewin.

16 Ya woꞌꞌaɓa kon liiwukii wii:

- Enee ɓoꞌ yaa laakin alal, ya laakka yoon ee yooncaa laaɓpa lool. 17 Ya yaa halaat ga helaagari an: «Mi tuman na ee mi laakoo daa mi ɗapan iñcii mi píikɗa?» 18 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa an: «Iñii yii yërí mi tuman: mi ɓúran dapciigoo henaa, mi tawah ciliis, caa wëñ kiyak, en ɗanaa mi nëgíroh tohootiigoo ga tóoh na iñcii mi laakɗa tóohca. 19 Lëehíraa, mi woꞌ haffoo an: Mbëꞌ, fu laakin alal wiyewin waa míninndaa kiɓay tíkíis tiyewin. Íikaraa faanfiigaraa, fu ñami, fu ani, fu mbúumbaayuki.» 20 Wayee Kooh woꞌꞌari an: «Fu yërí lohoƴ hel! Ga wekii wati sah sah kipesfu hay kileeh. Kon iñcii fu waayukɗee haffuɗa tóohca, ɓii ƴahca kilaak ɓa?»

21 Yéesu tíkka ga an:

- Iñaama yërí dalan ɓaa fu nëgírohiꞌ haffu alal ee Kooh hottii kilaak-alalfu.

Tëelíbéecaa Yéesu jomu kiyaakaaru ga Kooh

(Mëccëe 6: 25-34)

22 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Iñaama tah mi woꞌꞌúu an: Kaa halaatat ga ñamahaa ɗú laakan sooli ga kipesohɗa wala yëerícaa ɗú laak sooli kiꞌekuk ga faanndúuɗa. 23 Ndaga kipes kërí wëñ kilaak solu ñamah ee faan fërí wëñ kilaak solu yëerí. 24 Malkat ga hëekërúucii, ɓa sokoo, ɓa píikoo, ɓa laakoo dap-kaan, ɓa laakoo dap fenoo kaan wayee Kooh yaa ñëmíꞌɓa. Ee ɗú wëñ selii solu fúuf! 25 Ɓii yiida garúu mín kiɓaat iñaa hín na siñdaa jokon ga kipesci bi ya ɓítuki ga coonucaagari? 26 En lakanaa iñaama doŋ ɗú mínoo kitum dara ganaa, ɗú ƴah ya kihalaat ga iñcaa cíinoo? 27 Malkat ga pëegíi-nduhumfii fimóríꞌfii ga ëgíriiɗa: fa lëgëyoo ee fa foliloo. Wayee mi woꞌꞌúuka, bi ga buuꞌ Salomon na alalaagari tóoh ekukkii kúltícaa hín kimoꞌ na wíinoo ga pëegíi nduhumcii. 28 En lakanaa Kooh yërí móríꞌ fodaama pëegíi-nduhumfii fimóríꞌfii ga ëgírii wati, ee kuwisaa fa ƴah kijafu ga kiwii doŋɗanaa, wëñaa ga, ɗú ga kihaffúu, ya ekoorúu bi jofe? Ngëmiigarúu daal dooyyii! 29 Kaa halaatat rek ga kiheel iñaa ɗú ñaman na iñaa ɗú anan. 30 Iñciima tóohca ɓuwii ga ëldúna ee ínohsoo Koohɗa ɓërí tumi lëgëy kiheelca, wayee ɗú, Paammbúu yii ga ɗookɗa ínohin an ɗú laakin sooli ga. 31 Namat kiheel Nguuraa Kooh, iñaa tes ɗú laak sooli gaɗa, Kooh hayyúuri kiꞌeꞌ.

Heelat kilaak alalaa ga ɗookɗa

(Mëccëe 6: 19-21)

32 Yéesu woꞌissa an:

- Ɗú, yopiigoo wiƴínwii, kaa niikat ndaga newin Paammbúu ya bokdohhúu ga Nguuraagari . 33 Toonat iñum ɗú laakɗa, ɗú erohwa sarah. Heelɗat haffúu nafaꞌcaa magatoo, alalaa leehoo taaꞌ ga ɗook-Kooh: daama lok mínoo gaca kilaas ee maasoh mínooca kiyasoh. 34 Ndaga daa alallúu enoh ɓéeɓ, keeñnjúu waa da ɓan.

Súrgacaa Yéesu jom kineehu kimalak

35 Yéesu tíkíssa ga an:

- Pëkírukat bi yëgís ɗíŋ, ɗú taal lampucumgarúu, ɗú seki. 36 Ee madat na súrgacaa en na kiseku haꞌ-kaanɓa, yaa ƴah kimeyoh cikílook, bi ɓa mínndi kilëgísiꞌ, ya leꞌi ee fëekíri halaanaa. 37 Ɓa yewinin múuꞌ súrgacaama, binaa haꞌ-kaanfaagaɓa hayaa, laakanɓa lak ɓaa lís kineeh kimalak! Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ya hay kipëkíruk, ya yugiꞌɓa kiñam ee ya taam gaɓa ya noriꞌɓa ɓa ñam. 38 Luu ya hayee ga leeloo wek wala iñaa paafɗa sah, binaa ya laakɓa lak neehussii ɓéeɓ, ɓa yewinin múuꞌ. 39 Ínohat iñii yii bi jof: binaa haꞌ-kaan ínohee wahtaa lokaa hayanɗanaa, eneenaa ya hay kiwatuk ee íisoo kaanfaagari fa pooku. 40 Ɗú ɓan, waayukat, ndaga Kowukii ɓii hayan ga wahtaa ɗú fooganndii.

Liiwukaa woꞌ ga loo súrgacaa ɓanakɓaa

(Mëccëe 24: 45-51)

41 Peeꞌ dalla kimeekis Yéesu an:

- Haꞌmudii, fu woꞌ naríi ga liiwukumanoo, fu woꞌ na ɓuwii ɓéeɓɓa ɓan?

42 Haꞌmudii taassari an:

- Kon ɓii yiida yërí en súrgaa tookɗin haꞌ-kaanci ee teeyin? Yërí en yaa haꞌ-kaanci tíkan ga fíkíi súrgacaagari, doo ya eꞌɓa yaa en ɓéeɓ iñaa ya jom kiñamɗa, binaa wahtaa leꞌaa. 43 Ya yewinin múuꞌ, súrgaama, binaa haꞌ-kaadaagari ɓoyuk, laakki ga lëgëyaamanaa. 44 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; haꞌ-kaanci hayyi kitík ga ɗook iñcaa ya laakɗa tóoh. 45 Wayee binaa súrgaama woꞌ ga helaagari an: «Haꞌ-kaanndoo kolukkii kihay», bi tah ya en ga kifeek súrgacaa ɓiƴaalɓaa na ɓiɓetiɓaa, ya en ga kiñam na kiꞌan na kilaal rek, 46 haꞌ-kaadaa súrgaama hay kihay ga besaa ya fooganndii na wahtaa ya ínohanndii: ya hayyi kifeek dooꞌ ciméeskíꞌ, ya waꞌti iñaa sek ɓuwaa saŋ kigëmu Koohɗa.

47 Súrgaa ínohin iñaa haꞌ-kaanci waaꞌɗa ee ya saŋ kipariꞌ, ya tum iñaa ya nakuɗanaa, ya hay kirípu ngeeꞌ ciyewin. 48 Wayee súrgaa ínohoo iñaa haꞌ-kaanci waaꞌɗa ee tumi iñaa tahanndi kifeeku, yaama súrga feeksan ngeeꞌ cijutuut. Ɓaa onu yewin ɓéeɓ hay kimeekisohu yewin, ee ɓaa eru kiɗaak iñaa yewinin ɓéeɓ hay kimeekisohu iñaa yewinin.

Yéesu tahin ɓuwaa kihëgískoh

(Mëccëe 10: 34-36)

49 Yéesu tíkka ga an:

- Kiwii kërí mi hayee kihaydoh ga ëldúna, ee dii mi waaree ka am kimëeñíꞌɗa! 50 Wayee mi jomin kiñooduk ga mesiklaat, ee ka ɓítinndoo moos bi ga daa iñaama laakohanɗa! 51 Ati ɗú fooŋ an mi haydoh jam ga ëldúna? Óꞌóo, mi woꞌꞌúuka, mi haydoh kihëgískoh. 52 Diima deŋ ɓoꞌ ɓiyëtúus ɓaa bok hal hay kihëgískohu, ɓaahayɓaa keenu ga ɗook ɓanakɓaa tesɗa ee ɓanakɓaama keenu ga ɗook ɓaahayɓaa. 53 Ɓuwaa hay kihëgískohu: paamun keen ga ɗook kowuci kiƴaal ee kowukaagari kiƴaalkaa keen ga ɗookci, eemun keen ga ɗook kowuci kiɓeti ee kowukaagari kiɓetikaa keen ga ɗookci, payamun yiɓeti keen ga ɗook ɓeti kowuci ee ɓetifaa kowukaagari keen ga ɗookci✡.

Kimalaksukoh iñcii en na kilaak watiɗa

(Mëccëe 16: 2-3)

54 Yéesu woꞌee mbooloomaa ɓan an:

- Binaa ɗú hot húy kolukoh aasaaꞌ-nohaa, ɗú aawi kiwoꞌ an: «Kooh hay kitoɓ», ee iñaama laak. 55 Ee binaa ɗú yéeŋ uuris wëpoh ɓakii hanoh meyaaꞌ-noh yah-seŋɗanaa, ɗú aawi kiwoꞌ an: «wati Kooh hay kitam noh», ee kërí laaki. 56 Ɗú, ɓii ɗú jófjófɗuki ga fíkíi ɓuwiiɗa! Ɗú mínin kimalaksukoh iñcii meyi ga asamaan na ga kakayɗanaa; haa tum na ɗú mínoo kimalaksukoh iñii hew watiɗa?

Heelaa kijúwoh na ɓaa fu coowoh nari

(Mëccëe 5: 25-26)

57 Yéesu woꞌissa an:

- Iñii tah ya ɓan ɗú malaksukohoo na kihaffúu iñaa júwin? 58 Binaa fu laakoh na ɓoꞌ bi ɗú taam kiƴee ga buuraa, leenaa gaawaa nari kiɓëgískoh ga waasaa, fodaama ya leꞌnoo naraa ga attiꞌohaa, yaama tíkkaa ga yah ëlkëetaa ee ëlkëetaa tëccaa ga kasu. 59 Mi yéegallaa man, fu meyohoo daama ee fu fayyii iñaa fu laakiꞌtiɗa tóoh, bi ga fíftínaa mëeñdohɗa.

13

Súpítat kipeskiigarúu wala ɗú saŋkuꞌ

1 Ga wahtaama, laakka ɓuwaa hay ga Yéesu kiɓéestíꞌti ɓuwaa Pílaat aplukee ee boksee ga ɓu-Gëlílée, lak ɓa en na kitumiꞌ Kooh sarahɗa. 2 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú fooŋ an binaa ɓuwaa bok ga Gëlílée ɓaama apu fodaamanaa, iñaama waaꞌ kiteewoh an ɓa enee haꞌ-baakaaꞌcaa wëñ kiyak ga ɓu-Gëlíléeɗa tóohe? 3 Mi woꞌꞌúu man óꞌóo. Wayee binaa ɗú súpíttii kipeskiigarúunaa, ɗú hay kisaŋkuꞌ ɓéeɓpúu fodaama. 4 Haa ɓuwaa ɓidaaŋkaah na ɓiyitnaɓaahayɓaa tawahaa wihooꞌtawaa ga Sílowee* keenee ga ɗookɓa, appaɓaɗa; ɗú fooŋ an ɓërí wëñee kitum baakaaꞌ ga ɓu-Yéerúsaleem ɓéeɓɓane? 5 Mi woꞌꞌúu man óꞌóo. Wayee, binaa ɗú súpíttii kipeskiigarúunaa, ɓéeɓpúu ɗú hay kisaŋkuꞌ fodaama.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo eenaa laakoo towuɗa

6 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌaɓa liiwukii wii:

- Enee ɓoꞌ, yaa laakee bos een ga ɗuuƴ yoonci. Ya kaꞌta kiɓeennee ga towutaa, wayee ya hottii dara ga. 7 Ya woꞌꞌa súrgaagari an: «Tíkíis taahay tee, taa mi hayi kiheel towu ga eenii wii, ee mi hotoo dara ga. Gúraawa! Iñii tahan ya wa ñami kakayfii sooƴ?» 8 Wayee súrgaa woꞌꞌari an: «Kiyaakii, íissisaawa kíiskii wíis bi mi ac bosii bi wíil, lëehíraa mi tum kotol ga. 9 Heƴna fayuuraa wa hay kitum towu. Límmbiinaa, fu gúꞌlukwa.»

Yéesu wëkíꞌta ɓetifaa túurukin ga bes Sabat

10 Ga bes Sabat, Yéesu enee na kijëgíroh ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌ. 11 Laakeera daama ɓetifaa raɓ am, ekkari ɗúukool iñaa leꞌ tíkíis tidaaŋkaah na tiyitnataahay; ya ñogukka ee mínissii kiyoloh. 12 Daa Yéesu hotee ɓetifaa, ya ɓayyari, woꞌꞌari an:

- Ɓetifii, fu múcin ga ɗúukooliigaraa.

13 Lëehíꞌta, Yéesu tíkka ɓetifaa yahcaagari; ga saasi ɓetifaa yolohha, ee ya ennda ga kikañ Kooh. 14 Wayee, ɓaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa, keeñci tammba lool ga daa Yéesu wëkíree ɓoꞌ ga bes Sabatɗa, ya dalla ɓuwaa kiwoꞌ an:

- Bes ciyitniinoo cii ga, caa ɓoꞌ jom ga kilëgëy. Hayat kon kiwëkɗu ga bescaama wayee hanat kiꞌen ga bes Sabat!

15 Haꞌmudii loffari an:

- Ɗú jófjófɗuki hen ga fíkíi ɓuwii! Ɓii yiida garúu, en ga bes Sabataa, pëkísoo enohfaagari wala baamaagari ga daa ya sawoheeriɗa, ya ɓayyi kiꞌëníꞌnee? 16 Haa ɓetifii fii bok ga níilaa Abaraham ee Seytaani ɓageeri iñaa leꞌin tíkíis tidaaŋkaah na tiyitnataahayɗa, ya joméeríi kiɓëgísu ga bes Sabat hene?

17 Daa Yéesu woꞌee fodaama, ɓuwaa eneeri na kiheñohɗa líifussa na kaci. Wayee mbooloomaa ɓéeɓwa neɓlukka lool ga tumeencaa Yéesu laakoo ga fenɗa.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo kowu-fúdankaaɗa

(Mëccëe 13: 31-32; Marka 4: 30-32)

18 Yéesu woꞌꞌa an:

- Iñii Nguurii Kooh man nawaɗa ya? Iñii mi mín nawa kimëdírohɗa ya? 19 Wa man na kowu-fúdankaa ɓoꞌ ɓeɓ, sokka ga dëraagari; ka paalla, ka ennda kedik kiyaak bi selcaa taalussa ga toytaa ka laakɗa.

Liiwukaa Yéesu woꞌ ga loo kuuncaa kaañohinɗa

(Mëccëe 13: 33)

20 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Iñii mi mëdírohan Nguurii Kooh nawaɗa ya? 21 Wa man na moloŋ-kuunaa ɓeti ɓeɓ, tumwa ga ɗuuƴ kanu kuun, íiswa ga bi ga daa kuuncaa ɓéeɓ kaañohan.

Kuhalkaa jiƴínjaa jërí aaw ga Nguuraa Kooh

(Mëccëe 7: 13-14,21-23)

22 Yéesu kooree ga dëk-teerucaa na ga dëk-kawcaa, ya jëgírohi, lak ya aawee ɓak Yéerúsaleem. 23 Laakka ɓaa meekissi an:

- Kiyaakii, ɓoꞌ ɓijutuut rek ɓërí ƴah kimúc ga ɓuwiine?

Yéesu taassari an:

24 - Guuꞌguulukat, ɗú aasoh halaa wiƴínwaa, ndaga mi woꞌꞌúuka, ɓiɓoꞌ ɓiyewin hay kiheelu kiꞌaas ee mínsanndiika. 25 Bëríinaa haꞌ-kaanfii kolukan, ya laŋ halaagari ee ɗú en ga fooh, ɗú aaw kifëekíꞌ halaa na kiwoꞌ an: «Kiyaakii, lëgísɗaaríi.» Ya hayyúu kitaas an: «Mi ínohoo dii ɗú meyohɗa!» 26 Daama, ɗú hayyi kiwoꞌ an: «Ɗí bokin naraa kiñam na kiꞌan ee fu jëgírohin ga mbedicaa teerucaagaríi.» 27 Wayee ya hayyúu kiwoꞌis an: «Mi ínohoo dii ɗú meyohɗa. Úsaayattoo ɓéeɓpúu, ɗú ɓii, ɗú meerin kitum iñaa joffiiɗa!» 28 Daama kikodukoh na kiꞌúñoh sís ƴah kilaak. Ɗú hot Abaraham na Ísaak na Yakoop na sëldíiga-Koohcaa ɓéeɓɓa ga ɗuuƴ Nguuraa Kooh, ee lak ɗú faanuunun ga fooh. 29 Ɓiɓoꞌ hay kimeyohu ga ɓakcii ga ëldúnaɗa tóoh, ɓa bok kanu ga Nguuraa Kooh. 30 Ee fodaama, ɓíinoo ga ɓuwii mëeñdohu watiɗa, ƴahu ga fíkíi ee ɓuwii ɓíinoo kuliyuku watiɗa, ƴahu ga fenoo.

Yéesu yéegalohha kipookkaa Yéerúsaleem

(Mëccëe 23: 37-39)

31 Ga wahtaama, laakka Fërísiyeeŋcaa hayu ga Yéesu woꞌussari an:

- Kolkohaa dii fu ƴee ɗekat wiliis ndaga buuꞌ Eroot waaꞌtaa kiꞌapluk.

32 Ya taassaɓa an:

- Tíidat, ɗú woꞌ ɓaama ñaañ bi fan bodaaɗa an: «Mi yii ga kikaal raɓ ga ɓuwii na kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌ wati na kuwis ee besaa wukaahaywaanaa, mi hay kilëehíꞌ.» 33 Wayee mi jomin kitíin waasiigoo wati, kuwis na paaf-kuwis, ndaga sëldíiga-Kooh jomoo kiꞌapu ga daa enndii Yéerúsaleem.

34 - Éeƴ, ɗú ɓu-Yéerúsaleem, ɗú ɓii ɗú lagi tumuuntii sëldíiga-Koohcii, ee ɗú tapisohi na atoh bi ɗú ap ɓuwii Kooh wos garúuɗa! Waas cera cërí mi heellúu kinëgíroh fodaa daa pabu nëgírohi towutaagari ga fíldoo paɓcaagariɗa, ee ɗú tookkiika? 35 Kon nak, Kooh hay kifoñluk dëkumgarúu. Ee mi woꞌꞌúu man ɗú hotsisanndiiroo bi ga besaa bëríi ɗú woꞌan: «Fu yii fu hay ga teekii Haꞌmudiiɗa, fu barkeelin.»

14

Yéesu wëkíꞌta ɗúukoolíꞌ ga bes Sabat

1 Ga bes Sabat, bëríi Yéesu karee kiñam ga kaan ɓoꞌ yíinoo ga ɓuwaa kuliyuk ga Fërísiyeeŋcaaɗa. Ɓuwaa ensee daamaɗa enussa yëŋ gari. 2 Laakka ɓaa tuuk ga fíkíici ɓay ɗúukool soonuk. 3 Yéesu dalla kimeekis jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa an:

- Waasiiruu onohin kiwëkíꞌ ɓoꞌ ga bes Sabat wala onohhiika?

4 Ɓuwaa ɗekohussa cel. Yéesu dalla kileꞌ ga ɓaa, wëkíꞌtari. Lëehíꞌta Yéesu íissari yaa ƴah. 5 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Yiida garúu, binaa kowuci wala enohci keen ga ɗuuƴ neꞌaa, ya gaawoori kimeƴdoh, luu enee ga bes Sabat?

6 Ɓa laakkii iñaa ɓa lofanndi ga woꞌeenaama.

Kihanoh fíkíi ga hew na kinakoh hew

7 Yéesu malaksukohha ga daa sagaccaa heelsee rek kihanoh fíkíiɗa, ya liiwukkaɓa an:

8 - Binaa fu ɓayu kiñam ga hewaa, kaa kaꞌ fu yugohnee fíkíi. Ndaga mín kiꞌen ɓaa wëñnjaa teek ɓayuunun da. 9 Ee ɓaa ɓayyúu kiñam, ɗú ɓanakɗa, mínin kihay woꞌꞌaa an: «Íisɗaari ɗekatum.» Fodaama, fu hay kikaꞌ na kaci, fu yugohnee fenoo. 10 Wayee binaa fu ɓayu kiñam ga hewaa, kara, fu yugohnee fenoo doonaa ɓaa nakkaa hewaaɗa hayaa, woꞌꞌaa an: «Fiilii, yugohaa fíkíi.» En ɗanaa iñaama hay kiꞌen ndam ga fíkíi ɓéeɓ ɓuwaa fu bok naɓa kiñamɗa. 11 Ndaga ɓéeɓ ɓaa fu ɓëwíꞌ haffunaa, fu hay kiyóoskíɗu, ee ɓaa fu yóoskíꞌ haffunaa, fu hay kiɓëwíru.

12 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa ɓaa ɓayeeri kiñamɗa ɓan an:

- Binaa fu ɓëytoh cuunoh wala cuuníinaa, kaa ɓay fiiliimuncaagaraa wala ɓikëmëeŋkífu wala ɓuunfu, wala ɓuwaa dëk naraa ee laakuunun alalɗa; enndiikanaa, ɓa ga kihafɓa, ɓa mínndaa kiɓay kiñam ɓan, ee fodaama fu ëlídu iñaa fu tumee gaɓaɗa. 13 Wayee binaa fu ɓëytoh kiñam jamaa, namaa kiɓay nduulcaa na ɓuwaa Kooh nëeɓsinɗa na lafañcaa na búumíꞌcaa. 14 Fu tumkanaa keeñfu hay ga kisoos, ndaga iñaama, ɓa mínooraari kiꞌëlín. Kooh hayyaari kiꞌëlín bëríinaa kimílískaa ɓuwii júwinɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo ɓuwaa ɓaysee kiñamɗa

(Mëccëe 22: 1-10)

15 Laakka yíinoo ga sagaccaa ensee daamaɗa, ga waa ya kelohha woꞌeencaa caama, ya woꞌꞌa Yéesu an:

- Ɓaa yaama ƴah kibok kiñam ga Nguuraa Koohɗa, yewinin múuꞌ!

16 Yéesu liiwukkari an:

- Enee ɓoꞌ, ya tíklukka cuunoh fiyaak, ɓaylukka ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓa hay kiñam. 17 Ga waa cuunohfaa pariꞌɗa, ya wossa súrgaagari kiɓaynee ɓuwaa nakseeɗa an: «Hayat gii, cuunohfaa pariꞌin diima.» 18 Wayee yaa en ɓéeɓ yaa tok sooli fodaa mooroomci. Yaa súrgaa ɗewohɗa woꞌꞌa an: «Mi lom yoon ee mi jominwa kimalaknee. Mi kíimmbaa hen fu bayalloo ga.» 19 Yaa tík gaɗa woꞌissari an: «Mi lom naal ɓidaaŋkaah ee mi jominɓa kitagatnee. Mi kíimmbaa hen fu bayalloo ga.» 20 Yiliis ɓan woꞌissari an: «Mi han kipañ ɓeti, kërí tah mi mínanndii kihay.» 21 Súrgaa ɓoyukka, woꞌꞌa haꞌ-kaanci iñaa ya taasuɗa. Haꞌ-kaanfaa aylukka, woꞌꞌa súrgaa an: «Karaa diima-diima ga paancii na mbedicii ga teeriiɗa fu haydoh nduulcii na ɓuwaa Kooh nëewísinɗa, búumíꞌcii na lafañcii.» 22 Ennda kiis, súrgaa hayya, woꞌꞌari an: «Kiyaakii, iñaa fu nakoheeɗa tumuunun wayee daa ɓoꞌ mín kiyuŋ lís kilaak.» 23 Haꞌ-kaanfaa woꞌsissa súrgaa an: «Meyaa dëkii, fu kaꞌ ga waascii, na ga ɗíŋ-ɗíŋcii, fu gagal ɓuwaa ɓa hay doo kaanndoo líif.» 24 Mi woꞌꞌúuka, yíinoo ga ɓuwaa mi ɗewee kiɓay kiñamɗa ƴoohoo ga cuunohfiigoo!

Iñaa ɓoꞌ jom kitum binaa ya waaꞌ kiꞌen tëelíbée Yéesunaa

(Mëccëe 10: 37-38)

25 Mbooloo wiyaak taabee na Yéesu. Yéesu mëeñsukka ga ɓuwaa, woꞌꞌaɓa an:

26 - Binaa ɓoꞌ hay garoo ee mi gënëlliiri paamci wala eeci, ɓetici wala towutaagari, ɓiyaakci na ɓikëmëeŋkíci ɓiƴaal wala ɓiɓeti, wala hafci sahaa, ɓaa yaama mínoo kiꞌen tëelíbéeroo. 27 Ɓaa fu koorukkii kuraanaagaraa, fu taabukkoonaa, fu mínoo kiꞌen tëelíbéeroo. 28 En kiꞌenaa, yiida garúu, binaa ya waaꞌ kihëwíꞌ tawah wihooꞌtanaa, ɗewoo kiyuŋ paaƴ, ya malak iñaa jom kikaꞌ ga tawahaaɗa tóoh, doo ya ínoh ati iñaa ya laakɗa hay kidooy kimëtíꞌ lëgëyaa? 29 Enndiikanaa, binaa ya dal kiyíp tawah ee ya mínndiiwa kilëestíraa, ɓéeɓ ɓuwaa hotanwaɗa hay kiꞌenu ga kiñaawalli 30 an: «Malkat ɓii yii dalin kitawah ee mínndiiwa kilëestíꞌ.» 31 Ee ɓan buurii yiida, binaa ya ƴah kiheñohnee na buuꞌ yiliisaa, ɗewoo kiyuŋ paaƴ, ya malak ati ya hay kimín, na ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah, kileŋkoh na buuraa taam na ɓiɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah-kanak? 32 Ya mínndiinaa, ya wos ɓoꞌ ga buuraama, en lak ya lís nari kiꞌúsaayohaa, kimeekissi iñaa ya tuman bi ɓa mín kijúwohɗa. 33 Fodaama deŋ, ɓaa en ɓéeɓ garúu, fu mínndii kifoñ tóoh iñaa fu laakɗa fu taabukkoonaa, fu yaama, fu mínoo kiꞌen tëelíbéeroo.

Maraamaa laakoo saflaat

(Mëccëe 5: 13; Marka 9: 50)

34 Yéesu tíkka ga an:

- Maraa jofin. Wayee binaa maraa safissiinaa, ma ɗaanohsan na ya? 35 Ma laaksisoo jeriñ ga kakayfii, ma mínoo kiꞌen kotol. Ma jafsan ga lëedúu. Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka!

15

Baalaa múuyee ee hotukkaɗa

(Mëccëe 18: 12-14)

1 Juuticaa na ɓuwaa ɓíinoo júwussiiɗa deeyussa ɓéeɓɓa ga Yéesu kisúkúrukki. 2 Fërísiyeeŋcaa na jëgíroh-waascaa ɓaa jambat ga díkaantiɓa an:

- Ɓii yii tookin kiyuŋ na ɓuwii júwussiiɗa ee ya ñami naɓa!

3 Ga ɗekataama, Yéesu liiwukkaɓa an:

4 - Yiida garúu binaa ya laak baal ɓitéeméeꞌ, ee ya múuƴluk yíinoo ganaa, ya foñoo ɓidaaŋkaah-yitnanikiis na ɓiyitnanikiisɓaa, ɓa tes ga ëgíraa? Lëehíraa ya kaꞌ kitëebíꞌnee yaa múuƴɗa, bi ga daa ya hotanndine. 5 Ee binaa ya hottinaa, ya túŋkulukki na keeñ wisóosíꞌ. 6 Ee ya leꞌ kaancinaa, ya ɓay fiiliimuncaagari na ɓuwaa dëk nariɗa, ya woꞌɓa an: «Neɓlukat naroo, ndaga mi hotin baalaagoo, yaa múuyeeɗa.» 7 Fodaama, mi woꞌꞌúuka, binaa haꞌ-baakaaꞌ yíinoo récuk baakaaꞌcaagarinaa, ga iñaama, ɗook-Kooh hay kiwëñ kiꞌen ga húmbal loo ɓiɓoꞌ ɓidaaŋkaah-yitnanikiis na ɓiyitnanikiis ɓaa júwin ee laakussii sooli ga kirécuk baakaaꞌcaagaɓa. Mi woꞌꞌúuka, malaakacaa Kooh hay kiwëñ kineɓluku binaa haꞌ-baakaaꞌ yíinoo rek récuk baakaaꞌcaagarinaa loo ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-yitnanikiis na ɓiyitnanikiis ɓaa júwin ee laaksoo sooli ga kirécuk baakaaꞌ.

Koparaa múuyee ee hotukkaɗa

8 Yéesu tíkka ga an:

- Wala ɓetifii fiida ɓan, binaa ya laak hëelís* cidaaŋkaah ee múuƴluk wíinoo ganaa, taaloo lampu, ya paruki, raasi dijófíꞌ bi ga daa ya hotanwa? 9 Binaa ya hotwanaa, ya ɓay húnísmuncaagari na ɓeticaa dëku nariɗa, ya woꞌɓa an: «Neɓlukat naroo ndaga mi hotin hëelísaagoo múuyeerooɗa.» 10 En fodaamanaa mi woꞌꞌúuka man, malaakacaa Kooh hay kineɓluku ga daa haꞌ-baakaaꞌ yíinoo rek récukin baakaaꞌcaagariɗa.

Kowukaa múuyee ee hotukkaɗa

11 Yéesu woꞌissa an:

- Enee ɓoꞌ yaa laak towu tanak tiƴaal. 12 Yaa wëñ kiꞌen oomaaɗa woꞌꞌa paamci an: «Buba, eraaroo iñii mi joman kilaak ga alaliigaraaɗa.» Waa ennda ɗa, paamudaa warohha towutaa tanaktaa alalaagari. 13 Tíkka ga bes cera, kowukaa kiƴínkaa toonnda iñcaa ya eꞌseeɗa tóohca, yaa ƴah kúl kiꞌúsaayíꞌ. Daama ya enukohha ga iñaa neɓpi bi ya yasohha hëelísaa tóohwa. 14 Ga waa ya yasohha iñaa ya laakeeɗa tóohwa, aꞌ wiyaak laakka ga kúlkaa kaama, ee kibúŋ kiméeskíꞌ daɓpari. 15 Ya kaꞌta kisúrgaꞌuk ga ɓoꞌ ga gohaama. Yaama nakkari kiníiꞌ mbaam-parki ga yooncaa. 16 Helci eneera ga kiñam ga yiikcaa mbaamcaa eꞌsiɗa wayee ken onéeríiri ga. 17 Daama, ya malakka helci, ya woꞌꞌa an: «Ɓilëgëyoh ɓera ɓërí enu ga kaan paammboo, ɓa ñami bi ɓa tésɗíꞌ, ee mi en dii, mi kaani na aꞌ! 18 Mi hay kikoluk, mi ɓoyuk ga buba, mi woꞌꞌi an: Buba, mi baakaarin ga fíkíi Kooh ee mi tooñinndaa. 19 Mi jomissii kiɓayu kowufu. Kon abohaaroo fodii yaa en ɓéeɓ ga lëgëyohciigaraa.» 20 Ya kolukka, yaa ɓoyuk kaan paamci.

Ga daa ya enee na kihay diꞌúsaayíꞌɗa, paamudaa séenndari, laakka yërmaandi wiyaak gari, ya yaa fool kihídohnee nari, gatawukkari, fuunndari. 21 Kowukaa dallari kiwoꞌ an: «Buba, mi baakaarin ga fíkíi Kooh ee mi tooñinndaa, mi jomissii kiɓayu kowufu.» 22 Wayee paamudaa woꞌꞌa súrgacaagari an: «Gaawat kihaydoh sibidooraa wëñ kimoꞌɗa, ɗú ekkiwa, ekatti kipii ga jokon na ñafaꞌ ga kotcii. 23 Haydohat ɗoonaa ɗú yafaleeɗa, ɗú appi, ɗu aaw kiñam na kimbúumbaayuk, 24 ndaga kowukiigoo ɗú hot kii kaaneera ee soofsin ga kipes, ka múuyeera ee ka hotukin.» Fodaama, ɓa dalla kimbúumbaayuk.

25 Waama lak kowukaa ɓaa kisaawkaa kaa ga yooncaa. Daa ka hayee bi ka deeƴca kaanfaa, ka kelohha típcaa na tiƴeektaa. 26 Ka ɓayya yíinoo ga súrgacaa, meekissari iñaa hewɗa. 27 Yaama woꞌꞌari an: «këmëeŋkífu yërí hay, ee paapu apɗinndi ɗoonaa yafalseeɗa, ndaga daa ya hotsinndi na jamɗa.» 28 Kowukaa kisaawkaa dalla kiꞌayluk, saŋnga kiꞌaas kaanfaa. Paamci meƴca, kíimmbari ya aas. 29 Wayee kowukaa woꞌꞌa paamci an: «Malka, tíkíis tiyewin tee, taa mi lëgëyiꞌtaa, mi mosoo kikëldúk woꞌeenfu ee fu mosooroo sah kiꞌon kupeꞌ, mi mbúumbaayuk na fiiliimunciigoo. 30 Wayee kowukiigaraa kii, ga wii ka hayɗa, ya yii ya yasohin alalaagaraa na cagacaaɗa, fu apɗinndi ɗoonaa yafalseeɗa.» 31 Paamudaa dalla kitaas an: «Kowuroo, fu yii naroo besaa en ɓéeɓ, ee iñaa mi laak tóoh yuufu. 32 Wayee ɗí jomee kimbúumbaayuk hen na kineɓluk ndaga këmëeŋkífu yii yii kaaneera ee soofsin ga kipes, ya múuyeera ee ya hotukin.»

16

Enee tuukukoh-alal

1 Yéesu woꞌissa tëelíbéecaagari an:

- Enee haꞌ-alalaa laakee ɓaa tuukɗiri ga iñaa ya laakɗa. Tuukukohaama ëpírohussa ga haꞌ-alalaa an ya yaa yasoh alalaagari. 2 Haꞌ-alalaa ɓaylukka tuukkohaagari, woꞌꞌari an: «Iñii mi keloh woꞌu garaaɗa ya ya? Teewaaroo iñum fu tum ga lëgëyiigaraaɗa, ndaga diimaɗa, fu ƴahissii kituukuk alaliigoo.» 3 Tuukukohaa woꞌꞌa ga helci an: «Mi tuman na ga dii kiyaakii ƴahhoo kinís ga kituukuk alaliigariɗa? Hanaa kilín kakayfii, wayee mi laakoo doolaa gawa, ee kisarahtuk, mi rúusinka. 4 Mi ínohin iñaa mi ƴah kitum bi laak ɓuwaa ɓewussoo ga kaanɓa, binaa mi kaalu ga lëgëyiigoonaa!» 5 Waa ennda ɗa, ya ɓaylukka yíinoo yíinoo, ɓéeɓ ɓuwaa ɓayɗee haꞌ-kaanci kobotɗa. Ya woꞌꞌa yaa ɗeɓɗa an: «Fu laakiꞌ haꞌ-kaanndoo hín na?» 6 Yaama taassa an: «Hëndíraan dúuleen citéeméeꞌ.» Ya woꞌꞌari an: «Ɓewaa këyít-kobotfiigaraa, fu gaaw kiyuŋ, fu bín cidaaŋkaah-yëtúus.» 7 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa yaa tík gaɗa an: «Haa fu, fu laakiꞌ haꞌ-kaanndoo hín na?» Yaama taassa an: «Saaku citéeméeꞌ ga beli.» Tuukukohaa woꞌꞌari an: «Këyít-kobotfiigaraa fee, bídaa cidaaŋkaah-yitnakaahay.» 8 Haꞌ-alalaa kañnja tuukukohaagari júɓpiiɗa ndaga kiñaañkaa ya tumɗa. Ndaga ɓuwii waaꞌ ëldúna doŋɗa wëñ kiyúuduku ga iñcaa ɓa tumi ga díkaantiɓaɗa loo ɓuwii boku ga leeꞌlaataa meyoh ga Kooh.

9 Yéesu tíkka ga an:

- Ee mi, mi woꞌꞌúu an: pokat kifiiliimun na alal ëldúna, en ɗanaa, bëríinaa ɗú laakissii daranaa, ɗú ɗapu ga kaancaa dëkohsan bi taaꞌɗa. 10 Ɓaa fu en goꞌ ga enaama cijutuut, fu hay kiꞌen goꞌ ɓan ga enaama ciyewin; ee ɓaa fu júɓpii ga enaama cijutuut, fu júwoo ɓan ga enaama ciyewin. 11 Kon binaa ɗú júɓpii ga kituukuk alal ëldúnanaa, ɓii díŋkaananndúu alalaa wiwóoríꞌwaa ɓa? 12 Ee binaa ɗú enndii goꞌ ga iñaa enndii yuurúunaa, ɓii ƴahhúu kiꞌeꞌ iñaa en yuurúu ɓa?

13 Ken mínoo kiꞌen súrga haꞌ-kaan ɓanak. Faw fu saŋ yíinoo, fu waaꞌ yaa tesɗa; fu taabuk yíinoo, fu foñluk yaa tesɗa. Ɗú mínoo kiꞌatukoh kitop Kooh na kitop hëelís.

Yéesu taassa Fërísiyeeŋcaa ga loo Waasaa Móyíis

(Mëccëe 23: 23-28; 5: 17-20)

14 Fërísiyeeŋcaa, na waareen hëelísaagaɓa, súkúrukussa tóoh iñcaa Yéesu woꞌɗa, ee ɓa ɓaa ƴensirukohhi. 15 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓërí en ɓuwii tíksi hafɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga hascii ɓuwiiɗa, wayee Kooh ínohin iñii en ga keeñciigarúuɗa. Ndaga iñcii ɓuwii tík fodii iñaa yakinɗa, sepiꞌin ga fíkíi Kooh.

16 Móyíis na këyítcaa sëldíiga-Koohcaa bínseeɗa cërí teewohee Waasaa Kooh bi ga jamaanaa Saŋ hayohɗa. Iñaa aboh ga hayaa Saŋ waama, Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Nguurii Koohɗa yéegalohuunun, ee ɓaa en ɓéeɓ yaa tum doolici ga kiheel kiꞌaas ga Nguuraa Kooh. 17 Ee kiɓewoh dii asamaanii na kakayfii wëñ kiyooɓ kinís kufíis jíinoo rek ga Bíncii Waasii.

18 Ɓéeɓ ɓaa fu kaal ɓetifu, fu pañ ɓeti filiisaa, fu ɗeegin waas fu yaa faanuk na ɓeti filiis, ee ɓaa fu pañ ɓetifaa ƴaalaa kaalli henaa, fu ɗeegin waas fu yaa faanuk na ɓeti mooroomfu.

Haꞌ-alalaa na nduulaa teeku Lasaaꞌɗa

19 Enee ɓoꞌ yilëekíꞌ-alal, yaa daanee kiꞌekuk kúltí cimóríꞌ caa seerin, ee besaa en ɓéeɓ ya tumi ga kaanci mbúumbaay ciyaak. 20 Laakeera ɓoꞌ, enee nduul ee teeksee Lasaaꞌ, ya daanee kifaanuk ga hal-kaadaa haꞌ-alalaa, faanfaagari tóoh líifee na puus. 21 Helci teseera lool ga kiñam iñcaa wúunee ga kankaa haꞌ-alalaa ñamoheeɗa; ee wëñaa ga baaycaa hayunaa ɗeewsi puuscaagari. 22 Ga waa nduulaa kaannda, malaakacaa Kooh ɓayussari ga yahaa Abaraham. Haꞌ-alalaa ɓan kaannda, acussa. 23 Haꞌ-alalaa enee ga coonu ciyaak ga ɗekataa ɓuwaa kaanin ɗaakuɗa. Ya ɓëwíꞌta hascaagari, ya hotta Abaraham diꞌúsaayíꞌ na Lasaaꞌ ga yahaaci. 24 Ya yaa ɓayyi didóolíꞌ an: «Cica Abaraham, yërëmaaroo, fu wos Lasaaꞌ ya ñoon siñdaa jokonjiigari ga músú ee ya tóoyíriꞌtoo perimpiigoo ndaga mi yii kaanan ga kiwiikii.» 25 Wayee Abaraham taassari an: «Kowuroo, níindískaa an fu laasin neɓlaatfu ga kipeskaagaraa ga ëldúnaɗa ee Lasaaꞌ enee ga iñaa meskin ɓan. Diimaɗa nak, ya yii dii kilaas jamiigari, wayee fu, fu yii ga coonu. 26 Ee ɓaatta ga, ga díkaantiríi narúu laakin noŋ wiyaak, doonaa fodaama, ɓuwaa waaran kikolkoh dii karu garúu mínsanndiika ee ɓan ken mínoo kikolkoh garúu hay dii.» 27 Haꞌ-alalaa woꞌꞌari an: «Kon, mi kíimmbaa, cica Abaraham, fu wos Lasaaꞌ kaan paammboo, 28 ndaga mi laakin këmëeŋkímun ɓiyëtúus. Eneenaa ya karaa, ya woꞌɓa an ɓa hanat kiman ga daa mi madeeɗa, en ɗanaa ɓa ɓan, ɓa hayoo ga ɗekatii wii líif na coonuɗa.» 29 Abaraham taassari an: «woꞌeencaa Móyíis na caa sëldíiga-Koohcaa caa na këmëeŋkímuncaagaraa, ɓa súkúrukatca!» 30 Haꞌ-alalaa woꞌꞌari an: «Iñaama dooyoo, cica Abaraham. Wayee binaa enee an ɓaa mílís ga kikaan yërí kaꞌ gaɓanaa, eneenaa ɓa hay kisúpít kipeskaagaɓa.» 31 Wayee Abaraham loffari an: «Binaa ɓa súkúrukkii Móyíis na sëldíiga-Koohcaanaa, luu enee an ɓaa mílís ga kikaan yërí kaꞌ gaɓa, tahoo bi ɓa took iñaa yaama woꞌanɓaɗa.»

17

Yéesu nakoh kibayaloh baakaaꞌ na kigëm

(Mëccëe 18: 21-22; Marka 9: 42)

1 Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Iñaa ekan ɓoꞌ ga kitum baakaaꞌ ñakanndii, wayee massa ɓaa iñaama koorohan gariɗa! 2 Kipoku atoh wiyaak ga koonaa ya jafu ga giiyaa, kërí gën gari loo ya tah bi jíinoo ga tuꞌoomaatii tii keen ga baakaaꞌ. 3 Kon watukat haffúu!

Binaa mbokfu tooñaa, ñaraari ee binaa ya récukkanaa, bayalaari. 4 Binaa ya tooñnjaa waas ciyitnakanak ga bes wíinoo ee kotaa en ɓéeɓ ya hayyaa kiwoꞌ an: «Mi récukinka», leenaa bayalaari.

5 Apotaaꞌcaa Yéesu woꞌussa Haꞌmudii an:

- Ɓaataaríi ngëm.

6 Haꞌmudii woꞌꞌa an:

- Binaa ɗú laakee ngëmaa hín na kowu fúdan dogaa, eneenaa ɗú hay kimín kiwoꞌ kedikkii kii an: «Ɗofuka, fu yípuknee ga giiyaa!» ee eneenaa ka tum iñaa ɗú woꞌɗa.

Iñaa súrga jom kitumɗa

7 Yéesu woꞌsissa an:

- Ɓii yiida garúu, binaa ya laak súrgaa línɗiri wala yaa níiꞌɗiri, ee súrgaa meyoh yooncaanaa ya woꞌꞌi an: «Deeya, fu yuŋ kiñam»? 8 Man ya namiri kiwoꞌ an: «Tíkɗaaroo cuuníin, fu pëkíruk, fu tumiꞌtoo mi ñam, mi an, bi mi lëehíraa fu ga kihaffu, fu han kiñam, fu an.» 9 Haꞌ-kaadaa laakɗin súrgaagari gërëm ndaga daa ya tum iñaa en lëgëyciɗane? 10 Ɗú ɓan, binaa ɗú tum iñaa en lëgëyyúuɗanaa, leenaa woꞌat an: «Ɗí ɓisúrga doŋ, ɗí tum iñaa ɗí jomee kitumɗa.»

Yéesu wëkíꞌta ɓoꞌ ɓidaaŋkaah ɓaa gaanaꞌin

11 Lakanaa Yéesu enee na kiƴah Yéerúsaleem, ya koorohha díkaanti gohaa Samaríi na waa Gëlílée. 12 Daa ya enee na kiꞌaas ga dëk-kaw wíinoo daamaɗa, laakka ɓoꞌ ɓidaaŋkaah ɓaa gaanaꞌin, hayussa ga fíkíici. Ɓa ceella palah✡. 13 Ɓa ɓaa woꞌꞌi didóolíꞌ an:

- Yéesu, kiyaakii, yërëmaaríi!

14 Daa Yéesu hoteeɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Karat, ɗú teewohnee haffúu ga sarahohcaa✡.

Ga wii ɓa en na kiƴahɗa, ɓa wakka ga waas. 15 Yíinoo gaɓa, daa ya hotee an ya wakin, ya yaa ɓoyuk ga kotcaagari, yaa ndam Kooh didóolíꞌ. 16 Ya keennda ga kotcaa Yéesu, yíppa púkaa kakay, yaa gërëm Yéesu. Ɓaa yaama dëkee kúlkaa Samaríi. 17 Yéesu woꞌꞌari an:

- Enndii ɓidaaŋkaahɓaa ɓéeɓɓa ɓërí wak hanaa? Haa ɓiyitnanikiisɓaa ɓíinoo ɓada? 18 Ɗal ɓii yii ee enndii yaawúuꞌɗanaa, laakkii yíinoo gaɓa yaa ɓoyuk kigërëm Kooh!

19 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa ɓaa an:

- Kolka fu ƴee, ngëmumgaraa músalinndaa.

Iñii laakan binaa Kowukii ɓii haysisaa

(Mëccëe 24: 23-28,36-41)

20 Fërísiyeeŋcaa meekissa Yéesu besaa Nguurii Kooh ƴah kihayɗa. Yéesu taassaɓa an:

- Nguurii Kooh ƴahhii kihay fodii iñaa ɓaa en ɓéeɓ hotan wa hayi, bi leꞌ. 21 Ken woꞌanndii an: «Malkat, weema!» wala «Wa wúunee!» ndaga ínohat an Nguurii Kooh wii ga leeloorúu.

22 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Bes hay kihay, ɗú hay kiwaaꞌ kimaasoh luu enan bes wíinoo ga bescaa hayaa Kowukii ɓii, wayee ɗú maasohanndiiwa. 23 Ee ɗú hay kiwoꞌu an: «Ya yaa dúunee wala ya yii dii!». Kaa karat ee kaa foolat da. 24 Ndaga fodii dii melic eni tareet, léeríꞌ asamaan, aboh ɓakii wii, top ga ɓakaa wíinoowaaɗa, Kowukii ɓii madan ɗa bëríinaa ya haysanaa. 25 Wayee Kowukii ɓii jom kiɗeɓ kison hen paaƴ, ee ya sagu ga ɓuwii wati. 26 Iñaa laakee ga jamaanaa Noweeɗa hay kilaaksis fodaama ga jamaanii hayii Kowukii ɓii. 27 Ɓuwaa ensee ga kiñam na kiꞌan, kipañ na kipajuk bi ga besaa bëríi Nowee aasoh ga gaal-giiyaa wiyaakwaaɗa: Kooh hannda kitoɓ músú miyewin, ma taakka ga kakayfii tóoh bi onnda ɓéeɓ. 28 Fodaama ɓan, ƴah kiman na iñaa hewee ga jamaanaa Lotɗa: ɓuwaa ensee ga kiñam na kiꞌan, kilom na kitoon, kilín na kitawah. 29 Wayee besaa bëríi Lot meƴ dëkaa Sodomɗa, Kooh toɓpa kiwii na atohcaa tamin ga ɗook dëkaa, tëkíꞌtaɓa ɓéeɓɓa. 30 Iñaa manɗa yërí laakan bëríinaa Kowukii ɓii teewukohsisan ga ɓuwiiɗa.

31 Besaa bëríi, ɓaa fu en ga ɗook cakaraa* túuyaagaraa ee fu laak yen ga ɗuuƴ túuyaanaa, kaa yoosuk kiɓeɓneeca. Fodaama ɓan ɓaa fu en na kilëgëy ga yooncaanaa, kaa ɓoyuk kaan. 32 Níindísukat iñaa dalee ɓeti Lotɗa✡! 33 Ɓaa fu heel kisom kipesfunaa, fu hayka kiñak, wayee ɓaa fu ñakkanaa, fu hayka kilaas. 34 Mi woꞌꞌúuka, wekaa bëríi, ɓoꞌ ɓanak ɓaa bok fayaaŋ: yíinoo hay kiɓewu, yíinooyaa foñu. 35 En ɓeti ɓanak ɓaa bok kiꞌoꞌ: yíinoo hay kiɓewu, yíinooyaa foñu. [ 36 ]†

37 Tëelíbéecaa meekissari an:

- Haꞌmudii, iñaama ƴah gada kilaakoh?

Yéesu taassaɓa an:

- Daa mídi enoh, daama ɓan suulcaa hídohsan da.

18

Liiwukaa woꞌ ga loo attiꞌohaa na ɓetifaaɗa

1 Yéesu woꞌissaɓa liiwukii wii, kiteeɓɓa an ɓa jom kidëk ga kikíim Kooh ee ɓa hanat kisoof fenoo ga:

2 - Enee attiꞌoh ga dëk-teeru, yaa niikéeríi Kooh ee ya yéegéeríi ken. 3 Laakeera ɓan ga dëk-teeraama ɓetifaa ƴaalci kaanin. Fa hayee leekleek ga attiꞌohaa kiwoꞌꞌi an: «Eraaroo kayoh ga ɗook ɓii tooñnjooɗa.» 4 Attiꞌohaa saŋnga iñaa maañ. Lëehíꞌta ya woꞌꞌa ga helci an: «Luu enee an mi niikkii Kooh ee mi yéeŋngii ɓoꞌ, 5 ga dii ɓetifii fii onndiiroo jamɗa, mi namanndi kiꞌeꞌ kayoh. Enndiikanaa, ya hay kilísi kihay bi faf mi kap ga.»

6 Haꞌmudii tíkka ga an:

- Ɗú kelohin iñaa attiꞌohaa yibóníꞌyaa woꞌ yaamaɗa! 7 Haa Kooh eranndii ɓuwaa ya tanukɗa kayoh, ɓa ɓaa ɓa fiipi dímal gari wekoo nohooɗane? Ya hayɓa kiseklukohe?* 8 Mi woꞌꞌúuka, ya hayɓa kigaaw kiꞌeꞌ kayoh. Wayee binaa Kowukii ɓii hayisaa, ya hay kilaak ga ëldúna ɓuwaa gëm garine?

Liiwukaa woꞌ ga loo Fërísiyeegaa na juutaaɗa

9 Yéesu woꞌissa liiwukii wii, ëewdohhawa ga ɓuwaa tíksee hafɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíi Kooh ee ɓa tíkkii ken ɓoꞌ:

10 - Enee ɓoꞌ ɓanak, ɓa kaꞌta Kaanfaa Kooh kikíimnee Kooh; yíinoo enee Fërísiyeeŋ, yíinooyaa enee juuti. 11 Fërísiyeegaa tuukka, yaa kíim Kooh ga ɗuuƴci anee: «Fu Kooh, mi gërëminndaa ga dii fu tummbiiroo mi man na ɓuwii ɓíinoo loksi, tumsi iñaa júɓpii, faanuksi na ɓeti jaambuuꞌ, wala ɓan fodii juutii yii. 12 Siminaa en ɓéeɓ, mi oori ga bes kanak, ee iñaa mi laak ɓéeɓ, ɓakaa wudaaŋkaahwaa mi tumwa sarah.» 13 Juutaa nak ceella palah ee kaañéeríi sah kihíilsuk kimalak ɗook-Kooh, wayee ya yaa típ keeñaa ndaga kirécuk, ee yaa woꞌ an: «Cëy Kooh, yërëmaaroo, mi haꞌ-baakaaꞌ.» Yéesu tíkka ga an:

14 - Mi woꞌꞌúuka, ga waa ɓaa yaama soof kaanciɗa, Kooh tookeera an ya júwin, wayee Kooh tookkii Fërísiyeegaa. Ndaga ɓéeɓ ɓaa fu ɓëwíꞌ haffunaa, fu hay kiyóoskíru; ee ɓaa fu yóoskíꞌ haffunaa, fu hay kiɓëwíru.

Yéesu barkeella tuꞌoomaataa

(Mëccëe 19: 13-15; Marka 10: 13-16)

15 Ɓiɓoꞌ haydohɗussa Yéesu tuꞌoomaa, ya tík yahcaagari ga ɗookta. Daa tëelíbéecaa hotsee iñaama, ɓa ɓaa ñaꞌ ɓuwaa. 16 Wayee Yéesu haydohlukka tuꞌoomaataa, woꞌꞌa an:

- Íisat oomaacii ɓa hay garoo! Kaa hoonohatɓa ndaga Nguurii Kooh wuu ɓuwii man naɓaɗa. 17 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓaa fu tookkii Nguuraa Kooh fodii kuꞌoomaanaa, fu aasoo ga.

Haꞌ-alal waaꞌ kiꞌaas ga Nguuraa Kooh

(Mëccëe 19: 16-30; Marka 10: 17-31)

18 Laakka ɓoꞌ yaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaa, meekissa Yéesu an: Jëgírohii yijófíꞌyii, mi tuman na bi mi laak ɓakkoo ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa?

19 Yéesu woꞌꞌari an:

- Iñii tah ya fu woꞌ kijof garoo? Ken joffii, enndii Kooh rekaa. 20 Fu ínohin iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa: «Kaa ɗúk ɓetifu wala ƴaalfu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliis, kaa laŋ kumuun ɓoꞌ, kaa lok, kaa seediꞌ saboh, kelohɗaa paamfu na eefu.»

21 Ɓaa taassari an:

- Mi taabukin iñcuma tóoh, ga kiꞌoomaaroo bi wati.

22 Ga waa Yéesu kelohha iñaama, ya woꞌꞌari an:

- Laakin iñaa tesohhaa. Toonaa iñcaa fu laakɗa tóoh, fu waroh nduulcii koparaama, fodaama fu hay kilaak alalaa leehoo taaꞌ ga ɗook-Kooh, lëehíraa fu hay, fu taabukkoo.

23 Daa ɓaa kelohee woꞌeencaama, keeñci leehha lool ndaga ya enee haꞌ-alal yiyaak. 24 Yéesu hottari ya safarissii dara, woꞌꞌa an:

- Kiꞌaas haꞌ-alal ga Nguuraa Kooh daal yooɓpii. 25 Geeleem paaf ga noŋ kúuc kërí wëñ kiyooɓ kiꞌaaskaa haꞌ-alal ga Nguurii Kooh.

26 Ɓuwaa súkúrukeeriɗa woꞌussa an:

- Kon baanaa ɓii mín kimúc ɓa?

27 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Iñaa wooñ ɓoꞌ wooñnjii Kooh.

28 Peeꞌ dalla kiwoꞌ an:

- Malka, ɗí, ɗí foñin tóoh, iñaa ɗí laakeeɗa, ɗí taabukinndaa.

29 Yéesu loffaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; ɓaa Nguurii Kooh tahhaa kifoñ kaanfu, ɓetifu, ɓikëmëeŋkífu wala ɓiyaakfu, eefu wala paapu wala towutaagaraanaa, 30 fu hay kilaak yewin ga ëldúnaanii wati ee kuwisaa fu laak kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

Waasaa wukaahaywaa Yéesu yéegaloh kikaankaagari na kimílískaagariɗa.

(Mëccëe 20: 17-19; Marka 10: 32-34)

31 Yéesu ɓayya tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa haŋ, woꞌꞌaɓa an:

- Malkat, ɗu ɓii ƴah Yéerúsaleem, ga daa wëeꞌtaa ga dii tóoh iñaa sëldíiga-Koohcii bínsee ga loo Kowukii ɓiiɗa laakohan. 32 Ndaga ya hay kitíku ga yah yiifaꞌcaa gëmussii ga Koohɗa, ɓa ñaawalsohiri, ɓa ɓasiri, ɓa toossohiri. 33 Ɓa hayyi kitíp laawoo, ɓa lëehíraa, ɓa appi. Ee bes kaahay tík ganaa, ya mílís.

34 Wayee tëelíbéecaa ínohussii dara ga iñaama, ndaga iñaa woꞌeencaagari waaree kiwoꞌɗa ɗaakkee gaɓa hen, ee ɓa ínohéeríi iñaa Yéesu enee na kiwoꞌɗa.

Yéesu wëkíꞌta búumíꞌ ga Yéríkóo

(Mëccëe 20: 29-34; Marka 10: 46-52)

35 Daa Yéesu hayee bi deeƴca Yéríkóo, laakka búumíraa yuŋ ga yahaanaa waasaa, yaa sarahtuk. 36 Ya kelohha coowaa mbooloomaa enee na kipaafɗa, ya meekisohha iñaa hewɗa. 37 Ya yéegalussa an Yéesu Nasareet yërí en na kipaaf. 38 Daama, ya yaa fiip an:

- Éeƴ Yéesu, kucaasamunkii Dëwít, yërëmaaroo!

39 Ɓuwaa hanohsee fíkíi mbooloomaaɗa ɓaa ñaꞌti, wayee ya yaa wëñ kifiip an:

- Kucaasamunkii Dëwítóo, yërëmaaroo!

40 Yéesu tuukka, nakohha an ya haydohɗussi. Ga waa búumíraa hayya bi gari, 41 Yéesu meekissari an:

- Fu waaꞌ ya mi tumiꞌtaa?

Búumíraa taassari an:

- Haꞌmudii, tumɗaaroo bi mi mín kihotsis.

42 Waa ennda ɗa Yéesu woꞌꞌari an:

- Mínsisaa kihot! Ngëmiigaraa músalinndaa.

43 Ga saasi, búumíraa mínnda kihot, ee ya yaa taabuk Yéesu, ya yaa ndam Kooh. Daa ɓuwaa hotee iñaama, ɓéeɓɓa ɓaa ndam Kooh ɓan.

19

Yéesu aassa kaan Sakee

1 Yéesu aassa Yéríkóo, ya koorohha ɗuuƴ teeraa yaa ƴah. 2 Laakeera daama ɓaa teeku Sakee, yërí kuliyukee ga juuticaa, ee ya laakeera alal wiyewin. 3 Ya heella kihot ɓaa en Yéesuɗa, ya mínndiika ga mbooloomaa ndaga ya enee ɓoꞌ yilohoƴ. 4 Fodaama ya foolla, kuliyukka ga fíkíi, lappa ga kedik kiyaak, en ɗanaa ya hot Yéesu ndaga ya jomee kikooroh daama. 5 Ga waa Yéesu hayya bi leꞌꞌa daama, ya taaginukka, woꞌꞌari an:

- Sakee, yoosuka gaaw, ndaga wati mi ƴah kidal ga kaanfu.

6 Sakee gaawwa kiyoosuk, safaꞌta lool ga kiꞌek Yéesu kaanci. 7 Wayee ɓéeɓ ɓuwaa hotee iñaamaɗa ɓaa jambat an:

- Malkat, Yéesu kaꞌ kisagacuknee ga kaan ɓaa júɓpii!

8 Sakee nak kolukka, woꞌꞌa Haꞌmudii an:

- Haꞌmudii, malka, mi hay kiwaroh nduulcii ɓakii alaliigoo wíinoowii, ee en lakanaa mi ɗúkeera ɓoꞌ mi ñammba hëelíscinaa, mi hayyi kiꞌík iñaa hín ɗa waas cinikiis.

9 Yéesu woꞌꞌa gari an:

- Ɓu-kaanfii fii músaluunun wati, ndaga ɓii yii ɓan kucaasamun Abaraham. 10 En kiꞌenaa, Kowukii ɓii hay dii kiɓay na kimúsal ɓuwii múuƴɗa.

Liiwukaa woꞌ ga loo súrgacaa buuraa foñɗee kopaꞌɗa

(Mëccëe 25: 14-30)

11 Yéesu woꞌissa na ɓuwaa súkúrukee woꞌeencaamaɗa. Lak ya deeyin Yéerúsaleem ee ɓaa en ɓéeɓ foogee an Nguuraa Kooh ƴah kiyoosuk ga wahtaamaa. 12 Yéesu liiwukkaɓa, dallaɓa kiwoꞌ an:

- Enee ɓoꞌ yilëekíꞌ-teek, ya enee na kiƴah kiɓaaɓ ga kúl kiꞌúsaayíꞌ, kifalu buuꞌ daama. Lëehíraa, ya ɓoyuk kúlɓa. 13 Balaa ya karaa, ya ɓayya ga súrgacaagari ɓidaaŋkaah, ya warohhaɓa hanjaꞌ-wúrúus cidaaŋkaah, yaa en ɓéeɓ wíinoo, ya woꞌꞌaɓa an: «Lëgëyat ga koparum bi ga daa mi hayan.» 14 Wayee ɓu-kúlkaagari waaꞌséeríi gari kihot, ɓa wossa ɓiɓoꞌ ga fenooci, kiwoꞌ an: «Ɗí waaꞌtii ɓuum yuma buuꞌ.» 15 Wayee ya falussa buuꞌ, ya ɓoyukka kúlɓa. Ya ɓaylukka súrgacaa ya foñɗee kopaꞌɗa, kiꞌínoh yaa en ɓéeɓ iñaa ya laakɗa. 16 Yaa ɗeɓ kihayɗa woꞌꞌa an: «Kiyaakii, hanjaꞌ-wúrúusaa fu ereerooɗa, límin cidaaŋkaah ciliis.» 17 Buuraa woꞌꞌari an: «Waaw guureway, waa fu enin goꞌ ga iñaa yewinndii, mi hayyaa kiꞌeꞌ fu kuliyuk ga teeru cidaaŋkaah.» 18 Lëehíꞌta yukanakyaa hayya, woꞌꞌa an: «Kiyaakii, hanjaꞌ-wúrúusaa fu ereerooɗa límin ciyëtúus.» Buuraa woꞌꞌa yaama an: 19 «Fu ɓan mi hayyaa kiꞌeꞌ fu kuliyuk ga teeru ciyëtúus.» 20 Lëehíꞌta, súrga yiliis hayya, woꞌꞌa an: «Kiyaakii, hanjaꞌ-wúrúusiigaraa wee, mi loyeewa hen ga líil, mi ɗaakka. 21 Mi niikeeraa hen ndaga fu ɓoꞌ yisúwíꞌ ga keeñ, fu ɓewi iñaa fu faanndii ee fu píiki iñaa fu sokkii.» 22 Buuraa woꞌꞌari an: «Súrgii yibóníꞌyii, mi hayyaa kiꞌattiꞌ ga woꞌeenciigaraa. Fu ínoheera an mi súwin ga keeñ, mi ɓewi iñaa mi faanndii, mi píiki iñaa mi sokkii. 23 Kon iñii tah ya fu wútírohiꞌtiiroo hëelísiigoo? Eneenaa mi ɓoyukaa, mi mínwa kilaas na iñaa wa límɗa.» 24 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa ɓuwaa enee daamaɗa an: «Teꞌat hanjaꞌ-wúrúusumgari, ɗú eꞌwa yum ɓay cidaaŋkaahcumɗa.» 25 Ɓuwaa woꞌꞌari an: «Kiyaakii, man ya yii na hanjaꞌ-wúrúus cidaaŋkaah.» 26 Ya taassa an: «Mi woꞌꞌúuka, ɓaa laakin hay kiɓaatɗu, wayee ɓaa laakoo, kiꞌiñkaa ya ɓayɗa sah hay kiteꞌu. 27 Ee nak ɓuwii sagohee naroo ee waaꞌséeríi mi en buuꞌɓaɗa, haydohatɓa dii, ɗú apɓa ga fíkíiroo.»

Yéesu aassa Yéerúsaleem na ndam wiyaak

(Mëccëe 21: 1-11; Marka 11: 1-11; Saŋ 12: 12-19)

28 Ga waa Yéesu woꞌꞌa fodaama, ya kuliyukka ga fíkíi mbooloomaa kiƴah Yéerúsaleem. 29 Ga waa ya deeƴca dëkaa Betfasee na waa Bétaníi ga ɓak tëgëlaa woꞌu tëgëlaa Ólíwíyéecaaɗa, ya wossa ɓanak ga tëelíbéecaagari, ya woꞌꞌaɓa an:

30 - Karat dëk-kawum ga fíkíirúuɗa.

Binaa ɗú leꞌ danaa, ɗú hay da kilaak

cúmbúꞌ-baamaa pokuunun, ee ken

mosoori kilap. Pëkísatti, ɗú haydohhi dii.

31 Ee binaa ɓoꞌ meekissúu an: «Ɗú

pëkísohhi ya?» Taasatti an: «Haꞌmudii

yërí laak sooli ga.»

32 Ɓuwaa wosseeɗa karussa, ɓa laakka da tóoh fodaa daa Yéesu woꞌeeɓakaɗa. 33 Lakanaa ɓa ɓaa pëkís cúmbúꞌ-baamaa, haꞌmuncaa woꞌussaɓa an:

- Ɗú pëkísoh cúmbúrii ya?

34 Ɓa taassa an:

- Haꞌmudii laak sooli ga.

35 Waa ennda ɗa, ɓa haydohiꞌta Yéesu cúmbúraa, ɓa laꞌta paltucaagaɓa ga ɗook cúmbúraa, ɓa lëpíꞌta Yéesu ga. 36 Ga daa ya enee na kiƴahɗa, ɓuwaa ɓaa laꞌ paltucaagaɓa ga ɗook waasaa. 37 Ga wii ɓa yoosuk írkísaa tëgëlaa Ólíwíyéecaa bi ɓa ɓaa deeƴ Yéerúsaleemɗa, iñaa en tëelíbée tóoh yaa kañ Kooh didóolíꞌ, na keeñ wisóosíꞌ ndaga tóoh kíntaancaa ɓa hot Yéesu tumɗa. 38 Ɓa ɓaa woꞌ an: «Haꞌmudii barkeelat buurii hay ga teekiigariɗa! Jam laakat ga ɗook-Kooh ee ndam aawat ga Yaa ga ɗookaa-ɗookɗa!»

39 Laakka Fërísiyeeŋcaa ensee ga mbooloomaa, woꞌussa Yéesu an:

- Jëgírohii, ɗekohɗaa tëelíbéeciigaraa.

40 Yéesu taassaɓa an:

- Mi woꞌꞌúuka, binaa ɓa ɗekohaa, atohcii cërí ƴah kitum coow!

Yéesu yaa kodukiꞌ ɓu-Yéerúsaleem

41 Ga waa Yéesu hayya bi deeƴca teeraa Yéerúsaleem, ee ya tíkka kuhasci gawa, ya yaa kodukiꞌ ɓu-dëkaa 42 an:

- Ɗú ɓan, enee an sah ɗú ínohee wati iñii mínndúu kiꞌon jamɗanaa! Wayee diima deŋ, iñaama ɗaakukin ga hasciigarúu, ɗú mínoori kihot. 43 Ndaga bessúu waa hay, waa ɓuwii sagoh narúuɗa gúranndúu, ɓa gekkúu, ɓa sooŋngúu ga ɓakaa en ɓéeɓ. 44 Ɓa hayyúu kiɗúbíꞌ, ɗú na dëkumgarúu, ɓa foñɗoorúu sah atoh wíinoo waa tíkuk ga mooroomwa, ndaga jamaanii Kooh hayyúu kiɓaaɓɗa, ɗú ínohhiiwa!

Yéesu ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh

(Mëccëe 21: 12-17; Marka 11: 15-19; Saŋ 2: 13-22)

45 Yéesu aassa Kaanfaa Kooh ee ya yaa kaal toonohcaa en daamaɗa, 46 ya woꞌꞌaɓa an:

- Bídu ga Këyítfaa Kooh an: «Kaanndoo ƴah kiꞌen kaanfaa kíimohohsan Kooh.» Wayee ɗú, ɗú tumfa ɗaakkaaꞌ lok.

47 Yéesu enee ga kijëgíroh besaa en ɓéeɓ ga Kaanfaa Kooh. Ɓuwaa kuliyuk ga sarahohcaaɗa, jëgíroh-waascaa, bi ga ɓuwaa ɓiyaakɓaa ga dëkaaɗa heelseeri kiꞌap. 48 Wayee ɓa hotéeríi daa ɓa tuman, ndaga daa ɓuwaa ɓéeɓ líksee helɓa ga Yéesu, ɓa ɓaa súkúrukkiɗa.

20

Yéesu meekisohussa ɓaa onndi sañsañɗa

(Mëccëe 21: 23-37; Marka 11: 27-33)

1 Laakka bes, ga daa Yéesu enee na kijëgíꞌ ɓuwaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, na kiyéegaloh Hewhewaa winéwíꞌwaaɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa, na yaakcaa hayussa, 2 ɓa meekissari an:

- Woꞌaaríi iñcum fu tumɗa fu aƴca ga ɓa? Ɓii onndaaca kitum ɓa?

3 Yéesu taassaɓa an:

- Mi ɓan, mi hayyúu kimeekis yen yíinoo. Woꞌattoo: 4 Bëtísaa Saŋ tumeeɗa, meyohee ga Kooh wala ga ɓoꞌ-súusúus?

5 Wayee ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Binaa ɗu taas an: «Meyohee ga Koohaa», ya hayyuu kilof an: «Iñii tah ya ɗú gëmmbii ga Saŋ?» 6 Ee ɗu woꞌ an: «Meyohee ga ɓoꞌ-súusúusaa», ɓuwii ɓéeɓɓa hayyuu kitapisoh na atoh bi ɗu kaan ndaga wóorinɓa an Saŋ enee sëldíiga-Kooh. 7 Ɓa taassari an:

- Ɗí ínohoo ɓaa wa meyohee gariɗa.

8 Yéesu loffaɓa an:

- Kon baanaa, mi ɓan, mi woꞌanndiirúu iñcii mi tumɗa ati mi aƴca gaɓa.

Liiwukaa woꞌ ga loo línoh biiñcaa ɓisóotíꞌɓaa

(Mëccëe 21: 33-46; Marka 12: 1-12)

9 Lëehíꞌta, Yéesu yaa liiwuk ɓuwaa anee:

- Enee ɓoꞌ, yíppa tedik-reseŋ ga yoonci. Ya ɓeɓpa ɓilínoh, sassaɓa kilëgëy yoonaa. Ya kaꞌta kiɓaaɓ iñaa maañin ga ín. 10 Ga waa yoonaa lúunɗa, ya wossa súrga ga línohcaa ɓa eꞌti ɓakci ga iñaa yoonaa meƴdohɗa. Wayee línohcaa feekussa súrgaa, kaalussari yah ɓuucuuc. 11 Haꞌ-yoonaa wosissa súrga yiliis. Yaama ɓan, línohcaa feekussari, ɓasussari, kaalussari yah ɓuucuuc. 12 Ya wossissa súrga yukaahay; yaama ɓan, ɓa gaañsohhari, jafussari ga fooh. 13 Haꞌ-yoonaa woꞌꞌa ga helci an: «Moo, mi tuman na? Hanaa mi wosan kowukiigoo mi keeñukɗa, heƴna ɓa hayyi kiꞌon céeꞌ.» 14 Wayee ga waa línohcaa hotussa kowukaa kaa hay, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an: «Yii jom kilamɗa yeema hayi; ɗu apatti, en ɗanaa ɗu lam yoonaa.» 15 Ɓa meƴdohhari yoonaa, ɓa appari.

Yéesu meekissaɓa an:

- Haa haꞌ-yoonaa tuman ɓuwaama na? 16 Ya hay kihay, ya ap línohcaa, ya ek ɓiɓoꞌ ɓiliis ga yoonaa.

Daa ɓuwaa kelohee woꞌeencaa Yéesu caama, ɓa woꞌꞌa an:

- Taris! Iñaama hanat kilaak múk!

17 Wayee Yéesu yíppaɓa has, woꞌꞌaɓa an:

- Kon woꞌeenii wii bídu ga Këyítfaa Koohɗa, wa waaꞌ ya kiwoꞌ:

«Atohaa tawahohcaa jafeeɗa,

atohaa waama, enin atoh-koñ!»

18 Ɓaa keen ga ɗook atohaamanaa hay kiweelsukoh ee ɓaa wa keen ga ɗookcinaa, wa hayyi kinapañsoh.

Lempu jomin kifayune?

(Mëccëe 22: 15-22; Marka 12: 13-17)

19 Ga wahtaama, jëgíroh-waascaa na sarahohcaa ɓiyaakɓaa ɓaa heel kitík yah ga Yéesu, ndaga ɓa ínoheera an ya woꞌee naɓa ga liiwukaagari, wayee ɓa niikka ndaga ɓuwaa. 20 Waa ennda ɗa, ɓa ɓeɓpa ɓiɓoꞌ, ebilussaɓa ga Yéesu ee ɓa ɓaa malak gari. Ɓuwaama tumussa hafɓa fodii ɓuwaa júwin doonaa ɓa mín kifíꞌ Yéesu ga woꞌeen, fodaama ɓa on ɓuwaa wosseeɓaɗa iñaa ɓa ɓayohan Yéesu ga waas, buuꞌ tík yah gari. 21 Ɓuwaama woꞌussa Yéesu an:

- Jëgírohii, ɗí ínohin an iñcii fu woꞌɗa na iñcii fu jëgírohɗa júwin, ee fu faꞌtii na ken wayee fu jëgíroh kayoh ga iñaa Waas-Kooh nakohɗa. 22 Woꞌaaríi, ɗí jomin kifay Sesaaꞌ, buuraa yiyaakyaa lempu wala ɗí jomoo?

23 Wayee Yéesu ínohha iñaa ɓa heelɗa, woꞌꞌaɓa an:

24 - Teewattoo hëelís denariyon wíinoo, Nataalii wii na teekii en gaɗa cuuɓa?

Ɓa taassari an:

- Cuu buuꞌ Sesaaꞌ.

25 Daama Yéesu taassaɓa an:

- Kon en ɗanaa, erat Sesaaꞌ iñaa Sesaaꞌ laak, ɗú eꞌ Kooh iñaa Kooh laak.

26 Ɓa mínndiiri kifíꞌ ga woꞌeen ga fíkíi ɓuwaa. Hanaa kay lofaa Yéesu lofɓaɗa nammbaɓa kibet, ɓa ennda tiiꞌ.

Yéesu meekisohussa ga loo kimílískaa ɓuwaa kaanɗa

(Mëccëe 22: 23-33; Marka 12: 18-27)

27 Laakka Saduseyeeŋcaa hayu ga Yéesu. Ɓa ɓaa, ɓa sagin an laakin kimílís ga ɓuwaa kaanɗa. Ɓa meekissari 28 an:

- Jëgírohii, Móyíis nakeeruu kitum iñii yii: «Binaa ɓoꞌ, yaa pajin ee laakin këmëeŋkímun, kaan ee lak foñnjii ɓetici na kowaa, këmëeŋkímunaa jomin kilam ɓetifaama, ya laakiꞌ yaakci kowu ga.» 29 Waama laakee ƴaal ɓiyitnaɓanak, ɓaa bokee paamun na eemun. Yaakkaa pañnja ɓeti, kaannda ee laakkii kowu. 30 Yukanakyaa pañnja ɓetifaa, 31 lëehíꞌta, yukaahayyaa tíkka ga. Ennda ɗa ga ɓiyitnaɓanakɓaa ɓéeɓɓa. Ɓa kaannda ee ken foñnjii kowu. 32 Ga waa ɓéeɓɓa leehha, ɓetifaa kaannda ɓan. 33 Kon bëríinaa ɓuwii mílísan ga kikaanaa ɓetifaama ƴah yuu ɓa? Ndaga yaa en ɓéeɓ ga ɓiyitnaɓanakɓaa tumeerari ɓeti.

34 Yéesu taassaɓa an:

- Ɓuwii ga jamaanii watiɗa pañsin ee pajuksin. 35 Wayee ɓuwaa joommbiiɓa kibok ga ɓuwaa ƴah kimílísɗa, na kipes ga jamaanii hayanɗa pañsoo ee pajuksoo. 36 Ɓa mínsisanndii kikaan ee ɓa pesan madu na malaakacaa, ɓa ɓitowu Kooh ndaga ɓa límuk ga kikaan. 37 Móyíis ga kihafci teewohin an ɓuwaa kaanɗa hay kimílísu. Ga jangataa woꞌ ga loo pëegíifaa abee kiwiiɗa ya ɓay Haꞌmudii «Koohyii Abaraham, Koohyii Ísaak na Koohyii Yakoop✡». Yéesu tíkka ga an: 38 Kon nak Kooh enndii yuu ɓuwaa kaanɗa wayee yuu ɓuwaa pesɗa, ndaga ga Kooh kipeskaa kaa ga ɓaa en ɓéeɓ.

39 Waa ennda ɗa, laakka jëgíroh-waascaa woꞌ Yéesu an:

- En kiꞌenaa, Jëgírohii, iñii fu woꞌɗa kayoh.

40 Ɓa woꞌee iñaama ndaga ɓa kaañsiséeríiri kimeekisohis dara.

Iñaa Yéesu woꞌ ga loo díkaantici na Dëwítɗa

(Mëccëe 22: 41-46; Marka 12: 35-37)

41 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Ɓuwii mín na kiwoꞌu an Kiristaanii kucaasamun Dëwít? 42 Ndaga Dëwít ga kihafci woꞌin ga Këyítfaa Kañcaa an:

«Kooh woꞌꞌa Haꞌmudiigoo an:

Yugohaaroo yah-ñaam,

43 bi ga daa mi tuman ɓuwii saŋngaaɗa ditogaaꞌ kotfu.»✡

44 Fodaama Dëwít ɓayyi «Haꞌmudii». Kon Kiristaanii mín na kiꞌen ɓan kucaasamun Dëwít?

Yéesu hoonohha tëelíbéecaagari kitum fodaa jëgíroh-waascaa

(Mëccëe 23: 1-36; Marka 12: 38-40)

45 Lak ɓuwaa ɓéeɓ ɓaa súkúruk Yéesu, ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

46 - Abukat ga kiman na jëgíroh-waascii safaru ga kitíidisuk na kúltí ciyaak, na kikëñɗu yah kanak ga paancaa; ɓa heeli kiyugoh fíkíi ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa, na kiyugoh fíkíi en ga hewaa. 47 Ɓa ɗúuri alalcaa ɓeticaa ƴaalcaagaɓa lísussiiɗa, ee ɓa kíimi kíim-Koohaa ínohoo kileeh, doo ɓuwaa fooŋ an ɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. Attiꞌaagaɓa wëñan kimesik!

21

Sarahaa ɓetifaa laakoo daraɗa

(Marka 12: 41-44)

1 Yéesu ɓëwíꞌ hascaagari hen, ya hotta haꞌ-alalcaa ɓaa ek sarahcaagaɓa ga iñaa sarahcaa teꞌohsi ga Kaanfaa Koohɗa. 2 Ya hotta ɓan ɓetifaa laakoo ee ƴaalci kaanin, yaa ek ga ɗuuƴgaa tudërëm tanak. 3 Yéesu dalla kiwoꞌ an:

- Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; en kiꞌenaa ɓetifii laakoo fii ee ƴaalci kaaninɗa ekin iñaa wëñ iñii ɓuwiima ɓéeɓɓa ekɗa. 4 Ndaga ɓuwiima ɓéeɓɓa tumu sarah ga iñaa ɓa wëñíꞌɗa, wayee ɓetifii fii ga kinduulci, ya erohin tóoh iñaa ya jomee kipesohɗa.

Yéesu yéegalohha an Kaanfaa Kooh hay kiɓúꞌ

(Mëccëe 24: 1-2; Marka 13: 1-2)

5 Laakka ɓiɓoꞌ ɓaa enee na kiwoꞌ ga loo Kaanfaa Kooh. Ɓa woꞌee an fa morin lool, na atohcaagari cimóríꞌcaa, na moꞌlaatcaa tumɗu Kooh daɗa. Wayee Yéesu woꞌꞌa an:

6 - Bes waa hay, iñii ɗú niiruk yii tesanndii atoh wíinoo waa tíkískoh na mooroomwa; tóoh hay kiɓúꞌ.

Iñcii ƴah kihew balaa ëldúna túkiꞌaa

7 Ɓuwaa meekisussa Yéesu an:

- Jëgírohii, iñcaama ƴah kilaak kera? Mandargii wiida teewohan an iñcii cii jomin kilaak?

8 Yéesu loffaɓa an:

- Watukat kiɗúku ndaga ɓoꞌ ɓiyewin hay kihayohu teekkoo, ɓa woꞌi an: «Mi yërí en Kiristaanii na: «Wahtii deeyin» wayee kaa taabukatɓa. 9 Binaa ɗú keloh yëngël heñ wala an ɓiɓoꞌ ɓaa heñoh kilaak hafɓanaa, kaa tíitat. Ndaga iñcaama jomin kilaak paaƴ, wayee enndii an ëldúna ƴah kitúkíꞌ ga saasi-saasi.

10 Lëehíꞌta ya tíkka ga an:

- Kúl hay kikoluk, keen ga ɗook kúl mooroomci, ee nguuꞌ hay kiɓewuk keen ga ɗook nguuꞌ mooroomci. 11 Kakayfii hay kiyëngëluk, yëngël wiyaak ee ga ɗekat ciyewin, aꞌ na ɗúukoolcaa karohin hay kilaak. Ee ɓan yen ciyewin caa tíitalohin hay kilaak, mandarga cidóoyíꞌ-waaꞌ hay kimeyoh ga ɗook asamaan. 12 Wayee balaa iñcaama tóoh laakaa, ɓuwii hay kitíku yah garúu, ɗú hatalu ga kipessúu, ɗú ɓayu kiꞌattiꞌu ga jaangu-yaawúuꞌcaa, ee ɗú hay kitëcu ga kasu. Ɗú hay kiɓayu ga fíkíi buuꞌcaa na ɓuwaa laak nguuraaɗa ndaga teekiigoo. 13 Iñaama hayyúu kimín kiꞌon kituukukkoo. 14 Tumat ga helciirúu an ɗú jomoo kihalaat ga iñaa ɗú woꞌan ga fíkíi ɓuwaa yabussúuɗa, 15 ndaga mi hayyúu kiꞌeꞌ kiñaañ na woꞌeencaa wëeꞌtaa ga an cii yíinoo ga ɓuwaa heñohussúuɗa mínanndii yen ga, wala ɓa mín kisaŋ iñcaa ɗú woꞌanɗa. 16 Bi ga ɓuwaa límmbúuɗa, na ɓuwaa ɗú bok naɓa eemun na paamunɗa, mbokcaagarúu na fiiliimuncaagarúu hayyúu kitoonu ga buuraa, ee ɓíinoo garúu hay kitíku kikaan. 17 Ɓéeɓ ɓuwii waaꞌsanndii garúu kihot ndaga teekiigoo. 18 Wayee kufen jíinoo ɓooyukanndii ga hafciigarúu. 19 Kiguuꞌguuluk kërí tahanndúu kipes.

Yéesu yéegalohha kitaskaa Yéerúsaleem

(Mëccëe 24: 15-21; Marka 13: 14-19)

20 - Binaa ɗu hot ɓisoldaaꞌ wíil Yéerúsaleem kúrkúndúlaa, ɗu hay kiꞌínoh an waa ƴah kipookisohu. 21 Leꞌ bëríinaa, ɓuwaa iñaama laakan gohaa Yúudéeɗa, ɓa núpat ɓa ƴee ɓak jaŋjaŋcaa; ɓuwaa iñaama laakan ɗuuƴ Yéerúsaleemɗa, ɓa úsaayat daama, ee ɓuwaa iñaama laakan dëk-kawcaaɗa ɓa hanat kiꞌaas teeraa. 22 Ndaga bescaa ciméeskíꞌcaa caama cërí Kooh ƴah kikoroh ɓu-Isarayeel doonaa tóoh iñcaa bínsee ga Këyítfaaɗa laak. 23 Massa ɓeticaa bescaama laakanɓa na look, na ɓaa ensan na kiɓëpíꞌɗa, ndaga ɓu-dëkaama hay kiꞌenu ga coonu fiyaak ee aylukaa Kooh hay kiyoosuk ga ɗook ɓuwaama. 24 Ɓa hay kiꞌapu na kalaɓ, ɓa abu ñaam ga leeloo heetcii ga ëldúnaɗa tóoh, ee yiifaꞌcaa hay kimókíꞌ Yéerúsaleem bi daa nguuraagaɓa daamaɗa leehan.

Kowukii ɓii hay kihayis

(Mëccëe 24: 29-31; Marka 13: 24-27)

25 Yéesu tíkka ga an:

- Hay kilaak mandargacaa hotuk ga nohii, ga ñiidii, na ga olcii. Ga kakayfii, ɓuwii hay kilëyu lool ndaga kitíit ga yëngëlaa giiyii na dúusciigari. 26 Ɓiɓoꞌ hay kikaanu na kitíit ndaga kihalaat ga iñaa ƴah kidal ëldúnaɗa, ndaga iñcii laak ga ɗook asamaanɗa tóohca hay kihíciskoh. 27 Fodaama, Kowukii ɓii hay kihotu, ka yoosuki ga ɗuuƴ yaayeelcii ee ka taam na dooli na ndam wiyaak. 28 Binaa iñcuma dal kilaakaa, leenaa yolohat, ɗú taaginuk ɗook, ndaga lak ɗú hayin kimúsalu.

Jagaa tediktaa teewohɗa

(Mëccëe 24: 32-35; Marka 13: 28-31)

29 Yéesu liiwukissa ɓuwaa anee:

Malkat ga een na tediktii tíinoo: 30 Binaa ɗú hot ca dal kitapisaa, ɗú ga kihaffúu, ɗú ínoh an lahum deeyin. 31 Fodaama ɓan, binaa ɗú hot iñcaama ca laakaa, ínohat an Nguurii Kooh deeyin. 32 Mi woꞌꞌúuka ee kayoh; bi ɓuwii wati kaanu ɓéeɓɓanaa, iñcaama tóoh hay kilaak. 33 Asamaanii na kakayfii hay kifaay wayee woꞌeenndoo faayoo múk.

Yéesu nakoh kiwatuk

34 - Watukat haffúu; kaa líkat helciigarúu ga kiñam na kiꞌan kihëpíꞌ na halaat ëldúna, enndiikanaa besaa bëríi hayyúu kibet lool, 35 fodii mbëp; wa hayan ɗa ga ɗook ɓuwii tóoh enu ga ëldúnaɗa. 36 Kon kaa neehat, ɗú kíimi Kooh wahtaa en ɓéeɓ, doonaa ɗú laak dooli kisaan ga iñcaa ƴah kihay caama, ee ɗú mín kituuk ga fíkíi Kowukii ɓii.

37 En na nohaa, Yéesu jëgírohi ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, wayee wekaa leꞌaa ya ƴee kineehnee ga tëgëlaa woꞌu tëgëlaa Ólíwíyéecaa. 38 Ee ga kím cuut ɓuwaa ɓéeɓ hayya gari ga Kaanfaa Kooh kisúkúrukki.

22

Sarahohcaa na jëgíroh-waascaa pokohussa Yéesu nof

(Mëccëe 26: 1-15; Marka 14: 1-2; Saŋ 11: 45-53)

1 Lak feetaa Paak ee ñamohsi mbúurúcaa tumoo lëwíiꞌɗa deeyin. 2 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa ɓaa heel daa ɓa tuman bi ɓa apluk Yéesu ee ken yéegoo ndaga ɓa kaañéeríi ɓuwaa.

Yúdaa tookka kitoon Yéesu

(Mëccëe 26: 14-16; Marka 14: 10-11)

3 Fodaama Seytaani aassa Yúdaa, yaa ɓaysi Iskariyotɗa ee bokee ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa. 4 Yúdaa kaꞌta, hotohneera na sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓuwaa kuliyuk ga pokkoh-liiɓcaa ga Kaanfaa Koohɗa, ga daa ya tuman bi ya tík Yéesu ga yahɓaɗa. 5 Keeñɓa soossa ga bi ɓa díŋngari kopaꞌ. 6 Yúdaa tookka, yaa heel besaa ya jekalukan, ya tík Yéesu ga yahɓa ee mbooloomaa yéegooka.

Yéesu nakohha kiwaayukɗu ñamahaa Paakaa

(Mëccëe 26: 17-25; Marka 14: 12-21; Saŋ 13: 21-30)

7 Besaa hewaa mbúurúcaa tumoo lëwíiꞌɗa ee tubaaltaa apsi ga kitík cuuníinfaa ñamsi ga Paakɗa leꞌꞌa, 8 Yéesu wossa Peeꞌ na Saŋ, woꞌꞌaɓa an:

- Karat, ɗú waayukɗinee haffuu cuuníinfii Paak.

9 Ɓa meekissa Yéesu an:

- Fu waaꞌ ɗí waayukneefa gada?

10 Yéesu taassaɓa an:

- Súkúrukat, binaa ɗú aas teeraanaa, hay kilaak ƴaalaa hídukoh narúu, kooruk kujataa músú. Taabukatti bi ga ɗuuƴ kaanfaa ya aasanɗa, 11 ee ɗú woꞌ haꞌ-kaanfaama an: Jëgírohii meekisoh an túuyaa ya ñamohan Paak, ya na tëelíbéecaagariɗa wada? 12 Fodaama, ya hayyúu kiteeɓ túuƴ wiyaak waa hanoh ɗook ee hëwíruunun bi jekin; ɗú waayukan ñamahcaa ga ɗekataama.

13 Ɓa kaꞌta, ɓa laakka tóoh fodaa daa Yéesu woꞌeeɓakaɗa, ɓa aawwa kon kiwaayuk ñamahaa Paak.

Cuuníinfaa fiselaꞌíꞌfaa Yéesu ñam na apotaaꞌcaagariɗa

(Mëccëe 26: 26-30; Marka 14: 22-26; 1 Korenti 11: 23-25)

14 Waa wahtaa leꞌꞌa, Yéesu yuŋnga kiñam na apotaaꞌcaa. 15 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Helloo teseera lool ga kibok narúu kiñam cuuníinfii Paakii wii balaa mi sodalunaa! 16 Ndaga mi woꞌꞌúuka; mi ƴahissiifa múk kiñamis bi ga daa iñaa fa waaꞌ kiwoꞌɗa matan bëríinaa Kooh tuukiran Nguuraagariɗa.

17 Waa ennda ɗa, ya ɓeɓpa kaas-biiñ, gërëmmba Kooh ga, lëehíꞌta ya woꞌꞌa an:

- Uunat, ɗú warohwa, 18 ndaga mi woꞌꞌúuka, aboh ga wati mi ansisoo anahaa meyoh ga kowu reseŋ bi ga daa Kooh tuukiran Nguuraagari.

19 Lëehíꞌta ya ɓeɓpa mbúurú, ya gërëmmba Kooh ga, ya weelsohhawa, ya eꞌtaɓawa an:

- Iñii yii faanfiigoo, mi eroh ndaga ɗú. Tumat iñii yii, ɗú níindísukohiroo.

20 Waa ɓa lëehíꞌta kiñamɗa ya ɓeɓpa kaas-biiñ, tummba fodaama an:

- Iñii yii, kifiiliimunkii kiꞌaskii Kooh narúu ee poku na ñífiigoo aamɗussúuɗa. 21 Wayee malkat ɓii ƴahhoo kitoonɗa yii ekoh naroo yah dii. 22 En kiꞌenaa, Kowukii ɓii hay kikaan fodaa daa Kooh naꞌ gakaɗa, wayee massa ɓaa toonndi yaama!

23 Waa ennda ɗa, apotaaꞌcaa ɓaa heel kiꞌínoh ga ɗuuƴɓa, ɓaa ƴah kitum iñaamaɗa.

Ɓaa Yéesu woꞌ an yërí wëñ kiyakɗa

24 Laakka daama nookoh ga díkaanti apotaaꞌcaa kiꞌínoh yaa ɓa halaat an yërí wëñ kiyak gaɓaɗa. 25 Yéesu woꞌꞌa an:

- Buuꞌcii ga ëldúnaɗa nguuruksi ga ɗook ɓuwaa ɓa laakɗa, ee ɓuwaa tíki yah ga ɗook ɓuwaamaɗa waaꞌsi kiɓayu «ɓuwaa tumsi yijófíꞌ rek.» 26 Wayee iñaama enndii ɗa garúu. Hanaa kay yaa wëñ kiꞌen yaak garúuɗa joman kiman na yërí wëñ kiꞌen oomaa; ee yaa en ga fíkíinaa joman kiman na súrga. 27 En kiꞌenaa, yaa yuŋ ga kankaa kiñamɗa, na yaa enndi na kinoriꞌɗa; ɓanakɓaama, yiida wëñ ga kiyak? Man yaa yuŋ ga kankaa kiñamɗa yërí ya, enndii ɗane? Mi nak, mi yii ga díkaantirúu fodii súrga. 28 Ɗú, ɗú ɓërí en ɓuwaa dëkee kitaam naroo ga coonucii mi dayeeɗa. 29 Ee fodaa daa paammboo onndoo kinguurukɗa, mi oninndúu kinguuruk naroo fodaama. 30 Fodaama ɗú bokan naroo kiñam na kiꞌan ga daa mi ƴah kinguurukɗa ee ɗú yugan ga paancaa kiꞌattiꞌ níilcaa ɓu-Isarayeel cidaaŋkaah na kanakcaa.

Yéesu yéegalohha an Peeꞌ hayyi kitaasuk

(Mëccëe 26: 31-35; Marka 14: 27-31; Saŋ 13: 36-38)

31 Yéesu woꞌꞌa an:

- Simoŋ, Simoŋ! Malka: Seytaani kíim an ɗú onussi ya lassúu fodii ɓaa las tohoo. 32 Wayee mi kíimɗinndaa Kooh doonaa ngëmum fu laak garooɗa leehoo. Ee binaa fu ɓoƴkis garoonaa, leenaa ɓaataa dooli ɓuwaa fu bok naɓa ngëmɗa.

33 Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, mi pariꞌin kiꞌen naraa bi ga kitëcu ga kasu wala kiꞌapu.

34 Yéesu taassari an:

- Peeꞌ, mi woꞌꞌaa an bi siik-pabu kon watinaa* fu hay kitaasuk kiꞌínohhoo bi en waas kaahay.

Iñcaa Yéesu woꞌ tëelíbéecaagari an ɓa jomin kikoluk gacaɗa

35 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ga waa mi wossúu ee ɗú ɓaydohhii kopaꞌ, hëmbu wala ñafaꞌɗa, ɗú ñakeera yene?

Ɓa taassa an:

- Ɗí ñakéeríi dara.

36 Ya woꞌissa an:

- Diimaɗa nak, ɓéeɓ ɓaa fu laakin hëelísaa, ɓewaawa, ee ɓaa fu laakin hëmbaa ɓewaawa ɓan; ee ɓaa fu laakoo kalawaa, toonaa paltufaagaraa fu lom kalaɓ. 37 Ndaga mi woꞌꞌúuka, iñaa woꞌu ga Këyítfaa an: «Ya kíduunun ga tumoh-kofeelciiɗa» hay kilaak garoo. Ee iñaa woꞌu aaw garoo yaama yii ƴah kilaak.

38 Tëelíbéecaa woꞌussari an:

- Haꞌmudii, kalaɓ kanak cee.

Ya loffaɓa an:

- Dooyin ɗa.

Yéesu yaa kíim Kooh ga tëgëlaa Ólíwíyéecaa

(Mëccëe 26: 36-46; Marka 14: 32-42)

39 Yéesu meƴca teeraa, ya kaꞌta tëgëlaa Ólíwíyéecaa, fodaa daa ya meereeka kitumɗa.

Tëelíbéecaagari taabussa nari. 40 Ga waa ya leꞌꞌa ɗekataa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Kíimat Kooh doonaa ɗú keenoo ga fíraa Seytaani.

41 Lëehíꞌta ya úsaayya iñaa hín na wéesée-atoh, ya ƴíꞌꞌa, yaa kíim Kooh 42 an:

- Buba, en lak fu waarinkanaa, úsaayɗaa kaas-coonufii fii garoo. Wayee hanat kiꞌen iñaa mi waaꞌɗa wayee iñaa fu waaꞌɗa laakat.

[ 43 Waa ennda ɗa, laakka malaakaa Kooh meƴ gari, ɓaattari dooli. 44 Hídaa ga daa keeñci leehɗa tóoh, Yéesu yaa ɓaat kiwëñ kikíim Kooh. Anagaagari mannda na ñífaa en na kisíit kakay.]†

45 Waa ya kíimmba Kooh bi ya lëehíꞌtaɗa, ya kolukka, ya ɓoyukka ga tëelíbéecaagari. Ya laakɓa ɓaa neeh ndaga lak keeñɓa neɓpii. 46 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú neeh ya? Kolkat, ɗú aaw kikíim Kooh doonaa ɗú keenoo ga fíraa Seytaani.

Yéesu abussa

(Mëccëe 26: 47-56; Marka 14: 43-50; Saŋ 18: 3-11)

47 Lak Yéesu yaa lís kiwoꞌ, ɓoꞌ ɓiyewin meƴca jalañ. Yúdaa yaa bok ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaaɗa, hanohee fíkíi. Ya hayya ga Yéesu kifuunndi. 48 Daama, Yéesu woꞌꞌari an:

- Yúdaa, fu toon Kowukii ɓii na kifuunndine?

49 Ga waa ɓuwaa taabee na Yéesuɗa hotussa iñaa ƴah kilaakɗa, ɓa meekissari an:

- Haꞌmudii, ɗí ƴoɓsohatɓa na kalawe?

50 Yíinoo gaɓa meƴdohha kalaɓfaagari, ƴoɓpa súrgaa ɓaa kuliyukee ga sarahohcaa ɓiyaakɓaaɗa, gúꞌta nofaa ñaabaa. 51 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Íisat, dooyin.

Ya leꞌꞌa ga nofaa ɓaa, wa íkukka ga daa wa eneeɗa. 52 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa sarahohcaa ɓiyaakɓaa, na ɓuwaa kuliyuk ga soldaaꞌcaa ga Kaanfaa Koohɗa na yaakcaa yaawúuꞌcaa hayseeri kiꞌamɗa an:

- Mateerarúu kihay na kalaɓ na dooꞌ fodii ɓuwaa dawuk tumoh-kofeele? 53 Mi enéeríi narúu besaa en ɓéeɓ ga ɗuuƴ Kaanfaa Koohe? Ee ɗú tíkkii yah garoo. Wayee wahtii wii wuurúu, ɗú na doolii laak wekɗa.

Peeꞌ taasukka Yéesu

(Mëccëe 26: 57-58,69-75; Marka 14: 53-54,66-72; Saŋ 18: 12-18,25-27)

54 Ɓa ammba Yéesu, ɓa ɓayyari kaanfaa sarahohaa kuliyuk ga sarahohcaa ɓiyaakɓaaɗa. Peeꞌ yaa taabukɓa diꞌúsaayíꞌ. 55 Kiwii taalseera ga leeloo hëtaa kaanfaa, Peeꞌ hayya, yuŋnga ga ɗuuƴ ɓuwaa wíilkaɗa. 56 Laakka súrga yiɓeti yaa hot Peeꞌ ga leeꞌlaataa kiwiikaa. Ya yíppari hascaa, woꞌꞌa an:

- Ɓii yii ɓan enee nari!

57 Wayee Peeꞌ taasukka an:

- Mi ínohoori de, ɓetifii fii!

58 Ennda kiis, laakka ɓoꞌ yiliis yaa hotti, woꞌꞌari an:

- Fu ɓan fu bok gaɓa!

Wayee Peeꞌ taassa ɓaama an:

- Mi bokkii gaɓa de, ƴaalii yii!

59 Tíkka ga iñaa leꞌ wahtu, ɓoꞌ yiliis yëgíssa ga woꞌeenaagari an:

- Wóorin an ɓii yii enee nari, ndaga ya kúlkoh Gëlílée.

60 Wayee Peeꞌ loffari an:

- Mi ínohoo iñum fu waaꞌ kiwoꞌɗa, ƴaalii yii.

Ga ɗekataama, wii ya lëehɗan kiwoꞌaa, siik-pabu konnda. 61 Haꞌmudii heelukka, yíppa Peeꞌ hascaa. Peeꞌ níindísukka iñaa Haꞌmudii woꞌeeriɗa an: «Bi siik-pabu kon watinaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.»✡

62 Ya meƴca kaanfaa, yaa koduk mooncaa leehoo.

Yéesu ñaawalussa, feekussa

(Mëccëe 26: 67-68; Marka 14: 65)

63 Waa ennda ɗa, ɓuwaa ensee na kiwatuk Yéesuɗa, ɓaa ñaawalli, ɓaa feekki. 64 Ɓa pokka hascaagarinaa, ɓa meekisiri an:

- Líiruka, ɓii feekkaaɗa ɓa?

65 Ɓa ɓaa íifi woꞌeen ciliis cisépíꞌíꞌ.

Yéesu ɓayussa paanaa wiyaakwaa

(Mëccëe 26: 59-66; Marka 14: 55-64; Saŋ 18: 19-24)

66 Ga waa Kooh wíisɗa, yaakcaa yaawúuꞌcaa na sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa hídohussa. Ɓa ɓaylukka Yéesu ga fíkíi paanaa wiyaakwaama. 67 Ɓa meekissari an:

- Fu yërí en Músalkaatiine? Woꞌaaríi!

Yéesu loffaɓa an:

- Binaa mi woꞌꞌúukanaa, ɗú gëmanndiiroo, 68 ee binaa mi meekissúu yenaa, ɗú taasanndiiroo ga. 69 Wayee iñaa aboh diima, Kowukii ɓii ƴah kiyuŋ ga yah-ñaabaa Kooh yaa wëñ ɓéeɓ dooliɗa.

70 Ɓuwaa ɓéeɓ meekisohussari an:

- Kon fu yërí en Kowukii Koohe?

Ya taassaɓa an:

- Ɗú woꞌinka an mi yërí.

71 Ɓa dalla kiwoꞌ an:

- Ɗu laakis ya sooli ga woꞌeen seedi? Ɗu kelohin ga kúuwci na kihaffuu!

23

Yéesu ɓayussa ga fíkíi Pílaat

(Mëccëe 27: 1-2,11-14; Marka 15: 1-5; Saŋ 18: 28-38)

1 Waa ennda ɗa, ɓu-paanaa ɓéeɓɓa kolukussa, ɓayussa Yéesu ga Pílaat. 2 Daama, ɓa ennda ga kipokiꞌti woꞌeencaa an:

- Ɗí laak ɓii yii, yii hícísoh kúlkii: ya hoonohi ɓuwii kifay buuꞌ Sesaaꞌ lempu, ee ya woꞌ an ya en Kiristaa, buuꞌ.

3 Pílaat meekissa Yéesu an:

- Fu yërí en buurii yaawúuꞌciine?

Yéesu taassari an:

- Fu woꞌinka.

4 Pílaat woꞌꞌa sarahohcaa ɓiyaakɓaa na mbooloomaa an:

- Mi hottii iñaa ɓii yii tum bi cal buuꞌ tík yah gari.

5 Wayee ɓa wëñnja kiyëgís ga woꞌeenaagaɓa an:

- Ya yii yëngël ɓu-dëkii na iñcii ya en na kijëgírohɗa ga ɗuuƴ kúlkii Yúudée. Ya dalohnee gohaa Gëlílée, ya hayin bi dii.

Yéesu ɓayussa ga fíkíi Eroot

6 Daa Pílaat kelohee woꞌeencaama, ya meekisohha an:

- Ɓii yii dëk Gëlíléene?

7 Ee waa ya ínohha an Yéesu meyoh gohaa Eroot en buuꞌ gaɗa, ya ebilohha kiɓay Yéesu ga Eroot, lak Eroot yaa ga Yéerúsaleem ga bescaama. 8 Daa Eroot hotee Yéesu, ya safaꞌta lool; ndaga ya waareera kihot Yéesu kimëeñíꞌ ndaga iñcaa ya kelohee ɓuwaa woꞌee ga Yéesuɗa, ee ya waareera kihot Yéesu tum kíntaan. 9 Ya meekissari yen ciyewin, wayee Yéesu taassiiri. 10 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na jëgíroh-waascaa ensee daama, ɓaa pokiꞌ Yéesu kiwoꞌ ga daa ɓa wëñ kimín. 11 Eroot na soldaaꞌcaagari tíkussii Yéesu ɓoꞌ, ee ɓaa ñaawalsohhi, lëehíꞌta Eroot nakohha kiꞌek Yéesu kúltí fimóríꞌ, ya ebilohha kiɓoyukidoh Yéesu ga Pílaat. 12 Eroot na Pílaat ga daa ɓa sagoheeɗa tóoh, enussa ɓifiiliimun bëríi.

Yéesu attiꞌussa kikaan

(Mëccëe 27: 15-30; Marka 15: 6-19; Saŋ 18: 39–19: 16)

13 Pílaat hídírohha sarahohcaa ɓiyaakɓaa, na ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa, na iñaa en yaawúuꞌ tóoh, 14 ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓërí haydoh ɓii yii garoo, ɗú woꞌ an ya en na kihícisoh kúlkii. Mi meekisinndi ga fíkíirúu ee mi hottii gari yen yíinoo ga iñcii ɗú yammbiɗa. 15 Ee Eroot ɓan hottii dara gari, ndaga ya íkinnduuri. Kon ɓii yii tummbii yen yíinoo yaa cal ya tíku kikaan. 16 Mi hay kitëmóhíꞌ faanci, mi íissi ya ƴee. [ 17 ]* 18 Wayee ɓuwaa ɓéeɓɓa bokussa kifiip an:

- Apaa ɓuum yuma, ee fu lëgísiꞌtíi Barabaas!

19 Barabaas tëcsee ga kasu ndaga ya bokee ga heñaa na nguuraa Room laakee ga teeraaɗa ee ya apee ɓoꞌ. 20 Pílaat ɓaatta kiwoꞌis na ɓuwaa ndaga ya waaree kiꞌíis Yéesu. 21 Wayee ɓaa fiip didóolíꞌ an:

- Daayaari ga kuraa! Daayaari ga kuraa!

22 Pílaat woꞌissa naɓa kotaa kukaahaykaa an:

- Ɓii yii tum ya yibóníꞌ? Mi hottii dara gari iñaa tahan kumuunci hín ga. Kon mi hay kitëmóhíꞌ faanci, mi íissi ya ƴee!

23 Wayee ɓa súɓpa ga rek, ɓa ɓaa fiip ga daa ɓa wëñ kimín an Yéesu daaƴsat ga kuraa. Tifiiptaa ɓuwaa wëñnja dooli: 24 Pílaat dalla kiwoꞌ an ya hayɓa kitumiꞌ iñaa ɓa meekisohɗa. 25 Ya méyíꞌtaɓa ɓaa ɓa meekisohee ee tëcsee ga kasu ndaga kiheñoh nguuraa Room na kiꞌap ɓoꞌɗa. Lëehíꞌta, ya tíkka Yéesu ga yahɓa, ɓa tum gari iñaa ɓa waaꞌ.

Yéesu daayussa ga kuraanaa

(Mëccëe 27: 32-44; Marka 15: 21-32; Saŋ 19: 17-27)

26 Ga daa ɓa enee na kiɓay Yéesuɗa, ɓa hídohha na ɓoꞌ yiƴaal yaa meyoh yooncaa, teeku Simoŋ ee dëk Síreen. Ɓa ammbari, ɓa tíkkari kuraanaa, ya taam ga fenoo Yéesu.

27 Mbooloo wiyaak ga ɓu-dëkaa taabussa ga fenoo Yéesu, na ɓan ɓiɓeti ɓaa ensee ga kilooyoh, ɓaa fiipoh ndaga Yéesu. 28 Yéesu mëeñsukka gaɓa woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú, ɓeticii ɓu-Yéerúsaleem, kaa kodukattoo! Kodukat haffúu na towutiigarúu! 29 Ndaga bes waa hay, waa ɓuwii woꞌan an: «Ɓeticii mínsoo kilaak kowu na ɓii mosoo kiꞌen na look ee mosoo kiɓëpíꞌɗa déy, yewinuunun múuꞌ!». 30 Leꞌ bëríinaa, ɓuwii hay kiwoꞌ jaŋjaŋcaa an: «Ɓúrat ga ɗookkíi!» ɓa woꞌ tëgëlcaa an: «Úubattíi!» 31 Kon, en lak kedik kiꞌiilii kërí tumu aneenaa, haa kisúwíꞌkaa ƴah na kitumu?

32 Ɓa ɓaydoheera tumoh-kofeel ɓanak ɓaa jomee kidaayu ga kuraa fodaa Yéesu. 33 Ga waa ɓa leꞌꞌa bi ga ɗekataa teeku «Loon-hafɗa†», ɓa daaƴca Yéesu ga kuraa daama, ɓa daaƴca ɓan tumoh-kofeelcaa ɓanakɓaa, yaa en ɓéeɓ ga kuraa; yii hanohha Yéesu yah-ñaam, yíinoo hanohhari yah-seŋ. 34 Yéesu woꞌꞌa an:

- Buba, bayalaaɓa ga ndaga ɓa ínohoo iñii ɓa tumɗa.

Ɓa yípohha tudooꞌ kiwaroh kúltícaa Yéesu. 35 Mbooloomaa tuukka waa malak. Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓaa ñaawalsoh Yéesu an:

- Ya músalin ɓiɓoꞌ, kon ya músalat hafci en lakanaa yërí en Músalkaatii, yii Kooh tanɗanaa!

36 Soldaaꞌcaa ɓan ɓaa ñaawalsohhi; ɓa deeƴca gari, ɓa eꞌtari biiñ wipiriikiꞌ, 37 ɓa woꞌꞌari an:

- En lak fu yërí en buurii yaawúuꞌciinaa, somaa haffu!

38 Laakka ɓan iñaa bídu ga kuraanaa, tíimmba hafaa Yéesu an: «Ɓii yii yërí en buurii yaawúuꞌcii.»

39 Yíinoo ga tumoh-kofeelcaa daayu ga kuraanaaɗa, yaa ɓas Yéesu, yaa woꞌꞌi an:

- Hanaa enndii fu en Kiristaanii? Somaa haffu, fu sommbíi ɓan!

40 Wayee yíinooyaa, yaa ñaꞌti, yaa woꞌꞌi an:

- Hanaa fu niikkii Kooh, fu yii fu tíku kikaankii ya tíkuɗa? 41 Kikaankii ɗu tíkuɗa kooꞌ ga waas, ndaga ɗu fayu iñcaa cibóníꞌcaa ɗu tumeeɗa, wayee ya, ya tummbii dara iñaa bonin. 42 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa Yéesu an:

- Yéesu, leenaa níindísukaaroo, bëríinaa fu hayan ga nguuriigaraanaa.

43 Yéesu taassari an:

- Mi woꞌꞌaaka ee kayoh: wati fu ƴah kiꞌen naroo ga aljana.

Kaanaa Yéesu

(Mëccëe 27: 45-56; Marka 15: 33-41; Saŋ 19: 28-30)

44-45 Ga ɓak mídí, nohaa ɗaakukka, ñúus wiyaak laakka ga ɗuuƴ kúlkaa ɓéeɓ, abohha ga wahtaama bi ga wahtu kigoonaluk. Rídóonaa ɗaak ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa ga Kaanfaa Koohɗa, ɗaꞌta ga leꞌnaa. 46 Yéesu fiippa didóolíꞌ an:

- Buba, mi yii tík fítiigoo ga yahfu.

Daa Yéesu woꞌee woꞌeencaama, ya lëehɗukka. 47 Soldaaraa yiyaakyaa kuliyuki ga heñɗa hotta iñcaa heweeɗa, yaa kañ Kooh an:

- Wóorin an ɓii yii enee ɓoꞌ yijúwíꞌ.

48 Ɓéeɓ ɓuwaa hayee ga mbooloo wiyaak kilaaƴ ga iñaa heweeɗa, ga waa ɓa hotta iñaa laakɗa, keeñɓa leehha ga, ɓa ɓaa típ keeñcaa, ɓa ɓaa ɓoyuk kaanɓa. 49 Fiiliimuncaa Yéesu, na ɓeticaa meyohee nari gohaa Gëlílée bi daamaɗa, ceelussa palah, ɓaa malak ga iñaa hewɗa.

Yéesu ɓayussa loycaa

(Mëccëe 27: 57-61; Marka 15: 42-47; Saŋ 19: 38-42)

50-51 Laakeera daama ɓaa teeku Yoseef, ya dëkee Arímatee, teeru yaawúuꞌ. Ɓaa yaama enee ɓoꞌ yijófíꞌ, ɓoꞌ yijúwíꞌ ee ya abeera yaakaaꞌ lool ga kihaykaa Nguuraa Kooh. Ya bokee ga paanaa attiꞌohcaa wiyaakwaa, wayee ya júwohéeríi na attiꞌohcaa ga iñcaa ɓa abee kitum na iñcaa ɓa tumeeɗa. 52 Ya kaꞌta ga Pílaat, ya meekissari faraaffaa Yéesu. 53 Fodaama, ya yóoskíꞌta faraaffaa ga kuraanaa, ya múullafa ga píis fodii mëlíkaan, lëehíꞌta ya faanndafa ga noŋ-loyaa yotu ga atoh wiyaak, daa ken mossii ga kifaanu. 54 Iñaama enee ga besaa waayukaa feetaa, lak Sabat waa ƴah kidal.

55 Ɓeticaa daansee kitaam na Yéesu, iñaa aboh ga gohaa Gëlílée bi daamaɗa, taabukussa Yoseef; ɓa malakka loyaa, na daa faraaffaa Yéesu faanu gaɗa. 56 Lëehíꞌta ɓa sooffa kihëwíꞌnee cúuraaycaa na laꞌkoleñcaa tumsan ga faraaffaa Yéesuɗa.

Ga ɗuuƴ besaa Sabat, ɓa íikarukka fodaa daa Móyíis nakohkaɗa.

24

Yéesu mílíssa

(Mëccëe 28: 1-10; Marka 16: 1-8; Saŋ 20: 1-10)

1 Teel ga kímaa besaa tík ga besaa Sabatɗa, ɓeticaa karussa loycaa, ɓa ɓaydohha cúuraaycaa na laꞌkoleñcaa ɓa hëwíreeɗa. 2 Ɓa laak atohaa lagohsee loyaaɗa pírgínuunun diꞌúsaayíꞌ. 3 Ɓa aassa ɗuuƴ loyaa wayee ɓa laakkii faraaffaa Yéesu, Haꞌmudii, daama. 4 Ga dii ɓa enee daama na kijaahliꞌɓaɗa, laakka ƴaal ɓanak ɓaa ekuk kúltí cimélícíꞌ, meyussa gaɓa jalañ. 5 Ɓeticaa tíitussa lool, híilussa kakay. Ɓuwaa ɓanak ɓaa woꞌussaɓa an:

- Ɗú raas ɓaa en na kipes ya ga leeloo ɓuwaa kaaninɗa? 6 Ya gaa dii; mílísin. Níindísukat iñaa ya woꞌeerúu lak ya lís ga Gëlíléeɗa. 7 Ya woꞌeerarúu an: «*Kowukii ɓii, jomin tíku ga yah haꞌ-baakaaꞌcaa, ya daayu ga kuraa, ya kaan, ya mílís ga besaa wukaahaywaa✡.»

8 Daama, ɓa níindísukka woꞌeencaa Yéesu. 9 Ɓa kolkohha loycaa, ɓa ɓéestíꞌneera tóoh iñaama tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na yíinooyaa, na ɓéeɓ ɓuwaa tesɗa. 10 Ɓeticaa ensee Mërí yaa dëk Makdalaaɗa, Saan na Mërí eew Saak. Ɓeticaa ɓíinoo taamsee naɓaɗa ɓéestírussa apotaaꞌcaa fodaama ɓan. 11 Wayee ɓa ammba woꞌeencaama fodii woꞌeen heeyoh, ee ɓa saŋnga kigëm iñaa ɓeticaa woꞌɗa. 12 Peeꞌ nak, kolukka yaa fool bi ga loyaa; ga waa ya leꞌꞌa, ya hëeɓɗukka, ya hotta daama lëmíicaa múulsee ga faraaffaaɗa. Ya jaahliꞌꞌa ga iñaa laakee yaama, ya yaa ɓoyuk kaanci.

Yéesu feeñukka ga tëelíbée ɓanak ga waas Emayus

(Marka 16: 12-13)

13 Ga besaa bëríi, laakka ɓoꞌ ɓanak ga tëelíbéecaa Yéesu ɓaa enee na kiƴah dëk-kawaa teeku Emayus. Wa úsaayohin na Yéerúsaleem iñaa hín na wahtu kanak ga kitíin. 14 Ɓa ɓaa saawal ga loo ɓéeɓ iñcaa laakee ga bescaamaɗa. 15 Ee ga dii ɓa enee na kiwoꞌ, na kisaawalɗa, Yéesu sah-sah daɓpaɓa, taammba naɓa. 16 Wayee ɓa ínohsohhiiri ndaga lak man na hascaagaɓa kúnuk hen. 17 Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú en na kisaawalukoh ya ga waasii?

Daama ɓa tuukka, keeñɓa leehha tak. 18 Yíinoo gaɓa ee teeku Kelewopaas, loffari an:

- Hanaa fu doŋ fu dëk Yéerúsaleem ee fu yéeŋngii iñcii hewee ga bescii ciiɗa!

19 Yéesu meekissaɓa an:

- Iñii hewee ya?

Ɓa taassari an:

- Hanaa iñaa aaw ga Yéesu Nasareet! Ya enee sëldíiga-Kooh yiyaak ga fíkíi Kooh na ga fíkíi ɓuwii ɓéeɓɓa: tumeencaagari yakeera ee woꞌeencaagari laakeera dooli. 20 Wayee sarahohciigaríi ɓiyaakɓii na ɓuwii kuliyuk garíiɗa ɓayussari waas doo ya attiꞌu kikaan, ee ɓa daayinndi ga kuraa. 21 Ɗí yaakaareera an yërí en ɓaa ƴah kilaas ɓu-Isarayeelɗa. Wayee ɓaatta ga iñaama, wati wërí en besii wukaahaywii, iñaa iñcaama laakee bi wati. 22 En kiꞌenaa, laakin ɓeticaa boku garíi, ee ɓa tahin hafciigaríi kikúnuk. Ga kím cuut, ɓa karin bi ga loyaa 23 ee ɓa hottii faraaffaa Yéesu daama. Ɓa ɓoyukka, kiwoꞌꞌíi an ɓa hotin sah malaakacaa feeñukɓa, woꞌussaɓa an Yéesu yaa pes✡. 24 Laakka ɓiɓoꞌ ga ɓuwaa ensee naríiɗa ɓaa kaꞌ bi ga loyaa, ɓa laakka tóoh fodaa daa ɓeticaa woꞌeekaɗa, wayee Yéesu ga kihafci, ɓa hottiiri.

25 Yéesu dallaɓa kiwoꞌ an:

- Ɗú daal, ɗú ɓërí lohoƴ hel ee ɗú ɓërí yéeh ga kigëm iñcaa sëldíiga-Koohcaa yéegaloheeɗa! 26 Hanaa Kiristaanii joméeríiɗa kison, balaa ya aas ga ndamaagarine?

27 Lëehíꞌta, Yéesu lëegísohiꞌtaɓa iñaa woꞌsee gari ga Këyítfaaɗa tóoh, daloh ga këyítcaa Móyíis bídeeɗa bi ga caa sëldíiga-Koohcaa ɓéeɓɓa.

28 Ga waa ɓa hayya bi ɓa deeƴca dëkaa ɓa ƴahoheeɗa, Yéesu tummba en fan ɓaa ƴah kipaaf fíkíi. 29 Wayee ɓa tëhdohhari, ɓa woꞌꞌari an:

- Tesaa naríi ndaga nohii soosin ee wekii wii hay.

Ya aassa kon, ya tessa naɓa. 30 Ya yuŋnga naɓa kiñam, ya ɓeɓpa mbúuraa, ya gërëmmba Kooh ga; lëehíꞌta, ya weellawa, eꞌtaɓawa. 31 Waa ennda ɗa, hascaagaɓa kúnísukka, ɓa hanndari kiꞌínohsoh; wayee ga saasi, Yéesu ennda meles ga fíkíiɓa, ɓa hotissiiri. 32 Ɓa ɓaa woꞌ kon ga díkaantiɓa an:

- Laakéeríi fodii keeñ-soos wiyaak ga ɗuuƴcuu, ga wii ya en na kiwoꞌ naruu ga waasaaɗa, ee ya yaa lëegísohiꞌtuu iñcaa bídu ga Këyítfaaɗane?

33 Ɓa dalla kikoluk, ɓaa soof Yéerúsaleem. Ɓa laakka daama tëelíbéecaa ɓidaaŋkaahɓaa na yíinooyaa, lakanaa hídírukohuunun na ɓuwaa ɓíinoo taamsee naɓaɗa, ɓaa woꞌɓa an:

34 - Haꞌmudii mílísin kayoh-kayohɗa! Simoŋ hotinndi!

35 Ee tëelíbéecaa ɓanakɓaa ɓaa ɓéestíꞌ ɓuwaa iñaa hewee ga waasaaɗa na daa ɓa ínohsohee Yéesu ga waa ya weel mbúuraa kiñamɗa.

Yéesu feeñukka ga tëelíbéecaagari

(Mëccëe 28: 16-20; Marka 16: 14-18; Saŋ 20: 19-23; Tumeen 1: 6-8)

36 Lak ɓa ɓaa lís kiwoꞌ, Yéesu ga kihafci meƴca jalañ ga leelooɓa, këñíꞌtaɓa an:

- Jam enat narúu.

37 Ɓa yëecírukka, tíitussa lool ndaga ɓa foogee an ɓa hot raɓ. 38 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Iñii tah hafciirúu kimúuƴ ya bi ɗú laaki hel kanak ga iñii ɗú hotɗa? 39 Malkat yahciigoo na kotciigoo: ɓii mi sah-sah! Leꞌat garoo ɗú malak, ndaga raɓ ɓayoo faan ɓayoo ƴoh fodii dii ɗú hot mi ɓayɗa.

40 Ga waa ya woꞌꞌa iñaama, ya teeɓpaɓa kotcaagari na yahcaa. 41 Wayee ga daa keeñɓa sooseeɗa ee ɓa jaahliꞌaɗa ammbaɓa bi ɓa mínndii kigëm bi wati. Yéesu meekissaɓa an:

- Ɗú laakin iñaa ɓoꞌ ñaman diine?

42 Ɓa eꞌtari jën wiꞌútu 43 Ya ɓeɓpawa, ñammbawa ga fíkíiɓa. 44 Lëehíꞌta ya woꞌꞌaɓa an:

- Ga wii mi en narúuɗa, mi woꞌeerúu an ɓéeɓ iñaa woꞌuunun garoo ee bíduunun ga këyítfaa Waasaa Móyíis, na këyítfaa sëldíiga-Koohcaa, na këyítfaa Kañcaa jomeera kilaak.

45 Waa ennda ɗa, Yéesu lëgísiꞌtaɓa helcaagaɓa doonaa ɓa ínoh iñaa bídu ga Këyítfaaɗa, 46 ya woꞌꞌa ɓa an:

- Iñii yii yërí bídu: Kiristaanii hay kiꞌen ga coonu, lëehíraa ya mílís ga ɓuwaa kaanɗa, ga besaa wukaahaywaa, 47 ee daloh ga Yéerúsaleem, ɓuwii ga ëldúnaɗa tóoh jomin kijangatu, bi ɓa súpít kipeskaagaɓa, ɓa bayalu baakaaꞌcaagaɓa ga teekii Kiristaanii. 48 Ɗú ɓërí en seedi ga iñcuma ɓéeɓca. 49 Ee mi, mi hay kiwosoh garúu iñaa Paammboo dígoheeɗa; wayee ɗú, tesat ga dëkii bi ga daa ɗú úulsan na doolaa meyoh ɗook-Koohɗa.

Yéesu ɓoyukka ga Kooh

(Marka 16: 19-20; Tumeen 1: 9-11)

50 Lëehíꞌta Yéesu meƴdohha tëelíbéecaagari teeraa, ɓa kaꞌta bi ga ɓak dëkaa Bétaníi. Daama, ya ɓëwíꞌta yahcaagari, ya barkeellaɓa. 51 Ee ga dii ya enee naɓa kibarkeelɗa, ya yaa tagoh naɓa, ya ɓëwírussa aawwa ɗook-Kooh. 52 Tëelíbéecaa nak, ƴíꞌussa ga fíkíici ɓaa gërëm Kooh, lëehíꞌta ɓa ɓoyukka Yéerúsaleem na keeñ wisóosíꞌ. 53 Ee besaa en ɓéeɓ, ɓa eni ga Kaanfaa Kooh, ɓa kañi Kooh.

✡ 1:17 1: 17 Malkat Malasíi 3: 23-24.

* 1:59 1: 59 Ga baahaa yaawúuꞌcaa, oomaa yiƴaalyaa límu ɓéeɓ, jom kigúruk ga besaa wu-yitnakanakwaa ya límohuɗa. Malkat Léwítík 12: 3

* 2:11 2: 11 Ga baahaa yaawúuꞌcaa, bes dali ga noh-soos bi ga daa noh-soos haysisan

† 2:22 2: 22 Malkat Léwítík 12: 3-6. Ɓeti han kilaak kowaa ee ka bëtísiꞌunaa, ya hay kites bes ciyewin (bes cidaaŋkaah kaahay, en kowu kiƴaalaa, bes cidaaŋkaah-yitniinoo na ciyitniinoo, en ɓetinaa) balaa ya setaa

* 5:8 5: 8 Simoŋ, yaa Yéesu teekan Peeꞌɗa. Teekaa Peeꞌ hayan ga Lúkkaa 6: 14

† 5:19 5: 19 Cakaraa túuƴcaa ɓu-Paleestíin hëwrohsee na kakay-ban, ee ɓoꞌ mín kiyuŋ ga ɗookgaa.

✡ 6:1 6: 1 Malkat Dëteronom 23: 25.

✡ 6:4 6: 4 Malkat Léwítík 24: 9.

* 6:15 6: 15 Simoŋ yaama bokee ga ɓuwaa waaꞌsee kilaak hafɓaɗa.

* 7:37 7: 37 Malkat Mëccëe 26: 7. Albataaꞌ: iñaa heet atohaa pessi hen, hëwíru bi wa mín kitum laꞌkoleñ.

† 7:41 7: 41 Denariyon Iñaa heet kopaꞌ ɓu-Room ee wa hín na fay lëgëy noh-noh ɓoꞌ yíinoo.

* 8:2 8: 2 Mërí yaa dëk teeraa Makdalaa. Yërí woꞌu Mërí-Malleen.

† 8:31 8: 31 Ɓu-baam Ɗekataa jafohsi raɓcaa ga bíꞌ kakayɗa. Ga baahaa yaawúuꞌcaa, ɗekataama, ga bíꞌ kakayɗa, raɓcaa ɗaaksi da, ɓa seki besaa ɓa attiꞌsan kikaan bi taaꞌɗa.

* 9:55 9: 55 Laakin ga këyítcaa ɗeɓɗa, caa ɓaat ga an: «ya woꞌꞌaɓa an: ɗú ínohoo helii ɗú en nawaɗa. Kowukii ɓii hayyii dii kisaŋkuꞌ tumuuntii ɓuwii wayee ya hayta kimúsal.»

✡ 11:31 11: 31 Malkat 1 Buuꞌ 10: 1-13.

* 11:33 11: 33 Ga këyítcaa ɗeɓɗa, laakin caa ɓayyii woꞌeencii fodii: wala líꞌ kanu ga ɗookgaa. Malkat ga Marka 4: 21.

✡ 11:42 11: 42 Malkat Dëteronom 14: 22-23.

† 11:51 11: 51 Malkat ga Sënees 4: 11: waama Kayeeŋ apee këmëeŋkíci Abeel ndaga kiꞌiñaan.

‡ 11:51 11: 51 Malkat Koroník 24: 20-22, mbooloomaa appa Sëldíiga Sakarí ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh.

✡ 12:53 12: 53 Malkat Mísee 7: 6.

* 13:4 13: 4 Sílowee enndii dëk ga kihafwa, wayee wa en ɗekat ga teeraa Yéerúsaleem

* 15:8 15: 8 Hëelísaama teeku Darahma ga kiGerek ee hín na Denariyon wíinoo dooli

✡ 17:12 17: 12 Malkat Léwítík 13: 45-46.

✡ 17:14 17: 14 Malkat Léwítík 14: 2-3.

* 17:31 17: 31 Malkat iñaa woꞌu ga Lúkkaa 5: 19

✡ 17:32 17: 32 Malkat Sënees 19: 26.

† 17:36 17: 36 «Ƴaal ɓanak hay kiboku kiꞌen ga yoon wíinoo: yíinoo hay kiɓewu, yíinooyaa foñu»: Woꞌeencuma hotukkii ga ciyewin ga këyítcaa ɗeɓɗa.

* 18:7 18: 7 Lëegísoh wiliis laakin fodii: Luu enee an ya gaawwiiɓa kitaase? 8 Mi woꞌꞌúuka, ga wahtaagari, ya hayɓa kiꞌeꞌ kayoh ga iñaa wëñ kigaaw.

✡ 20:37 20: 37 Malkat Eksoot 3: 2-6; Mëccëe 22: 32.

✡ 20:43 20: 43 Malkat Kañcaa 110: 1.

* 22:34 22: 34 Ga baahaa yaawúuꞌcaa, bes dali ga noh-soos bi ga daa noh-soos haysisan

† 22:44 22: 44 Laakin ga Këyítcaa ɗeɓɗa, caa laakoo bíncaa aboh ga 43 bi ga 44.

✡ 22:61 22: 61 Malkat 22: 34.

* 23:17 23: 17 «Ga feetaa Paak en ɓéeɓ, Pílaat jomeeɓa kiméyíꞌ ɓoꞌ yíinoo ga ɓuwaa abu ga kasuɗa.» Woꞌeencii ciima laakoo ga Këyítcaa ɗeɓ kiɗeɓɗa.

† 23:33 23: 33 Loon-hafɗa wërí lëegísoh ga kiGerek woꞌeenaa «Golgotaa» ga kiꞌArameyee.

✡ 24:7 24: 7 Malkat 9: 22; 17: 25; 18: 32-33.

✡ 24:23 24: 23 Malkat 24: 1-11.

SAŊ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa ee

Saŋ

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Wii wërí en Hewhewii winéwíꞌwii Saŋ bínɗa. Ya bín iñaa Yéesu tum ga ëldúnaɗa, iñcaa ya jëgíree ɓuwaaɗa, na ga loo kikaankaa na kimílískaagari. Yéesu daanee ɓuwaa kijëgíꞌ ee ya yërëméeríi woꞌeenci; ya yaa wëkíꞌ ɗúukoolíꞌcaa, ya yaa kaal raɓcaa ga ɓuwaa, ya tumeera ɓan enaama ciliis cidóoyíꞌ-waaꞌ.

Këyítfii Saŋ bínɗa manndii siiƴ na faa Mëccëe, faa Marka na faa Lúkkaa bín ga loo Yéesuɗa. Laakin iñcaa Saŋ haŋci yërí ɓéestíꞌca, ennda fodii sëgílookfaa enee ga Kanaaɗa (2: 1-12), saawalaa Yéesu na ɓetifaa dëkee Samaríiɗa (4: 1-12), lafañaa Yéesu wëkíree dëk Betsaydaaɗa (5: 1-18), ƴaalaa Yéesu wëkíree límu na kibúumɗa (9: 1-41). Ɓaa fu malak këyítfii Saŋ na cíinoociinaa, fa ɓéestíꞌtii yewin ga loo kipeskaa Yéesu ga ëldúnaɗa, fa wëñ kiwoꞌ ga loo iñaa Yéesu jëgírohɗa.

Ga dalaarii këyítfii, Saŋ woꞌ ɓuwaa ɓaa en Yéesuɗa. Ya woꞌ an Yéesu yërí en Wo’eenaa Kooh woꞌee, wa ennda ɓoꞌ, wa hayya ëldúnaɗa. Yéesu tummba enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ, en ɗanaa ɓuwii gëm an ya yërí en buuraa Kooh tanukee kumëeñí’ ya woꞌee an yërí ƴah ɓuwii kimúsalɗa.

Ga jamaanaa Yéesu, ɓuwaa hëgískohee hen: ɓii gëmmba gari ndaga lak wóorinɓa an ya yërí en Kowukii Kooh, ɓíinoo sagussari ee ɓa wo’ee an ya ɓoꞌ-Seytaani, ya ɓasi Kooh hen ee ya jom kiꞌapu.

Saŋ woꞌ an «Kíntaancii en ga Këyítfii fiiɗa nak, ca bídu ga doonaa ɗú gëm an Yéesu yërí en Kiristaanii, Kowukii Kooh; ee ɗú gëm garinaa, ɗú hay kilaak kipes ga teekci.» Saŋ 20: 31

Këyítfii Saŋ bínɗa tíidoh anee:

1 - Yéesu yërí en leeꞌlaatii ëldúna (1: 1-18)

2 - Jangataa Saŋ-Bëtís (1: 19-34)

3 - Tëelíbéecaa Yéesu ɗeɓ kilaakɗa (1: 35-51)

4 - Iñcaa Yéesu tum paafin ɓuwaaɗa (2: 1–12: 50)

5 - Bescaa mëeñjoh ga kipeskaa Yéesuɗa (12: 1–19: 42)

6 - Yéesu mílíssa ga kikaan (20: 1-10)

7 - Yéesu feeñukka tëelíbéecaagari (20: 11–21: 25)

1

Yéesu yërí en leeꞌlaatii ëldúna

1 Ga dalaaraa ëldúna, Woꞌeenaa eneera; ee ɓaa en Woꞌeenaaɗa enee na Kooh ee ya en Kooh. 2 Ya enee na Kooh ga dalaaraa. 3 Iñaa Kooh tum tóoh, kooroh gari. Laakkii iñaa en ee koorohhii gari. 4 Kipes meyoh gari ee kipeskaa kërí enee leeꞌlaatii ɓuwii. 5 Leeꞌlaataa melicin ga ɗuuƴ ñúusii, ee ñúusii teꞌꞌiiwa.

6 Laakka ɓaa Kooh wos, ya teeksee Saŋ. 7 Ya hayya fodii seedi, kiwoꞌ iñaa ya ínoh ga leeꞌlaataaɗa, en ɗanaa ya tah ɓéeɓ kigëm. 8 Ɓaa yaama enndii yërí en leeꞌlaatii wayee ya jomee kiseediꞌ leeꞌlaatii.

9 Leeꞌlaataama wërí en leeꞌlaatii wikayohwii, wa hay ëldúna kiléeríꞌ ɓaa en ɓéeɓ.

10 Ɓaa en Woꞌeeniiɗa enee ga ëldúna; ee Kooh hëwíꞌta ëldúna koorohha gari; wayee ɓu-ëldúna ínohsohhiiri. 11 Ya hayin ga ɓuunci, wayee ɓa tookkiiri.

12 Wayee ɓuwii tookkiɗa, ɓii gëm ga teekiigariɗa, ya oninɓa kiꞌen ɓitowu Kooh. 13 Ɓa enin ɓitowu Kooh, enndii fodii ɓaa límuk ga ɓoꞌ, wayee Kooh yërí onɓa kipeskaa kiꞌaskaama.

14 Woꞌeenaa ennda ɓoꞌ, ya hayya dëkka naruu, líiffa na ndam na kayoh. Ɗu hotin ndamiigari, ee ndamaama wërí en ndamaa, ya, Kowu kíinoo ga Paamudii, ya ɓewoh ga paamciɗa.

15 Saŋ seediꞌꞌari, yéegalohha iñii yii didóolíꞌ an:

- Yërí mi woꞌeerúu ga waa mi woꞌ an: «ga fenooroo laakin ɓaa en na kihay ee yërí wëñnjoo kilaak solu, ndaga balaa minaa, lak ya enin.»

16 Ɓéeɓpúu ɗú laasin ga yërmaandiigari leehooɗa, ɗú ɓii barkeeluk ga rek. 17 Iñcii Kooh nakoh kitumɗa, koorohca ga Móyíis, wayee yërmaandii na kayohfiigari, Yéesu Kiristaa haydohca. 18 Ken mosoo kihot Kooh, wayee Kowukii Kooh laak doŋ ee en Kooh, ee en ga yahaa Paamudiiɗa, teewinnduuri.

Jangataa Saŋ-Bëtís

19 Yaawúuꞌcaa ga Yéerúsaleemɗa wosussa ɓisarahoh na ɓiLéwít kimeekis Saŋ-Bëtís an:

- Fu yërí en ɓa?

Iñii yii yërí Saŋ seediꞌ.

20 Ya woꞌꞌa faŋ ee ɗaakkii dara ga, ya woꞌꞌa ga fíkíi ɓéeɓ an:

- Mi enndii Kiristaanii .

21 Ɓa meekissari an:

- Kon fu yërí en ɓa? Fu yërí en Ili, sëldíiga-Koohaane?

Saŋ taassaɓa an:

- Óꞌóo, mi enndiiri.

Ɓa meekissari an:

- Fu yërí en sëldíiga-Koohii jom kihayɗane✡?

Saŋ taassaɓa an:

- Óꞌóo.

22 Waa ennda ɗa, ɓa woꞌꞌari an:

- Kon woꞌaaríi ɓii fu enɗa, ndaga ɓuwaa wossíiɗa, ɗí jomin kilaak iñaa ɗí woꞌanɓa. Fu woꞌ ya ga haffu?

23 Saŋ taassaɓa an:

- Mi yërí en koonaakii ɓii en na kiwoꞌ didóolíꞌ ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagii an:

Yólóhɗat waasii Haꞌmudii ƴah kikoorohɗa!

Iñaama yërí Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌee.

24 Laakeera ɓiFërísiyeeŋ ga ɓuwaa wossee ga Saŋɗa*. 25 Ɓa meekissari an:

- Waa fu enndii Kiristaanii, fu enndii Ili, fu enndii sëldíiga-Koohii jom kihayɗa, kon iñii tah ya fu bëtísiꞌi ɓuwii?

26 Saŋ taassaɓa an:

- Mi, mi bëtísiꞌꞌúu ga músú, wayee laakin ɓaa en ga ɗuuƴcúu, yaa ɗú ínohoo. 27 Ya hay ga fenooroo ee joobinndoo sah kipëkís liiwaa ñafaraagari.

28 Iñii laak yii hewee ga dëk-kawaa Bétaníi hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaa, ga ɗekataa Saŋ bëtísiꞌohee ɓuwaaɗa.

Yéesu yërí en Kubaalkii Kooh

29 Ga kooh-wíisfaa, Saŋ hotta Yéesu yaa hay gari, ya woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Kubaalkii Kooh jee, yii hay kinís baakaaꞌcii ɓuwii ga ëldúnaɗa. 30 Yërí en ɓaa mi woꞌeeɗa. Mi woꞌee gari an: «Ga fenooroo, laakin ɓaa en na kihay ee yërí wëñnjoo kilaak solu, ndaga balaa minaa, lak ya enin. 31 Mi ga kihaffoo, mi ínohéeríi ɓaa enndiɗa, wayee mi hayin ëldúna kibëtísiꞌ ga músú doonaa ya ínohuk ga ɓu-Isarayeel .»

32 Ga iñaama, Saŋ seediꞌꞌa an:

- Mi hotin Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukohha asamaan en fan hoꞌ, yammba ga ɗookci.

33 Mi ínohéeríi ɓaa enndiɗa, wayee Kooh yaa wossoo kibëtísiꞌ ga músúɗa, yërí woꞌeeroo an: «Fu hay kihot Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukoh asamaan yam ga ɗook ɓoꞌ. Ɓaa yaama yërí ƴah kibëtísiꞌ ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa.»

34 Saŋ tíkka ga an:

- Iñaama mi hotinndi, ee mi seediꞌ an ɓii yii yërí en Kowukii Kooh.

Tëelíbéecaa Yéesu ɗeɓ kilaakɗa

35 Ga kooh-wíisfaa, Saŋ enissa daama, ya na tëelíbée ɓanak ga ɓaagari. 36 Daa ya hotee Yéesu yaa paaf, ya malakkari bi maañnja, ya woꞌꞌa an:

- Malkat, yii en Kubaalkii Koohɗa, yeema!

37 Tëelíbéecaa Saŋ ɓanakɓaa kelohussa woꞌeenaama, ɓa taabukka Yéesu. 38 Yéesu heelukka, ya hotta an ɓa ɓaa taabukki, ya meekissaɓa an:

- Ɗú heel ya?

Ɓa woꞌꞌari an:

- Rabí, fu dëk gada?

«Rabí» wërí en «Jëgírohii».

39 Yéesu taassaɓa an:

- Hayat, ɗú hot.

Waa ennda ɗa, ɓa kaꞌta, ɓa hotta daa ya dëkɗa. Enee ga ɓak wahtu kilaagis na noh-soos. Ɓa ennda nari iñaa tes ga besaa bëríiɗa†.

40 Yíinoo ga ɓuwaa ɓanakɓaa kelohsee woꞌeenaa Saŋ, taabukussa Yéesuɗa, enee Andari, këmëeŋkí Simoŋ-Peeꞌ. 41 Andari ɗeɓpa kikaꞌ ga Simoŋ, yaakci sah-sah, woꞌꞌari an:

- Ɗí hotin Mesíinii‡.

«Mesíi» wërí en «Músalkaataa Kooh falɗa»: Kiristaanii .

42 Waa ennda ɗa, ya ɓayya Simoŋ ga Yéesu. Yéesu malakka Simoŋ bi maañnja, woꞌꞌari an:

- Fu en Simoŋ, kowu Saŋ. Fu teeksan Kefaas§.

«Kefaas» ga kiꞌArameyee wërí en «Peeꞌ-atoh».

Yéesu ɓayya Filiip na Natanayeel

43 Ga kooh-wíisfaa, Yéesu ɓewukka kiƴah gohaa Gëlílée, ya hotta Filiip, ya woꞌꞌari an:

- Taabukaaroo!

44 (Filiip kúlkohee Betsaydaa, dëkaa Andari na Peeꞌ dëkohɗa.) 45 Lëehíꞌta, Filiip kaꞌta ga Natanayeel, woꞌꞌari an:

- Ɗí hotin ɓaa woꞌsee ga Këyítfaa Waasaa Móyíisɗa, yaa sëldíiga-Koohcaa yéegaloheeɗa. Yéesu yërí, kowu Yoseef, ga teeraa Nasareet.

46 Natanayeel woꞌꞌari an:

- Nasareete? Enaama yijófíꞌ mínin daama kimeyohe?

Filiip woꞌꞌari an:

- Haya, fu hot.

47 Yéesu hotta Natanayeel yaa hay gari, ya dalla kiwoꞌ gari an:

- Kowu Isarayeel kayoh-kayohɗa yeema! Ya laakoo caahan.

48 Natanayeel meekissari an:

- Fu ínohohhoo gada?

Yéesu taassari an:

- Balaa Filiip ɓayyaanaa, mi hotee garaa lak fu yaa ga bosaa eenaa.

49 Natanayeel woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, fu yërí en Kowukii Kooh, fu yërí en buurii ɓu-Isarayeel.

50 Yéesu loffari an:

- Dii mi woꞌꞌaa an mi hotee garaa ga bosaa eenaaɗa tahhaa kigëme? Fu hay kihot enaama ciliis caa wëñ kiyak!

51 Lëehíꞌta Yéesu tíkka ga an:

- Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka. Ɗú hay kihot asamaanii lëgísuk, malaakacaa Kooh lapi ɗook asamaan ee ɓa yoosuki kakay ga Kowukii ɓii*.

2

Sëgílookfaa enee ga Kanaaɗa

1 Bes kanak tíkka ga hewhewcaama, sëgílook laakka ga teeraa Kanaa, ga gohaa Gëlílée. Eew Yéesu enee daama. 2 Yéesu ɓan nakseera sëgílookfaa, ya na tëelíbéecaagari. 3 Ga ɗuuƴ hewaa, biiñaa leehha, eeci woꞌꞌari an:

- Ɓa laakissii biiñ!

4 Yéesu taassari an:

- Yaꞌɓu, mi naraa ga ya, ee wahtiigoo leꞌꞌii duum?

5 Eew Yéesu woꞌꞌa súrgacaa ga kaanfaaɗa an:

- Iñaa ya woꞌꞌúunaa, tumatti!

6 Laakeera daama tataa-atoh tiyitniinoo tiyaak, taa yaawúuꞌcaa tumee músú ga, kisétíꞌsirukoh* ga fíkíi Kooh. Ee kaa en ɓéeɓ míneera kitum iñaa leꞌ líitaꞌ citéeméeꞌ ga músú. 7 Yéesu woꞌꞌa súrgacaa an:

- Neꞌat músú ga tataatii bi ta líif!

Ɓa neꞌꞌata bi ta líiffa muut. 8 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Diimaɗa, hafat ɗú ɓayiꞌ ɓaa tuukuk sëgílookfiiɗa.

Ɓa ɓayiꞌtari ga. 9 Ɓaa tuukuk sëgílookfaaɗa ƴoohha músúmaa súpítu biiñɗa. Ya ínohéeríi daa biiñaa meyohɗa, wayee súrgacaa hafee músúmaaɗa ínohseera iñaa laakɗa. Ɓaa tuukuk sëgílookfaaɗa ɓayya haꞌ-sëgílookfaa, 10 woꞌꞌari an:

- Ɓuwii ɗewi kihafoh biiñii wineɓlaatwii, binaa ɓuwaa an bi faancaa tamohaa, ɓa mëeñdoh kihafoh waa tesohin kineɓɗa. Fu nak, fu ɗaakin biiñii wëñ kineɓɗa bi ga wahtii wii.

11 Kíntaanaama wërí Yéesu ɗeɓ kitum, ee enee ga Kanaa ga gohaa Gëlílée. Fodaama ya teewohha ndamaagari ee tëelíbéecaa gëmussa gari.

12 Waa ennda ɗa, Yéesu kaꞌta teeraa Kafarnawom, ya na eeci na këmëeŋkímuncaagari ɓiƴaalɓaa na tëelíbéecaagari. Ɓa tessa daama bi sammba kimaañ.

Yéesu ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh

(Mëccëe 21: 12-13; Marka 11: 15-17; Lúkkaa 19: 45-46)

13 Lakanaa Paakaa yaawúuꞌcaa deeyin, Yéesu kaꞌta Yéerúsaleem. 14 Ya laakka ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh ɓuwaa enu na kitoon enoh, kitoon baal na kitoon hoꞌ. Ya laakka weciꞌoh-kopaꞌcaa daama ɓan, laruunun. 15 Ya ɓeɓpa níꞌ, ya hëwíꞌta leraw ga, ya kaallaɓa ɓéeɓɓa ɓa meƴ Kaanfaa Kooh, ɓa na baalcaagaɓa na enohcaagaɓa. Ya tasarsohha koparaa weciꞌohcaa, ya petisohha laꞌcaagaɓa. 16 Ya woꞌꞌa toonoh hoꞌcaa an:

- Meƴdohat iñcii cii dii! Kaa tumat kaanfii Paammboo ditoonaaꞌ!

17 Tëelíbéecaagari dalla kiníindísuku iñaa bídu ga Këyítfaaɗa an: «Éeƴ Kooh, waarii mi waaꞌ kaanfiigaraaɗa. Ee kiwaaꞌkiima kii ëbíꞌtoo fodii kiwii.»✡

18 Waa ennda ɗa, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa woꞌussari an:

- Tumaa Kíntaan, fu teeɓpíi an fu ga kayoh ga iñii fu tum yii!

19 Yéesu loffaɓa an:

- Ɓúrat Kaanfii Kooh, tík ga bes kaahayaa mi ɓëwíꞌfa.

20 Yaawúuꞌcaa woꞌussari an:

- Kitawah Kaanfii Kooh fii tumin tíkíis tidaaŋkaah-nikiis na tiyitniinoo ee fu, an fu ƴahfa kiɓëwíris ga bes kaahaye?

21 Wayee nak Kaanfaa Kooh Yéesu woꞌeeɗa, faanfaagari fërí. 22 Kërí tah ga waa Yéesu mílíssa ga ɓuwaa kaanɗa, tëelíbéecaagari níindísukussa an ya woꞌeera iñaa yaama. Ɓa gëmmba kon iñaa bídu ga Këyítfaaɗa na woꞌeencaa Yéesu woꞌeeɓaɗa.

Yéesu ínohin ɓéeɓ iñaa en ga keeñ ɓoꞌɗa

23 Ga feetaa Paakaa Yaawúuꞌcaa, Yéesu enee ga Yéerúsaleem. Daa ɓiɓoꞌ ɓiyewin hotsee kíntaancaa ya tumeeɗa, ɓa gëmmba gari. 24 Wayee Yéesu, ya ga kihafci, óolukéeríiɓa ndaga ɓéeɓɓa ya ínoheeraɓa dijófíꞌ. 25 En kiꞌenaa, Yéesu soolukéeríi ɓoꞌ woꞌꞌi yen ga ɓoꞌ-súusúus, ndaga ya ga kihafci, ya ínohin iñaa en ga keeñ ɓaa en ɓéeɓ.

3

Yéesu saawalla na Níkodeem

1 Laakeera ɓoꞌ yaa bokee ga Fërísiyeeŋcaa. Ya teeksee Níkodeem ee ya bokee ga ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa. 2 Ya hayya ga Yéesu ga wek, ya woꞌꞌari an:

- Jëgírohii, ɗí ínohin an Kooh yërí wossaa kijëgíꞌtíi. En kiꞌenaa, ken mínoo kitum kíntaancii fu tumiɗa enndii an Kooh taam narinaa.

3 Yéesu taassari an:

- Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌaaka: Ken mínoo kihot Nguurii Kooh enndii an ya límukis* henaa. 4 Níkodeem meekissari an:

- Ɓaa kasohin límukisan na? Ya mínan na kiɓoyukis lookaa eeci, ya límukis?

5 Yéesu taassari an:

- Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌaaka: ɓaa fu límukkii ga músú na Helaa Koohaa, fu mínoo kiꞌaas ga Nguuraa Kooh. 6 Iñaa límuk ga ɓoꞌ, iñaa ɓoꞌ ee iñaa límuk ga Helaa Kooh iñaa hel. 7 Kaa jaahliꞌ ga dii mi woꞌꞌaa an «Ɗú jomin kilímukisɗa». 8 Uurisii, daa neɓwanaa wa wëp ëewruk da. Fu kelohi gawa ee fu ínohoo daa wa meyoh, fu ínohoo daa wa aaw. Man fodaama ga ɓéeɓ ɓaa límuk ga Helaa Kooh.

9 Waa ennda ɗa, Níkodeem meekissari an:

- Iñaama mín na kiꞌen?

10 Yéesu taassari an:

- Fu, fu jëgíroh yiyaak ga ɗuuƴ heetii Isarayeel ee fu ínohoo iñcumane? 11 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌaaka: ɗí woꞌ iñaa ɗí ínoh ee ɗí ɓéestíꞌ iñaa ɗí hotin, wayee ɗú, ɗú gëmmbii iñii ɗí seediꞌɗa. 12 Mi woꞌ narúu ga iñaa aaw ga ëldúna, ɗú gëmmbiiroonaa, binaa mi woꞌ narúu ga iñaa aaw ga Koohaa ɗú mínanndoo na kigëm?

13 Ken mosoo kikolkoh ëldúna ya lap asamaan, enndii Kowukii ɓii yoosukoh asamaanɗanaa. 14 Fodaa daa Móyíis ɓëwíree goŋ-përëmaa† ga ëgíꞌ-dúndagaa doonaa ɓaa en ɓéeɓ hotwaɗa, fodaama ɓan mi, Kowukii ɓii, mi ɓëwíꞌsan ɗa. 15 En ɗanaa ɓaa gëm garoo ɓéeɓ laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 16 Ndaga Kooh waaꞌ ɓu-ëldúna hen bi, ya erohha Kowukiigari ya laak doŋɗa, doonaa ɓéeɓ ɓaa fu gëm gakanaa, fu saŋkuꞌoo, wayee fu laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 17 En kiꞌenaa, Kooh wossii Kowukiigari ga ëldúna kiꞌattiꞌ ɓu-ëldúna, wayee ya woska ka músal ɓu-ëldúna. 18 Ɓaa gëm ga Kowukii, attiꞌsoo. Wayee ɓaa gëmmbii gakanaa, yaama attiꞌuunun kumëeñíꞌ ndaga ya gëmmbii ga teekii Kowukii Kooh, kii ya laak doŋɗa. 19 Ee ya ƴah kiꞌattiꞌu ga iñii yii: Leeꞌlaatii hayin ëldúna, wayee ɓuwii, ñúusii gënëlɓa leeꞌlaatii, ndaga ɓa tumi yibóníꞌ. 20 Ɓaa tumi yibóníꞌ, waaꞌtii kihot ga leeꞌlaatii ee ya deeyoo ga, ndaga ya niik tumeencaagari cibóníꞌcaa wíiñuk. 21 Wayee ɓaa tumi iñaa en kayoh, deeyi ga leeꞌlaatii. En ɗanaa, leeꞌ ga fíkíi ɓéeɓ an iñcaa ya tumɗa, ya taam ga na Kooh.

Saŋ woꞌꞌa an Yéesu yërí wëñnji kiyak

22 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu kaꞌta na tëelíbéecaagari gohaa Yúudée. Ya ennda naɓa daama bi sammba kimaañ, ya yaa bëtísiꞌ ɓuwaa. 23 Saŋ-Bëtís ɓan bëtísiꞌee ga Aynoŋ, ga yahaa teeraa Salím. Ɗekataama yewineera músú ee ɓuwaa ɓaa hay gari daama, ya yaa bëtísiꞌɓa. 24 Waama, lak Saŋ lagussii ga kasu duum.

25 Iñaama haydohha nookoh-woꞌeen ga díkaanti tëelíbéecaa Saŋ na yaawúuꞌ yíinoo, ga loo baah kisétíꞌsiruk ga fíkíi Kooh. 26 Ɓa kaꞌta ga Saŋ, ɓa woꞌꞌari an:

- Jëgírohii, ɓaa yaama enee naraa ga ɓakaa hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaa, ee fu seediꞌeera yen gariɗa, diima nak ya yaa bëtísiꞌ ee ɓéeɓ ɓuwii ɓii ƴah gari.

27 Saŋ taassaɓa an:

- Ken mínoo kilaak dara, enndii an Kooh yërí onndirinaa. 28 Ɗú ga kihaffúu, ɗú míninndoo kiseediꞌ an mi woꞌeera an: «Mi enndii Kiristaanii wayee mi wosu kiɗëwírukki.» 29 Kílook kuu haꞌ-kílook. Fiiliimunii haꞌ-kílookkii, yii deeyi ga yahaaci súkúrukiriɗa, keeñci soosin lool ga kikeloh koonaakiigari. Keeñnjoo hín ɗa kisoos, ee diimaɗa wa soosin bi matin sëk. 30 Ya, ga kihafci, teekiigari jom kiwëñ kisíw ee wiigoo aaw kiƴím.

Yii meyoh ɗookɗa yërí hanoh ɓéeɓ ɗook

31 Yii meyoh ɗookɗa yërí hanoh ɓéeɓ ɗook. Ɓaa meyoh ëldúna, bok ga ɓu-ëldúna ee ya woꞌi woꞌeen ëldúna. Ɓaa meyoh ɗook ga Kooh yërí hanoh ɓéeɓ ɗook. 32 Ya woꞌ iñaa ya hotɗa na iñaa ya kelohɗa ee ken gëmmbii iñii ya seediꞌɗa. 33 Ɓaa gëm iñii ya seediꞌɗanaa, lak teewohin an Kooh woꞌi kayoh. 34 En kiꞌenaa, ɓaa Kooh wosɗa, woꞌi woꞌeencaa meyoh ga Kooh, ndaga Kooh sorinndi bi líifin na Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 35 Paamudii waarin Kowukii ee tíkin tóoh ga yahci. 36 Ɓaa fu gëm ga Kowukiinaa fu laasin ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Ee ɓaa fu saŋ kigëm ga Kowukiinaa, fu laasanndii ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa ee aylukaa Kooh dëkan ga ɗookfu.

4

Yéesu saawalla na ɓetifaa dëk Samaríi

1 Fërísiyeeŋcaa kelohussa ɓéestíraa an Yéesu yërí wëñíꞌ Saŋ tëelíbée, ee yërí wëñ Saŋ kibëtísiꞌ ɓiɓoꞌ. 2 (En kiꞌenaa, Yéesu na kihafci bëtísiꞌéeríi ken, tëelíbéecaagari rek ɓërí bëtísiꞌee ɓuwaa). 3 Daa ɓéestíraama leꞌee ga Yéesu, ya kolkohha gohaa Yúudée, ya yaa ɓoyuk gohaa Gëlílée. 4 Ga waa ya en na kiƴahɗa, ya húusohha gohaa Samaríi.

5 Yéesu leꞌꞌa kon teeru wíinoo daama ga gohaa Samaríi. Teeraama teeku Síkaaꞌ ee en ga yahaa yoonaa Yakoop onee Yoseef, Kowukaagariɗa. 6 Neꞌaa Yakoop enee daama. Daa Yéesu tíidee bi ya sonnda, ya dalla kiyuŋ ga píndaa neꞌaa. Enee ga ɓak mídí.

7 Laakka ɓetifaa dëk Samaríi hay kineꞌ ga neꞌaa. Yéesu woꞌꞌa ɓetifaa an:

- Onaaroo músú, mi an!

8 (Lakanaa tëelíbéecaa Yéesu karuunun teeraa kilomnee iñaa ɓa ñaman.)

9 Ɓetifaama ee dëk Samaríiɗa, taassa Yéesu an:

- Fan na? Fu, fu Yaawúuꞌ, fu kíimmboo músú kiꞌan, mi yii mi bok ga ɓu-Samaríiɗa?

(Ɓetifaa woꞌee iñaama ndaga yaawúuꞌcaa na ɓu-Samaríi haɓséeríi ga kuꞌon peꞌ.)

10 Yéesu taassa ɓetifaa an:

- Fu ínohee iñaa Kooh onohi ee fu ínohee ɓii kíimmbaa músúɗanaa, eneenaa fu ga kihaffu, fu kíimanndi, ya onndaa ga músúmaa onohi kipesɗa.

11 Ɓetifaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Kiyaakii, fu laakoo hoc ee neꞌii huutin. Fu ɓewohan músúmaa onohi kipesɗa gaɗa? 12 Neꞌii wii caasammbíi Yakoop aciꞌtíiwa. Ya na kihafci, ya annda ga. Towutaagari na júuraagari anussa ga ɓan. Fu, fu halaat an fu wëñnji kilaak solune?

13 Yéesu taassari an:

- Músúmii neꞌii wii, ɓaa an ganaa hay kilís kipíl. 14 Wayee ɓaa an ga músúmaa mi eranndiɗa, pílsisoo taaꞌ. Hanaa kay, músúmaa mi ƴahhi kiꞌonɗa ƴah kuhaalaa músú ga ɗuuƴci, kaa onohan kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

15 Ɓetifaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Kiyaakii, onaaroo músúmaama, en ɗanaa mi pílsisoo ee calsisooroo kihay bi ga dii, kineꞌ músú.

16 Yéesu woꞌꞌari an:

- Kara! Ɓaynaa ƴaalfu, fu hayis dii.

17 Ɓetifaa taassa Yéesu an:

- Mi laakoo ƴaal!

Yéesu woꞌꞌari an:

- Fu woꞌ an fu laakoo ƴaalaa, fu woꞌ kayoh. 18 En kiꞌenaa, fu laakeera ƴaal ɓiyëtúus. Ee yii fu en nari diimaɗa enndii ƴaalfu. Kon iñii fu woꞌɗa kayoh.

19 Ɓetifaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Kiyaakii, mi hotin an fu sëldíiga-Kooh. 20 Woꞌaaroo ɓii en ga kayoh ɓa? Caasamunciigaríi jaamuksee Kooh ga ɗook jaŋjagii wii. Wayee ɗú, yaawúuꞌcii, ɗú woꞌ an ɗekataa jom kijaamukohu Koohɗa en ga Yéerúsaleem.

21 Yéesu woꞌꞌari an:

- Ɓetifii, gëmaa iñii mi ƴahhaa kiwoꞌɗa. Wahtu waa hay, waa ɗú karoo ga jaŋjaŋ ee ɗú karoo Yéerúsaleem kijaamuk Paamudii. 22 Ɗú, ɓu-Samaríi, ɗú jaamuki Kooh ee ɗú ínohoori. Ɗí yaawúuꞌcii, ɗí ínohin ɓii ɗí jaamukiɗa, ndaga kimúckii meyoh ga yaawúuꞌcii. 23 Wayee wahtii wii hay ee weema sah. Diimaɗa ɓuwii jaamuk Paamudii kayoh-kayohɗa, jaamuksanndi ga hel na ga daa ya man kayoh-kayohɗa. En kiꞌenaa, ɓuwaa jaamuki fodaamaɗa ɓërí Paamudii heel. 24 Kooh, Hel. Ee ɓuwii jaamukiriɗa ɓa jommbi kijaamuk na hel na ga daa ya man kayoh-kayohɗa. 25 Ɓetifaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Mi ínohin an Músalkaataa Kooh falɗa ee ɓaysi Kiristaaɗa, hay kihay. Binaa ya hayaa, ya hayyíi kilóogísoh tóoh.

26 Yéesu woꞌꞌari an:

- Mi yërí, mi yii mi woꞌ naraaɗa.

27 Ga wahtaama, tëelíbéecaa Yéesu leꞌussa. Ɓa jaahliꞌꞌa lool ga daa ɓa laak Yéesu yaa saawal na ɓetiɗa. Wayee laakkii yíinoo gaɓa yaa kaañnji kimeekis an: «Fu meekisoh ya?» wala «Fu waaꞌ ya gari?» 28 Waa ennda ɗa, ɓetifaa foñnja kujataakaagari daama, foolla teeraa, woꞌꞌa ɓuwaa an:

29 - Hayat ɗú malak! Mi hídohin na ɓoꞌ, yaa woꞌinndoo tóoh iñaa mi mosin kitum. Enndii Kiristaanii moose?

30 Fodaama, ɓuwaa ɓaa meyoh teeraa ɓaa hay ga Yéesu.

31 Tummba lak tëelíbéecaa ɓaa gítín Yéesu an: «Jëgírohii, ñama kay!»

32 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Laakin ñamah waa mi ñaman, ee ɗú ínohoowa.

33 Tëelíbéecaa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Hanaa laak ɓaa haydohiꞌti ñamah.

34 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ñamahhoo wërí en mi tum iñaa neɓ ɓaa wossooɗa, ee mi lëstíꞌ iñii ya nakkooɗa. 35 Ɗú woꞌi ga kihaffúu an: «tes ga ñiin cinikiis kipíik leꞌe»? Wayee mi woꞌꞌúu an: «malkat dijófíꞌ, ndaga yooncii súwin haat ee sek píikoh. 36 Píikohii laasin fayaagari ee ya yii nëgíroh boŋcii en ɓuwii ƴah kipes bi taaꞌɗa. En ɗanaa ɓaa sokeeɗa na ɓii ƴah kipíikɗa boku kineɓluk.» 37 Cahii woꞌin kayoh ga daa wa woꞌ an: «Yii sokaa, yii píik.» 38 Mi wosinndúu kipíik yoonaa ɗú línndii. Ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓërí sodee ga ee ɗú, ɗú ñammba ga anagaagaɓa.

39 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin ga teeraa waama ga Samaríiɗa, gëmussa ga Yéesu ndaga woꞌeenaa ɓetifaa woꞌɓa an: «Iñaa mi mosin kitum tóoh ya woꞌinndoori.» 40 Kërí tah ɓu-teeraa Samaríi, daa ɓa hayee bi ga Yéesu, ɓa ɓaa kíimmbi, ya tes naɓa. Yéesu tessa daama bes kanak. 41 Ɓuwaa gëm ga Yéesu ndaga woꞌeencaagari ya ga kihafciɗa, wëñnja kiyewin. 42 Ɓa ɓaa woꞌ ɓetifaa an:

- Enndii an iñii fu woꞌꞌíiɗa tah bi ɗí gëm gari, wayee ɗí ga kihaffíi, ɗí súkúrukinndi. Ee ɗí gëmin an Yéesu yërí en Músalkaatii ëldúna sah-sah.

Kíntaanaa wukanakwaa Yéesu tum ga Kanaaɗa

43 Yéesu tummba bes kanak ga ɗekataama, lëehíꞌta ya kolkohha daama yaa ƴah gohaa Gëlílée. 44 En kiꞌenaa, ya ga kihafci, ya woꞌeera an: «Laakkii sëldíiga-Kooh, yaa onu céeꞌ ga dëkaa ya meyohɗa.» 45 Ga waa ya leꞌ Gëlíléeɗa nak, ɓuwaa teerukussari dijófíꞌ, ndaga ɓa ɓan, ɓa kareera Yéerúsaleem ga hewaa Paakaa yaawúuꞌcaa ee ɓa hotin ɓéeɓ iñcaa ya tumee daama ga feetaaɗa.

46 Waa ennda ɗa, ya kaꞌsissa teeraa Kanaa ga gohaa Gëlílée. Daama dërí ya súpítee músúmaa ma ennda biiñ. Wiima, lak laakin ga Kafarnawom, ɓoꞌ yaa lëgëyiꞌ buuꞌ. Ɓaama, kowukaagari kiƴaalkaa kërí ɗúukoolee. 47 Daa ya kelohee an Yéesu meyohin gohaa Yúudée, hayin gohaa Gëlílée, ya kaꞌta gari. Ya kíimmbari ya hay Kafarnawom kiwëkíꞌ kowukaagari ɗúukoolin bi kaa ƴah kikaanɗa. 48 Yéesu woꞌꞌari an:

- Enndoo kat ɗú hottii kíntaan na mandarga cidóoyíꞌ-waaraa, ɗú gëmoo taaꞌ!

49 Wayee ɓaa woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, hay ɗu gaaw kiƴee bi kowukaagoo kaanaa!

50 Yéesu woꞌꞌari an:

- Kara, kowukaagaraa wakin, kaa pes!

Ɓaa gëmmba iñaa Yéesu woꞌꞌiɗa, ya yaa ƴah. 51 Ga daa ya en na kiɓoyuk kaanciɗa, súrgacaagari ɓaa hay kihídoh nari, ɓa woꞌꞌari an:

- Kowukaagaraa wakin, kaa pes.

52 Ya meekissaɓa wahtaa ɓa hotee kitani ga kowukaagariɗa. Ɓa taassari an:

- Enee wútúwaa, ga wahtu cuunoh; tamohlaataa faanfaa ƴím ga.

53 Paam oomaa-ƴaalaa dalla kiꞌínoh an wahtaama siiƴ wërí Yéesu woꞌeeri ga an: «Kowukaagaraa wakin, kaa pes.» Meyoh daama, ya gëmmba ga Yéesu, ya na ɓu-kaanci ɓéeɓɓa.

54 Wiima wërí en kíntaanii wukanakwii Yéesu tum, ga waa ya meyoh gohaa Yúudée ya kaꞌta Gëlíléeɗa.

5

Yéesu wëkíꞌta ɓaa lafañin

1 Ga bescaa tík gaɗa, yaawúuꞌcaa laakussa feet ee Yéesu kaꞌta Yéerúsaleem. 2 Ga teeraama nak, laakeera mbalka músú waa ɓookkohsi ga yahaa halaa teeku «halaa baalcaaɗa». Mbalkaama woꞌsi ga kiꞌEbërëe «Betsataa». Mbaaꞌ ciyëtúus cërí yípu, wíillawa. 3 Ga fíldoo mbaaꞌcaama, ɗúukoolíꞌ ɓiyewin faanuksee daama: ɓibúumíꞌ, ɓiɓéedúkíꞌ na ɓilafañ. […]* 5 Laakeera daama ɓoꞌ yiƴaal, yaa iñaa ya ɗúukoolee tumin tíkíis tidaaŋkaah-kaahay na tiyitnataahay. 6 Yéesu hottari lak ya faanukin ee ya ínohha an ɗúukoolaagari maañin lool, ya meekissari an:

- Fu waarin kiwake?

7 Ɗúukoolíraa taassa Yéesu an:

- Kiyaakii, mi laakoo ken ɓaa ekanndoo ga mbalkii binaa músúmii yëngëlukaa. Wahtaa mi jéem kiꞌaas ga tóoh, ɓoꞌ yiliis ɗeɓpoo kiꞌaas.

8 Yéesu woꞌꞌari an:

- Kolka, ɓewaa gataniigaraa fu tíin.

9 Ga saasi ɓaa wakka. Ya ɓeɓpa gatanaagari, ya yaa tíin.

Yaawúuꞌcaa tapukohussa na lafañaa

Bëríinaa iñii laakohɗa nak enee bes Sabat. 10 Yaawúuꞌcaa woꞌussa ɓaa wëkɗuseeɗa an:

- Wati bes Sabat ee Waas onndiiraa kikooruk gataniigaraa†!

11 Ɓaa taassaɓa an:

- Aaꞌ, ɓaa wëkíꞌtooɗa kat yërí woꞌꞌoo an: «Ɓewaa gataniigaraa, fu tíin.»

12 Ɓa meekissari an:

- Haa, ɓaa yaama woꞌꞌaa an «ɓewaa gataniigaraa fu tíinɗa» ya ɓa?

13 Wayee ɓaa wëkɗuseeɗa ínohéeríi ɓaa wëkíꞌtiɗa, ee lak Yéesu múuyin ga ɗuuƴ ɓuwaa enee daamaɗa.

Doolaa Yéesu ɓewoh ga Koohɗa

14 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu hídohha na ɓaa ya wëkɗeeɗa ga Kaanfaa Kooh, ya woꞌꞌari an:

- Man diima fu wakin. Kaa tumis baakaaꞌ, doonaa iñaa wëñ yii kiyiis dalooraa.

15 Ɓaa kaꞌta, woꞌneera yaawúuꞌcaa an Yéesu yërí wëkíꞌti. 16 Iñaama tahha bi yaawúuꞌcaa ekussa Yéesu peeꞌ ga kumuun ndaga daa ya wëkɗin ɓoꞌ ga bes Sabatɗa.

17 Wayee Yéesu ñaassaɓa perem an:

- Paammboo yii lís kilëgëy, mi ɓan, mi yii lëgëy.

18 Iñaa Yéesu woꞌ yaama wëñnja kitah bi yaawúuꞌcaa tuukka ga kiheelli kiꞌap. Ndaga ya eemmbii ga kikëldúk iñaa Waasaa onoh kitum ga bes Sabatɗa, wayee ya woꞌ ɓan an Kooh Paamci, ee ya tum Kooh mooroomun.

19 Yéesu ɓaatta ga, woꞌꞌaɓa an:

- Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: Kowukii mínoo dara kitum ka ga kihafci rek. Iñaa ka hot Paamudii tumiɗa doŋ yërí ya tumi. Ɓéeɓ iñaa Paamudii tumiɗa, Kowukii tumiri ɓan. 20 En kiꞌenaa, Paamudii waarin Kowukii ee iñaa ya tum na kihafci tóoh, ya teeɓka. Ee sah, Paamudii hay kiteeɓ Kowukii enaama ciyaak ciliis caa ka ƴah kitum ee ɗú hay gaca kijaahli. 21 En kiꞌenaa, fodaa daa Paamudii kolukɗi ɓuwii kaanin ee ya pésíꞌɓaɗa, fodaama deŋ Kowukii pésɗi ɓaa neɓpi. 22 Paamudii nak attiꞌoo ken, wayee ya erin Kowukii kiꞌattiꞌ ga tóoh. 23 En ɗanaa ɓéeɓ eꞌ Kowukii céeꞌ fodaa ɓa eꞌ Paamudii céeꞌɗa. Ɓéeɓ ɓaa eꞌtii Kowukii ɓii céeraa, lak eꞌtii Paamudii wos Kowukiiɗa céeꞌ.

24 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: ɓaa súkúruk woꞌeenciigoo ee ya gëm ga ɓaa wossooɗanaa, ya laasin ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Ɓaama attiꞌsoo, ya kolkohin ga kikaan ya aasin haat ga kipes. 25 kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: wahtu waa hay ee sah wa leꞌin haat. Wahtaama wërí ɓuwii kaaninɗa ƴah kikelohu koonaakii Kowukii Kooh. Ee ɓuwaa kelohankaɗa hay kipesu bi taaꞌ. 26 En kiꞌenaa, fodaa daa Paamudii laak kipeskii ya ga kihafciɗa, ya erin Kowukii ka laak kipeskii ga kihafka fodaama. 27 Ee ya onin Kowukii kimín kiꞌattiꞌ ga tóoh ndaga ka kërí en Kowukii ɓii. 28 Dara hanattúu ga kijaahal ndaga wahtu waa hay, waa ɓéeɓ ɓuwii kaninɗa hay kikelohu koonaakaagari. 29 Ɓa meyoh ga daa ɓa enohɗa: ɓuwaa tumee iñaa jofinɗa, mílísu, ɓa laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Ɓuwaa tumee iñaa joffiiɗa nak, ɓa mílís, ɓa attiꞌu kikaan bi taaꞌ.

30 - Mi ga kihaffoo rek, mi mínoo dara kitum. Mi attiꞌi ga dii mi hot Paamudii teewirooɗa. Ee mi attiꞌaa, júwi hen, ndaga mi heellii kitum iñaa mi waaꞌ, wayee ɓaa wossooɗa, iñaa ya waaꞌɗa yërí mi heel kitum.

Iñcii seediꞌ doolaa Yéesu ɓayɗa

31 Yéesu tíkka ga an:

- Binaa enee an mi yërí en seedi haffoonaa, eneenaa iñii mi seediꞌɗa tuukoo ga fen. 32 Wayee laakin ɓoꞌ yiliis yaa seediꞌꞌoo ee mi ínohin an iñii ya seediꞌ garooɗa tuukin. 33 Ɗú wosin ɓiɓoꞌ ga Saŋ-Bëtís, ya seediꞌꞌa kayohfii. 34 Mi woꞌ iñuma doonaa Kooh músallúu, ndaga mi ga kihaffoo, enndii sah an mi laakin sooli ga iñaa ɓoꞌ-súusúus seediꞌan garoo. 35 Saŋ enee fodii lampaa taaluunun, wa leeꞌɗi, ee ɗú tookka kineɓluk jutuut ga leeꞌlaataagariɗa. 36 Mi nak, mi seediꞌɗuunun seedaa wëñ kiyak waa Saŋ: seedaama wërí en tumeenciigoo, cii Paamudii onndoo kitumɗa. Cërí seediꞌꞌoo ee ca teewoh an Paamudii yërí wossoo. 37 Ee ɓan Paamudii wossooɗa, ya ga kihafci, ya seediꞌin yen garoo. Ɗú mosoo kikeloh koonaakaagari ee ɗú mosoo kihot fíkíifaagari. 38 Ɗú ammbii woꞌeeniigari ga keeñnjúu ee iñaama yërí teewoh an ɗú gëmmbii ga ɓii ya wosɗa. 39 Ɗú ɓii heel kiꞌínoh iñaa Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa woꞌɗa ndaga ɗú yaakaaꞌ an cërí ƴahhúu kiꞌon kipeskaa leehoo taaꞌɗa, ee sah Bíncii ciselaꞌíꞌcii ciima, ca woꞌ iñaa aaw garoo. 40 Moona déy, ɗú waaꞌtii kihay garoo, ɗú laas kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

41 Mi heellii kilaak ndamaa meyoh ga ɓoꞌ-súusúus. 42 Ee sah mi ínohinndúu: kiwaaꞌ Kooh gaa ga keeñciigarúu. 43 Mi, mi hay ga teekii Paammboo ee ɗú tookkiiroo wayee ɓoꞌ yiliis hay ga teekcinaa, ɗú hayyi kitook. 44 Ɗú wëñi kiwaaꞌ kindamoh ga ɗuuƴcúu ee ɗú heeloo ndamaa meyoh ga Kooh haŋci doŋɗa. Kon ɗú mínanndoo na kigëm? 45 Kaa foogat an mi yërí ƴahhúu kiyam yen ga fíkíi Paammboo. Móyíis yii ɗú lík yaakaaꞌtúu gariɗa yërí ƴahhúu kiyam. 46 En kiꞌenaa, ɗú gëmee Móyíis kayoh-kayohɗanaa, eneenaa ɗú hayyoo kigëm ɓan, ndaga ya seediꞌin garoo ga Këyítfaa. 47 Wayee waa ɗú gëmmbii iñaa Móyíis bín yaama ga Këyítfaaɗa, ɗú tuman na bi ɗú gëm iñcii mi woꞌɗa?

6

Yéesu tummba kíntaan ga mbúurú ciyëtúus na jën kanak

1 Waa ennda ɗa, Yéesu paaffa ɓakaa giiyaa Gëlílée hanoh gaaɗa. Giiyaama woꞌsi ɓan giiyaa Tíbéeríyaat. 2 Ɓoꞌ ɓiyewin taabukeeri ndaga kíntaancaa ɓa hot ya tumee ga ɗúukoolíꞌcaa, ɓa wakkaɗa. 3 Yéesu lappa ga ɗook jaŋjaŋ daama, ya yuŋnga da na tëelíbéecaagari. 4 Wiima lak feetaa Paakaa yaawúuꞌcaa deeyin. 5 Yéesu malak hen, ya séennda mbooloo wiyaak waa hay gari. Ya meekissa Filiip an:

- Mbúurúcaa mínan ɓuwii ɓii ɓéeɓ kiñëmíꞌɗa, ɗu lomohnanca gada?

6 Yéesu woꞌee iñaama kimalaksukoh Filiip doŋ. En kiꞌenaa, ya ga kihafci, ya ínoheera iñaa ya naꞌ kitumɗa.

7 Filiip taassari an:

- Luu enee an ɓaa en ɓéeɓ ƴaak-mbúurú wíinoo, fay ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ-kanak ga noh-noh wíinoo mínoo kilom iñaa ñëmíꞌ ɓuwii ɓéeɓɓa.

8 Laakka ɓoꞌ yiliis ga tëelíbéecaagari, yaa teeku Andari, ee këmëeŋkí Simoŋ-Peeꞌ, woꞌꞌa Yéesu an:

9 Laakin kuꞌoomaa-ƴaalkaa en dii, ja ɓayin mbúurú-lorsu ciyëtúus na jën kanak. Wayee ɓuwii, dii ɓa yewinɗa, iñcaama ca paƴɓa ya?

10 Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Woꞌatɓa, ɓa yuŋ ɓéeɓɓa.

Ɗekataa paaleera pëegíi fiyewin. Ɓéeɓ ɓuwaa dalla ga kiyuŋ. Ƴaalcaa enee daamaɗa, jomin kileꞌ ɓijúnni-yëtúus (5.000)*. 11 Yéesu ɓeɓpa mbúurúcaa, ya gërëmmba Kooh gaca, ya warohhaca ɓuwaa yugee daamaɗa. Ya tumissa fodaama na jëncaa, ya eꞌta yaa en ɓéeɓ iñaa ya sooluk gaɗa. 12 Ga waa ɓéeɓ ñammba bi kappa, Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Nëgírohat iñcii tesɗa, en ɗanaa dara aamsukohoo.

13 Tëelíbéecaa nëgírohussa iñcaa tesɗa. Ɓa líifíꞌta pañi cidaaŋkaah na kanak ga iñaa tes ga mbúurú-lorsucaa ciyëtúuscaa ɓuwaa ñameeɗa. 14 Daa ɓuwaa hotee kíntaanaa Yéesu tum waama, ɓa woꞌꞌa an: «Ɓii yii yërí en kayoh-kayohɗa sëldíiga-Koohii jomee kihay ëldúnaɗa.» 15 Yéesu ínohha an ɓuwaa hay kihayu, abussi na dooli kifalli buuꞌ. Ya foñnjaɓa daama, ya lokukka, ɓoƴkissa haŋci jaŋjagaa.

Yéesu tíinnda ga ɗook giiyaa

(Mëccëe 14: 22-33; Marka 6: 45-52)

16 Ga waa nohaa soosɗa, tëelíbéecaa Yéesu yoosukussa jaŋjagaa bi ga seereenaa giiyaa. 17 Ɓa aassa gaal-looci, ɓa ɓaa ƴah Kafarnawom ga ɓakaa giiyaa hanoh gaaɗa. Lakanaa Kooh hoowin ee Yéesu daɓpiiɓa duum. 18 Uuris wiyaak yíppa ga ɗook giiyaa bi dúuscaa caa koluk.

19 Ga waa ɓa folla ga ɗuuƴ giiyaa iñaa leꞌ kíloomeet ciyëtúus aawwa ciyitniinooɗa, ɓa hotta Yéesu yaa tíin ga ɗook músúmaa, ya yaa hay gaɓa ga gaal-loocaa. Daa ɓa hotee iñaama, ɓa dalla kitíit. 20 Yéesu nak woꞌꞌaɓa an:

- Kaa tíitat, ɓii mi!

21 Ɓa waaꞌta ya aas ga gaal-loocaa, wayee ga wahtaama gaal-loocaa teeꞌta ga daa ɓa waaree kiyoosukohɗa.

Mbooloomaa ga kíntaanaa mbúurúcaaɗa waa raas Yéesu

22 Ga kooh-wíisfaa, mbooloomaa tesee ga ɓakaa giiyaa hanoh gaaɗa, hotta an gaal-looci wíinoo doŋ enee daama. Ɓa ínoheera an Yéesu aassii na tëelíbéecaa ga gaal-loocaama, tëelíbéecaa kaꞌsee haŋɓa. 23 Laakka nak gaal-looci ciliis caa meyohee teeraa Tíbéeríyaat. Gaalcaama teeꞌta ga ɗekataa Yéesu, Haꞌmudii, gërëmohee Kooh ga mbúuraa mbooloomaa ñameeɗa.

Yéesu yërí en ñamahii onohi kipesɗa

24 Ɓuwaa hotussa an Yéesu enissii daama naɓa ee tëelíbéecaagari ɓan enussii da. Ɓa dalla kiꞌaas ga gaal-loocicaa meyohee teeraa Tíbéeríyaatɗa, ɓa ɓaa ƴahhi kimalaknee ga teeraa Kafarnawom.

25 Ɓa laakneera Yéesu ɓakaa giiyaa hanoh gaaɗa, ɓa meekissari an:

- Jëgírohii, fu hay dii kera?

26 Yéesu taassaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: ɗú raassoonaa, enndii an ɗú ínohin kíntaancii mi tumɗa, iñii ca waaꞌ kiwoꞌɗa, wayee ɗú raassoo ndaga mbúurúcaa ɗú ñamee bi ɗú kappa pútɗa. 27 Kiheel ñamahaa mínin kiyasukoh hanat kiꞌen lëgëyyúu, wayee tumat lëgëy kiheel ñamahaa yasukohoo ee onohi kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Ñamahaama nak, Kowukii ɓii kërí ƴahhúuwa kiꞌon. En kiꞌenaa, yërí Kooh, Paamudii tanuk, eꞌtari doolaa meyoh gari, ga iñaa en ɓéeɓ.

28 Waa ennda ɗa, ɓa meekissari an:

- Kon ɗí jom ya kitum lëgëy kimëtíꞌ iñcii Kooh sek garíiɗa?

29 Yéesu taassaɓa an:

- Iñii Kooh sek garúu ee ɗú jom kilëgëyɗa yërí en an ɗú gëm ga ɓii ya wosɗa.

30 Ɓa woꞌꞌari an:

- Tumaa Kíntaan, ɗí hotwanaa ɗí gëm garaa! Iñii fu tumɗa ya? 31 Ga ëgíꞌ-dúndagaa ɓicaasammbíi enseeɗa, ɓa ñamee ñamahaa woꞌsee maan ee Kooh toɓɗeeɓawa, fodaa daa Këyítfaa woꞌkaɗa. Fa woꞌ an: «Ya onndaɓa ñamahaa meyoh ɗook asamaan, ɓa ñammba.»†

32 Wayee Yéesu taassaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: enndii Móyíis yërí onndúu ñamahii meyohee ɗook asamaanɗa. Paammboo, ga kihafci yërí onndúu ñamahii wukayoh-kayohwii meyoh ɗook asamaanɗa. 33 En kiꞌenaa, ñamahii Kooh onohɗa wërí en wii yoosukoh ɗook asamaanɗa, ee on ɓu-ëldúna kipesɗa.

34 Ɓa dallari kiwoꞌ an:

- Kon Kiyaakii, dëkaaríi kiꞌon ga ñamahaama rek.

35 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mi yërí en ñamahii onohi kipesɗa. Ɓaa hay garoonaa, yaawanndii bi taaꞌ, ee ɓaa gëm garoonaa pílanndii bi taaꞌ.

36 Wayee mi woꞌinndúuka: ɗú hotinndoo ee tahhii bi ɗú gëm. 37 Ɓéeɓ ɓuwii Paamudii onndooɗa, hay kihayu garoo. Ee ɓaa hay garoonaa, mi kaaloori múk. 38 Ndaga mi yoosukohhii ɗook asamaan kitum iñaa neɓpoo, wayee ɓii wossooɗa, iñaa ya waaꞌɗa yërí mi hay kitum. 39 Ee ɓii wossooɗa iñii yii yërí ya waaꞌ wa laak: ya waaꞌ an ɓuwii ya tík ga yahhooɗa, yíinoo múuyoo ga. Ee mi mílísiꞌɓa ga besaa mëeñjohɗa. 40 En kiꞌenaa, iñii yii yërí Paamudii waaꞌ: ya waaꞌ an ɓéeɓ ɓaa hottoo, mi Kowukii ee gëm garoonaa, laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa, ee mi hayyi kimílísiꞌ ga bëríinaa ëldúna túkiꞌanɗa.

41 Yaawúuꞌcaa nak ɓaa ñaꞌsukoh iñaa aaw ga Yéesu ndaga daa ya woꞌ an: «Mi yërí en mbúurii yoosukoh ɗook asamaanɗa.»

42 Ɓa ɓaa woꞌ an:

- Ɓii yii, hanaa enndii Yéesu, kowu Yoseef? Ɗu ínohoo eeci na paamci hene? Ya mín na kiwoꞌ diima an: Mi yoosukoh ɗook asamaan?

43 Yéesu taassaɓa an:

- Íisat kiñaꞌsukoh ga ɗuuƴcúu. 44 Ken mínoo kihay garoo ee Paamudii wossooɗa híiꞌtiiri ga. Ee ɓaama, mi ga kihaffoo, mi hayyi kimílísiꞌ bëríinaa ëldúna túkiꞌanɗa. 45 Sëldíiga-Koohcaa bíduunun woꞌeenii wii: «Kooh hayɓa ɓéeɓ kijëgíꞌ.» Fodaama nak, ɓéeɓ ɓaa súkúruk woꞌeenii Paamudii ee teꞌwanaa, hay garoo kihay. 46 Enndii an laakin ɓaa mos kihot Paamudii. Yii meyoh ga Koohɗa doŋ yërí hot Paamudii. 47 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka, ɓaa gëm garoonaa laakin kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 48 Mi, mi yërí en mbúurii onohi kipesɗa. 49 Ga ëgíꞌ-dúndagaa, ɓicaasammbúu ñamsee ñamahaa woꞌsee maanɗa, ee hoonohhiiɓa kikaan. 50 Mbúurii yoosukoh ɗook asamaanɗa wërí en wii: ɓaa ñamwanaa kaananndii bi taaꞌ. 51 Mi, mi yërí en mbúurii yoosukoh ɗook asamaan ee onohi kipesɗa. Ɓaa ñam ga mbúurii wiimanaa hay kipes bi taaꞌ. Mbúurii mi ƴah kiꞌerohɗa, faanfiigoo fërí, mi erohfa doonaa ɓu-ëldúna pes bi taaꞌ.

52 Ga iñaama, yaawúuꞌcaa enussa ga nookoh witamóhíꞌ, ɓaa woꞌ an:

- Ɓii yii mínannduu na kiꞌeꞌ faanfiigari kiñam?

53 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: binaa ɗú ñammbii faanfii Kowukii ɓii, ɗú anndii ñífiigarinaa, kipeskii enndii garúu. 54 Ɓaa ñam faanfiigoo, an ñífiigoonaa laakin kipeskaa leehoo taaꞌɗa, ee mi, mi hayyi kimílísiꞌ ga besaa mëeñjohɗa, 55 ndaga faanfiigoo en ñamahii wukayoh-kayohwii ee ñífiigoo wërí en anahii wukayoh-kayohwii. 56 Ɓaa ñam faanfiigoo, an ñífiigoonaa, ya yii dëkka garoo ee mi yii dëkka gari. 57 Paamudii wossooɗa yii pes ee mi ɓewoh kipes gari. Fodaama, ɓaa ñam faanfiigoonaa hay kiɓewoh kipes garoo. 58 Kon mbúurii yoosukoh ɗookɗa wooma. Wa manndii na mbúuraa caasamuncaa ñameeɗa. Ɓa, ɓa kaanin, wayee ɓaa ñam mbúurii wiinaa, hay kipes bi taaꞌ.

59 Woꞌeencii ciima cërí Yéesu woꞌee ga waa ya jëgíroh ga jaangu-yaawúuraa ga Kafarnawomɗa.

Tëelíbée ɓiyewin foñussa Yéesu

60 Ɓoꞌ ɓiyewin ga tëelíbéecaa Yéesu, daa ɓa kelohee iñaa ya woꞌ yaama, woꞌussa an:

- Woꞌeenii wii, wa ɓít na ɗa? Ɓii mín ɓa kiyuŋ súkúrukiwa?

61 Yéesu ínohha ga kihafci an tëelíbéecaa ɓaa ñaꞌsukoh iñaa ya woꞌ yaama, ya woꞌꞌaɓa an:

- Keeñnjúu neɓpii ga iñii mi woꞌꞌúuɗa hene? 62 Haa binaa ɗú hot Kowukii ɓii ɓoyuk ga daa ka ɗewee kiꞌenɗanaa? 63 Helii meyoh ga Koohɗa wërí onohi kipes. Ɓoꞌ na kihafci mínoo dara. Woꞌeencii mi woꞌꞌúuɗa kúlkoh ga Helaa meyoh ga Koohɗa ee cërí onohi kipes. 64 Ee bi wati, laakin ɓiɓoꞌ garúu ɓaa saŋ kigëm.

En kiꞌenaa, Yéesu, ga kihafci, ga waa ya dalɗa, ya ínoheera ɓuwaa gëmmbiiɗa ee ya ínoheera yaa ƴahhi kitoonɗa. 65 Lëehíꞌta Yéesu tíkka ga an:

- Iñaama tah mi woꞌꞌarúu an ken mínoo garoo kihay, enndii an Paamudii onndikanaa.

66 Kolkoh daama, ɓiyewin ga tëelíbéecaa Yéesu foñussari, ɓa íissa nari taam. 67 Waa ennda ɗa Yéesu meekissa tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa an:

- Haa ɗú ɓan, ɗú waaꞌtii kiƴahe?

68 Simoŋ-Peeꞌ taassari an:

- Haꞌmudii, ɗí ƴahan ga ɓa? Fu yërí ɓay Woꞌeencii onohi kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 69 Ɗí, ɗí gëmin ee ɗí ínohin an fu, fu yërí en Ɓii yiselaꞌíꞌyii meyoh ga Koohɗa.

70 Yéesu taassaɓa an:

- Enndii mi tanukkúu, ɗú ɓidaaŋkaah na ɓanakɓiine? Moona déy yíinoo garúu iñii ɓoꞌ Seytaani.

71 Yúdaa, kowukaa Simoŋ Iskariyot yërí laak woꞌeenaa Yéesu woꞌ waama. Yúdaa yiima ee bok ga tëelíbéecaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaaɗa yërí ƴah kitoon Yéesu.

7

Këmëeŋkímuncaa Yéesu gëmussii gari

1 Waa ennda ɗa, Yéesu yaa wíil gohaa Gëlílée. En kiꞌenaa, ya waaréeríi kitoŋ kotci ga kúlkaa Yúudée ndaga ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa heelseeri kiꞌap. 2 Lakanaa hewaa yaawúuꞌcaa woꞌu feetaa mbaaꞌcaaɗa deeyin. 3 Këmëeŋkímuncaagari woꞌussari an:

- Kolkaa dii hen, fu kaꞌ kúlkaa Yúudée doonaa tëelíbéecaagaraa ɓan hotu kíntaancii fu tumiɗa. 4 Ɓoꞌ, iñaa ya tumiɗa, ya ɗaakoori en lak ya waaꞌ kisíwaa. Waa fu karin bi fu yii tum kíntaancaa hín na cii, teewukohaa hen, ɓéeɓ hottaa.

5 En kiꞌenaa, ɓikëmëeŋkíci ga kihafɓa, gëmséeríi gari. 6 Yéesu taassaɓa an:

- Wahtiigoo leꞌꞌii duum, wayee en ɗúnaa, wahtaa en ɓéeɓ jofin. 7 Ɗú, ɓu-ëldúna mínoorúu kisaŋ, wayee mi, ɓa saginndoo ndaga mi woꞌ an tumeencaagaɓa joffii. 8 Ɗú, karat feetaa, mi, mi ƴahhii feetaama paaƴ ndaga wahtiigoo leꞌꞌii duum.

9 Yéesu woꞌꞌaɓa iñaama, lëehíꞌta ya tessa ga Gëlílée.

Yéesu kaꞌta hewaa feetaa mbaaꞌcaa

10 Ga waa këmëeŋkímuncaa Yéesu karussa, Yéesu ɓan lokukka, kaꞌta feetaa ee ken yéeŋngiiri. 11 Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓaa raassi ga ɗuuƴ hewaa, ɓaa meekisoh an:

- Ya ya da?

12 Ga ɗuuƴ mbooloomaa, ɓuwaa enussa ga ɗóowíꞌ iñaa aaw gari rek. Ɓii ɓaa woꞌ an: «Ɓaa ɓoꞌ yijófíꞌ» Ɓíinoo an: «Óꞌóo, ɓaa ëewdoh ɓuwii ëgíraa.» 13 Wayee ken kaañéeríi kiwoꞌ ga ɗook iñaa aaw gari ndaga ɓéeɓ niiksee ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa.

14 Lakanaa feetaa karin bi leꞌin leꞌnaa, Yéesu kaꞌta Kaanfaa Kooh, ya yaa kijëgíroh. 15 Yaawúuꞌcaa jaahliꞌussa ga iñcaa ya jëgírohɗa, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Waa ya jaŋngii, tum na bi ya ínoh iñii Këyítfii woꞌɗa fodii dii?

16 Yéesu taassaɓa an:

- Iñii mi jëgírohɗa, meyohhii garoo, wayee meyoh ga Kooh yii wossooɗa. 17 Ɓaa waarin kitum iñaa Kooh nakohɗa hay kiꞌínoh ati iñii mi jëgírohɗa meyoh ga Kooh ati mi hay kiwoꞌiꞌ haffoo ga teekkoo. 18 Ɓaa woꞌi hafci ga teekci ɓéeɓ, heel kilaak teek. Wayee ɓaa heel iñaa onan ɓaa wossiɗa kilaak teek, ɓaama woꞌi kayoh ee saboh gaa gari. 19 Enndii Móyíis yërí eꞌtúu Këyítfaa Waasaane? Ee yíinoo garúu taabukkii iñaa fa nakohɗa. Iñii tah ya ɗú heelloo kiꞌap?

20 Ɓuwaa taassari an:

- Fu déy Seytaani aaskinndaa! Ɓii heellaa kiꞌap ɓa?

21 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú hot dii mi tum kíntaan wíinoo doŋɗa, ɓéeɓpúu iñaama meskinndúu. 22 Malkat, Móyíis haydohin kigúruk ga ɗuuƴcúu, enndii sah an ka kolkoh gari ndaga ka meyoh ga caasamuncaa ɓiɗewaaɓaa*; ee ɗú gúrin ɓoꞌ ga bes Sabat. 23 En lak ɗú mínin kigúꞌ oomaa ga bes Sabat ndaga kisaŋ kiɗeeŋ Waasii Móyíisaa, iñii tah ya ɗú aylukkoo ndaga dii mi wëkɗin ɓoꞌ ñëm ga bes Sabat? 24 Kon íisat kiꞌattiꞌ ee ɗú malkoo bi jof, wayee attiꞌat ga kayoh.

Ɓuwaa ɓaa nookoh ati Yéesu yërí en Kiristaanii

25 Laakka ɓuwaa dëk Yéerúsaleem, ɓa ɓaa woꞌ iñaa aaw ga Yéesu an:

- Enndii ɓii yii yërí ɓa heel kiꞌap hanaa? 26 Malakat, yeema woꞌi ga fíkíi ɓéeɓ, ee ken woꞌꞌiiri dara. Ɓuwii kuliyuk garuuɗa, ati kayoh-kayohɗa ɓa took hen an yërí en Kiristaanii? 27 En ɓii yiinaa déy, ɗí ínohin dii ya kúlkohɗa, wayee Kiristaanii ƴah kihayaa, ken ínohanndii daa ya kúlkohanɗa.

28 Wiima lak Yéesu yaa jëgíroh ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ya dalla kiwoꞌ didóolíꞌ an:

- Ɗú woꞌ an ɗú ínohinndoo ee ɗú ínohin daa mi kúlkohɗane? Moona déy mi hayiꞌtii haffoo, mi wosu hen, ee ɓaa wossooɗa woꞌi kayoh wayee ɗú ínohoori. 29 Mi nak, mi ínohinndi, ndaga mi meyoh gari ee yërí wossoo.

30 Waa ennda ɗa, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓaa heel kiꞌam Yéesu, wayee yíinoo gaɓa, yahci leꞌꞌii gari ndaga lak wahtaa Yéesu leꞌꞌii duum. 31 Ee ga mbooloomaa nak, ɓoꞌ ɓiyewin gëmussa gari. Ɓa ɓaa woꞌ an:

- Binaa Kiristaanii hayaa, ya hay kitum kíntaancaa paaf cii ɓii yii tumɗane?

Ɓuwaa watuki Kaanfaa Koohɗa wosussa kiꞌam Yéesu

32 Laakka Fërísiyeeŋcaa keloh iñaa ɗóowíꞌsee ga ɗuuƴ mbooloomaa aaw ga Yéesuɗa. Waa ennda ɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa hotohussa na Fërísiyeeŋcaa, wosussa ɓiɓoꞌ ga ɓuwaa watuki Kaanfaa Koohɗa kiꞌamneeri. 33 Yéesu dalla kiwoꞌ an:

- Mi yii narúu dii ee ensoo bi maañ. Lëehíraa mi ƴee ga ɓaa wossooɗa. 34 Ɗú hayyoo kiraas, wayee ɗú hotanndiiroo, ee ɗú mínoo kikaꞌ ga daa mi ƴah kiꞌenɗa.

35 Ga iñaama, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ya ƴah gada kikaꞌ daa ɗu mínoori da kilaak? Ya ƴah kilaaknee yaawúuꞌcaa tasaarukoh ga ɗuuƴ Gerekcaaɗane†? Ati ya ƴah kijëgíꞌnee Gerekcaa? 36 Woꞌeenii ya woꞌ wii an «Ɗú hayyoo kiraas wayee ɗú hotanndiiroo, ee ɗú mínoo kikaꞌ ga daa mi ƴah kiꞌenɗa», wa waa ya kiwoꞌ?

Músúmaa onohi kipesɗa

37 Ga besaa mëeñjoh ga hewaa feetaa mbaaꞌcaa ee wërí wëñ kilaak solu ga feetaaɗa, Yéesu tuukka ga fíkíi mbooloomaa, ya woꞌꞌa ga ɗook an:

- Ɓaa fu pílaa, hayaa garoo, fu an. 38 «Ɓaa gëm garoo ɓéeɓ húlúɓ-músúmaa onohi kipesɗa, hay kihaal ga ɗuuƴci» fodaa daa Këyítfaa woꞌkaɗa.

39 Ga woꞌeenaama Yéesu woꞌee Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓuwaa gëm gari ƴah kilaasɗa. En kiꞌenaa, ga wahtaama, lakanaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa erohussii ndaga lak Kooh eꞌtii Yéesu ndam duum.

Mbooloomaa hëgískohha ndaga Yéesu

40 Laakka ɓiɓoꞌ ga mbooloomaa, daa ɓa kelohee woꞌeencaa Yéesu, ɓa woꞌꞌa an:

- Ɓii yii kayoh-kayohɗa yërí en sëldíiga-Koohii sekuɗa!

41 Ɓíinoo an:

- Kiristaanii yërí!

Wayee ɓíinooɓaa woꞌꞌa an:

- Kiristaanii mínin kimeyoh Gëlíléene? 42 Këyítfaa woꞌꞌii an Kiristaanii jom kibok ga níilaa buuꞌ Dëwít, ee ya ƴah kilímu ga Betleeꞌem, teeraa Dëwít dëkeeɗane?

43 Ga iñaama mbooloomaa dalla kihëgískoh ndaga Yéesu. 44 Laakka ga ɓuwaa, ɓiɓoꞌ ɓaa waaꞌti kiꞌam. Wayee yíinoo gaɓa yahci leꞌꞌii gari.

Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa sagussa kigëm ga Yéesu

45 Ɓuwaa watuki Kaanfaa Kooh ee ɓa wossee kiꞌam Yéesuɗa, ɓoyukussa ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ga Fërísiyeeŋcaa. Daa ɓa leꞌee, ɓaama meekissaɓa an:

- Iñii tah ya ɗú haydohhiiri?

46 Ɓa taassa an:

- Woꞌeencaa ɓaa yaama woꞌɗa, ken mosoo kimeƴdoh woꞌeencaa manɗa ga kúuwci.

47 Fërísiyeeŋcaa abussa yah ga kúuw, woꞌussaɓa an:

- Haa bi ga ɗú ɓan, ɗú bok ga ɓuwii ëewdohu ëgíraaɗane? 48 Ɗú hotin ɓoꞌ yíinoo ga ɓuwii kuliyuk ga Waasiigaruu wala ga Fërísiyeeŋcii yaa gëm garine? 49 Man ɓuwii ínohsoo dara ga Waasii Móyíisɗa ɓërí gëm gari. Ɓuwaama ɓéeɓɓa, aylukaa Kooh waa ga ɗookɓa. 50 Waa ennda ɗa, Níkodeem, yíinoo ga Fërísiyeeŋcaa ee ya moseera kikaꞌ ga Yéesu, woꞌꞌaɓa an:

51 - Waasiigaruu oninnduu kitík ɓoꞌ kikaan ee lak ɗu súkúrukkiiri ee ɗu ínohoo ati ya tum ya yibóníre?

52 Fërísiyeeŋcaa loffari an:

- Fu ɓan, fu nam kidëk Gëlíléenoo ya? Malkaa Këyítcaa dijófíꞌ, fu hay kihot an sëldíiga-Kooh yíinoo meyohoo Gëlílée.

53 [Waa ennda ɗa, ɓaa en ɓéeɓ yaa ɓoyuk kaanci.

8

Ɓetifaa ɗúkee ƴaalci, faanukka na ƴaal yiliisɗa

1 Yéesu aawwa tëgëlaa Ólíwíyéecaa. 2 Ga kooh-wíisfaa, ga kímaa cuut, ya ɓoyukka Kaanfaa Kooh. Ɓéeɓ ɓuwaa hayussa gari, ya yuŋnga, ya yaa jëgíꞌɓa. 3 Daama, jëgíroh-waascaa na Fërísiyeeŋcaa haydohussa gari ɓetifaa betu lak enee na kifaanuk na ɓaa enndii ƴaalci. Ɓa tuukiꞌtari ga leeloo ɓuwaa, 4 ɓa woꞌꞌa Yéesu an:

- Jëgírohii, ɓetifii fii betu lak yaa faanuk na ɓaa enndii ƴaalci. 5 Ee ga Waasii, Móyíis nakoh an ɓetifaa tum iñaamanaa jom kitapu na atoh bi ya kaan. Fu nak, fu woꞌ ya ga?

6 Iñaama ɓa woꞌeeri kifíꞌ Yéesu doonaa ɓa laak iñaa ɓa yabohanndi. Wayee Yéesu ɗëelɗukka, yaa fíis ga kakayfaa na jokonjaagari. 7 Ɓa ɓaa ɓaat kimeekisoh, Yéesu yolohha, woꞌꞌaɓa an:

- Yaa en garúu ee mossii kitum baakaaꞌɗa, ɗewat kiwees ɓetifii atoh.

8 Ya ɗëelɗukissa, ya enissa ga kifíis kakayfaa. 9 Daa ɓa kelohee woꞌeenaama, ɓa ɓaa ɗóokisuk yíinoo yíinoo, ɗewoh ga ɓuwaa wëñ kiꞌen yaakɗa. Tessa Yéesu na ɓetifaa, lak fa lís kituuk ga daa fa gíwohseeɗa. 10 Yéesu yolohha, meekissa ɓetifaa an:

- Ɓetifii, ɓada ɓuwii yabeeraaɗa? Ken attiꞌꞌiiraa kikaane?

11 Ɓetifaa taassa an:

- Haꞌmudii, ken attiꞌꞌiiroo kikaan.

Yéesu woꞌꞌari an:

- Mi ɓan mi attiꞌꞌiiraa kikaan. Tíida, ee iñaa aboh diima, kaa tumis baakaaꞌ.]

Yéesu yërí en leeꞌlaatii ɓu-ëldúna

12 Yéesu ëewrukissa ga mbooloomaa, woꞌꞌa an:

- Mi, mi yërí en leeꞌlaatii ëldúna. Ɓaa taabukkoonaa tíinsisoo múk ga ñúus, ee ya hay kilaas ga leeꞌlaataa onohi kipesɗa.

13 Fërísiyeeŋcaa dallari kiwoꞌ an:

- Fu, fu en seedi haffu, kon iñii fu seediꞌɗa tuukkii fen.

14 Yéesu loffaɓa an:

- Hídaa ga dii mi seediꞌ haffooɗa tóoh, iñii mi seediꞌɗa tuukin, ndaga mi ínohin dii mi kúlkohɗa ee mi ínohin dii mi ƴahɗa; ɗú nak, ɗú ínohoo dii mi kúlkohɗa ee ɗú ínohoo dii mi ƴahɗa. 15 Ɗú, ɗú attiꞌi attiꞌeen ɓoꞌ-súusúus, ee mi, mi attiꞌoo ken. 16 Mi nak, mi naꞌ kiꞌattiꞌaa, attiꞌaagoo kooran ga waas ndaga mi enoo haŋngoo ga, mi ƴah ga na Paamudii wossooɗa. 17 Bíduunun ga Këyítfaa Waasii an ɓoꞌ ɓanak boku woꞌeen ga kiseediꞌaa, lak iñaa ɓa seediꞌɗa tuukin. 18 Mi nak, mi seediꞌ haffoo ee Paamudii wossooɗa ɓan seediroo.

19 Ɓa meekissari an:

- Ya da Paamfu?

Yéesu loffaɓa an:

- Ɗú ínohoo ken garíi, enndii mi enndii Paammboo. Enee an ɗú ínohinndoonaa, ennaa ɓan ɗú ínoh Paammboo.

20 Woꞌeenciima Yéesu woꞌeeca lakanaa ya yaa kijëgíroh ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh. Ya enee ga yahaa ɗekataa ekohsi sarahcaaɗa. Ken hayyiiri kiꞌam ndaga lak wahtaagari leꞌꞌii duum.

Yéesu yéegalohha kiƴahkaagari ga Paamudiiɗa

21 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Mi yii ƴah ee ɗú hayyoo kiraas, wayee ɗú kaanan ga kibaakaaꞌkii ɗú enukohɗa. Mi, dii mi ƴahɗa, ɗú mínoo da kikaꞌ.

22 Waa ennda ɗa, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaa ɓaa woꞌ an:

- Ga dii ya woꞌan: «Mi, dii mi ƴahɗa, ɗú mínoo da kikaꞌ», mbaa enndii an ya ƴah kiharuk?

23 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú, ɗú bok ga ɓu-kakay, wayee mi, mi bok ga ɓu-ɗook. Ɗú bok ga ëldúnaanii wii, wayee mi bokkii ga ëldúnaanii wii. 24 Kërí tah, mi woꞌꞌúu man ɗú kaanan ga baakaaꞌciigarúu. En kiꞌenaa, ɗú gëmmbii an mi, mi yërí enaa*, ɗú kaanan ga baakaaꞌciigarúu.

25 Ɓa meekissari an:

- Fu, fu yërí en ɓa?

Yéesu taassaɓa an:

- Mi dëk ga kiwoꞌꞌúuka ga dalaaraa bi ga wati. 26 Mi mínin garúu kiwoꞌ enaama ciyewin ee mi mínin kiꞌattiꞌ garúu enaama ciyewin. Ee ɓaa wossooɗa ɓoꞌ-kayoh, ee mi yéegal ɓu-ëldúna iñaa mi ɓewoh gariɗa.

27 Ɓa ínohhii an Yéesu woꞌeeɓa loo Paamudii. 28 Yéesu nak woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓëwíꞌ Kowukii ɓii ga ɗook bëríinaa, ɗú hay kiꞌínoh an mi, mi yërí en. Ee ɓan ɗú hay kiꞌínoh an mi tumoo dara ga kihaffoo, wayee iñii mi woꞌɗa Paamudii lëdíꞌtoori.

29 Ɓii wossooɗa, yii naroo. Ya foñnjiiroo mi tes haŋngoo ndaga mi tumi iñaa neɓpi rek. 30 Daa ya woꞌee fodaama, ɓoꞌ ɓiyewin gëmmba gari.

Kowukii Kooh yërí on ɓuwii kilaak hafɓa

31 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa yaawúuꞌcaa gëmee gariɗa an:

- Binaa ɗú dëk kitaabuk iñii mi jëgírohɗanaa, iñaama hay kiteewoh an ɗú ɓitëelíbéeroo kayoh-kayohɗa. 32 Fodaama ɗú hay kiꞌínoh kayohfii ee kayohfii hayyúu kiꞌon kilaak haffúu.

33 Ɓa taassari an:

- Ɗí, ɗí bok ga níilaa Abaraham ee ɗí mosoo kiꞌen ñaam ken. Kon fu mínndíi na kiwoꞌ an ɗí hay kilaak haffíi?

34 Yéesu taassaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: ɓaa fu tumin baakaaꞌ ɓéeɓ fu ñaam-baakaaꞌ.

35 Ñaam dëkoo kibok ga kaanfaa ya enohɗa, wayee kowu boki ga bi taaꞌ.

36 Kon binaa en an Kowukii kërí onndúu kilaak haffúunaa, ɗú hay kilaak haffúu kayoh-kayohɗa. 37 Mi ínohin an ɗú bok ga níilii Abaraham wayee ɗú manndii nari. Iñii mi jëgírohɗa ɗú tookkiiri ga keeñnjúu, kërí tah ɗú heelloo kiꞌap. 38 Mi, iñii mi hot ga Paammbooɗa yërí mi woꞌ. Ɗú nak, iñaa ɗú keloh ga paammbúuɗa yërí ɗú tumi.

39 Ɓa taassari an:

- Abaraham yërí en Paammbíi.

Yéesu loffaɓa an:

- Ɗú enee ɓitowu Abaraham kayoh-kayohɗanaa, eneenaa ɗú taaban kotcaagari.

40 Mi, mi woꞌirúu kayohfii mi ɓewoh ga Koohɗa, ee diima ɗú heelloo kiꞌap. Abaraham mosoo kitum iñaa manɗa. 41 Ɗú kay, ɗú taam kotcii paammbúu✡.

Ɓa loffari an:

- Ɗí enndii towutaa laaksoo paamun. Ɗí laakin Paamun yíinoo ee yërí en Kooh.

42 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Binaa enee an Kooh Paammbúunaa, eneenaa ɗú waaꞌtoo, ndaga mi meyoh ga Kooh ee yërí tahhoo kihay dii. Hayiigoo diiɗa meyohhii garoo wayee yërí wossoo. 43 Iñii tah ya ɗú ínohoo iñii mi woꞌꞌúuɗa? Ɗú nam kimínoo kisúkúruk woꞌeenciigoo hen, kërí tah. 44 Seytaani yërí en paammbúu, ee ɗú waaꞌ kitum iñaa neɓ paammbúu yaama. Ga dalaaraa bi wati, ya mos kiꞌen ɓaa lagi kumuun ɓoꞌ. Ya mosoo kituuk ga kayoh ndaga kayoh paallii gari. Ya en na kikaak sabohaa, madi na ya ɓapka hen, ndaga ya kaakoh-saboh ee saboh límukoh gari. 45 Wayee mi, mi woꞌi kayoh, ee iñaama tah ɗú gëmmbiiroo. 46 Yiida garúu mín kiseediꞌ an mi tumin baakaaꞌ? Ee en an mi woꞌ kayohaa, iñii tah ya ɗú gëmmbiiroo? 47 Ɓaa Kooh laak, súkúruki woꞌeencii Kooh. Wayee ɗú, ɗú súkúrukooca, ndaga Kooh laakkiirúu.

Yéesu ɗeɓ Abaraham

48 Yaawúuꞌcaa woꞌussa Yéesu an:

- Binaa ɗí woꞌ an fu samariteŋ✡ ee fu taam na Seytaaninaa, ɗí woꞌꞌii kayohe?.

49 Yéesu taassaɓa an:

- Mi taammbii na Seytaani. Mi on Paammboo céeꞌ ee ɗú, ɗú onndiiroo céeꞌ. 50 Mi, mi heeliꞌtii haffoo ndam, ɓoꞌ yiliis yërí heeliꞌtoo iñaama ee yërí ƴah kiꞌattiꞌ. 51 kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: ɓaa fu am woꞌeenndoonaa, fu ínohanndii kikaankaa bi taaꞌɗa.

52 Yaawúuꞌcaa dallari kiwoꞌ an:

- Kimma kimma, ɗí ínohin an fu taam na Seytaani. Abaraham kaanin, sëldíiga-Koohcaa ɓan kaanuunun, ee fu, fu woꞌ an: «Ɓaa fu am woꞌeenndoonaa, fu kooroo ga kikaan bi taaꞌ.» 53 Paammbíi Abaraham, fu wëñnji kilaak solu hene? Ya, ya kaanin ee sëldíiga-Koohcaa ɓan kaanuunun. Fu tík haffu ɓa?

54 Yéesu taassaɓa an:

- Binaa mi heeliꞌ haffoo ndamaa, ndamaama enndii tús. Paammboo yërí ƴahhoo kiꞌeꞌ ndam, ya yii ɗú woꞌ an yërí en Koohyiigarúu. 55 En kiꞌenaa, ɗú ínohoori, wayee mi, mi ínohinndi. Binaa mi woꞌee an mi ínohoorinaa, eneenaa mi ƴah kaakoh-saboh fodii garúu. Wayee mi, mi ínohinndi ee mi abin woꞌeeniigari. 56 Paammbúu Abaraham, keeñci soossa seɓ ga daa an ya hay kihot kihaykiigoo ëldúnaɗa✡. En kiꞌenaa, ya hotinka, ee ya neɓlukka ga.

57 Yaawúuꞌcaa dallari kiwoꞌ an:

- An ya? Fu laakkii sah tíkíis tidaaŋkaah-yëtúus, an fu hotin Abaraham!

58 Yéesu taassaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: balaa Abaraham hay ëldúnanaa lak mi yërí en✡.

59 Daama, ɓa dalla kibalaɓ atoh, kitapisohhi. Wayee Yéesu múuƴca ga ɗuuƴ ɓuwaa, ya meƴca Kaanfaa Kooh.

9

Yéesu wëkíꞌta ƴaalaa límu na kibúum

1 Daa Yéesu enee na kipaaf, ya hotta ɓoꞌ yaa límu na kibúum. 2 Tëelíbéecaagari meekisohussari an:

- Jëgírohii, ɓii yii límu na kibúum. Baakaaꞌciigari kommbikanoo, caa ɓuwaa límmbiɗa?

3 Yéesu taassaɓa an:

- Enndii baakaaꞌci wala baakaaꞌ ɓuwaa límmbiɗa kommbika. Ya enin búumíꞌ doonaa Kooh mín kiteewoh tumeencaagari ga ɓii. 4 Waa ɗu ɓii ga noh, ɗu jomin kitum iñii ɓii wossoo nakkoo kitumɗa. Ndaga wekaa waa hay waa ken mínanndii kilëgëy dara. 5 En lak mi yii lís ga ëldúnanaa, mi yërí en leeꞌlaatii ëldúna.

6 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ fodaama, ya toossa kakay, ya tóoyíꞌta kakayfaa na mitoosmaa. Ya leeffa ga tuhastaa búumíraa, 7 ya woꞌꞌari an:

- Kara, fu sëmúluknee ga músúmaa mbalkaa Sílowee*. Woꞌeenaama waaꞌ kiwoꞌ «Wosuunun».

Búumíraa kaꞌta, sëmúlukneera. Ya ɓoyukka lak hascaagari hotin say.

8 Ɓuwaa deeyoh nari kaanɗa na ɓuwaa ínoheeri ga kisarahtukɗa ɓaa woꞌ an:

- Caɓ! Hanaa enndii ɓii yugee diine kisarahtukɗa kay?

9 Ɓii ɓaa woꞌ an:

- Yërí sah-sah.

Ɓíinoo ɓaa woꞌ an:

- Óꞌóo, enndiiri, ɓa man hen.

Wayee ɓaa, ga kihafci woꞌꞌa an:

- Mi yërí kay!

10 Ɓuwaa meekissari an:

- Tum na bi fu mínnda kihot?

11 Ya taassa an:

- Ɓaa teeku Yéesu yërí tóoyíꞌ kakay, ya leeffa ga tuhastiigoo, ya woꞌꞌaroo an: «Karaa mbalkaa Sílowee, fu sëmúluknee ga músúmaa.» Mi kaꞌta, mi sëmúlukka, tuhastiigoo hotta.

12 Ɓa meekissari an:

- Yada ɓaa yaama?

Ya taassa an:

Mi ínohoo daa ya enɗa!

Fërísiyeeŋcaa meekisohussa ɓaa búumeeɗa

13 Ɓuwaa ɓayya búumíraa wëkíruɗa ga Fërísiyeeŋcaa. 14 Wiima, lak Yéesu tóoƴɗee kakayfaa ga bes Sabat, ya tummba bi hascaa búumíraa hotta. 15 Iñaama tah, Fërísiyeeŋcaa ɓan meekisohussa ɓaa yaama iñaa tumsee bi ya mínnda kihotɗa. Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ya tumɗeeroo kakay fitóoyíꞌ ga hasciigoo, mi sëmúlukka, mi dalla kihot.

16 Laakka ga Fërísiyeeŋcaa, ɓaa woꞌ an:

- Ɓii tum iñii yiiɗa, meyohhii ga Kooh, ndaga ya faaliꞌꞌii bes Sabat.

Wayee ɓíinoo woꞌꞌa an:

- Ɓoꞌ mín na kiteewoh mandargacaa man na cii en lak ya tumoh-baakaaraa?

Kihëgískoh laakka ga díkaantiɓa. 17 Fërísiyeeŋcaa meekisohussa ɓaa wëkíruɗa an:

- Fu nak, fu ínoh ya ga ɓii tah hasciigaraa kihotɗa?

Ya taassa an:

- Iñaa sëldíiga-Kooh!

18 Ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa tookséeríi kigëm an ɓaa ɓa hot yaama enee búumíꞌ. Ɓa ɓayneera ɓuwaa límmbiɗa, 19 ɓa meekissaɓa an:

- Ɓii yii yërí en kowukiigarúu ɗú woꞌ an límu na kibúumɗane? Kon tum na bi ya yii mín kihot diima?

20 Ɓuwaa lím búumíraaɗa taasussa an:

- Ɗí ínohin an kowuríi ee ya límu na kibúum. 21 Wayee daa ka en bi ya mínin kihotɗa, iñaama ɗí ínohoo dara ga. Ɓaa wëkíꞌ hasciigariɗa, ɗí ínohoori. Meekisatti: ya enin yaak, ee ya mínin hafci kiwoꞌiꞌ.

22 Ɓuwaa lím búumíraa wëkíruɗa woꞌsee iñaama kiniik ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa. Ndaga yaawúuꞌcaa yéegohseera ga an, ɓéeɓ ɓaa fu seediꞌ an Yéesu yërí en Kiristaaniinaa, ɓa kaallaa jaangaagaɓa. 23 Iñaama tah ɓuwaa lím búumíraaɗa woꞌussa an «ya enin yaak, meekisatti».

24 Fërísiyeeŋcaa ɓayussa ɓaa enee búumíꞌɗa kotaa kukanakkaa, woꞌussari an:

- Woꞌɗaa Kooh rek! Ɗí ínohin an ɓaa yaama tumoh-baakaaꞌ.

25 Ɓaa wëkíruɗa taassa an:

- Ya en tumoh-baakaaraa, mi ínohhii dara ga. Wayee iñaa mi ínohɗa yërí en an mi búumeera ee diima mi yii hot.

26 Fërísiyeeŋcaa meekissari an:

- Ya tumeeraa ya? Ya tumee na bi hasciigaraa mínnda kihot?

27 Búumíraa wëkíruɗa taassaɓa an:

- Mi ɗewinndúuka kiwoꞌ ee ɗú súkúrukkiiroo. Ɗú waaꞌ ya ga kikeloh mi woꞌis? Hanaa ɗú ɓan ɗú waaꞌ kiꞌen ɓitëelíbéeci?

28 Ɓa ɓaa ɓassi, woꞌussari an:

- Fu yërí en tëelíbéeci kay? Wayee ɗí, ɗí tëelíbée Moyís. 29 Ɗí ínohin an Kooh woꞌin na Moyís, wayee ɓii yii, ɗí ínohoo sah dii ya meyohɗa.

30 Ɓaa taassaɓa an:

- Iñaama, en kiꞌenaa dooyin waaꞌ. Ɗú ínohoo dii ya meyohɗa ee moona déy, yërí tum bi hasciigoo hotin! 31 Ɗu ínohin an Kooh tookɗoo tumoh-baakaaꞌ. Wayee ya tookɗi ɓéeɓ ɓaa onndi céeꞌ ee tum iñaa ya waaꞌɗa. 32 Ken mosoo kikeloh daa ɓoꞌ wëkíꞌ ɓoꞌ, yaa límu na kibúum. 33 Ɓii yii meyohéeríi ga Koohaa eneenaa mínoo dara kitum.

34 Ɓa taassari an:

- Fu límu múlúŋ mút ga baakaaꞌ, an fu waaꞌtíi kijëgíꞌ!

Waa ennda ɗa, ɓa kaallari fooh.

Búumíꞌ ga hel

35 Yéesu yéeŋnga an Fërísiyeeŋcaa kaaluunun ɓaa ya wëkíreeɗa fooh. Daa Yéesu hídohee nari, Yéesu meekissari an:

- Fu gëmin ga Kowukii ɓiine?

36 Ɓaa taassa an:

- Haꞌmudii, ɓaama ya ɓa, mi gëm gari?

37 Yéesu woꞌꞌari an:

- Kon book fu hotinndi, ndaga ɓii woꞌ naraaɗa yërí!

38 Ɓaa woꞌꞌa Yéesu an:

- Haꞌmudii, mi gëmin garaa!

Fodaama ya ƴíꞌꞌa ga fíkíi Yéesu.

39 Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌari an:

- Mi hay ëldúna doonaa ëldúna laak attiꞌ: en ɗanaa búumíꞌcii hot lañ ee ɓuwii en na kihotɗa búumu tërúus.

40 Laakka Fërísiyeeŋcaa ensee daama nari. Daa ɓa kelohee iñaa Yéesu woꞌɗa, ɓa meekissari an:

- Kon ɗí ɓan, ɗí iñcii búumíre?

41 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú enee ɓibúumíraa eneenaa ɗú enoo ɓitumoh-baakaaꞌ! Wayee ɗú woꞌ an: «Ɗí hotin», kërí tah ɗú tes ɓitumoh-baakaaꞌ.

10

Liiwukaa woꞌ ga loo níirohaa yijófíꞌyaaɗa

Yéesu liiwukka an:

1 - kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: Ɓaa aas ngídii baalcii ee koorohhii halii wayee këldúkoh diliisaa, ɓaama iñaa lok, iñaa gúroh-waas. 2 Wayee ɓaa aasoh haliiɗa, yërí en níirohii baalcii. 3 Ɓaa neehi yopaa kiwatuk baalcaaɗa hayyi kilëgísiꞌ halaa ee baalcaa kelohsin koonaaci. Ya ɓay baalcii en ɓuuciɗa, yaa en ɓéeɓ ga teekaagari, ya meƴdohɓa fooh. 4 Binaa ya meƴdoh baalcaagari ɓéeɓɓanaa, ya kuliyuk ga fíkíi, ɓa taabukiri ndaga ɓa ínohin koonaakaagari. 5 Baalcaa taabukanndii múk ɓaa ɓa ínohoo, ɓa namanndi kinúp hen kay ɓa úsaayyi ndaga ɓa ínohoo koonaakaagari.

6 Yéesu liiwukkaɓa fodaama, wayee ɓa ínohéeríi iñaa ya waaree kiwoꞌɗa.

7 Yéesu woꞌissaɓa an:

- kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: mi yërí en halii ngídii baalcii. 8 Ɓuwaa ɗeɓpoo kihayɗa, ɓéeɓɓa ɓilok na ɓigúroh-waas, wayee baalcaa súkúrukussiiɓa. 9 Mi yërí en halii. Ɓaa aas, kooroh garoonaa hay kimúc. Ya hay kimín kiꞌaasi, ya meyi ee ya hay kihot iñaa ya líifɗohan lookci. 10 Lok nak, kilok, kiꞌap, na kiyah doŋ haydohiri. Mi nak, mi hay doonaa ɓuwii laak kipes ee ɓa laakka bi dooy sëk.

Yéesu tíkíꞌta Fërísiyeeŋcaa ga an:

11 - Mi yërí en níirohii yijófíꞌyii. Níiroh yijófíꞌ erohi kumuunci hen ndaga baalcaagari. 12 Wayee ɓaa enndii níiroh, laakkii baalcaa ee kopaꞌ doŋ tahhi kiníiꞌ. Ya hoti gumuu hayinaa, ya dal kinúp, ya foñ baalcaa, gumuufaa am ga baalcaa, tasaaroh yopaa. 13 Níirohaama núpin ndaga kopaꞌ tahhi kiníiꞌ ee baalcaa ɓíttiiri. 14-15 Mi yërí en níirohii yijófíꞌyii. Fodii dii Paamudii ínohhoo ee mi ínohinndiɗa, fodaama ɓan, mi ínohin baalciigoo, ee baalciigoo ínohinndoo. Ee ɓan, mi hay kiꞌeroh kumuunkiigoo ndaga baalciigoo. 16 Mi laakin ɓan baal ɓiliis ɓaa enussii ga ngídii wii ee mi jominɓa kihaydoh. Ɓa hay kisúkúruk iñaa mi woꞌɗa. Fodaama ɓa en yop wíinoo, níirohii en yíinoo.

17 Paamudii waarinndoo ndaga mi hay kiꞌeroh kumuunkiigoo, mi laasiska. 18 En kiꞌenaa, ken mínoo kiɓeɓ kumuunkiigoo. Newanndoo hen mi erohka. Mi laakin dooli kiꞌeroh kumuunkiigoo na kilaasiska. Iñuma yërí Paammboo nakkoo kitum.

19 Woꞌeencaa Yéesu woꞌ caama haydohissa kihëgískoh ga ɗuuƴ yaawúuꞌcaa. 20 Ɓiyewin gaɓa, ɓaa woꞌ an:

- Ɓii yii taam na Seytaani, ŋalaañkin! Ɗú en ya dii ɗú súkúrukiri?

21 Wayee ɓuwaa ɓíinoo, ɓaa woꞌ an:

- Ɓaa taam na Seytaani woꞌoo woꞌeencii cii de! Ee sah, Seytaani mín na kiꞌon búumíꞌ kihot?

Yaawúuꞌcaa sagussa kigëm Yéesu

22 Hídukoh ga jamaanu fiyoon, laakka feet ga Yéerúsaleem waa yaawúuꞌcaa feeti kiníindísuk besaa ɓa díŋkaanee Kooh Kaanfaagariɗa*. 23 Yéesu enee ga Kaanfaa Kooh, ya yaa tíidísuk ga ɗekataa woꞌu «Ruumaa Salomonɗa†.» 24 Yaawúuꞌcaa dalla kihayu, wíilussari, ɓa woꞌꞌari an:

- Fu íisanndíi ga kúmpafii bi kera? En an fu yërí en Kiristaaniinaa, woꞌaaríika bi leeꞌ lañ.

25 Yéesu taassaɓa an:

- Iñaa mi woꞌeerúuka kera? Wayee ɗú gëmmbiiroo. Iñcii mi tumi ga teekii Paammbooɗa cërí seediꞌꞌoo. 26 Wayee ɗú gëmmbiiroo ndaga ɗú bokkii ga baalciigoo. 27 Baalciigoo súkúruksin iñaa mi woꞌɗa. Mi ínohinɓa ee ɓa ɓii taabukkoo.

28 Mi onɓa kipeskaa leehoo taaꞌɗa, ɓa saŋkuꞌoo múk ee ken teꞌooɓa ga yahhoo. 29 Iñii Paammboo eꞌtooɗa yërí wëñ kiyak iñaa en ɓéeɓ ee ken mínoo kiteꞌ dara ga yah Paamudii‡. 30 Mi na Paamudii, ɗí wíinoo.

31 Daama nak, yaawúuꞌcaa balawissa atoh kitapisoh Yéesu bi ya kaan. 32 Yéesu dallaɓa kiwoꞌ an:

- Mi tumin ga fíkíirúu enaama ciyewin cijófíꞌ, caa Paamudii onndoo kitum. Wiida ga tumeencaama tah bi ɗú waaꞌtoo kitapisoh atoh bi mi kaan?

33 Yaawúuꞌcaa woꞌꞌari an:

- Tumeen wijófíꞌ tahhii bi ɗí waaꞌtaa kitapisoh atoh, wayee dii fu ɓas Koohɗa tah. Ndaga fu ɓoꞌ doŋ ee fu waaꞌ haffu kitík Kooh.

34 Yéesu taassaɓa an:

- Bíduunun ga Këyítfaa waasiigarúu an Kooh woꞌin an: «Ɗú ɓikooh». 35 Ɓuwaa Kooh ëewdoh woꞌeenaama gaɓaɗa ya teekɓa ɓikooh ee iñaa Këyítfaa woꞌɗa ken mínoori kinís. 36 Mi, Kooh yërí tanukkoo, wossaroo ëldúna. Kon ɗú mín na kiwoꞌ an mi ɓasin Kooh ga dii mi woꞌ an mi kowu Koohɗa? 37 En lak mi tummbii iñcii Paammboo nakkooɗanaa, kaa gëmattoo. 38 Wayee en lak mi tumcanaa, luu enee an ɗú waaꞌtiiroo kigëm sah, gëmat tumeenciigoo, en ɗanaa ɗú ínoh píŋ an Paamudii yii garoo ee mi yii ga Paamudii.

39 Daama, ɓa ɓaa heelis kiꞌam Yéesu, wayee ya rëccaɓa.

40 Waa ennda ɗa, Yéesu karissa ɓakaa hanoh húlúwaa Yúrdeŋ gaaɗa, ga daa Saŋ bëtísiꞌohee ɓuwaaɗa, ya ennda daama. 41 Ɓoꞌ ɓiyewin hayussa gari ee ɓa ɓaa woꞌ an:

- Saŋ déy tummbii kíntaan wíinoo, wayee ɓéeɓ iñaa ya woꞌee ga ɓii yiiɗa enee kayoh.

42 Waa ennda ɗa ɓoꞌ ɓiyewin daama gëmussa ga Yéesu.

11

Lasaaꞌ, fiilii Yéesu kaannda

1 Laakka ɓaa keen ɗúukool. Ya teeksee Lasaaꞌ ee dëkee Bétaníi, dëk-kawaa Mërí na Marta dëkohɗa. 2 (Mërí yiima yërí en yaa leefee laꞌkoleñaa ga kotcaa Haꞌmudii, ya moossaca na fenfaagariɗa. Këmëeŋkíɓa Lasaaꞌ yërí ɗúukoolee.) 3 Yaakmuncaa Lasaa ɓanakɓaa ɓiɓetiɓaa wosohussa ga Yéesu kiwoꞌꞌi an:

- Haꞌmudii, fiiliifu ɗúukoolin.

4 Daa Yéesu kelohee iñaama, ya woꞌꞌa an:

- Ɗúukoolaa Lasaaꞌ waama, ɓayoo kumuunci, wayee wa ƴah kiteewoh ndamii Kooh, ee doonaa Kowukii Kooh laak Ndam ga.

5 Marta na këmëeŋkíci Mërí na Lasaaꞌ ensee ɓuwaa Yéesu waarin. 6 Yéesu ɓaatta kiyuŋ bes kanak ga ɗekataa ya enoheeɗa ee lak ya yéegin an Lasaaꞌ ɗúukoolin. 7 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Ɗu ɓoyukat Yúudée.

8 Tëelíbéecaagari taassari an:

- Jëgírohii, maañnjii dara, yaawúuꞌcaa heelseeraa kitapisoh na atoh bi fu kaan ee an fu waaꞌ kiɓoyukis daama!

9 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Hanaa noh-noh wíinoo tumirii wahtu cidaaŋkaah na wahtu kanak? Binaa ɓoꞌ tíin na nohaa, ya këftukoo, ndaga ya hoti leeꞌlaatii ga ëldúnaaɗa. 10 Wayee binaa ɓoꞌ tíin na wekaa, hay kikëftuk ndaga ya taammbii na leeꞌlaat.

11 Lëehíꞌta, ya tíkka ga an:

- Fiiliiruu Lasaaꞌ neehin, mi hay kikaꞌ, mi yúunneeri.

12 Tëelíbéecaa taassa an:

- Haꞌmudii, en lak ya neeh henaa, ya hay kitani.

13 Yéesu woꞌee kikaankaa Lasaaꞌ, wayee tëelíbéecaagari fooŋsee an ya woꞌ pëní-fayaaŋ.

14 Yéesu dallaɓa kiwoꞌ faŋ an:

- Lasaaꞌ kaanin, 15 laakkiiroo da, wayee ɗú tah ka newohharoo ɗa, en ɗanaa ɗú gëm garoo. Ɗu ƴahat kon bi gari.

16 Waa ennda ɗa, Toomaa yaa woꞌu Síisaaɗa, woꞌꞌa tëelíbéecaa ɓíinoo an:

- Ɗu ɓan, ɗu karat na Jëgírohii, ɗu kaannee nari!

Yéesu yërí en kimílískii, ennda kipeskii

17 Ga waa Yéesu leꞌɗa, ya laak Lasaaꞌ acuunun bi laakin bes cinikiis. 18 Bétaníi en ga yahaa Yéerúsaleem, ee ca úsaayohin iñaa leꞌ kíloomeet kaahay. 19 Lak yaawúuꞌ ɓiyewin hayuunun ga Marta na Mërí kicolukɓa ga këmëeŋkíɓa yaa kaanɗa.

20 Daa Marta kelohee an Yéesu hayin, ya meƴca kitëebílukki, wayee Mërí yuŋnga ga kaanfaa.

21 Marta dalla kiwoꞌ Yéesu an:

- Haꞌmudii, fu enee diinaa, eneenaa këmëeŋkíroo kaanoo. 22 Wayee bi diima sah, mi ínohin an tóoh iñaa fu kíim Koohaa, onndaari.

23 Yéesu woꞌꞌa Marta an:

- Këmëeŋkífu hay kimílís.

24 Marta taassa an:

- Mi ínohin an ya hay kimílís besaa ɓuwaa mílísan bëríi ga besaa mëeñjohɗa.

25 Yéesu woꞌꞌari an:

- Mi en kimílís, mi en kipes. Ɓaa gëm garoonaa, luu ya kaanee, ya hay kipes. 26 Ee ɓaa pes gëm garoo tóoh, kaanoo múk. Fu gëmin iñume?

27 Marta taassa an:

- Ee Haꞌmudii, mi gëmin dijófíꞌ an fu yërí en Kiristaanii, Kowukii Kooh, yii jomee kihay ëldúnaɗa.

Yéesu kodukka

28 Daa Marta lëehɗee kiwoꞌ fodaama, ya yaa ƴah kiɓaynee Mërí këmëeŋkíci. Ya leꞌꞌa, móodíꞌtari an:

- Jëgírohii yii dii, ee ya meekisohhaa.

29 Daa Mërí kelohee iñaama, ya dalla kikoluk, yaa ƴah ga Yéesu. 30 Wiima lak Yéesu aassii dëkaa duum, wayee ya lísee kites ga ɗekataa Marta hayeeri kitëebílukɗa. 31 Yaawúuꞌcaa wéetalsee Mërí ga kaanfaaɗa, daa ɓa hotee Mërí kolukka, yaa íisuk fooh, ɓa ɓaa taabukki. Ɓa foogee an ya ƴah loyaa kidayuknee daama.

32 Daa Mërí leꞌee ɗekataa Yéesu enoheeɗa, ya hottari, ya ƴíꞌꞌa ga kotcaagari, woꞌꞌa Yéesu an:

- Haꞌmudii, fu enee diinaa eneenaa këmëeŋkíroo kaanoo.

33 Daa Yéesu hotee Mërí yaa koduk, ya na yaawúuꞌcaa taabee nariɗa, faanci púnnda keeñci leehha, 34 ya meekissaɓa an:

- Ɗú ac Lasaaꞌ gaɗa?

Ɓa taassari an:

- Haꞌmudii, haya fu hot.

35 Daama Yéesu kodukka. 36 Waa ennda ɗa, yaawúuꞌcaa ɓaa woꞌ an:

- Malkat dii ya hídeeri kiwaaꞌɗa.

37 Wayee laakka gaɓa ɓaa woꞌ an:

- Ya yii ya onee búumíraa kihotɗa, ya mínéeríi ɓan kitum bi Lasaaꞌ kaanoone?

Lasaaꞌ ɓoƴkissa ga kipes

38 Waa ennda ɗa, ɓaatissa ga, keeñaa Yéesu wëñnja kileeh, ya yaa ƴah loyaa. Loyaa enee nogaa yotu ga jaŋjagaa ee atoh wiyaak lagussa ga kúuwkaa.

39 Yéesu woꞌꞌa an:

- Nísat atohii!

Marta, yaak yii kaanɗa, woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, ya jomin kidal kiꞌot ndaga tumin bes cinikiis caa ya en ga ɗuuƴ loyii.

40 Yéesu taassari an:

- Mi woꞌéeríiraa an binaa fu gëmaa, fu hay kihot ndamii Koohe?

41 Ɓa níssa atohaa. Yéesu ɓëwíꞌta hascaagari ɗook asamaan, woꞌꞌa an:

- Paamudii, mi gërëminndaa ga dii fu súkúrukinndooɗa. 42 Mi ínohin an fu súkúrukinndoo besaa en ɓéeɓ. Wayee ɓuwii wíilloo ɓii ɓërí tah mi woꞌ iñii yii, doonaa ɓa gëm an fu wossoo.

43 Daa Yéesu lëehɗee kiwoꞌ iñaama, ya fiippa koonaa ga ɗook an:

- Lasaaꞌ, meyaa fooh!

44 Lasaaꞌ meƴca fooh, kotcaagari na yahcaa múuluunun na lëmíi, fíkíifaa kúnukin na úuf.

Yéesu woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Múulísatti, ɗú íissi ya ƴee!

Yaawúuꞌcaa ɓaa pokoh noh kiꞌapluk Yéesu

(Mëccëe 26: 1-5; Marka 14: 1-2; Lúkkaa 22: 1-2)

45 Yaawúuꞌ ɓiyewin ga ɓaa hayee kaan Mërí ee hotsee iñaa Yéesu tumee yaamaɗa*, gëmussa gari. 46 Wayee laakka gaɓa ɓaa kaꞌ ga Fërísiyeeŋcaa, ɓéestíꞌtaɓa iñaa Yéesu tumeeɗa. 47 Waa ennda ɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa na Fërísiyeeŋcaa dalla kiɓëytoh paanaa wiyaakwaa. Ɓa woꞌꞌa an:

- Ɓii yii kat, iñii ya tum ga kíntaanɗa hëpin. Ɗu tuman na? 48 Binaa ɗu íissi ga iñii ya enukohɗanaa, ɓéeɓ hay gari kigëm, ee baanaa ɓu-Room hay kikeenu ga ɗookkuu, ɓa pook Kaanfaa Kooh, ɓa tas heetiigaruu!

49 Kayíf, yíinoo gaɓa ee kíisci† laakki lak yërí enee haꞌ-kaadaa sarahohcaa, dalla kiwoꞌ an:

- Ɗú daal, ɗú ínohoo iñii laakɗa. 50 Ɗú hottii an iñaa gën garúuɗa yërí en ɓoꞌ yíinoo kaniꞌ ɓéeɓ kúlkiine? Fodaama heetii ɗúboo ɓéeɓwa.

51 En kiꞌenaa, iñaa Kayíf woꞌ yaama meyohéeríi gari. Ya yërí enee haꞌ-kaadaa sarahohcaa kíisci, ee fodii sëldíiga-Kooh ya woꞌꞌa an Yéesu jomin kikaan ndaga heetaagari. 52 Enndii an Yéesu jomee kikaaniꞌ heetaagari doŋ, wayee ɓan ya jomee kikaan, doonaa ya hídíroh ɓéeɓ towutii Kooh tasarukoh ga ëldúnaɗa, ee ɓa en heet wíinoo.

53 Aboh ga besaa bëríi, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa abussa an ɓa hay kiꞌapluk Yéesu. 54 Iñaama tahha Yéesu íissa kikari na kihayi ga ɗuuƴ yaawúuꞌcaa, ɓéeɓ hotiri. Ya nammba kikaꞌ teeraa Efarayím ga gohaa hanoh ɓak ëgíꞌ-dúndagaaɗa. Ya ennda daama na tëelíbéecaagari.

55 Waama lak feetaa Paakaa Yaawúuꞌcaa deeyin, ɓoꞌ ɓiyewin meyohussa gohcaa ɓa dëkohɗa, karussa Yéerúsaleem kisétíꞌsiruk, balaa feetaanaa. 56 Ɓa ɓaa raas Yéesu, ee ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh ɓa enoheeɗa, ɓa ɓaa meekisoh ga díkaantiɓa an:

- Ɗú ínoh ya ga? Ya hayanndii feetiine?

57 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na Fërísiyeeŋcaa nakohsee an laak ɓaa ínoh daa Yéesu enohɗanaa, ya leꞌdohatka gaɓa, en ɗanaa, ya abu.

12

Mërí leeffa laꞌkoleñ ga kotcaa Yéesu

1 Yéesu kaꞌta Bétaníi, ga daa Lasaaꞌ, yaa ya mílísɗee dëkohɗa, lak tes ga bes ciyitniinoo Paakaa yaawúuꞌcaa leꞌ. 2 Ya tíkɗussa cuuníin daama. Marta yërí norohee ee Lasaaꞌ bokee ga ɓuwaa bok na Yéesu kanuɗa. 3 Waa ennda ɗa, Mërí ɓeɓpa iñaa hín na leꞌ-líitaꞌ ga laꞌkoleñ wiséeríꞌ waa koocussii ee hëwrohu kedikkaa woꞌu naaꞌ. Ya íiffawa ga kotcaa Yéesu, lëehíꞌta ya yaa moosca na fenfaagari. Kaanfaa ɓéeɓ eeñnja ban na ngetaa laꞌkoleñaa. 4 Wayee Yúdaa Iskariyot, yíinoo ga tëelíbéecaa Yéesu ee yërí naranndi kiꞌon bíiŋɗa, woꞌꞌa an:

5 - Laꞌkoleñuma mínéeríi kitoonu kopaꞌ wiyewin, wa sarahohu ɓuwii laakooɗane?

6 Yúdaa woꞌ iñaamanaa enndii an helci karee ga ɓuwaa laakooɗa, wayee ya enee lok. Yërí ɗaakee nafa-hëelísaagaɓa ee iñaa aasi gaɗa, ya daanee ga kiloki hen. 7 Yéesu nak woꞌꞌa an:

- Íisaa haꞌci! Laꞌkoleñii wii wërí ya ɗëwíꞌ ee wa aaw besaa mi ƴah kiꞌeku ga loyaaɗa. 8 Ɓuwii laakooɗa, ɓa ƴah narúu dii besaa en ɓéeɓ. Wayee mi, mi ƴahhii narúu kiꞌen dii bi taaꞌ.

Yaawúuꞌcaa pokohussa nof kiꞌapluk Lasaaꞌ

9 Ɓoꞌ ɓiyewin ga yaawúuꞌcaa yéegussa an Yéesu yaa ga Bétaníi, ɓa ɓaa ƴah daama. Ee en kiꞌenaa kihot Yéesu rek ɓayéeríiɓa daama, wayee ɓa waaree kihot ɓan Lasaaꞌ yaa Yéesu mílísɗeeɗa. 10 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa júwohussa kon ga kiꞌapluk Lasaaꞌ ɓan, 11 ndaga ya yërí tah yaawúuꞌ ɓiyewin foñussaɓa, gëmussa ga Yéesu.

Yéesu aassa teeraa Yéerúsaleem na ndam wiyaak

(Mëccëe 21: 1-11; Marka 11: 1-11; Lúkkaa 19: 28-40)

12 Ga kooh-wíisfaa, ɓoꞌ ɓiyewin ga ɓaa hay feetaa Paakɗa yéegussa an Yéesu yaa hay teeraa Yéerúsaleem. 13 Ɓa dalla kiheel sooꞌsooꞌ, ɓa meƴca teeraa kihídohnee nari, ɓa ɓaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Óosaanaa! Kooh barkeelat ɓii hay ga teekii Haꞌmudiiɗa, buurii Isarayeel!

14 Fodaa daa bídu ga Këyítfaaɗa, Yéesu ɓeɓpa cúmbúꞌ-baam, ya lappa ga ɗookgaa. En kiꞌenaa, Këyítfaa woꞌ an:

15 «Kaa tíitat ɗú, ɓu-Síyoŋ*,

Buuriigarúu yeema hayi,

ya lap cúmbúꞌ-baam.»✡

16 Ga wahtaa iñcaama laakɗa, tëelíbéecaa Yéesu ínohséeríi iñaa ca waaree kiwoꞌɗa. Wayee ga waa Kooh eꞌ Yéesu ndam ga tóohɗa, ɓa níindísukka iñcaa aaw gari, bínsee ga Këyítfaa ee ɓa ínohha an iñcaama tóoh laakin gari. 17 Ɓéeɓ ɓuwaa maasohee ga waa Yéesu woꞌ Lasaaꞌ kimeƴ loyaa, ya mílísiꞌtariɗa, seediꞌussa iñaa ɓa hoteeɗa. 18 En kiꞌenaa, lak ɓoꞌ ɓiyewin kelohuunun an Yéesu tumin kíntaanaa waama, kërí tah ɓa hayya kihídohnee nari. 19 Fërísiyeeŋcaa nak ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ɗú hotine, ɗu mínoo dara ga, malkat ɓéeɓ ɓuwii ɓii taabukki.

Laakka Gerekcaa waaꞌsee kihot Yéesu

(Mëccëe 16: 21-28)

20 Laakeera ɓiGerek ga ɓuwaa hayee Yéerúsaleem, ga feetaa yaawúuꞌcaa, kijaamuk Koohɗa. 21 Ɓa kaꞌta ga Filiip. Filiip yaama dëkee Betsaydaa, dëk-kaw ga gohaa Gëlílée. Ɓa woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, ɗí waaree kihot Yéesu!

22 Filiip kaꞌta woꞌneeraka Andari. Ɓa taammba ɓa ɓanak, ɓa woꞌneera Yéesu. 23 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Wahtii leꞌin, wii Kowukii ɓii ƴah kilaas ga ndamiigariɗa. 24 kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: binaa kupesoh keen ga kakay, ja kaanndiinaa, ja tesan kupesoh. Wayee binaa ja kaanaa, ja hay kilím towu tiyewin. 25 Ɓaa fu keeñuk kipesfunaa, fu hayka kiñak bi taaꞌ. Wayee ɓaa fu líkkii helfu ga kipeskiigaraa doŋ ga ëldúnaɗanaa, fu hay naka kites, fu pes bi taaꞌ. 26 Ɓaa waaꞌtoo kisúrgaꞌukaa, ya taabukattoo, ee daa mi enohɗa, súrgaagoo ɓan ƴah da. Ɓaa súrgaꞌuk garoonaa Paammboo hayyi kiꞌon céeꞌ.

Yéesu woꞌꞌa ga loo kikaankaagari

(Mëccëe 16: 24-27)

Yéesu tíkka ga an:

27 - Diima deŋ heliigoo hícukohin. Haa mi woꞌan ya? Mi woꞌan an: «Paamudii, músalaaroo ga coonucii ƴahhoo kidal ga wahtiimane?» Múk! Man kikooꞌ ga coonucii ga wahtiimaɗa tahhoo kihay. 28 Paamudii, eraa teekiigaraa ndam!

Waa ennda ɗa, laakka koonaakaa meyoh ɗook-Kooh, woꞌꞌa an:

- Mi erinwa ndam kumëeñíꞌ ee mi haywa kiꞌeꞌsis ndam.

29 Ga mbooloomaa enee daama ee kelohsee koonaakaaɗa, laakka ɓuwaa woꞌ an:

- Iñaa íníŋ!

Ɓíinoo an:

- Malaaka woꞌ nari!

30 Wayee Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Enndii haffoo tah koonaakuma kikelohuk, wayee ɗú ɓërí tahka kikelohuk.

31 Diima deŋ wahtii ëldúna ƴah kiꞌattiꞌohuɗa leꞌin. Diimanaa buurii yibóníꞌyii tík yah ga ëldúnaɗa kaalu ga fooh. 32 Ee mi, binaa mi ɓëwíru, mi tíim kakayfiinaa, mi hay kinook ɓuwii ɓéeɓɓa, ɓa hay garoo.

33 Yéesu woꞌee iñaama, kiteewoh daa kikaankaagari ƴah kimanɗa†. 34 Mbooloomaa taassari an:

- Ɗí jaŋ ga Këyítfaa Waasiigaríi an Kiristaanii pesan bi taaꞌ. Kon fu mín na kiwoꞌ an Kowukii ɓii jomin kiɓëwíru ka tíim kakayfii? Ɓii en Kowukii ɓii yaama, ya ɓa?

35 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Leeꞌlaatii wii lís kiꞌen narúu, wayee ƴahissii kimaañ. Tíidat, waa leeꞌlaatii wii narúu, en ɗanaa wek betoorúu, ñúus ammbúu. Ɓaa tíin ga ñúus ínohoo daa ya aawoh. 36 Gëmat ga leeꞌlaatii waa wa wii narúu, en ɗanaa ɗú en ɓiɓoꞌ leeꞌlaat.

Daa Yéesu woꞌeeɓa iñaama bi lëehíꞌta, ya kolukka yaa ƴah, ya ɗaakukkaɓa.

Yaawúuꞌcaa sagussa kigëm ga Yéesu

37 Kíntaancaa Yéesu tum ga fíkíi yaawúuꞌcaaɗa, ga daa ca hín kiyewinɗa tóoh, tahhii bi ɓa gëmmba gari. 38 Fodaama, iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌeeɗa matta. Ya woꞌee an:

«Haꞌmudii, ɓii gëm iñii ɗu yéegalohɗa ɓa?

Haꞌmudii teeɓ ɓa dooliigari?»‡

39 Ee iñaa tah ɓa mínndii kigëmɗa, Ísayíi woꞌissa ga an:

40 «Kooh búumíꞌta hascaagaɓa,

ya yëgísíꞌta keeñcaagaɓa,

doonaa ɓa hotoo na hasɓa,

ee ɓa ínohoo ga keeñɓa.»

Kooh tíkka ga an:

En ɗanaa, ɓa súpítoo kipeskaagaɓa, mi wëkíꞌɓa.

41 Ísayíi woꞌꞌa iñaama ndaga lak ya hotin ndamaa Yéesu, ee ya woꞌee iñaa aaw gari.

42 Wiima sah, lak ga ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa, ɓiyewin gaɓa gëmseera ga Yéesu. Wayee ɓa kaañnjii kiseediꞌ ngëmaagaɓa ndaga Fërísiyeeŋcaa. Ɓa niikee kikaalu ga jaangu-yaawúuraa 43 En kiꞌenaa, gërëmaa meyoh ga ɓoꞌ-súusúus gënëlɓa gërëmaa meyoh ga Kooh.

Woꞌeencii Yéesu cërí ƴah kiꞌattiꞌ ɓuwii

44 Waa ennda ɗa, Yéesu woꞌꞌa ga ɗook an:

- Ɓaa gëm garoonaa, ya gëmmbii, eemmba garoo doŋ, wayee ya gëm ga ɓaa wossooɗa. 45 Ɓaa hottoonaa, hotin ɓaa wossooɗa. 46 Mi en leeꞌlaat ee mi hayin ëldúna doonaa ɓéeɓ ɓaa gëm garoonaa dëksisoo ga ñúus. 47 Ɓaa keloh woꞌeenciigoo ee ya ammbiicanaa, enndii mi ƴahhi kiꞌattiꞌ. En kiꞌenaa, kiꞌattiꞌ ëldúna haydohhiiroo, wayee mi hay kimúsal ëldúna. 48 Ɓaa saŋngoo ee tookkii woꞌeenciigoonaa, attiꞌohaagari tuukin tek. Yërí en woꞌeenii mi jëgírohɗa, ee bëríinaa ëldúna túkiꞌanɗa wërí ƴahhi kiꞌattiꞌ. 49 Ndaga mi woꞌꞌii ga teekkoo wayee Paamudii wossooɗa yërí nakkoo ga kihafci iñii mi jom kiwoꞌ na iñii mi jom kijëgírohɗa. 50 Ee wóorinndoo hël an iñii ya nakohɗa wërí onohi kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Kërí tah jëgírohiigoo, mi tumwa fodaa daa Paamudii nakkooka kitumɗa.

13

Yéesu tíssa kotcaa tëelíbéecaagari

1 Enee ga besaa balaa Paakaa yaawúuꞌcaa. Yéesu ínoheera an wahtaa ya jom kikolkoh ëldúna, ya ɓoyuk ga Paamciɗa leꞌin. Ya mosee kiwaaꞌ ɓuunci ga ëldúna ee ya waaꞌtaɓa bi ga daa ya kaanoh.

2 Yéesu enee na kicuuníinuk na tëelíbéecaagari. Seytaani, lakanaa tumin kumëeñíꞌ ga keeñaa Yúdaa Iskariyot, kowukaa Simoŋ, halaat kitoon Yéesu. 3 Yéesu ínoheera an ya meyoh ga Kooh ee ya ƴah kiɓoyukis gari. Ee ɓan ya ínoheera an Kooh, Paamudii tíkin tóoh ga yahci. 4 Fodaama ya kolukka ga cuuníinfaa, ya ɗolla kúltífaagari hanoh ɗookɗa, ya ɓeɓpa úuf, pëkírukka. 5 Lëehíꞌta ya íiffa músú ga kanu, ya yaa tís kotcaa tëelíbéecaagari, ee ya yaa moosca na úufaa ya pëkírukeeɗa. 6 Daa ya leꞌ bi ga Simoŋ-Peeꞌ, yaama woꞌꞌari an:

- Fu Haꞌmudii, fu tísiꞌtoo kotciigoone?

7 Yéesu loffari an:

- Iñii mi tum yii, fu ínohoori diimaɗa, wayee fu ínohanndi ga iñii aaw fíkíiɗa.

8 Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Kitísiꞌtoo kotciigoone? Múk!

Yéesu loffari an:

- Mi tísiꞌtiiraacanaa, fu boksisoo naroo ga dara.

9 Simoŋ-Peeꞌ woꞌꞌari an:

- En ɗanaa Haꞌmudii, kaa eem ga kitís kotcii rek, wayee tísaa yahcii na hafii ɓan.

10 Yéesu woꞌꞌari an:

- Ɓaa ɓookkin, soolukkii kitísuk, enndii kotcaa rekaa, ndaga lak ya setin wic. Ɗú nak, ɗú setin wayee enndii ɓéeɓpúu. 11 (Yéesu ínoheera ɓaa ƴahhi kitoonɗa, kërí tah ya woꞌꞌa an «ɗú setin wayee enndii ɓéeɓpúu.»)

12 Ga waa ya lëehíꞌtaɓa kitísiꞌ kotcaaɗa, ya ekkissa kúltífaagari, ya yugissa kiñam, woꞌꞌaɓa an:

- Iñii mi tumiꞌtúuɗa, ɗú ínohinndine? 13 Ɗú, ɗú ɓayiroo «Jëgírohii», ɗú ɓayiroo «Haꞌmudii», ee ɗú woꞌ kayoh ndaga mi yërí. 14 Kon en lak mi Haꞌmudii, mi Jëgírohii, mi tísiꞌtúu kotaa, ɗú ga kihaffúu, yaa en ɓéeɓ ɓan jomin mooroomci kitísiꞌ kot.

15 Mi teewinndúu waas, doonaa fodii dii mi tumiꞌtúuɗa ɗú tumɗa ɓan.

16 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: súrga wëñoo kilaak solu haꞌ-kaanci ee ɓaa wosu hen wëñoo kilaak solu ɓaa wossiɗa. 17 Ɗú ínohin iñaama. Kon binaa ɗú taabukkanaa, ɗú hay kiyewin múuꞌ.

18 Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Enndii ɗú ɓéeɓpúu, ɗú tahhoo kiwoꞌ. Mi ínohin ɓuwaa mi tanukɗa. Wayee iñii Këyítfaa woꞌ yii jomin kilaak: «Ɓaa bokee naroo kanuɗa, oninndoo bíiŋ.»✡ 19 Mi yii woꞌꞌúuka diimaɗa balaa iñaama laakaa, en ɗanaa binaa wa laakaa ɗú ínoh an “mi en ɓii mi enɗa.” 20 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: ɓaa fu took ɓaa mi wosɗanaa, fu tookkoo ɓan mi ga kihaffoo. Ee ɓaa fu tookkoonaa, fu took ɓaa wossooɗa ɓan.

21 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ fodaama, keeñci leehha tak, ya woꞌꞌa faŋ an:

- Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka: yíinoo garúu hayyoo kitoon.

22 Tëelíbéecaa ɓaa malakoh, ndaga ɓa ínohéeríi ɓaa Yéesu woꞌ nariɗa. 23 Yíinoo ga tëelíbéecaa, yaa Yéesu keeñukɗa, lak yaa ga yahaaci. 24 Simoŋ-Peeꞌ kalayyari kiwoꞌꞌi, ya meekisoh ɓaa Yéesu woꞌ nariɗa. 25 Tëelíbéenaa tobinukka ga Yéesu, meekissari an:

- Haꞌmudii, ɓaama ya ɓa?

26 Yéesu taassari an:

- Mi hay kiñoon ƴaak-mbúurú ga ñamahii, ee ɓaa mi eranwaɗa, yërí ya.

Yéesu dalla kiɓeɓ ƴaak-mbúuraa, ñoonndawa ga ñamahaa, eꞌta Yúdaa, kowukaa Simoŋ Iskariyot. 27 Daa Yúdaa ñam mbúuraa hen rek, Seytaani aassa gari. Yéesu woꞌꞌari an:

- Iñum fu ƴah kitumɗa, gaawaa ga!

28 (Wayee laakkii yíinoo ga ɓuwaa bokee nari kiñamɗa yaa ínoh iñaa tah Yéesu woꞌꞌikaɗa. 29 Yúdaa yërí enee ɗaakoh-koparaagaɓa. Kërí tah, laakka tëelíbéecaa fooŋ an Yéesu wossi kilomnee iñaa ɓa sooluk ga hewaa, wala kisarahnee ɓuwaa laakoo daraɗa.) 30 Yúdaa ɓeɓpa ƴaak-mbúuraa Yéesu ereeriɗa, ya dalla kimeƴ. Waama lak Kooh hoowin.

Yéesu dígalla apotaaꞌcaa enaama yiꞌas

31 Ga waa Yúdaa meƴca, Yéesu woꞌꞌa an:

- Diima Kowukii ɓii laakin ndam ee ndamii Kooh laakɗa kooroh gari, 32 [ee binaa ndamaa Kooh laakɗa kooroh garinaa], Kooh ɓan hayyi kindam na kihafci ee ya hayka kitum diima diima. 33 Ɓiƴaay, kitessoo narúu maañissii. Ɗú hayyoo kiraas, wayee iñaa mi woꞌee yaawúuꞌcaaɗa yërí mi woꞌꞌúu diima: Dii mi aawɗa, ɗú mínoo da kikaꞌ. 34 Diimaɗa, mi dígallúu iñii yiꞌasyii yii: waarohat ga díkaantirúu. Fodii dii mi waaꞌtúuɗa, ɗú ɓan, ɗú jom ɗa kiwaaroh ga díkaantirúu. 35 Binaa ɗú waarohaa, iñaama hay kiteeɓ ɓéeɓ an ɗú ɓitëelíbéeroo.

Yéesu yéegalohha an Peeꞌ hayyi kitaasuk

(Lúkkaa 22: 31-34; Marka 14: 27-31; Mëccëe 26: 31-35)

36 Simoŋ-Peeꞌ meekissa Yéesu an:

- Haꞌmudii, fu ƴah gada?

Yéesu taassari an:

- Daa mi en na kiƴahɗa, fu mínooroo da kitaabuk diimaɗa, wayee paaf fíkíi, fu hayyoo da kitaabuk.

37 Simoŋ-Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, iñii tah ya mi mínooraa kitaabuk diimaɗa? Mi tuukin tek ga kiꞌeroh kumuunkiigoo ndaga fu.

38 Yéesu taassari an:

- Fu tuukin ga kiꞌeroh kumuunkiigaraa ndaga mine? Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌaaka: bi siik-pabu kodaa, fu hayyoo kitaasuk waas kaahay.

14

Yéesu yërí en waasii ëewruk ga Paamudiiɗa

Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

1 Kaa jaahliꞌat! Ɗú gëmin ga Kooh, gëmat garoo ɓan. 2 Kaan Paammboo yewinin didëkaaꞌ. Ee iñaama laakéeríinaa, eneenaa mi woꞌoorúu an mi yii ƴahhúu kiwaayukɗinee daa ɗú enan. 3 Ee mi kaꞌ mi waayukiꞌtúu ɗekataanaa, mi hay kihayis mi ɓeɓpúu ga yahaaroo, doonaa daa mi enaa, ɗú ɓan ɗú en da. 4 Ɗú ínohin waasii ëewruk ga dii mi ƴahɗa.

5 Toomaa woꞌꞌari an:

Haꞌmudii, ɗí ínohoo dii fu aawɗa, ɗí mínan na kiꞌínoh waasii?

6 Yéesu taassari an:

- Mi yërí en waasii, mi en kayoh, mi en kipeskii. Ken mínoo kikaꞌ ga Paamudii ee koorohhii garoo. 7 Enee an ɗú ínohinndoonaa, eneenaa ɗú ínohin Paammboo ɓan. Diima deŋ ɗú ínohinndi ee ɗú hotinndi.

8 Filiip woꞌꞌa Yéesu an:

- Haꞌmudii, teewaaríi Paamudii ee iñaama hayyíi kidooy.

9 Yéesu taassari an:

- Mi enin narúu yimëeñíꞌ, ee bi wati Filiip, fu ínohooroone? Ɓaa hotinndoonaa, hotin Paamudii. Kon iñii tah ya fu woꞌ an: «Teewaaríi Paamudii?» 10 Fu gëmmbii an mi yii ga Paamudii ee Paamudii yii garoone? Woꞌeencii mi woꞌꞌúuɗa meyohhii garoo. Wayee Paamudii dëk garooɗa, yërí tum lëgëyiigari. 11 Mi woꞌꞌúu man: mi yii ga Paamudii ee Paamudii yii garoonaa, gëmattoo. Luu enndii dara, ɗú gëm sah ndaga tumeencii ɗú hotɗa.

12 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka, ɓaa gëm garoonaa, ya ɓan hay kimín kitum iñcii mi tumiɗa, ya hay kitum sah caa wëñɗa, ndaga mi yii ƴah ga Paamudii. 13 Ee ɓéeɓ iñaa ɗú kíim ga teekiigoonaa mi hayyi kitum, en ɗanaa Kowukii teewoh ndamii Paamudii laakɗa. 14 Binaa ɗú kíimmboo yen ga teekkoonaa, mi tummbi.

Yéesu dígohha Helaa yiselaꞌíꞌyaa

Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

15 - Binaa ɗú waaꞌtoonaa, ɗú hay kitaabuk iñcii mi nakoh kitumɗa. 16 Ee mi, mi hay kikíim Paamudii ya onndúu ɓoꞌ yiliis yaa amɗohanndúu, yaa enan narúu bi taaꞌ. 17 Ɓaa yaama, yërí en Helaa yiselaꞌíꞌyaa teewohi kayohɗa. Ɓu-ëldúna mínsoori kiteꞌ, ndaga ɓa mínoori kihot, ee ɓa ínohoori. Wayee ɗú, ɗú ínohinndi, ndaga ya dëk narúu ee ya yii garúu bi taaꞌ.

18 Mi foñanndiirúu fodii tubaayu, mi hay kiɓoyukis garúu. 19 Tesin ga jutuut ɓu-ëldúna hotsisanndiiroo, wayee ɗú, ɗú hayyoo kihot, ndaga mi yii pes ee ɗú ɓan ɗú hay kipes. 20 Besaama leꞌ bëríinaa, ɗú hay kiꞌínoh an mi yii ga Paammboo, ɗú ínoh an ɗú ɓii garoo ee ɓan mi yii garúu. 21 Ɓaa waarinndoo yërí en ɓaa am iñaa mi nakoh ee taabukiwaɗa. Ɓaa waaꞌtoonaa, Paammboo hayyi kiwaaꞌ, mi ɓan, mi hayyi kiwaaꞌ, ee mi teewoh haffoo gari.

22 Yúdaa, ee bokkii na Yúdaa Iskariyot, woꞌꞌari an:

- Haꞌmudii, mín na kiꞌen an fu ƴah kiteewoh haffu garíi ɗí haŋngíi, ee an fu ƴahhii kiteewukoh haffuu ga ɓu-ëldúna tóoh?

23 Yéesu taassari an:

- Binaa ɓoꞌ waaꞌtoonaa, hay kiꞌam ga keeñci iñaa mi woꞌ. Ee Paamnboo hayyi kiwaaꞌ, mi na Paammboo ɗí hay gari ee ɗí dëk ga kaanci. 24 Ɓaa waaꞌtiiroo, aboo iñaa mi woꞌ. Ee iñii ɗú keloh mi woꞌ yii meyohhii garoo wayee meyoh ga Paamudii wossooɗa.

25 Mi woꞌinndúu iñuma, waa mi yii lís narúu kiꞌen. 26 Lëehíraa, ɓaa ƴahhúu kiꞌamɗoh ee yërí en Helaa yiselaꞌíꞌyaa Paammboo ƴah kiwosoh ga teekiigooɗa hayyúu kijëgíꞌ tóoh ee ya hayyúu kiníindís tóoh iñcaa mi woꞌeerúuɗa. 27 Mi yii foñiꞌtúu jam. Jamiigoo wërí mi onndúu. Mi onndiirúuwa fodii dii ɓu-ëldúna onohiwaɗa, kaa lëyat ee kaa niikat. 28 Ɗú kelohin mi woꞌinndúu an: «Mi yii ƴah ee mi hay kiɓoyukis garúu.» Binaa ɗú waareeroonaa, ɗú neɓluk ga dii mi en na kiƴah ga Paamudiiɗa, ndaga Paamudii yërí wëñnjoo kiyak. 29 Mi woꞌinndúuka diimaɗa, balaa iñcaama laakaa. En ɗanaa ca laak bëríinaa, ɗú gëmmboo. 30 Saawalloo narúu hooꞌsanndii ndaga sépíꞌíꞌ-ga-nofii, yii tík yahci ga ëldúnaɗa, yii hay. En kiꞌenaa, ya mínoo dara garoo. 31 Wayee mi tum fodii dii ya nakkoo kitumɗa. En ɗanaa, ɓu-ëldúna mín kiꞌínoh an mi keeñukin Paamudii, Kolkat, ɗu meyohat dii, ɗu ƴee!

15

Kedik na toytaagari

Yéesu tíkka ga an:

1 - Mi yërí en kedik-biiñkii kukayohkii, ee Paammboo yërí en yii líni kedik-biiñkiiɗa. 2 Koykaa jok garoo, ee límmbii tóoh, ya hayka kigúꞌ. Wayee koykaa lím towaa, ya hayka kipaas bi set doonaa ka wëñ ɗa kilím. 3 Ɗú nak, ɗú sétíruunun haat ndaga iñcii mi jëgíꞌtúuɗa. 4 Enat naroo wíinoo fodii dii mi en narúu wíinooɗa. Fodaa daa koy kedik, ka jokukkii ga kedikkaa, ka haŋka doŋ, ka mínoo kilím towuɗa, ɗú ɓan, ɗú madan fodaama binaa ɗú enndii wíinoo naroonaa.

5 Mi yërí en kedik-biiñkii, ɗú ɓërí en toytii. Ɓaa en wíinoo naroo ee mi en wíinoo nariɗa man na kedikkaa lím towu tiyewin; wayee ɗú enndii naroonaa ɗú mínoo dara kitum. 6 Ɓaa enndii naroo wíinoonaa, hay kijafu ga fooh fodii toy tiƴowuu, ta súɓ. Lëehíraa, ta nëgírohu, ta jafu ga kiwii, ta aaw kitak. 7 Binaa ɗú en wíinoo naroo ee woꞌeenciigoo yëgís ga ɗuuƴcúunaa, kíimat iñaa neɓpúu, ɗú hayyi kiꞌonu. 8 Iñaa en ndam ga Paammbooɗa wërí en an ɗú man na kedikkaa lím towu tiyewin ee iñaama yërí teewohan an ɗú ɓitëelíbéeroo. 9 Fodaa daa Paammboo waaꞌtooɗa, mi ɓan mi waaꞌtúuɗa. Dëkat ga kiwaarohkii mi teeɓpúuɗa. 10 Binaa ɗú am iñcii mi nakkúuɗanaa, ɗú hay kidëk ga kiwaarohkii mi teeɓpúuɗa, fodaa daa mi abee iñaa Paammboo nakeeroo ee mi yii dëkka ga kiwaarohkii ya teeɓpooɗa.

11 Mi woꞌꞌúu iñcuma doonaa keeñ-soosii en narooɗa en garúu ee ɗú líif na keeñ-soos. 12 Iñii yii yërí mi nakkúu: Waarohat ga díkaantirúu fodii dii mi waaꞌtúuɗa. 13 Laakkii kiwaarohkaa yak bi leꞌ ga kiꞌonoh kumuunfu ndaga ɓifiiliifu. 14 Ɗú ɓifiiliiroo binaa ɗú tum iñii mi nakkúuɗanaa. 15 Mi ɓaysisoorúu ga teekii súrga, ndaga súrga ínohoo dara ga iñaa haꞌ-kaanci tumi. Mi ɓayyúu ga teekii fiilii, ndaga mi oninndúu kiꞌínoh ɓéeɓ iñaa mi ɓewoh ga Paammbooɗa. 16 Enndii ɗú ɓërí tanndoo, wayee mi, mi tanndúu. Mi fallarúu, mi wossarúu ɗú kaꞌ ee ɗú tum fodii kedikkaa lími towu, towutaa leehoo. Kërí tahan bi ɓéeɓ iñaa ɗú kíim Paamudii ga teekiigoonaa, ya hayyúuri kiꞌon. 17 Iñii mi nakkúuɗa yërí en kiwaaroh ga díkaantirúu.

Ɓu-ëldúna hay kisagu ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa

18 Yéesu tíkka ga an:

- Binaa ɓu-ëldúna sagussúunaa, ínohat an ɓa saginndoo balaa ɗúnaa. 19 Enee an ɗú bok ga ëldúnanaa, eneenaa ëldúna hayyúu kiwaaꞌ ndaga ya waarin iñaa en yuuci. Wayee ɗú, ɗú bokkii ga ëldúna. Mi, mi tanukinndúu ga ɗuuƴɓa. Kërí tah ɓu-ëldúna saŋngúu. 20 Níindísukat iñii mi woꞌeerúuɗa: «Súrga wëñoo kilaak solu haꞌ-kaanci». En an mi, ɓa hatalinndoo ga kipesaa, ɗú ɓan, ɓa hayyúu kihatal ga kipes. En an ɓa abin iñii mi jëgírohɗanaa, ɓa hay kiꞌam iñcaa ɗú ƴahɓa kijëgíꞌɗa ɓan. 21 Mi hay kitah, ɓa tíkkúu iñcuma tóoh ndaga ɓa ínohoo ɓii wossooɗa. 22 Enee an mi hayyii, enee an mi woꞌꞌii naɓanaa, eneenaa baakaaꞌ tíkkoo gaɓa. Wayee diima, baakaaꞌciigaɓa laakoo lay. 23 Ɓaa saŋngoonaa, sagin Paammboo ɓan. 24 Enee an mi tummbii ga ɗuuƴɓa iñaa ken mosoo kitumaa, eneenaa ɓa, baakaaꞌ tíkkoo gaɓa. Wayee diima, ɓa hotin iñcii mi tumɗa, ee ɓa saginndíi, mi na Paammboo. 25 Wayee iñaama laakin ee fodaama iñii yii bídu ga Këyítfaa Waasaa Móyíisɗa matin: «Ɓa saginndoo ee ɓa tíkkiika ga fen.»

26 Mi hayyúu kiwosoh ga teekii Paamudii ɓaa amɗohanndúu. Yërí en Helaa teewohi kayoh ee kúlkoh ga Paamudiiɗa. Ya hayaa, ya hay kiseediꞌ iñaa aaw garoo. 27 Ee ɗú ɓan, ɗú hay kiꞌen seediroo ndaga ɗú enee naroo aboh ga dalaaraa.

16

1 Yéesu tíkissa ga an:

- Mi woꞌinndúu iñuma doonaa ɗú foñoo ngëmiigarúu. 2 Ɗú hay kikaalu ga jaanguciigaruu*. Ee sah wahtu waa hay, waa ɓuwaa apanndúuɗa fooŋsan an ɓa en na kijaamuk Kooh ga iñaama. 3 Iñaama ɓa hayyi kitum ndaga ɓa ínohoo ken garíi, enndii mi enndii Paamudii. 4 Mi woꞌꞌúu iñuma diima doonaa wahtaama leꞌaa, ɗú níindísuk an mi woꞌeerarúuka.

Iñcaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa ƴah kitumɗa

Yéesu ɓaatta ga woꞌꞌa tëelíbéecaagari an:

- Iñuma mi woꞌꞌiirúuri ga wii ɗú dal narooɗa ndaga lak mi enee narúu. 5 Diimaɗa mi yii ƴah ga ɓaa wossooɗa ee yíinoo garúu meekissiiroo an: «fu ƴah gada?». 6 Keeñnjúu leehin tak ndaga iñii mi yéegallúuɗa. 7 Moona mi woꞌꞌúu kayoh: iñaa gën garúu wërí en mi kaꞌ. En kiꞌenaa, mi kaꞌtiinaa, ɓaa ƴahhúu kiꞌamɗohɗa hayoo. Wayee binaa mi karaa nak, mi hayyúuri kiwosoh. 8 Ee binaa ya hayaa, ya hay kiɓúl ɓu-ëldúna ga iñaa en baakaaꞌ, ga iñaa en kijúɓ na ga iñaa en kiꞌattiꞌkaa Koohɗa. 9 Ya hayɓa kiɓúl ga an ɓa ɓaa ga baakaaꞌ wiyaak ndaga dii ɓa gëmmbii garooɗa. 10 Ya hayɓa kiɓúl ga an mi ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga dii mi yii ƴah ga Paamudii ee ɗú hotsisanndiirooɗa. 11 Ya hayɓa kiɓúl ga an Kooh yërí laak kiꞌattiꞌ ndaga ga dii yii tík yah ga ëldúna attiꞌuunun kumëeñíꞌɗa.

12 Mi lís kitesoh enaama ciyewin caa mi jommbúu kiwoꞌ, wayee ɗú hatinooca diima. 13 Binaa Helaa teewohi kayohɗa hayaa, ya hayyúu kiníiꞌ ga tóoh iñaa en kayoh. En kiꞌenaa, iñcaa ya ƴah kiwoꞌɗa meyohanndii gari, wayee ya woꞌanndúu ɓéeɓ iñcaa ya keloh ga Paamudiiɗa ee ya hayyúu kiyéegal iñcaa ƴah kilaak ga fíkíiɗa. 14 Ya hay kiteewoh ndamii mi laakɗa ndaga ya ɓewan ga iñaa mi laak, ya yéegallúuri. 15 Ɓéeɓ iñaa Paamudii laak, yuuroo. Kërí tah mi woꞌꞌúu an Helaa yiselaꞌíꞌyaa ɓewan ga iñaa mi laak, ya yéegallúuri.

Keeñcaa tëelíbéecaa hay kileeh ee ca hay kimëeñjoh kisoos

16 Yéesu woꞌissa tëelíbéecaagari an:

- Tesin ga jutuut ɗú hotsanndiiroo, ee tík ga jutuutaa ɗú hayyoo kihotis.

17 Ga tëelíbéecaagari, laakka ɓaa dalu kiwoꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ya waaꞌtuu ya kiwoꞌ duma an: «Tesin ga jutuut ɗú hotsisanndiiroo ee tík ga jutuutaa ɗú hayyoo kihotis?» Ee ɓan ya woꞌin an: «Mi yii ƴah ga Paamudii.» 18 Ɓa tíkissa ga an:

«Jutuutaa ya woꞌ waama, wa ya? Iñii ya waaꞌ kiwoꞌɗa daal ɓoꞌ ínohoori.»

19 Yéesu ínohha an ɓa waaꞌti kimeekis, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓii meekisoh ga díkaantirúu kiwaaꞌ kiꞌínoh iñii mi woꞌ an: «Tesin ga jutuut ɗú hotsanndiiroo ee tík ga jutuutaa ɗú hayyoo kihotis.» 20 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka, ɗú hay kikoduk, ɗú fiipohi, wayee ɓu-ëldúna ƴah kineɓluku. Ɗú, keeñnjúu hay kileeh tak, wayee keeñ-leehaama hay kisúpítuk keeñ-soos. 21 Ɓeti en na kilaak kowaa keeñci leehi hen tak ndaga lak wahtu kiꞌen ga coonu leꞌin gari. Wayee binaa ya laak kowaa, ya dal kiꞌaluk mesiklaatcaa ndaga lak keeñci soosin ga daa ya haydohin ɓoꞌ-súusúus ëldúnaɗa. 22 Ɗú ɓan, dii ɗú enaa dii watiɗa, keeñnjúu leehin tak, wayee mi hayyúu kihotis, ee bëríinaa, keeñnjúu hay kisoos seɓ. Keeñ-soosaama, ken mínanndiiwa kinaas garúu.

23 Besaama hay bëríinaa, ɗú meekisissooroo dara. Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌúuka, ɓéeɓ iñaa ɗú kíim Paamudii ga teekiigoonaa, ya hayyúuri kiꞌon. 24 Bi diima, ɗú kíimmbii dara ga teekiigoo. Kíimat ee ɗú hay kiꞌonu, en ɗanaa ɗú líif na keeñ-soos.

Yéesu laakin ndam ga ɗook ëldúna

Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa tëelíbéecaa an:

25 - Iñcuma tóohca mi woꞌꞌúuca ga liiwuk. Wahtu waa hay, waa mi woꞌsanndii narúu ga liiwuk, wayee mi ƴah narúu kiwoꞌ bi leeꞌ lañ ga iñaa aaw ga Paamudii. 26 Besaama hay bëríinaa, ɗú ƴah kikíim Paamudii ga teekiigoo. Ee mi woꞌꞌiirúu man mi ƴahhúu kikíimiꞌ Paamudii. 27 En kiꞌenaa, Paamudii ga kihafci waarinndúu ndaga ɗú waarinndoo ee ɗú gëmin an mi meyoh gari. 28 Mi meyoh ga Paamudii mi hayin ëldúna. Diimaɗa, mi yii meyoh ëldúna, mi ƴee ga Paamudii.

29 Tëelíbéecaagari dallari kiwoꞌ an:

- Malka, fu yii woꞌ naríi bi leeꞌ kimma, diima fu liiwukissii. 30 Ɗí hotin kimma an soolukkii fu meekisu iñaa ɓoꞌ-súusúus halaat ga helci. En kiꞌenaa, fu ínohin iñaa en tóoh. Kërí tah ɗí gëmin an fu meyoh ga Kooh.

31 Yéesu taassaɓa an:

- Kon ɗú gëmin kimmane? 32 Wahtii deeyin, ee wa weema sah, wii ɗú ƴah kitasaarukoh, yaa en ɓéeɓ ƴee ga kotci, ɗú foñnjoo haŋngoo. Wayee mi tessii haŋngoo ndaga Paamudii yii naroo. 33 Mi woꞌinndúu iñuma doonaa ɗú laak jamaa meyoh garoo. Ɗú hay kilaak coonu ciyaak ga ëldúna, wayee guuꞌguulukat ndaga mi laakin ndam ga ɗook ëldúna.

17

Yéesu kíimmba Kooh

1 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ fodaama, ya taaginukka ɗook-Kooh, ya woꞌꞌa an:

- Paamudii wahtii leꞌin. Teewohaa ndamii Kowukiigaraa, en ɗanaa Kowukii ɓan teewoh ndamiigaraa. 2 Ndaga fu oninndi dooli ga ɗook ɓuwii ɓéeɓɓa, doonaa ɓéeɓ ɓuwii fu tík ga yahciɗa ya onɓa kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 3 Kipeskaa leehoo taaꞌɗa kërí en an ɓa ínohhaa, fu yii fu doŋ fu en Koohyii yukayohyiiɗa ee ɓa ínoh Yéesu Kiristaa, yii fu wosɗa. 4 Mi teewohin ndamiigaraa ga ëldúnaɗa, ee mi lëehɗin lëgëyaa fu ereeroo kitumɗa. 5 Diimaɗa nak, Paamudii, eraaroo ndam ga yahaafu, waa mi laakee ga yahaafu lakanaa ëldúna sakussii duumɗa.

Yéesu kíimiꞌta tëelíbéecaagari Kooh

Yéesu tíkka ga an:

6 - Ɓuwii fu ɓewoh ga ɓu-ëldúna, fu tíkkaɓa ga yahhooɗa, mi ínohlukohinɓa teekiigaraa. Ɓa enee ɓuufu, fu tíkkaɓa ga yahhoo, ee ɓa abin woꞌeenfu. 7 Ɓa ínohin diima an iñaa fu oninndoo tóoh meyoh garaa. 8 Woꞌeencaa fu ereerooɗa, en kiꞌenaa mi erinɓaca ee ɓa teꞌinca. Wóorinɓa píŋ an mi kúlkoh garaa ee ɓa gëmin an fu yërí wossoo.

9 Mi kíimiꞌɓa. Mi kíimiꞌtii ɓu-ëldúna, wayee mi kíimiꞌ ɓuwii fu tík ga yahhooɗa, ndaga ɓuufu. 10 Ɓéeɓ iñaa mi laak, yuufu ee ɓéeɓ iñaa fu laak, yuuroo, ee ndamii mi laakɗa hotukin gaɓa. 11 Mi bokissii ga ɓu-ëldúna, wayee ɓa, ɓa ɓii ga ëldúna, ee mi, mi yii hay garaa. Paamudii yiselaꞌíꞌyii, somaaɓa na doolum teekumgaraa, wum fu eꞌtooɗa, doonaa ɓa en wíinoo fodii dii mi naraa ɗu en wíinooɗa. 12 Ga waa mi en naɓa ga ëldúnaɗa, mi someeɓa na dooliigoo en ga teekiigaraaɗa, teekii fu onndooɗa. Mi níirin ɓuwii fu onndooɗa ee yíinoo gaɓa múuƴcii, enndii yaa jomee kisaŋkuꞌɗanaa. Fodaama iñaa Këyítfaa woꞌeeɗa matta. 13 Ee diimaɗa, mi yii ɓoyuk garaa. Iñcuma mi woꞌca, waa mi yii lís kiꞌen ga ëldúna, doonaa mi líifíꞌɓa na keeñ wisóosíꞌ, wii meyoh garooɗa. 14 Mi erinɓa woꞌeenciigaraa ee ɓu-ëldúna saguununɓa, ndaga ɓa bokkii ga ëldúna, fodii dii mi ɓan mi bokkii ga ëldúnaɗa. 15 Mi kíimmbiiraa fu ɓewohɓa ëldúna, wayee mi kíimmbaa fu músalɓa ga Seytaani. 16 Ɓa bokkii ga ëldúna fodii dii mi ɓan, mi bokkii ga ëldúnaɗa. 17 Sokaa kayohfiigaraa ga keeñciigaɓa doonaa ɓa eroh hafɓa garaa. Woꞌeeniigaraa wërí en kayoh. 18 Fodii dii fu woseeroo ga ëldúnaɗa, mi ɓan mi wosɓa fodaama. 19 Ɓërí tah mi eroh haffoo garaa bi matin sëk, doonaa ɓa eroh hafɓa garaa ndaga kayohfii.

20 Mi kíimiꞌtii doŋ tëelíbéeciigoo wati, wayee mi kíimɗin ɓan bi ga ɓuwaa ƴah garoo kigëm ndaga woꞌeencaagaɓaɗa. 21 Paamudii, mi kíim doonaa ɓéeɓ en wíinoo. Ɓa enat wíinoo naruu fodii dii fu en wíinoo naroo ee mi en wíinoo naraaɗa. Ɓa enat wíinoo doonaa ɓu-ëldúna gëm an fu yërí wossoo. 22 Mi erinɓa ndamii fu eꞌtooɗa, doonaa ɓa en wíinoo fodii dii ɗu en wíinooɗa. 23 Mi en ga ɗuuƴɓa fodii dii fu en ga ɗuuƴcooɗa, doonaa ɓa en wíinoo seŋis, en ɗanaa ɓu-ëldúna ínoh an fu yërí wossoo ee fu waarinɓa fodii dii fu waaꞌtooɗa.

24 Paamudii, mi waaꞌ daa mi ƴahɗa, ɓuwii fu onndooɗa, ɓa en daama ɓan naroo, en ɗanaa ɓa hot ndamii mi laakɗa, wii fu eꞌtooɗa. Ndaga fu waarinndoo balaa ëldúna sakunaa. 25 Paamudii, fu yii fu júwinɗa, ɓu-ëldúna ínohsooraa, wayee mi, mi ínohinndaa. Ɓuwii ɓii nak ínohuunun an fu yërí wossoo. 26 Mi oninɓa kiꞌínohhaa ee mi hayyaa kiɓaat kiꞌínohlukoh gaɓa, en ɗanaa, kiwaaꞌkiigaraa narooɗa leꞌ bi gaɓa ee mi ga kihaffoo, mi en ga ɗuuƴɓa.

18

Yéesu abussa

(Mëccëe 26: 47-56; Marka 14: 43-50; Lúkkaa 22: 47-53)

1 Yéesu kíimmba Kooh fodaama bi ya lëehíꞌta, ya koolukka na tëelíbéecaagari, ɓa kaꞌta ɓakaa húlúwaa Sederon hanoh gaaɗa. Daama laakeera yoon-dëraa en da, ya aassa da na tëelíbéecaagari. 2 Yúdaa ɓan, yaa ƴahhi kitoonɗa lak ínohin ɗekataama ndaga Yéesu yewineera kikaꞌ daama, ya na tëelíbéecaagari. 3 Yúdaa nak kaꞌta da, taam na ɓisoldaaꞌ na ɓiɓoꞌ ga ɓuwaa watuki ga Kaanfaa Koohɗa, ɓaa sarahohcaa na Fërísiyeeŋcaa ebilee ɓa taam nariɗa. Ɓa ɓayya ga yahɓa lúsee-kiwii, lampu, na kalaɓ. 4 Lak Yéesu ínohin iñaa ƴahhi kidalɗa, ya hídohneera naɓa, meekissaɓa an:

- Ɗú raas ɓa?

5 Ɓa taassari an:

- Ɗí raas Yéesu Nasareet!

Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mi yërí en* Yéesu!

Wiima lak Yúdaa yii toon Yéesuɗa, yeema tuukka ɓan na soldaaꞌcii. 6 Daa Yéesu woꞌeeɓa an «Mi yërí», ɓa sooffa fenoo, keenussa kakay.

7 Yéesu meekisissaɓa an:

- Ɗú raasɓa?

Ɓa taassa an:

- Ɗí raas Yéesu Nasareet!

8 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Mi woꞌinndúu an mi yërí. En lak ɗú raassoonaa íisat ɓuwii ɓii ɓa ƴee.

9 Iñaama laakka ee fodaama iñaa Yéesu woꞌeeɗa matta. Ya woꞌee an: «Buba, yíinoo ga ɓuwii fu tík ga yahhooɗa saŋkuꞌꞌii.» 10 Simoŋ-Peeꞌ, lak ɓayin kalaɓ, ya ɗollafa, típpafa súrgaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa, gúꞌta nofaa ñaabaa. Súrgaama teeksee Malkus. 11 Yéesu dalla kiwoꞌ Peeꞌ an:

- Íkaa kalaɓfiigaraa ga huuwii. Kaas-coonii Paamudii eꞌtooɗa mi jommbiiwa kiꞌan hene?

Yéesu ɓayussa kaan Aan

12 Waa ennda ɗa, soldaaꞌcaa na yaa kuliyuk gaɓaɗa na ɓuwaa yaawúuꞌcaa watuki Kaanfaa Koohɗa, abussa Yéesu, pokussari. 13 Ɓa ɗeɓpari kiɓay kaan Aan†. Aan yaama yërí en payam Kayíf. Kayíf nak, kíisci laakki lak yërí en haꞌ-kaadaa sarahohcaa. 14 Kayíf yaama nak, yërí onee yaawúuꞌcaa hel, woꞌꞌaɓa an iñaa gënɗa yërí en an ɓoꞌ yíinoo kaniꞌ ɓéeɓ kúlkii.

Peeꞌ taasukka Yéesu

(Mëccëe 26: 69-70; Marka 14: 66-68; Lúkkaa 22: 55-57)

15 Simoŋ-Peeꞌ na ɓoꞌ yiliis ga tëelíbéecaa taabukussa Yéesu. Tëelíbéenaama, haꞌ-kaadaa sarahohcaa ínoheerari kërí tah ya mínnda kiꞌaas na Yéesu hëtaa kaanfaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa. 16 Wayee Peeꞌ tessa ga fooh ga yahaa hal-kaadaa. Waa ennda ɗa, tëelíbéenaama haꞌ-kaadaa sarahohcaa ínohinɗa, meƴca, kaꞌta ga ɓetifaa tuukee daama kiwatuk hal-kaadaaɗa, ya saawalla nari, ya ekka Peeꞌ ɗuuƴ. 17 Súrgaa yiɓetiyaa yaama tuukee kiwatuk hal-kaadaaɗa dalla kimeekis Peeꞌ an:

- Fu ɓan, fu bokkii ga tëelíbéecii ɓii yiine?

Peeꞌ taassari an:

- Óꞌóo, mi bokkii ga de!

18 Wiima lak Kooh soosin, kërí tah súrgacaa na ɓuwaa watuki Kaanfaa Kooh ensee daamaɗa fetussa kiwii, ɓaa yoonuk. Peeꞌ enee daama naɓa, yaa yoonuk ɓan.

Haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekissa Yéesu

(Mëccëe 26: 59-66; Marka 14: 55-64; Lúkkaa 22: 66-71)

19 Haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekissa Yéesu ga loo tëelíbéecaagari na ga loo jëgírohaagari.

20 Yéesu taassari an:

- Mi woꞌee hen ga fíkíi ɓéeɓ. Besoo bes mi jëgírohee ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa na ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ga daa yaawúuꞌcaa ɓéeɓ hídohohseeɗa. Mi mosoo kiɗaakuk mi woꞌ yen. 21 Kon fu meekissoo ya ga iñaama? Meekisaa ɓuwaa súkúrukeerooɗa iñaa mi woꞌɓaɗa. Ɓa ga kihafɓa, ɓa ínohin dijófíꞌ iñaa mi, mi woꞌɗa.

22 Daa Yéesu woꞌee iñaama, yíinoo ga ɓuwaa watuki Kaanfaa Kooh ee ensee daamaɗa leŋngari paꞌ, woꞌꞌari an:

- Fu lofan sarahohii yiyaakyii fodumane?

23 Yéesu taassari an:

- En lak woꞌeeniigoo júɓpiinaa, woꞌaa iñaa júɓpii gaɗa. Wayee en an iñii mi woꞌɗa júwinaa fu feekohhoo ya?

24 Waa ennda ɗa, Aan nakohha Yéesu ɓayu, na ɓaŋcaa ga yahcaa, ga Kayíf, haꞌ-kaadaa sarahohcaa.

Peeꞌ taasukissa Yéesu

25 Wiima lak Simoŋ-Peeꞌ yii lís diima, yii yoonuk, laakka ɓaa woꞌꞌi an:

- Fu ɓan, fu bokkii ga tëelíbéecaa ɓaa yaamane?

Wayee Peeꞌ taasukka an:

- Múk, mi bokkii ga.

26 Wiima ɓan, ga súrgacaa haꞌ-kaadaa sarahohcaa, laakka ga yíinoo ee bokoh na ɓaa Peeꞌ gúree nofaaɗa. Ya woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Mi hotéeríiraa nari ga ɗuuƴ yoon-dëraane?

27 Peeꞌ dalla kitaasukis. Ya yaa lëehíꞌ kiwoꞌ rek, laakka siik-pabaa kon.

Yéesu ɓayussa ga fíkíi Pílaat

(Mëccëe 27: 1-2,11-14; Marka 15: 1-5; Lúkkaa 23: 1-5)

28 Lëehíꞌta, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa ɓewohussa Yéesu ga Kayíf, ɓa ɓayyari kaanfaa gúwernëeꞌ ɓu-Room. Enee ga kím cuut. Ɓa ga kihafɓa, ɓa aassii ɗuuƴ kaanfaa doonaa, ga iñaa baahaagaɓa nakohɗa, ɓa líiwoo ee ɓa mín kibok ga hewaa feetaa Paakaagaɓa. 29 Iñaama tah, Pílaat, gúwernëeraa nammba kimeƴ gaɓa ga fooh, meekissaɓa an:

- Ɓii yii, iñii ɗú yabohhiɗa, ya ya?

30 Ɓa taassari an:

- Ya enéeríi tumoh-kofeelaa, ɗí haydohoori garaa.

31 Pílaat woꞌꞌaɓa an:

- Ɓayatti, ɗú attiꞌꞌi na kihaffúu, ga dii Waasiigarúu nakohɗa.

Wayee yaawúuꞌcaa loffari an:

- Ɗí onussii kiꞌattiꞌ ɓoꞌ kikaan!

32 Iñaama laakka ee fodaama iñaa Yéesu woꞌee ga loo daa kikaankaagari ƴah kimanɗa jomee ɗa kilaak. Ya yéegalohee daa kikaankaagari ƴah kimanɗa. 33 Waa ennda ɗa, Pílaat ɓoyukka ɗuuƴ kaanfaa, ya ɓaylukka Yéesu. Ya meekissari an:

- An fu yërí en buurii yaawúuꞌciine?

34 Yéesu taassari an:

- Iñum fu woꞌ yuma, fu yërí halaatiꞌ haffu kanoo ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓërí woꞌꞌaaka garoo?

35 Pílaat loffari an:

- Mine, mi nam kiꞌen yaawúure? Heetiigaraa na sarahohcii ɓiyaakɓaa ɓërí kalaamiꞌꞌaa garoo. Fu, fu tum ya?

36 Yéesu taassari an:

- Nguuriigoo enndii nguuꞌ ëldúnanii wii. Binaa nguuriigoo enee nguuꞌ ëldúnanii wiinaa, eneenaa súrgaciigoo hay kiheñohu doonaa mi tíksoo ga yah ɓuwii kuliyuk ga yaawúuꞌciiɗa. Wayee óꞌóo, nguuriigoo enndii nguuꞌ dii, ga ëldúna.

37 Pílaat dallari kimeekis an:

- Kon fu iñii buuꞌ?

Yéesu taassari an:

- Fu yii woꞌka: mi iñii buuꞌ. Ee iñii tahhoo kilímu ee mi hayin ëldúnaɗa wërí en kiseediꞌ kayohfii. Ɓéeɓ ɓaa bokin ga kayohfii, súkúruk woꞌeenndoo.

38 Pílaat woꞌꞌari an:

- Kayoh, fa ya?

Yéesu attiꞌussa kikaan

(Mëccëe 27: 15-31; Marka 15: 6-20; Lúkkaa 23: 13-25)

Waa ennda ɗa, Pílaat meyissa ga yaawúuꞌcaa ga fooh, ya woꞌꞌaɓa an:

- Mi ga kihaffoo, mi hottii ga ɓii yii enaama yíinoo yaa cal kiꞌattiꞌu kikaan. 39 Diima nak, waa enin baah garúu, ga hew Paakaa en ɓéeɓ mi lëgísiꞌtúu ɓoꞌ yíinoo ga kasu, ɗú waaꞌ mi lëgísiꞌtúu buurii yaawúuꞌciine?

40 Daama, ɓa enissa kifiip didóolíꞌ an:

- Óꞌóo, hanat kiꞌen yuma, ɗí waaꞌ Barabaas!

Barabaas yaama enee tumoh-kofeel yiyaak.

19

1 Waa ennda ɗa, Pílaat nakohha Yéesu ɓewu, ya ɓayu, ya rípu na ngeeꞌ. 2 Soldaaꞌcaa tíkiꞌta Yéesu ga haffa iñaa man na fodii baanu-buuꞌ ee terohu na lúp. Ɓa ekkari kúltí fiyoꞌoh* cor. 3 Ɓa deeƴca garinaa, ɓa këñɗiri an:

- Pesa, buurii yaawúuꞌcii!

Tíkka ga ɓa ɓaa feekki.

4 Pílaat meyissa fooh, woꞌꞌa yaawúuꞌcaa an:

- Súkúrukat! Mi hayyúuri kihaydohi fooh doonaa ɗú ínoh an mi hottii ga ɓii yii enaama yíinoo yaa cal kiꞌattiꞌu kikaan.

5 Yéesu dalla kimeƴ fooh, ɓayin ga hafaa baanaa hëwrohu na lúpɗa ee ya ekukin kúltífaa fiyoꞌohfaa. Pílaat woꞌꞌaɓa an:

- Ɓuum yooma!

6 Ee daa sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓuwaa watuki Kaanfaa Kooh hotee Yéesu rek, ɓa ɓaa fiip an:

- Daayaari ga kuraa! Daayaari ga kuraa!

Pílaat taassaɓa an:

- Ɓayatti, ɗú daaƴci ga kuraa na kihaffúu, ndaga mi, mi hottii gari enaama yíinoo yaa cal ya attiꞌu kikaan.

7 Yaawúuꞌcaa loffari an:

- Ɗí, ɗí laakin waas, ee ga iñaa waasiima nakohɗa, ya jom kiꞌapu hen ndaga ya tík hafci Kowu Kooh.

8 Daa Pílaat kelohee woꞌeencaa caama, ya wëñnja da kitíit. 9 Ya ɓoyukka ɗuuƴ kaanfaa, ya meekissa Yéesu an:

- Fu kúlkoh gada?

Wayee Yéesu taassiiri hen sah.

10 Waa ennda ɗa, Pílaat woꞌꞌari an:

- Fu saŋ naroo kiwoꞌe? Hanaa fu ínohoo an mi míninndaa kiꞌíis fu ƴee, ee ɓan mi míninndaa kidaaƴluk ga kuraa?

11 Yéesu taassari an:

- Fu mínalooroo dara enndii an Kooh yërí onndaakanaa. Kërí tah ɓaa tíkkoo ga yahfuɗa yërí wëñnjaa kiyëkíꞌ baakaaꞌ.

12 Ga ɗekataama, Pílaat yaa heel kiꞌíis Yéesu, wayee yaawúuꞌcaa ɓaa fiip didóolíꞌ an:

- Binaa fu íis ɓii yii rekaa fu enndii fiiliimun buuꞌ Sesaaꞌ. Ɓaa tík hafci buuꞌ ɓéeɓ, lak sagohin na buuꞌ Sesaaꞌ.

13 Daa Pílaat kelohee woꞌeencaama, ya meƴdohha Yéesu fooh, ya yuŋnga ga bagaa ya yugohi kiꞌattiꞌɗa, ga ɗekataa tawahu na atoh ciyaak ee woꞌsi ga kiꞌEbërëe “Gabata”†. 14 Besaa bëríi enee besaa goonataa Paakaa‡ yaawúuꞌcaa, ee enee ga ɓak mídí. Pílaat woꞌꞌa yaawúuꞌcaa an:

- Buurumgarúu yooma!

15 Wayee ɓaa fiip didóolíꞌ an:

- Ya kaanat, ya kaanat! Daayaari ga kuraa!

Pílaat woꞌꞌaɓa an:

- Buuriigarúu, mi daayatti ga kuraane?

Sarahohcaa ɓiyaakɓaa taasussa Pílaat an:

- Ɗí laak buuꞌ yíinoo kep ee yërí en buuꞌ Sesaaꞌ.

16 Waa ennda ɗa, Pílaat tíkka Yéesu ga yahɓa ɓa daaƴneeri ga kuraa .

Yéesu daayussa ga kuraa

(Mëccëe 27: 32-44; Marka 15: 21-32; Lúkkaa 23: 26-43)

Soldaaꞌcaa abussa Yéesu ɓa ɓaa ƴah nari. 17 Yéesu koorukka kuraanaagari na kihafci, meƴca teeraa kiƴah ɗekataa teeku Loon-haf ee wërí en ga kiꞌEbërëe Golgotaa. 18 Daama soldaaꞌcaa daayussa Yéesu ga kuraanaa. Ɓa daaƴca ɓan ɓoꞌ ɓanak ɓiliis ga yahaaci, yaa en ɓéeɓ ga Kuraa: yii hanohhari yah-ñaam, yíinoo hanohhari yah-seŋ. Yéesu ennda ga leꞌnaa.

19 Pílaat bínlukka yen ga kuhaanga, ja daayussa ga ɗook kuraanaa Yéesu. Iñii yii yërí bínsee ga: «Yéesu Nasareet, buurii yaawúuꞌcii.» 20 Iñaa bídu ga kuhaangakaaɗa, yaawúuꞌ ɓiyewin jagussawa ndaga ɗekataa waama Yéesu daayohu ga kuraaɗa enee ga yahaa teeraa, ee lak kaahay cërí bínsee ga kuhaangakaa: kiꞌEbërëe, kiLateŋ na kiGerek. 21 Sarahoh-yaawúuꞌcaa ɓiyaakɓaa woꞌussa Pílaat an:

- Kaa íis iñaa yaama bídu an «buurii yaawúuꞌcii», wayee bínsat an: «ɓii yii woꞌ an: Mi yërí en buurii yaawúuꞌcii.»

22 Pílaat loffaɓa an:

- Iñaa mi bínɗa, mi bídinndi.

23 Ga waa soldaaꞌcaa lëehírussa kidaaƴ Yéesu ga kuraanaa, ɓa ɓeɓpa kúltícaagari warohussaca kom cinikiis, soldaaraa en ɓéeɓ ɓeɓpa kom wíinoo. Lëehíꞌta ɓa ɓeɓpa kúltífaagari fiyaakfaa ya tíki ga ɗookɗa. Fa ñëekírussii hen ee fa en píis wíinoo, aboh ɗook bi ga kakay. 24 Ɓa woꞌꞌa ga díkaantiɓa an:

- Ɗu hanatfa kiɗaꞌ, ɗu yípohat tudooꞌ kiꞌínoh ɓaa laakanfaɗa.

Iñaama laakka ee fodaama iñaa Këyítfaa woꞌeeɗa matta. Fa woꞌee an: «Ɓa warohha kúltícaagoo, ɓa yípohha tudooꞌ ga kúltífaagoo fiyaakfaa.» Ee iñaama deŋ yërí soldaaꞌcaa tum.

25 Eew Yéesu, ya na këmëeŋkíci yiɓeti na Mërí, ɓeti Kelewopaas na Mërí-Malleen, tuuksee ga yahaa kuraanaa Yéesu. 26 Daa Yéesu hotee eeci, ee tëelíbéenaagari ya keeñukɗa tuukin ga yahaa yaama, ya woꞌꞌa eeci an: «Ɓetifii, kowukumgaraa kooma.» 27 Lëehíꞌta ya woꞌꞌa tëelíbéenaa an: «Eefu yooma». Aboh ga besaa bëríi, tëelíbéenaa yaama haydohha Mariyaama ya dëk nari ga kaanci.

Kikaankaa Yéesu

(Mëccëe 27: 45-56)

28 Waa ennda ɗa, lak Yéesu ínohin an tóoh matin kimma, ya woꞌꞌa an:

- Mi pílin.

Fodaama iñaa bídu ga Këyítfaaɗa matta. 29 Laakeera daama kujataakaa líifin muut na biiñaa piriikin. Soldaaꞌcaa ɓewussa epoosaa ɓa ñoon ga biniigaꞌ, ɓa maaŋngawa ga dooraa meyoh ga kedikkaa woꞌu Isoop, ɓa tobinndawa ga kúuwkaa Yéesu. 30 Daa Yéesu ɗuuyee ga biiñaa wipiriikiꞌwaa, ya woꞌꞌa an:

- Tóoh matin.

Lëehíꞌta ya feekka haf, kaannda.

Hëbúusaa Yéesu gúlussa na núɓ

31 Wiima lak yaawúuꞌcaa ɓaa ga besaa waayukaa Sabat. Ɓa waaréeríi Sabataama laak faraafcaa ga kuraacaa. Wëñaa ga Sabataa waayuku waama yakeera lool gaɓa§. Ɓa dalla kikaꞌ ga Pílaat ɓa kíimmbari, kotcaa ɓuwaa daayu ga kuraaɗa weelu ee faraafcaa yóoskíru. 32 Waa ennda ɗa soldaaꞌcaa hayussa ga ɓuwaa daayu na Yéesu ga kuraaɗa, ɓa weella kotcaa yaa ɓa ɗeɓ gari kileꞌɗa, ɓa paaffa ga yukanakyaa. 33 Daa ɓa leꞌee ga Yéesu, ɓa weellii kotcaagari, ndaga ɓa hotta an ya kaanin kumëeñíꞌ. 34 Wayee laakka ga soldaaꞌcaa yíinoo yaa gúl hëbúusaa Yéesu na núɓ. Ga saasi ñíf na músú caa soon ga gaañaa. 35 Ɓii seediꞌ iñii yiiɗa tík hasci ga hen ee iñii ya seediꞌɗa kayoh. Ya ga kihafci, ya ínohin an iñaa ya woꞌɗa kayoh. Ya seediꞌinka doonaa ɗú ɓan, ɗú gëm. 36 Iñaama laakka ee fodaama iñii bídu ga Këyítfaaɗa matta. Bídu ga an: «Wíinoo ga ƴohcaagari weelsanndii.» 37 Ee laakin ɓan daa bídu diliis ga Këyítfaa an: «Ɓa hay kimalaki ga ɓaa ɓa gúlee hëbúusaagariɗa.»

Yéesu ekussa ga loyaagari

38 Waa ennda ɗa, Yoseef yaa dëk teeraa Arímateeɗa, kíimmba Pílaat ya onndi kiɓeɓ faraaffaa Yéesu. Yoseef enee tëelíbée Yéesu, wayee ya ɗaakukeeka hen, ndaga ya niikee ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa. Pílaat onndari ya ɓeɓ faraaffaa. Ya dalla kihay, ya ɓeɓpa faraaffaa Yéesu. 39 Níkodeem ɓan taammba na Yoseef. Níkodeem yaama yërí en ɓaa karee ga Yéesu ga wek kisaawalnee nariɗa. Ya ɓaydohha iñaa leꞌ kílóo cidaaŋkaah-kaahay ga cúuraay mún waa hícowu míiꞌ na alowees*. 40 Ɓa ɓanak, ɓa ɓeɓpa faraaffaa Yéesu. Ɓa múullafa na lëmíi, ɓa tumdohha ga cúuraayaa wiꞌéeñíꞌwaama fodaa daa yaawúuꞌcaa tumi ɓa ƴah kiꞌac faraafɓanaa. 41 Ga yahaa ɗekataa Yéesu daayohseeɗa, laakeera yoon-dëraa en daama. Ee ga ɗuuƴ yoon-dëraama laakeera loy wiꞌas waa yotu ga atoh, waa ken mosoo ga kiꞌeku. 42 Wiima, waa lak yaawúuꞌcaa ensee ga besaa waayukaa Sabat, ee ɓan loyaa deeyeera daama, ɓa ekka faraaffaa Yéesu ga.

20

Loyaa en wiɓuucuuc

(Mëccëe 28: 1-18; Marka 16: 1-8; Lúkkaa 24: 1-12)

1 Dímaasaa ga kímaa cuut, lak Kooh wíissii duum, Mërí-Malleen kaꞌta loyaa Yéesu. Ya hotta atohaa lagohsee loyaaɗa, nísuunun. 2 Ya dalla kiꞌíisuk na jaaꞌ, yaa ƴah ga Simoŋ-Peeꞌ na tëelíbéenaa yíinoo Yéesu keeñukeeɗa. Ya woꞌꞌaɓa an:

- Haꞌmudii ɓewohuunun ga loyaagari ee ɗí ínohoo ga daa ya ɓayuɗa.

3 Peeꞌ bëtta na tëelíbéenaa yíinooyaa, ɓaa fool kimalaknee loyaa. 4 Ɓa ɓanak ɓéeɓɓa ɓaa fool, wayee tëelíbéenaa yíinooyaa wëñnja Peeꞌ kigaaw, ya ɗeɓpa Peeꞌ kileꞌ loyaa. 5 Daa ya hëeɓɗuk hen ya hotta lëmíicaa faanuunun ga kakay, wayee ya aassii. 6 Simoŋ-Peeꞌ yaa taabee ga fenoociɗa hannda kileꞌ. Daa Peeꞌ aas hen, hotta lëmíicaa faanuunun kakay, 7 na lëmíinaa baanuꞌsee ga hafaa Yéesuɗa. Lëmíinaama, lak atukohussii na cíinoocaa, wa ponsee hen, faanussa haŋ ga ɗekat wíinoo daama. 8 Waa ennda ɗa, tëelíbéenaa yíinoo yaa ɗewee kileꞌ loyaaɗa hannda kiꞌaas ɓan. Ya hotta, ya gëmmba. 9 [En kiꞌenaa, iñaa Këyítfaa yéegalohee an Yéesu jomin kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa leeréeríi ga hafcaa tëelíbéecaa duum]. 10 Lëehíꞌta tëelíbéecaa ɓoƴkussa kaanɓa.

Yéesu feeñukka ga Mërí-Malleen

(Mëccëe 28: 9-10; Marka 16: 9-11)

11 Mërí nak tuukka ga yahaa loyaa ga fooh, ya yaa koduk. Daa ya enee na kikodukɗa, ya híilla kihëeɓɗúk loyaa, 12 ya hotta malaaka ɓanak ɓaa ekkuunun kúltí ciyaanaaw ɗer, yuguunun ga daa faraaffaa Yéesu faanseeɗa: yíinoo ga daa hafaa hanoheeɗa, yíinoo ga daa kotcaa hanoheeɗa. 13 Malaakacaa meekissari an:

- Ɓetifii, fu koduk ya?

Ya taassaɓa an:

- Ɓa ɓewin faraaffii Haꞌmudiigoo ee mi ínohoo ga daa ɓa faanndiɗa.

14 Daa ya enee na kiwoꞌ iñaama, ya heelukka, ya hotta Yéesu tuukin, wayee ya ínohsohhiiri. 15 Yéesu meekissari an:

- Ɓetifii, fu koduk ya? Fu raas ɓa?

Mërí fooŋnga an ɓaa watuki yoon-dëraaɗa yërí, ya woꞌꞌari an:

- Kiyaakii, en lak fu yërí ɓeɓpinaa, woꞌaaroo ga daa fu faanndiɗa, mi kaꞌ, mi kooꞌneeri.

16 Yéesu woꞌꞌari an:

- Mërée!

Mërí mëeñsukka, dalla kiwoꞌ ga kiꞌEbërëe an:

- Rabúní! (Wërí en Jëgírohii).

17 Yéesu woꞌꞌari an:

- Kaa tëhdohhoo* ndaga mi kaꞌtii ɗook ga Paamudii duum. Wayee kara, fu woꞌnee tëelíbéecaagoo an mi yii ƴah ɗook ga Paammboo, yii en Paammbúuɗa, ga Koohyiigoo, yii en Koohyiigarúuɗa.

18 Waa ennda ɗa, Mërí-Malleen kaꞌta ga tëelíbéecaa, woꞌꞌaɓa an:

- Mi hotin Haꞌmudii!

Lëehíꞌta ya ɓéestíꞌtaɓa iñaa Yéesu woꞌeeriɗa.

Yéesu feeñukka ga tëelíbéecagari

19 Ga noh-soosaa dímaasaa ya mílíseeɗa, tëelíbéecaa tëcukussa ga túuyaa ɓa hídírukoheeɗa, ndaga ɓa niikee ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa. Daama, Yéesu hayya, tuukka ga leelooɓa, këñíꞌtaɓa an:

- Jam namohat narúu!

20 Ga waa ya woꞌꞌa fodaama, ya teeɓpaɓa yahcaagari na hëbúusaagari. Keeñaa tëelíbéecaa soossa bi ndaga daa ɓa hotin Haꞌmudiiɗa.

21 Yéesu woꞌissaɓa an:

- Jam namohat narúu! Fodii dii Paamudii wossooɗa, mi ɓan mi wossúuɗa.

22 Ga waa ya woꞌꞌa fodaama, ya fúrissa ga ɗookɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Teꞌat Helii yiselaꞌíꞌyii. 23 Ɓéeɓ ɓuwaa ɗú bayalan baakaaꞌcaagaɓaɗa, ɓa hay kibayalu; wayee ɓuwaa ɗú bayalanndii baakaaꞌcaagaɓaɗa, ɓa bayalsanndii.

Yéesu feeñukka ga Toomaa

24 Toomaa, yaa ɓaysi Dídímɗa† ee ya bok ga apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaaɗa, maaséeríi ga waa Yéesu hay gaɓaɗa. 25 Tëelíbéecaa tesɗa woꞌussari an:

- Ɗí hotin Haꞌmudii.

Wayee Toomaa loffaɓa an:

- Enndii an mi tík kuhassoo ga mëegée-poontucaa ga yahcaagariɗa, ee mi jiip jokonndoo ga, mi ek yahhoo ga hëbúusaagarinaa, mi gëmoo.

26 Tíkka ga bes ciyitnakaahay, tëelíbéecaa hídírukohissa ga ɗuuƴ kaanfaa ee Toomaa enee naɓa. Lak halcaa tëcuunun wayee Yéesu hayya tuukka ga leelooɓa këñíꞌtaɓa an:

- Jam namohat narúu!

27 Lëehíꞌta, ya woꞌꞌa Toomaa an:

- Tíkaa jokonjiigaraa, dii, ga yahciigoo, fu malak. Ekaa yahiigaraa ga hëbúusiigoo. Íisaa kiwediꞌ, fu gëm!

28 Toomaa dalla kiwoꞌ anee:

- Haꞌmudiigoo ee Koohyiigoo!

29 Yéesu woꞌꞌari an:

- Dii fu hottooɗa tahhaa kigëm. Ɓa yewinin múuꞌ ɓuwii gëmin ee hotussiirooɗa!

30 Yéesu tummba ga fíkíi tëelíbéecaagari kíntaan ciyewin ciliis, caa bídussii ga Këyítfii fii. 31 Kíntaancii en ga Këyítfii fiiɗa nak, ca bídu ga doonaa ɗú gëm an Yéesu yërí en Kiristaanii, Kowukii Kooh; ee ɗú gëm garinaa, ɗú hay kilaak kipes ga teekci.

21

Yéesu tummba kíntaan ga kimbaal jën

1 Ga waa iñaama paaffa, Yéesu feeñukissa tëelíbéecaagari ga seereenaa giiyaa Tíbéeríyaat*. Ya feeñukeeɓa fodii dii: 2 Simoŋ-Peeꞌ na Toomaa yaa ɓaysi Dídímɗa† na Natanayeel yaa meyoh Kanaa ga gohaa Gëlíléeɗa na towutaa Sebedee na tëelíbée Yéesu ɓanak ɓiliis ensee daa díinoo. 3 Simoŋ-Peeꞌ woꞌꞌaɓa an:

- Mi yii ƴah kimbaalnee jën.

Ɓa taassari an:

- Ɗí ɓan ɗí hay naraa kitaam.

Ɓa kaꞌta, ɓa aassa ga gaal-loocaa, wayee wekaa bëríi, ɓa ammbii dara. 4 Lak Kooh yaa ƴah kiwíis, Yéesu tuukka ga tewisaa giiyaa, wayee tëelíbéecaa ínohsohussiiri. 5 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Ɓiƴaay, mbaa ɗú abin yen?

Ɓa taassari an:

- Óꞌóo!

6 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Weesat mbaalii ga ɓakii hanoh gaal-loocii yah-ñaamɗa, ɗú hay kiꞌam jën.

Waa ennda ɗa, ɓa weessa mbaalaa, mbaalaa líiffa muut na jën bi ɓa mínissiiwa kimeƴdoh músúmaa. 7 Tëelíbéenaa Yéesu keeñukeeɗa, woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Haꞌmudii yërí!

Daa Simoŋ-Peeꞌ kelohee woꞌeenaa an: «Haꞌmudii yërí», ya ekukka kúltífaagari ndaga ya tesee faan fút, ya jafukka ga músúmaa. 8 Tëelíbéecaa ɓíinooɓaa ɓaa hay na gaal-loocaa, ɓaa nook mbaalaa líifin na jënɗa. Ɓa úsaayéeríi, ndaga díkaanti daa ɓa eneeɗa na tewisaa jom meetaꞌ citéeméeꞌ. 9 Ga waa ɓa yoosukka ga tewisaaɗa, ɓa hotta daama kiwiikaa taaluunun, tíkuunun jën ga ɗookgaa, na mbúurú ga yahaanaa.

10 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Haydohat ga jëncii ɗú han kiꞌamɗa.

11 Peeꞌ dalla kiꞌaas ga gaal-loocaa, kinook mbaalaa bi ga tewisaa, lak wa líifin na jën. Jëncaa enee citéeméeꞌ na cidaaŋkaah-yëtúus na kaahay, ciyaak. Ee ga daa jëncaa hín kiyewinɗa tóoh, mbaalaa ɗaꞌtii.

12 Yéesu woꞌꞌaɓa an:

- Deeyat ɗú ñëkítuk!

Wayee yíinoo ga tëelíbéecaa kaañnjiiri kimeekis, «fu yërí en ɓa?» Ndaga ɓa ínoheera an Haꞌmudii yërí. 13 Yéesu deeƴca, ɓeɓpa mbúuraa, warohhaɓawa. Ya tumissa fodaama na jënaa.

14 Ennda kotaa wukaahaywaa, waa Yéesu feeñuk tëelíbéecaagari ga iñaa ya mílísee ga ɓuwaa kaaninɗa.

Yéesu na Peeꞌ: Peeꞌ fu waarinndoone?

15 Ga waa ɓa lëehíꞌta kiñëkítuk, Yéesu meekissa Simoŋ-Peeꞌ an:

- Simoŋ, kowu Saŋ, fu wëñ ɓuwii ɓii kikeeñukkoone?

Simoŋ taassari an:

- Ee, Haꞌmudii, fu ínohin an mi waarinndaa.

Yéesu woꞌꞌari an:

- Níiraa tubaaltiigoo‡.

16 Kotaa wukanakwaa, Yéesu meekissari an:

- Simoŋ, kowu Saŋ, fu keeñukinndoone?

Peeꞌ taassari an:

- Ee, Haꞌmudii, fu ínohin an mi waarinndaa.

Yéesu woꞌꞌari an:

- Enaa níirohii baalciigoo.

17 Kotaa wukaahaywaa Yéesu meekissari an:

- Simoŋ, kowu Saŋ, fu waarinndoone?

Keeñaa Peeꞌ neɓpii ga daa Yéesu meekissi bi ennda waas kaahay an «fu waarinndoone?»

Ya taassari an:

- Haꞌmudii, fu yii fu ínohin iñaa en ɓéeɓɗa, fu ínohin an mi waarinndaa!

Yéesu woꞌꞌari an:

- Níiraa baalciigoo. 18 Kayoh-kayohɗa mi woꞌꞌaaka: ga kifiilfu, fu pokɗee haffu geñu, fu kari daa neɓpaa, wayee binaa fu guꞌgiꞌaa, fu hay kiɓëwíꞌ yahciigaraa, ɓoꞌ yiliis pokiꞌtaa geñu, ɓayyaa ga daa fu waaꞌtii kikaꞌ.

19 Yéesu woꞌee iñaama kiteewoh daa kikaankaa Peeꞌ ƴah kiman, ee Kooh eru ndam gaɗa. Lëehíꞌta Yéesu woꞌꞌa Peeꞌ an:

- Taabukaaroo!

Yéesu woꞌꞌa yen ga tëelíbéenaa ya keeñukɗa

20 Peeꞌ heeluk hen, ya hotta tëelíbéenaa Yéesu keeñukɗa, yii hay ga fenooɓa. Tëelíbéenaama yërí tobinukee ga fasaafaa Yéesu, ga waa ɓa ñam cuuníinfaa fiselaꞌíꞌfaaɗa ee yërí meekiseeri an: «Haꞌmudii, ɓii ƴahhaa kiꞌon bíiŋɗa, ya ɓa?». 21 Daa Peeꞌ hotti hen, ya meekissa Yéesu an:

- Haꞌmudii, haa yii fu ínoh ya gari?

22 Yéesu taassari an:

- Mi waaꞌ ya pes bi ga daa mi haysanaa, waasfu ya ga? Fu kay, taabukaaroo rek!

23 Woꞌeenaama síwwa ga ɗuuƴ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa an tëelíbéenaama kaananndii bi taaꞌ. En kiꞌenaa, Yéesu woꞌéeríi Peeꞌ an: «tëelíbéenaama kaananndii», wayee ya woꞌeeri an: «Mi waaꞌ ya pes bi ga daa mi haysanaa, waasfu ya ga?»

24 Tëelíbéenaama yërí seediꞌ iñcuma, ya bínndaca, ee ɗí ínohin an iñii ya seediꞌɗa kayoh.

25 Yéesu tumin enaama ciyewin ciliis. Enee an ca ɓéestíru hen wíinoo wíinoo ga këyítaa, mi foogin an, eneenaa ɓéeɓ këyítcaa bínsan caama hawanndii sah ga ëldúna.

✡ 1:21 1: 21 Malkat Dëteronom 18: 15,18.

* 1:24 1: 24 Laakin lëegísohcaa woꞌ an: «Ɓuwaa wossee ga Saŋɗa ensee ɓiFërísiyeeŋ.»

† 1:39 1: 39 Ga woꞌeenaa yaawúuꞌcaa, wahtaama woꞌsi wahtaa wudaaŋkaahwaa. Bescaagaɓa dali na noh-soos, lak nohaa waa aas bi ga daa wahtaama haysan, ennda wahtucaa hëgísohu kom cidaaŋkaah na kanak (12).

‡ 1:41 1: 41 Mesíinii Woꞌeen ga kiꞌEbërëe, wërí en Kiristaanii ga kiGerek.

§ 1:42 1: 42 Kefaas Woꞌeen ga kiꞌArameyee, wërí en Peeꞌ.

* 1:51 1: 51 Yakoop hotee iñaama ga heeƴ. Sënees 28: 12-13.

* 2:6 2: 6 «Kisétíꞌsirukoh ga fíkíi Kooh» waaꞌ kiwoꞌ: ɓu-Isarayeel tíssee kotcaa na yahcaagaɓa hen balaa ɓa ñam wala ɓa lëehíꞌ kiñamaa. Malkaa Mëccëe 15: 2

✡ 2:17 2: 17 Kañcaa 69: 10.

* 3:3 3: 3 Kilímukis woꞌeeniima ga kiGerek waaꞌ kiwoꞌ ɓan «ga ɗook asamaan».

† 3:14 3: 14 Móyíis ɓëwíree goŋ-përëmaa ga ëgíꞌ-dúndagaa. Malkat ga Kídaa 21: 8- 9: Ɓéeɓ ɓaa goŋ ɗoweera, ya yíp hascaagari ga goŋ-përëmaamanaa, ya dal kiwak. Fodaama Yéesu ɓëwírussa ga kuraanaa ee ɓéeɓ ɓaa fu yíp hasciigaraa gari taam na ngëmaa, fu hay kimúc.

* 5:3 5: 3 Laakin Këyítcaa ɓaatu woꞌeencii cii ga dii: [Ɓa sekee músúmaa ga mbalkaaɗa yëngëluk. 4 Ndaga, ga iñaa woꞌuɗa, laakee malaakaa Haꞌmudii yoosuki leekleek ga ɗuuƴ mbalkaa, ya yëngël músúmaa. Ee ɗúukoolíraa ɗeɓ kiꞌaas ga músúmaamanaa, ɗúukoolaagari wak, na daa wa mín kiman tóoh.]

† 5:10 5: 10 Waasaa yaawúuꞌcaa kokoheera kikooruk iñaa ɓítin ga bes Sabat.

* 6:10 6: 10 Mëdíroh na Mëccëe 14: 21: Ɓeticaa na oomaacaa ensee daama ɓan.

† 6:31 6: 31 Ñamahaama jom kiꞌen «maanaa» Kooh toɓɗeeɓaɗa. Malkat Eksoot 16 na Kañcaa: 78: 24.

* 7:22 7: 22 Abaraham yërí Kooh ɗewee kinak kigúruk.

† 7:35 7: 35 Gerekcaa waaꞌ kiwoꞌ ɓuwaa enndii yaawúuꞌ ga ëldúnaɗa.

* 8:24 8: 24 Mi yërí en woꞌeencaama man na teekaa Kooh eree hafci ga fíkíi Móyíisɗa (Eksoot 3: 14). Laakin ɓan ga Saŋ 8: 28.

✡ 8:41 8: 41 Malkat 8: 44.

✡ 8:48 8: 48 Malkat 4: 9.

✡ 8:56 8: 56 Malkat Sënees 12: 3.

✡ 8:58 8: 58 Malkat 8: 24,28; 1: 1-3.

* 9:7 9: 7 Mbalkaa Sílowee enee ga ɗuuƴ teeraa Yéerúsaleem.

* 10:22 10: 22 Kaanfaa Kooh ga Yéerúsaleemɗa.

† 10:23 10: 23 Malkat Tumeen 3: 11 na Tumeen 5: 12. Iñaa man na werandaa ee jíp ciyëgísíꞌ cërí amwa.

‡ 10:29 10: 29 Iñii Paammboo… iñaa en ɓéeɓ laakin ga bíncaa ciɗewaacaa, caa woꞌ an: «Paammboo yii eꞌtooɓaɗa yërí wëñ kilaak ɓaa en ɓéeɓ.»

* 11:45 11: 45 Iñaa Yéesu tumee yaama: hídukoh ga kaanaa Lasaaꞌ bi Yéesu mílísiꞌtariɗa.

† 11:49 11: 49 Kayíf Ga jamaanaa iñcaama heweeɗa, Kayíf yërí enee haꞌ-kaadaa sarahohcaa. Ɓa falsi bi ga kikaanɓa wala book ɓu-Room nísɓa ga kikuliyuk.

* 12:15 12: 15 Ɓu-Síyoŋ Teeraa Síyoŋ ee waaꞌ kiwoꞌ dëkaa Yéerúsaleem.

✡ 12:15 12: 15 Sakarí 9: 9.

† 12:33 12: 33 Daa kikaankaa Yéesu ƴah kimanɗa waaꞌ kiteewoh daayaa ya daaƴsan ga kuraanaaɗa.

‡ 12:38 12: 38 Woꞌeeniima, sëldíiga-Koohaa woꞌwa ga Ísayíi 53: 1.

✡ 13:18 13: 18 Kañcaa 41: 10.

* 16:2 16: 2 Jaanguciigaruu Yéesu woꞌ jaangu-yaawúuꞌcaa waama.

* 18:5 18: 5 Mi yërí en Diima, Yéesu eroh teekaa Kooh, Elohím. Malkat 8: 24, 56.

† 18:13 18: 13 Aan yërí enee haꞌ-kaadaa sarahohcaa balaa Kayíf ɓewanaa. Kërí tah ya líssa kiꞌonu céeꞌ ga iñaama.

* 19:2 19: 2 Kúltífaa fiyoꞌohfaama hëwrohu na píis wilëekíꞌ-dooli, ee man na caa buuꞌcaa na ɓuwaa ɓiyaakɓaa ɓërí laakfa kiꞌekuk.

† 19:13 19: 13 Teekaa ɗekataama wërí en «ɗekat wikëríꞌ ɗook» ga kiꞌArameyee.

‡ 19:14 19: 14 Bescaa yaawúuꞌcaa dali ga noh-soos. Dii, besaa waayukii Paakii aboh noh-soosaa arsamiisaa bi ga noh-soosaa ëljúmaa Yéesu daayohseeɗa.

§ 19:31 19: 31 Sabataamaa na feetaa Paakaa yaawúuꞌcaa cërí bok bes.

* 19:39 19: 39 Míiꞌ na alowees Iñcaa heet cúuraaycaa meyoh ga kedik. Ɓuwaa tumeeca kiꞌéeñíꞌ kúltí wala ɗuuƴ túuƴ, na ɓan kiꞌéeñíꞌ na kiɗaak faraaf ga ɗuuƴ loy.

* 20:17 20: 17 Kaa tëhdohhoo Laakin lëegísohcaa woꞌu ga ɗekataama an: «Kaa leꞌ garoo».

† 20:24 20: 24 Teekaa Dídím wërí en «Síis, ɓoꞌ ɓanak»

* 21:1 21: 1 Giiyaa Gëlílée.

† 21:2 21: 2 Teekaa «Dídím» wërí en «Síis ɓoꞌ ɓanak… »

‡ 21:15 21: 15 Tubaaltiigoo waaꞌ kiwoꞌ ɓuwaa bok ga Jaangaa ya ennda hafaaɗa.

TUMEENCAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Tumeencaa apotaaꞌcaa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí en fukanakfii Lúkkaa bínɗa. Faa ya ɗewee kibínɗa fërí en «Hewhewii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa ee Lúkkaa bínɗa.» Këyítfii fii nak wo’ ga loo tumeencaa apotaa’caa. Ga këyítfaa fuɗewaafaa, Lúkkaa ɓéestíree kilímukkaa Yéesu, kipeskaagari ga ëldúna, kikaankaa na kimílískaagari ga ɓuwaa kaaninɗa, bi ga daa ya ɓëwírohu ɗook asamaanɗa.

Ga fii, ya ɓéestí’ daa Helii yisela’íꞌyii yoosukee ga apotaa’caa, ɓa ɓaa wíil ga teerucaa kiyéegaloh Hewhewii winéwí’wii, kooroh ga doolii Helii yisela’íꞌyii onɓaɗa. Coonucaa ɓa dayee ga lëgëyaama ɓa tumɗee Yéesuɗa na mesiklaatcaa ɓa tíkseeɗa, ya ɓéestírinca ga. Waama, lak yaawúu’caa am an Wo’eenaa Kooh hayi’ɓa; ɓiɓo’ ɓiliis bokussii ga. Lúkkaa ɓéestírin ɓan daa apotaa’caa dalee kiyéegaloh Hewhewii winéwí’wii ga ɓuwaa enussii yaawúu’ɗa. Ya wëñ nak kiɓéestí’ lëgëyaa apotaa’cii ɓanakɓii ɓii tumɗa, ennda Pee’ na Pool. Pee’ yërí jangatee ga Yéerúsaleem bi tuuki’ta kikerceen ga ɗuuƴ yaawúuꞌcaa. Pool ga ɓaaɓcaagari, tuukiꞌta kikerceen ga teerucaa ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa fodii teeraa Añcoos, waa Korenti, waa Filiip na ciliis. Këyítfii tëebírin Pool ga daa ya kooroh ga kiɓaaɓɗa tóoh. Fa teewohin ɓan coonucaa jaangucaa han kituukiru dayeeɗa na daa Helii yiselaꞌíꞌyii on dooli ɓuwaa hanee kiꞌaas ga kikerceen ɓaama bi ɓa yëgíssa ga ngëmaagaɓaɗa.

Fodaama, këyítfii fii teewinnduu an ɗu ɓan, ɗu jomin kiyéegaloh Hewhewii winéwí’wii wo’ ga loo Yéesu Kiristaaɗa daa en ɓéeɓ ga ëldúna.

Këyítfii tumeencaa apotaa’caa tíidoh anee:

A - Hewhewii winéwí’wii yéegalohussa ga Yéerúsaleem (1: 1–8: 4)

1 - Bescaa mëeñjoh ga kipeskaa Yéesuɗa (1: 1-11)

2 - Macaas tanussa kibok ga apotaa’caa (1: 12-26)

3 - Helii yisela’í’yii yoosukka ga apotaa’caa (2: 1-13)

4 - Apotaaꞌcaa seediꞌussa Hewhewii winéwíꞌwii ga Yéerúsaleem (2: 14–8: 4)

B - Hewhewii winéwí’wii yéegalohussa ga kúlkaa Yúudée na ga gohaa Samaríi (8: 5–12: 25)

C - Hewhewii winéwí’wii yéegalohussa daa en ɓéeɓ (13: 1–28: 31)

1 - Ɓaawaa Pool ɗeɓ kika’ɗa (13: 1–14: 28)

2 - Nookoh laakka ga Yéerúsaleem (15: 1-35)

3 - Ɓaawaa Pool wukanakwaa (15: 36–18: 23)

4 - Ɓaawaa Pool wukaahaywaa (18: 24–21: 16)

5 - Pool lagussa ga Kasu ga Yéerúsaleem (21: 17–23: 22)

6 - Pool ɓayussa paanaa yaawúu’caa (23: 23–26: 32)

7 - Pool ɓayussa Room (27: 1–28: 31)

1

Balaa Yéesu tagoh na apotaaꞌcaanaa

1 Fiilii Tewoofíil, ga këyítfaa mi ɗeɓ kibínɗa, mi ɓéestírin tóoh iñaa Yéesu tum, na iñaa ya jëgíroh aboh ga dalaaraa, 2 bi ga besaa Kooh ɓëwíꞌti, ya lappa asamaanɗa, lakanaa ga doolaa Helaa yisalaꞌíꞌyaa, ya nakin apotaaꞌcaa ya tanukɗa kitum iñcaa ɓa jom kitumɗa. 3 Ga waa ya kolkoh ga coonucaagariɗa, ya hayya gaɓa na mandarga ciyewin caa teewoh an ya yaa pes: iñaa leꞌ bes cidaaŋkaah-nikiis, ya yaa teewukoh gaɓa ee ya yaa woꞌi naɓa ga loo Nguuraa Kooh. 4 Laakka bes, ya yuŋnga naɓa kiñam, ya dígallaɓa an:

- Kaa úsaayat Yéerúsaleem, wayee sekat iñaa Paamudii dígohee ee ɗú keloheeka ga kúuwrooɗa. 5 En kiꞌenaa, Saŋ bëtísiꞌee ga músú, wayee tes cijutuut ga fíkíi, ɗú hay bëtísiꞌu ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa.

Yéesu lappa ɗook asamaan

6 Apotaaꞌcaa nak hídírukohussa daama, ɓa meekissa Yéesu an:

- Haꞌmudii, fu ƴah kituukiris Nguurii Isarayeel diimaɗane?

7 Yéesu taassaɓa an:

- Ɗú onussii kiꞌínoh jamaanaa, wala wahtaa Paamudii ƴah kituukiꞌ Nguurii Isarayeelɗa. Paamudii abin wahtaama na kihafci. 8 Wayee hay kilaak doolaa soruk garúu, waa meyoh ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa ƴah kiyoosuk ga ɗookkúuɗa. Fodaama, ɗú en seediroo ga teeraa Yéerúsaleem, na ɓéeɓ gohaa Yúudée na waa Samaríi, bi ga topaaraa ëldúna.

9 Ga waa Yéesu lëehíꞌta kiwoꞌ iñaamaɗa, ɓa ɓaa malak gari ya yaa ɓëwíru ɗook asamaan, laakka yaayeelaa hay, kúnndari ga hascaagaɓa.

10 Lakanaa ɓa ɓaa lís kitaaginuk asamaan ga daa Yéesu en na kiƴahɗa, ɓoꞌ ɓanak ɓaa ekuk kúltí ciyaanaaw, meyussa jemeet ga yahaaɓa, 11 woꞌussaɓa an:

- Ɗú, ɓu-Gëlílée, ɗú tuukoh ya dii ɗú taaginuki asamaanii? Yéesu yiima, ɓëwíru aaw asamaanɗa haysisan fodii dii ɗú hotti yii ƴah asamaanɗa.

Yúdaa lofirohussa na Macaas

12 Waa ennda ɗa, apotaaꞌcaa meyohussa tëgëlaa woꞌu tëgëlaa Ólíwíyéecaaɗa, ɓa ɓoyukka teeraa Yéerúsaleem. Ee ɗekataama úsaayoh na Yéerúsaleem iñaa hín na tíidee ɓoꞌ ga bes Sabat*. 13 Ga waa ɓa leꞌꞌa Yéerúsaleem, ɓa lappa túuyaa hanoh ɗook ga taahaaɗa, daa ɓa meeree kihídírukohɗa. Ɓa enee Peeꞌ, Saŋ, Saak na Andari, Filiip na Toomaa, Bartulëmíi na Mëccëe, Saak kowukaa Alfee na Simoŋ selootaa† na Yúdaa kowukaa Saak. 14 Ɓéeɓɓa bokussa hel, ɓa ɓaa boki kikíim Kooh saycaa en tóoh: Mariyaama eew Yéesu, ɓiɓeti ɓiliis na këmëeŋkímuncaa Yéesu, ensee daama ɓan.

15 Ga bescaama, ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa hídírukohussa, ɓa leꞌeera ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ na ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-kanak. Peeꞌ kolukka ga leelooɓa, woꞌꞌa an:

16 - Mbokcii, iñaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa yéegalohee ga Këyítfaa Kooh, koorohhawa ga kúuw Dëwít, ga loo Yúdaa yaa kuliyukee ga ɓuwaa abee Yéesuɗa, yërí jomee kilaak. 17 Yúdaa bokee garíi ee ya laakeera lëgëyci ga iñaa ɗí naksee kitumɗa. 18 Yúdaa nak, koparaa ya faysee ga baakaaraa ya tumeeɗa, ya lommba yoon ga, ya keennda da, hafaa kuliyuk: ya pookka, liilcaa aamukka. 19 Ɓéeɓ ɓu-Yéerúsaleem yéegussa iñaa laakeeɗa, bi tahha ɓa teekka yoonaama ga lakaagaɓa «Hakeldamak», wërí en «yoonaa ñífaa».

20 Bíduunun fodaama ɓan ga Këyítfaa Kañcaa an: «Kaanfaagari tesat ɗa danɗaŋ ee ken hanat ga kidëk» Ee ɓan bíduunun an: «Ɓoꞌ yiliis línat sasaagari.»

21 Laakin ɓuwaa taabee naríi besaa en ɓéeɓ ga wii Yéesu, Haꞌmudii en na kipes ga leelooríiɗa, 22 iñaa aboh ga waa Saŋ bëtísiꞌi bi ga besaa Kooh ɓewohhi ga leelooríi, ya lappa asamaanɗa, yíinoo ga ɓuwaama jomee naríi kitaam kiseediꞌ kimílískaa Yéesu.

23 Ɓoꞌ ɓanak tanussa: Yoseef yaa teeku Barsabaas ee ɓaysi Yustusɗa, na Macaas. 24 Lëehíꞌta ɓéeɓ ɓuwaa kíimmba Kooh anee:

- Haꞌmudii, fu yii fu ínoh keeñcii ɓuwii ɓéeɓɓaɗa, teewaaríi ɓaa fu tanuk ga ɓuwii ɓanakɓii ɓii, 25 ya ɓeɓ sasaa Yúdaa foñ ga lëgëy kiꞌapotaaꞌkii ee ya kaꞌta ga ɗekataa en wuuciɗa.

26 Fodaama ɓa yípohhaɓa tudooꞌ kitan yíinoo gaɓa ee iñaa hínnda ga Macaas. Ya atukohussa ga apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na yíinooyaa.

2

Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukka ga apotaaꞌcaa ga besaa Pantakot

1 Ga waa besaa Pantakot leꞌɗa, ɓéeɓ ɓuwaa gëminɗa hídírukohussa ga ɗekat wíinoo. 2 Dalla kilaak ríiꞌ wiyaak waa meyoh asamaan en fan uuris wiyaak waa keen, wa líiffa muut ga kaanfaa ɓa enoheeɗa. 3 Daama ɓa hotta iñcaa man na perem-kiwii meƴca ga fíkíiɓa, ca hëgískohha, ca warukohha ga ɗook yaa en ɓéeɓ gaɓa. 4 Ɓéeɓɓa líifussa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ɓa aawwa kiwoꞌ lak ciliis fodaa daa Helaa yiselaꞌíꞌyaa onɓa kiwoꞌɗa.

5 Wiima lak ga Yéerúsaleem, laakeera yaawúuꞌ ɓigëmíꞌ Kooh, ɓaa enee daama ee ɓa meyohee ga dëkcii tóoh en ga ëldúnaɗa. 6 Ga coowaa ɓa keloh waama, dëkaa tóoh hídírukohha, ɓuwaa jaahliꞌꞌa lool ndaga yaa en ɓéeɓ yaa keloh apotaaꞌcaa ɓaa woꞌ ga lakaagari ya ɓapɗa. 7 Ɓa waaruꞌꞌa lool ee iñaa bettaɓa bi ɓa ɓaa woꞌ an:

- Hanaa ɓéeɓ ɓuwii en na kiwoꞌ ɓii enussii ɓu-Gëlílée book? 8 Tum na yaa en garuu ɓéeɓ kelohi iñii ɓa woꞌɗa ga lakaagari ya ɓapɗa? 9 Ga ɗuuƴcuu dii, laakin ɓuwaa meyohu kúlkaa Partes, kaa Medes na kaa Elaamít. Laakin ɓuwaa dëk Mesopotamíi, gohaa Yúudée na waa Kapadoos, waa Pom na waa Aasíi, 10 waa Fírígíi na waa Pamfílíi, waa Esípti, na waa Síreen en ga Líbíiɗa, na ɓuwii meyohu Room dëku diiɗa. 11 Ɓéeɓ, ennda Yaawúuꞌcii na ɓuwii aas ga Waasiigaɓaɗa, ɓu-Keret na Araapcii, ɗu ɓii kelohɓa ɓa ɓii yéegaloh tumeencii Kooh ciyaakcii ga lakciigaruu.

12 Ɓa waaruꞌꞌa lool ee hafcaagaɓa kúnukka bi ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Iñii yii ya yee?

13 Ee ɓuwaa ɓíinoo ɓaa ñaawal ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa an:

- Ɓuwii ɓii kapuun biiñ!

Jangataa Peeꞌ ga bëríinaa Pantakot

14 Waa ennda ɗa, Peeꞌ kolukka na apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na yíinooyaa, ya dalla kiwoꞌ na ɓuwaa ga ɗook an:

- Ɗú, Yaawúuꞌcii, na ɓéeɓpúu ɗú ɓii ɗú dëk Yéerúsaleemɗa, foñat noffúu ga iñii mi ƴah kiwoꞌɗa. 15 En kiꞌenaa, yooꞌ-yooꞌ doŋ wërí leꞌ, kon ɓuwii ɓii laalussii hen fodii dii ɗú fooŋkaɗa. 16 Wayee iñii laak yii, yërí Soweel, Sëldíiga-Koohaa yéegalohee an:

17 «Kooh woꞌ an: Ga bescii ƴah kimëeñjohɗa, mi hay kisoꞌ Helii meyoh garooɗa ga ɗook ɓaa en ɓéeɓ; towutaagarúu tiƴaaltaa na tiɓetitaa hay kiꞌenu ɓisëldíigaroo, oomaacii hay mín kihot iñcaa leꞌꞌii duum ee guꞌgicii hay kilaak iñcaa feeñukɓa ga heeƴ.

18 Ee ga bescaama, mi hay kisoꞌ Helii meyoh garooɗa ga ɗook súrgacaagoo ɓiƴaalɓaa na ɓiɓetiɓaa, ee ɓa hay kiꞌenu ɓisëldíigaroo.

19 Mi hay kitum enaama cidóoyíꞌ waaꞌ ga ɗook ga asamaan na kíntaan dii ga kakay: hay kilaak fodii ñíf, na kiwii na iifiilaa ɗúuk pútúl en fan yaayeel.

20 Nohii hay kiñúus tërúus ee ñiidii hay kiyoꞌoh fodii ñíf, balaa besii Haꞌmudii hayanɗa leꞌaa, besaa wiyaakwaama líif na ndamɗa.

21 Bëríinaa, ɓéeɓ ɓaa fu kíim ga teekii Haꞌmudiinaa, fu hay kimúc.»

22 Peeꞌ tíkka ga an:

- Ɗú, ɓu-Isarayeel, súkúrukat iñii mi ƴahhúu kiwoꞌɗa: Yéesu Nasareet enee ɓaa Kooh teeweerúu an ya taabee nari. En kiꞌenaa, Kooh tummba kíntaan na mandarga ci dóoyíꞌ-waaꞌ, caa kooroh gari ee tummbaca ga ɗuuƴcúu, fodii dii ɗú ínohkaɗa, ɗú ɓéeɓpúu. 23 Ɓaa yaama tíkussa ga yahhúu fodaa daa Kooh waareeka ee waayukeeka kumëeñíꞌɗa. Ɗú koorohha ga yah yiifaꞌcii, ɗú appari, 24 wayee Kooh mílísiꞌtari, ɓëgíssari ga mesiklaatcaa ga kikaanɗa. En kiꞌenaa, kikaan mínéeríiri kiɓaŋ. 25 Ee Dëwít woꞌee ga iñaa aaw ga Yéesu an:

«Mi dëkee kihot Haꞌmudii ga fíkíiroo,

ee ya yii ga yahaaroo doonaa ken mínooroo kiɓúuk.

26 Kërí tah keeñnjoo soosin, ee ƴeekcii meyoh kúuwrooɗa teewohinka,

ee ɓan faanfiigoo ga daa fa faanohsanɗa abin yaakaaꞌ

27 Ndaga Haꞌmudii, fu foñanndii fítiigoo tes ga daa ɓuwaa kaanin enohɗa,

ee fu íisanndii ɓiigaraa yiselaꞌíꞌyii nop ga ɗuuƴ loy.

28 Fu teewinndoo waasaa ëewdoh ɓoꞌ ga kipesɗa,

ee fu hay kisóosíꞌ keeñnjoo ndaga fu yii ga yahaaroo.»

29 Peeꞌ tíkka ga an:

- Mbokcii, mi míninndúu kiwoꞌ yiléeríꞌ ga loo caasammbuu Dëwít: ya kaanin, acuunun ee bi wati loyiigari wii lís kiꞌen dii. 30 Buuꞌ Dëwít nak enee sëldíiga-Kooh ee ya ínoheera an Kooh díginndi, waatta an hay kilaak ga níilaa tucaasamuntaagari yaa lamanndi ga Nguuraagari, en buuꞌ. 31 Dëwít maañeera kiꞌínoh an Kiristaanii hay kimílís, kërí taheeri kiwoꞌ an: «Kooh foñnjiiri ga daa ɓuwaa kaanin enohɗa, ee faanfaagari noppii ga ɗuuƴ loy.»

32 Yéesu, yaa mi woꞌꞌúu yaama, Kooh mílísɗinndi ga ɓuwaa kaaninɗa ee ɗí ɓéeɓpíi ɗí tíkin hassíi ga. 33 Yéesu, Kooh ɓëwíꞌtari, yugiꞌtari ya hanohhi yah-ñaam, ya laassa ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa Paamudii dígoheeɗa, ya yoosukiꞌta Helaa ga ɗookkíi ee iñaama yërí en iñii ɗú hotɗa na iñii ɗú kelohɗa. 34 En kiꞌenaa, Dëwít mosoo kilap ga Kooh ee ya ga kihafci woꞌin an:

«Kooh, Haꞌmudii woꞌ Haꞌmudiigoo an:

“Yugohaaroo yah-ñaam,

35 bi ga daa mi tuman ɓuwii saŋngaaɗa

ditogaaꞌ kotfu.” »

36 Peeꞌ enissaɓa an:

- Ɓéeɓpúu, ɗú ɓu-Isarayeel ínohat gaka an: Yéesu yaa ɗú daayee ga kuraanaaɗa yërí Kooh tum Haꞌmudii na Kiristaanii!

37 Daa ɓuwaa kelohee jangataama, fítcaagaɓa gúꞌta kërít, ɓa meekissa Peeꞌ na apotaaꞌcaa ɓíinooɓaa an:

- Mbokcii, ɗí jom ya kitum?

38 Peeꞌ taassaɓa an:

- Súpítat kipeskiigarúu, yaa en ɓéeɓ bëtísiꞌuk ga teekii Yéesu Kiristaa, doonaa ɗú bayalu baakaaꞌcumgarúu, en ɗanaa Kooh onndúu Helii yiselaꞌíꞌyii. 39 En kiꞌenaa, iñaa Haꞌmudii, Koohyiigaruu dígoheeɗa aawee garúu na towutaagarúu na ɓéeɓ ɓuwaa úsaayin, ɓéeɓ ɓuwaa Kooh ƴah kinook ga hafciɗa.

40 Peeꞌ yaa nookɓa, yaa daasɓa na woꞌeen ciliis ciyewin an:

- Tookat Kooh músallúu, ɗú meyoh ga ɓuwii ɓibóníꞌɓii ga jamaanii watiɗa.

41 Ɓéeɓ ɓuwaa took woꞌeencaa Peeꞌɗa, bëtísiꞌussa. Ga besaa bëríi, iñaa leꞌ ɓoꞌ ɓijúnni-kaahay ɓaatukka ga tëelíbéecaa. 42 Ɓa tookka coonu ga kisúkúruk jëgírohcaa apotaaꞌcaa eroheeɗa, ɓa ennda wíinoo, ɓa boki ñamah na kikíim Kooh.

Kiꞌabohkaa laakee ga ɗuuƴ ɓuwaa ɗeɓ kigëm ga Yéesuɗa

43 Ɓaa en ɓéeɓ, fítaa yabee hen ndaga iñcaa cidóoyíꞌ-waaꞌcaa apotaaꞌcaa tumeeɗa. 44 Ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa enussa wíinoo, ɓa bokka ga iñaa en tóoh. 45 Ɓa toonnda iñaa ɓa laakɗa, ɓa warohha ga díkaantiɓa, yaa en ɓéeɓ na iñaa ya soolukɗa. 46 Ɓa dëkee ga kihídírukoh ga Kaanfaa Kooh besaa en ɓéeɓ. Ɓërí bokee kiñam ga kaancaagaɓa, ee ñamsee ñamahcaa na keeñ wisóosíꞌ, ee na keeñ wiꞌéréfíꞌ. 47 Ɓa kañi Kooh, ee ɓéeɓ ɓuwaa ɓíinoo waaꞌtaɓa. Ee besaa en ɓéeɓ Kooh yaa ɓaat ga lagaagaɓa ɓuwaa múcin.

3

Peeꞌ na Saŋ wëkɗussa ɓaa lafañ hen

1 Laakka bes Peeꞌ na Saŋ ɓaa ƴah Kaanfaa Kooh, kikíim Kooh; enee ga wahtu kigoonaluk, wahtaa ɓuwaa kíimi Koohɗa. 2 Laakeera ɓoꞌ yaa límdohu na kilafañ, besaa en ɓéeɓ ya haydohu ga kúuw-halkaa Kaanfaa Kooh, woꞌsi “halaa wimóríꞌwaa”, ya yuŋ daama, ya sarahtuki ga ɓuwaa aasi Kaanfaa Koohɗa. 3 Daa ya hotee Peeꞌ na Saŋ ɓaa ƴah kiꞌaas Kaanfaa Kooh, ya lëríssaɓa yah, ɓa sarahhi. 4 Ɓa yíppari has, lëehíꞌta Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Malkaaríi!

5 Lafañaa yaa malakɓa dijófíꞌ, ndaga ya foogee an ɓaama ƴahhi kisarah yen. 6 Peeꞌ nak woꞌꞌari an:

- Mi laakoo hëelís, mi laakoo wúrúus, wayee mi hayyaa kiꞌeꞌ iñii mi laakɗa: Ga teekii Yéesu KiristaaNasareet, koluka fu tíin!

7 Lëehíꞌta Peeꞌ ammbari ga yahaa ñaabaa ɓëwíꞌtari. Ga saasi kotcaa yëgíssa gík, puuguluƴcaa hatinndari. 8 Ya ennda bërít tuukka, aawwa kitíin. Ya aassa na apotaaꞌcaa Kaanfaa Kooh, ya yaa tíin, ya yaa koltuk, ya yaa kañ Kooh. 9 Ɓéeɓ ɓuwaa hottari ya yaa tíin, ya yaa kañ Kooh. 10 Ga waa ɓa ínohsohha an yërí enee na kisarahtuk ga halaa Kaanfaa Kooh, ɓa waaruꞌꞌa ga lool.

Jangataa Peeꞌ ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh

11 Ɓaa lafañeeɗa tagohissii ga fenoo Peeꞌ na Saŋ. Ɓéeɓ ɓuwaa waaruꞌussa ga lool, ɓa ɓaa fool kilaakneeɓa ga ɗekataa teeku «Tíidískaaraa Salomonɗa». 12 Daa Peeꞌ hotee iñaama, ya woꞌꞌa mbooloomaa an:

- Ɗú ɓu-Isarayeel, iñii han kilaak yii jaahallúu ga ya? Ɗú malkohhíi ya en fan dooliríi wala kiniik Kooh onndíi kitíinlukoh ɓii yii? 13 Kooh yaa Abaraham, yaa Ísaak, yaa Yakoop, yaa caasamuncaarúu teewohin ndamaa Yéesu, súrgaagari. Ee ɗú ga kihaffúu ɗú ɓërí tooneeri, ɗú taasukkari ga fíkíi Pílaat ee lak sah yaama ɓeɓkinndi kiꞌíis. 14 Ɓaa yiselaꞌíꞌyaa ee yijúwíꞌyaa ɗú taasukkari, ɗú nammba kikíim Pílaat ya meƴdohiꞌtúu ga kasaa ɓaa lagi kumuun ɓoꞌ. 15 Fodaama, ɗú aplukka ɓaa laak kipesɗa, wayee Kooh mílísiꞌtari ga leeloo ɓuwaa kaaninɗa ee iñaama ɗí enin seedi ga. 16 Doolaa teekaa Yéesu na gëmii ɗí gëm gariɗa wërí on ɓii yii ɗú hot ee ɗú ínohsohinɗa, dooli kituuk. Kigëm ga Yéesu onndi kiwak peleŋ fodii dii ɗú ɓéeɓpúu ɗú hotkaɗa.

17 Diimaɗa mbokcii, mi ínohin an iñaa ɗú tum yaama, ɗú na ɓuwaa kuliyuk garúuɗa, kiꞌínohoo tah ɗú tummbi. 18 Kooh nak mëtíꞌta fodaama iñaa ya yéegalohee kooroh ga kúuw sëldíigacaagariɗa. Ya woꞌee an Kiristaanaagari hay kikooꞌ ga coonu. 19 Kon súpítat kipeskiigarúu, ɗú ɓoƴkidoh haffúu ga Kooh doonaa Kooh sétíꞌtúu ga baakaaꞌcumgarúu. 20 En ɗanaa, Haꞌmudii hay kihaydoh jamaanu kiꞌíikaruk, ya wosoh Yéesu, Kiristaanii ɗú díŋsee kumëeñíꞌɗa. 21 Wayee diimaɗa, Yéesu jom kites ga asamaan bi ga daa Kooh hëwíꞌsan tóoh en yiꞌas, fodaa ya yéegaloheeka kumëeñíꞌ koorohha ga túuwtaa sëldíigacaagari ɓiselaꞌíꞌɓaaɗa. 22 Ee Móyíis woꞌꞌeera an:

«Haꞌmudii Koohyiigarúu hay kiwosoh garúu sëldíiga-Kooh, fodiigoo, yaa bok narúu heet. Iñaa ya woꞌꞌúu tóoh, leenaa súkúrukatti. 23 Ɓéeɓ ɓaa fu tookkii kisúkúruk sëldíiga-Koohaamanaa fu hay kimeƴdohu ga ɓuwaa Kooh, fu apu.»

24 Ɓéeɓ sëldíiga-Koohcaa woꞌsee ga iñaamaɗa, aboh ga Samiyeel bi ga ɓíinooɓaa tík gariɗa, ɓa yéegalohee iñii hew yii diimaɗa.

25 Iñaa Kooh dígohee koorohha ga sëldíigacaagariɗa enee wuurúu ee ɗú laakin ɓak ga kifiiliimunkaa Kooh pokee na caasamuncaagarúuɗa, ga waa ya woꞌ Abaraham an:

«Mi hay kibarkeel heetcii ga ëldúnaɗa tóoh ee koorohan ga tucaasamuntaagaraa.»

26 Fodaama Kooh ɓeɓpa súrgaagari, wossari kibarkeellúu, ya foñlukoh ɓaa en ɓéeɓ tumeencaagari cibóníꞌcaa ya tumiɗa ee Kooh ɗeɓka garúu.

4

Peeꞌ na Saŋ ɓayussa ga fíkíi paanaa wiyaakwaa

1 Peeꞌ na Saŋ, lak ɓaa lís kiwoꞌ na ɓuwaa, laakka sarahohcaa hayu gaɓa taabu na ɓaa kuliyukee ga ɓuwaa watuksi Kaanfaa Koohɗa na Saduseyeeŋcaa. 2 Keeñɓa tamee ga daa ɓa hot Peeꞌ na Saŋ ɓaa jëgíꞌ ɓuwaa, ɓa ɓaa yéegalɓa an kimílískaa Yéesu tahin bi ɓuwaa kaanɗa hay kimílísu. 3 Ɓa ammba Peeꞌ na Saŋ lagussaɓa ga kasu bi ga kooh-wíisfaa ndaga lak Kooh hoowin. 4 Ɓoꞌ ɓiyewin ga ɓuwaa kelohsee woꞌeencaa apotaaꞌcaaɗa gëmussa. Fodaama ga ɓuwaa gëmɗa tóoh, ƴaalcaa jomeera kileꞌ ɓoꞌ ɓijúnni-yëtúus.

5 Ga kooh-wíisfaa, ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa, yaakcaa, na jëgíroh-waascaa hídírukohussa ga Yéerúsaleem. 6 Aan, haꞌ-kaadaa sarahohcaa na Kayíf, Saŋ na Ëlíksaan, na ɓéeɓ ɓuwaa bok ga gíiraa haꞌ-kaadaa sarahohcaaɗa, ensee daama. 7 Ɓa nakohha kihaydoh Apotaaꞌcaa ga fíkíiɓa, ɓa meekissaɓa an:

- Ɗú kooroh ga doolii wiida wala ga teekii wiida bi ɗú mín wëkíꞌ ɓii yii?

8 Ga ɗekataama Peeꞌ líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, loffaɓa an:

- Ɗú yaakcii, na ɓuwii kuliyuk ga heetciiɗa, 9 waa ɗú ɓayyíi wati kitaas waas ga yijófíꞌyaa ɗí tumiꞌ lafañaaɗa na daa ɗí kooroh bi ya wakkaɗa, 10 kon ínohatka ɗú ɓéeɓpúu na ɓéeɓ heetii Isarayeel an ɗí kooroh ga teekaa Yéesu KiristaaNasareet, yaa ɗú apee ga waa ɗú daaƴci ga kuraanaa ee Kooh mílísiꞌtari ga ɓuwaa kaaninɗa. Yéesu yaama yërí tah bi ɓii yii wak ya tuuk dii ga fíkíirúu. 11 Yéesu yërí en ɓaa Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa woꞌ gari an: «Atohaa, tawohohcaa jafeeɗa -- ee woꞌu narúu -- mëeñjohin kiꞌen atoh-koñaa túuyaa.» 12 Enndii garinaa, kimúc laakoo ga fen diliis. En kiꞌenaa, laakoo teek wiliis ga ëldúna waa Kooh eꞌ ɓoꞌ-súusúus ee wa mín ɓuwii kimúsal.

13 Ɓuwaa attiꞌi ga paanaa wiyaakwaaɗa, waaruꞌussa ga daa Peeꞌ na Saŋ kaañu woꞌeencaagaɓaɗa, ee iñaama bettaɓa ndaga ɓa ínohin an Peeꞌ na saŋ jagussii. Ɓa hotta an ɓa bok ga ɓuwaa taabee na Yéesuɗa. 14 Wayee daa ɓa hotee ɓan ɓaa wëkɗuseeɗa tuukin ga yahaa Peeꞌ na Saŋ, ɓa laakissii iñaa ɓa woꞌan. 15 Waa ennda ɗa, ɓa ebilla apotaaꞌcaa kimeƴ paanaa attiꞌohsiɗa paaƴ, ɓa awwa kihotoh ga díkaantiɓa. 16 Ɓa ɓaa woꞌan:

- Ɓuwii ɓii ɗu tumanɓa na? En kiꞌenaa, wóorin an ɓuwii ɓii tumuunun kíntaan wiléeríꞌ. Ɓéeɓ ɓu-Yéerúsaleem yéeguununka ee ɗu mínooka kisaŋ. 17 Ɗu hëwëlatɓa, ɗu hoonohɓa kiwoꞌ na ɓoꞌ ga loo teekii Yéesu, en ɗanaa, iñuma wëñoo ɗa kisíw ga ɗuuƴ ɓuwum.

18 Waa ennda ɗa, ɓa ɓaylukka Peeꞌ na Saŋ, ɓa kokohhaɓa ɓa íis yas kiwoꞌ loo Yéesu wala kijëgíroh ga teekaagari. 19 Wayee Peeꞌ na Saŋ loffaɓa an:

- Woꞌat rek! Iñii yiida wëñ kijúɓ ga fíkíi Kooh? Kikeloh woꞌeenndúunoo, kikeloh woꞌeenci? 20 Wayee ɗí ga kihaffíi nak, ɗí mínoo kiꞌíis kiyéegaloh iñaa ɗí hot na iñaa ɗí kelohɗa.

21 Attiꞌohcaa ɓiyaakɓaa hëwëlussaɓa, ɓa íissaɓa ndaga ɓa laakéeríi daa ɓa kooran bi ɓa sodalɓa ee lak ɓuwaa ɓéeɓɓa ɓaa kañ Kooh ga iñaa laakee yaama. 22 Ɓaa Peeꞌ na Saŋ wëkɗee na kíntaanɗa wëñɗeera tíkíis tidaaŋkaah-nikiis.

Ɓuwaa gëminɗa enussa ga kikíiim-Kooh

23 Ga waa Peeꞌ na Saŋ íisuɗa, ɓa ɓaa ƴah ga ɓuwaa ɓa taabi naɓaɗa, ɓa ɓéestíꞌtaɓa tóoh iñcaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa woꞌeeɓaɗa. 24 Ga waa ɓuwaa súkúrukussa iñaa ɓéestíru yaama, ɓa bokka ɓéeɓɓa kikíim Kooh anee:

- Cic Kooh, fu yërí sak asamaanii, na kakayfii, na giiyii na tóoh iñcii en gaɗa.

25 Fu yërí kooroh ga tumeencaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa fu tummba woꞌeencii cii ga kúuwkaa caasammbíi Dëwít, súrgafu an: «Iñii tah ya coow koluk ga ɗuuƴ heetcii? Iñii tahɓa kipokoh nof ya ga iñcaa mínoo kilaak?

26 Buuꞌcii ga ëldúnaɗa na ɓuwii kuliyuk ga heetcii ga ëldúnaɗa ɓeɓkuunun ee ɓa enin wíinoo kiheñoh Kooh, Haꞌmudii na buuraa ya falɗa.»✡

27 En kiꞌenaa, wëerin an Eroot na Poos-Pílaat na ɓu-Isarayeel na heet ciliis hídírukohuunun ga teerii wii kiheñoh Yéesu súrgiigaraa yiselaꞌíꞌyii fu fal buuꞌɗa. 28 Fodaama ɓa mëtíꞌsiꞌꞌa tóoh iñaa fu natee kitum kumëeñíꞌ ee ga dooliigaraa fu onndawa kimín kiꞌen. 29 Ee diimaɗa Haꞌmudii malkaa ga dii ɓa sooŋngíiɗa; onaaríi, ɗí súrgaciigaraa kiyéegaloh Woꞌeeniigaraa na fít wiyëgísíꞌ gík. 30 Lërísaa yahiigaraa doonaa ɓiɓoꞌ wëkɗu, ee kíntaan na enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ laak ga teekii Yéesu, súrgiigaraa yiselaꞌíꞌyii.

31 Ɓuwaa ɓaa lëehíꞌ kikíim Kooh, ɗekataa ɓa eneeɗa waa yëngëluk, ɓa líiffa ɓéeɓɓa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ee ɓa ɓaa yéegaloh Woꞌeenaa Kooh na fít wiyëgísíꞌ.

Ɓu-Yéerúsaleemɓaa gëminɗa atukohussa alalcaagaɓa

32 Ɓéeɓ ɓuwaa gëmɗa bokussa keeñ wíinoo na hel. Yíinoo gaɓa woꞌéeríi an iñaa ya laakɗa ya eemdohwa ga hafci rek, wayee ɓéeɓ iñaa ɓa laakɗa, ɓa atukoheeri hen, en wíinoo. 33 Apotaaꞌcaa ɓaa seediꞌ ga daa ɓa wëñ kimín kimílískaa Yéesu, Haꞌmudii ee Kooh taammba naɓa ga tóoh. 34 Ken ñakéeríi dara gaɓa. Ɓéeɓ ɓuwaa laakee yoon wala kaanɗa, toonussaca, ɓa haydohha cadamfaa, 35 ɓa eꞌtafa apotaaꞌcaa, lëehíraa koparaa warohu ɓuwaa, yaa en ɓéeɓ na iñaa ya soolukɗa. 36 Laakeera ɓan ɓaa teeku Yoseef, ya iñaa Léwít ee límohu Sipaꞌ. Ɓaa yaama apotaaꞌcaa teekeeri Barnabaas, wërí en «ɓii daasi ɓuwiiɗa». Ɓaa yaama laakeera yoon, 37 ya toonnda yoonci haydohha cadamfaa, ya tíkkafa ga yah apotaaꞌcaa.

5

Sabohfaa Anañaas ya na ɓetici Safíraa

1 Laakka nak ɓaa teeku Anañaas, ee ɓetici teeku Safíraa. Ya toonnda ga kakayfaagaɓa. 2 Ya pokohha nof ɓan na ɓetici, ya tëhdohha ɓan ga koparaa yoonaa toonohuɗa, lëehíꞌta ya eꞌneera apotaaꞌcaa iñaa tesɗa. 3 Waa ennda ɗa, Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Anañaas, iñii tah ya Seytaani teꞌ keeñfu, fu kaakin Helii yiselaꞌíꞌyii saboh ee fu tëhdohin ga koparaa fu toonoh yoonaaɗa. 4 Yoonaa tesee danaa, wa tesiꞌtiiraa dane? Waa fu toonndawa, koparaa enndii wuufune? Kon iñii fu waaꞌ kitum yii fu mínndi na kihalaat ga helfu? Fu kaakkii ɓoꞌ-súusúus saboh wayee Kooh yërí fu kaak saboh.

5 Daa Anañaas kelohee woꞌꞌeencaama, ya kennda kakay, ya dalla kikaan. Ɓéeɓ ɓuwaa yéeŋsee iñaamaɗa, tíitussa lool. 6 Oomaa-ƴaalcaa kolkussa, múulussa faraaffaa, ɓayussafa kiꞌacnee. 7 Tíkka ga iñaa leꞌ wahtu kaahay, ɓeti Anañaas aassa, lak ya yéeŋngii dara ga iñaa laakɗa. 8 Peeꞌ meekissari an:

- Woꞌaaroo, cadamfii yoonii ɗú tooneeɗa tóoh fërí fiine? Ɓetifaa taassari an:

- Ee, enee cadamfuma.

9 Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Ɗú mín na kipokoh nof kiheel kiɗúk Helii Haꞌmudii? Súkúruka! Ɓuwum kaꞌsee kiꞌac ƴaalfuɗa ɓooma ga halii, ee ɓa hayyaa kiɓay, fu ɓan.

10 Ga saasi ɓetifaa keennda kakay ga kotcaa Peeꞌ, fa kaannda. Daa oomaa-ƴaalcaa aasee, ɓa laakki kaanin. Ɓa ɓayyari, acsuneerari ga yahaa ƴaalci. 11 Ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, na ɓéeɓ ɓuwaa yéegee iñcaa laak caamaɗa, tíitussa lool.

Apotaaꞌcaa tummba kíntaan ciyewin ga Yéerúsaleem

12 Apotaaꞌcaa ɓaa tum ga leeloo ɓuwaa kíntaan ciyewin na enaama cidóoyíꞌ waaꞌ. Ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa meeꞌseera kihídírukoh ga ɗekataa teeku «Tíidískaaraa Salomonɗa». 13 Ken ga ɓuwaa ɓíinoo tesɗa kaañéeríi kikaꞌ gaɓa, ee nak ɓéeɓ ɓuwaa woꞌee gaɓa yijúwíꞌ. 14 Yewinnda lool ɓiƴaal na ɓiɓeti ɓaa gëm ga Haꞌmudii, ɓa ɓaatukka ga ɓuwaa gëminɗa, fodaama mbooloomaa waa wëñ kiyak. 15 Kaꞌta bi ɗúukoolíꞌcaa ɓaa meƴdohu ga mbedicaa, ɓii faanu ga gatan wala basaŋ doonaa Peeꞌ kooroh danaa heƴna sóogúufaagari mín kiꞌúul yíinoo gaɓa, ennda ga yii wala ga yay, ɓa wak. 16 Ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓaa meyoh ga dëkcaa wíil Yéerúsaleemɗa, ɓaa haydoh ɓiɗúukooliꞌ na ɓuwaa raɓ am ee ɓéeɓɓa ɓaa wëkɗu.

Apotaaꞌcaa abussa ga kasu

17 Waa ennda ɗa, haꞌ-kaadaa sarahohcaa na ɓéeɓ ɓuwaa taam nariɗa, ennda ɓuwaa bok ga Saduseyeeŋcaa, iñaadohussa apotaaꞌcaa, ɓa kolukiꞌtaɓa. 18 Ɓa amlukka apotaaꞌcaa, ɓa laŋlukkaɓa ga kasaa ɓéeɓ tëcohsiɗa. 19 Wayee ga wekaa, laakka malaakaa Haꞌmudii hay, lëgíssa halcaa kasaa, meƴdohhaɓa, woꞌꞌaɓa an:

20 - Karat Kaanfaa Kooh, daama ɗú jangat ɓuwaa ɓéeɓ iñaa aaw ga loo kipeskii kiꞌaskiiɗa.

21 Apotaaꞌcaa tumussa fodaa daa ya nakohɗa. Kooh yaa wíis ga kímaa teel, ɓa aassa Kaanfaa Kooh, ɓa aawwa kijëgíroh. Haꞌ-kaadaa yaawúuꞌcaa hayya, ya na ɓuwaa taam nariɗa, ɓa ɓëytohha ɓéeɓ paanaa wiyaakwaa, waa ɓéeɓ ɓuwaa kuliyuk ga heetii ɓu-Isarayeel hídohiɗa, lëehíꞌta ɓa wosohha kikooꞌnee apotaaꞌcaa ga kasaa. 22 Soldaaꞌcaa karussa, wayee daa ɓa leꞌee kasaa, ɓa hottii apotaaꞌcaa ga túuƴcaa ɓa lagohseeɗa, ɓa ɓoyukka ɓa ɓéestíꞌtaɓa an:

23 - Ɗí laak kasaa laguunun bi jofin, soldaaꞌcaa tuukuunun ga halcaa, wayee daa ɗí aasee, ɗí lëgíssa daa ɓa lagohseeɗa, ɗí hottii ɓoꞌ da.

24 Yaa kuliyuk ga soldaaꞌcaa ga Kaanfaa Koohɗa na sarahohcaa ɓiyaakɓaa, daa ɓa kelohee woꞌeencaa caama, ɓa jaahliꞌꞌa lool ɓa ɓaa meekiskoh iñaa mín kidal apotaaꞌcaaɗa. 25 Waa ennda ɗa, laakka ɓaa hay woꞌꞌaɓa an:

- Ɓuwaa ɗú lagee ga kasaaɗa, man ɓaa ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ɓaa jëgíꞌ ɓuwaa.

26 Ɓaa kuliyuk soldaaꞌcaa ga Kaanfaa Koohɗa taammba na ɓuwaagari, ɓa kooꞌneera apotaaꞌcaa ee kinookoh laakkii ga ndaga ɓa niikee ɓuwaa tapisohɓa na atoh. 27 Ga waa ɓa haydohhaɓa, ɓa yugiꞌtaɓa ga fíkíi attiꞌohcaa ɓiyaakɓaaɗa haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekissaɓa an:

28 - Ɗí hoonohéeríirúu kijëgíroh ga teekaa ɓaa yaamane? Ee malkat, Yéerúsaleem tóoh gomin na iñcum ɗú jëgírohiɗa, ee ɗú waaꞌtíi kikooꞌ daal kikaankaa ɓaa yaama!

29 Peeꞌ na apotaaꞌcaa tesɗa loffaɓa an:

- Kooh yërí jom kitaabuku wayee enndii ɓoꞌ-súusúus. 30 Yéesu yaa ɗú apee ga waa ɗú daaƴci ga kuraanaaɗa, Koohyii ɓicaasammbíi mílísiꞌtari. 31 Ee yërí Kooh ɓëwíꞌ, yugiꞌtari hanohha yah-ñaabaagari, ya fallari ya en buuꞌ na Músalkaat doonaa ya on heetii ɓu-Isarayeel kimín kisúpít kipeskaagaɓa en ɗanaa ɓa bayalu baakaaꞌcaagaɓa. 32 Ɗí ɓërí en seedi ga iñcaa laakee caama, ɗí na Helii yiselaꞌíꞌyii Kooh on ɓuwaa taabukiriɗa.

33 Daa ɓu-paanaa kelohee woꞌeencaama, ɓa aylukussa bi ɓaa saak, ɓa waaꞌta kiꞌap apotaaꞌcaa. 34 Wayee laakka Fërísiyeegaa teeku Gamaliyeel, ya enee jëgíroh-waas ee ɓéeɓ oneerari céeꞌ. Ya kolukka, ya tuukka ga leeloo paanaa, ya nakohha apotaaꞌcaa meƴdohu fooh paaƴ. 35 Lëehíꞌta, ya woꞌꞌa an:

- Ɗú ɓu-Isarayeel, watukat iñii ɗú ƴah kitum ɓuwii ɓiiɗa. 36 Ɗú níindísukaa ga iñaa maañnjii dara, laakeera ɓaa woꞌu Tëdaas; enee dii. Ya tíkee hafci ɓoꞌ yiyaak ee iñaa leꞌ ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ-nikiis taabukkari. Waayee daa ya apsee, ɓéeɓ ɓuwaa taabukeeriɗa tasaarukohussa, gaama eemmba daama. 37 Ga fenooci, ga wahtaa ɓuwii kínsee kiꞌínoh daa ɓa hídeeɗa, ɗú hotissa dii Yúdaa yaa dëkee Gëlíléeɗa. Ya nookka ɓoꞌ ɓiyewin ga fenooci. Wayee daa ya apsee, ɓéeɓ ɓuwaa taabukeeriɗa tasaarukohussa. 38 Diima deŋ mi woꞌꞌúu an: waassúu hanat ga ɓuwii ɓii kiꞌen. En lakanaa iñcii ɓa jëgírohɗa wala iñcii ɓa enukohɗa meyoh ga ɓoꞌ-súusúusaa, ɓa hay kitasoh. 39 Wayee en lak ca meyoh ga Koohaa, ɗú mínooca kihoonoh kituuk. Kon kaa ekat haffúu ga kiheñoh Kooh. Ɓu-paanaa tookussa iñaa Gamaliyeel woꞌɗa. 40 Ɓa ɓayya apotaaꞌcaa, ɓa ríplukkaɓa, lëehíꞌta ɓa hoonohhaɓa kiwoꞌ ga teekaa Yéesu, lëehíꞌta ɓa íissaɓa ɓaa ƴah. 41 Apotaaꞌcaa meyohussa daa attiꞌohsiɗa, ɓaa ƴah na keeñ wisóosíꞌ ndaga daa Kooh attiꞌin an ɓa matin kitóróhɗu ndaga teekaa Yéesuɗa. 42 Ee besaa en ɓéeɓ ɓa ɓaa kaꞌ Kaanfaa Kooh na ɗuuƴ kaancaa, ɓa ɓaa lís kijëgíroh na kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu, yii en Kiristaaniiɗa.

6

Ɓoꞌ ɓiyitnaɓanak tanussa kiꞌamɗoh apotaaꞌcaa

1 Waama lak tëelíbéecaa Yéesuɗa ɓaa wëñ kiɓaatuk. Yaawúuꞌcaa laksi kiGerekɗa ɓaa ñaꞌsukoh loo iñaa yaawúuꞌcaa laksi kiꞌEbërëe tumiɗa. Ɓa ñaꞌsukohee an ɓeticaa bok gaɓaɗa, ee ƴaalɓa kaaninɗa, daanee kiꞌaluku hen ga dúndaa warohsi besaa en ɓéeɓɗa. 2 Apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa hídírohussa ɓéeɓ tëelíbéecaa, ɓa woꞌꞌaɓa an:

- Ɗí íis kiyéegaloh woꞌeenii Kooh, ɗí am ga kiwaroh ñamah enndii iñaa gën. 3 Kërí tah, Mbokcii, namat kitan ga ɗuuƴcúu ƴaal ɓiyitnaɓanak, ɓaa ínohohu ga kijúɓ, ɓaa líifin na Helii yiselaꞌíꞌyii ee laakuunun hel, ɗí sasɓa kitum lëgëyaama. 4 En ɗanaa ɗí ga kihaffíi, ɗí ëewruk ga kikíim Kooh na kiyéegaloh woꞌeeniigari.

5 Ɓéeɓ ɓuwaa gëmɗa tookussa iñaa woꞌu yaama. Waa ennda ɗa, ɓa tannda Iceen, ɓoꞌ yigëmíꞌ Kooh ee líifin na Helii yiselaꞌíꞌyii, Filiip, Porokooꞌ, Níkanooꞌ, Tímoŋ, Parminaas, na Níkulaa yaa límohu Añcoosɗa ee enee yiifaꞌ kuɗewaa, ya aassa ga waasaa yaawúuꞌcaaɗa. 6 Lëehíꞌta, ɓa haydohhaɓa ga apotaaꞌcaa. Ɓaama tíkussaɓa yah ga haf, kíimɗussaɓa Kooh.

7 Woꞌeenaa Kooh waa wëñ kisíw, ee ga Yéerúsaleem, tëelíbéecaa ɓaa wëñ kiɓaatuk, ee sarahoh ɓiyewin gëmussa ga Yéesu.

Iceen abussa

8 Kooh barkeella Iceen, líifíꞌtari na dooli, ya yaa tum enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ na kíntaan ciyaak ga ɗuuƴ ɓuwaa. 9 Laakka ɓiɓoꞌ ɓaa júwohéeríi na Iceen ee ɓa bokee ga jaangu-yaawúuraa “ñaamcaa laak hafɓaɗa”, ɓa enee ɓiyaawúuꞌ, ee ɓa meyohee Síreen, Aleksandarí, Sílísíi na Aasíi. Ɓa ɓaa tëesɗoh woꞌeen na Iceen. 10 Wayee, ɓa mínéeríi yen ga woꞌeencaagari ndaga ya woꞌohee kiñaañkaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa oneeriɗa. 11 Ɓa neehalla ɓiɓoꞌ doonaa ɓaama woꞌ an:

- Ɗí kelohin ya woꞌin woꞌeen cisépíꞌíꞌ ga Móyíis na ga Kooh.

12 Fodaama ɓa tahha bi yaakcaa dëkaa, jëgíroh-waascaa na ɓu-dëkaa, kolukussa ɓa keennda ga ɗook Iceen, ɓa ammbari, ɓayussari paanaa wiyaakwaa. 13 Ɓa ɓaydohha ɓan seedicaa ƴah Iceen kipokiꞌ kiwoꞌ, woꞌussa an:

- Kaanfii Kooh fiselaꞌíꞌfii na Waasii Móyíis, ɓii yii dëk kiwoꞌ woꞌeen cisépíꞌíꞌ gaca. 14 Ɗí kelohinndi yaa woꞌ an Yéesu Nasareet hay kiɓúꞌ Kaanfii Kooh, ya súpít baahcii Móyíis foñiꞌtuuɗa.

15 Ɓéeɓ ɓuwaa enee ga paanaa wiyaakwaaɗa yípussa Iceen has, ɓa hotta fíkíifaagari faa melic en fan fíkíi malaaka.

7

Jangataa Iceen

1 Wa ennda ɗa, haꞌ-kaadaa sarahohcaa meekissa Iceen an:

- Iñcii fu woꞌɗuɗa kayohe?

2 Iceen taassa an:

- Ɗú, mbokciigoo, súkúꞌkattoo. Koohyii laak ndamɗa feeñukka caasammbuu Abaraham ga kúlkaa Mesopotamíi lak ya kaꞌtii kidëknee teeraa Haran duum. 3 Kooh woꞌꞌari an: «Meyohaa kúlkiigaraa, fu foñ ɓuunfu, fu kaꞌ kúlkaa mi teewanndaaɗa.»

4 Waa ennda ɗa, Abaraham meyohha kúlkaa ɓu-Kaldee, ya kaꞌta dëkneera teeraa Haran. Ya ennda daama bi ga daa paamci kaanoh. Kooh ɓewohhari daama, paafdohhari dii ga kúlkii ɗú dëkoh watiɗa. 5 Kooh onndiiri kilaak kakay fíinoo dii, enndii sah iñaa hín na pataŋ-kot, wayee ya díŋngari kilaak kúlkii, ɓu-níilaagari lamuka gari. Wiima nak lak Abaraham laakkii sah kowu. 6 Iñii yii yërí Kooh woꞌeeri: «ɓu-níilaagaraa hay kidëku ga kúlkaa enndii kuuɓa ee daama ɓa hay kiꞌabu ñaam, ɓa sodalu iñaa leꞌ tíkíis titéeméeꞌ-nikiis.» 7 Kooh nak tíkka ga an: «Heetaa ƴahɓa kiꞌam ñaamɗa, mi Kooh, mi haywa kiꞌatti. Lëehíraa ɓa hay kikúlkoh daama, ee ɓa ƴahhoo kijaamukoh dii ga ɗekatii wii.» 8 Wa ennda ɗa, Kooh pokohha kifiiliimun na Abaraham ee kigúruk kërí en mandargaa kifiiliimunkaa kaama. Fodaama, ga waa kowuci Ísaak límuɗa, Abaraham gúꞌtari ga besaa wu-yitnakaahaywaa tík gaɗa. Ísaak tummba fodaama, ya gúꞌta kowuci Yakoop, Yakoop ɓan gúꞌta ɓicaasammbuu, towutaagari tidaaŋkaah na tanaktaa kuliyuk ga heetii Isarayeelɗa.

9 Caasamuncaagaruu ɓaama iñaadohussa këmëeŋkíɓa Yoseef, ɓa toonndari ya ɓayu kúlkaa Esípti kiꞌen ñaam. Wayee Kooh taabee nari, 10 ya músallari ga coonucaagari. Kooh onndari kineɓloh Farawoŋ, buuraa Esípti, ya onndari ɓan kilaak hamham ga fíkíici. Yaama fallari kiꞌen gúwernëeraa kúlkaa Esípti na kituukuk kaanci ɓéeɓfa. 11 Wa ennda ɗa, aꞌ wiyaak laakka ga ɓéeɓ kúlkaa Esípti na kaa Kanaa. Araa mesikka lool bi ɓicaasammbuu laakissii iñaa ɓa ñaman. 12 Ga waa Yakoop keloh an beli laakin ga kúlkaa Esíptiɗa, ya wossa ɓicaasammbuu daama bes. 13 Kotaa kukanakkaa ɓa kaꞌ daɗa, Yoseef tummba bi yaakmuncaagari ínohsohussari. Fodaama Farawoŋ ínohha ɓuwaa en mbokcaa Yoseefɗa. 14 Lëehíꞌta, Yoseef wosohha kikooꞌnee mbokcaagari ɓéeɓɓa na paamci Yakoop: ennda ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-yitnaɓanak na ɓiyëtúus. 15 Yakoop nak toolukka kúlkaa Esípti, ya dëkka daama bi ga daa ya kaanohɗa. Ɓicaasammbuu ɓan kaanohu daama. 16 Faraafcaagaɓa ɓayussa Síkeem, acussa ga loyaa Abaraham lomee na kopaꞌci ga towutaa Emooꞌ ga Síkeemɗa.

17 Ga waa jamaanaa Kooh jomee kimëtíꞌ dígaa ya waatee díŋnga Abarahamɗa deeƴca, heetiigari ɓaatukka, waa wëñ kilaw ga kúlkaa Esípti, 18 bi ga daa buuꞌ yiliis falukohɗa. Buuraama nak ínohéeríi Yoseef. 19 Buuraama ɗúkka heetiigaruu, ya sodalla ɓicaasammbuu, ya gítínndaɓa kijaf towutaagaɓa doonaa ta pesoo. 20 Móyíis límu ga jamaanaama, ja ennda kuꞌoomaakaa neɓlohin Kooh. Ja ɓayussa ga kaan paamci na eeci ñiin kaahay. 21 Ga waa ja jafuɗa, kowukaa Farawoŋ kiɓetikaa balaɓpaja, ya koꞌtaja fodii kowuci. 22 Fodaama Móyíis korussa ga hamhamaa ɓu-Esípti, ee ya ennda ɓoꞌ yilëekíꞌ-solu ndaga woꞌeencaagari na tumeencaagari.

23 Ga waa Móyíis laak tíkíis tidaaŋkaah-nikiisɗa, helci kaꞌta ga kiwaaknee ɓu-Isarayeel, mbokcaagari. 24 Ya hotta daama ɓoꞌ ga ɓu-Esípti yaa en na kisodal ɓoꞌ yíinoo ga ɓu-Isarayeel, yaa feekki. Ya lúukiɗohhari, ya ëldúkiꞌtari, appa ɓaa bok ga ɓu-Esíptiɗa. 25 Ya foogee an mbokcaagari hay kiꞌínoh an Kooh waaꞌ kikooroh gari, ya músalɓa, wayee ɓaama ínohhii iñaama ga. 26 Ga kooh-wíisfaa, ya hotta ɓoꞌ ɓanak ga ɓu-Isarayeel ɓaa enee na kiheñoh, ya waaꞌtaɓa kijúwohiꞌ, ya woꞌꞌaɓa an: «ɓiƴaay, ɗú heñoh ya, ee ɗú ɓimbok?» 27 Yaa jekelukee mooroomciɗa nak tappa Móyíis yah wooꞌꞌari an: «Ɓii fallaa buuꞌ na attiꞌoh ga ɗookkíi ɓa? 28 Fu waaꞌtoo kiꞌap fodaa fu apee wútúwaa ɓaa bok ga ɓu-Esíptiɗanee?» 29 Daa Móyíis kelohee woꞌeencaa caama, ya núppa, ya ɗaakukneera ga kúlkaa Majaan. Ya ennda da bi ya laakka towu tanak daama.

30 Tíkka ga tíkíis tidaaŋkaah-nikiis, laakka malaakaa Kooh feeñukki ga ëgíꞌ-dúndagaa ga yahaa jaŋjagaa Sínayíiɗa, ga ɗuuƴ kiwii, kiwiikaa enee na kitak ga ɗuuƴ dútúk. 31 Móyíis dalla kijaahliꞌ ga iñaa ya hotɗa, ya yaa deeƴ kimalak bi jof, wayee ya kelohha koonaakaa Haꞌmudii, kaa woꞌꞌi an: 32 «Mi yërí en Koohyii ɓicaasamfu, Koohyii Abaraham, Koohyii Ísaak, Koohyii Yakoop.» Daama, Móyíis yaa saak ndaga kitíit, ya kaañissii kiɓëwíꞌ has kimalak. 33 Haꞌmudii tíkka ga, woꞌꞌari an: «ɗolaa ñafaꞌciigaraa ndaga ɗekatii fu togohɗa ɗekat wiselaꞌíꞌ. 34 Mi hotin coonufaa heetaagoo enukoh ga kúlkaa Esíptiɗa. Mi kelohin tiꞌíintaagaɓa, kërí tah mi yoosukin kisomɓa. Diimaɗa, hay mi wossaa kúlkaa Esípti.»

35 Móyíis yaama, yërí mbokcaagari taasukee, ɓa woꞌꞌari an: «ɓii fallaa buuꞌ na attiꞌoh ɓa?» Yërí Kooh wosee ya kuliyuk ga heetaa ya laasɓa, koorohha ga malaakaa Kooh feeñukee Móyíis ga dútúkaaɗa. 36 Móyíis na kihafci, yërí meƴdoh ɓu-Isarayeel kúlkaa Esípti ya tummba enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ na kíntaan ga kúlkaa Esípti, ga waa ɓa paaf giiyaa wiyoꞌohwaa, na ga waa ɓa kooroh ëgíꞌ-dúndagaa ɓa tummba ga iñaa leꞌin tíkíis tidaaŋkaah-niikiisɗa. 37 Móyíis yërí woꞌee ɓu-Isarayeel an: «Kooh hayyúu kimeƴdohiꞌ ga heetiigarúu sëldíiga-Koohaa man naroo.» 38 Ga waa mbooloomaa nëgírukoh ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa, yërí enee ɓan ga díkaanti ɓicaasammbuu na malaakaa Kooh woꞌee nari ga jaŋjagaa Sínayíiɗa, ee ya laassa ga woꞌeencaa Kooh onohi kipesɗa, kiꞌeꞌtuuca.

39 Ɓicaasammbuu sagussa kitaam ga woꞌeen Móyíis, ɓa foñnjari, helɓa ɓoyukka Esípti. 40 Ɓa nakka Aaron an: «Tíɓɗaaríi koohcaa kuliyukan ga fíkíiríi, ndaga Móyíis, yaa meƴdoheeríi kúlkaa Esíptiɗa ɗí ínohoo iñaa dalliɗa.» 41 Waa ennda ɗa, ɓa tíɓpa ɗoon, ɓa tummba yenɓa koohɓa, ɓa tummba sarah ga nataalaama. Keeñɓa soossa lool ga iñaa ɓa tíɓ na yahɓa yaama. 42 Kooh úsaayyaɓa, foñnjaɓa ɓaa jaamuk nohii, ñiidii na olcii ga asamaanɗa fodii koohɓa. Ee iñaama sah-sah yërí bídu ga këyítfaa sëldíiga-Koohcaa an:

«Ɗú, heetii Isarayeel,

ga wii ɗú tum sarah júuꞌcaa

na sarah ciliis iñaa leꞌ tíkíis tidaaŋkaah-nikiis ga ëgíꞌ-ɗundagaaɗa,

ɗú tumɗeeroocane?

43 Múk, ɗú koorukee taalaa Molok yaa ɗú tík Kooh haffúuɗa,

na nataalaa kuꞌolkaa Reefaan yaa ɗú tík Koohɗa ɓan.

Nataalcaama ɗú ɓërí hëwíreeca, ɗú ɓaa jaamukca.

Kërí tah, mi hayyúu kitool, mi ɓayyúu daa wëñ teeraa Babíloon kiꞌúsaay.»

44 Iceen tíkka ga an:

- Taalaa ɗaakohsee Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa teewoh kifiiliimunkaa Kooh na ɓicaasammbúuɗa, ɓa taabee nawa ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa. Taalaama, Móyíis hëwíreewa fodaa daa Kooh teeweeriwaɗa: en kiꞌenaa, ya nakee Móyíis kihëwíꞌwa, ya taabuk ga daa ya hot lëdírussiɗa. 45 Taalaama, ɓicaasammbuu ɓaa hayee ga fenoociɗa laasussa gawa. Ɓa taammba nawa bi ga kúlkaa ɓa teꞌee ga heetcaa Kooh kaalee ga fíkíiɓaɗa, lak Yosúwée yërí kuliyukee ga fíkíiɓa. Wa tessa daama bi ga jamaanaa Buuꞌ Dëwít. 46 Dëwít neɓlohha Kooh, ya kíimmba Kooh kiyípiꞌti kaan daa tucaasamuntaa Yakoop* jaamukohanndi. 47 Wayee Salomon yërí mëeñjoh kitawahiꞌ Kooh kaanfaa.

48 Koohyii ga ɗookaa-ɗookɗa nak dëkoo ga kaanfaa ɓoꞌ hëwíꞌ na yahci. Ee fodaa daa sëldíiga-Koohaa bínkaɗa, Haꞌmudii woꞌ an: 49 «Asamaanii wërí en baŋ-buuriigoo, kakayfii ennda ditogaaꞌ kottoo. Kon ɗú tawahɗanndoo kaan fa man na? Wala ɗú heeliꞌtoo daa mi dëkohan da man na? 50 Iñcuma ɓéeɓca, hanaa enndii yahhoo hëwíꞌca?»

51 Iceen woꞌissa attiꞌohcaa an:

- Ɗú ɓërí yëgís ga haf ee keeñciigarúu na nofciirúu ɗú laginca pat ga kikelohiꞌ Kooh†. Besaa en ɓéeɓ ɗú en na kilebiroh Helii yiselaꞌíꞌyii, ɗú taam ɓicaasammbúu. 52 Laakin sëldíiga-Kooh yíinoo rek yaa ɓicaasammbúu hatallii ga kipese? Ɓa appa sëldíiga-Koohcaa ɗeɓ kiyéegaloh kihaykaa yijúwíꞌyiiɗa. Ee watifii wati ɗú onin yijúwíꞌyii bíiŋ, ɗú apinndi. 53 Ɗú laasin ga Waasii Kooh eroh, koorohha ga malaakacaaɗa, wayee ɗú taabukkiiwa. Iceen tapisohussa na atoh bi kaannda.

54 Daa ɓu-paanaa wiyaakwaa kelohee woꞌeencaa Iceen caama, keeñcaagaɓa caa oñ ndaga kiꞌaylukki, ɓa ɓaa ɗowuk. 55 Wayee, Iceen ga kihafci nak, líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa; ya taaginukka asamaan, ya hotta ndamaa Kooh, ya hotta Yéesu ɓan tuukin hanohha yah-ñaabaa Kooh, 56 Iceen woꞌꞌa an:

- Malkat, mi hotin asamaanii lëgísukin, Kowukii ɓii tuukin hanoh yah-ñaabii Kooh.

57 Daa ɓa kelohee woꞌeencaama, ɓa dalla kipookoh na tifiip, lagussa nofcaagaɓa, ɓa íisukka waas kíinoo mílíp ga ɗookci. 58 Ɓa fassari bi ɓa meƴca nari teeraa, ɓa aawwari kitapisoh na atoh kiꞌappi. Ɓuwaa neehalsee kiꞌen seediꞌɗa, súukussa kúltícaagaɓa kakay ga kotcaa oomaa-fiilaa teeku Sóolɗa. 59 Ga daa ɓa enee Iceen kitapisoh na atoh tóohɗa, Iceen yaa kíim Kooh an:

- Yéesu, Haꞌmudii, teꞌaa fítiigoo.

60 Lëehíꞌta, ya ƴíꞌꞌa, lessa koonaa ga ɗook an:

- Haꞌmudii, kaa taabukɓa baakaarii wii! Daa ya woꞌee iñaama, ya kaannda. Kaanaa Iceen waama, Sóol fareera ga.

8

Ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa Sóol hatallaɓa ga kipesɓa

1-2 Kaanaa Iceen waama, Sóol fareera ga. Laakka ɓiɓoꞌ ɓigëmíꞌ Kooh ɓaa ɓeɓ faraaffaa Iceen, ɓa accafa, ee ɓa kodukka lool kaanaa Iceen. Ga besaa bëríi Iceen apuɗa, ɓuwaa gëmu ga Yéesu ee enu ga Yéerúsaleemɗa dalussa kihatalu ga kipesɓa, hatal wiméeskíꞌ. Ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa tasaarukohussa ga gohcaa Yúudée na caa Samaríi bi tessa apotaaꞌcaa doŋ. 3 Wayee Sóol ga kihafci, keennda ga ɗook ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, kiꞌíslukohɓa ngëmaagaɓa. Ya yaa aas ga kaancaa, ya yaa am ɓuwaa gëminɗa, ɓetoo ƴaaloo, ya yaa laŋɓa ga kasu.

4 Ɓéeɓ ɓuwaa tasaarukohseeɗa nak, ɓaa wíil ga ɗuuƴ kúlkaa, ɓa ɓaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii.

Filiip yéegalohha Hewhewii winéwíꞌwii ga gohaa Samaríi

5 Fodaama Filiip kaꞌta gohaa Samaríi, ga teeru wíinoo daama, ya yaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Kiristaa, Músalkaatii dígohseeɗa. 6 Ɓuwaa ga dëkaaɗa tóohɓa aawussa kisúkúruk Filiip ndaga kíntaancaa ɓa keloh ee ɓa hot ya tumiɗa, ɓa gëmmbari. 7 En kiꞌenaa, raɓ ɓiyewin meyohussa na tifiip tiyaak ga ɓuwaa ɗúukoolinɗa, ee lafañ ɓiyewin na ɓeedukíꞌ ɓiyewin wëkɗussa ɓan. 8 Fodaama keeñ-soos wiyaak laakka ga teeraama.

9 Wiima lak ga teeraama, laakin ɓaa ɗeɓ da kiꞌen, ya teeku Simoŋ ee ya enee luhusoh. Ɓu-Samaríi waaruꞌeera ga iñcaa ya tumeeɗa. Ya tíkee hafci ɓoꞌ yilëekíꞌ-solu, 10 ee ɓéeɓ, oomaanoo, yaakoo súkúrukeera iñcaa ya woꞌiɗa. Ɓa woꞌee gari an:

- Ɓii yii yërí en doolii Kooh, wii woꞌu an wa doŋ wa mínɗa.

11 Ɓa ɓaa súkúrukki dijófíꞌ ndaga ya maañinɓa kiwaaruꞌi ga luhuscaa ya tumiɗa. 12 Wayee daa Filiip yéegalohee Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Nguuraa Kooh na ga loo Yéesu Kiristaaɗa, ɓéeɓ ɓuwaa, ɓetoo ƴaaloo gëmmba, ɓa awwa kibëtísiꞌuk; 13 bi ga Simoŋ luhusohaa sah gëmmba, ya bëtísiꞌussa. Ya aawwa kitaabuk Filiip rek. Ya waaruꞌꞌa lool ga kíntaancaa na enaamacaa cidóoyíꞌ-waaꞌcaa ya hot Filiip tumiɗa.

14 Apotaaꞌcaa ga Yéerúsaleemɗa nak, kelohussa an ɓu-gohaa Samaríi teꞌuunun Woꞌeenaa Kooh ga keeñɓa. Ɓa wossa Peeꞌ na Saŋ daama. 15 Daa Peeꞌ na Saŋ leꞌsee da, ɓa kíimiꞌta ɓuwaama Kooh, ɓa laas ga Helii yiselaꞌíꞌyii. 16 En kiꞌenaa, lak Helii yiselaꞌíꞌyii yoosukkii ga yíinoo gaɓa duum, ɓa eemee ga kibëtísiꞌu ga teekii Yéesu, Haꞌmudii. 17 Waa ennda ɗa, Peeꞌ na Saŋ tíkussaɓa, yaa en ɓéeɓ yah ga haf, doo ɓa ɓaa han kilaas ga Helii yiselaꞌíꞌyii. 18 Simoŋ hotta an Helii yiselaꞌíꞌyii yoosukin ga ɗook ɓuwaa ga waa apotaaꞌcaa tíkɓa yah ga hafɗa. Ya waaꞌta kineehal Peeꞌ na Saŋ hëelís, 19 woꞌꞌa an:

- Onattoo ɓan kimín iñuma ɗú tumiɗa, doonaa ɓaa mi tík yah ga haf ɓéeɓ ya laas ga Helii yiselaꞌíꞌyii.

20 Wayee, Peeꞌ loffari an:

- Koparumgaraa saŋkuꞌat ee fu saŋkuꞌuk nawa. Iñaa Kooh onoh, fu fooŋ an fu mínndi kilom na hëelíse? 21 Fu laakoo waꞌ na ɓak ga iñii yii ndaga keeñiigaraa júɓpii ga fíkíi Kooh. 22 Kon hebukaa jafaa halaatumgaraa wibóníꞌ wuma dúuƴ, fu aaw kikíim Haꞌmudii, en ɗanaa ya bayallaa halaatumgaraa wibóníꞌ wuma, en an mínukinaa! 23 En kiꞌenaa, mi hotin an fu líif na kiꞌiñaan ee fu ñaam-baakaaꞌ. 24 Simoŋ dalla kitaas an:

- Kíimɗattoo Haꞌmudii na kihaffúu, en ɗanaa iñcii ɗú woꞌɗa wíinoo gaca dalooroo. 25 Peeꞌ na Saŋ, ga waa ɓa seediꞌꞌa, ɓa yéegalohha Woꞌeenii Haꞌmudii bi ɓa lëehíꞌta, ɓa ɓaa ɓoyuk Yéerúsaleem; ee ga waasaa, ɓa ɓaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ga dëk ciyewin ga gohaa Samaríi.

Filiip bëtísiꞌꞌa ɓaa dëk Ecoopíi ga waas Gaasaa

26 Laakka bes, malaakaa Haꞌmudii woꞌꞌa Filiip an:

- Koluka, fu kaꞌ ɓak iñaa hanoh meyaaꞌ-noh yah-seŋɗa, fu taam waasaa meyoh Yéerúsaleem aaw Gaasaaɗa. Waasaama koorohsussii diimaɗa.

27 Filiip dalla kikoluk yaa ƴah. Ya hídohha na ɓoꞌ yiƴaal yaa meyoh kúlkaa Ecoopíi, ɓaa nak enee ɓaa yóomɗu hen. Ee ɓaa yërí en tuukkoh-alalaa buuraa Ecoopíi yiɓetiyaa woꞌsi Kaandaasɗa. Ya karee Yéerúsaleem kijaamuk Kooh, 28 ee ya enee kiɓoyuk kaanɓa. Ɓaa, lak yugin ga sareetaagari yaa jaŋ Këyítfaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa bínɗa. 29 Helaa yiselaꞌíꞌyaa woꞌꞌa Filiip an:

- Gaawaa kitíin fu daɓ sareetaa waanee.

30 Filiip foolla, daɓpa sareetaa, ya kelohha ɓaa yaa jaŋ ga Këyítfaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa bínɗa, ya meekissari an:

- Iñii fu jaŋɗa, fu ínohin yen ga sahe?

31 Ɓaa taassa an:

- Mi laakkii ɓaa lóogísohɗanndoowanaa, mi tuman na bi mi ínoh iñii wa waaꞌ kiwoꞌɗa?

Lëehíꞌta ya woꞌꞌa Filiip kilap ga sareetaa, ya yuŋ ga yahaaci. 32 Kuɗekatkii ya enee na kijaŋ ga Këyítfaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaaɗa enee kii:

«Fodii baal, ya ɓayussa kiꞌapunee,

fodii kubaalkaa fiippii ga fíkíi ɓaa enndi na kinenɗa,

fodaama, ya lëgíssii kúuwci.

33 Ya torohɗussa ee ken onndiiri kayoh.

Kumuunci laguunun ee ya foñnjii lam.»

34 Ɓaa kúlkoh Ecoopíiɗa, meekissa Filiip an:

- Woꞌaaroo en neɓpaanaa, sëldíiga-Koohaa woꞌ loo ɓa dii? Woꞌ na hafcinoo, woꞌ ga ɓoꞌ yiliis?

35 Waa ennda ɗa, Filiip ɓeɓpa woꞌeenaa, ya abohha ga iñaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌ yaama, ya yaa lóogísohiꞌti Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesuɗa. 36 Daa ɓa en na kiƴahɗa, ɓa leꞌꞌa ga ɗekataa taakin músú, lëehíꞌta ɓaa woꞌꞌa Filiip an:

- Man músú mee, iñii kokohan ya mi bëtísiꞌu?

[ 37 Filiip woꞌꞌari an:

- En an fu gëmin ga keeñiigaraa ɓéeɓwanaa, fu mín kibëtísiꞌu.

Ɓaa woꞌꞌari an:

- Mi gëmin an Yéesu Kiristaa yërí en Kowukii Kooh.]

38 Ga saasi, ɓaa dalla kinakoh sareetaa tuukiru, Filiip na ɓaa yoosukussa ga ɗuuƴ músúmaa, Filiip bëtísiꞌꞌari.

39 Daa ɓa meƴ músúmaa hen, Helii Haꞌmudii bëffa Filiip, ɓaa kúlkoh Ecoopíiɗa hotissiiri. Wayee ɓaa yaa ƴah waasci na keeñ wisóosíꞌ. 40 Filiip nak, meƴneera teeraa Asot, ya yaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii; ya taammba teeru na teeru, bi ga daa ya leꞌoh teeraa Sesareeɗa.

9

Sóol gëmmba ga Yéesu

(Tumeen 22: 6-16; 26: 12-18)

1 Wiima lak Sóol yii lís kidíguk kiꞌap tëelíbéecaa Haꞌmudii, ya kaꞌta ga haꞌ-kaadaa sarahohcaa kikíimmbi, këyítfaa ya teewohan ga ɓuwaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuꞌcaa ga teeraa Damaasɗa, 2 en ɗanaa ɓuwaa ya laak daama ee boku ga waasii Haꞌmudiiɗa, ennda ɓeti, ennda ƴaal, ya amɓa, ya haydohɓa Yéerúsaleem.

3 Lak ya yaa ga waas Damaas, ee ya deeyin teeraa, dalla kilaak leeꞌlaataa meyoh asamaan: wa ennda mareet ga ɗookci, bi wíillari. 4 Ya keennda kakay. Ya kelohha koonaa, kaa woꞌꞌi an:

- Sóol! Sóol, iñii tah ya fu hatalloo ga kipes?

5 Ya taassa an:

- Kiyaakii, fu yërí en ɓa? Koonaakaa woꞌꞌari an:

- Mi yërí en Yéesu yii fu hatal ga kipesɗa. 6 Wayee koluka nak, fu aas ɗuuƴ teerum. Daama, fu hay kiwoꞌu iñaa fu jom kitumɗa. 7 Ɓuwaa taabee nariɗa tuukussa, tíitussa bi ɓa mínoo kiwoꞌ, ɓa kelohee ga koonaakaa wayee ɓa hottii ɓoꞌ. 8 Sóol kolukka, wayee ga daa hascaagari buulɗa tóoh, ya hotissii dara. Ɓa ammbari ga yah, kileꞌdohhi teeraa Damaas. 9 Tummba bes kaahay, caa ya hotoo, ya ñammbii, ya anndii.

10 Wiima, lak laakin ga teeraa Damaas tëelíbéenaa teeku Anañaas, Haꞌmudii feeñukkari ga heeƴ woꞌꞌari an:

- Anañaas! Anañaas taassa an:

- Mi yee, Haꞌmudii.

11 Haꞌmudii woꞌꞌari an:

- Karaa diima-diima kaan Yúdaa, ga waasaa woꞌu waasaa wiyólóhíꞌwaaɗa, fu meekisoh ɓaa teeku Sóol ee meyoh teeraa Taarsaɗa. Ya yaa da, ee diima deŋ yaa kíim Kooh. 12 Ya hotin ga heeƴ ɓaa teeku Anañaas, aassa gari ga kaanfaa, tíkkari yah ga haf doonaa ya hotis.

13 Anañaas nak woꞌꞌa an:

- Haꞌmudii, mi kelohin ga ɓoꞌ ɓiyewin iñcaa cibóníꞌcaa ɓaa yaama tum ɓuwaagaraa ga Yéerúsaleemɗa. 14 Ee sah ya hayin dii, taam na doolaa sarahohcaa ɓiyaakɓaa onndi, kiɓay ɓéeɓ ɓuwii en na kikíim ga teekfuɗa.

15 Wayee, Haꞌmudii woꞌꞌari an:

- Karaa hen rek, ɓaa yaama mi yërí tanukki kijeriñukohhi, ya leꞌdoh teekiigoo ga fíkíi ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa, fíkíi buuꞌcii, na fíkíi ɓu-Isarayeel. 16 Mi hayyi kiteeɓ na kihaffoo ɓéeɓ coonucaa ya jom kidaƴ ndaga teekiigooɗa.

17 Waa ennda ɗa, Anañaas kaꞌta, ya aassa kaanfaa. Ya tíkka Sóol yahcaagari, woꞌꞌari an:

- Sóol, mbokiigoo, Yéesu, Haꞌmudii yaa feeñukeeraa ga waasaa fu koorohee kihay diiɗa, yërí wossoo garaa en ɗanaa fu hotis, ee fu líif na Helii yiselaꞌíꞌyii.

18 Ga saasi, iñcaa man na wëesée-jën keenohha hascaa Sóol, ya hotissa. Waa ennda ɗa, ya kolukka bëtísiꞌukka. 19 Lëehíꞌta ya ñammba, ya mínnda kituuk.

Sóol yaa jëgíroh Hewhewii winéwíꞌwii ga Damaas

Waa ennda ɗa, Sóol tessa na tëelíbéecaa Yéesu ee dëku teeraa Damaasɗa, bi sammba kimaañ. 20 Ya sekkii iñaa maañ, ya aawwa kijangat ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa an Yéesu yërí en Kowukii Kooh. 21 Ɓéeɓ ɓuwaa kelohee iñaa Sóol woꞌ yaama, waaruꞌussa bi ɓaa woꞌ an:

- Caɓ! Hanaa enndii ɓii yii yërí enee ga Yéerúsaleem, yaa hatal ga kipes ɓuwii gëm ga Yéesuɗa? Enndii kiꞌam ɓuwii gëm ga Yéesu, na kiɓayɓa Yéerúsaleem ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa haydoheeri diine?

22 Sóol nak wëñnja ɗa kiyëgís ga jangataagari. Yaawúuꞌcaa dëku Damaasɗa, laakussii iñaa ɓa woꞌanndi ndaga ya teeweeɓa hen bi leeꞌta an Yéesu yërí en Kiristaanii.

23 Kaꞌta bi maañnja, yaawúuꞌcaa hotohussa ga díkaantiɓa kiꞌap Sóol, 24 wayee Sóol yéeŋnga iñaa bok ga. Wekoo, nohoo ɓa ɓaa watuk, bi ga halcaa teeraa, doonaa ɓa mínndi kiꞌap. 25 Waa ennda ɗa, tëelíbéecaa Yéesu Sóol jëgíreeɗa ɓayussari ga wek, ɓa ekkari ga Kosu, yoolussari ga fenoo míiraa dëkaa doonaa ya mín kisaan.

Sóol kaꞌta Yéerúsaleem

26 Sóol leꞌꞌa Yéerúsaleem, ya waaꞌta kitaam na tëelíbéecaa Yéesuɗa, wayee ɓéeɓ niikkari ndaga ɓa gëméeríi kayoh-kayohɗa an ya enin tëelíbée Yéesu. 27 Waa ennda ɗa, Barnabaas ɓeɓpari, ɓayyari ga Apotaaꞌcaa. Ya ɓéestíꞌtaɓa daa Sóol hotee Haꞌmudii ga waasaa, ee Haꞌmudii woꞌꞌa nariɗa, na daa ya daanee kijëgíroh ga teekaa Yéesu ga Damaasɗa. 28 Aboh ga besaa bëríi, Sóol taammba naɓa, ɓa ɓaa kari, ɓa ɓaa hayi ga ɗuuƴ Yéerúsaleem, ɓa ɓaa jëgíroh ga teekii Haꞌmudii ga fíkíi ɓéeɓ. 29 Ya yaa kaꞌ ga Yaawúuꞌcaa laksi kiGerekɗa, ya yaa saawal naɓa, wayee ɓaama waaꞌseeri kiꞌap. 30 Ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, daa ɓa yéegeeka, ɓa ɓayya Sóol teeraa Sesaree. Ya meyohha daama, ya yaa ƴah waa Tarsa.

31 Fodaama, ɓuwaa gëmu ga Yéesu dëku ga gohaa Yúudée, waa Gëlílée, na waa Samaríiɗa hannda kilaaku jam. Ɓuwaa ɓaa wëñ kiyëgís ga ngëmaa, ɓa niikka Haꞌmudii ga kipesɓa, ee Helaa yiselaꞌíꞌyaa amɗohhaɓa, ɓaa wëñ kiɓaatuk.

Peeꞌ wëkíꞌta Aynee ga teeraa Lídaa

32 Wiima lak Peeꞌ yaa wíil daa en ɓéeɓ. Laakka bes, ya kaꞌta teeraa Lídaa, ga ɓuwaa en ɓuu Kooh daamaɗa. 33 Ya laakka daama ɓaa teeku Aynee. Ɓaama lak faanukin tíkíis tiyitnataahay, ndaga ya lafañee hen. 34 Peeꞌ woꞌꞌari an:

- Aynee, Yéesu Kiristaa yërí wëkíꞌtaa, koluka fu lariꞌ haffu fayaaŋfiigaraa. Ga saasi Aynee kolukka. 35 Daa ɓéeɓ ɓu-Lídaa na ɓéeɓ gohaa Sarom hotseeri, ɓa súpítta kipeskaagaɓa ɓa gëmmba ga Haꞌmudii.

Peeꞌ mílísiꞌta Tabítaa

36 Wiima, ga teeraa Yopee, lak laakin ɓetifaa teeku Tabítaa ee fa gëmin ga Yéesu. Teekaama woꞌsi «Dorkaas» ga kiGerek: wërí en «Nuuh». Ɓetifaama dëkee ga kitum enaama yijófíꞌ na kidímal ɓuwaa laakooɗa. 37 Ga bescaama, ɓetifaa keennda ɗúukool, fa kaannda. Fa ɓookussa, lëehíꞌta fa faanussa ga túuyaa hanoh ɗook ga taahaaɗa. 38 Tëelíbéecaa Yéesu ee dëku Yopeeɗa, lak yéeguunun an Peeꞌ yaa ga Lídaa. Lídaa na Yopee úsaayohussii dara. Ɓa wossa ɓoꞌ ɓanak ga Peeꞌ kiwoꞌꞌi an: «Dímalaaríi, fu gaaw kihay garíi.» 39 Peeꞌ taammba naɓa ga saasi. Daa ya leꞌee, ɓa ɓayyari túuyaa faraaffaa faanohuɗa. Ɓéeɓ ɓeticaa ɓiƴaalɓa kaanin ee ɓa ɓihúnís Tabítaaɗa, hayussa gari na tilooyoh. Ɓa ɓaa teeɓpi mariñeeꞌcaa na kúltícaa Tabítaa daanee kiñëekíꞌ ga waa ya pesohɗa. 40 Peeꞌ meƴdohhaɓa ɓéeɓɓa fooh, ya ƴíꞌꞌa, kíimmba Kooh. Lëehíꞌta ya mëeñsukka ga faraaffaa, woꞌꞌa an:

- Tabítaa, kolka!

Tabítaa malakka, ee daa ya hotee Peeꞌ hen, ya kolukka, yuŋnga. 41 Peeꞌ ammbari ga yah, dímallari ya koluk. Lëehíꞌta Peeꞌ ɓayya ɓuwaa gëmuunun Kooh enu daɗa, na ɓeticaa ɓiƴaalɓa kaaninɗa; ɓa hayya, ya teeɓpaɓa Tabítaa, lak mílísin. 42 Iñaa hew yaama síwwa ga teeraa Yopee ee ɓoꞌ ɓiyewin gëmussa ga Haꞌmudii. 43 Waa ennda ɗa, Peeꞌ tessa ga Yopee bi maañnja ga kaan ɓoꞌ, yaa teeku Simoŋ ee ya iñaa tíyoh-on.

10

Korney hotta malaakaa Kooh ga heeƴ

1 Laakeera ga teeraa Sesaree ɓaa teeku Korney. Ya kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga lagaa soldaaꞌcaa ɓu-Room woꞌsi «Ítalíiɗa». 2 Ɓaa yaama enee ɓoꞌ yigëmíꞌ Kooh ee niikeera Kooh ya na ɓu-kaanci ɓéeɓɓa. Ya yewineera kidímal yaawúuꞌcaa laaksooɗa ee ya tagohéeríi na kikíim Kooh. 3 Laakka bes, ga wahtu kigoonaluk, iñaa ammbari fodii heeƴ, ya hotta faŋ malaakaa Kooh feeñukki, woꞌꞌari an:

- Korney!

4 Korney ennda hascaagari jak ga malaakaa, ya dalla kitíit, meekissari an:

- Kiyaakii, iñii laak ya? Malaakaa woꞌꞌari an:

- Kooh tookin iñii fu kíimmbiɗa ee ya hotin dii fu amɗohi ɓuwii laakooɗa. 5 Diima nak wosaa ɓiɓoꞌ Yopee, ga ɓaa teeku Simoŋ ee ɓaysi Peeꞌ. 6 Ya yaa ga kaan ɓaa teeku Simoŋ, yaa tíyi on ee kaanci faa ga yahaa giiyaa.

7 Ga waa malaakaa woꞌee nari kaꞌɗa, Korney ɓayya ga súrgacaagari ɓanak, na soldaaꞌ yigëmíꞌ Kooh ga ɓaa ya kuliyukɗa. 8 Ya ɓéestíꞌta tóoh iñaa heweeɗa, lëehíꞌta, ya wossaɓa teeraa Yopee.

9 Ga kooh-wíisfaa, lak ɓuwaa Korney woseeɗa ɓaa ga waas ee ɓa deeyin teeraa Yopee. Wiima lak Peeꞌ lapin ɗook taahaa kaan Simoŋ, tíyoh-odaa, kikíim Kooh ga wahtu cuunoh. 10 Kiyaaɓ daɓpari, ya waaꞌta kiñam. Lakanaa ya yaa tíkɗu cuunoh, iñaa ammbari fodii heeƴ, 11 ya hot Asamaan lëgískin, iñaa man na píis wiyaak, waa abu ga siñdaacaa cinikiiscaa waa yoosuk, meyoh asamaan. 12 Ga ɗuuƴ píisaama, heet rawaa en ɓéeɓ waa ga: ennda haꞌ-kot cinikiis, ennda ɓii fasukiɗa, ennda heet selaa en ɓéeɓ. 13 Laakka koonaakaa woꞌ Peeꞌ an:

- Peeꞌ kolka, fu ap, fu ñam!

14 Peeꞌ taassa an:

- Múk, Haꞌmudii, mi mosoo kiñam iñaa tabin na iñaa settii ga fíkíi Kooh.

15 Koonaakaa woꞌissa kotaa kukanakkaa an:

- Iñaa Kooh woꞌ an setin ga fíkíici, kaa tíkwa iñaa tabin.

16 Iñaama, ennda ɗa waas kaahay, lëehíꞌta ga saasi píisaa lappa asamaan.

17 Lak Peeꞌ jaahliꞌin ee yaa lís kiraas ga helci ati iñaa ya hot yaama waaꞌ ya kiwoꞌ. Wahtaama nak ɓuwaa Korney woseeɗa leꞌussa, ɓa meekisohha bi ɓa leꞌꞌa kaan Simoŋ, ɓa tuukka ga hal-kaadaa. 18 Ɓa ɓëytohha, ɓa meekisohha an:

- Simoŋ yii woꞌu Peeꞌɗa en ga kaanfii fiine?

19 Peeꞌ nak, lak yaa lís kihalaat ga iñaa ya hotɗa, Helaa yiselaꞌíꞌyaa dallari kiwoꞌ an:

- Ɓoꞌ ɓaahay ɓee ee soolukussaa. 20 Kolka fu yoosuk fu taam naɓa ee kaa laak hel kanak ga, ndaga mi yërí wosɓa.

21 Peeꞌ yoosukka, kaꞌta ga ɓuwaa, woꞌꞌaɓa an:

- Mi yërí en ɓii ɗú waaꞌ kihotɗa. Iñii enee kottúu ya?

22 Ɓa taassari an:

- Korney, yaa kuliyuk ga soldaaꞌcaaɗa, yërí wossíi. Ya enin ɓaa júwin ee niikin Kooh, ee ɓéeɓ yaawúuꞌcii seediꞌinka gari. Laak malaakaa Kooh dígalli kiɓaylukkaa fu kaꞌ kaanci, ya súkúrukkaa ga iñaa fu jommbi kiwoꞌɗa.

23 Waa ennda ɗa, Peeꞌ paafdohhaɓa ɗuuƴ kaanfaa, ya néehíꞌtaɓa daama bi Kooh wíissa. Ga kooh-wíisfaa, Peeꞌ tíkukka ga waas, yaa ƴah naɓa. Laakeera ɓiɓoꞌ ɓaa ɓenndi ga ɓuwaa gëmu ga Yéesu ee dëku Yopeeɗa. 24 Ga besaa tík gaɗa, ya leꞌꞌa teeraa Sesaree. Wiima nak, lak Korney hídírohin ɓu-kaanci na fiiliimun-kumuuncaagari, ɓii sekki. 25 Ga waa Peeꞌ en na kiꞌaas kaanfaaɗa, Korney hayya, kihídohnee nari, ya jafukka kakay ga kotcaagari, ƴíꞌꞌa ga fíkíici. 26 Wayee Peeꞌ ammbari, yaa ɓëwíꞌti, woꞌꞌari an:

- Kolka Korney! Mi ɓan, mi ɓoꞌ doŋ fodii garaa.

27 Lëehíꞌta Peeꞌ yaa saawal nari bi ɓa aassa kaanfaa. Peeꞌ nak hotta ɓuwaa ga ɗuuƴ kaanfaa, hídírukohuunun ɓiyewin. 28 Ya dalla kiwoꞌ an:

- Fodii dii ɗú ínohkaɗa, ɓaa en yaawúuꞌ hoonohuunun kiꞌaboh na ɓaa enndii yaawúuꞌ ee hoonohuunun kiꞌaas kaaanci. Wayee Kooh teewinndoo, mi na kihaffoo, an Ken jomoo kiwoꞌ ɓoꞌ an kitaam nari tabin wala an ya settii. 29 Kërí tah mi laakkii hel kanak ga kihay dii ga wii ɗú ɓaylukkooɗa. Kon diimaɗa soolii enee ya?

30 Korney taassa an:

- Laakin bes kaahay ga wati, ga wahtii ɗu kíimohi Kooh ga kigoonaluk ɗu enoh wii siiꞌɗa, mi enee dii ga kaanndoo, mi yaa kíim Kooh. Mi yéeŋngiinaa, mi hotta ɓoꞌ yaa ekukin kúltí cimélícíꞌ, meyin mël ga fíkíiroo, 31 ɓaa woꞌꞌaroo an: «Korney, Kooh tookɗinndaa iñaa fu kíimeeriɗa, ee ya hotin ga dii fu took kidímal ɓuwii laakooɗa. 32 Diima nak, wosaa ɓiɓoꞌ teeraa Yopee, ga ɓoꞌ yaa teeku Simoŋ ee ɓaysi Peeꞌ. Ya yaa ga kaan ɓoꞌ yaa teeku Simoŋ, iñaa tíyoh-on ee kaanci faa ga yahaa giiyaa. 33 Ga saasi mi wosohharaa kikooꞌnee, ee ga dii fu hayinɗa, iñii fu tumɗa jofin. Kon ɗí ɓéeɓpíi ɗí ɓee ga fíkíi Kooh kisúkúruk ɓéeɓ iñii Haꞌmudii nakkaa kiwoꞌꞌíiɗa.»

Jangataa Peeꞌ ga kaan Korney

34 Waa ennda ɗa, Peeꞌ ɓeɓpa woꞌeenaa, woꞌꞌa an:

- Diima, mi ínohin kayoh-kayohɗa an Kooh tík ɓuwii ɓa wíinoo ga fíkíici. 35 En kiꞌenaa, ɓéeɓ ɓaa fu niikki, ee fu tumi iñaa júwin ga fíkíicinaa, ga heetaa fu mín kibokoh ga ëldúna tóoh, fu neɓlohinndi. 36 Ya wosohin woꞌeenaagari ga ɓu-Isarayeel, ya yéegalohha ga ɗuuƴɓa Hewhewii winéwíꞌwii haydoh jam kesiɗa, koorohha ga Yéesu Kiristaa, yii en Haꞌmudii ɓuwii ɓéeɓ ga ëldúnaɗa. 37 Ga iñaa tík ga waa Saŋ ɓëytoh ɓuwaa kibëtísiꞌukneeɗa, ɗú ínohin iñaa hewee, síwwa ga kúlkaa Yúudée ɓéeɓ ee dalohee gohaa Gëlíléeɗa. 38 Yéesu Nasareet yaama, Kooh faleeri, soꞌtari doolaa meyoh ga Helii yiselaꞌíꞌyii, ya yaa wíil daa en ɓéeɓ kitum enaama cijófíꞌ, ya yaa wëkíꞌ ɓéeɓ ɓuwaa Seytaani laakee dooli ga ɗookɓaɗa ndaga Kooh taabee nari. 39 Ɗí nak, ɗí seediꞌin ɓéeɓ iñaa ya tum ga kúlkaa yaawúuꞌcaa na ɓan ga Yéerúsaleemɗa. Ɓa appari ga waa ɓa daaƴci ga kuraanaaɗa. 40 Wayee ga besaa wukaahaywaa tík gaɗa, Kooh mílísiꞌtari, onndari kifeeñuk. 41 Ya feeñukkii nak ga ɓuwii ɓéeɓɓa wayee enee ga ɓuwaa Kooh tanukee balaa bëríinaa, ɓa en seediɗa: ennda ɗí ɓii, ɗí bokin nari kiñam na kiꞌan ga waa ya mílís ga ɓuwaa kaaninɗa. 42 Yéesu yaama, yërí ebillíi kijangat ga ɗuuƴ heetii yaawúuꞌcii na kiseediꞌ an Kooh yërí falli kiꞌatti ɓuwii pesɗa na ɓuwii kaaninɗa. 43 Sëldíiga-Koohcaa ɓéeɓɓa seediꞌuunun ga Yéesu an: ɓéeɓ ɓaa fu gëm garinaa, ga doolaa teekaagari, fu hay kibaylu baakaaꞌcaagaraa.

Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukka ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa

44 Lakanaa Peeꞌ yaa lís kiwoꞌ fodaama, Helaa yiselaꞌíꞌyaa yoosukka ga ɗook ɓéeɓ ɓuwaa enee na kisúkúruk woꞌeenaagariɗa. 45 Yaawúuꞌcaa gëm ga Yéesu ee taamsee na Peeꞌɗa, jaahliꞌussa lool ga daa Helaa yiselaꞌíꞌyaa Kooh onohɗa yoosukin ɓan ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa. 46 En kiꞌenaa, ɓa kelohee ɓuwaa ɓaa woꞌ lak ciliis ee ɓa ɓaa kañ kiyakkaa Kooh. Waa ennda ɗa, Peeꞌ dalla kiwoꞌ an:

47 - Ɓoꞌ mínin ɓuwii ɓii kihoonoh kibëtísiꞌu ga músú ee lak fodii garuu, ɓa laasin ga Helii yiselaꞌíꞌyiinee?

48 Fodaama ya ebilohha ɓa bëtísiꞌu ga teekii Yéesu Kiristaa. Lëehíꞌta ɓa kíimmbari ya tes naɓa bi sam kimaañ.

11

Peeꞌ ɓéestíꞌta ɓuwaa gëm ga Yéesu dëku Yéerúsaleemɗa iñaa ya tumɗa

1 Waa ennda ɗa, apotaaꞌcaa na mbok-kerceencaa enu ga gohaa Yúudéeɗa kelohussa an bi ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa sah laasuunun ga woꞌeenaa Kooh. 2 Ga waa Peeꞌ ɓoyuk Yéerúsaleemɗa nak, yaawúuꞌcaa gëm ga Yéesuɗa ɓaa ñaꞌti an:

3 - Iñii tah ya fu aas kaancaa ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa bi sah fu ñam naɓa?

4 Daama nak Peeꞌ awwaɓa kiɓéestíꞌ wíinoo wíinoo tóoh iñaa heweeɗa. 5 Ya woꞌꞌaɓa an:

- Laakee bes mi enee na kikíim Kooh ga teeraa Yopee, iñaa ammbaroo fodii heeƴ, mi hotta enaama waa yoosukoh asamaan, waa hay kakay mannda na píis wiyaak, waa abu ga siñdaacaa cinikiiscaa, wa hayya bi garoo. 6 Mi malakka ɗuuƴgaa dijófíꞌ mi hotta ga raɓ, haꞌ-kot nikiiscii na raɓ luufcii na ɓii fasukiɗa, na selcii. 7 Waa ennda ɗa, mi kelohha koonaakaa woꞌꞌoo an: «Peeꞌ kolka, fu ap, fu ñam.» 8 Wayee mi taassa an: «Múk Haꞌmudii, ndaga iñaa tabin kiñam na iñaa settii ga fíkíifu mosoo kiꞌaas kúuwroo.» 9 Koonaakaa woꞌissa ga asamaan kot kukanak an: «Iñaa Kooh woꞌ an setin, kaa tíkwa iñaa tabin.» 10 Iñaa tummba ɗa bi ennda waas kaahay, lëehíꞌta tóoh ɓoƴkidohussa asamaan. 11 Ga wahtaama siiƴ, laakka ɓoꞌ ɓaahay ɓaa hayu kaanfaa ɗí enoheeɗa. Ɓa meyohee teeraa Sesaree ee ɓa wossee garoo. 12 Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌꞌaroo kikaꞌ naɓa ee mi hanat kilaak hel kanak ga. Fodaama mbok-kerceencii ɓiyitniinooɓii ɗú hot ɓii taabussa naroo bi ga kaan Korney. 13 Korney nak ɓéestíꞌtaríi an laak malaakaa Kooh hayee gari ga kaanci, woꞌꞌari an: «Wosohaa teeraa Yopee kikooꞌnee Simoŋ yaa teeku Peeꞌɗa. 14 Ya hayyaa kiwoꞌ woꞌeencaa onanndaa kimúc, fu na ɓu-kaanfu ɓéeɓɓa.» 15 Daa mi dal naɓa kiwoꞌ hen rek, Helii yiselaꞌíꞌyii yoosukka ga ɗookɓa fodaa ya yoosukee ga ɗookkuu ga dalaaraaɗa. 16 Ga saasi, mi níindísukka woꞌeenaa Haꞌmudii woꞌee an: «Saŋ bëtísiꞌee ga músú, wayee ɗú, ɗú ƴah kibëtísiꞌu ga Helii yiselaꞌíꞌyii.» 17 Kon, waa Kooh yërí onɓa Helii yiselaꞌíꞌyii fodii dii ya oneeruuwa ga waa ɗu gëm ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiiɗa, mi mínee ɓa kiꞌen bi mi kokoh Kooh kitum iñaa ya waaꞌɗa.

18 Daa ɓuwaa kelohee woꞌeencaama, ɓa laakissii iñaa ɓa woꞌan ee ɓa ɓaa kañ Kooh an:

- Kon kay kayoh, Kooh onin bi ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa kisúpít kipeskiigaɓa, doonaa ɓa laas ga kipeskii kukayohkii.

Jaangu tuukɗussa ga teeraa Añcoos

19 Kihatal ga kipeskaa laakee, ga waa Iceen kaanɗa, tahha ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa wesohha daa en ɓéeɓ. Ɓa kaꞌta bi ga gohaa Fenísíi na waa Sípaꞌ giiyaa wíilɗa, na waa Añcoos, ɓa ɓaa yéegaloh woꞌeenaa Kooh wayee ɓa eemdoheewa ga yaawúuꞌcaa doŋ. 20 Wayee nak laakeera gaɓa ɓuwaa meyohsee Sípaꞌ na teeraa Síreen, ɓaa kaꞌ Añcoos kiyéegalohnee ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiiɗa. 21 Doolaa Haꞌmudii taammba naɓa bi ɓoꞌ ɓiyewin gëmussa ee ɓa súpítta kipeskaagaɓa, ɓa gëmmba Haꞌmudii.

22 Ɓuwaa gëm ga Yéesu ee dëku Yéerúsaleemɗa kelohussa iñaa laakɗa, ɓa wossa Barnabaas Añcoos. 23 Ga waa ya leꞌɗa, ya hotta daa Kooh hín kibarkeel ɓuwaamaɗa, keeñci soossa ga lool. Ya yaa daasɓa ɓéeɓɓa ɓa taabuk ngëmaa ɓa laak ga Haꞌmudiiɗa na keeñ wiyëgísíꞌ. 24 Barnabaas nak enee ɓoꞌ yijófíꞌ, yaa líifin na Helii yiselaꞌíꞌyii na ngëm ɓan. Fodaama, ɓiɓoꞌ ɓigëñ gëmussa ga Haꞌmudii.

25 Waa ennda ɗa, Barnabaas kaꞌta teeraa Tarsa kikooꞌnee Sóol. 26 Daa ya hoteeri, ya haydohhari Añcoos. Ɓa ɓanak, ɓa tummba kíis kimúlúŋ ga ɗuuƴ tëelíbéecaa Yéesu ee enu ga Añcoosɗa, ee ɓa jëgíꞌta ɓoꞌ ɓigëñ. Ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa ɗeɓ kiɓayu «ɓikerceen» ga teeraa Añcoos.

27 Ga bescaama, laakka sëldíiga-Koohcaa meyohu Yéerúsaleem, hayussa Añcoos. 28 Yíinoo gaɓa, ee teeku Agabus, Helii yiselaꞌíꞌyii ínohlukohhari an aꞌ wiyaak hay kilaak ga ëldúna tóoh, ya yéegalohha ka. En kiꞌenaa, araama laakka hídukoh lak buuꞌ Kólóot yërí nguurukee ga jamaanaama. 29 Waa ennda ɗa, mbok-kerceencaa ga Añcoosɗa júwohussa ga kiwosoh dímal ga mbok-kerceencaagaɓa enu ga gohaa Yúudéeɗa, yaa en ɓéeɓ ga iñaa ya mín kiꞌerohɗa. 30 Ennda iñaa ɓa tumɗa: ɓa wosohha ga yaakcaa ga jaangucaa ga Yúudéeɗa iñcaa ɓa onohɗa, Barnabaas na Sóol ɓayuca.

12

Saak apussa, Peeꞌ lagussa ga kasu

1 Ga jamaanaama, Eroot, buuraa ennda ga kisodal ɓiɓoꞌ ga kerceencaa. 2 Ya gúꞌlukka na kalaɓ hafaa Saak, yaak Saŋ. 3 Daa ya hotee an iñaa ya tumɗa neɓlohin yaawúuꞌcaa, ya amlukka Peeꞌ ɓan. Iñaama hídukohee ga feetaa yaawúuꞌcaa ñamohi mbúurúcaa tumsoo lëwíiꞌɗa. 4 Daa ya amlukee Peeꞌ, ya laŋngari ga kasu, ya tuukiꞌta laŋ cinikiis ga soldaaꞌ, ca hëyrohhi kiwatuk: lagaa en ɓéeɓ soldaaꞌ ɓinikiis. Ya waaree Paakaa* paafaa ya ɓayyi ga fíkíi ɓuwaa, ɓa attiꞌꞌi. 5 Fodaama, Peeꞌ yaa watuku ga kasaa ee kerceencaa enussa ga kikíimiꞌti Kooh ga daa ɓa wëñ kimínɗa.

Peeꞌ meƴdohussa ga kasaa

6 Buuꞌ Eroot tuukee ga kiɓay Peeꞌ ga fíkíi ɓuwaa ya attiꞌu. Wayee ga wekaama ee kooh-wíisfaa ya jomee kiꞌattiꞌohuɗa, Peeꞌ enee na kineeh ga díkaanti soldaaꞌ ɓanak, ee lak yahcaagari pokuunun gaɓa na ceen kanak. Ga kúuw-halkaa kasaa, laakka soldaaꞌcaa tuuk da kiwatuk. 7 Laakka malaakaaHaꞌmudii meƴ mël ga fíkíici, túuyaa leeꞌta lañ. Malaakaa fëekíꞌta Peeꞌ ga hëbúusaa, yúunndari, woꞌꞌari an:

- Kolka gaaw! Ceencaa poksee ga yahcaa Peeꞌɗa, keennda. 8 Malaakaa woꞌissari an:

- Pëkírukka, fu ekuk ñafaꞌciigaraa. Peeꞌ tummba ɗa. Malaakaa tíkka ga an:

- Ekukaa kúltífiigaraa, fu taam ga fenooroo.

9 Peeꞌ taammba ga fenoo malaakaa, meƴca kasaa. Ya gëméeríi sah an iñaa malaakaa tum yaama laakin kayoh-kayohɗa, ya foogee an iñaa heeƴ. 10 Fodaama ɓa paaffa soldaaꞌcaa ɓa ɗeɓ gaɓa kileꞌɗa, ɓa paaffa ɓaa tík gaɗa, ɓa leꞌꞌa hal-pewiñaa ëewruk teeraaɗa. Halaa lëgíssa hafwa ga fíkíiɓa, ɓa meƴca, ɓa taammba mbedi ɓaa ƴah. Malaakaa ennda mes, foñnjari.

11 Ga ɗekataama, Peeꞌ hannda kiꞌínoh iñaa laakɗa, ya woꞌꞌa an:

- Mi ínohin kimma, kayoh-kayohɗa Haꞌmudii yërí wos malaakii garoo, ya músalinndoo ga yah Eroot na ɓéeɓ iñaa yaawúuꞌcaa waaree dallooɗa.

12 Fodaama tóoh leeꞌta ga hafaagari, ya yaa ƴah kaan Mërí, eew Saŋ yaa ɓaƴsi Markaɗa, lak laakin ɓoꞌ ɓiyewin ɓaa hídírukoh daama, ɓaa kíim Kooh. 13 Peeꞌ fëekíꞌta ga hal-kaadaa, laakka súrga yiɓeti yaa teeku Root, hayya kimalak. 14 Daa ya ínohsohee koonaakaa Peeꞌ, keeñci soossa ga bi ya lëgíssii sah halaa, wayee ya nammba kifool hen kiyéegalnee ɓuwaa ga ɗuuƴɗa an:

- Peeꞌ yërí, yaa tuukka ga halaa, ga fooh.

15 Ɓa woꞌꞌari an:

- Hanaa fu dof hen! Wayee ya yëgíssa ga an iñaa kayoh. Ɓa dalla kiwoꞌ an:

- Kon Malaakaagari yërí.

16 Peeꞌ nak líssa kifëekíꞌ ga halaa. Daa ɓa lëgísee, ɓa hotta an yërí ya, ɓa waaruꞌꞌa. 17 Peeꞌ múuffa yah ga kúuw kiɗékóhíꞌ ɓuwaa, ya ɓéestíꞌtaɓa daa Haꞌmudii tum bi meƴdohhari ga kasaaɗa. Lëehíꞌta ya woꞌꞌaɓa an:

- Karat ɗú yéegalka Saak na mbok-kerceencaa tesɗa. Lëehíꞌta ya meƴca, yaa ƴah ɗekat wiliis.

18 Ga waa Kooh wíisɗa, soldaaꞌcaa lëyussa lool, ɓa ɓaa meekisoh iñaa mín Peeꞌ kidalɗa. 19 Eroot ebilohha kiraasnee Peeꞌ, wayee ken hottiiri. Ya ɓaylukka soldaaꞌcaa, ya meekissaɓa daa ɓa tumee bi Peeꞌ saanndaɗa, lëehíꞌta ya nakohhaɓa kiꞌap. Waa ennda ɗa Eroot meyohha gohaa Yúudée, kaꞌta teeraa Sesaree, ya ennda daama bi sammba kimaañ.

Kaanaa buuꞌ Eroot

20 Wiima lak buuꞌ Eroot aylukohin na ɓu-Tíiꞌ, na ɓu-Sídoŋ. Ɓuwaama júwohussa ga kikaꞌ, ɓa malakneeri. Ɓa ɗúkohha na Balastus, yaa tuukuk túuyaa buuraaɗa, ya dímalɓa ga. Waa ennda ɗa, ɓa kíimmba Eroot kijúwoh naɓa ndaga dúndaagaɓa tóoh meyohee kúlkaa buuraa.

21 Ga waa besaa ɓa abeeɗa leꞌꞌa, Eroot ekukka kúltí-buuꞌfaagari, ya kerukka ga baŋ-buuraagari, ya yaa jangat ɓuwaa. 22 Ɓuwaa ɓaa fiip an:

- Laak Kooh yaa en na kiwoꞌ, enndii ɓoꞌ-súusúus doŋ woꞌ naruu!

23 Ga wahtaama siiƴ, laakka malaakaa Haꞌmudii mík Eroot ndaga daa ya eꞌtii Kooh ndamɗa. Laakka nasucaa soogu lookaa, ɓaa ñammbi, ya kaannda.

24 Waa ennda ɗa woꞌeenaa Kooh waa wëñ kisíw, tëelíbéecaa ɓaa wëñ kiɓaatuk.

25 Barnabaas na Sóol nak, ga waa ɓa lëehíꞌ kitum lëgëyaagaɓa ga Yéerúsaleemɗa, ɓa ɓoƴkissa ee ɓa ɓaydohha Saŋ, yaa ɓaysi Markaɗa.

13

Kooh wossa Barnabaas na Sóol

1 Ga Añcoos nak laakeera ɓisëldíiga-Kooh na ɓijëgíroh-waas ga ɓuwaa gëmu ga Yéesu enu daamaɗa. Enee ɓuwii ɓii: Barnabaas, Simewoŋ ee ɓaysi Súusúus, Lusiyus yaa dëk teeraa Síreenɗa, Manayeen yaa bokee kikoruk na Eroot, gúwernëeraaɗa, na Sóol. 2 Laakka bes, ɓa enee na kijaamuk Haꞌmudii ɓa ɓaa ooꞌ, Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌꞌaɓa an:

- Faanɗattoo haŋ Barnabaas na Sóol, ɓa tum lëgëyaa tah mi ɓayohɓaɗa.

3 Waa ennda ɗa, ɓa lëestíꞌta kiꞌooꞌ na kikíim Kooh, ɓa tíkka Barnabaas na Sóol yah ga haf, ɓa íissaɓa, ɓa ɓaa ƴah.

Barnabaas na Sóol karussa Sipaꞌ

4 Fodaama Helaa yiselaꞌíꞌyaa wossa Barnabaas na Sóol kikaꞌ dëkaa woꞌu Selësíi, ɓa aasohha gaal-giiƴ daama, ɓa ɓaa ƴah Sípaꞌ dëkaa giiyaa wíilɗa. 5 Ga waa ɓa leꞌꞌa Salamín, ɓa aawwa kiyéegaloh woꞌeenaa Kooh ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuꞌcaa. Saŋ-Marka taabee naɓa kiꞌamɗohɓa ga lëgëyaa.

6 Ɓa húussa dëkaa giiyaa wíilɗa bi ɓa meƴneeraa teeraa Paafos. Daama, ɓa hídohha na luhusohaa teeku Baaꞌ-Yéesu. Ya enee yaawúuꞌ ee tíkee hafci sëldíiga-Kooh. 7 Ya bokee ga ɓuwaa taabi na Sersíyus Polus yaa enee gúwernëeꞌ ga teeraaɗa. Sersíyus Polus yaama nak enee ɓoꞌ yilëekíꞌ-hel. Ya ɓaylukka Barnabaas na Sóol ndaga ya waaree kikeloh woꞌeenaa Kooh. 8 Wayee Baaꞌ-Yéesu ee ɓaysi ɓan Elímaas, luhusohaaɗa (teekaa wërí en iñaama ga kiGerek) aawwaɓa kiheñoh, yaa heel kiꞌëewdoh gúwernëeraa ga iñaa enndii kigëm ga Yéesu. 9 Waa ennda ɗa, Sóol ee ɓaysi ɓan Poolɗa líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa, yíppari has, 10 woꞌꞌari an:

- Fu Elímaas, fu líif na saboh na kibon ee fu kowu Seytaani mat. Fu waaꞌtii kihot ga iñaa júwin. Fu íisoo Waasii Kooh wijúwíꞌwii fu kalañsohiɗane? 11 Ínohaa an diima deŋ yahii Haꞌmudii hayin kidal ga ɗookfu. Fu hay kibúum, fu tes ɗa bi maañ, fu hotoo nohii.

Ga saasi, hascaa Elímaas ñúussa, ya búummba yaa túut ga ɓakaa en ɓéeɓ kisëesíꞌ ɓaa nookanndi. 12 Gúwernëeraa nak, daa ya hotee iñaa laak yaama, dalla kigëm ga Yéesu. En kiꞌenaa, ya waaruꞌeera lool ga iñaa ya jëgíru ga loo Haꞌmudii yaama.

Pool jangatta ga Añcoos Písídíi

13 Waa ennda ɗa, Pool na ɓuwaa taabee nariɗa aasohussa gaal-giiƴ ga teeraa Paafos, ɓaa ƴah teeraa Persi ga kúlkaa Pamfílíi. Saŋ-Marka nak tagohha naɓa daama, yaa ɓoyuk Yéerúsaleem. 14 Ɓa nak, ɓa meyohha teeraa Persi, ɓa abissa waasaagaɓa, ɓaa ƴah bi ɓa leꞌꞌa Añcoos Písídíi. Laakka bes, ɓa aassa jaangu-yaawúuraa en daamaɗa ga bes Sabat, ɓa yuŋnga. 15 Laakka iñaa jagu ga Këyítfaa Waasii Móyíis na faa sëldíiga-Koohcaa; lëehíꞌta ɓuwaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa nakka ɓiɓoꞌ kiwoꞌ Pool na Barnabaas an:

- Mbokcii, en laakin iñaa ɗú waaꞌ kiwoꞌ kidaas mbooloomiinaa, ɗú míninnndi kiwoꞌ.

16 Waa ennda ɗa, Pool kolukka, ya ɓëwíꞌta yah, ɓuwaa een paaƴ, ya woꞌꞌa an:

- Ɗú ɓu-Isarayeel na ɗú, heetcii cíinoo ee jaamuki Koohɗa, súkúꞌkattoo. 17 Koohyii Isarayeel heetiigaruu yërí tanukee ɓicaasammbuu. Ya tapisiꞌta heetii ga waa wa en ga ín, ga kúlkaa Esíptiɗa. Tíkka ga, ya meƴdohhawa kúlkaa Esípti na dooli yahci. 18 Ee ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa ɓicaasammbuu enoheeɗa, Kooh toputuꞌꞌaɓa iñaa leꞌ tíkíis tidaaŋkaah-nikiis. 19 Waa ennda ɗa, ya ɗúbíꞌta heet ciyitnakanak ga kúlkaa Kanaa, ya eꞌta ɓu-Isarayeel heetiigari kúlkaama. 20 Ee ɓa lamin ka iñaa jomin kileꞌ tíkíis titéeméeꞌ-nikiis na tidaaŋkaah-yëtúus. Tíkka ga, ya eꞌtaɓa ɓiꞌattiꞌoh ɓaa kuliyukanɓa bi ga daa Samiyeel, sëldíiga-Koohaa hayohɗa. 21 Waa ennda ɗa, ɓa kíimmba Kooh ya onɓa buuꞌ. Kooh nak, onndaɓa Sawúl, kowu Kíis ee bokee ga geñaa Beesamee. Sawúl nguurukka bi ennda tíkíis tidaaŋkaah-nikiis. 22 Lëehíꞌta, Kooh níssa Sawúl ga nguuraa, ya falla Dëwít ya en buuraa ɓicaasammbuu. Kooh seediꞌꞌa ga buuꞌ Dëwít an: «Mi hotin ga Dëwít kowu Yesee ɓaa neɓlohinndoo ee ya ƴah kimëtíꞌ ɓéeɓ iñaa mi waaꞌ.» 23 Ee fodaama, Kooh meƴdohɗin ɓu-Isarayeel Músalkaat ga níilaa buuꞌ Dëwít fodaa ya dígoheekaɗa, ennda Yéesu. 24 Ee balaa Yéesu hayaa, Saŋ-Bëtís enee ga kijangat, ya yaa ɓëytoh ɓéeɓ ɓu-Isarayeel kisúpít kipeskiigaɓa, ɓa bëtísiꞌuk. 25 Bi ga daa kikaanci deeƴɗa, Saŋ lísee kiwoꞌ an: «Ɗú fooŋ an mi yërí en ɓa? Mi enndii ɓii ɗú sekɗa. Ɓaama yii hay ga fenooroo ee kipëkís liiɓcaa ñafaꞌcaagari sah joobinndoo.» 26 Pool woꞌissa an:

- Ɗú mbokciigoo, ɗú ɓii ɗú en tucaasamuntii Abaraham, na ɗú ɓii ɗú en dii ɗú jaamuki Koohɗa, woꞌeenii wii onohi kimúcɗa, ɗu ɓërí tah Kooh wosohwa. 27 En kiꞌenaa, ɓu-Yéerúsaleem na ɓuwaa kuliyuk gaɓaɗa ínohséeríi ɓaa Yéesu enɗa ee woꞌeencaa sëldíiga-Koohcaa ɓa jagee ga bes Sabataa en ɓéeɓɗa ɓan, ɓa ínohéeríi iñaa ca waaꞌ kiwoꞌɗa. Ee fodaama, ga waa ɓa tíkki kikaanɗa, ɓa mëtíꞌta woꞌeencaa sëldíiga-Koohcaa. 28 Hídaa ɓan ga daa ɓa hottii dara iñaa cal ɓa tíkki kikaanɗa, ɓa kíimmba Pílaat, ya aplukki. 29 Ga waa ɓa mëtíꞌ kitum tóoh iñcaa Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa woꞌ ga loo Yéesuɗa, ɓa yóoskíꞌtari ga kuraanaa, ɓa ekkari ga ɗuuƴ loyaa. 30 Wayee Kooh mílísiꞌtari ga ɓuwaa kaaninɗa. 31 Ɓuwaa taabee nari, aboh ga gohaa Gëlílée bi ga Yéerúsaleemɗa, ga waa ya mílísɗa ya feeñukkaɓa bes ciyewin, ee ɓéeɓ ɓuwaama wati ɓërí en seedi ga fíkíi heetii. 32 Ee ɗí, ɗí hay kiyéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii wii an: 33 Iñaa Kooh dígee ɓicaasammbuuɗa ya tumɗinnduuri, ɗu, tucaasamuntiigaɓa, ga waa ya mílísiꞌ Yéesu fodaa daa ka bídu ga Këyítfaa kañcaa fukanakfaaɗa an: «Fu yërí en Kowukiigoo, mi enin Paamfu wati. 34 Kooh yéegaloheera an ya hay kimílísiꞌ Yéesu, ee Yéesu ɓoƴkisissoo ga loy.» Iñaama yërí ya woꞌee an: «Mi hayyúu kiꞌeꞌ iñcaa ciselaꞌíꞌcaa mi dígee Dëwít, ee ca calin kigëmɗa.» 35 Ee ga ɗekat wiliis, ga këyítfaa, ya woꞌissa an: «Fu tookanndii ɓiigaraa yiselaꞌíꞌyii nop ga ɗuuƴ loy.»

36 Dëwít, ga jamaanaagari, enee súrga Kooh, ya tummba iñaa Haꞌmudii waareeɗa, ya kaannda, ya acussa ga yahaa ɓicaasamci, ee faanfaagari nopin ga ɗuuƴ loy. 37 Wayee ɓaa Kooh mílísiꞌɗa, faanfaagari noppii ga ɗuuƴ loy. 38-39 Kon mbokcii, ínohat gaka an yërí tah ɗú yéegalussa an baakaaꞌcaagarúu bayaluununndúu. Ɓéeɓ ɓaa gëm gari, Kooh hayyi kiꞌaboh ɓoꞌ yijúwíꞌ, ee iñaama Waasaa Móyíis mínoori.

40 Kon watukat iñcaa sëldíiga-Koohcaa woꞌeeɗa keen ga ɗookkúu.

41 «Ɗú hot gane, ɗú ɓii ɗú ɓëwíri haffúuɗa, hebukaa ɗú tíit ɗú aaw kinúp, ndaga mi hay kitum ga ɗuuƴ kipessúu iñaa wëeꞌtaa ga an yii ɗú ɓéestíruwanaa, ɗú gëmoo.»

42 Ga waa Pool na Barnabaas meyu jaangu-yaawúuraaɗa, ɓuwaa kíimmbaɓa ɓa ɓoƴkis kijëgíroh woꞌeenaa waama ga bes Sabataa tík gaɗa. 43 Ga waa ɓuwaa tasohɗa, yaawúuꞌ ɓiyewin na ɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis ɓaa niikin Kooh ɓedussa Pool na Barnabaas. Ga ɗuuƴ saawalaagaɓa, Pool na Barnabaas ɓaa daasɓa doonaa ɓa wëñ kitík yaakaaꞌɓa ga kijofkaa Kooh teeɓɓaɗa.

44 Ga bes Sabataa tík gaɗa, iñaa wëñ kiyewin ga ɓu-teeraaɗa, hídírukohussa kisúkúruk Woꞌeenii Haꞌmudii. 45 Daa yaawúuꞌcaa hotee ɓuwaa ɓiyewinɓaa, ɓa líiffa na keeñ-tam, ɓa taammba ga iñaa Pool jëgírohɗa ɓaa nís, ɓa ɓaa ɓassi. 46 Waa ennda ɗa, Pool na Barnabaas laakussa fít kiwoꞌɓa an:

- Ɗú ɓërí jomee kiɗeɓ kiyéegalu woꞌeenii Kooh. Waa ɗú saginwa kiteꞌ, ɗú attiꞌin haffúu an kipeskaa leehoo taaꞌɗa joobinndúu. Kërí tah ɗí ɓii ƴah ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa 47 En kiꞌenaa, iñii yii yërí Yéesu, Haꞌmudii ebillíi: «Mi falinndaa kiꞌen leerii heetcii, doonaa fu leꞌdoh kimúckii bi ga daa ëldúna topohɗa.»

48 Ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa safarussa ga woꞌeenaa ɓa kelohɗa, ɓa ɓaa kañ Kooh ga woꞌeencaagari ee ɓéeɓ ɓuwaa jom kilaas kipeskaa leehoo taaꞌɗa gëmussa.

49 Woꞌeenii Haꞌmudii waa wëñ kisíw ga ɗuuƴ kúlkaa ɓéeɓka. 50 Wayee yaawúuꞌcaa hícísohussa helcaa ɓeticaa ɓilëekíꞌ-teekɓaa ga dëkaa ee niikuunun Koohɗa, na yaakcaa dëkaa. Ɓa sodalla Pool na Barnabaas ga kipesɓa, kaalussaɓa kúlkaa. 51 Ɓaama përtukaɓa pëndëlaa kotcaa ga dëkaagaɓa, lëehíꞌta ɓaa ƴah Íkoñom. 52 Tëelíbéecaa ga teeraa Añcoosɗa, keeñɓa soossa, ɓa líiffa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa.

14

Pool na Barnabaas karussa Íkoñom

1 Pool na Barnabaas tumissa ga Íkoñom fodaa ɓa tumee ga Añcoos Písídíiɗa. Laakka bes, ɓa aassa jaangu-yaawúuraa en daamaɗa, ɓa ɓaa jangat bi ɓoꞌ ɓiyewin ga yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa gëmussa ga Yéesu. 2 Wayee yaawúuꞌcaa sagu kigëm ga Yéesuɗa yasohussa helcaa ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa bi ɓa ekkaɓa ga kisaŋ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa. 3 Hoonohhii bi Pool na Barnabaas maañussa ga Íkoñom, ɓa ɓaa jangat na fít wiyëgísíꞌ ndaga ɓa óolukeera Haꞌmudii. Ee Haꞌmudii nak onndaɓa kimín kitum kíntaan na enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ. Fodaama, ya yaa teewoh an iñaa apotaaꞌcaa jangat aaw ga kijofkaagariɗa kayoh. 4 Ɓu-teeraa Íkoñom júwohsissii, ɓa hëgískohha: ɓii faꞌta na yaawúuꞌcaa, ɓíinoo farussa na apotaaꞌcaa.

5 Yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa, na ɓuwaa kuliyuk gaɓaɗa tuukussa ga kisodal Pool na Barnabaas, na kitapisohɓa atoh bi ɓa kaan. 6 Wayee daa ɓa yéegeeka, ɓa kaꞌta kisomuknee ga teerucaa ga gohaa Líkawooníiɗa, ennda Lístaꞌ, Derbe na iñaa wíil daamaɗa. 7 Daama ɓan, ɓa aawwa kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesuɗa.

Pool na Barnabaas ga teeraa Lístaꞌ

8 Laakeera ga Lísta, ɓoꞌ yiƴaal yaa yugee daa díinoo rek mínoo kituuk, ya límdohu na kilafañ ee mosoo kitíin na kotci. 9 Laakka bes, ya enee na kisúkúruk jangataa Pool. Pool yíppari has, hotta an ngëmaa ɓaa laak ga Yéesuɗa míninndi kimúsal, 10 ya woꞌꞌari didóolíꞌ an:

- Kolka, fu tuuk tek ga kotciigaraa! Ɓaa dalla kiꞌen bërít, tuukka, yaa tíin. 11 Daa mbooloomaa hotee iñaa Pool tum yaama, ɓa ɓaa woꞌ didóolí ga lakaa ɓu-Líkawooníi an:

- Koohcii súpítukuunun ɓoꞌ, yoosukuunun garuu.

12 Ɓa teekka Barnabaas Sës, ɓa teekka Pool Ermes* ndaga Pool yërí laakee woꞌeenaa. 13 Laakeera ga yahaa halaa teeraa kaanfaa ɓa jaamukohi Sës, Koohyaagaɓa. Ɓaa tumɗi Sës sarah ga kaanfaaɗa haydohha, ga kúuw-halcaa, naal-kuuy, yaa líkuunun enaama cimóríꞌ caa taam na sapuus. Ya na mbooloomaa, naalcaama ɓa waareeɓa kiꞌap kitumiꞌ Barnabaas na Pool sarah.

14 Daa Barnabaas na Pool yéegee iñaama, ɓa ɗaꞌsohha kúltícaagaɓa kiteewoh an ɓa faꞌtii ga, ɓa íisukka ga mbooloomaa ɓaa fiipɓa an:

15 - Héey, ɓiƴaay, ɗú ƴah ya kitum yuma? Ɗí ga kihaffíi, ɗí ɓiɓoꞌ doŋ fodii garúu. Ɗí hay dii kiyéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii, ɗú foñ iñcii cii laakoo jeriñɗa, ɗú mëeñsuk, ɗú ëewdoh haffúu ga Koohyii en na kipesɗa, yii sak asamaanii, kakayfii, giiyii na ɓéeɓ iñcii en gaɗa. 16 Kuɗewaa, ya íisee heetcii, waa en tóoh waa taabuk waasaagari. 17 Moona déy, ya dëk ga kitum enaama cijófíꞌ, kiteewoh ɓaa ya enɗa: yërí onirúu towii meyohi asamaanɗa, ɗú laak gëñ iñaa ɗú ñaman, ya sóosíꞌ keeñnjúu.

18 Hídaa ga iñaa ɓa woꞌɓa yaama tóoh, apotaaꞌcaa laakussa coonu fiyaak kinís mbooloomaa ga kitumiꞌɓa sarah.

19 Waa ennda ɗa, laakka yaawúuꞌcaa meyohu teeraa Añcoos Písídíi na waa Íkoñom, nookussa ɓuwaa ga hafɓa, lëehíꞌta ɓa tapisohha Pool na atoh kiꞌappi, ɓa fassari bi meyussa nari teeraa, ɓa foogee an ya kaanin. 20 Wayee, ga waa ɓuwaa gëm ga Yéesu hayu, gíwussariɗa, ya kolukka, ya aassa teeraa. Ga kooh-wíisfaa, ya taammba na Barnabaas, ɓa kaꞌta teeraa Derbe.

Pool na Barnabaas ɓoƴkussa teeraa Añcoos Písídíi

21 Pool na Barnabaas yéegalohussa Hewhewii winéwíꞌwii ga teeraa Derbe. Ɓa laakka tëelíbée Yéesu ɓiyewin daama. Lëehíꞌta, ɓa ɓoyukka teeraa Lístaꞌ, waa Íkoñom na waa Añcoos Písídíi. 22 Ɓa ɓaa yëgísíꞌ keeñcaa ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, ɓa ɓaa daasɓa ɓa yëgís ga ngëmaa. Ɓa woꞌee an: «Ɗu jomin kikooroh ga coonu ciyewin paaƴ, ɗu han kiꞌaas ga Nguuraa Kooh.»

23 Ga jaangaa en ɓéeɓ, ɓa tannda ga ɓiɓoꞌ ɓaa kuliyukan ga ɓuwaa. Lëehíꞌta, ɓa kíimmba Kooh, ɓa ooꞌta, ɓa díŋkaanndaɓa Haꞌmudii, yii ɓa gëm gariɗa. 24 Ga waa ɓa meyoh daamaɗa, ɓa koorohha gohaa Písídíi, ɓa kaꞌta waa Pamfílíi. 25 Ɓa yéegalohha woꞌeenii Kooh ga teeraa Persi, lëehíꞌta ɓa hayya teeraa Atalíi ga daa gaal-giiƴcaa teeriɗa. 26 Ɓa aassa gaal-giiƴ daama, ɓa ɓaa ɓoyuk teeraa Añcoos Síríi, daa ɓa díŋkaanohsee ga kijofkaa Kooh ɓa tum lëgëyaa ɓa meyoh kimëtíꞌɗa.

27 Ga waa ɓa leꞌɗa, ɓa hídírohha ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, ɓa ɓéestíꞌtaɓa tóoh iñcaa Kooh tum koorohha gaɓaɗa. Ɓa ɓéestíꞌtaɓa ɓan daa ɓuwaa enussii yaawúuꞌ aasu ga ngëmaaɗa. 28 Ɓa tessa na ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa bi sammba kimaañ.

15

Saawal laakka ga Yéerúsaleem ga loo kerceencaa enussii yaawúuꞌɗa

1 Laakka ɓiɓoꞌ ɓaa meyoh gohaa Yúudée hayussa Añcoos Síríi. Ɓa aawwa kijëgíꞌ ɓuwaa gëmin ga Yéesuɗa an: «Binaa ɗú gúrukkii fodaa daa Waasaa Móyíis nakohkaɗanaa, ɗú mínoo kimúc.» 2 Pool na Barnabaas leŋkohussa naɓa, laakussa naɓa ñaroh witamóhíꞌ ga iñaama. Waa ennda ɗa, ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa abussa an Pool na Barnabaas na ɓiɓoꞌ ɓaa bok gaɓa jomuunun kikaꞌ Yéerúsaleem ga apotaaꞌcaa na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa Yéesu en daamaɗa, ɓa woꞌ ga iñaama.

3 Ɓu-jaangaa Añcoos erussaɓa iñaa ɓa sooluk ga ɓaawaagaɓaɗa, ɓa ɓaa ƴah. Ɓa kooꞌta gohaa Fenísíi na waa Samaríi, ɓa ɓaa ɓéestíꞌ daa ɓuwaa enussii yaawúuꞌ aasu ga kigëm ga Yéesuɗa. Iñaa laak yaama, soossa keeñ ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa. 4 Ga waa ɓa leꞌ Yéerúsaleemɗa, ɓu-jaangaa na apotaaꞌcaa na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaaɗa teerukkaɓa. Lëehíꞌta, ɓa ɓéestíꞌtaɓa tóoh iñcaa Kooh tum kooroh gaɓaɗa. 5 Wayee, laakka ɓiɓoꞌ ga Fërísiyeeŋcaa ee gëmuunun ga Yéesu, ɓaa koluk, woꞌussa an:

- Ɓuwaa enussii yaawúuꞌ ɓaama ee gëmu ga Yéesuɗa jomuunun kigúruk, ee ɓa woꞌu kitaabuk iñaa Waasii Móyíis nakoh kitumɗa. 6 Apotaaꞌcaa na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaaɗa hídírukohussa kimalak iñaama. 7 Ga waa ɓa nookohha ga iñaama bi maañnja, Peeꞌ dalla kikoluk, woꞌꞌa an:

- Mbokcii, fodii ɗú ínohkaɗa iñaa Kooh tanukeeroo ga díkaantirúu maañin. Ya tanukeeroo kiyéegal ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa Hewhewii winéwíꞌwii, doonaa ɓa kelohwa ee ɓa gëm gari. 8 Ee Kooh yii ínohin iñaa en ga keeñ ɓaa en ɓéeɓɗa, teewohin an ya tookinɓa ga waa ya onɓa Helii yiselaꞌíꞌyii fodaa ya oneeruuriɗa. 9 Ee laakkii kitansoh kíinoo kaa Kooh tum ga díkaantiruu naɓa. Ee ɓa setɗin keeñcaagaɓa ndaga ngëmaa ɓa laak gariɗa. 10 Kon iñii tah ya ɗú waaꞌ Kooh kitooñ ga kikooꞌ ɓuwii enussii yaawúuꞌ gëmu gariɗa ɗofcaa, ennda ɗu, ennda ɓicaasammbuu, ɗu mosooca kimín kikooruk. 11 Ee sah, ɗu yaawúuꞌcii ɗu gëmin an ɗu múcin ndaga yërmaandaa Yéesu, ee ɓa ɓan, ɓa gëm iñaama.

12 Waa ennda ɗa, mbooloomaa ennda cel. Buwaa ɓaa súkúruk Pool na Barnabaas, ɓaama ɓaa ɓéestíꞌɓa kíntaancaa na enaamacaa cidóoyíꞌ-waaꞌcaa Kooh tumee, kooroh gaɓa ga leeloo ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa. 13 Ga waa ɓa lëehíꞌ kiwoꞌɗa, Saak tíkka ga an:

- Súkúrukat mbokcii! 14 Simoŋ ɓéestírinndúu daa ga dalaaraa, Kooh hayya ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, ya tanukka ga ɗuuƴɓa heetaa enan wuuci. 15 Ee iñii ya woꞌɗa taabohin na iñaa sëldíiga-Koohcaa woꞌeeɗa ndaga bíduunun ga këyítfaa an:

16 «Iñii yii paafaa, mi hay kihayis ee mi hay kitawahis kaanfii Dëwít, fii ɓúreeɗa, mi hay kihëwíris iñii lís ga kitesɗa, mi tuukirisfa. 17 Fodaama, iñii tes ɓoꞌ ga ëldúnaɗa aaw kiraas Haꞌmudii ee ɓan bi ga ɓéeɓ heetcii mi tanuk ca en cuurooɗa aawsan kiraas Haꞌmudii. 18 Iñaama yërí Haꞌmudii woꞌ, ee ya mëtíꞌsi iñaa ya waayukee kitum ee ínohukin kumëeñíꞌɗa.»

19 Saak tíkka ga an:

- Tahin bi mi ga kihaffoo, mi am an ɗu hanat kisodal ɓuwaa enussii yaawúuꞌ ɓaama mëeñsukuunun ɓa ɓii gëm ga Koohɗa. 20 Wayee hoonohoo ɗu bínɓa ɓan, ɗu woꞌɓa an: ɓa hanat kiñam koynohkaa sarahohu ga koofcaa, ɓa abuk ga kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, ɓa abuk ɓan ga kiñam koynoh júuraa apu ee ñífaa aamussii, wala kiꞌan ñíf. 21 En kiꞌenaa, daloh ga cosaan bi ga wati, laakin ga teeraa en ɓéeɓ ɓiɓoꞌ, ɓaa jëgírohi iñaa Waasii Móyíis nakoh kitumɗa, bes Sabataa en ɓéeɓ ga jaangu-yaawúuꞌcii.

Këyít bídussa wosohussa Añcoos ga kerceencaa enussii yaawúuꞌɗa

22 Waa ennda ɗa, apotaaꞌcaa na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa Yéerúsaleemɗa na ɓéeɓ kerceencaa daamaɗa júwohussa an ɓa hay kitan ɓiɓoꞌ ga ɗuuƴɓa, ɓa wosɓa Añcoos, ɓa taam na Pool na Barnabaas. Ɓa tannda Yúdaa ee ɓaysi Barsabaas, na Sílaas. Ɓa ɓanak ɓéeɓɓa, ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa oneeraɓa ceeꞌ. 23 Ɓa eꞌtaɓa këyít, ee iñii yii yërí bídu ga an: «Ɗú mbokciigaríi dëku Añcoos, Síríi na Sílísíiɗa, ɗú ɓii ɗú enndii yaawúuꞌɗa, ɗí ɓii këñíꞌtúu ɗí apotaaꞌcii na ɓuwii kuliyuk ga jaangii Yéerúsaleemɗa. 24 Ɗí kelohin an laakin ɓuwaa meyohu dii, hayuunun garúu. Ɓa ɓum jaahallúu, ɓa ɓum hícoh helcumgarúu na woꞌeencumgaɓa ee ɗí nakkiiɓa ka. 25 Kërí tah ɗí ɓéeɓpíi ɗí júwohin, ɗí tanin ɓiɓoꞌ ɓaa ɗí wos garúu. Ɗí akitohinɓa na Pool na Barnabaas, fiiliimunciigaríi, 26 ɓii erohin kumuunɓa ndaga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa. 27 Kon ɗí ɓii wosoh garúu Yúdaa na Sílaas, ɓa woꞌꞌúu iñii ɗí bín ga këyítfiiɗa. 28 En kiꞌenaa, Helii yiselaꞌíꞌyii yii naríi, ɗí waaꞌtiirúu dara kitík yiɓítíꞌ, enndii iñcii ɓoꞌ mínoo kifoñ ciinaa: 29 kaa ñamat koynohkaa tumu sarah ga koofcaa, kaa anat ɓan ñíf wala kiñam koynoh júuraa apu hen ee ñífaa aamussii, ee kaa faanukat na ɓaa en ɓéeɓ. Binaa ɗú watuk iñcaamanaa, ɗú hay kitum yijófíꞌ. Kijaammu-jaammu!»

30 Waa ennda ɗa, ɓuwaa tansee wosussaɗa ɓaa ƴah Añcoos. Ga waa ɓa leꞌɗa, ɓa hídírohha ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, lëehíꞌta, ɓa eꞌtaɓa këyítfaa. 31 Fa jagussa ee ɓuwaa ɓéeɓɓa keeñɓa soossa ga iñaa bídu ga këhítfaa yaama ee daasinɓa ga ngëmɗa. 32 Yúdaa na Sílaas ga kihafɓa, ensee ɓisëldíiga-Kooh. Ɓa saawalla na ɓuwaa bi maañnja, kidaasɓa na kiɓaatɓa dooli ga ngëmaagaɓa. 33 Ɓa tessa daama bi sammba kimaañ, lëehíꞌta, Ɓuwaa íisussaɓa ɓa ɓoyuk na jam ga ɓuwaa woseeɓaɗa. 34 [Wayee Sílaas nak ɓoyukkii, ya tessa ga Añcoos.]

35 Pool na Barnabaas ɓan tesussa ga Añcoos, ee ɓa ɓanak taabussa na ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓiliis, ɓaa jëgíroh, ɓaa yéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii en woꞌeenii Haꞌmudiiɗa.

Pool na Barnabaas hëgískohussa kitaam

36 Ga besaa tík gaɗa, Pool woꞌꞌa Barnabaas an:

- Ɗu kaꞌsat, ɗu wíil tóoh teerucaa ɗu yéegalohee woꞌeenii Haꞌmudii gacaɗa, ɗu waaknee mbokcaa gëmuunun ga Yéesu enu daɗa.

37 Barnabaas nak, waaꞌta kiɓaydoh Saŋ yaa ɓaysi Markaɗa, 38 wayee Pool tookkii Marka taam naɓa ndaga daa yaama foñeeɓa ga teeraa Pamfílíi, taabissii naɓa ga lëgëyaa ɓa enee na kitumɗa. 39 Ɓa nookohha ga iñaama bi faf ɓa hëgískohha. Barnabaas taammba na Marka, ɓa aassa gaal-giiƴ, ɓaa ƴah kúlkaa Sipaꞌ. 40 Pool nak tanukka kitaam na Sílaas. Mbok-kerceencaa díŋkaanohhaɓa ga kijofkaa Haꞌmudii, ɓa ɓaa ƴah. 41 Ya wíilla gohaa Síríi na waa Sílísíi, ya yaa daas ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, ɓa yëgís ga ngëmaa.

16

Tímotée taammba na Pool na Sílaas

1 Waa ennda ɗa, Pool kaꞌta Derbe, lëehíꞌta ya paaffa bi ga Lístaꞌ. Daama laakeera ɓaa gëmin ga Yéesu ee teeku Tímotée. Tímotée yaama, eeci enee yaawúuꞌ gëmmba ga Yéesu ee paamci enee Gerek. 2 Ya nak, mbok-kerceencaa dëku Lístaꞌ na Íkoñomɗa hotsee kijúɓ gari. 3 Pool waaꞌta ya taam nari. Ya ɓayyari kon, gúꞌtari ndaga yaawúuꞌcaa dëk ga gohaamaɗa. En kiꞌenaa, ɓéeɓɓa ínohseera an paam Tímotée iñaa Gerek*. 4 Ga ɗuuƴ teerucaa ɓa kooroheeɗa, Pool na Sílaas ɓaa yéegaloh iñcaa apotaaꞌcaa na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa Yéerúsaleem amɗa, ɓa nakkaɓa kitaabukca. 5 Fodaama, kerceencaa ɓaa wëñ kiyëgís ga ngëmaa ee ɓa ɓaa wëñ kiɓaatuk besaa en ɓéeɓ.

Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌꞌa Pool kikaꞌ Maseduwaan

6 Pool na Sílaas ɓaa wíil ga gohaa Fírígíi na waa Galaat ndaga lak Helii yiselaꞌíꞌyii hoonohinɓa kiyéegaloh woꞌeenii Kooh ga gohaa Aasíi. 7 Ga waa ɓa kaꞌ bi ɓa deeƴca gohaa Mísíiɗa, ɓa waaꞌta kiꞌaas gohaa Bítíníi wayee Helii Yéesu onndiiɓa ka. 8 Waa ennda ɗa, ɓa húussa ga gohaa Mísíi, ɓaa ƴah Torowaas. 9 Laakka bes ga wek Pool hotta ga heeƴ ɓoꞌ yaa dëk Maseduwaan. Ɓaa tuukin ga fíkíici yaa kíimmbi an: «Hayaa Maseduwaan, fu sommbíi!» 10 Daa Pool hotee iñaama ga heeƴ, ga saasi ɗí tummba tóoh kikaꞌ Maseduwaan ndaga lak wëerinndíi† an Kooh yërí ebillíi kiyéegalohnee Hewhewii winéwíꞌ wii daama.

Lídíi gëmmba ga Yéesu ga teeraa Filiip

11 Waa ennda ɗa, ɗí aassa gaal-giiƴ ga teeraa Torowaas, ɗí yolohha Samotaraas dëkaa giiyaa wíilɗa. Ga kooh-wíisfaa, ɗí kaꞌta bi ga Neyapólís. 12 Kolkohha daama, ɗí kaꞌta Filiip, teeraa wëñ kilaak solu ga gohaa Maseduwaan ɓu-Room teꞌɗa. Ɗí yuŋnga ga teeraama bi sammba kimaañ. 13 Ga besaa Sabat, ɗí meƴca teeraa, ɗí kaꞌta seereenaa húlúwaa ndaga lak ɗí foogin an daama jomin kilaak ɗekataa yaawúuꞌcaa jaamukohi Kooh. Laakeera ɓeticaa hídírukohu da, ɗí yuŋnga naɓa, ɗí saawalla naɓa. 14 Ga ɓeticaama, laakeera yaa teeku Lídíi ee meyohee teeraa Tíyaatíiꞌ. Ya enee toonoh píis, píiscaa súupu ciyoꞌoh ee seerin, ee ya niikeera Kooh. Ya yaa súkúrukkíi dijófíꞌ ndaga lak Haꞌmudii lëgísin keeñaagari, en ɗanaa ya gëm woꞌeencaa Pool. 15 Ya bëtísiꞌussa, ya na ɓu-kaanci, lëehíꞌta ya woꞌꞌaríi an:

- Hayat, ɗú sagacukkoo ga kaanndoo en an ɗú tookin kayoh-kayohɗa an mi gëmin ga Haꞌmudiinaa. Faf ya ekkaríi ga kikaꞌ kaanci.

Pool na Sílaas lagussa ga kasaa teeraa Filiip

16 Laakka bes, ɗí enee na kiƴah ɗekataa kíimohsi Koohɗa, ɗí hídohha na súrga yiɓeti yaa raɓ am, onndari kimín kilíiruk. Kilíiruk kaama haydohɗeera haꞌ-kaancaagari kopaꞌ wiyewin. 17 Ya yaa taabukkíi, mi na Pool, ya yaa fiip didóolíꞌ an:

- Ɓuwii ɓii ɓërí en súrgacii Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa. Ɓa hay kiyéegallúu waasii onohi kimúcɗa!

18 Ya tummba iñaama bes ciyewin. Kaꞌta bi Pool kappa ga, ya dalla kimëeñísuk, woꞌꞌa rawaa an:

- Ga teekii Yéesu Kiristaa, mi ebillaa fu meyoh ga ɓetifii! Ga saasi rawaa meƴca ga súrgaa yiɓetiyaa. 19 Daa haꞌ-kaancaa súrgaa yiɓetiyaa hotee an ɓa abissii yaakaaꞌ kilaakis dërëm gari, ɓa ammba Pool na Sílaas, ɓa fítísohhaɓa bi ga paanaa dëkaa ga fíkíi attiꞌohcaa. 20 Ɓa tuukiꞌtaɓa ga fíkíi ɓu-Room ɓaa kuliyuk ga dëkaaɗa, ɓa ëpírohha an:

- Ɓuwii ɓii ɓiyaawúuꞌ ee ɓa ɓii hícísoh dëkiigaruu. 21 Ɓa ɓii jëgíroh dii baahcaa waasiigaruu hoonohinnduu kitook, hoonohinnduu kitaabuk, ɗu ɓu-Room.

22 Mbooloomaa ɓan taammba naɓa ga, ɓa keennda ga ɗook Pool na Sílaas. Attiꞌohcaa nakohha kiɗol kúltícaa Pool na caa Sílaas ee ɓa rípu na ngeeꞌ. 23 Ga waa ɓa ríppaɓa na ngeeꞌ bi faancaa ílohha, ɓa laŋngaɓa ga kasaa. Ɓa woꞌꞌa ɓaa watuki kasaaɗa ya foñ helci gaɓa dijófíꞌ. 24 Daa ɓaa watuki kasaaɗa woꞌsee iñaama, ya laŋneeraɓa ga túuyaa hanoh ɗuuƴ ga kasaaɗa, ya ekkaɓa jéeŋ ga kotcaa.

25 Ga ɓak leeloo wek, Pool na Sílaas ɓaa kíim Kooh, ɓaa kañnji na kiƴeek. Ɓuwaa ɓíinoo abu ga kasaa naɓaɗa ɓaa súkúrukɓa. 26 Waas kíinoo kakayfaa yëngëlukka bi tawahaa kasaa waa yëngëluk. Ɓéeɓ halcaa kasaa dalla kiꞌen kúpít lëgísukka, ee jéeŋcaa pokohsee ɓuwaa abu ga kasaaɗa cëpísukka. 27 Ɓaa watuki kasaaɗa tíitta ga pëní, yúudukka; daa ya hotee halcaa kasaa lëgískin gëpít, ya dalla kiɗol kalaɓfaagari, ya yaa ƴah kiharuk, ndaga ya foogee an ɓuwaa laŋsee ga kasaaɗa ɓéeɓɓa núpuunun. 28 Wayee Pool fiippari didóolíꞌ an:

- Túuk kaa tumka; ɗí ɓéeɓpíi ɗí ɓee!

29 Ɓaa watuki kasaaɗa dalla kimeekisoh lampu, íisukka ɗuuƴ kasaa na jaaꞌ, ya keennda kakay ga kotcaa Pool na Sílaas, ya yaa saak. 30 Waa ennda ɗa, ya meƴdohhaɓa kasaa, ya meekissaɓa an:

- Tiyaatii, mi jom ya kitum bi mi kimúc?

31 Pool na Sílaas taassari an:

- Gëmaa ga Yéesu Haꞌmudii, fu hay kimúc, fu na ɓu-kaanfu.

32 Pool na Sílaas nak yéegalussari woꞌeenii Haꞌmudii, ya na ɓéeɓ ɓuwaa dëk ga kaanciɗa. 33 Ga wahtaama siiƴ ga wekaa, ɓaa watuki kasaaɗa taammba na Pool na Sílaas, ya tíssa gaañcaagaɓa, lëehíꞌta ya bëtísiꞌukka ga saasi, ya na ɓu-kaanci ɓéeɓɓa. 34 Ya ɓayya Pool na Sílaas kaanci, tofiꞌtaɓa kanu. Keeñci soossa lool ya na ɓu-kaanci ndaga daa ɓa gëmin ga Koohɗa.

35 Ga waa Kooh wíisɗa, attiꞌohcaa ɓu-Room ga dëkaaɗa wosussa ɓiɓoꞌ kiwoꞌ ɓaa watuki kasaaɗa, an:

- Íisaa Pool na Sílaas ɓa ƴeeꞌ!

36 Ɓaa watuki kasaaɗa yaa fool kiyéegal Pool an:

- Attiꞌohcaa nakuununndoo kiꞌíissúu ɗú ƴeeꞌ. Kon diimaɗa, ɗú mínin kimeƴ ɗú ƴeeꞌ na jam.

37 Wayee Pool woꞌꞌa ɓuwaa wosseeɗa an:

- Ɓa feeklukinndíi ga fíkíi ɓéeɓ, ɗí kooꞌtii ga kiꞌattiꞌu ee ɗí bok ga ɓu-Room; lëehíꞌta, ɓa laŋngaríi ga kasu. Diimaɗa nak ɓa waaꞌ kilokuk ɓa íissíi ee ken yéegoo. Múk mínoo kiꞌen, ɓa hayat na kihafɓa ɓa meƴdohhíi!

38 Ɓuwaa wosseeɗa karussa, woꞌussa attiꞌohcaa ɓu-Room ga dëkaaɗa woꞌeenaama. Daa ɓa ínohee an Pool na Sílaas boku ga ɓu-Room, ɓa tíitta. 39 Ɓa hayyaɓa kibayaluknee na kihafɓa, ɓa meƴdohhaɓa kasaa; ɓa kíimmbaɓa ɓa meƴ dëkaagaɓa. 40 Pool na Sílaas meyussa kasaa, ɓa kaꞌta kaan Lídíi. Ɓa laak kerceencaa daama, ɓa daassaɓa ga ngëmaa, lëehíꞌta ɓa ɓaa ƴah.

17

Pool na Sílaas karussa teeraa Tesaloník

1 Pool na Sílaas koorussa teeraa Amfípólís na waa Apolínii, ɓa kaꞌta teeraa Tesaloník. Daama Lak yaawúuꞌcaa laakuunun jaangu da. 2 Fodaa ya meeree ka kitumɗa, Pool kaꞌta jaangu-yaawúuraa. Ya tíkísohha bes Sabat kaahay, caa ya saawali na ɓuwaa ga loo Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa. 3 Ya yaa lóogísohiꞌɓaca, ya yaa teeɓɓa ga iñaa Bíncaa woꞌɗa an: «*Kiristaanii jomee kikaan, tík ganaa ya mílís.» Kiristaanaama, yërí en Yéesu yii mi yéegaloh diiɗa.

4 Laakka ga yaawúuꞌcaa, ɓuwaa gëm iñaa Pool na Sílaas woꞌɗa, ɓa taabukkaɓa. Fodaama ɓan, laakka ɓiGerek ɓigëñ ɓaa niikin Kooh, na ɓeti ɓilëekíꞌ-teek ɓiyewin ɓaa hay taabukussaɓa.

5 Waayee kisiis kiyaak ammba yaawúuꞌcaa ɓíinoo, ɓa hídírohha ga wílíilkohcaa ga mbedicaaɗa, ɓa nëgírohha mbooloo wiyaak, ɓa hícísohha teeraa, ɓa íisukka kaan Saasoon kiꞌamnee Pool na Sílaas, ɓa ɓayɓa ga fíkíi ɓu-teeraa. 6 Ɓa hottiiɓa daama, ɓa nammba kiꞌam Saasoon na ɓimbok-kerceen ɓiliis, ɓayussaɓa ga attiꞌohcaa ga teeraaɗa, ɓa ɓaa fiip an:

- Ɓuwaama hícísohuunun ëldúna tóohwa ee diima nak ɓa leꞌin dii. 7 Saasoon ɗapinɓa ga kaanci. Ɓa ɓéeɓɓa nak, ɓa tumi iñcii saafaadukoh na iñii buuꞌ Sesaaꞌ nakohɗa ee ɓa woꞌ an laakin buuꞌ yiliis yaa teeku Yéesu.

8 Woꞌeencaama púdíꞌta faancaa ɓuwaa na caa attiꞌohcaa ga teeraaɗa. 9 Saasoon, ya na ɓuwaa ɓaysee nariɗa, ɓa tíkussa kifay kopaꞌ doonaa ɓaa han kiꞌíisu.

Pool na Sílaas karussa teeraa Beree

10 Daa wekaa leꞌee, mbok-kerceencaa amɗohha Pool na Sílaas, ɓa kaꞌ teeraa Beree. Ga waa ɓa leꞌ teeraa Bereeɗa, ɓa kaꞌta jaangu-yaawúuraa. 11 Yaawúuꞌcaa ga teeraa Bereeɗa wëñussa ɓaa ga teeraa Tesaloníkɗa kiwaaꞌ ɓoꞌ. Ɓa safaꞌta ga kiteꞌ Woꞌeenaa Kooh ga keeñɓa, ee besaa en ɓéeɓ ɓa jagi Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa kiheel kiꞌínoh ati iñaa Pool jëgírohɗa taabin naca. 12 Ɓoꞌ ɓiyewin gaɓa gëmussa ga Yéesu, ee ga Gerekcaa laakka ɓeti ɓilëekíꞌ-teek ɓiyewin na ƴaal ɓiyewin ɓan ɓaa gëm ga Yéesu. 13 Daa yaawúuꞌcaa Tesaloník kelohsee an Pool yaa yéegaloh Woꞌeenii Kooh ga teeraa Beree, ɓa kaꞌta daama ɓan, ɓa aawwa kiheel coow na kihícisoh helcaa ɓuwaa. 14 Ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa gaawussa kiɓay Pool giiyaa, ya aas gaal-giiƴ daama, ya ƴeeꞌ. Sílaas na Tímotée nak tesussa ga Beree. 15 Ɓuwaa naksee kiɓay Poolɗa ɓedussari bi ga Ateen, lëehíꞌta ɓaa ɓoyuk Beree. Pool ɓëyrohhaɓa kiwoꞌ Sílaas na Tímotée, ɓa dawukki ga iñaa wëñ kigaaw.

Pool ga teeraa Ateen

16 Ga waa Pool en na kisek Sílaas na Tímotée ga teeraa Ateenɗa, keeñci leehha ga daa ya hot dëkaa líifin na nataalcaa ɓa tík koohɓaɗa. 17 Ya kaꞌta jaangu-yaawúuraa, ya yaa saawal na yaawúuꞌcaa na ɓuwaa ɓíinoo enussii ɓiyaawúuꞌ, ee niikuunun Koohɗa. Ee besaa en ɓéeɓ, ya yaa saawal na ɓuwaa ya hídohi naɓa ga paanaa dëkaa. 18 Laakeera daama ɓijëgíroh ɓaa woꞌu ɓiꞌÉpíkuriyeŋ na ɓiꞌEstóyísiyeŋ*, ɓaa daanee kisaawal na Pool. Ɓii woꞌee an:

- Moo jawulii yii, ya waaꞌ ya kiwoꞌ?

Ɓíinoo an:

- Man na ya en na kiyéegaloh koohcaa ɗú ínohoo!

En kiꞌenaa, Pool yéegalohee loo Hewhewii woꞌ ga loo Yéesu na loo kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa.

19 Waa ennda ɗa, ɓa taammba nari, ɓa ɓayyari ga paanaagaɓa woꞌsi Ayeropaasɗa†, ɓa woꞌꞌari an:

- Ɗí waaꞌ fu woꞌꞌíi iñaa leeꞌ ga iñii yiꞌasyii fu jëgírohɗa, 20 ndaga fu tangalinndíi na woꞌeencaa ken ínohoo, ee ɗí waaꞌ kiꞌínoh iñii ca woꞌɗa.

21 En kiꞌenaa, ɓu-Ateen na sagaccaa dëku teeraaɗa tumsee rek lëgëy kisúkúruk na kiɓéestíꞌ hewhew.

22 Pool nak dalla kituuk ga fíkíi ɓuwaa enee ga paanaa Ayeropaas, woꞌꞌa an:

- Ɗú, ɓu-Ateen, mi hotin an en ngëmaa ɗú laakinwa lool sah. 23 En kiꞌenaa, wii mi tíidísuk ga teeriigarúu, mi yaa malaksukoh iñcii ɗú jaamukiɗa, mi hotin wíinoo gaca waa bídu an: «wuu Koohyii ɗí ínohooɗa.» Iñaa ɗú jaamuki yaama ee ɗú ínohooriɗa, yërí mi hayyúu kiyéegal. 24 Kooh yii sak ëldúnaɗa na ɓéeɓ iñcii gaɗa, yii en Haꞌmudii asamaanii na kakayfiiɗa, dëkoo ga kaanfaa yah ɓoꞌ-súusúus hëwíꞌ. 25 Ya soolukkii ɓan ɓoꞌ-súusúus tumiꞌti yen. En kiꞌenaa, yërí oni ɓéeɓ ɓuwii kumuun, kiꞌíik na ɓéeɓ iñcaa tík gaɗa. 26 Ya kooroh ga ɓoꞌ yíinoo, ya sakka ɓéeɓ heetcii, ya onndaɓa kidëk daa en ɓéeɓ ga ëldúna, ya hëgísohiꞌtaɓa jamaanucii laakiɗa, ya fíisiꞌtaɓa tekiꞌtii dii ɓa jom kidëkohɗa. 27 Ya tummba iñaama, doonaa fodii ɓaa en na kisëmëemíꞌ, ɓuwii aawwi kiheel kihot; ee en kiꞌenaa, ya úsaayyii yíinoo garuu.

28 En kiꞌenaa, yërí onnduu kipes, kikaꞌ, na kihay na kiꞌen ga ëldúna, ee bídohciigaruu woꞌuunun an ɗu ɓitowuci ɓan 29 Kon, waa ɗu ɓërí en towutiigari, ɗu jomoo kifooŋ an Kooh man na nataal wúrúus, wuhëelís, wala atoh, waa ɓoꞌ-súusúus pes bi morin ga kineɓ helci. 30 Kooh malakissii kiñak kiꞌínohkaa ɓuwii kuɗewaa. Diimaɗa ɓaa en ɓéeɓ daa ya enoh tóoh ya yii ɓayyi, ya súpít kipeskaagari. 31 En kiꞌenaa, ya abin bes, waa ya ƴah kiꞌattiꞌ ɓéeɓ ɓu-ëldúna ee kooran waas. Ya tanukin ɓaa ƴah kiꞌattiꞌɗa. Iñaama ya teewinwa ɓéeɓ ga waa ya mílísiꞌ ɓaa yaama ga kikaanɗa.

32 Daa ɓa kelohee Pool meƴdohha ga kúuwci loo kimílís ga kikaan, ɓa aawwari kiñaawal. Ɓíinoo woꞌussari an:

- Bes kiliisaa, ɗí súkúrukkaa ga iñum fu woꞌ yuma.

33 Waa ennda ɗa, Pool meƴca yaa ƴah. 34 Moona, laakka gaɓa ɓuwaa gëm iñaa ya woꞌɗa, ɓa taabukkari: ennda fodii Dëníis yaa bokee ga ɓu-paanaa woꞌsi Ayeropaasɗa na ɓetifaa teeku Damaríis na ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓaa taabee naɓa.

18

Pool kaꞌta teeraa Korenti

1 Waa ennda ɗa, Pool kolukohha teeraa Ateen, ya kaꞌta teeraa Korenti. 2 Ya hídohha daama na yaawúuꞌ, yaa teeku Akílaas. Akílaas límohu gohaa Pom ee lak ya hanee kimeyoh kúlkaa Ítalíi, ya na Pírísíl, ɓetici, ndaga Kólóot buuraa yiyaakyaa kúlkaa Room yërí nakohee an yaawúuꞌcaa ɓéeɓɓa meyat teeraa Room. 3 Pool nak kaꞌta gaɓa, ee waa ya bok naɓa lëgëy kihëwíꞌ mbaaꞌ-on, ya dëkka naɓa, ɓa taammba kilëgëy. 4 Bes Sabataa en ɓéeɓ Pool kaꞌ jaangu-yaawúuraa ya jangati, kiheel kinook yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa ga ngëmaa. 5 Sílaas na Tímotée meyohussa teeraa Maseduwaan, ɓa hayya, laakussa Pool teeraa Korenti. Pool nak ëewrukka kiima ga kiyéegaloh woꞌeenii Kooh, ya yaa yéegal yaawúuꞌcaa an kayoh-kayohɗa, Yéesu yërí en Kiristaanii. 6 Yaawúuꞌcaa nak ɓaa heñohhi, ɓa aawwari kiɓas, Pool përtukka pëndëlaa kúltícaagari*, ya woꞌꞌaɓa an:

- Binaa ɗú saŋkuꞌaa, ínohat an ɗú ɓërí tík haffúuka. Mi, mi setin ga wic. Diimaɗa mi yii ƴah ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa.

7 Ya kolkohha daama, ya kaꞌta kaan Títíyus Yustus, ɓoꞌ yiniikiꞌ-Kooh ee kaanfaagari deeyoh na jaangu-yaawúuraa. 8 Kíríspus yaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa, gëmmba ga Haꞌmudii, ya na ɓu-kaanci ɓéeɓɓa, na ɓiɓoꞌ ɓiyewin ga ɓu-teeraa Korenti, ɓaa súkúrukee Poolɗa, gëmussa ga Yéesu ɓan, ɓa bëtísiꞌussa. 9 Laakka wekaa Haꞌmudii feeñuk Pool ga ɗuuƴ heeƴ, woꞌꞌari an:

- Ka niik dara, woꞌa, kaa ɗekoh. 10 Kaa niik dara ndaga mi yii naraa, ee ken mínoo kitík yahci ga ɗookfu. En kiꞌenaa, ɓoꞌ ɓiyewin dii ga teerii wii ɓuuroo.

11 Waa ennda ɗa, Pool yuŋnga ga teeraa Korenti kíis na caban, ya yaa jëgíroh Woꞌeenii Kooh.

12 Ga jamaanaa Galíyoŋ enoh gúwernëeꞌ ga gohaa Akayɗa, yaawúuꞌcaa ɓéeɓɓa kolukɗussa Pool, ɓa ammbari, ɓa ɓayyari daa attiꞌohsiɗa. 13 Daama, ɓa yammbari an:

- Ɓii yii heel kiꞌek ɓuwii ga kijaamuk Kooh na kitaabuk Kooh ee iñii ya jëgírohɗa taammbii na iñii Waasii Móyíis nakohɗa.

14 Pool waaꞌta kitaas, wayee Galíyoŋ dalla kiwoꞌ yaawúuꞌcaa an:

- Súkúꞌkattoo ɗú yaawúuꞌcii! Enee an ya tum kofeel wala iñaa boninaa, eneenaa mi hayyúu kisúkúruk. 15 Waa ɗú nookoh loo woꞌeen, loo teek na loo waasumgarúu, gaama guurúu, mi ƴahhii ga kiꞌaas.

16 Waa ennda ɗa, ya meƴdohhaɓa daa attiꞌohsiɗa. 17 Daama nak, ɓa keennda ga ɗook Sosten, yaa kuliyuk ga jaangu-yaawúuraaɗa, ɓa ɓaa feekki ga fíkíi daa attiꞌohsiɗa, wayee iñaama dara ɓíttii Galíyoŋ ga.

Pool ɓoyukka teeraa Añcoos

18 Waa ennda ɗa, Pool tessa ga teeraa Korenti iñaa maañ. Lëehíꞌta, ya taŋkohha na kerceencaa daamaɗa, ya aassa gaal-giiƴ kiƴah kúlkaa Síríi, ya taammba na Pírísíl na Akílaas. Balaa ya karaa, ya nenukka hafaagari ga teeraa Keŋkeree ndaga lak iñaa ya dígohee na Kooh ya waatukkaɗa leehin†. 19 Ga waa ɓa leꞌ teeraa Efeesɗa, Pool tagohha na ɓuwaa ya taabee naɓaɗa, ya taammba haŋci. Ya kaꞌta jaangu-yaawúuraa kisaawal na yaawúuꞌcaa. 20 Ɓaama kíimmbari kites naɓa wayee ya saŋnga. 21 Ga wii ya taŋkoh naɓaɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Neɓ Koohaa, mi hay kiɓoyuk dii kiwaakneerúu.

Ya aassa gaal-giiƴ ga Efees, ya kaꞌta teeraa Sesaree. 22 Waa ennda ɗa, ya paaffa Yéerúsaleem kikëñíꞌ kerceencaa enu daamaɗa, lëehíꞌta ya kaꞌta Añcoos Síríi. 23 Ya ennda daama bi sammba kimaañ, lëehíꞌta yaa ƴah. Ya koorohha gohaa Galaat ya paaffa waa Fírígíi, ya yaa daas mbok-kerceencaa ɓéeɓɓa, ngëmaagaɓa wëñ kiyëgís.

Apoloos kaꞌta teeraa Efees na waa Korenti

24 Laakka yaawúuꞌ yaa teeku Apoloos ee límohu teeraa Aleksandarí, ya hayya teeraa Efees. Ya enee ɓoꞌ yiyúudúkíꞌ ee ya ínoheera Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa dijófíꞌ ɓan. 25 Ya jëgíꞌseera Waasii Haꞌmudii, ee ya safareera lool ga kiwoꞌ loo Yéesu. Iñaa ya jëgírohee gariɗa júweera lool, wayee ya ínohee bëtísaa Saŋ-Bëtís. 26 Ya yaa jangat na fít wiyëgísíꞌ ga ɗuuƴ jaangu-yaawúuraa. Daa Pírísíl na Akílaas kelohsee iñaa ya jangatɗa, ɓa ɓayyari ya taam naɓa, ɓa lóogísohiꞌtari Waasii Kooh bi wëñnja gari kileeꞌ. 27 Ya nak, helci ennda ga kikaꞌ gohaa Akay. Mbok kerceencaa daamaɗa ɓaatussari kidaas ga iñaama. Ɓa bínnda ɓuwaa gëm ga Yéesu enu daamaɗa këyít kiwoꞌɓa ɓa ammbi dijófíꞌ. Daa ya leꞌee daama, Kooh amɗohhari bi ya laakiꞌta ɓuwaa gëmu ga Yéesu daamaɗa jeriñ wiyaak. 28 Ya ɓúlla yaawúuꞌcaa ga fíkíi ɓéeɓ, ee ya koorohee ga Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa, kiteeɓɓa an Yéesu yërí en Kiristaanii.

19

Pool kaꞌta teeraa Efees

1 Wiima lak Apoloos yaa ga Korenti, Pool koorohha gohcaa kúlkaa na jaŋjaŋcaaɗa, lëehíꞌta ya hayya teeraa Efees. Ya hotta ɓimbok-kerceen daama, meekissaɓa an:

2 - Ga wii ɗú gëm ga Yéesuɗa, ɗú laaseera ga Helii yiselaꞌíꞌyiine? Ɓa taassari an:

- Ɗí mossii kikeloh woꞌu an Helii yiselaꞌíꞌyii yii ga.

3 Pool meekissaɓa an:

- Kon ɗú laas ga bëtísii wiida? Ɓa taassari an:

- Ɗí laas ga bëtísaa Saŋ-Bëtís tumeeɗa.

4 Pool woꞌꞌaɓa an:

- Ee; Saŋ bëtísiꞌee ɓuwaa tookee kisúpít kipeskaagaɓaɗa, ee ya woꞌee ɓu-Isarayeel kigëm ga ɓaa ƴah kihay ga fenoociɗa. Ɓaama nak Yéesu yërí.

5 Ga waa ɓa keloh woꞌeenaamaɗa, ɓa bëtísiꞌukka ga teekii Yéesu, Haꞌmudii. 6 Pool tíkkaɓa yah ga haf ee Helii yiselaꞌíꞌyii dalla kiyoosuk ga ɗookɓa. Ɓa ɓaa woꞌ ga lak ciyewin caa bokkii, ɓa ɓaa jangat woꞌeencaa meyoh ga Kooh. 7 Ɓuwaa enee daamaɗa jomeera kileꞌ ɓoꞌ ɓidaaŋkaah na ɓanak.

8 Waa ennda ɗa, Pool kaꞌta jaangu-yaawúuraa, ee daama iñaa leꞌ ñiin kaahay ya yaa jangat na fít wiyëgísíꞌ, ya woꞌee loo Nguurii Kooh, ya yaa heel kigëmlukoh ɓuwaa súkúrukeeriɗa. 9 Wayee laakka gaɓa ɓaa yëgís ga haf, ɓa saŋnga kigëm, ɓaa ñaawal Waasii Haꞌmudii ga fíkíi ɓuwaa ɓéeɓɓa. Waa ennda ɗa, Pool foñnjaɓa, ya ɓayya tëelíbéecaa Yéesu, ee besaa en ɓéeɓ, ya yaa jëgíꞌɓa ga ekoolaa ɓaa woꞌsi Tíranusɗa. 10 Pool jëgírohha da bi ennda tíkíis tanak ee fodaama ɓéeɓ ɓuwaa dëk gohaa Aasíiɗa, ennda yaawúuꞌcaa, ennda ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa kelohussa Woꞌeenii Haꞌmudii.

Kíntaancaa laakee ga teeraa Efeesɗa

11 Waa ennda ɗa, Kooh yaa tum kíntaan cidóoyíꞌ-waaꞌ ga Efees koorohha ga Pool. 12 Fodaama ɓuwaa ɓaa ɓeɓ gúree-píis wala úuf, caa mosin kileꞌ ga faanfaa Pool, ɓa ɓaa tíkca ga ɗúukoolíꞌcaa. Ee fodaama ɓuwaa ɓaa wak, raɓcaa ɓaa meyoh gaɓa. 13 Laakeera yaawúuꞌcaa enee kiwíil daa en ɓéeɓ kikaal raɓ ga ɓuwaa. Fodaama, ɓa jéemmba kikooroh teekaa Yéesu, ɓa kíimiꞌ ɓuwaa raɓ amɗa. Ɓa woꞌee raɓcaa an:

- Ga teekii Yéesu Pool yéegalohɗa, mi ebillúu kimeyoh ga ɓii!

14 Iñaama, ɓaa woꞌsi Sefaa ee bokee ga sarahohcaa yaawúuꞌcaa ɓiyaakɓaaɗa, towutaagari tiyitnatanaktaa daanseeraka kitum.

15 Wayee, ga waa ɓa tummbaka, rawaa taassaɓa an:

- Mi ínohin Yéesu mi ínohin ɓaa en Poolɗa, Wayee ɗú, ɗú ɓërí en ɓa?

16 Ɓaa rawaa abeeɗa dallaɓa kisooŋ, wëñnjaɓa dooli, gaañsohhaɓa, ɗaꞌsohha kúltícaagaɓa, ɓa meƴca kaanfaa, ɓa núppa.

17 Ɓu-teeraa Efees ɓéeɓɓa yéegussa iñaa laak yaama. Yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa, ɓéeɓɓa tíitussa, teekaa Yéesu, Haꞌmudii erussa céeꞌ wimëtíꞌ. 18 Ɓiyewin ga ɓuwaa gëmɗa hayussa, woꞌussa faŋ ga fíkíi ɓéeɓ iñcaa ɓa enukoheeɗa. 19 Ɓiyewin ga ɓuwaa daanee kiluhusɗa, haydohussa këyítcaa ɓa luhusoheeɗa, ɓa nëgírohhaca jal wíinoo, ɓa tëkíꞌtaca ga fíkíi ɓéeɓ. Cadamfaa këyítcaama karin ga júnnicaa leehoo. 20 Fodaama, ga doolaa Haꞌmudii, woꞌeenaa Kooh waa wëñ kisíw ee doolaagawa waa wëñ kihotuk.

Coow kolukka ga Efees

21 Ga waa iñcaama paafɗa, Pool ammba ga helci kikaꞌ Yéerúsaleem, ya kooroh gohaa Maseduwaan na waa Akay. Ya woꞌee ga helci an binaa mi leꞌ daamanaa, mi jomin kikaꞌ Room ɓan. 22 Ya wossa ɓanak ga ɓuwaa ya taabi naɓaɗa. Ɓuwaa ensee Tímotée na Erasti. Ya ga kihafci nak, ya tessa ga gohaa Aasíi bi sammba kimaañ.

23 Jamaanaama, coow wiyaak kolukka ga Efees ndaga Waasii Haꞌmudii yéegalohu daamaɗa. 24 Laakee tíwoh hëelísaa teeku Dímitiriyus, ya tíwee tunataal-hëelístaa mandarga kaanfaa ɓa jaamukohi Artémísɗa. Tunataaltaama nak, haydohɗeerari, ya na ɓuwaa lëgëy gariɗa hëelís wiyewin. 25 Laakka bes, ya hídírohha ɓuwaa lëgëyi gariɗa na ɓoꞌ ɓiliis ɓaa tumi lëgëy kitíɓ nataal fodaa gaɓaɗa, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɓiƴaay, ɗú ínohin an iñii ɗú laak ga alalɗa meyoh ga lëgëyiiruu wii. 26 Diimaɗa nak, ɗú hotin ee ɗú kelohin iñcii Pool en na kitumɗa. Ya woꞌ an koohcaa ɓoꞌ hëwíꞌ na yahci enndii Kooh kayoh-kayoh. Ya nookin ɓoꞌ ɓiyewin ga kigëm iñaama, ee ya eemmbii naka dii ga Efees, wayee gohaa Aasíi ɓéeɓ gomin ga. 27 Iñaama eemanndii ga kiɓúuk kitíɓ-nataalkiiruu rek, wayee mín kikaꞌ bi ga kiɓúuk teekii kaanfii Artémís, koohyii yiɓetiyii yiyaakyii. Ee koohyii yiima Aasíi ɓéeɓ na tóoh ëldúna jaamukiri. Kon nak teekiigari jomoo ɗa kiƴím.

28 Daa ɓuwaa kelohee woꞌeencaama, ɓa líiffa na tam-keeñ, ɓa ɓaa fiip an:

- Artémísyii ɓu-Efees yakin!

29 Díkaantaama ɓéeɓ dëkaa hícísukohha. Ɓa ammba Gayus na Arístarka ɓaa dëk Maseduwaan ee taamsee na Poolɗa, ɓa ɓaa ƴah naɓa paanaa ɓu-teeraa. 30 Pool nak waaꞌta kimeƴ ga ɓuwaa, wayee ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa íisussiiri ya kaꞌ. 31 Bi ga sah ɓiɓoꞌ ga fiiliimuncaagari kuliyuk ga nguuraa ga gohaa Aasíiɗa, wosohussa gari kiwoꞌꞌi ya watuk kitoŋ kotci ga paanaa ɓu-teeraa. 32 Ga wahtaama, ɓuwaa hídírukohee daamaɗa hícísukohussa, coowaa ennda cúr ga ɗuuƴɓa. Ɓii fiipi aneenaa, ɓii fiipi an. Ɓiyewin gaɓa sah ínohséeríi iñaa tah ɓuwaa hídírukoh daamaɗa. 33 Ëlíksaan nak, yërí yaawúuꞌcaa kuliyukɗee ga fíkíiɓa ga hídohaama. Ɓiɓoꞌ ga ɓuwaa hídírukohee daamaɗa ɓéestírussari iñaa laakɗa. Ya ɓëwíꞌta yah kiwaaꞌ kilayohiꞌ ɓuwaama ga fíkíi mbooloomaa. 34 Wayee daa ɓa ínohee an ya iñaa yaawúuꞌ, ɓa taammba ɓéeɓɓa ɓa aawissa kifiip. Ɓa fiipin iñaa leꞌ wahtu kanak an:

- Artémísyii ɓu-Efees yakin!

35 Ɓaa dëkaa tíku ga yahciɗa yërí mëeñjoh kimín kiƴím ɓuwaa doo ɓa han kiɗekoh. Ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ɓu-Efees, ɓii yiida ínohoo an kaanfii Artémís yiyaakyii en ga teeriigaruu ee nataaliigari keenoh asamaanɗa en ɓan ga teeriigaruu? 36 Ɗú ínohin an ken nookohhii iñaama. Kon enat tek, ee kaa gaawtukat bi ɗú tum iñaa bokkii ga. 37 Ɓuwii ɓii ɗú haydohinɓa dii ee moona ɓa ɓeɓpii dara ga kaanfii Artémís, ee ɓa ɓassiiri. 38 En Dímitiriyus na ɓuwii taam nariɗa, ɓa laakoh na ɓoꞌaa, ɓa karat waas: Laakin bescaa tanu kiꞌatti, na ɓuwaa attiꞌi iñcaama. 39 En laak enaama ciliis caa ɗú waaꞌ kipaƴɗunaa, bes kiꞌattiꞌ leꞌaa, ca malaku. 40 Ɗu watukkiinaa, ɗu hay kitíku ɓuwaa hícísohi mbooloo ndaga iñii laak watiɗa, ee ɗu mínanndii dara kiwoꞌ ga iñaa tah coowii wii.

Ga waa ya lëehíꞌta kiwoꞌ fodaama, ya wesohha ɓuwaa.

20

Pool kaꞌta Maseduwaan na Geres

1 Ga waa coowaa enee ga Efees seemɗa, Pool hídírohha ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, ya ɓaattaɓa kidaas ga ngëmaa, lëehíꞌta ya taŋkohha naɓa, yaa ƴah Maseduwaan. 2 Ya taammba gohaama, ya daassa ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa ga ngëmaa. 3 Ya kolkohha daama, ya kaꞌta kúlkaa Geres, ya tummba daama ñiin kaahay. Ga waa ya ɓewuk kikaꞌ kúlkaa Síríiɗa, ya kelohha an yaawúuꞌcaa pokohuunun nof kiꞌappi, ya nammba ɓoyuk hen, ya koorohha Maseduwaan. 4 Ɓuwaa taabee nariɗa ensee Sopateeꞌ, kowukaa Pírus ee ya meyohee Beree, Arístarka na Sokondus ɓaa meyoh Tesaloníkɗa, Gayus yaa meyoh Derbeɗa, Tímotée, Tísík na Torofím ɓaa meyohee gohaa Aasíiɗa. 5 Ɓa ɗëwírukka, ɓa sekneeraríi ga teeraa Torowaas. 6 Ɗí nak, ga waa hewaa mbúurúcaa tumoo lëwíiꞌ paafɗa, ɗí aasohneera gaal-giiƴ teeraa Filiip, ɗí foolla ga giiƴ bes ciyëtúus, ɗí laakneeraɓa teeraa Torowaas. Ɗí tummba daama bes ciyitnakanak.

Pool mílísiꞌta Etíkus ga teeraa Torowaas

7 Ga noh-soosaa gaawaa, ɗí hídírukohha kiñam cuuníinfaa Haꞌmudii. Pool nak jomee kikolukoh daama ga kooh-wíisfaa. Ya aawwa kijëgíꞌ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa, ya ammba kiwoꞌ na ɓuwaa bi ga leeloo wek. 8 Ɗí hídírukohee ga túuyaa hanoh ɗook ga taahaaɗa, ɗí taalla lampu ciyewin. 9 Laakka oomaa-ƴaalaa teeku Etíkus ee ya yugee ga kímícaa falanteeraa. Ya kaꞌta hëndëŋ na pëní, wiima lak Pool yii lís kiwoꞌ. Ga ɗuuƴ pënífaa, ya dalla rëc, ɗëegískoh ɗook taahaa wukaahaywaa ɓa eneeɗa, ya keennda kakay. Ya ɓëwíru hen, lak kaanin. 10 Pool yoosukka, híilla gari, ɓeɓpari, woꞌꞌa an:

- Kaa jaahliꞌat, ya yii pes!

11 Waa ennda ɗa Pool lapissa, ya warohha mbúuraa✡, ñammba. Lëehíꞌta, ya aawissa kijangat bi ga daa Kooh wíisɗa, ya taŋkohha naɓa, yaa ƴah. 12 Oomaa-ƴaalaa nak ɓedussa kaanɓa lak wíisohin weceŋ ee helcaa ɓuwaa dalla gari lool.

Pool kolkohha Torowaas kaꞌta Mílée

13 Ɗí nak, ɗí aassa gaal-giiƴ, ɗí ɗëwírukka Pool teeraa Asos, ya woꞌee an ɗí kihídohan nari daama, ɗí ɓaydohhi ndaga ya waaree kitíin hen bi daama. 14 Ga waa ya laakkíi teeraa Asosɗa, ɗí aassa gaal-giiƴ daama, ɗí ɓaa ƴah bi ɗí leꞌꞌa teeraa Mítíleen. 15 Ɗí ɓaa ƴahis bi ɗí laŋnga na Síyóo ga kooh-wíisfaa. Ga besaa tík gaɗa, ɗí leꞌꞌa Samoos, ee besaa tíkis gaɗa, ɗí leꞌꞌa teeraa Mílée. 16 Pool abee an ya ƴah kiroombuk Efees hen, ya tuukoo da, en ɗanaa ya maañoo ga gohaa Aasíi ndaga ya gaawtukee kitum tóoh, en mínukaa, ya leꞌ Yéerúsaleem balaa besaa Pantakot.

Pool taŋkohha na ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa ga Efeesɗa

17 Ga waa ɗí teeꞌ ga Míléeɗa, Pool wosohha kiɓayluk ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa Yéesu ga Efeesɗa. 18 Ɓaama hayussari kitaas, ya woꞌꞌaɓa an:

- Ɗú ínohin dijófíꞌ daa mi madee narúu ga wii mi en narúu, aboh ga besaa mi ɗeɓ kitoŋ kottoo ga gohii Aasíiɗa. 19 Mi jaamukee Haꞌmudii hen taammba na kiyóoskíꞌ haffoo, taammba na kiꞌaam moon, mi daƴca ɓan coonu, caa yaawúuꞌcaa pokoheeroo nofɗa. 20 Mi ínohin an mi mossoorúu kiɗaak dara iñaa míninndúu kijeriñ. Mi yéegaleerúu woꞌeenii Kooh, mi jëgíꞌtarúu ga fíkíi ɓéeɓ na ga ɗuuƴ kaancii. 21 Mi mosoo kiꞌíis kiɓay yaawúuꞌcii na ɓéeɓ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ɓa súpít kipesɓa, ɓa gëm ga Kooh, ɓa gëm ga Yéesu, Haꞌmudiigaruu. 22 Diimaɗa nak, mi yii ƴah Yéerúsaleem, Helii yiselaꞌíꞌyii yërí híiꞌtoo ga ee mi ínohoo iñaa sekkoo daɗa. 23 Wayee mi ínohin daal an teeraa mi aas tóoh Helii yiselaꞌíꞌyii yéegalloo an kasu na coonu caa sekkoo. 24 Mi nak, en kipeskiigoonaa mi ɓítukkii gaka ee mi tíkkiika iñaa yakin. Lebiriigoo tóoh, wërí en kileꞌ ga dii mi aawɗa, mi mëtíꞌ sasii Yéesu, Haꞌmudii nakkooɗa, ee wërí en kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii haydoh yërmaandii Kooh laak garuuɗa.

25 Diimaɗa nak, mi ínohin an ɗú ƴahissiiroo kihotis. Mi koorin garúu ɓéeɓpúu, mi yaa jangattúu loo Nguurii Kooh. 26 Kërí tah mi woꞌꞌúuka wati: ɓaa fu saŋkuꞌaa, ínohaa an fu yërí tík haffuka. 27 En kiꞌenaa, mi yéegalinndúu ɓéeɓ iñaa Kooh sek garuuɗa. 28 Kon watukat haffúu dijófíꞌ, ɗú watuk ɓan yopii Helii yiselaꞌíꞌyii díŋkaanndúu kiníiꞌɗa. Fodii ɓiníiroh, toputuꞌat jaangii Kooh laakiꞌ hafci, koorohha ga kikaankaa Kowukaagariɗa.

29 Mi ínohin an mi kolukoh diinaa, hay kilaak ɓuwaa madu na gumuucaa yaawuunun, ɓa aas ga ɗuuƴcúu kitasaaroh yopii Kooh. 30 Hay kilaak ɓuwaa boku garúu ɓa koluk, ɓa aaw kijëgíroh saboh kesi, kiheel ɓuwaa taabukanɓa. 31 Kon watukat, ɗú níindísuk an tíkíis taahay tee, taa wekoo, nohoo mi ñari yaa en ɓéeɓ garúu bi kiꞌaam moon sah maasiroo ga. 32 Diimaɗa mi tíkinndúu ga yah Kooh, ya, na Woꞌeeniigari barkeellúu; yërí laak doolaa onannduu kiyëgís ga ngëmii ee ya onndúu kilam iñcii ya faaniꞌ ɓan ɓuwiigariɗa. 33 Mi mosoo kiɗíibuk kilaak hëelís, wúrúus wala kúltí ken. 34 Ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin an yahciigoo cërí onndoo kipaƴ sooliciigoo na cii ɓuwii taabi narooɗa. 35 Mi teewinndúu ga tóoh an ɗu jom kilëgëy fodaama kidímal ɓuwii laakooɗa. Ɗu níindísukat iñaa Yéesu, Haꞌmudii ga kihafci woꞌeeɗa an: «Keeñ wëñi kisoos ga kiꞌonoh loo kiteꞌ.»

36 Ga waa Pool woꞌꞌa fodaama bi ya lëehíꞌta, ya ƴíꞌꞌa naɓa ɓéeɓɓa, ya kíimmba Kooh. 37 Waa ennda ɗa, ɓéeɓɓa ɓaa koduk, ɓa gatawukkari, ɓaa fuunndi. 38 Iñaa tahee keeñɓa kileehɗa wërí en daa Pool woꞌɓa an ɓa hotsanndiiriɗa. Lëehíꞌta, ɓa ɓedohha naríi bi ga gaal-giiyaa.

21

Pool na ɓuwaa taabee nariɗa ɓaa ƴah Yéerúsaleem

1 Ɗí tagohha na ɓuwaa ɓedohee naríiɗa, ɗí aassa gaal-giiƴ, ɗí yolohha Koos, dëkaa giiyaa wíilɗa. Ga kooh-wíisfaa, ɗí kaꞌta gohaa Root, ɗí meyohha daama, ɗí kaꞌta teeraa Pataraa. 2 Daama ɗí hotta gaal-giiƴ waa aaw gohaa Fenísíi, ɗí aassa ga, ɗí ɓaa ƴah. 3 Ga waa ɗí kaꞌ bi ɗí séennda Sípaꞌɗa, ɗí koorohhawa yah-ñaam, ɗí ëewrukka ɓak gohaa Síríi. Ɗí teeꞌta ga Tíiꞌ ndaga gaalaa jomee kiyóoskíꞌ sëfaa wa ɓayeeɗa daama. 4 Ɗí hotta daama ɓitëelíbée Yéesu, ɗí ennda naɓa bes ciyitnakanak. Helii yiselaꞌíꞌyii yéegallaɓa iñaa ƴah kihewɗa. Ɓa woꞌꞌa Pool an ya hanat kikaꞌ Yéerúsaleem. 5 Ga waa bescaa ciyitnakanakcaa matɗa, ɗí kolukissa kiƴah. Ɓuwaama ɓéeɓɓa ɓedussaríi, ɓa na ɓeticaagaɓa na towutaagaɓa bi ɗí meƴca teeraa. Daama ɗí ƴíꞌꞌa ɓéeɓpíi ga seereenaa giiyaa, ɗí kíimmba Kooh. 6 Lëehíꞌta, ɓéeɓpíi ɗí taŋkohha, ɗí nak, ɗí aassa ga gaal-giiyaa, ɓa, ɓa ɓaa ɓoyuk kaanɓa.

7 Ɗí kolkohha Tíiꞌ, ɗí lëstíꞌta ɓaawaagaríi ɗí kooroh giiƴɗa ga waa ɗí leꞌ Potolemayís. Ɓuwaa enu ga teeraama gëmu ga Yéesuɗa ɗí kaꞌtaɓa kikëñíꞌnee. Ɗí hoowukka, ɗí neehha. 8 Ga kooh-wíisfaa, ɗí kolkohha daama, ɗí kaꞌta teeraa Sesaree. Ga waa ɗí leꞌꞌa, ɗí kaꞌta kaan Filiip, ɗí dalla daama. Filiip nak enee ɓaa yéegalohi Hewhewii winéwíꞌwii ee ya bokee ga ɓuwaa ɓiyitnaɓanakɓaa tansee ga Yéerúsaleemɗa✡. 9 Ya laakeera towu tinikiis tiɓeti, taa onohussii kipañ ee Kooh oneeraɓa kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh gari. 10 Lak ɗí enin daama bes ciyewin, Laakka sëldíiga-Koohaa teeku Agabus meyoh kúlkaa Yúudée. 11 Ya hayya garíi daa ɗí eneeɗa, ya ɓeɓpa iñaa Pool pëkíruki ga kenohciɗa, ya pokukka kotcaa na yahcaa, woꞌꞌa an:

- Iñii yii yërí Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ: «Ɓii laak pëkírukaahii-wiiɗa, yaawúuꞌcaa ga Yéerúsaleemɗa hayyi kiɓagu fodii dii, lëehíraa ɓa tíkki ga yah ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa. 12 Ga waa ɗí keloh iñaamaɗa, ɗí na ɓuwaa enee daamaɗa ɗí sarahtukka Pool ya ool kikaꞌ Yéerúsaleem.» 13 Wayee Pool taassaríi:

- Ɗú tum ya yii, ɗú yahi keeñiigoo? Mi saŋngii kiɓagu rek, wayee mi tookin sah bi ga kikaan ga Yéerúsaleem ndaga teekii Yéesu, Haꞌmudii. 14 Waa ɗí mínndiiri kihoonoh kikaꞌ, ɗí íissari, ɗí woꞌꞌa an: Iñaa Haꞌmudii waaꞌɗa laakat!

15 Ɗí ennda daama bi sammba kimaañ, ɗí ɓewukka, ɗí kaꞌta Yéerúsaleem. 16 Laakka ga tëelíbéecaa Yéesu, ɓaa dëku teeraa Sesaree, ɓa taammba naríi, ɓa ɓayussaríi kaan Monason, yaa ɗí jomee kidal ga kaanciɗa. Monason meyohee Sípaꞌ, ya bokee ga tëelíbéecaa Yéesu ɗeɓɗa.

Pool kaꞌta kaan Saak

17 Ga waa ɗí leꞌ Yéerúsaleemɗa, ɓéeɓ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa teerukussaríi na keeñ wisóosíꞌ. 18 Ga kooh-wíisfaa, Pool taammba naríi kaan Saak ee ɓéeɓ ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa Yéerúsaleemɗa hídírukohsee daama ɓan. 19 Pool Këñɗohha naɓa bi lëehíꞌta, ya ɓéestíꞌta wíinoo wíinoo tóoh iñcaa Kooh tum ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌ koorohha gariɗa. 20 Waa ennda ɗa, ɓuwaa súkúrukee Poolɗa ɓaa kañ Kooh. Lëehíꞌta, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Mbok, fu ínohin an yaawúuꞌ ɓiyewin ga yaawúuꞌcii gëmuunun ga Yéesu ee ɓa lís kiyëgís ga Waasii Móyíis. 21 Ɓa kelohin an ɓéeɓ yaawúuꞌcii en ga ínɗa, fu jëgíriɓa kifoñ iñcii Waasii Móyíis nakohɗa, kiꞌíis kigúꞌ towutaagaɓa na kiꞌíis kitaabuk baahcii yaawúuꞌcii. 22 Ɗu tuman na ee ɓa hay kiyéeŋ an fu hayin? 23 Kon namaa kitum iñcii ɗí ƴahhaa kiwoꞌɗa. Laakin ga ɗuuƴcíi ɓoꞌ ɓinikiis ɓaa waatukin. 24 Taabaa naɓa, ɗú bok naɓa kisétíꞌsiruk fodii dii Waasii Móyíis nakohkaɗa. Fu fayiꞌɓa iñaa jom kisarahohuɗa tóoh, ɓa nenuk kiteewoh an waataagaɓa leehin*. Fodaama, ɓéeɓ hay kiꞌínoh an iñcii fu woꞌɗuɗa dara laakkii ga, ee ɓéeɓɓa ɓa hay kiwoꞌ an fu lís kitaabuk iñcii Waasii Móyíis nakohɗa. 25 Ɓuwaa enussii yaawúuꞌ ee gëmu ga Yéesuɗa ɗí ɓëyrohin gaɓa kiwoꞌɓa iñii ɗí am yii, an ɓa abuk kiñam koynohkaa tumu sarah ga koofcaa, ɓa abuk ɓan ga kiꞌan ñíf, kiñam koynoh júuraa apu ee ñífaa aamussii na kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ.

26 Ga kooh-wíisfaa Pool taammba na ɓuwaa ɓinikiisɓaa, ya bokka naɓa kisétíꞌsiruk, lëehíꞌta ya aassa Kaanfaa Kooh, doonaa ya woꞌ besaa kisétíꞌsirukkaa leehanɗa, ennda fodii wahtaa ɓaa en ɓéeɓ mínan kitumɗu sarahɗa.

Pool abussa

27 Lak bescaa ciyitnakanakcaa nakohu kisétíꞌsirukɗa caa ƴah kimat. Laakka yaawúuꞌcaa meyohu gohaa Aasíi, ɓa hayya Yéerúsaleem. Ɓa hotta Pool ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ɓa hícísohha ɓuwaa, ɓa ammbari, 28 ɓa ɓaa fiip an:

- Foolat ɓu-Isarayeel! Ɓii jëgírohi daa en ɓéeɓ kiheñoh heetiigaruu, Waasii Móyíis na Kaanfii Kooh fiiɗa, yee! Ya ekin sah ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ga Kaanfii Kooh bi tahin ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa kilíiɓ.

29 Ɓa woꞌ iñaamanaa, daa ɓa hotee Pool ga teeraa, taabin na Torofím yaa meyoh teeraa Efeesɗa tah ka. Ɓa foogee nak an Pool ekinndi ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh. 30 Coowaa ennda cúr ga ɗuuƴ dëkaa, daa en tóoh ɓoꞌ yaa meyoh da. Ɓa ammba Pool, ɓa fassari bi meƴca Kaanfaa Kooh, ga saasi ɓa laŋnga halcaa. 31 Lak ɓa ɓaa heel kiꞌap Pool, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa yéegalussa an ɓéeɓ Yéerúsaleem hícísukohin. 32 Ga saasi, ya hídírohha soldaaꞌcaa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa na soldaaꞌcaagaɓa, ya íisukka mbooloomaa. Daa ɓuwaa hotee haꞌ-kaadaa na soldaaꞌcaa taam nariɗa, ɓa íissa kifeek Pool. 33 Waa ennda ɗa ya deeƴca ga Pool ammbari, ya nakohha kiɓaŋngi na ceen kanak. Lëehíꞌta ya meekisohha ɓaa ya ennda na iñaa ya tumɗa. 34 Wayee ga ɗuuƴ mbooloomaa ɓii fiipi aneenaa, ɓii fiipi an. Faf haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa mínndii kiꞌínoh dara ga iñaa hewɗa ndaga coowaa. Waa ennda ɗa, ya nakohha kiɓay Pool ga ɗuuƴ kaanfaa soldaaꞌcaa. 35 Ga waa Pool kaꞌ bi ya dalla kilap eskalicaaɗa, soldaaꞌcaa nammbari kiteembeel hen ndaga lak mílti-míltaa hëpin. 36 En kiꞌenaa, mbooloomaa wërí taabukee Pool, wa waa fiip an:

- Ya kaanat!

Pool taassa ga iñaa ya yabuɗa

37 Ga wahtaa Pool ƴah kiꞌeku ga Kaanfaa soldaaꞌcaaɗa, ya kíimmba haꞌ-kaadaa an:

- Mi mínin naraa kiwoꞌ jutuute?

Haꞌ-kaadaa taassari an:

- Caɓ! Man fu lak kiGerek! 38 Kon fu enndii ɓaa meyohee Esípti yaama hícísohee ɓuwii, ya haydohha coow wiyaak ga dëkii, ya ɓaydohha tumoh-kofeel ɓijúnni-nikiis ga ëgíꞌ-dúndagaane?

39 Pool taassari an:

- Mi iñii yaawúuꞌ, mi límohu Tarsa, teeru wilëekíꞌ-teek ga gohaa Sílísíi. Mi kíimmbaa fu onndoo kiwoꞌ na ɓuwii.

40 Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa onndari. Waa ennda ɗa, Pool tuukka ga eskalicaa, lëríssa mbooloomaa yah, ɓuwaa ennda cew; ya woꞌꞌa naɓa ga kiꞌArameyee an:

22

1 - Ɗú, mbokciigoo, diima súkúrukat mi taassúu ga iñii ɗú yammbooɗa.

2 Daa ɓa kelohee Pool yaa woꞌ naɓa ga kiꞌArameyee, ɓa wëñnja ɗa kiꞌeen. Pool tíkka ga an:

3 - Mi yaawúuꞌ, mi límohu Tarsa ga gohaa Sílísíi, wayee mi korukoh dii ga teerii wii. Gamaliyeel ga kihafci yërí jëgíꞌtoo bi mi ínohha ar waasii ɓicaasammbuu. Mi Safareera lool ga kitaabuk iñaa Kooh nakoh, fodii dii ɗú ɓéeɓpúu ɗú taabukika watiɗa. 4 Ɓuwaa gëmee ga waasii Haꞌmudiiɗa, mi dëkee ga kihatalɓa ga kipes, mi kaꞌta bi mi laŋnga kumuun ga; mi abin ɓiƴaal na ɓiɓeti mi laŋngaɓa ga kasu. 5 Haꞌ-kaadii sarahohcii na yaakcii dëkii ɓéeɓɓa mínuunun kiseediꞌ an mi woꞌ kayoh. En kiꞌenaa, mi ɓewohee këyítcaa oneeroo kimín kikaꞌ Damaas, mi am yaawúuꞌcaa gëm ga Yéesu enu daamaɗa gaɓa, fodaama mi kaꞌ Damaasaa, mi amɓa, mi haydohɓa dii, ɓa koru.

Pool ɓéestíꞌta iñaa tahhi kigëm ga Yéesuɗa

(Tumeen 9: 1-19; 26: 12-18)

6 Pool tíkka ga an:

- Lak mi yaa ga waas, bi mi deeyin teeraa Damaas, ga wahtu cuunoh, dalla kilaak leeꞌlaat wiyaak waa meyoh asamaan, wa ennda mareet ga ɗookkoo bi wíillaroo. 7 Mi keennda kakay, mi kelohha koonaakaa woꞌ naroo an: «Sóol! Sóol! Iñii tah ya fu hatalloo ga kipes?» 8 Mi meekisohha an: «Kiyaakii, fu yërí en ɓa?» Koonaakaa taassaroo an: «Mi yërí, Yéesu Nasareet, yii fu hatal ga kipesɗa.» 9 Ɓuwaa taamsee narooɗa hotsee ga leeꞌlaataa faŋ, wayee ɓa kelohéeríi ga koonaakaa ɓaa enee naroo kiwoꞌɗa. 10 Mi meekisohha an: «Haꞌmudii, mi jom ya kitum?» Haꞌmudii woꞌꞌaroo an: «Koluka fu kaꞌ Damaas, fu leꞌ daamanaa, fu hay kiwoꞌu ɓéeɓ iñaa fu jom kitumɗa.» 11 Mi hotsiséeríi ndaga lak meliclaataa leeꞌlaataa búumɗinndoo. Ɓuwaa mi taabee naɓaɗa abussaroo ga yah, ɓa ɓayyaroo Damaas.

12 Laakeera ga teeraa Damaas, ɓaa teeku Anañaas ee ya enee ɓoꞌ yigëmíꞌ Kooh. Ya taabukeera iñii Waasii Móyíis nakohɗa ee ɓéeɓ yaawúuꞌcaa ga teeraaɗa oneerari céeꞌ. 13 Ya hayya garoo, ya deeƴcaroo, woꞌꞌaroo an: «Sóol, mbokiigoo, hotsisa!» Ga saasi tuhastaagoo malakka, mi hottari. 14 Ya tíkka ga an: «Koohyii ɓicaasammbuu tanukinndaa kumëeñíꞌ doonaa fu ínoh iñii ya waaꞌɗa, doonaa fu hot ɓaa en yijúwíꞌyaa ee ya haŋci doŋɗa, fu keloh konaakaagari. 15 Fu nak, fu yërí ƴah kiꞌen seedici ga fíkíi ɓuwii ɓéeɓ, fu yéegalɓa ɓéeɓɓa iñii fu hotɗa na iñii fu kelohɗa. 16 Kon diimaɗa fu sekis ya? Koluka, fu bëtísiꞌuk, fu kíim Yéesu, Haꞌmudii fu set ga baakaaꞌciigaraa.»

Pool ɓéestíꞌta ga daa ya wosu ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa

17 Waa ennda ɗa, mi ɓoyukka Yéerúsaleem. Lak mi enee na kikíim Kooh ga Kaanfaa Kooh, iñaa ammbaroo fodii heeƴ. 18 Mi hotta Haꞌmudii, ya woꞌꞌaroo an: «Gaawa, fu meƴ Yéerúsaleem diima-diima ndaga ɓu-teerii wii tooksanndii iñii fu yah garoo kiseediꞌɗa.» 19 Mi taassari an: «Haꞌmudii, ɓa ínohin dijófíꞌ an mi taabee ga jaangu-yaawúuꞌcii, mi yaa am ɓuwii gëm garaaɗa, mi lagiɓa ga kasu, mi feekiɓa. 20 Iceen yaa enee seedifuɗa, apu ga fíkíiroo. Mi ga kihaffoo, mi fareera ga iñaa ɓa tumee yaama ee mi yërí amɗeeɓa kúltícaagaɓa.» 21 Waa ennda ɗa, Haꞌmudii woꞌꞌaroo an: «Karaa hen rek ndaga mi ƴahhaa kiwos ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa.»

Pool woꞌꞌa an ya bok ga ɓu-Room

22 Ɓuwaa súkúrukussa Pool bi ga daa ya woꞌoh woꞌeencaamaɗa, daama nak, ɓa aawissa kifiip didóolíꞌ an:

- Yii ɓoꞌ meƴdohatti éldúnaanii wii, ya jomoo kipes!

23 Ɓa ɓaa wëñ kifiip, ɓa ɓaa ɗol kúltícaagaɓa ɓaa jaf, ɓa ɓaa kësël kakayfaa ga ɗook. 24 Waa ennda ɗa, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa nakohha Pool eku ɗuuƴ kaanfaa soldaaꞌcaa ya rípu na ngeeꞌ, bi ya woꞌ iñaa tah ɓuwaa fiipi fodaama ga fenoociɗa. 25 Ga waa soldaaꞌcaa ɓaŋngari na liiɓ bi ɓaa ƴahhi kifeek, Pool woꞌꞌa soldaaraa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñ tuukee daamaɗa an:

- Ɗú onuunun kifeek ɓa bok ga ɓu-Room ee lak ya attiꞌussii paaye?

26 Daa soldaaraama kelohee iñaama, ya foolla ga haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa, ya woꞌꞌari an:

- Fu ínohin iñii fu ƴee kitumɗa sahe? Man ɓii bok ga ɓu-Room!

27 Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa dalla kihay ga Pool, meekissari an:

- Woꞌaaroo, fu bok ga ɓu-Roome? Pool taassari an:

- Ee, mi bok ga!

28 Haꞌ-kaadaa woꞌꞌari an:

- Mi ga kihaffoo, kibokkiigoo ga ɓu-Room mi lomohka yiséeríꞌ.

Pool woꞌꞌari an:

- Mi déy, mi límohu ga hen.

29 Ga saasi ɓuwaa waaꞌseeri kifeek ya woꞌɗa, íisussari. Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa, daa ya ínohee an ya bok ga ɓu-Room ee ya ɓaŋlukinndi na ceenɗa, ya tíitta.

Pool ɓayussaa paanaa yaawúuꞌcaa

30 Ga kooh-wíisfaa, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa waaꞌta kiꞌínoh iñaa leeꞌ ga iñaa yaawúuꞌcaa yam Poolɗa, ya nakohhari kiɓëgís, ya ebilohha kiɓëytoh sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓéeɓ paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaa, ɓa hídoh. Ya haydohlukka Pool, ya tuukiꞌtari ga fíkíiɓa.

23

1 Waa ennda ɗa, Pool yíppa ɓu-paanaa yaawúuꞌcaa has, ya woꞌꞌa an:

- Ɗú mbokciigoo, dii mi kooꞌ ga kipessoo ga díkaantiroo na Koohɗa, helloo dalin ga bi ga wati.

2 Anañaas, haꞌ-kaadaa sarahohcaa dalla kiwoꞌ ɓuwaa tuukee ga yahaa Poolɗa ɓa këɓpi ga kúuw. 3 Pool nak woꞌꞌari an:

- Na cii fu man na míiraa yaanaawɗu henɗa, fu, Kooh ƴahhaa kifeek. Fu yuŋ dii kiꞌattiꞌꞌoo ga iñaa waas nakoh, fu nakoh mi feeku ee waas hoonohinka!

4 Ɓuwaa enee ga yahaa Poolɗa, woꞌussari an:

- Mon fu ɓasin haꞌ-kaadii sarahohcii, sarahohii-Kooh yiyaakyii!

5 Pool taassaɓa an:

- Mbokcii, mi ínohéeríi an haꞌ-kaadii sarahohcii yërí. En kiꞌenaa, bíduunun ga Këyítfaa an: «Ɓaa kuliyuk ga heetiigaraa, fu jomoori kiwoꞌ yibóníꞌ.»

6 Pool ínoheera an ɓuwaa hídírukohee daamaɗa, ɓii ensee ɓiSaduseyeeŋ, ɓíinoo ensee ɓiFërísiyeeŋ. Ya tuukka ga leeloo paanaa wiyaakwaa, ya woꞌꞌa didóolíꞌ an:

- Ɗú mbokcii, mi iñii Fërísiyeeŋ ee mi kowu Fërísiyeeŋ. Dii mi abin yaakaaꞌ fodii garúu ga kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa tah mi haydohussa dii kiꞌattiꞌu.

7 Daa ya woꞌee iñaama rek, nookoh dalla kilaak ga díkaanti Fërísiyeeŋcaa na Saduseyeeŋcaa, faf ɓuwaa hídírukohee daamaɗa hëgískohussa kom kanak. 8 En kiꞌenaa, Saduseyeeŋcaa abu an ɓaa kaanin mílísoo, malaaka laakoo ee raɓ laakoo. Fërísiyeeŋcaa nak gëmuunun an iñcuma tóohca laakin. 9 Waa ennda ɗa, coowaa kolukka cúr. Laakka jëgíroh-waascaa koluk ee boku ga fërísiyeencaa, ɓa woꞌꞌa didóolíꞌ an:

- Iñii ɓii yii woꞌɗa ɗí hottii yibóníꞌ ga. Mínin kiꞌen jíni wala malaaka woꞌ nari!

10 Ñarohaa wëñnja ɗa kitamoh. Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa niikka ɓuwaa seelsoh Pool, kërí tah ya ebilla soldaaꞌcaa kiyoosuk ga ɗuuƴ ɓuwaa, ɓa meƴdohhi ga leelooɓa, ɓa ɓoƴkidohhi kaanfaa soldaaꞌcaa.

11 Ga wekaa tík gaɗa, Haꞌmudii feeñukka Pool, woꞌꞌari an:

- Ɓaataa kiyëgísɗuk, fu seediꞌinndoo dii ga Yéerúsaleem ee fu jominndoo kiseediꞌ ga Room ɓan.

Yaawúuꞌcaa pokohussa nof kiꞌap Pool

12 Ga kooh-wíisfaa ga kímaa, yaawúuꞌcaa pokohussa nof kiꞌap Pool; ɓa waatta an dara aasanndii kúuwɓa, enndii an ɓa appi hen paayaa. 13 Ɓuwaa waatukee iñaamaɗa wëñin ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-nikiis. 14 Ɓa kaꞌta ga sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa dëkaa, ɓa woꞌꞌaɓa an:

- Ɗí waatin an ɗí ñamanndii, ɗí ananndii enndii an ɗí ap Pool hen paayaa. 15 Diima nak, ɗú, pokohat nof na ɓu-paanaa wiyaakwaa, ɗú tum fodii an ɗú waaꞌ kimalkaat iñaa aaw ga Pool bi leeꞌ lañ, ɗú kíim soldaaraa yiyaakyaa ya haydohiꞌtúuri. Ɗí ga kihaffíi nak ɗí hayyi kitërëwuk kiꞌappi bi ya leꞌ diinaa.

16 Kutaanamunkaa Pool nak kelohha an yaawúuꞌcaa ƴah kitërëwuk Pool kiꞌappi. Ya kaꞌta kaanfaa soldaaꞌcaa, ya aassa, ya yéegallaka Pool. 17 Pool ɓayya yíinoo ga soldaaꞌcaa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa, woꞌꞌari an:

- Ɓayaa oomaa-ƴaalii yii ga haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa, ya laak iñaa ya ƴahhi kiwoꞌ.

18 Waa ennda ɗa, soldaaraa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa taammba na oomaa-ƴaalaa, ɓayyari ga haꞌ-kaadaa, ya woꞌꞌari an:

- Pool yaa lagu ga kasaaɗa yërí ɓayyoo, ya woꞌꞌaroo an mi haydoh oomaa-ƴalii yii garaa, an ya laak iñaa ya ƴahhaa kiwoꞌ.

19 Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa ammba oomaa-ƴaalaa, nookkari, ɓa úsaayya ɓuwaa, ya meekissari an:

- Fu ƴahhoo ya kiwoꞌ?

20 Kutaanamunkaa Pool woꞌꞌari an:

- Yaawúuꞌcaa pokohuunun nof kikíimmbaa fu ɓay Pool paanaa wiyaakwaa. Ɓa ƴah kitum fodii ɓuwaa ƴah kimalkaat loo Pool bi leeꞌ lañ. 21 Fu nak kaa gëmɓa. En kiꞌenaa, iñaa wëñin ɓoꞌ ɓidaaŋkaah-nikiis gaɓa waayukuunun kitërëwuk Pool kiꞌappi. Ɓa waatukin an ɓa ñamanndii, ɓa ananndii, enndii an ɓa appi hen paayaa. Ɓa sek fu took doŋ.

22 Haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa woꞌꞌari an:

- Ee, kaa woꞌ ken an fu yéegalinndoo iñaa bok ga.

Lëehíꞌta ya íissa oomaa-ƴaalaa yaa ƴah.

Pool ɓayussa Sesaree ga Filiksi, gúwernëeraa

23 Waa ennda ɗa, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa ɓayya ga soldaaꞌcaagari ɓanak ɓaa kuliyuk ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñ, ya woꞌꞌaɓa an:

- Hídírohat soldaaꞌ ɓitéeméeꞌ-kanak ɗú tuuk ga kiƴah Sesaree. Ɗú taam ɓan na soldaaꞌ ɓidaaŋkaah-yitnakanak ɓaa lap pënís na soldaaꞌ ɓitéeméeꞌ-kanak ɓiliis ɓaa ɓay núɓ. Ɗú ƴah kikolkoh dii noh-soos ga wahtu cuuníin ɗú ƴeeꞌ. 24 Ɗú heeliꞌ Pool pënís ɓan, ɗú ɓayyi ga Filiksi, gúwernëeraa ee dara hanatti kiꞌoc.

25 Ya bínnda këyít, woꞌꞌa ga an: 26 «Filiksi, gúwernëerii yiyaakyii, mi Kolot Lísiyas mi yërí bínndaa këyítfii fii, ee mi yii këñíꞌtaa ga. 27 Ɓii mi wosohhaa yii, yaawúuꞌcii diiɗa ɓërí abeeri ee ɓa waareeri kiꞌap. Mi sooŋngaɓa, mi na soldaaꞌcii, mi teꞌꞌari ga yahɓa ga waa mi ínoh an ya bok ga ɓu-Roomɗa. 28 Mi waaꞌta kiꞌínoh iñaa ɓa yammbiɗa, mi ɓayyari paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaa. 29 Mi hotin nak an iñcii ɓa yammbiɗa aaw ga loo waasiigaɓa ee mi hottii dara iñaa ya tum bi cal ya tíku kikaan wala ya lagu ga kasu. 30 Mi kelohha an yaawúuꞌcii pokohuunun nof kiꞌappi, kërí tah mi wosohhari garaa ga saasi. Ɓuwii yammbiɗa, mi woꞌinɓa ɓa hay garaa, ɓa woꞌ iñaa ɓa yammbiɗa.»

31 Soldaaꞌcaa ɓewussa Pool, fodaa ɓa naku kaɗa, ɓa ɓayyari ga wek bi ga teeraa Antípatiriis. 32 Ga kooh-wíisfaa, soldaaꞌcaa tíinseeɗa, ɓoƴkussa kaanfaa soldaaꞌcaa, ɓa íissa Pool na soldaaꞌcaa lapsee pënísɗa, ɓa paaf nari. 33 Ga waa soldaaꞌcaa lap pënís leꞌu Sesareeɗa, ɓa eꞌta gúwernëeraa këyítfaa, ɓa tíkka Pool ga yahci. 34 Gúwernëeraa jaŋnga këyítfaa, ya meekisohha gohaa Pool meyohɗa. Daa ya ínohee an ya meyoh gohaa Sílísíi, 35 ya woꞌꞌari an:

- Bi mi meekissaa daranaa, ɓuwaa yabussaaɗa hayu.

Waa ennda ɗa, ya nakohha Pool ɗaaku ga kaanfaa buuꞌ Eroot en daamaɗa.

24

Iñcaa Tertilus yam Poolɗa

1 Tíkka ga bes ciyëtúus, Anañaas, haꞌ-kaadaa sarahohcaa taammba na ɓiyaak ga yaawúuꞌcaa na Tertilus yaa tum lëgëy kilayohɗa, ya hayya teeraa Sesaree. Ɓa kaꞌta ga Filiksi gúwernëeraa kikalaami Pool. 2 Pool ɓayussa, Tertilus dalla kiwoꞌ an:

- Fu Filiksi, gúwernëerii yijófíꞌyii, dii fu tíidiꞌ dëkiiɗa na iñcii ciꞌascii fu haydoh ga nguuriigaraaɗa onin heetii kilaak jam wimëtíꞌ ee keeñnjíi soosin garaa. 3 Ɗí hotinka ga daa en tóoh na ga iñaa en ɓéeɓ ee ɗí ɓii gërëmmbaa dijófíꞌ. 4 Mi waaꞌtiiraa kiꞌam na tiwoꞌ tihëpíꞌ kërí tah mi hay kilóhóyíꞌ woꞌeenii. Mi kíimmbaa ga kijofkiigaraa fu súkúrukkíi jutuut.

5 Tertilus tíkka ga an:

- Ɗí hotin an ɓii yii, ɓoꞌ yibóníꞌ ga ɗuuƴ ɓuwii. Ya haydoh kihëgískoh ga ɗuuƴ yaawúuꞌcii ga ëldúnaɗa tóohɓa; yërí kuliyuk ga ɓuwum taabuk iñii jëgírohu meyoh Nasareetɗa✡. 6 Karin bi ya jéemmba kilíiwíꞌ Kaanfaa Kooh, kërí tah ɗí ammbari. [Ɗí waareeri kiꞌatti, 7 wayee Lísiyas, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa hayya, teꞌꞌari na dooli ga yahhíi. 8 Ya ebillaríi kihay garaa.]*. Binaa fu meekissinaa, fu ga kihaffu fu hay kiꞌínoh an iñii ɗí yammbiɗa kayoh.

9 Waa ennda ɗa, yaawúuꞌcaa taamsee na Tertilusɗa yëgíssa ga an iñaa Pool yabuɗa kayoh.

Layaa Pool ga fíkíi Filiksi

10 Waa ennda ɗa, gúwernëeraa eŋnga Pool haf ya woꞌ ɓan. Pool nak dalla kiwoꞌ an:

- Kiyaakii, mi ínohin an fu enin attiꞌoh ga heetiigaríi tíkíis tiyewin, kërí tah mi hay kilayiꞌ haffoo na hel widëlíꞌ. 11 Binaa fu malaksukohaa, fu hay kihot an iñaa mi karee Yéerúsaleem kijaamuk Kooh bi ga wati, paaffii bes cidaaŋkaah na kanak. 12 Ee ken hottii daa mi nookoh kiwoꞌ na ɓoꞌ wala kihícisoh ɓuwaa, ennda ga Kaanfaa Kooh, ga jaangu-yaawúuꞌcaa wala ga ɗuuƴ teeraa. 13 Ɓuwii ɓii mínsoo kiwoꞌ dara yiléeríꞌ ga iñcii ɓa yammboo diima diimaɗa. 14 Enaama yíinoo déy mi míninndi kitook ga fíkíifu: Mi, mi jaamuk Koohyii ɓicaasammbíi, mi taabukka waasii wiꞌaswii ɓa woꞌ an sabohɗa. Hoonohhii bi mi gëmin ɓan ɓéeɓ iñaa Waasii Móyíis nakohɗa na ɓéeɓ iñaa sëldíiga-Koohcaa bínɗa. 15 Mi abin yaakaaꞌ ga Kooh ee ɓa, ɓa laakin yaakaaraama ɓan. Ee wërí en an ɓuwii ɓijúwíꞌɓii na ɓuwii júwussiiɗa tóoh hay kimílísu. 16 Kërí tah daa mi enoh tóoh mi heel kipes na hel widëlíꞌ ga fíkíi Kooh na ga fíkíi ɓuwii.

17 Mi enin ga ëgírii tíkíis tiyewin taa mi hayyii Yéerúsaleem. Kërí tahhoo dii kihay mi haydohi ɓu-heetiigoo dímal kopaꞌ na kitumiꞌ Kooh sarah ga kaanfaagari. 18 En kiꞌenaa, mi enee ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ee lak mi en na kisétíꞌsiruk fodii dii yaawúuꞌcii tumsikaɗa. Ken enndii da ee coow kolukkii da. 19 Laakeera daama nak yaawúuꞌcaa meyohsee gohaa Aasíi. En kiꞌenaa, yaawúuꞌcaa ɓaama meyohsee gohaa Aasíiɗa ee hotseerooɗa, ɓërí jomee kituuk dii ga fíkíifu ɓa yammboo en lak ɓa laakin iñaa ɓa taabukohanndoonaa. 20 Kon nak yaawúuꞌcii enu dii ee boku ga paanaa yaawúuꞌcaa wiyaakwaaɗa, ɓa woꞌat kofeelkaa mi tum ga waa mi tuukiru kiꞌattiꞌu ga paanaa wiyaakwaaɗa. 21 Ɓa laakoo iñaa ɓa yabohanndoo, enndii woꞌeenii wii mi woꞌ didóolíꞌ ga fíkíiɓaɗa an: «Dii mi gëmin ga kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa tah mi haydohu kiꞌattiꞌu ga fíkíirúu wati.»

22 Filiksi nak, lak woꞌuunun dijófíꞌ loo waas kerceen, ya keꞌta attiꞌaa bi bes wiliis, ya woꞌꞌa an:

- Binaa Lísiyas, haꞌ-kaadaa soldaaꞌcaa hayaa, mi malakis iñum akitohhúuɗa.

23 Waa ennda ɗa, Filiksi nakka soldaaraa kuliyuki ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ ga heñɗa kiɗaak Pool ga kasaa, wayee ya íisu ya féeh ee fiiliimuncaagari míniri kihay kitoputuꞌ.

Filiksi tíkísohha kisaawal na Pool

24 Ga bescaa tík gaɗa, Filiksi hayya ya na ɓetici, Durusíl. Durusíl nak iñaa yaawúuꞌ. Ya ɓaylukka Pool kisúkúrukki, yaama woꞌꞌi yen ga loo kigëm ga Yéesu Kiristaa. 25 Wayee daa Pool woꞌee bi leꞌꞌa ga loo enukeen wijúwíꞌ na loo kimín kiꞌabuk, na loo attiꞌaa ƴah kimëeñjohɗa. Filiksi, gúwernëeraa dalla kitíit, ya íissa Pool ya woꞌꞌari an:

- Diimaɗa, fu mínin kikaꞌ kimma, wati hayɗa kidooy. Mi kolukaa mi hayyaa kiɓayis.

26 Ya foogee an Pool hayyi kiꞌeꞌ hëelís, kërí tah leekleekaa ya ɓayluk Pool kisaawal nari.

27 Waa ennda ɗa, tíkíis tanak tíkka ga, laakka gúwernëeꞌ yiliis yaa faluk ee teeku Poosiyus Festus. Filiksi ga kihafci, kiwaaꞌ iñaa neɓ yaawúuꞌcaa doŋ tahee bi ya íissa Pool ga kasaa.

25

Pool kíimmba ya ɓayu ga buuraa Room

1 Waa ennda ɗa, Festus, gúwernëeraa hayya gohaa ya ƴah kinguurukohɗa. Ya tummba daama bes kaahay, ya meyohha gohaa Sesaree ya kaꞌta Yéerúsaleem. 2 Sarahohcaa ɓiyaakɓaa na ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaaɗa, 3 hayussa kikalaamiꞌ Pool gari. Ɓa kíimmbari, ya dímalɓa, ya haydoh Pool Yéerúsaleem. En kiꞌenaa, ɓa pokohee nof kitërëwuk Pool ga waas, ɓa appi. 4 Wayee Festus, gúwernëeraa taassaɓa an Pool yaa lagussa ga kasaa Sesaree, ee ya ga kihafci ya en na kiɓoyuk daama ga iñaa maañnjii. 5 Ya tíkiꞌtaɓa an:

- Laakin garúu ɓuwaa mín kituukuk iñaamanaa, ɓa taabat naroo, ɓa kalaamiꞌ Pool en lak ya tumin iñaa moroonaa.

6 Festus, gúwernëeraa tum ga Yéerúsaleem bes ciyitnakaahay aawwa cidaaŋkaah doŋ, lëehíꞌta ya ɓoyukka Sesaree. Ga kooh-wíisfaa, ya kaꞌta paanaa attiꞌohsiɗa, ya nakohha kihaydoh Pool. 7 Daa Pool hay hen, yaawúuꞌcaa meyohee Yéerúsaleemɗa wíilussari, ɓa yammbari enaama cibóníꞌ ciyewin. Wayee ɓa mínéeríi ga kiwoꞌ iñaa leeꞌ. 8 Pool nak layohiꞌta hafci, woꞌꞌa an:

- Mi tooñnjii ken: enndii ga Waasii yaawúuꞌcii; enndii ga Kaanfaa Kooh; enndii ga Sesaaꞌ.

9 Festus nak waaree kitum iñaa neɓ yaawúuꞌcaa, ya dalla kiwoꞌ Pool an:

- Fu waarin kiɓoyuk Yéerúsaleem fu attiꞌu ga fíkíiroo ga iñcii fu yabuɗane?

10 Pool dallari kitaas an:

- Múk, mi yii tuukka dii ga fíkíi paanii buuꞌ Sesaaꞌ jommboo kiꞌattiꞌɗa, ee mi attiꞌohsan dii. En yaawúuꞌciinaa, mi tummbiiɓa dara yibóníꞌ, ee fu ga kihaffu, fu ínohinka ga moos. 11 Enee an mi tooñ hen wala mi tum iñaa cal mi tíku kikaanaa, eneenaa mi sagoo kikaan. Wayee en lak iñcii ɓuwii ɓii yammbooɗa enndii kayohaa, waas onndii ken kitíkkoo ga yahɓa. Mi kíim kipaafdohu ga buuꞌ Sesaaꞌ.

12 Waa ennda ɗa, Festus, gúwernëeraa kaꞌta, hotohha na ɓuwaa taabi nariɗa, lëehíꞌta ya woꞌꞌa Pool an:

- Fu waaꞌ kipaafdohu ga buuꞌ Sesaaꞌ, kon fu hay kikaꞌ ga buuꞌ Sesaaꞌ.

Festus ɓéestíꞌta buuꞌ Agírípaa loo Pool

13 Ga besaa tík gaɗa, buuꞌ Agírípaa na Berenís, këmëeŋkíci yiɓeti hayussa gohaa Sesaree kikëñíꞌ Festus, gúwernëeraa. 14 Ee lak ɓa hay kiꞌen daama bes ciyewin, Festus nak ɓéestíꞌta buuraa loo Pool, woꞌꞌari an:

- Laakin ɓaa en dii, gúwernëeꞌ Filiksi yërí foñeeri ga kasu. 15 Ga waa mi kaꞌ Yéerúsaleemɗa, sarahohcaa ɓiyaakɓaa na yaakcaa yaawúuꞌcaa, hayussa kikalaamiꞌꞌi garoo, ɓa kíimmbaroo an mi tíkatti kikaan. 16 Mi taassaɓa an kiꞌeroh ɓoꞌ ya apu ee lak ɓaa tuukkii na ɓuwaa yammbiɗa, ya layoh ga iñcaa ya yabuɗa, iñaama taammbii na iñaa ɓu-Room meeꞌ kitumɗa. 17 Waa ennda ɗa, ɓa taammba naroo ɗí hayya dii ga Sesaree. Mi nak, mi sekkii iñaa maañ. Kooh yaa wíis rek, mi kaꞌta paanaa attiꞌohsiɗa, mi nakohha kihaydoh ɓaa yaama abu ga kasaaɗa. 18 Ɓuwaa kalamiꞌeeriɗa, ga waa ɓa hayya, ɓa yammbiiri wíinoo ga iñcaa mi halaateeɗa. 19 Ɓa nookoh iñaa aaw ga loo waasiigaɓa na loo ɓaa teeku Yéesu ee kaaninɗa, Pool nak yëgísin ga an Yéesu yaa pes. 20 Mi nak, mi laakkii iñaa mi woꞌan ga iñaama. Kërí tah mi woꞌꞌa Pool kikaꞌ Yéerúsaleem ya attiꞌunee daama. 21 Wayee Pool kíimmba ya paafdohu ga buuꞌ Sesaaꞌ ndaga ya bok ga ɓu-Room. Waa ennda ɗa, mi ebilohha ya ɗaaku ga kasu bi ga daa mi mínanndi kiwosoh ga buuꞌ Sesaaꞌ.

22 Agírípaa dalla kiwoꞌ Festus an:

- Mi ɓan mi waarinndi kisúkúruk, ya woꞌ mi keloh. Festus taassari an:

- Kuwis-kuwisɗa, fu hayyi kisúkúruk, ya woꞌ fu keloh.

Pool ga fíkíi Agírípaa na ga fíkíi Berenís

23 Ga kooh-wíisfaa nak, Agírípaa na Berenís, këmëeŋkíci hayussa na sañsi ciyaak, ɓa taam na ɓiɓoꞌ ɓilëekíꞌ-teek. Ɓa aassa ga taahaa attiꞌohsiɗa na soldaaꞌcaa ɓiyaakɓaa na ɓuwaa kuliyuk ga teeraaɗa. Festus ebilohha Pool haydohu. 24 Lëehíꞌta, Festus woꞌꞌa an:

- Buuꞌ Agírípaa, na ɓéeɓpúu ɗú ɓii ɗú en diiɗa, ɓii ɗú hot yii, ɓéeɓ heetii yaawúuꞌcii hayuunun garoo kiñaꞌsukoh iñaa aaw gari. Ɓa hayin garoo ga Yéerúsaleem, ɓa hayin dii ɓan, ɓa ɓaa fiip ga ɗookkoo an ya jomissii kipes. 25 Mi ga kihaffoo nak, mi hotin an ya tummbii enaama yíinoo yibóníꞌ, yaa cal ya tíku kikaan. Diimaɗa, ya nak ya kíim kipaafdohu ga buuraa ɓu-Room, kërí tah mi abin an mi hayyi kiwosoh gari. 26 Mi nak mi laakkii dara yiléeríꞌ ga looci yaa mi mínan kibín buuꞌ Sesaaꞌ. Mi haydohhari ga fíkíirúu, ee wëñaa ga fíkíifu, buuꞌ Agírípaa; en ɗanaa, ya meekisunaa, heƴna mi laak kimma iñaa mi bídanndi. 27 En kiꞌenaa, mi halaat an kiwosoh Room ɓaa abu ga kasu, ee ken mínoo kiwoꞌ yiléeríꞌ ga iñcaa ya yabuɗa, iñaama enndii halaat.

26

Layaa Pool ga fíkíi Agírípaa

1 Waa ennda ɗa, buuꞌ Agírípaa woꞌꞌa Pool an:

- Fu mínin kiwoꞌ kimma, fu layohiꞌ haffu.

Pool nak lëríssa yahaagari, woꞌꞌa an:

2 - Buuꞌ Agírípaa, keeñnjoo soosin wati kituuk ga fíkíifu, mi layohiꞌ haffoo ga tóoh iñcii yaawúuꞌcii yammbooɗa. 3 En kiꞌenaa, fu ínohin dijófíꞌ ɓéeɓ baahcii yaawúuꞌcii na iñcii en saawalɓaɗa. Mi kíimmbaa fu súkúrukkoo dijófíꞌ.

4 Yaawúuꞌcii ɓéeɓɓa ínohsin dii mi kooꞌ ga kipeskiigoo, aboh ga kiꞌoomaarooɗa. Ɓa ínohin daa mi madee kuɗewaaɗa, ennda ga ɗuuƴ heetiigoo, ennda ga Yéerúsaleem. 5 Ɓa maañinndoo kiꞌínoh, ee ɓa mínin kiseediꞌ, ɓa tookkanaa, an mi bok ga Fërísiyeeŋcii; ee ɓuwaama, daa ɓa taabuki Waasii Móyíisɗa wëñ kiɓít. 6 Wati nak, mi yii attiꞌu ndaga dii mi yaakaarin an Kooh hay kimëtíꞌ iñaa ya dígee ɓicaasammbuuɗa. 7 Dígaama, níilcii cidaaŋkaah na kanakcii heetiigaruu yaakaaruunun kihotwa wa mat, kërí tah ɓa jaamuki Kooh wekoo nohoo. Buuꞌ Agírípaa, kiyaakaaꞌ dígaama tah yaawúuꞌcii kalaamiꞌussoo. 8 Iñii tah ya ɗú yaawúuꞌcii ɗú tum ga helciigarúu an Kooh mínoo kimílísiꞌ ɓuwaa kaaninɗa?

9 Mi ga kihaffoo sah mi tumee ga helloo an daa ka mín kiman tóoh mi jomin kiheñoh teekii Yéesu Nasareet. 10 Ee iñaama yërí mi enukohee ga Yéerúsaleem. Mi lagin ga kasu ɓoꞌ-Kooh ɓiyewin, ee sarahohcaa ɓiyaakɓaa ɓërí oneeroo kitum iñaama. Binaa ɓa ƴah kiꞌapunaa, mi fareera ga. 11 Leekleek, mi taabee ga jaangu-yaawúuꞌ na jaangu-yaawúuꞌ, mi feeklukiɓa kiheeliɓa kimeƴdoh ga ngëmaagaɓa ga Yéesu. Mi sageeɓa hen bi mi daaneeɓa kidawuk bi ga dëkcaa wëñ kiꞌúsaayɗa, kisodalɓa.

Pool ɓéestíꞌta iñaa tahhi kisúpít kipesɗa

12 Fodaama, laakka bes, mi enee na kiƴah Damaas, lak sarahohcaa ɓiyaakɓaa eruununndoo dooli kiꞌam ɓuwaa gëmu ga Yéesuɗa. 13 Buuꞌ Agírípaa, wiima lak mi yaa ga waas Damaas. Ga ɓak mídí, mi hotta leeꞌlaat waa meyoh asamaan. Meliclaataa gawa wërí wëñ nohii kimelic, wa ennda mareet bi wíillaroo mi na ɓuwaa mi taabee naɓaɗa. 14 Ɗí ɓéeɓpíi, ɗí keennda kakay, mi dalla kikeloh koonaakaa woꞌ naroo ga kiꞌArameyee an: «Sóol, Sóol, iñii tah ya fu hatalloo ga kipes? Fu tum haffu, fu man na baamaa tap dooraa haꞌmudaagari feekkiɗa» Mi meekissari an: 15 «Kiyaakii, fu yërí en ɓa?» Haꞌmudii taassaroo an: «Mi yërí en Yéesu yii fu hatal ga kipesɗa. 16 Wayee kolka, fu tuuk ga kotciigaraa, mi woꞌꞌaa iñii tah mi feeñukkaaɗa. Mi tanukinndaa fu en súrgaroo, fu seediꞌꞌoo ga fíkíi ɓuwii, ga iñcii fu hot watiɗa na ciliis caa mi ƴahhaa kiteeɓ. 17 Mi hayyaa kisom ga heetii yaawúuꞌcii na ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. 18 Mi wossaa gaɓa, fu lëgísiꞌɓa hasciigaɓa, fu ɓewohɓa ga ñúusii fu haydohɓa ga leeꞌlaatii. Fu ɓewohɓa ga yah Seytaani, fu ëewdohɓa ga Kooh, mi bayalɓa baakaaꞌciigaɓa, en ɗanaa ɓa gëm garoonaa mi waꞌ ɓa ga iñcii ɓuwii Kooh ƴah kilamɗa.»

19 Kon nak buuꞌ Agírípaa, mi taabuk iñcii Koohyii feeñukkoo teeɓpooɗa. 20 Ee sah mi ɗeɓ kijëgíꞌ ɓu-teeraa Damaas na ɓu-teeraa Yéerúsaleem. Lëehíꞌta, mi paaffa ga ɓu-kúlkaa Yúudée ɓéeɓka, mi mëeñjohha ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Mi yéegallaɓa an ɓa jomin kisúpít kipeskaagaɓa, ɓa ëewdoh hafɓa ga Kooh ee ga tumeencaagaɓa ɓa teewoh kayoh-kayohɗa an ɓa súpítin kipes. 21 Iñaama yërí tah yaawúuꞌcii abussaroo ga Kaanfaa Kooh, ɓa ɓaa heelloo kiꞌap. 22 Kooh músalinndoo, mi yii lís kipes bi ga besii wati. Mi yii seediꞌ ga fíkíi ɓuwii, ennda oomaa ennda yaak. Iñcii mi jëgírohɗa ɗeeŋngii iñaa sëldíiga-Koohcaa na Móyíis yéegalohsee an ca hay kilaakɗa: 23 an Kiristaanii hay kidaƴ coonu ciméeskíꞌ, ee yërí ƴah kiɗeɓ kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa, ya yéegal heetiigaruu na heetcii cíinoo leeꞌlaatii onoh kipesɗa.

Pool yaa nook Agírípaa ga ngëmaa

24 Lak Pool yaa eemmba daama ga layohaagari, Festus, gúwernëeraa dallari kifiip an:

- Way way Pool fu dofin! Jagiigaraa wihëpíꞌwii mëeñísin hafiigaraa ƴaay!

25 Pool nak taassari an:

- gúwernëeꞌ Filiksi mi doffii déy. Iñii mi woꞌɗa ɓéeɓwa kayoh ee laakin haf. 26 Buuꞌ Agírípaa sah ínohin iñii mi woꞌɗa, kërí tah mi kaañ kituuk mi woꞌka ga fíkíici. Ɓéeɓ iñciima, wíinoo gaca appiiri kúmpa ndaga laakkii caa tumu ga rúkku. 27 Buuꞌ Agírípaa, fu gëmin iñaa sëldíiga-Koohcaa woꞌɗane? Ee, mi ínohin an fu gëmin ga.

28 Waa ennda ɗa, Agírípaa buuraa woꞌꞌa Pool an:

- Tes ga jutuut fu tummboo kerceen!

29 Pool taassa an:

- Yéeh, maañ, Kooh tumat, mi woꞌꞌii fu doŋ wayee bi ga ɓéeɓ ɓuwii súkúrukkooɗa, ɗú laakneeroo ga iñii mi enukohɗa bi tes kiɓagu na ceen.

30 Waa ennda ɗa, buuꞌ Agírípaa na Festus, gúwernëeraa na Berenís na ɓéeɓ ɓuwaa enee daamaɗa, kolkussa ɓaa ƴah. 31 Ga waa ɓa en na kiƴahɗa, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ɓii yii tummbii enaama yíinoo yibóníꞌ yaa cal ya tíku kikaan wala kilagu ga kasu.

32 Buuꞌ Agírípaa nak dalla kiwoꞌ Festus, gúwernëeraa an:

- Enéeríi dii ya kíim kipaafdohu ga buuꞌ Sesaaꞌɗanaa ennaa ya mínin kiꞌíisu, ya ƴeeꞌ.

27

Pool ekussa ga gaal-giiƴ kiɓayu Room

1 Waa ennda ɗa, ɓa ammba bes kiꞌekkíi ga gaal-giiƴ, ɗí ɓayu Kúlkaa Ítalíi. Pool na ɓoꞌ ɓiliis, ɓaa amsee ga kasu fodaa gari tíkussa ga yah Húliyus, ha-kaan ga soldaaꞌcaa ɓu-Room woꞌu «Soldaaꞌcaa buuꞌ Sesaaꞌɗa». 2 Ɗí aassa ga gaal-giiyaa meyoh teeraa Adaramit ee wa aawee dëkcaa Aasíi en ga yahaa giiyaaɗa, ɗí ɓaa ƴah ga giiƴ. Arístarka, ee dëk teeraa Tesaloník ga gohaa Maseduwaanɗa taabee naríi. 3 Ga kooh-wíisfaa, ɗí teeꞌneera ga teeraa Sídoŋ, Húliyus ennda ɓoꞌ yijófíꞌ ga Pool. Ya onndari kimín kikaꞌ ga fiiliimuncaagari doonaa ɓa mínndi kitoputuꞌ. 4 Ga waa ɗí meyoh daama, ɗí taabohha na dëkaa Sípaꞌ giiyaa wíilɗa kisúnuk uurisaa ndaga lak ɗí jaanoh nawa hen. 5 Lëehíꞌta ɗí koorohha giiyaa ga gohaa Sílísíi, aawwa waa Pamfílíi, ɗí teeꞌneera teeraa Miraa ga gohaa Lísíiɗa. 6 Daama, Húliyus soldaaraa yiyaakyaa hotta gaalaa meyoh Aleksandarí aaw Ítalíi, ya ekkaríi ga.

7 Ɗí tumin ga giiƴ bes ciyewin caa gaalaa foolee ndaŋ. Ga wii ɗí kaꞌ bi ɗí laŋneera na teeraa Kímítɗa, lak ɗí dayin coonu fiméeskíꞌ, ɗí mínndii kiteeꞌ daama. Uurisaa nak onndiiríi kiꞌaaw fíkíi ga ɓakaama, ɗí nammba kikooroh Salomee en ɗanaa ɗí paafoh ɓakaa Keret súnúkin ga uurisaaɗa. 8 Ɗí taabohha giiyaa daama bi ɗí leꞌꞌa ɗekat waa woꞌsi «Diteeraaꞌ diwóoríꞌ», en ga yahaa teeraa Laseeɗa.

9 Ga wii ɗí leꞌ daamaɗa lak ɗí maañin ga waas lool, ee kifoolis ga giiƴ wëerissii, ndaga lak ooraa yaawúuꞌcaa ga seekɗa paafin. Kërí tah, Pool woꞌꞌa na ɓuwaa, kiyéegalɓa an:

10 - Ɓiƴaay, mi hotin an ɓaawiigaruu wii wëerissii, ɗu aaw fíkíinaa. Mi woꞌissiirúu an gaalii na iñii wa sëfɗa hay kiyasukoh, wayee tumuuntiiruu sah mínin ga kihín.

11 Wayee soldaaraa yiyaakyaa ɓu-Room ammbii faali ga iñaa Pool woꞌɗa, ya nammba kisúkúruk iñaa fóolíroh-gaalaa na haꞌ-gaalaa woꞌɗa. 12 Ɓaatta ga ɗekataa gaalaa teeroh waama newoo kiꞌenoh na lah, kërí tah iñaa wëñ kiyewin ga ɓuwaaɗa júwohussa ga kikolkoh daama, ɗí paaf, en mínukinaa, bi ga Fenísíi, ɗekat wiliis ga Keret waa ɓoꞌ mínin kiteeroh bi seek wíis. Ɗekataama nam kijaanoh na aasaaꞌ-noh.

Uurisaa wiyaak yíppa ga giiyaa

13 Waa ennda ɗa, uuris wihídíꞌ, waa kolkoh yah-ñaam meyaaꞌ-noh, aawwa kiwëp, kërí tah ɓa ammba yaakaaꞌ an ɓa hay kimín kikaꞌ bi ɓa teeꞌ ga Fenísíi. Ɓa ponnda níꞌcaa pokohsee gaalaaɗa, ɓa taammba giiyaa, ɓa riisukka Keret, ɓa ɓaa ƴah. 14 Wayee maañnjii dara, uurisaa wiyaakwaa teeku Erakilíyoŋɗa dalla kiwëpoh tëgëlcaa Keret, wa ennda mílíp ga ɗookkíi. 15 Uurisaa jíitalla gaalaa, ken mínissiiwa kitëhdoh, ɗí íissawa, waa ƴah ɗuuƴ. 16 Ɗí yolohha Kódaa, kudëk jijutuut, ja súnndaríi ga uurisaa. Fodaama, ɗí mínnda kijekeluk gaal-loocaa taamdohsi na gaal-giiyaaɗa. Ɗí lëpíꞌtawa ga gaalaa ee ɗí sonnda ga lool.

17 Ga waa ɗí lebirohha bi ɗí lëpíꞌtawa, ɗí ŋaawwa gaalaa na níꞌ doonaa wa tasoo, lëehíꞌta ɗí yóoskíꞌta dúuñaa wiyaakwaa poksi ga fenoo gaalaaɗa kinóowís gaawlaataa ndaga ɗí niikee uurisaa yeꞌ gaalaa bi ɗí paafnee tewisaa teeraa Sírta.

18 Ga kooh-wíisfaa lak uurisaa waa lís kiyëngël gaalaa didóolíꞌ, kërí tah ɗí aawwa kijaf iñaa gaalaa sëfeeɗa ga giiyaa. 19 Ga besaa tík gaɗa, ɓuwaa fóolíri gaalaaɗa na kihafɓa jafussa paŋkaahcaa enee ga gaalaaɗa ga giiyaa.

20 Ɗí tumin bes ciyewin ga giiƴ caa ɗí hottii noh, ɗí hottii ol. Uurisaa yíppa rek ínohoo kiꞌíis, kaꞌta bi ɗí abissii yaakaaꞌ kimúc.

21 Wiima lak ɓuwaa ensee ga gaal-giiyaaɗa tumuunun iñaa maañ ee ken ekkii ñamah ga kúuwci. Pool dalla kikoluk, tuukka ga leelooɓa, woꞌꞌaɓa an:

- Ɓiƴaay, ɗú súkúrukee woꞌeenndoonaa, eneenaa ɗú kolukohoo Keret ee iñcii tóoh yasukoh cii laakoo. 22 Wayee diimaɗa mi nakkúu kiyëgísɗuk. En kiꞌenaa, laakoo yíinoo garúu yaa kumuunci hídan ga, hanaa gaalii doŋ yahan. 23 En kiꞌenaa, wekama, Koohyii laakkooɗa ee mi en súrgaciɗa wosin malaakaagari garoo, 24 ya woꞌꞌaroo an: «Pool kaa niik ndaga fu jomin kikaꞌ bi fu tuuk ga fíkíi buuꞌ Sesaaꞌ. Kooh oninndaa, ya hay kisom tumuuntii ɓuwii fu taam naɓaɗa ɓéeɓɓa ga giiyaa.» 25 Kon ɓiƴaay, yëgísɗukat, mi abin yaakaaꞌ ga Kooh ee dii ya woꞌꞌookaɗa ƴahɗa kilaak deŋ. 26 En kiꞌenaa, ɗu hay kihín ga dëk, waa giiyii wíil.

27 Ga wekaa wudaaŋkaah na wu-nikiiswaa, lak uurisaa waa líssíi kimeeɓ ga ɗuuƴ giiyaa. Ga leeloo wek, ɓuwaa lëgëyi ga gaal-giiyaaɗa manɓa na ɗí deeyin kilaas kakay, 28 ɓa yoolla níꞌ kimalak huutlaataa, ennda meetaꞌ cidaaŋkaah-kaahay na ciyitnakanak. Ɓa kaꞌta bi ga fíkíi, ɓa yoolissa niꞌaa, ennda meetaꞌ cidaaŋkaah-kanak na ciyitnakaahay. 29 Ɓa niikka gaal-giiyaa tapuk ga atoh, ɓa dalla kiwees bóoy* cinikiis kidot gaal-giiyaa ga fenoo, lëehíꞌta ɓa yuŋnga ɓaa cúŋ daa Kooh wíisan. 30 Ɓuwaa lëgëyi ga gaal-giiyaaɗa waaꞌsee kinúp ɓa foñ gaalaa, ɓa tummba fodii an ɓaa waaꞌ kidot gaal-giiyaa ga iñaa hanoh fíkíiɗa, ɓa yóoskíꞌta gaal-loocaa taamdohsi na gaal-giiyaaɗa. 31 Wayee Pool woꞌꞌa soldaaraa yiyaak an:

- Binaa ɓuwii ɓii tesussii ga gaal-giiyiinaa, ɗú múcoo.

32 Soldaaraa dalla kigúꞌ níꞌcaa pokohsee kiyool gaal-loocaaɗa, wa keennda ga giiyaa, dalla kinuuꞌ.

33 Lakanaa ɓa ɓaa sek Kooh wíis, Pool woꞌꞌa ɓuwaa an:

- Laakin bes cidaaŋkaah na cinikiis ga wati caa ɗu yuŋ ɗu ñammbii dara. 34 Kon diimaɗa mi woꞌꞌúu kiñam. En kiꞌenaa, ɗú waaꞌ kimúcaa ɗú jomin kiñam, ee mi woꞌissúu an gëmattoo: yíinoo garúu kufenci ɓooyukanndii.

35 Ga waa ya woꞌꞌa fodaama bi ya lëehíꞌta, ya ɓeɓpa mbúurú, ya gërëmmba Kooh ga fíkíi ɓéeɓ, ya weella mbúuraa yaa ñam. 36 Waa ennda ɗa, ɓéeɓ ɓuwaa helcaagaɓa hannda kidal, ɓa aawwa kiñam ɓan. 37 Ɓéeɓpíi ɗí enee ɓoꞌ ɓitéeméeꞌ-kanak na ɓidaaŋkaah-yitnaɓanak na ɓiyitniinoo ga gaalaa. 38 Daa ɓa ñamee bi ɓa kappa, ɓa aammba belaa gaalaa ɓayeeɗa ga giiyaa doonaa wa eref. 39 Ga waa Kooh wíissa, ɓuwaa lëgëyi ga gaal-giiyaaɗa séennda kucolli-kakay na tewis wayee ɗekataama ɓa ínohoowa. Ɓa waaꞌta kiteeꞌnee gaalaa daama, en mínukaa. 40 Ɓa pëkíssa iñcaa dotohsi gaalaaɗa, ɓa foñnjaca ga giiyaa. Ɓa gúꞌta níꞌcaa pokohsee dooraa fëeliri gaalaaɗa ɓan, ɓa lëríssa píisaa wiyaak hanohi fíkíi gaalaaɗa doonaa uurisaa mín kiyeꞌ gaalaa ɓa ƴee tewisaa. 41 Gaalaa nak koorohha ga daa músúcaa hídoh, wa looppa ga kakayfaa jaluk daamaɗa. Púkaa gaalaa yíppa, wa tuukka tek. Fenoogaanaa gaalaa nak aawwa kiƴëwísuk ndaga dúuscaa giiyaa tapukee ga na dooli.

42 Soldaaꞌcaa waarussa kiꞌap ɓuwaa amseeɗa ndaga ɓa niikee laak gaɓa ɓaa fiiy ga giiyaa, ɓa núp. 43 Wayee soldaaraa yiyaakyaa, lak waarin kisom Pool, ya kokohhaɓa kitum iñaa ɓa amɗa. Ya ebilla ɓuwaa mínin kifiiyɗa ɓa ɗeɓ kijafuk ga músúmaa, ɓa fiiy bi ga tewisaa. 44 Ya woꞌꞌa ɓuwaa ɓíinoo mínsoo kifiiyɗa ɓa taam ga, ɓa ëbíluk ga haangacaa ƴëwísukoh ga gaalaaɗa wala póokéecaa gaalaa. Fodaama ɓéeɓ meƴca bi ga kakayfaa ee dara ocukkii gaɓa.

28

Pool ga kúlkaa Malta, giiyaa wíilɗa

1 Ga waa ɗí somolukohha ɓéeɓpíi ga giiyaa na jam, ɗí ɓaa han kiꞌínoh an dëkaama ɗí enoh, giiyaa wíilɗa teeku Malta. 2 Ɓu-dëkaama teewussaríi kijof kiyaak. Ɓa fetiꞌtaríi kiwii kiyoonuk ndaga lak Kooh yaa toɓ ee fiyoonfaa yakin lool. 3 Pool balaɓpa móofíꞌ-sookooñ kijaf ga kiwiikaa. Laakka goŋ-saamaanaa meyoh gawa ndaga tamohlaataa kiwiikaa, ñaakkari ga yah. 4 Daa ɓuwaa hotee gogaa yoolin ga yahaa Pool, ɓa ɓaa woꞌ ga díkaantiɓa an:

- Ɓii yii jom kiꞌen apoh-ɓoꞌ sah-sah. Hídaa ga dii ya somalukohin ga kikaan ga giiyiiɗa tóoh, kikaan líssi kitaabuk.

5 Pool nak wícca gogaa ga kiwiikaa ee dara dalliiri. 6 Ɓuwaa sekka kihot ya úus bëm wala ya keen dal, ya kaan; wayee ga waa ɓa sekka bi maañnja, ee ɓa hottii dara dallii, ɓa abissa halaat wiliis, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Ɓii yii iñii Kooh!

7 Ga yahaa daa ɗí eneeɗa, laakeera daama yoon wiyaak waa ɗíguunun, yoonaama Púbílíyus, yaa kuliyuk ga dëkaama giiyaa wíilɗa, yërí laakwa. Ya teerukkaríi ga kaanci, ya mínohharíi sagac iñaa leꞌ bes kaahay. 8 Wiima lak paam Píbílíyus, síbíru na bíirtañi faaninndi ga fayaaŋ. Pool nak, kaꞌtari kiwaak, ya kíimmba Kooh, tíkkari yahcaagari, wëkíꞌtari. 9 Waa ennda ɗa, ɗúukoolíꞌcaa ɓíinoo ga dëkaama giiyaa wíilɗa hayussa ga Pool, ya wëkíꞌtaɓa ɓan. 10 Ɓu-dëkaama giiyaa wíilɗa, iñaa en ɓéeɓ ɓa tumiꞌtaríiri, ee ga waa ɗí koluk kiƴahɗa, ɓa eewallaríi tóoh iñaa ɗí jom kisooluk ga ɓaawaaɗa.

Pool leꞌꞌa teeeraa Room

11 Ɗí ennda ga Malta ñiin kaahay; ɗí hannda kiꞌaas gaal-giiyaa kúlkohee Aleksandarí ee wa ɓay nataalcaa Kastooꞌ na Poluksiɗa*. Wa lahee ga kúlkaama giiyaa wíilɗa. 12 Waa ennda ɗa, ɗí teeꞌta ga teeraa Sírakus, ɗí tummba daama bes kaahay. 13 Ɗí kolkohha daama ɗí aasissa ga gaal-giiyaa bi ɗí leꞌꞌa teeraa Resíyóo. Ga kooh-wíisfaa, uurisaa waa wëp. Ga besaa wukanakwaa tík gaɗa ɗí hannda kileꞌ Púsool. 14 Ɗí hotta ɓuwaa gëmuunun ga Yéesu ga teeraama. Ɓa nak, ɓa kíimmbaríi kites naɓa bes ciyitnakanak. Lëehíꞌta, ɗí ammba waas Room. 15 Kerceencaa dëku Roomɗa kelohussa an ɗí ɓaa hay, ɓa hayyaríi kitëebíluk bi ga «Marsaa Apíyus» na ɓan bi ga «Túuƴ-íikaꞌcaa kaahaycaa». Daa Pool hoteeɓa ya gërëmmba Kooh ee helci dalla. 16 Ga waa ɗí leꞌ Roomɗa, Pool onussa kidëk ga kaan haŋci ya na soldaaꞌ yíinoo yaa watukanndi.

Pool aawwa kijangat ga teeraa Room

17 Tíkka ga bes kaahay Pool ɓaylukka ɓuwaa kuliyuk ga yaawúuꞌcaa dëku Roomɗa. Daa ɓa hídírukohee, ya woꞌꞌaɓa an:

- Mbokcii, mi abuunun ga teeraa Yéerúsaleem, mi tíkussa ga yah ɓu-Room, ɓaa kuliyuk ga dëkaaɗa ee lak mi laakohhii dara na heetiigaruu ee mi ɗeeŋngii baahcii ɓicaasammbuu. 18 Ga waa ɓa meekissaroo kiꞌínoh kayohfaaɗa, ɓa waaꞌtaroo kiꞌíis ndaga ɓa hottii dara iñaa mi tum bi cal mi tíku kikaan. 19 Wayee yaawúuꞌcaa sagussa. Mi nak, mi kíimmba kipaafdohu ga Sesaaꞌ, buurii ɓu-Room, ya attiꞌꞌoo. Mi waaꞌtii kiyam heetiigoo ga dara. 20 Iñaama tah mi kíimmba kihotoh narúu bi mi saawal narúu. En kiꞌenaa, ɗu ɓu-Isarayeel, iñii ɗu am yaakaaꞌ gariɗa yërí tahhoo kiɓagu na ceen.

21 Ɓuwaa taassari an:

- Ɗí ga kihaffíi, ɗí laassii këyít fíinoo faa meyoh kúlkaa Yúudée woꞌ ga loofu ee laakkii yíinoo ga mbokcaagaríi daama, yaa hay dii kiɓéestí yibóníꞌ garaa. 22 Ɗí nak, ɗí waarinndaa kisúkúruk, fu woꞌꞌíi iñum fu halaatɗa. En kiꞌenaa, ɗí ínohin an waasum fu taabukɗa yewinin ɓuwaa woꞌi yibóníꞌ gawa.

23 Ɓa ammba bes wiliis waa ɓa hídohan. Besaa bëríi, ɓa hayya ɓiyewin bi ɓa wëñnja ga waa ɓa ɗeɓ kihayɗa. Saawalaagaɓa daloh ga kímaa bi ga noh-soosaa. Pool woꞌꞌaɓa iñaa ya gëmɗa, ya yéegallaɓa Nguuraa Kooh, ya koorohha ga iñaa bídu ga Këhítfaa Waasii Móyíisɗa na caa woꞌeencaa sëldíiga-Koohcaa, ya yaa heelɓa kiɓúl, ɓa gëm ga Yéesu. 24 Ɓii gëmussa iñaa Pool woꞌɗa, ɓíinoo sagussa kigëm. 25 Ga waa ɓa waaꞌ kitagoh na Poolɗa, lakanaa ɓa júwohhii ga ɗuuƴɓa bi wati. Pool nak tíkka ga woꞌꞌaɓa an:

- Helii yiselaꞌíꞌyii daal woꞌee na ɓicaasammbúu kayoh ga waa ya woꞌ koorohha ga kúuwkaa Ísayíi, sëldíiga-Koohaaɗa. 26 Ya woꞌee an:

«Karaa ga heetaama, fu woꞌɓa an:

Ɗú hay kisúkúruk dijófíꞌ wayee ɗú ínohanndii dara.

Ɗú hay kimalak dijófíꞌ wayee ɗú hotanndii dara,

27 En kiꞌenaa, heetii wii nam kitúl keeñ hen.

Ɓa lagin nofciigaɓa,

ɓa ɗúugin hasciigaɓa,

doonaa ɓa hotoo na hasɓa,

ɓa kelohoo na nofɓa,

Ee ɓan ɓa ínohoo ga keeñɓa

En ɗanaa, ɓa ëewrukoo garoo, mi Kooh,

bi mi wëkíꞌɓa.»†

28 Pool tíkka ga an:

- Ínohat gaka an Hewhewii winéwíꞌwii onohi kipesɗa yéegalohuunun bi ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ee ɓa, ɓa hay kisúkúruk.

[ 29 Ga waa Pool woꞌ woꞌeencaama bi ya lëehíꞌtaɗa, yaawúuꞌcaa ɓaa ƴah, ɓa ɓaa weeraanti ga ɗuuƴɓa.] 30 Iñaa leꞌ tíkíis tanak Pool eninta ga kaanfaa ya fayi faama ee ɓéeɓ ɓuwaa hayeeri kiwaakɗa laakeeri daama. 31 Ya yaa yéegaloh Nguurii Kooh, ya yaa jëgíroh loo Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii na fít wiyëgísíꞌ ee ken mossiirika kihoonoh.

* 1:12 1: 12 Ga baahaa yaawúuꞌcaa, iñaa onu kitíin ga bes Sabatɗa jomoo kiwëñ kíloomeet wíinoo

† 1:13 1: 13 Selootaa woꞌeenaa dakantilohu ga Simoŋɗa wërí eꞌsee lagaa yaawúuꞌcaa waaꞌsee kilaak hafɓaɗa. Ɓa daanee kiheñoh ɓu-Room ee ɓa tookéeríi kifay buuꞌ Sesaaꞌ lempu na ciliis. Malkat ɓan Mëccëe 10: 4

✡ 4:26 4: 26 Mëdírohat na Kañcaa 2: 1-2.

* 7:46 7: 46 Yakoop ɓayeera ɓan teekaa Isarayeel

† 7:51 7: 51 Woꞌeenii Iceen woꞌ diiɗa en fodii «ɓuwaa keeñcaa na nofcaa gúrukkii» ee waa kiwoꞌ rek kisaŋ kikelohiꞌ Kooh

* 12:4 12: 4 «Paakaa» wërí en feetaa woꞌu ga 12: 3

* 14:12 14: 12 Sës na Ermes teek koohcaa Gerekcaa

* 16:3 16: 3 Gerekcaa laakséeríi baah kigúꞌ oomaa-ƴaal

† 16:10 16: 10 Lúkkaa yërí en na kiwoꞌ ndaga ya bokee ga ɓaawaa.

* 17:18 17: 18 Épíkuriyeŋ na Estóyísiyeŋ Wiɗewaawaa jëgíroh an neɓlaat laak solu ga iñaa en ɓéeɓ. Waa tík gaɗa jëgíroh kiꞌabuk ga tóoh iñaa newin.

† 17:19 17: 19 Teek jaŋjaŋ ga teeraa Ateen, daa attiꞌohcaa daanee kihídohuɗa. Paanaa attiꞌohcaa eruunun teekaama diima.

* 18:6 18: 6 Ga tumeenaama, Pool teewoh an duuci enissii ga iñaa mínanɓa kidalɗa. Malkat ɓan 13: 51.

† 18:18 18: 18 Pool waatukee an iñaa ya dígohee na Koohɗa leehhiinaa, ya nenukoo múk. Malkat 21: 24.

✡ 20:11 20: 11 Mëdírohat na Tumeen 2: 42.

✡ 21:8 21: 8 Malkat Tumeen 6: 5.

* 21:24 21: 24 Pool waatukee an, en lak iñaa ya dígohee na Koohɗa leehhiinaa, ya nenukoo múk. Malkat 18: 18.

✡ 24:5 24: 5 Malkat Mëccëe 2: 23.

* 24:8 24: 8 Iñaa wëñ ga bíncaa cimëeñíꞌcaaɗa laaksooca

* 27:29 27: 29 Wa jafu ga giiyaanaa, wa mín kitëhdoh gaal-giiyaa bi wa karoo

* 28:11 28: 11 Ɓa enee tukooh ga Gerekcaa na ga ɓu-Room. Eewɓa teeksee Ledaa, wayee laakin ɓéestíꞌcaa woꞌ an ɓa bokéeríi paamun. Paam Poluksi enee Sës, koohyaa yiyaakyaa Gerekcaa. Koohcaa ɓanakɓaa ɓaama ɓu-kúlkaa Esparta jaamukseeɓa ga teekaa «Joskuuꞌ».

† 28:27 28: 27 Woꞌeencii cii ɓéestíꞌ fodaa Ísayíi 6: 9-10 woꞌeekaɗa.

ƁU-ROOM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Këyítfii Pool bín

Ɓu-Roomɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga Roomɗa ee lak ya mossii daama kikaꞌ. Ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓërí jangatee Hewhewii winéwíꞌ wii daama bi kikerceen tuukka daama (fodii Akílaas na Pírísíl) Tumeen 18: 2. Pool bínndaɓa doonaa ɓa ínohhi. Ya woꞌeeɓa an ya en na kiƴah Espaañaa ya koorohan daama, ya daasɓa ga gëmii. Ya wo"aɓa ɓan kikíimi’ti Kooh, ya lëgísiꞌti hal bi ya mín kiɓaaɓ daama.

Pool woꞌɓa ga këyítfii ya bínɓaɗa daa kigëm ga Kiristaanii hín kijofɗa. Ya woꞌ an ɓuwii ɓéeɓɓa ɓërí tum baakaaꞌ ee ɓéeɓɓa ɓërí meƴdohsee ga ndamaa Kooh. Wayee diimaɗa ɓa júwohɗuunun na Kooh, kooroh da dii ɓa en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa.

Kooh yërí tanuk Pool ki’en apotaaꞌ, en ɗanaa ya yéegalohi Hewhewii winéwí’wii. Ya wo’ an Hewhewii winéwíꞌwii wiima, doolii Kooh wërí, ee wa waa ga ɓéeɓ ɓaa gëmin, laakoo an yii yaawúuꞌ, laakoo an yii enndii yaawúuꞌ. Kooh wo’ an ɓéeɓ ɓuwii gëmɗa ɓa wíinoo ga fíkíici. Ya abohinɓa ɓoꞌ ɓijúwíꞌ kooroh ga iñaa Bíncaa ciselaꞌíꞌcaa woꞌɗa. Ca woꞌ an: «ɓaa júwin, kipeskaagari taabi na ngëm» (Room 1: 17). Pool woꞌ ɓan an ɓéeɓ kerceencii jom kijúwohu hen, ken jomoo kisagoh na mooroomci, ken hanat kiꞌattiꞌ mooroomci luu enee ɓadukeencaagaɓa bokkii. Këyítfiima Pool bídee ɓu-Roomɗa laakeera solu, kërí tah kerceencii tookuununfa.

Këyítfii Pool bín ɓu-Roomɗa tíidoh anee:

1 - Pool waaꞌ kikaꞌ Room kiwaaknee kerceencaa daamaɗa (1: 1-17)

2 - Ɓuwii ɓéeɓɓa tumuunun baakaaꞌ (1: 18–3: 20)

3 - Kigëm ga Yéesu onoh kijúɓ ga fíkíi Kooh (3: 21–4: 25)

4 - Yéesu onin ɓuwii kijúwoh na Kooh (5: 1–8: 39)

5 - Heetii Isarayeel tanukɗa (9: 1–11: 36)

6 - Kipes kiꞌas ga iñaa Kooh nakoh (12: 1–15: 13)

7 - Taŋkoh (15: 14–16: 27)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi súrga Yéesu Kiristaa, mi yërí bínndúu këyítfii fii ɗú ɓu-Room. Kooh yërí ɓayyoo kiꞌen apotaaꞌci, mi faanɗussari haŋ kiyéegalohnee Hewhewii winéwíꞌwii. 2 Hewhewii winéwíꞌ wiima nak, Kooh dígoheerawa kumëeñíꞌ ga Këyítfaa ee koorohee ga túuwtaa sëldíigacaagari. 3-4 Wa woꞌ loo Kowukiigari, Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. Ga kiɓoꞌ-súusúuskaagari, ya límukoh ga níilaa buuꞌ Dëwít, ee ga Helaa yiselaꞌíꞌyaa, Kooh ga doolaagari teewohha an ya Kowuci ga waa ya mílísɗu ga ɓuwaa kaaninɗa. 5 Kooroh gari nak, Kooh onndaroo kiꞌen apotaaꞌ, doonaa ga teekii Kiristaanii mi nook heetcii ga ëldúnaɗa tóohca, ca gëm gari, ca taabuk iñaa nakohu kitumɗa. 6 Dú ɓu-Room, ɗú bok ga, ndaga Kooh ɓayinndúu kibok na Yéesu Kiristaa. 7 Kon mi bínndúu këyítfii fii ɗú ɓéeɓpúu. Ínohat an ɗú neɓlohin Kooh ee ya ɓayinndúu ɗú en ɓuuci. Kooh, Paamudiigaruu na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii barkeelattúu ee ɓa onndúu jam.

Pool waaꞌ kikaꞌ Room kiwaaknee kerceencaa en daamaɗa

8 Kon bi mi dalaa, mi ɗewan kigërëm Koohyiigoo garúu ɓéeɓpúu paaƴ, ee kooroh ga Yéesu Kiristaa ndaga síwin daa en ɓéeɓ ga ëldúna an ɗú gëmin gari. 9 Kooh ínohin an mi woꞌ kayoh, ya yii mi jaamuki ga keeñnjoo ga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌ wii woꞌ ga loo Kowukiigariɗa. Ya ínohin an wahtaa en tóoh helloo kaꞌ garúu. 10 Ee mi dëk ga kikíimmbi ya onndoo hal en neɓpinaa, mi mínndúu kihay kiwaaknee. 11 En kiꞌenaa, mi waarin garúu kihay lool bi mi leꞌdoh garúu barkicii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, en ɗanaa ngëmiigarúu wëñ kiyëgís. 12 Mi waaꞌ kiwoꞌ sah man, ɗu ɓéeɓpuu, ɗu daasoh ga ngëmii ɗu bok kilaakɗa.

13 Mbokciigoo, ínohat an bes ciyewin mi abinndúu kihay kiwaaknee, wayee bi wati mi laakkii hal. Mi waarin nak kihay kilëgëy ga ɗuuƴcúu, bi jeriñ meƴ ga, fodaa daa mi tum ga ɗuuƴ ɓuwaa ga dëkcaa cíinooɗa.

14 Kooh sasinndoo kilëgëy, kon mi jomin kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ga ɓéeɓ ɓuwii. Mi haywa kiyéegalohnee ga ɓuwaa helcaa yúudukin ga ëldúnaɗa, bi ga ɓaa helcaa yúudukkiiɗa. Mi haywa kiyéegalohnee ga ɓuwaa jaginɗa na ɓuwaa jagussiiɗa. 15 Iñaama tah mi waarin lool kihay kiyéegalohwa garúu ɓan, ɗú ɓii ɗú en ga Roomɗa.

Doolaa laak ga ɗuuƴ Hewhewii winéwíꞌwiiɗa

16 En kiꞌenaa, mi safarin ga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii. Doolii Kooh wërí en ga ɗuuƴwa, wa músali ɓéeɓ ɓuwii gëm ga Yéesu Kiristaaɗa, ennda yaawúuꞌcii ga iñaa ɗeɓɗa, tíkka ga ɓii enndii yaawúuꞌɗa.

17 Hewhewii winéwíꞌwii wiima teewoh daa Kooh tíki ɓiɓoꞌ, ɓaa gëm kesi ga Yéesu Kiristaa, ɓa en ɓiɓoꞌ ɓijúwí ga fíkíiciɗa. Iñaama waaꞌ kiwoꞌ an waas wiliis laakoo. Ee fodaama, ka bídu ga Këyítfaa an: «Ɓaa gëmaa, Kooh hayyi kiꞌaboh fodii ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici, ee ya pesan kayoh-kayohɗa.»✡

Ɓuwii ɓéeɓɓa tumuunun baakaaꞌ

18 En kiꞌenaa, Kooh teewohin bi leerin, aboh ga ɗook an ya aylukin ndaga ɓuwii faaliꞌiiri ee ɓa júɓpii. Ɓa úubin kayohfii na kijúɓpiikiigaɓa. 19 Kooh hayɓa kiꞌattiꞌ ndaga waasii ɓa jom kikooroh bi ɓa ínoh Koohɗa leerin ga hafɓa, Kooh teewinɓawa bi leerin lañ. 20 En kiꞌenaa, doolii Kooh leehoo taaꞌɗa na dii ya manɗa nam kiꞌen iñcaa hotukoo na kuhas. Wayee ga iñaa ya sakee ëldúna bi wati, fu malak ga iñcii ya sakɗanaa, hel míninndaaca kiteeɓ. Kon nak ɓuwii laakoo lay ga fíkíici. 21 Ɓuwii ínohuunun Kooh ee ɓa erussiiri ndam ee ɓa gërëmmbiiri fodaa daa ɓa jommbika kitumiꞌɗa. Iñcii ɓa halaati ëewdohɓa ëgíraaɗa cërí múuyíꞌɓa ee keeñciigaɓa búumin, ɓa enin ga ñúus. 22 Ɓa tík hafɓa ɓuwaa ñaañuunun ee ɓa ɓidof kesi. 23 Ɓa aawwii kijaamuk Kooh yii laak ndam ee kaanooɗa, ɓa nammba kiꞌaaw kijaamuk nataal ɓoꞌ-súusúus yii kaaninɗa, sel, júuꞌ, na fasukohcii.

24 Kërí tah, Kooh foñinɓa ga iñaa neɓɓa, ɓa enukohin ga iñcaa moroo, ɓa ɓii tum ga faanciigaɓa iñcaa apohin kaci. 25 Ɓa jafin kayohfii Kooh, ɓa taabuk saboh. Ɓa aawin kijaamuk na kitaabuk iñcii Kooh sakɗa, ɓa foñnja Kooh yii sak tóohɗa. Ya kañsat bi taaꞌ! Aameen.

26 Kërí tah Kooh foñohinɓa ga tumeencumgaɓa ciꞌapohíꞌ kacicaa ɓa ɗuucukohɗa. Ɓeticiigaɓa foñuunun ƴaalcii, ɓa faanuki kiƴaal na ɓeti ga díkaantiɓa. 27 Ƴaalcii ɓan tumsin fodaama, ɓa faanuki kiɓeti na ƴaal ga díkaantiɓa, ee faanɓa tamoh rek kifaanuk na ɓimooroomɓa. Ƴaal tumi na ƴaal mooroomci iñaa joffii, fodaama ɓa nooki ga ɗookɓa fayaa gën ga kimúuƴkaagaɓa kaamaɗa. 28 Waa ɓa tookkii kiꞌínoh Kooh, Kooh foñohinɓa na hel-ŋalaañukohaagaɓa waama ee ɓa dëk ga kitum iñaa tumkoo. 29 Keeñɓa líif na kijúɓpii, kibon, kiwaaꞌ kihëpíꞌ na kisoot. Ɓa halaati kiꞌiñaan doŋ, kiꞌap ɓoꞌ, kiñaroh, kiñaañukoh ɓoꞌ, kiꞌóolukoo ken, kiɗooɓ ɓoꞌ, 30 kiyah teek ɓoꞌ, kisagoh na Kooh, kiñak kikoruk, kiɓëwíꞌ hafɓa, kindamuk, kimoroo ga nof, kitookoo kikelohiꞌ paamun na eemun. 31 Ɓa laakoo hel, ɓa enndii goꞌ, ɓa waaꞌtii ken, ɓa laakoo yërmaandi ga ken. 32 Ɓa ínohin dijófíꞌ daa Kooh ƴah kitum ɓuwaa man fodaamaɗa. Ɓuwaa tumi iñcaamaɗa, Kooh hayɓa kiꞌattiꞌ kikaan ee hoonohhii bi wati ɓa dëk ga kitum iñcaa. Ɓaatta ga, ɓa faꞌ na ɓuwaa tumi iñcaamaɗa.

2

Kooh ƴah ɓuwii kiꞌatti ga yijúwíꞌ

1 Kon nak, fu yii fu attiꞌi mooroomfuɗa, na ɓaa fu mín kiꞌen tóoh, ínohaa an fu laakoo lay ga fíkíi Kooh. Ndaga iñaa fu attiꞌoh mooroomfu an ya tummbiɗa, fu ɓan fu tumiri. Kon nak fu ɓúukin haffu, fu yii fu attiꞌ mooroomfuɗa.

2 Ɗu ínohin ɓéeɓpuu an attiꞌaa Kooh attiꞌ ɓuwaa tumi iñcaamaɗa kooꞌ ga waas. 3 Fu yii fu attiꞌi mooroomfu ga iñcaa ya tumiɗa, ee fu ga kihaffu fu tumicaɗa, fu fooŋ an Kooh abohanndiiraakane? 4 Mín kiꞌen sah an fu faaliꞌoo Kooh ndaga daa ya jofin lool, ee ya míninndaa kimúuñiꞌ ee ya gaawtukoo. Fu ínohoo moos an ya teeɓpaa kijofaa, ya waaꞌ fu hot iñaama, fu súpít kipesfune?

5 Wayee fu yaama fu yëgís ga haf kak, fu saŋ kisúpít kipeskaagaraaɗa, fu yaa nëgíroh ga ɗookfu aylukaa Kooh bi ga besaa ya ƴah kiꞌattiꞌ ɓéeɓɗa, ee kooran ga waas. 6 Leꞌ bëríinaa, ɓaa en ɓéeɓ Kooh hayyi kifay iñaa ya lëgëyɗa. 7 Ɓuwii taabuk kitum yijófíꞌɗa, ɓa waaꞌ kilaas ndamaa meyoh ga Koohɗa, ɓa neɓloh Kooh, kipesɓa leehoo ee fodaama Kooh hayɓa kiꞌon ɓa pes nari bi taaꞌ. 8 Wayee ɓuwaa ɓíinoo, ga kiwaaꞌti kiheñoh rek, ɓa onnda kayohfaa bíiŋ, ɓa ɓaa tumi ga iñaa joffii. Ɓuwaama nak, Kooh hayɓa kiꞌayluk, saŋkuꞌɓa. 9 Ɓéeɓ ɓuwii tumi yibóníꞌɗa hay kikeenu ga coonu ciméeskíꞌ ee ɗewohan ga yaawúuꞌcii, tík ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ɓan. 10 Wayee ɓuwii tumi yijófíꞌɗa Kooh hayɓa kiꞌon ndam, ya hay kiwoꞌ yijófíꞌ gaɓa, ya hayɓa kiꞌon jam. Ya hay kitum fodaama, ɗewoh ga yaawúuꞌciinaa, tík ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. 11 Ɓuwii ɓéeɓ ɓa wíinoo ga fíkíi Kooh. 12 Ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ínohsoo iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa. Ɓa keeni ga kitum iñaa joffii anee rek. Ɓa nak, ɓa hay kiꞌattiꞌu ɓa saŋkuꞌuk, wayee attiꞌaagaɓa ayukanndii ga Waasii Móyíis. Ɓuwii ínohu iñii Waasii Móyíis nakoh ee ɓa këldúkiwaɗa, attiꞌaagaɓa ayukan ga Waasii Móyíis. 13 Kooh ƴahhii ken kiꞌaboh ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici ndaga daa ɓaama eem rek ga kisúkúruk iñaa Waasii Móyíis nakoh kitumɗa. Ɓaa taabukin iñcii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa, yërí Kooh ƴah kiꞌaboh fodii ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici. 14 En kiꞌenaa, ɓuwii enussii yaawúuꞌ ee ínohsoo Waasii Móyíisɗa, binaa ɓa tum iñcii Waasii Móyíis nakohɗanaa, man na ɓa laakca ga ɗuuƴɓa luu enee an ɓa hottiica. 15 Fodaama ɓa teewohin an iñcaa ɓa tumi ee Waasaa nakohɗa bídu ga keeñcaagaɓa. Helɓa tookin iñaama ee ɓan halaatcaagaɓa, cíinoo hayaa yabiɓa ga yen, wala somiɓaɗa, teewohinka. 16 Bes waa hay, halaatcii ɗaakuk ga ɗuuƴ keeñciiɗa hay kimeƴdohu faŋ ee Kooh hay kiꞌattiꞌ ɓuwii kooroh ga Yéesu Kiristaa. Iñaama, Hewhewii winéwíꞌwii mi yéegalohɗa, wërí woꞌka.

Yaawúuꞌcii taabukussii iñaa Waasii Móyíis nakoh kitumɗa

17 Fu nak, fu yii fu taas ga teekii yaawúuꞌɗa, fu ayuk ga Waasii Móyíis, fu maruki ga iñaama an fu ɓoꞌ Kooh. 18 Kon fu ínohin iñaa Kooh waaꞌɗa, ee Waasii Móyíis jëgírinndaa tóoh iñaa laakin solu. 19 Fu fooŋ an fu ɓayin tuhas ee fu yërí ƴah kinook búumíꞌcii. Fu fooŋ an fu yërí en leeꞌlaatii ɓuwii enu ga ñúusɗa. 20 Fu fooŋ an fu yërí jom kijëgíꞌ ɓuwii ínohsoo daraɗane? Fu fooŋnga ɓan an fu yërí jom kijëgíꞌ ɓéeɓ ɓuwii han kiꞌaas ga ngëmiiɗa, ndaga fu yaakaaꞌ an waasii oninndaa kilaak kayoh ga tóoh na kiꞌínoh tóohe?. 21 Kon fu yii fu jëgíri ɓuwii ɓíinooɗa, iñii tah ya fu jëgíroo haffu? Fu jaŋngati ɓuwii ɓíinoo an ɓa hanat kilok. Kon iñii tah ya fu loki?. 22 Fu woꞌi ɓuwii an ken hanat kiɗúk ɓetici wala ƴaalci, ya faanuk na ɓoꞌ yiliis. Kon iñii tah ya fu tumika? Fu woꞌ an fu gëmmbii ga koof, kon iñii tah ya fu kolukaa fu loki iñcaa ɓuwaa sarahohi ga koofcaaɗa? 23 Fu ndamuk kiꞌínoh iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa, wayee fu tooñ Kooh, ndaga iñcii fu tumiɗa taammbii ga iñaa Waasaama nakohɗa. 24 En kiꞌenaa, bíduunun ga Këyítfaa fodaama an: «Ɗú yaawúuꞌcii, ɗú ɓërí tah ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa woꞌsi ga teekii Kooh iñaa joffii»✡. 25 En kiꞌenaa, kigúruk jofin en lak fu taabukin iñii Waasii Móyíis nakohɗanaa. Wayee fu taammbii ga iñii Waasiima nakohɗanaa kigúrukkaagaraa laakoo jeriñ. 26 Ɓaa gúrukkii, binaa taabuk iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗanaa, hídaa ga daa ya gúrukkiiɗa tóoh, Kooh hayyi kikíndoh ga ɓuwaagari*. 27 Ínohaa an ɓaa gúrukkii ee ya taabuki dijófíꞌ iñii Waasii nakohɗa, hayyaa kiꞌattiꞌ fu yii fu en yaawúuꞌ, fu gúrukin, fu laasin ga iñcaa këyítcaa Waasii Móyíis nakoh ee fu taabukoocaɗa. 28 En kiꞌenaa, kiꞌen yaawúuꞌ enndii iñaa hotuki ga ɓoꞌ ee kigúruk kayoh-kayohɗa enndii mandargaa hotuki ga faanɗa. 29 Kiꞌen yaawúuꞌ kayoh-kayohɗa, eni ga ɗuuƴ keeñ, ee kigúruk kayoh-kayohɗa, kërí en kigúrukkaa Helii yiselaꞌíꞌyii tumi ga keeñɗa, enndii kigúrukkaa bídu ga këyítɗa rek. Yaawúuꞌ, yaa man fodaama, Kooh yërí ƴahhi kindam wayee enndii ɓoꞌ-súusúus.

3

Kijúɓ na kiꞌen goꞌ kuu Kooh

1 En fodaamanaa, kon kiꞌen yaawúuꞌ ɓaat ya ga ɓoꞌ? Kigúruk laakiꞌ ɓoꞌ ya jeriñ? 2 Daa mín kiꞌen tóoh, jeriñaa gaɗa yakin. Ee waa kuliyuk gaɗa, wërí en ga dii woꞌeenii Kooh ɗewee kiwosohu gaɓaɗa. 3 En kiꞌenaa, laakin gaɓa, ɓaa enndii goꞌ. Diima nak ya? Kiꞌenndii-goꞌkaagaɓa kaama mín kihoonoh Kooh kiꞌen gore? 4 Múk, iñaa ɓoꞌ jom kiꞌamɗa kay, wërí en an Kooh dëk ga kayoh ee ɓoꞌ-súusúus dëk na saboh. Fodaama, ka bídu ga Këyítfaa an:

«Kijúɓkiigaraa hotukan ga woꞌeencii fu meƴdoh kiꞌattiꞌ ɓuwiiɗa,

ee ɓaa fu attiꞌ ɓéeɓ, fu laak kayoh ga ɗookci»✡.

5 En an kijúɓpiikiigaruu teewohi an Kooh júwinaa, ɗú woꞌ ya ga iñaama? Ɗú woꞌ an, binaa Kooh íif aylukaagari ga ɗookkuunaa lak ya júɓpii hene? En kiꞌenaa, iñii yii mi woꞌꞌi fodii ɓuwii woꞌikaɗa. 6 Múk, iñaama mínukoo. Haa en an Kooh júɓpiinaa ya mínan na kiꞌattiꞌ ɓu-ëldúna? 7 Hay kilaak ɓuwaa woꞌ an, «En sabohfiigoo on kayohfii Kooh kiwëñ kisíw na kilaak ndamaa, iñii tah ya mi lísi kitíku tumoh-baakaaꞌ?» 8 Ɓíinoo hay kikaꞌ bi ɓa woꞌ an: «Ɗu tumat yibóníꞌ en ɗanaa yijófíꞌ mín ga kimeƴ.» Laakin ɓuwaa pokiꞌtíi kiwoꞌ an ɗí jëgíroh iñaama. Ɓuwaa woꞌ iñaamaɗa, Kooh hayɓa kiꞌattiꞌ ee kooran ga waas.

Ɓoꞌ yijúwíꞌ laakoo

9 Kon, ɗu jom ya kiwoꞌ? Ɗu yaawúuꞌcii ɗu ɓërí gën ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ga fíkíi Koohe? Múk! En kiꞌenaa, ɗu teewohin an yaawúuꞌcii na ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa tóoh, ɓéeɓɓa ɓiñaam-baakaaꞌ. 10 Iñii yii yërí bídu ga Këyítfaa an:

«Laakoo ɓoꞌ yijúwíꞌ, enndii sah yíinoo

11 Laakoo ɓaa laak hel, yíinoo heellii kiꞌínoh Kooh,

12 Ɓéeɓɓa foñuunun Waasii Kooh, ɓéeɓɓa sooyuunun.

Laakoo ɓoꞌ yaa tumi yijófíꞌ, enndii sah yíinoo✡.

13 Golgolciigaɓa en fan loyaa úbísukin, peremciigaɓa ɓeedukin ga kiɗúk ɓoꞌ, woꞌeencii meyi ga kúuwɓaɗa soot fan daŋaꞌ goŋ.✡

14 Túuwtiigaɓa líif na coñ na woꞌeen cibóníꞌ doŋ.✡

15 Kotɓa gaaw ga kiꞌapnee ɓoꞌ rek.

16 Daa ɓa kooroh tóoh, ɓuwaa fiipohi. Ɓa soki kofeel.

17 Ɓa ínohoo waasaa haydohi jam.✡

18 Kiniik Kooh paallii fen ga keeñɓa.✡»

19 Ɗu ínohin an tóoh iñaa Waasii Móyíis* woꞌin, woꞌ aaw ga ɓuwii jomwa kitaabukɗa. En ɗanaa ken laakoo iñaa ya woꞌan, ee ken ga ëldúna laakoo lay ga fíkíi Kooh.

20 Kërí tah laakanndii ken ɓaa abohsan ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh ga kitaabuk Waasii Móyíis. Waasii Móyíis, en kiꞌenaa, on ɓuwii kiꞌínoh rek an ɓa tumin baakaaꞌ.

Kigëm ga Yéesu onoh kijúɓ ga fíkíi Kooh

21 Diimaɗa nak, Kooh teewin ɓuwii daa ɓa jom kikooroh bi ɓa abohu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici ee enoo ga Waasii Móyíis. Iñaama, Waasii Móyíis na sëldíiga-Koohcaa teewohseeraka. 22 Kooh aboh ɓuwii ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici ndaga ga dii ɓa gëm ga Yéesu Kiristaaɗa. Ɓéeɓ ɓuwii gëmɗa ya abohɓaɗa, ndaga ɓuwii ɓéeɓ, ɓa wíinoo ga fíkíici. 23 En kiꞌenaa, ɓéeɓ ɓuwii ɓërí tum baakaaꞌ, ee ɓa meƴdohin hafɓa ga ndamaa Kooh. 24 Wayee Kooh, ga yërmaandaagari, onndaɓa kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ, ee ya meekissiiɓa dara ga. Ya koorohhaka ga Yéesu Kiristaa, yaa ɓëgísɓa ga baakaaꞌɗa. 25 Kooh erohhi fodii sarah júwohiꞌtuu na hafci, ya sétíꞌ na ñífaa ya aamɗa baakaaꞌcii ɓuwii gëminɗa. Sarahaama teewoh an Kooh mos kijúɓ. Ya taabukéeríi ɓuwaa baakaaꞌcaa ɓa tumee kuɗewaaɗa, 26 ndaga ya gaawtukéeríi dara ga. Diima nak ya teewohin bi leerin an ya júwin ee ɓaa gëm ga Yéesunaa, ya hayyaa kiꞌaboh ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici.

27 Kon laakin iñaa ɓoꞌ bakukohan ga fíkíi Koohe? Dara! Haa iñii tahkaɗa ya? Iñaa tahkaɗa wërí en an iñaa wëñ kilaak soluɗa enndii iñcii ɗu tumi fodaa waas nakohkaɗa, wayee kigëm ga Yéesu. 28 En kiꞌenaa, Ɗu mínin kiwoꞌ an Kooh abinnduu ɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga dii ɗu gëmin ga Yéesuɗa, wayee ya abohhiiruu ɓoꞌ ɓijúwíꞌ ndaga dii ɗu tumin iñaa Waasaa Móyíis nakohɗa. 29 Wala book Kooh nam kiꞌen Kooh yuu yaawúuꞌcii doge? Kooh enndii Kooh yuu ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa hene? Ahaŋ kay, Kooh yuu ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ɓan!

30 Kooh yíinoo doŋ yërí laak, ee ya yërí abohi yaawúuꞌcii ɓiɓoꞌ ɓijúwí ga fíkíici ndaga ngëmaa ɓa ɓayɗa, ee ya aboh ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici ndaga ngëmaa ɓa ɓayɗa ɓan. 31 Ngëmii ɗu laak ga Yéesuɗa nëewís Waasii Móyíis hene? Múk, hanaa kay ɗu namwa kiyëgísíꞌ ga iñaa wa enɗa.

4

Iñaa tah Kooh aboh Abaraham ɓoꞌ yijúwíꞌɗa

1 Kon, ɗu ɓeɓ caasammbuu Abarahamaa, ga kiɓoꞌkaagari, iñii yiida yërí ɗú mín kiwoꞌ ga looci? 2 Enee an Kooh abeeri ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga iñcaa ya tumeeɗanaa, eneenaa Abaraham mín kilaak iñaa ya ndamukan ga. Wayee ya mínéeríi kindamuk ga fíkíi Kooh. 3 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an: «Abaraham gëmmba ga Kooh, ee ga iñaama Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ.» 4 Mon ɗú ínohin an ɓaa lëgëyaa laas fayaagari. Iñaa ya fayu yaama enndii iñaa ya onu hen, wayee ya laas anagaagari. 5 Ɓoꞌ yaa ga, ya tíkkii yaakaaꞌci ga kitum iñaa júwin wala iñaa júɓpii, wayee ya gëmin ga Kooh, yii mín kiꞌaboh ɓoꞌ, yaa faaliꞌii Kooh fodii ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíiciɗa. Ngëmaagari waama hay kitah bi Kooh abohhi ɓoꞌ yijúwíꞌ. 6 Dëwít ɓan woꞌee iñaama ga loo daa Kooh abohi ɓoꞌ, ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici ee ya malakoo ga iñcaa ɓaa tumiɗa: ɓaa manɗa, yewinuunun múuꞌ. 7 Ya woꞌee an: Yewinin múuꞌ ɓuwaa Kooh bayal tooñcaagaɓa ee nísin baakaaꞌcaagaɓaɗa. 8 Yewinin múuꞌ ɓuwaa Kooh malakkii baakaaꞌcaagaɓaɗa.

9 Kiyewin-múuꞌkaama, Dëwít woꞌeeɗa, kuu ɓuwii gúrukɗa ɓa haŋɓane? Ɓuwii gúrukussiiɗa bokussii gane? Ahaŋ kay, ɗu han kiwoꞌ karam an Kooh abohha Abaraham ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga Abaraham gëmee gari hen. 10 Kon ga waa Kooh aboh Abaraham ɓoꞌ yijúwíꞌɗa, laak Abaraham gúrukinoo, gúrukkii? Mon lakanaa ya gúrukkii duum. 11 Kigúrukkaa Abaraham tumeeɗa enee mandargaa teewoh an ya gëmin ga Kooh kumëeñíꞌ ee Kooh abohinndi ɓoꞌ yijúwíꞌ kumëeñíꞌ. Iñaama nak yërí tah Abaraham en caasamunii ɓuwii gúrukkii ɓéeɓɓa ee gëmuunun ga Koohɗa. Ee fodaa Abaraham, Kooh abohin ɓuwii ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici. 12 Ee ɓan Abaraham, caasamun ga ɓuwii gúrukuunun ee ɓa eemmbii ga kigúruk doŋɗa. Ee ɓa gëmin ɓan fodaa daa Abaraham gëmee kuɗewaa lak ya gúrukkii duumɗa.

Ɓuwii gëm ga Yéesuɗa ɓërí ƴah kilaas ga iñaa Kooh dígohɗa

13 Kuɗewaa Kooh díŋnga Abaraham na tucaasamuntaagari an ya hayɓa kiꞌon ɓa lam ëldúna. Iñaama Kooh dígohéeríiri ndaga Abaraham taabukee Waasii Móyíis, wayee dígohhi daa Abaraham gëmin gari ee ya Kooh abohinndi ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíiciɗa.

14 Enee an ɓuwii taabuk iñcii Waasii Móyíis nakohɗa ɓërí ƴah kilaas ga iñaa Kooh dígohɗanaa, kon eneenaa ɓuwii gëm ga Koohɗa, gëmsan sooƴ ee eneenaa iñaa Kooh dígohɗa enan sooƴ ɓan.

15 En kiꞌenaa, waasii wërí fet aylukaa Kooh ga ɗook ɓuwii taabuksoo iñaa wa nakoh kitumɗa. Ee daa waas gaa ga, kiɗeeŋ waas laakoo daama. 16 Fodaama iñaa Kooh dígohɗa, kigëm doŋ kërí onohiwa. Kooh yërí onoh iñaama ee ya sekkii fay ga. Iñaa dígohu yaama ɓéeɓ tucaasamuntii Abaraham tërí laakwa. Eemmbii ga ɓuwii taabuk iñii Waasii Móyíis nakohɗa doŋ, wayee leꞌin bi ga ɓuwii ɓíinoo gëmu ga Kooh, fodaa caasammbuu Abaraham gëmeeɗa.

17 Fodaama, bíduunun ga Këyítfaa, Kooh woꞌꞌa (Abaraham) an: «Mi tuminndaa caasamun heet ciyewin.» Yërí en caasammbuu ga fíkíi Kooh, yii ya gëm gari, ya yii mílísɗi ɓuwii kaaninɗa ee saki iñaa mosoo kilaakɗa. 18 Abaraham gëmmba ga Kooh, ammba yaakaaꞌ gari ee lak sah ɓuwii ɓíinoo foogu an yaakaaꞌ leehin. Ee fodaama ya ennda caasamunii heet ciyewin fodaa Kooh woꞌeerikaɗa an: «Tucaasamuntiigaraa hínsan anee kiyewin.» 19 Ee ga wahtaa Kooh woꞌohhi iñaamaɗa, lak Abaraham deeyin kilaak tíkíis titéeméeꞌ. Ya ínoheera an ya kasohin ee Saaraa ɓetici mínoo kilaak kowu, wayee ya líssa kiꞌam yaakaaꞌ ga Kooh an yaama hay kitum iñaa ya díŋngiɗa. 20 Ya ínoheera an ya hay kilaas ga iñaa Kooh díŋngiɗa ee ya laakkii hel kanak ga iñaama. Ngëmaagari nammbari kiɓaat sah dooli ga waas Kooh ee ya yaa kañi Kooh. 21 Wóoreerari an Kooh laakin dooli kitum iñaa ya díŋngiɗa. 22 Iñaama tah Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fikíici. 23 Wayee woꞌeenaama bídu ga këyítfaa an: «Ya abohussa ɓoꞌ yijúwíꞌɗa», bídussii wa eemmba gari. 24 Wa bíduunun, paaffa bi garuu, ɗu ɓii ɗu gëmin ga Kooh yii mílísiꞌ Yéesu, Haꞌmudiigaruu ga kikaanɗa. 25 Yéesu yaama erohsee ya apussa ndaga baakaaꞌciigaruu. Lëehíꞌta Kooh mílísiꞌtari en ɗanaa Kooh abohhuu ɓoꞌ ɓijúwíꞌ.

5

Yéesu onin ɓoꞌ kijúwoh na Kooh

1 Kon nak Kooh abohinnduu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ, ndaga ngëmii ɗu laakɗa. Diimaɗa, ɗu laakin nari jam ee kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. 2 Yërí onnduu kilaas ga yërmaandii Kooh ɗu enoh wati, ee kooroh ga ngëmii ɗu laakɗa*. Yërmaandaa waama ɗu aasin ga ee keeñnjuu soosin ga ndaga ɗu yaakaarin kibok ga ndamaa Kooh. 3 Eemmbii ga iñaama doŋ: luu ɗu enee ga coonu, keeñnjuu soosin ndaga ɗu ínohin an coonu fërí tíwi kilaak keeñ ga ɓoꞌ. 4 Kilaak keeñ kërí oni ɓoꞌ kimín kiyëgís ngëm ga fíkíi coonu. Kiyëgís ngëm ga fíkíi coonu kërí ɓaati yaakaaꞌ. 5 Ee yaakaaraagaruu waama tasoo múk, ndaga kiwaaꞌkaa Kooh tum ga keeñciigaruu, koorohha ga Helii yiselaꞌíꞌyii, ya onnduuɗa. 6 En kiꞌenaa, kuɗewaa, ga wii ɗu míniꞌtii haffuu daraɗa, Kiristaanii hayya ga wahtaa Kooh waaroheekaɗa, kaaniꞌtaruu, ɗu ɓii ɗu faaliꞌꞌiiriɗa. 7 En kiꞌenaa, wóoꞌtii an ɓoꞌ tookin kiꞌeroh kumuunkaagari ndaga mooroomci yiliis, luu enee an ya ɓoꞌ yijúwíꞌ. Heƴna, enee an ɓaa jofin díiraa mínin kitah ɓoꞌ waaꞌ kiꞌeroh kumuunci. 8 Kooh nak teewohin an ya waarinnduu fodii dii: Kiristaanii erohin kumuunci ndaga haffuu, ee wiima lak ɗu lís ɓitumoh-baakaaꞌ. 9 Waa Kiristaanii yërí aam ñífaagari fodii sarah ee fodaama Kooh abohinnduu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici, wëñaa ga aylukaa Kooh hayanɗa, Kiristaanii músalooruu gawa moose? 10 Ee ga wii ɗu en ɓuwaa sagoh na Koohɗa, Kooh júwohiꞌtaruu na hafci, koorohha ga kikaankaa Kowukaagari. Wëñaa ga, waa ɗu júwohin nari diimaɗa, kipeskaa Kowukaagari onooruu kimúce? Ahaŋ kay. 11 Ee ɓaatta ga iñaama, ɗu mínin kimaꞌkoh Kooh kooroh ga Yéesu, Haꞌmudiigaruu, ndaga ya yërí onnduu kijúwoh diima na Kooh.

Aadama mëdírohu na Yéesu

12 Ɓoꞌ yíinoo doŋ yërí haydoh baakaaꞌ ga ëldúna ee Aadama yërí. Baakaaꞌ nak wërí haydoh kikaan. Fodaama kikaan tíkukka ga ɓaa en ɓéeɓ, ndaga ɓéeɓ ɓuwii tumin baakaaꞌ. 13 En kiꞌenaa, baakaaꞌ enee ga ëldúna, lakanaa Kooh yóoskíꞌtii Waasii Móyíis duum. Ga jamaanaa Móyíis, Kooh abohéeríi ɓuwaa baakaaꞌcaagaɓa. 14 Moona déy iñaa aboh ga jamaanaa Aadama bi ga jamaanaa Móyíis, kikaan tíkukee ga ɗook ɓéeɓ, bi ga sah ɓuwaa baakaarussii fodaa Aadama yaa sagee kitum iñaa Kooh nakoheeɗa.

Aadama nak enee lëdíꞌ ga ɓaa jomee kihayɗa, 15 wayee yërmaandaa Kooh onnduuɗa wóotírohin na baakaaraa Aadama tumɗa. En an baakaaraa ɓaa yaama, ya doŋ ya tumɗa tahin ɓoꞌ ɓiyewin kikaanaa, wëñaa ga yërmaandaa Kooh, na iñaa ya onoh ee meekisohhii dara ga, koorohha ga ɓoꞌ yíinoo doŋ, ennda Yéesu Kiristaaɗa, leꞌanndii bi dooy ga ɓiɓoꞌ ɓiyewine? 16 Iñii Kooh onohɗa wóotírohin na iñcii límuk ga baakaaraa waama ɓoꞌ yíinoo doŋ tumɗa. En kiꞌenaa, baakaaraa wíinoo waama Aadama tumɗa, attiꞌaa límuk gaɗa lëgíssa kisaŋkuꞌ ga ɓéeɓ. Wayee hídaa ga dii baakaaꞌcii ɓuwii hín kiyewinɗa tóoh, Kooh, ga yërmaandaagari, onohin kijúɓ ga fíkíici. 17 En kiꞌenaa, ga baakaaraa ɓoꞌ yíinoo doŋ tumɗa, kikaan laakin dooli ga ɓuwii ndaga iñaa ya tum yaama. Wayee ga Yéesu Kiristaa doŋ, ɓuwii laakin yewin ga Kooh: ya teeɓɓa yërmaandi widóoyíꞌ, ya onɓa kijúɓ ga fíkíici. Ga Yéesu kon, ɓa pesan ee ɓa ƴah ɓibuuꞌ nari. 18 Fodaama, ga baakaaraa ɓoꞌ yíinoo doŋ tum, kikaan tíkukka ɓéeɓ ɓuwiiɗa, fodaama ɓan, enaama yíinoo yijúwíꞌ yërí ɓoꞌ tum, ya ɓëgíssa ɓuwii ga kikaankaa ɓageeɓaɗa, ya onndaɓa kipes. 19 Fodaama daa Aadama rek saŋɗee Kooh bi tahin ɓéeɓ enuunun ɓitumoh-baakaaꞌɗa, fodaama Yéesu Kiristaa kelohɗin Kooh bi tahin Kooh hay kiꞌaboh ɓoꞌ ɓiyewin ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. 20 Waasaa Móyíis hayya, en ɗanaa, baakaaꞌ mín kiyewin, ee daa baakaaꞌ yewinoh tóoh, yërmaandaa Kooh wëñ ɗa kihoom ɓan. 21 Ee fodaa daa baakaaꞌ haydohee kikaan, ka tíkukka ga ɗook ɓuwiiɗa, fodaama yërmaandaa Kooh hay kitíkuk ga ɓéeɓ ɓuwii onɓa kijúɓ ga fíkíici, ee fodaama ɗu laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa, kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu.

6

Ɗu enin ɓuwaa kaanin na Yéesu ee ɓa ɓii pes nari

1 Kon ɗu woꞌan ya diima? Ɗu enukohan ga kibaakaaꞌ doonaa yijófíꞌyaa Kooh waariꞌtuuɗa wëñ kiꞌaamuk ga ɗuuƴcuune? 2 Mínoo kiꞌen kay! Ɗu man na ɓuwaa kaanin ee baakaaꞌ laakissii dooli ga ɗookɓa. Kon mínan na kiꞌen baakaaꞌ lísi kikuliyuk ga kipessuu? 3 Ɗú ínohin moos an ga waa ɗú bëtísiꞌu, ɗú ennda wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa, ɗú teewohee ɓan an ɗú bokin nari kikaan. 4 Kon kooroh ga bëtísaama, ɗu enin ɓuwaa kaanin nari, ɗu acdohussa nari, doonaa Kooh Paamudii mílísiꞌtuu ga kikaan fodaa ya mílísiꞌ Kiristaa ga dooli ndamciɗa. Ee fodaama ɗu ɓan, ɗu laak kipes kiꞌas, kaa ɗu aasohan. 5 Ee waa ɗu enin wíinoo na Kiristaanii ga waa ɗu kaan nariɗa, ɗu hay kiꞌen nari wíinoo ɓan ga kimílískaagaari. 6 Ínohat an daa ɗu madee ga kipessuu kuɗewaaɗa, Kooh daaƴdohinwa na Yéesu Kiristaa ga kuraanaa ya kaanohɗa, doonaa ya ɗúbíꞌdoh faan-baakaaꞌfaa ɗu ɓayeeɗa, ee fodaama ɗu ensisoo ñaam-baakaaꞌ. 7 Ndaga ɓaa kaanin, baakaaꞌ laakissii dooli ga ɗookci. 8 Waa ɗu kaanin na Kiristaanii, ɗu gëmat ɓan an ɗu hay kipes nari. 9 En kiꞌenaa, ɗu ínohin an Yéesu Kiristaa mílísin ga kikaan, ya ƴahissii kikaan. Ee kikaan ga kihafci laakissii dooli ga ɗookci. 10 Ya hëgískohin na baakaaꞌ bi leehha ga waa ya kaanɗa. Diimaɗa ya yii pes ee ya pesiꞌ Kooh bi taaꞌ. 11 Ee fodaama ɗú ɓan, abat an ɗú man na ɓuwaa kaanin ee baakaaꞌ laakissii dooli ga ɗookkúu, ɗú ínoh ɓan an ɗú ɓii pesiꞌ Kooh bi taaꞌ, ndaga ɗú en wíinoo na Yéesu Kiristaa.

12 Kon, kaa tooksat kiꞌen ñaam-baakaaꞌ, sagat kikeen ga iñcii cibóníꞌcii faanciigarúu aaw kikaan meekisohiɗa. 13 Kaa tooksat kilëgísiꞌ baakaaꞌ hal ga haffúu, waa tumlukohirúu iñaa joffii. Namat kiꞌeroh haffúu ga Kooh, waa ɗú enin ɓuwaa kaanin bi mílísuunun. Erohat haffúu bi leeh tak gari, en ɗanaa, ya ëewdohhúu ga kitum yijúwíꞌ. 14 En kiꞌenaa, baakaaꞌ laaksisoo dooli ga ɗookkúu ndaga ɗú ayukissii ga iñaa Waasii Móyíis nakohɗa, wayee ɗú ayuk ga yërmaandaa Kooh.

Ɗu dëkat ga kitum yijúwíꞌ

15 Kon diimaɗa ɗu jom ya kiwoꞌ? Ɗu woꞌat an ɗu ayukissii ga Waasii Móyíis, wayee ɗu ayuk ga yërmaandaa Kooh. Kon luu ɗu baakaaree, iñaama enoo darane? Óꞌóo kay! 16 Mon ɗú ínohin an binaa ɗú eꞌ ɓoꞌ haffúunaa, ɗú abi an ɗú hayyi kitaabuk, ee fodaama ɗú en ñaamci. Kon binaa baakaaꞌ wëñnjúu doolinaa, lak ɗú enin ñaam gawa, ee fodaama wa ëewdohhúu ga kikaan. Ee, en an Kooh yërí ɗú taabukaa ɗú enan ñaamci ee ya hayyúu kiꞌaboh ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. 17 Mon kuɗewaa ɗú enee ñaam-baakaaꞌ, ee diimaɗa ɗú namin kitaabuk Kooh. Fodaama ɗú ɗaakin ga keeñnjúu kayohfii ɗú jëgíruɗa. Ɗu gërëmat Kooh ga iñaama. 18 Kooh nísinndúu ga kiñaam-baakaaꞌkaa ɗú enoheeɗa ee ɗú enin ñaamci doonaa kipessúu en kipes kijúwíꞌ. 19 Iñii yii, mi woꞌꞌi man na dii ɓuwii woꞌiɗa ndaga helciigarúu gaawoo kiꞌam yen. Kuɗewaa, ɗú erohee faanciigarúu hen, ca ennda ñaam iñaa moroo na iñaa júɓpii ee límíꞌtarúu kesi iñaa joffii. Kon diimaɗa, erohat faanciigarúu, ca en ñaam iñaa júwin, doonaa kipessúu en iñaa selaꞌin. 20 Kuɗewaa, ga waa ɗú lís kiꞌen ñaam-baakaaꞌɗa, waassúu enéeríi ga kitaabuk yijúwíꞌ. 21 Ɗú laak ya ga iñcaa cibóníꞌcaa ɗú tumee kuɗewaaɗa ee wati ca enin kaci garúu? Iñcaama déy, kikaan doŋ kërí ca haydohi. 22 Diimaɗa nak Kooh ɓëgísinndúu ga kiꞌen ñaam-baakaaꞌ ee ɗú enin ɓiñaamci. Kon neehalaa ɗú laas ga iñaamaɗa wërí en an ɗú selaꞌíꞌ kipeskiigarúu, ee mëeñjohaa, ɗú laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 23 Fayaa baakaaꞌ wërí en kikaan; Kooh nak, iñaa ya onoh ee meekissii ken dara gaɗa wërí en kipeskaa leehoo taaꞌ ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu.

7

Waasii Móyíis tíkukissiiruu

1 Mbokcii, ɗú ínohin iñii mi ƴahhúu kiwoꞌɗa. Ɗú ínohin dijófíꞌ an waas tíkuki ɓoꞌ lakanaa ya yaa lís kipes. 2 Malkat ga ɓetifaa en na kipajuk: en an ƴaalci yaa lís kipesaa, waas ebilli kites nari bi ga daa yaama kaanan. Wayee binaa ƴaalaa kaanaa, lak ya ɓëgísukin ga waasaa ebileeri kites nariɗa. 3 Kon ya aboh na ƴaal yiliis, ee lak ƴaalci ya lís kipesaa, ya hay kitíku ɓetifaa ɗúki ƴaalci, faanuki na ɓoꞌ yiliis. Wayee binaa ƴaalci kaanaa, lak ya ɓëgísukin ga waasaama; ya mínin kiꞌaboh na ƴaal yiliis ee ya tíksoo ɓetifaa ɗúk ƴaalci, faanuk na ƴaal yiliis.

4 En garúu fodaama ɓan mbokci: kooroh ga kikaankaa Kiristaanii, ɗú kaandohha nari, kon Waas tíkukissiirúu. Ɗú ɓuu ɓoꞌ yiliis, ee ɓaama yërí mílís ga kikaankaa doonaa kipeskiigaruu límíꞌ Kooh jeriñ. 5 Kuɗewaa, ga wii ɗu en na kipes ga rek iñaa neɓ kumuunnduuɗa, iñcii cibóníꞌcii Waasii Móyíis yúun garuuɗa cërí yëngëlee faanciiruu ee ca límíꞌtaruu kikaan. 6 Kuɗewaa, Waasii Móyíis abeeruu fodii ñaam, diimaɗa ɗu man na ɓuwaa kaanin gawa, wa tíkukissiiruu. Diimaɗa nak ɗu taabuk kijaamuk-Kooh kiꞌas fodii dii Helii yiselaꞌíꞌyii teeɓpuukaɗa, wayee enissii fodaa daa, kuɗewaa, Waasii Móyíis nakoheekaɗa.

Waasii Móyíis wërí teewoh iñii en baakaaꞌɗa

7 Kon ɗu jom ya kiwoꞌ? An Waasii Móyíis wërí haydoh baakaare? Múk! Wayee Waasii Móyíis wërí onndoo kiꞌínoh iñii en baakaaꞌɗa. En kiꞌenaa, Waasii Móyíis woꞌéeríi an: «Kaa ɗíibuk kilaas enaama mooroomfunaa», eneenaa mi ínohoo baakaaraa en ga kiɗíibuk enaama ɓoꞌɗa. 8 Baakaaꞌ nak heel hal ga iñaama Kooh nakoh kitumɗa, wa hayya ga ɗuuƴ keeñiigoo, wa yúunnda ga ɗuuƴcoo halaat kiɗíibuk kilaas tóoh iñaa neɓ kumuun ɓoꞌ. En kiꞌenaa, waas laakéeríinaa, eneenaa baakaaꞌ enoo. 9 Kuɗewaa, mi, ga wii mi ínohéeríi iñii nakohu kitumɗa, mi yërí enee na kipes; wii mi ínohha iñcii Móyíis nakohɗa nak, baakaaꞌ wërí ɓewee kipes ga ɗookkoo, 10 ee mi nammba kikaan. Fodaama iñaa nakohu kitum ee jomeeroo kiꞌon kipesɗa, ekkaroo kikaan. 11 En kiꞌenaa, baakaaꞌ heella hal ga iñaa Kooh nakoh kitumɗa, ɗúkkaroo ee apparoo kooroh ga iñaama nakohu kitumɗa. 12 Kon Waasii Móyíis selaꞌin ee iñaa Kooh nakohɗa selaꞌin, júwin, jofin. 13 Kon iñaa yijófíꞌyaa yaama ekkoo ga kikaane? Múk! Baakaaꞌ kay wërí tumka, doonaa daa wa manɗa mín kihotuk. Wa kooroh ga iñaa yijófíꞌyaa yaama, wa ekkaroo kikaan. Fodaama wa kooroh ga iñaa nakohu kitumɗa, wa wëñnja ɗa kibon.

Iñii ɓoꞌ waari kitumɗa mínoori kitum

14 Ɗu ínohin an Waasii Móyíis meyoh ga Kooh. Mi nak, mi ɓoꞌ-súusúus, mi toonuunun fodii ñaam ga baakaaꞌ. 15 Mi ínohoo dara ga iñcii mi tumiɗa. En kiꞌenaa, mi tumoo iñcii mi waari kitumɗa, mi nami kitum cii mi waaroo kitumɗa. 16 Waa iñcii mi tumiɗa, mi waaꞌtiica, kon mi tookin an Waasii Móyíis jofin. 17 Kon binaa mi tum iñaa mi waaꞌtii kitumaa, enndii mi tayka, wayee baakaarii en ga ɗuuƴcooɗa wërí tumlukohhoo ka. 18 Mi ínohin an enaama yijófíꞌ laakoo ga ɗuuƴcoo, mi waaꞌ kiwoꞌ ga kipes faanndoo. En kiꞌenaa, kiwaaꞌ kitum yijófíꞌ kii garoo, wayee mi mínooka kimëtíꞌ. 19 Mi tumoo yijófíꞌyii mi waari kitumɗa, wayee mi tumi yibóníꞌyii mi waaꞌtiiɗa. 20 Binaa mi tum iñaa mi waaꞌtii kitumaa, enndii mi tumlukoh haffooka, wayee baakaarii en ga ɗuuƴcooɗa wërí ekkoo ga. 21 Iñii yii yërí mi hot ga haffoo: wahtaa mi waaꞌ kitum iñaa jofin tóoh, yibóníꞌ yërí tuukukiroo tek. 22 Waasii Kooh newinndoo lool ga ɗuuƴcoo. 23 Wayee mi hotin an laakin waas wiliis waa en ga faanndoo ee wërí lebirohi na iñii heliigoo teeɓpooɗa. Wa tummboo ñaam ga waas baakaaꞌ, wii en ga faanndooɗa. 24 En kiꞌenaa, massa mi! Ɓii músalanndoo ga faanfiigoo fii ëewdohhoo ga kikaanɗa ɓa? 25 Mi yii gërëm Kooh ndaga mi laakin ɓaa músalanndoo ee yërí en Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. Ga helloo mi abin an mi tookin Waasii Kooh, wayee ga kiɓoꞌ-súusúussoo mi taabuk waas baakaaꞌ.

8

Kipeskii Helii yiselaꞌíꞌyii oni ɓuwiiɗa

1 Kon diimaɗa, ɓuwii en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa, attiꞌsoo kikaan. 2 En kiꞌenaa, Waasii Helii yiselaꞌíꞌyii oniraa kipes ga kiꞌenfu wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa ɓëgísinndaa ga waas baakaaꞌ na kikaan. 3 Iñaa Waasii Móyíis mínéeríi kitum, ndaga dii ɓoꞌ-súusúus laakoo dooli tah wa mínéeríikaɗa, Kooh tuminndi. Ya tumwa ga waa ya wos Kowukaagari ëldúna, ka ɓayya faanciigaruu, ɗu, tumoh-baakaaꞌcii, doonaa ka nísíꞌtuu baakaaꞌciigaruuɗa. Fodaama, Kooh attiꞌꞌa kikaan baakaaraa en ga ɓoꞌ-súusúusɗa. 4 Ya tuminka doonaa kooroh ga iñaamanaa, ɗu tum bi mat iñaa Waasiigari nakohɗa, ɗu íis kon kitaabuk waasaa ɗu sak na kihaffuuɗu wayee ɗu taam ga Waasii Helii yiselaꞌíꞌyii. 5 Ɓuwii pesi ga iñaa neɓ faanɗa taabuksi neɓlaat-kumuunɓa doŋ, wayee ɓuwii pesi ga iñaa neɓ Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa taabuksi Helii yiselaꞌíꞌyii rek. 6 Kidëk ga kitaabuk neɓlaat-kumuun, ëewdohi ɓoꞌ ga kikaan doŋ, ee kidëk ga kitaabuk iñaa neɓ Helii yiselaꞌíꞌyii onohi kilaas ga kipeskii kukayohkii na kiꞌen ga jam. 7 Ɓuwii tíku helɓa ga kitaabuk neɓlaat-kumuunɓaɗa sagohuunun na Kooh. Ɓa tookoo kitum iñaa Kooh nakoh ee ɓa mínooka hen sah. 8 Ɓuwii taabuk neɓlaat-kumuunɓaɗa mínsoo Kooh kineɓloh.

9 Ɗú nak, ɗú pesissii ga kitaabuk neɓlaat-kumuunndúu, ɗú pes ga kitaabuk Helii yiselaꞌíꞌyii, ndaga Heliima wii dëkka ga ɗuuƴ keeñciigaruu. Ɓaa laakkii Helii Kiristaanii ga ɗuuƴ keeñaagarinaa, enndii yuu Kiristaanii. 10 Ee binaa en an Kiristaanii yii ga keeñnjúunaa, kayoh faanciigarúu aawan ga kikaan rek ndaga dii ɗú tumin baakaaꞌɗa, wayee Heliigari oninndúu kipes ndaga dii ɗú abohuunun ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíiciɗa. 11 Ee ɓan, waa Helii Kooh mílísiꞌ Yéesu Kiristaa ga kikaanɗa, ɗú dëkɗinwa ga keeñnjúu kayoh-kayohɗa, wóorin an Kooh yiima hay kimílísiꞌ faanciirúu kaaninɗa ɓan kooroh ga doolii Heliigari dëk ga ɗuuƴcúuɗa.

12 Kon, waa en fodaama, ɗú mbokciigoo, laakin iñaa waꞌtuu, wayee enndii ga iñaa neɓ faan bi ɗu pesi ga iñaa neɓ kumuunnduu. 13 Binaa ɗú pes ga kitaabuk iñaa neɓ faanaa, ɗú hay kikaan. Wayee binaa ɗú lëgísiꞌ Helii yiselaꞌíꞌyii hal ga haffúunaa, ɗú hay kitagoh na kitum iñcii cibóníꞌcii ɗú tumiɗa, ee fodaama ɗú laas ga kipeskii kukayohkii. 14 Ɓéeɓ ɓuwii Helii Kooh níiꞌɗa, ɓa ɓitowu Kooh. 15 Heliima Kooh onndúuɗa tumoorúu ñaam, ee wa hay kitah ɗú niiksoo dara, wa ƴahhúu kitum ɓitowu Kooh. Wa hayyúu kimín kiꞌon kiɓay Kooh: «*Abaa, Paammboo!» 16 Helii Kooh wiima wërí oniruu kiꞌínoh ga keeñnjuu kayoh-kayohɗa an ɗu ɓitowu Kooh. 17 Ee waa ɗu ɓitowu Kooh, ɗu hay kilam ga iñcaa cijófíꞌcaa ya faaniꞌtuuɗa; ee iñcaama, ɗu na Kiristaanii ɗu hayca kilam. En an ɗu bok nari kidaƴ coonunaa ɗu bokan nari ɓan ga ndamaa ya laakɗa.

Kooh hayyuu kiꞌon ndam wiyaak kuwis

18 Mi foogin an coonucii ɗu en na kidaƴ watiɗa, enndii dara ga fíkíi ndamaa Kooh ƴahhuu kiꞌon kuwisɗa. 19 En kiꞌenaa, ëldúnaanii Kooh sakɗa, besoo bes, wa wii sek Kooh teewoh ndamii towutiigari. 20 Ëldúnaaniima Kooh sakɗa, wii taabuk waasaa ëewdohwa ídaa ee wa tayyiika. Kooh yërí tíkwa iñaama, wayee hoonohhii wa abin yaakaaꞌ, 21 ndaga bes waa hay, Kooh hay kiɓëgís ëldúnanii ya sakɗa ga doolii saŋkuꞌwa, ammbawa ñaamɗa. Ee fodaama wa laak hafwa, wa eku ɓan ga ndamaa towutii Kooh. 22 En kiꞌenaa, ɗú ínohin an bi wati, ëldúnaanii Kooh sakɗa lís ga mesiklaat fodii ɓetifaa en na kiꞌíin ndaga coonucaa ga kilaak kowuɗa. 23 Mesiklaataama keenndii rek ga ëldúnaanii kesi, wa keenin bi ga ɗookkuu ɗu ɓii ɗu laasin ga Helii yiselaꞌíꞌyii, ennda iñaa ya ɗeɓ kiꞌonohɗa; ɗu ɓii íin ga keeñciiruu ee ɗu ɓii ga kisek besaa Kooh ƴahhuu kitum ɓitowuciɗa ee ya ɓëgísannduu ga kikaanɗa. 24 En kiꞌenaa, Kooh músalinnduu wayee ɗu taam ga na kiꞌam yaakaaꞌ. Ee fu hot iñaa fu yaakaaraa, iñaama ensisoo yaakaaꞌ. Iñaa fu hotin, fu lísan na kiyaakaaꞌ gari? 25 Wayee waa iñaa ɗu yaakaaꞌɗa ɗu hottiiri duum, kon ɗu jommbi kisek hen, ɗu guuꞌguuluk ga iñaama. 26 Fodaama ɓan, Helii yiselaꞌíꞌyii hayinnduu kiꞌamɗoh ndaga ɗu laakoo dooli. En kiꞌenaa, ɗu ínohoo daa kikíim Kooh eniɗa. Helii ga kihafci kíimiꞌtuu Kooh ga ɗuuƴci, fodii ɓaa en na kiꞌíin woꞌeenaa woꞌkoo na kúuw. 27 Kooh yii ínohin iñaa en ga keeñ ɓaa en ɓéeɓɗa, ínohin ɓan iñaa Helii yiselaꞌíꞌyii meekisohɗa, ndaga wa kíimɗi ɓuwii en ɓuu Koohɗa daa Kooh waarohkaɗa.

28 Ɗu ínohin an ɓuwii waaꞌ Koohɗa, ennda ɓuwii ya nook ga hafci kitaabuk iñaa ya nakohɗa, iñaa hew gaɓa tóoh Kooh hay kiꞌek yahci ga bi ɓa ɓewoh yijófíꞌ ga. 29 En kiꞌenaa, ɓuwaa ya tanuk kumëeñíꞌɗa, ya ɗaakɗin hafciɓa, doonaa ɓa en fodii Kowukiigari, ee fodaama, ka en saawii ɓoꞌ ɓiyewin ga oomaacii. 30 Ɓuwaama ya ɗaakiꞌ hafciɗa, ya nookinɓa ɓan ɓa hay gari; ee ɓuwaa ya nook ɓa hay gariɗa, ya abohinɓa ɓan fodii ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici; ee ɓuwaa ya aboh fodii ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌɗa, ya erinɓa ndam ɓan.

Kiwaaꞌkii Kooh waaꞌtuuɗa laakoo daa ka eem

31 Kon waa enin ɗa, ɗu ƴah ya kiwoꞌ yiliis? Waa Kooh taam naruu, ɓii yiida mín yen garuu? 32 Ya yaa, ya saŋngii Kowukaagari ka kooꞌ ga coonu ndaga ɗu ɓéeɓpuu ɗu tah ya erohhakaɗa, kon ya na Kowukaagari, ya tumɗooruu iñaa en tóohe? 33 Ɓuwaa Kooh tanuk ga hafciɗa, ɓii yiida mínan ɓuwaama kiyam yen? Kooh yërí abohɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. 34 Ɓii yiida mínɓa kiꞌattiꞌ kikaan? Kiristaanii, ga kihafci, kaanin, wëñaa ga Kooh mílísɗinndi; ya yugin, hanohin Kooh yah-ñaabaagari ee ya yaa kíimiꞌtuu Kooh. 35 Ee ɓii mínan kiꞌaas ga díkaantiruu na Kiristaanii bi hëgísohhuu na kiwaaꞌkiigariɗa ɓa? Ƴah coonu ciméeskíroo ƴah kitíit, ati kihatalluu ga kipes, wala aꞌ, kinduul wala iñaa mín kihídíꞌ kumuun ɓoꞌ ga, wala kikaan? 36 En kiꞌenaa, iñii daliruuɗa yërí bídu ga Këyítfaa an: «Kím bi noh aas, ɗí ɓii apu ndaga fu, ɗí ɓii malaku fodii baalcaa ëewdohu kihoossunee.»

37 Wayee ga iñaa dalluu tóoh, yiima waarinnduuɗa tum bi ɗu meƴ ga na ndam wiyaak. 38 En kiꞌenaa, wëerinndoo an enndii kikaan, enndii kipes, enndii malaakacii, enndii cii na kinguurukɗa, enndii wati, enndii kuwis, enndii haꞌ-dooli, 39 enndii doolaa en ga ɗook, enndii waa en ga kakayɗa, wala yen yiliis yaa saku hen, laakoo dara iñaa mínnduu kihëgísoh na kiwaaꞌkii Kooh teeɓpuu ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa.

9

Heetii Isarayeel Kooh tanukɗa

1 Ga dii mi en wíinoo na Kiristaaniiɗa, iñii mi woꞌɗa kayoh fiwóoríꞌ, mi woꞌꞌii saboh. Heliigoo taaboh na Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa teewinndoo an mi woꞌ kayoh. 2 Keeñnjoo leehin tak ee mi korukin coonucaa leehoo. 3 Calalinndoo sah Kooh coñnjoo mi hëgískoh, mi ga kihaffoo, na Kiristaanii, en ɗanaa mbokciigoo mi bok naɓa heetɗa múcu. 4 Ɓuwaama ɓërí en ɓu-Isarayeel ee Kooh tuminɓa ɓitowuci, ya teewinɓa ndamiigari, ya pokohin naɓa kifiiliimun, ya erinɓa Waasii Móyíis, ya teewinɓa dii ya jom kijaamukuɗa, ee ya díginɓa*. 5 Ɓa límukoh ga caasamuncaagaɓa meyoh ga níilaa Abarahamɗa†; ee Kiristaanii, ga kiɓoꞌkaagari, límuk ga ɓuwaama, ya yii ya en Koohyii hanoh ɓéeɓ ɗookɗa. Ndam aawat gari bi taaꞌ. Aameen.

6 Mi waaꞌtii kiwoꞌ an iñaa Kooh dígee ɓu-Isarayeelɗa, ya tummbiiri. En kiꞌenaa, enndii an towutaa Isarayeel‡ ɓéeɓta boku ga heetaa Kooh tanukɗa. 7 Ee ɓan, enndii an ɓéeɓ ɓuwaa bok ga níilaa Abarahamɗa, ɓitowuci. En kiꞌenaa, Kooh woꞌee Abaraham an: «Tucaasamuntaa mi dígeeraaɗa meyohsan ga geñaa Ísaak.» 8 Iñaama waaꞌ kiwoꞌ an, towutaa límukoh ga ɓoꞌ rek tahhii ta en towu Kooh. Towutaa en tuu Koohɗa, tërí en taa límukoh ga dígaa Kooh dígee Abarahamɗa§. 9 Iñii yii nak yërí Kooh dígee Abaraham, an: «Wahtii wii gaac, mi hay garaa kihayis ee laakan ɓetifu Saaraa laakin kowu kiƴaal.»

10 Ee eemmbii ɗa; enissa fodaama na Rebekaa. Ya laakka na caasammbuu Ísaak síis, ɓaa bok paamun yíinoo. 11-12 Kooh woꞌꞌari an: «yaakkaa hay kisúrgaꞌuk ga këmëeŋkímunaa.» Wii Kooh woꞌ iñaama lakanaa ɓa límussii ee ɓa tummbii yibóníꞌ, ɓa tummbii yijófíꞌ duum. Iñaama Kooh tummbari kimëtí iñaa ya natin kitum, ya teewohha an ya tanuki ga daa neɓpi, ee ya malakoo ga iñcaa cijófíꞌcaa ɓoꞌ tumi wayee ga ɓayaa ya ɓayyiɗa. 13 Iñaama yërí bídu ga Këyítfaa, Kooh woꞌ an: «Mi tanukka Yakoop, mi sagiꞌta Esawuu.»

14 Ɗu ƴah ya kiwoꞌ ga iñaama? Ɗu woꞌan an iñaa Kooh tumɗa júɓpiine? Mínoo ɗa kiꞌen. 15 En kiꞌenaa, Kooh woꞌee Móyíis an: «Mi laakan yërmaandi ga ɓaa mi waaꞌ kiyërëm, mi jofan ga ɓaa mi waaꞌ kijof gari.» 16 Kooh tanuk ɓoꞌaa, enndii an ɓaa yërí waarika wala yërí lëgëyika, wayee Kooh ga kihafci yërí laaki yërmaandi gari. 17 Ndaga bidu ga Këyítfaa an Kooh woꞌ buuraa ɓu-Esípti an «Mi falinndaa buuꞌ doonaa kooroh garaanaa, mi teewoh kiyakkiigoo ee teekiigoo síw daa en tóoh ga ëldúna.» 18 Fodaama, Kooh laaki yërmaandi ga ɓaa neɓpi ee ya yëgísɗi keeñ ɓaa neɓpi.

19 Ɓoꞌ hayyoo kimeekis an: «Waa ken mínoo dara ga iñaa Kooh waaꞌ, kon ya na ɓuwii ga ya?» 20 Mi nak, mi woꞌ an fu, ɓoꞌ-súusúus, fu nam kiꞌen ɓa bi fu weeraantiꞌi na Kooh? Kataa mín kiwoꞌ ɓaa tawahkaɗa an: «Iñii tah ya fu tawahhoo fodii dii»? 21 Man tawahoh kataa mínin kitum ga ban iñaa neɓpi: ga ƴooŋ-banaa wa wíinoo, ya mínin ga kihëwíꞌ kataa-túuƴ kimoꞌta na ɓan kataakaa foñsi ga fooh*. 22 En an Kooh waaree kiteewoh aylukaagari na doolaagari, ya tookka kon kimúuñiꞌ iñaa maañ, ɓuwii tahee aylukaagari, ee kisaŋkuꞌ jomeeɓa ga kilaakɗa; 23 ee ɓan, en an ya waaree kiteewoh daa ndamaagari hín kiyak ga ɗookkuu, ɗu ɓuwii ya laakin yërmaandi gaɓa, ee ya waayukiꞌɓa kilaas ga ndamaagariɗa, 24 ɗu ɓéeɓpuu, ɗu ɓërí Kooh nook ga hafci. Ya eemmbii ga kinook yaawúuꞌcii doŋ ga hafci, wayee ɓan ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. 25 Fodaama, ya woꞌꞌaka ga Këyítfaa Osee, sëldíiga-Koohaa an:

«Ɓuwaa kuɗewaa enéeríi ɓuurooɗa,

mi hayɓa kiwoꞌ ɓuunndoo.

Heetaa kuɗewaa soosɗéeríi keeñnjooɗa,

mi haywa kiwoꞌ heetii soos keeñnjooɗa.

26 Daa ɓa woꞌohseera an ɓa enndii heetiigoo tóoh,

ɓa hay da kiwoꞌu towutii Kooh yii en na kipesɗa.»

27 Ísayíi, sëldíiga-Koohaa, ga ɓakci, yéegaloheera ga looɓa an:

«Luu enee an ɓu-Isarayeel, ɓa yewin hen

bi ɓa hídin na tukakaytaa en ga giiyaaɗa,

ɓijutuut gaɓa, ɓërí ƴah ga kimúc.

28 En kiꞌenaa, Haꞌmudii hay kitum bi mat, ga ëldúna,

iñaa ya woꞌɗa ee yah kigaaw hen.»

29 Ee fodaa Ísayíi yaama woꞌeeka kumëeñíꞌɗa an:

«Binaa Kooh, yii hanoh ɗookɗa múuñɗéeríi ɓiɓoꞌ ga heetiigaruunaa,

ennaa ɗu ɗúbin fodaa ɓu-teeraa Sodom,

ɗu man na ɓu-teeraa Gomooꞌ.»

Hewhewii winéwíꞌwii ga fíkíi ɓu-Isarayeel

30 Kon ɗu aban ya kimma? Iñii yii: ɓuwii enussii yaawúuꞌ heelséeríi Kooh abohɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌɗa, Kooh abohhaɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. Ee ngëmaa ɓa laak ga Kiristaaniiɗa onɓaka. 31 Wayee ɓu-Isarayeelɓaa heelee Kooh abohɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga daa ɓa taabuk Waasiiɗa, laakussii iñaama ga. 32 Iñii tah ya ɓa laakkiika? Ɓa tíkee yaakaaꞌɓa ga tumeencaagaɓa, ɓa saŋnga kigëm ga Kooh. Ɓa tapukka ga atohaa këfíti ɓoꞌɗa, 33 fodaama, Kooh woꞌ ga Këyítfaa an:

«Mi hay kiyíp ga teeraa Síyoŋ

atohaa ɓuwaa këfítukohan,

ee wërí ɓúukanɓa.

Wayee ɓaa fu gëm gawanaa,

yaakaaraagaraa tasoo múk»†.

10

1 Mbokcii, iñii mi waaꞌ ga keeñnjoo ee mi kíim Kooh gaɗa, wërí en an ɓuwii mi bok naɓa heetɗa, ɓa múc. 2 Kayoh, mi mínin kiseediꞌ an ɓa kaantukohin ga kijaamuk Kooh, wayee kikaantukohkiigaɓa, ɓa taammbii ga na hel. 3 Ɓa ínohoo daa koorohsi bi ɓoꞌ mín kijúɓ ga fíkíi Koohɗa, ɓa heella kituukiꞌ waas waa ɓa koorohan ga kihafɓa. Ga iñaama, ɓa tookiꞌtii Kooh ga iñaa ya tum kijúwíꞌɓaɗa. 4 En kiꞌenaa, Waasii Móyíis top ga wii Kiristaa hayɗa; en ɗanaa ɓéeɓ ɓaa gëmin mín kiꞌabohu ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh.

Kimúckii kii ga ɓéeɓ ɓaa gëm ga Yéesu

5 Iñii yii yërí Móyíis bín ga loo iñaa tahi Kooh kiꞌaboh ɓuwii ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ, ee kooroh ga Waasii Móyíisɗa. Ya bín an: «Ɓaa taabuk Waasii ga ɓéeɓ iñii wa nakohɗanaa, pesan gawa.» 6 Wayee ga daa kigëm ga Kiristaa onohi kijúɓ ga fíkíi Koohɗa, iñii yii yërí woꞌu ga an:

«Kaa woꞌ ga helfu an:

Ɓii yiida ƴah kilap ɗook asamaan?» Waaꞌ kiwoꞌ: kiɓewohnee da Kiristaanii, ya yoosuk?

7 Kaa woꞌ ɓan an:

«Ɓii yiida ƴah kiyoosuk daa ɓuwaa kaanin enohɗa?» Waaꞌ kiwoꞌ: kikólkíꞌ Kiristaanii ga ɓuwaa kaninɗa, ya hay?

8 Këyítfaa woꞌ ya kon ga kijúɓ? Iñii yii:

«Woꞌeenii Kooh, wii ga yahaafu,

wa wii ga kúuwkiigaraa na ga keeñiigaraa»✡.

Woꞌeenii wiima wërí en wii ɗí yéegal ɓuwii an ɓa gëmat ga Yéesuɗa. 9 Ɓéeɓ ɓaa fu woꞌ ga kúuwfu, ga fíkíi ɓuwii, an Yéesu yërí en Haꞌmudii, ee fu gëm ga keeñaagaraa an Kooh mílísɗinndinaa, Kooh hayyaa kimúsal. 10 En kiꞌenaa, ɓaa gëm ga Yéesu ga keeñaagarinaa, Kooh hayyi kiꞌaboh ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíici; ee ɓaa woꞌ ga kúuwci an Yéesu yërí en Haꞌmudiinaa, Kooh hayyi kimúsal. 11 Iñaama yërí Këyítfaa woꞌ an:

«Ɓéeɓ ɓaa fu gëm garinaa, ya oorooraa múk.»

12 Fodaama laakoo kigënantiloh an, yii yaawúuꞌ, yii enndii yaawúuꞌ. Ɗu ɓéeɓpuu, ɗu bok ga Haꞌmudii, ee ya tumɗi bi dooy ɓéeɓ ɓuwii kíimiri dímalɗa. 13 Bíduunun ga Këyítfaa an:

«Ɓéeɓ ɓaa fu ɓay Haꞌmudii kikíim dímalaa, ya hayyaa kimúsal.»

14 Iñaama yërí laak. En kiꞌenaa, binaa ɓuwii gëmussii garinaa, ɓa kooran gada bi ɓa mín kifool gari kikíim dímal? Ɓa tuman na bi ɓa mín kigëm gari, ee ɓa kelohhii teekiigari woꞌu? Ɓa tuman na bi ɓa keloh teekiigari, ee laakkii ɓaa yéegalohwa? 15 Kon ɓuwaa yéegalohan teekiigari meyohan gada, ee laakkii ɓuwaa wosu. Moona Këyítfaa woꞌin an:

«Malkat ga dii keeñcii ɓuwii soos ga hayii ɓuwii hay kiyéegaloh Hewhew cinéwíꞌɗa.»

16 Wayee nak enndii ɓuwii ɓéeɓɓa ɓërí keloh Hewhewii winéwíꞌwii, taabukussawa. Ísayíi, sëldíiga-Koohaa woꞌ an:

«Haꞌmudii, moo ɓii yiida gëm ga iñii ɗu yéegalohɗa?»

17 Kon kigëm meyoh ga kisúkúruk Hewhewii winéwíꞌwii yéegalohuɗa ee Hewhewaama en Woꞌeenaa Kiristaanii. 18 Wayee mi woꞌ an ɓa kelohhii Hewhewii winéwíꞌwii hene? Ahaŋ kay! Ɓa kelohinwa dijófíꞌ. En kiꞌenaa, Këyítcaa woꞌin an:

«Toonaataagaɓa kelohukin daa en ɓéeɓ ga ëldúna

ee woꞌeenɓa leꞌin bi ga topaaraa ëldúna.»

19 Kon mi meekisohis an ɓu-Isarayeel ínohsoo kayoh-kayohɗane? Ahaŋ kay! Kooh ɗeweera kiwoꞌ, koorohha ga kúuwkaa Móyíis, an:

«Mi hay kitum bi, ɗú siisoh ɓuwaa enussii heet duumɗa, mi obis aylukkúu ga ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓaa laakoo hel.»

20 Ísayíi, sëldíiga-Koohaa kaañnja kiwoꞌ ga iñaa Kooh nakki kiwoꞌɗa an:

«Ɓuwaa heelséeríiroo kihotɗa, hotuununndoo. Ee mi teewohin haffoo ga ɓuwaa tíkséeríi helɓa garooɗa.»

21 Wayee ga iñaa aaw ga loo ɓu-Isarayeel, Kooh woꞌ an:

«Noh noh, mi yii lërís yahiigoo heetaa wëeꞌtaa ga an wii, wa kelohoo kiwoꞌ ee wa yëgísin ga haf.»

11

Kooh foñnjii heetii ɓu-Isarayeel

1 Kon mi meekisoh an, ati Kooh foñin heetiigari? Mínoo ɗa kiꞌen! En kiꞌenaa, mi ga kihaffoo, mi bok ga ɓu-Isarayeel, kucaasamun Abaraham, ga geñaa Beesamee. 2 Kooh foñnjii heetiigari ya tanukee kumëeñíꞌɗa. Mon ɗú ínohin iñaa bidu ga Këyítfaa, ga loo Ili, sëldíiga-Koohaaɗa. Ya ñaꞌsukohee ga fíkíi Kooh loo ɓu-Isarayeel. Ya woꞌee an: 3 «*Haꞌmudii, ɓuwii ɓii apuunun sëldíiga-Koohciigaraa, ɓa pookin loteelcaa ɗí tumohɗeeraa sarahɗa. Diimaɗa, mi doŋ mi tes ɓaa taabukkaa ee ɓa waaꞌtoo kiꞌap ɓan.» 4 Kooh ga kihafci woꞌꞌari an: «Fu tessii haŋfu, mi faanɗin haffoo ɓoꞌ ɓijúnni-yitnaɓanak ɓaa jaamukussii Baal*».

5 Wati, iñaama ɓan man fodaama garuu. Ɓiɓoꞌ ɓii ga, ɓaa tesin, ee Kooh tanukɓa ga yërmaandaagari. 6 Ee en Kooh waaꞌɓa hen, tanukkaɓanaa, kon enndii an, ga iñaa ɓa tumɗa tah ya tanukkaɓa. Enee an Kooh tanuki ɓuwii ga iñaa ɓa lëgëyɗanaa, eneenaa kiwaaꞌkii ya waari ɓoꞌɗa ensisoo ga yërmaandi. 7 Kon ɗu woꞌat an ɓu-Isarayeel hotussii iñii ɓa heelɗa, wayee ɓiɓoꞌ ga ɗuuƴɓa ɓaa Kooh tanuk, hotuununwa. Ɓaa tesɗa nak enussa ɓuwaa yëgísuunun ga keeñ. 8 Fodaa ka bídu ga Këyítfaa an: «Kooh nëenɗin helciigaɓa, kúnin hasciigaɓa, lagin nofciigaɓa ee iñaama bi ga wati.» 9 Dëwít ɓan cojeeraɓa an: «Ñamahcii ɓa ñamiɗa abatɓa fodii dii fíꞌ abi júuꞌɗa. Ɓa ñafukat kakay ee Kooh íifɓa mesiklaat. 10 Kooh búumɗatɓa, ɓa hotsisoo, ɓa dëkat ga mesiklaat bi bíiŋciigaɓa daaꞌ kakay bi taaꞌ»✡.

11 Kon mi meekisohis an, ga wii yaawúuꞌcii këfítukuɗa, ɓa keeneera bi ɓa leꞌꞌa kakaye? Mínoo ɗa kiꞌen! Keenii ɓa keenɗa nak lëgísiꞌ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa hal bi ɓa mín kimúc. Ee fodaama, iñaama tahin yaawúuꞌcii kisiis. 12 Ee en an ɓa lëgísɗin ɓu-ëldúna hal ga Kooh ee dii ɓa keeninɗa laakɗin ɓuwii ɓíinoo enussii yaawúuꞌɗa jeriñaa, haa bëríinaa ɓéeɓ ɓu-Isarayeel ɓoƴkidohan hafɓa ga Koohaa, jeriñaa hídan na kiyak?

Kooh músalin ɓan ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa

13 Ɗú ɓii ɗú enndii yaawúuꞌɗa, mi woꞌ narúu kimma. Mi yërí en ɓii Kooh wos ee ya ebilli ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Kon mi am an lëgëyii ya sassoo kitumɗa laakin solu lool garoo. 14 Mi yii tumwa nak, doonaa kisiis am ɓuwii mi heetukoh naɓaɗa, ee heƴna fodaama, laak ɓuwaa hay, Kooh músalɓa. 15 Ga waa Kooh foñ yaawúuꞌciiɗa, ya lëgíssa hal fodaama, doonaa heetcii ga ëldúnaɗa tóoh júwoh nari. Kon binaa ya haydohis ɓu-Isarayeelaa, iñaama moos madanndii na kimílískaa ɓuwaa kaaninɗane?

16 En kiꞌenaa, fu gúꞌ ga mbúuraa, fu faaniꞌ Koohwa sarahaa, iñaa tes ga mbúuraaɗa tóoh enin yuu Kooh. Ee fodaama ɓan, binaa fu eꞌ Kooh níil kedikkaa, toytaa tóoh enin tuuci ɓan. 17 Heetii Isarayeel man na kedik-ólíwíyéekaa yípu hen, ee laakka toytaa ɓëjísu ga. Fu nak ga dii fu enndii yaawúuꞌɗa, fu man na koy kedik-ólíwíyéekaa ɓaɓ ga ëgíraa; ka jokussa daa toytaa ɓëjísohuɗa, ee fodaama fu mínin kiñam na toytaagaka ga muluƴmaa níilaa kedikkaa haydohɗa. 18 Kon kaa ndamuk ga fíkíi toytaa kedikkaama Kooh ɓëjísɗa. Ee luu enee an helfu waa ga kindamuk, kaa al múk an enndii fu ɓay níilaa, wayee níilaa wërí ɓayyaa. 19 Fu nak, fu hay kiwoꞌ an: «Toytaama ta ɓëjísu hen, mi, mi jokussa ga daa ta eneeɗa.» 20 Kayoh, Kooh foñnja yaawúuꞌcii en toytaa ƴowu taamaɗa, ndaga ɓa gëmmbii gari. Fu nak, ya tummbaraa ga ɓakaa yaawúuꞌcaa ndaga fu gëmin gari. Wayee nak, kaa ɓëwíꞌ haffu ndaga iñaama. Namaa kiniik Kooh. 21 En an Kooh yërí múuñíꞌtii yaawúuꞌcaama en toytaa kedikkaa ƴowuɗanaa, fu fooŋ an ya hayyaa kimúuñiꞌ, fu yii fu enndii yaawúuꞌ ee fu yërí en koykii joku ga kedikkiiɗane? 22 Kon fu hotin ga dii Kooh hín kijof na dii aylukiigari manɗa. Buwii këfítuk, keenussaɗa, ya tamohin ga ɗookɓa. Fu nak, ya teeɓparaa kijof. Kon dëkaa ga kijofkiigari, enndiikanaa ya hayyaa kiɓëjís fodii koy kedik. 23 Ee yaawúuꞌcii, ɓa took kigëm ga Koohaa, Kooh hayɓa kijokis ga daa ɓa enee kuɗewaa, ga kedikkaaɗa. Kooh míninɓa da kijokis. 24 Wayee fu yii fu enndii yaawúuꞌɗa, fu madee na koy kedik-ólíwíyéekaa paɓ ga ëgíraaɗa. Ka ƴowussa, ka jokussa ga kedik-ólíwíyéekaa yípu henɗa. Fu ínohin an iñaama yooɓpii kilaak. Yaawúuꞌcii nak ɓërí en toytii kedik-ólíwíyéekii yípu henɗa. Kon wëñan kiyooɓ ga Kooh, ya ɓewista, ya jokista ga kedik-ólíwíyéekaa kaama yípu hen ta ɓëjísohseeɗa.

Heetii Isarayeel ɓéeɓwa hay kimúc

25 Mbokcii, laakin iñaa en kúmpa garúu ee mi jominndúuri kiwoꞌ, doonaa ɗú íis haffúu kitík ɓuwaa ínohin iñaa en tóoh. Laakin ga ɓu-Isarayeel ɓuwaa bi wati saguunun kigëm ga Kooh. Iñaama hay kilaak bi ga bëríinaa ɓéeɓ ɓuwii enussii yaawúuꞌ, Kooh tanukɗa, aassan ga ngëmii. 26 Daama nak, Kooh hay kimúsal ɓéeɓ heetii Isarayeel. Iñaama, yërí bídu ga Këyítfaa an: «Ɓaa ƴah kiɓëgís ɓuwiiɗa, meyohan Síyoŋ†, ya hay kitum bi, ga kaan Yakoop, laakanndii ɓaa saŋ kijaamuk Kooh.» 27 Kooh woꞌꞌa an: «Mi hayɓa kibayal baakaaꞌcaagaɓa, ee iñaama yërí teewohan kifiiliimunkaa mi pokoh naɓaɗa.»✡ 28 Binaa ɗu ɓeɓ loo Hewhewii winéwíꞌwiinaa, yaawúuꞌcii saguununwa kiteꞌ, ee fodaama ɓa ennda ɓuwaa sagohin na Kooh. Iñaama lëgísiꞌtarúu hal ga Kooh. Ɗu woꞌ ga kitanukkii Kooh tanuk yaawúuꞌciiɗanaa, ɓa en ɓuwaa ya keeñukin ndaga caasamuncaagaɓa. 29 Ɓéeɓ ɓaa Kooh tanuk, barkeellari, ya laakoo hel kanak ga ɓaa yaama. 30 En kiꞌenaa, ɗú ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, kuɗewaa, ɗú saŋnga kitaabuk Kooh, wayee diima, ga dii yaawúuꞌcii sagu kitaabuk Koohɗa, oninndúu kilaas ga yërmaandii Kooh. 31 Ƴah ɓan fodaama naɓa. Diima deŋ, ɓa sagin kitaabuk Kooh ga dii ya laak yërmaandi garúuɗa, en ɗanaa, ɓa ɓan, ɓa mín kilaas kimma ga yërmaandaagari. 32 Kon Kooh lagin ɓéeɓ ɓuwii rap, ga kisaŋngi kitaabuk, en ɗanaa ya teeɓ ɓuwii ɓéeɓɓa yërmaandaagari.

Kiyakkaa Kooh

33 Ga dii Kooh hín kiyakɗa moos! Ga dii hamhamiigari hín kiyakɗa ee tóoh iñaa ya ínohin laaskooɗa! Ɓii mín kiꞌínoh helci bi leeh takɗa ɓa? Ɓii mín kitëebíꞌ iñaa ya nat kitumɗa ɓa?

34 «En kiꞌenaa, ɓii ínoh iñaa Haꞌmudii halaatɗa ɓa? Ɓii mínndi kiꞌon hel ɓa? 35 Wala ɓan, ɓii eꞌ Kooh yen ɓa, bi an Kooh jominndika kiꞌík?»✡ 36 En kiꞌenaa, tóoh meyoh gari; ya yërí tum tóoh ee tóoh eniꞌti. Ndam aawat gari bi taaꞌ! Aameen.

12

Kipes kiꞌas ga iñaa Kooh nakoh

1 Mbokcii, waa fodaama Kooh teewinnduu yërmaandaagari ya laak garuuɗa, mi kíimmbúu ɗú eroh haffúu fodii sarahaa en na kipes, waa selaꞌin ee neɓlohin Kooh. Iñaama yërí en kijaamuk kimëtíꞌkaa Kooh sek garúuɗa. 2 Kaa heelat kiꞌen ɓuwaa taabuki baahcii ëldúnaɗa. Tookat Kooh eꞌtúu halaat ciliis ciꞌas doonaa ya súpít keeñciigarúu. En ɗanaa ɗú mín kiꞌínoh iñaa Kooh waaꞌ, ennda iñaa jofin na iñaa neɓpi ee wa mat. 3 Ga iñii Kooh onndoo kooroh ga kijofkaagariɗa, ɓaa en ɓéeɓ garúu mi woꞌꞌi iñii yii: Kaa tíkat haffúu ga daa ɗú leꞌꞌii, yaa en ɓéeɓ mínat kiꞌínohsoh daa Kooh hanohiꞌti, ee ya lëgëy taam ga na ngëmaa Kooh waꞌtiɗa. 4 Iñaama man na faan ɓoꞌ-súusúus. Céeꞌcii ga faanɗa yewin ee wíinoo bokkii na mooroomwa lëgëy. 5 Fodaama, ɗu ɓii ɗu bok ga Kiristaaɗa, luu ɗu yewin yewin, ɗu enin faan fíinoo ga dii ɗu en wíinoo nariɗa. Ee ɓéeɓpuu, ɗu enin wíinoo, yaa en ɓéeɓ ga mooroomci, fodii céeꞌcii en ga faan ɓoꞌ-súusúusɗa. 6 Kooh warohin iñcii ya onnduu kimínɗa daa neɓpi. Iñcii ya onnduuɗa bokkii. Ɓaa Kooh oninndaa kiꞌen sëldíigacinaa, tumaa iñaama ee fu taam ga na ngëmii. 7 Ɓaa Kooh onndaa kimín kiꞌamɗoh ɓuwiinaa, amɗoha. Ɓaa Kooh onndaa kimín kijëgíꞌ ɓuwiinaa, jëgíroha. 8 Ɓaa Kooh oninndaa kimín kidígalohaa, dígaloha dijófíꞌ. Ɓaa Kooh oninndaa keeñ kiꞌonohaa, onohaa na keeñ wisóosíꞌ. Ɓaa Kooh oninndaa kikuliyuk ga ɓuwiinaa, taabaa ga na keeñ. Ɓaa Kooh oninndaa kilaak yërmaandi kidímalohaa, taabaa ga na keeñ wisóosíꞌ.

9 Waarat ɓimooroommbúu ga ɗuuƴ keeñnjúu, ee ka hanat kiꞌeem ga kúuwkii rek. Núpat iñaa bonin ee ɗú ñaak ñap ga yijófíꞌ. 10 Waarohat ga díkaantirúu na keeñciigarúu ɓéeɓ, fodaa ɓuwaa bokoh. Ɓocirohat kiwaaroh ga díkaantirúu. 11 Kaantukohat ee kaa yówírat yahhúu! Lëgëyɗat Haꞌmudii ee ekat keeñciirúu ɓéeɓca ga. 12 Ɗú abin yaakaaꞌ ga iñcii Kooh dígohɗa, kon keeñnjúu soosat seɓ. Binaa ɗú en ga coonunaa, tookatfa kikooruk. Dëkat ga kikíim Kooh rek. 13 Warohat iñcii ɗú laakɗa na ɓuwii enu ɓuu Koohɗa ga soolicaagaɓa, ɗú toputuꞌ dijófíꞌ sagaccaa haysi ga kaancaagarúuɗa. 14 Ɓuwii hatalirúu ga kipesɗa, kíimɗatɓa Kooh. Kíimat Kooh barkeelɓa; kaa kíimat ya coñɓa. 15 Bokat kineɓluk na ɓuwii enu ga neɓlaatɗa; Bokat kikoduk na ɓuwii enu na kikodukɗa. 16 Bokat hel ɗú en wíinoo. Kaa ɓëwírat haffúu, wayee tookat kijutuuti haffúu. Kaa tíkat haffúu ɓuwaa wëñ kilaak hel. 17 Ɓoꞌ tummbúu iñaa joffiinaa, kaa ëldattika. Namat kiheel kitum iñaa jofin ga fíkíi ɓéeɓ. 18 Tumat iñaa ɗú mín tóoh bi ɗú dëk na ɓéeɓ ɓuwii ga jam, en mínukaa. 19 Mbokciigoo mi keeñukɗa, kaa ëldúkat ga yibóníꞌyaa ɓoꞌ tummbúu, wayee íisat Kooh paƴka ga aylukaagari. En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa, Haꞌmudii woꞌ an: «Mi yërí laak kiꞌëldúk, mi ƴah kiꞌík yaa en ɓéeɓ, iñaa cal iñaa ya tumɗa.»✡ 20 Ya woꞌin ɓan an: «Binaa ɓoꞌ, yaa waaꞌtii garaa kihot, yaawaa, onaari iñaa ya ñaman. Binaa ya pílaa, onaari músú, ya an. Fu tum iñaamanaa, ya hay laak kaci fiyaak ga.»* 21 Kaa íisat kibon wëñnjúu dooli, wayee ga kijofkaa ɗú tumɗa, laakat ndam ga ɗook kibon.

13

Kikelohiꞌ ɓuwii Kooh kuliyukiꞌɗa

1 - Ɓaa en ɓéeɓ jomin kikelohiꞌ ɓuwii kuliyuk ga nguuꞌciiɗa. En kiꞌenaa, laakoo nguuꞌ, waa meyohii ga Kooh; ɓéeɓ cii laakɗa, Kooh yërí yípca. 2 Kon ɓéeɓ ɓaa fu saŋ kikelohiꞌ ɓuwii tíku ga fíkíiɗanaa, fu heñoh iñaa Kooh tuukiꞌ. Ee ɓaa fu heñoh iñaamanaa, waas hay kidal ga ɗookfu. 3 Ɓaa tumi iñaa jofin jomoo kiniik ɓuwii ga nguuriiɗa; ɓaa tumi iñaa joffii yërí jomɓa kiniik. Kon ɗú waaꞌ kiniikoo ɓuwaamanaa, tumat iñaa jofin, en ɗanaa ɓa hayyúu kikañ. 4 En kiꞌenaa, ɓa lëgëyiꞌ Kooh, ee iñaama onndaa jam. Wayee binaa fu tum iñaa joffiinaa, fu jomin kitíit, ndaga enndii sooƴ Kooh onndaɓa kimín kikoꞌ. Ɓa ɓisúrga Kooh ee ɓërí laak kiyóoskíꞌ aylukaa Kooh ga ɗook ɓuwii tumi iñaa joffiiɗa. 5 Kërí tah ɗu jom kikelohiꞌ ɓuwii kuliyukɗa hen. Ee enndii rek kiniik aylukaagaɓa, wayee ka en iñaa dal helluu. 6 Kërí tah ɓan ɗú jomin kifay lempu. Ínohat an ɓuwii Kooh eꞌ lëgëy kifayuk lempuɗa, ɓa lëgëyiꞌ Kooh ee ɓa jomin kimëtíꞌ sasaa Kooh nakɓa waama. 7 Erat yaa en ɓéeɓ iñaa ya jom kiꞌeruɗa. Ɓaa ɗú jom kifay lempunaa, fayattiwa. Ɓaa ɗú jom kifay juutinaa, fayattiwa. Ɓaa ɗú jom kiꞌeꞌ céeraa, erattiwa. Ɓaa ɗú jom kiꞌeꞌ ndamaa, erattiwa.

Waarohat ga díkaantirúu

8 Kaa laakɗat ken kobot, enndii kobot kiwaaroh dogaa. Ɓéeɓ ɓaa fu waaꞌ mooroomfunaa, fu wacohin na Waasii Móyíis. 9 En kiꞌenaa, Kooh nakohin an: «Kaa ɗúk ƴaalfu wala ɓetifu fu faanuk na ɓoꞌ yiliis, kaa ap ɓoꞌ, kaa lok, kaa ɗíibuk kilaak iñaa en yuu mooroomfu.» Iñcuma nakohuɗa, na caa tesɗa tóoh, ca cii ga woꞌeenii wii an: «Waaraa mooroomfu fodii fu waaꞌ haffuɗa.» 10 Ɓaa waarin mooroomci, tumoori iñaa meskin. Kon binaa fu waaꞌ mooroomfunaa, fu tumin iñaa Waasii Móyíis nakoh kitumɗa bi matin.

Kiwaayuk kihayiskii Haꞌmudii

11 Kon tumat fodaama. En kiꞌenaa, ɗú ínohin jamaanii ɗu enohɗa. Wahtii ɗú jom kiyúudukohɗa leꞌin. Wahtii Kooh ƴahhuu kimúsalohɗa wëñin kideeƴ. Wa úsaayissii fodaa ga wii ɗu han kiꞌaas ga ngëmiiɗa. 12 Wekii wii ƴah kileeh ee Kooh yii ƴah kiwíis. Ɗu foñat iñcii tumsi ee ca ɗaakuki henɗa, ɗu ganaayuk leeꞌlaatii Kooh eꞌtuu kiheñohohɗa. 13 Kon ɗu tíidat yijúwíꞌ fodii ɓaa tíin na noh taŋ. Ɗu hanat kiliiluk ga kiñam na kiꞌan, ɗu hanat kifaanuki na ɓaa en tóoh na kiŋalaañuk, ɗu hanat kiñarohi, ɗu hanat kiꞌiñaadoh ga díkaantiruu. 14 Wayee nak, madat na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, ee kaa taabukat neɓlaat-kumuunndúu ga iñcii ka waaꞌɗa rek.

14

Onohat ceeꞌ ga díkaantirúu

1 Tookat ga ɗuuƴcúu ɓaa ngëmaagari yëgísissii duum ee kaa ñarohat nari ga halaatcaa ya laakɗa. 2 Laakin ɓaa halaat an ya mínin kiñam ñamahaa en tóoh. Ee ɓaa ngëmaagari yëgíssii duum nak halaat an ya ñaman iñcii línsi ga dëꞌɗa rek. 3 Ɓaa ñami iñaa en tóoh jomoo kiꞌeew yaa ñamoo iñaa en tóoh, fodaa gariɗa. Ee ɓaa ñamoo iñaa en tóoh hanat kiꞌatti ɓaa ñami iñaa en tóohɗa, ndaga Kooh ga kihafci tookinndi. 4 Fu nak, fu tík haffu ɓa, bi fu attiꞌi súrga jaambuuꞌ? Waa ya am lëgëyaagari, waa ya foñlukwa tóoh, ya dígohka na haꞌ-kaanci. Ee sah ya hay kiꞌam lëgëyaagari ndaga Haꞌmudii laakin doolaa amlukohanndiwa.

5 Laakin ɓuwaa halaat an laakin besaa gën bescii cíinoo ga fíkíi Kooh. Ee ɓíinoo halaatu an bescii tóoh, ca wíinoo. Ɓaa en ɓéeɓ ínohat dijófíꞌ iñaa ya halaatɗa ee ya am ga. 6 Kon ɓoꞌ halaat an laakin bes, waa gën cíinoocaanaa, ya tumka kijaamuk Haꞌmudii. Ɓaa tanuk kiñam iñaa en tóoh, ya tumka kijaamuk Haꞌmudii ee ya gërëmi Kooh ga iñaama. Ɓaa tanuk kiñamoo iñaa en tóoh, ya tumka ɓan kijaamuk Haꞌmudii ee ya gërëmi Kooh ga iñaama. 7 Yíinoo garuu pesiꞌtii hafci ee yíinoo garuu ƴahhii kikaaniꞌ hafci. 8 En kiꞌenaa, binaa ɗu pesaa, ɗu pesiꞌ Haꞌmudii, ee ɗu kaanaa ɓan, ɗu kaaniꞌ Haꞌmudii. Kon waa ɗu pes, waa ɗu kaan, ɗu ɓuu Haꞌmudii. 9 Iñaama yërí tah Kiristaanii kaannda, ya mílíssa doonaa ya en Haꞌmudii ɓuwii kaaninɗa na Haꞌmudii ɓuwii en na kipesɗa. 10 Kon fu, fu yërí en ɓa bi fu attiꞌꞌi mooroomfu? Ee fu ɓan, fu yërí en ɓa bi fu eewi mooroomfu? Ɗu ɓéeɓpuu, ɗu hay kituuk ga fíkíi Kooh, ya attiꞌꞌuu. 11 Bíduunun ga Këyítfaa, Haꞌmudii woꞌꞌa an: «Ga dii mi yii pes ee kayohɗa, mi woꞌ an ɓéeɓ ɓuwii hay kiƴíꞌu ga fíkíiroo ee yaa en ɓéeɓ hay kiwoꞌ faŋ ga kúuwci an mi yërí en Kooh.»✡

12 Fodaama ɓaa en ɓéeɓ garuu hay kilayohi hafci ga fíkíi Kooh, ga tóoh iñaa ya mos kitum.

Kaa ek mooroomfu ga kitum baakaaꞌ

13 Kon ɗu íisat kiꞌattiꞌ mooroommbuu. Namat kiguuꞌguuluk ga kiwatuk kitum iñaa mín mbokkúu kerceen kikëfít, wala tahanndi kikeen ga yibóníꞌ. 14 Dii mi en wíinoo na Yéesu, Haꞌmudiiɗa tahinndoo kiꞌínoh ee wëerinndoo an laakoo ñamahaa tabin kiñam. Wayee binaa ɓoꞌ am an yen tabin kiñamaa, iñaama tam kiñam gari. 15 Binaa fu ek mooroomfu coonu ndaga iñaa fu ñamiɗanaa, lakanaa fu waarissiiri. Kaa ek mooroomfu ya saŋkuꞌ ndaga iñaa fu ñamiɗa. Ya ɓan, Kiristaanii kaanɗinndi. 16 Iñaa ɗú am an jofin garúu, hanat kilím ɓasee ga ɗookkúu. 17 En kiꞌenaa, kibok ga Nguurii Kooh deeyohhii dara na ñamah wala anah. Kibok ga Nguurii Kooh wërí en kitaabuk iñaa júwin, kiheel jam na kineɓluk, ee iñcaama, Helii yiselaꞌíꞌyii yërí onohica. 18 Ɓaa jaamuki Kiristaanii fodaama hay kineɓloh Kooh ee ɓuwii ɓan hay kiwoꞌu an ya jofin. 19 Kon nak, ɗu heelat kitum iñaa haydohi jam ga díkaantiruu na iñaa yëgísɗan ngëmaa yaa en ɓéeɓ garuu. 20 Iñii fu ñamiɗa hanat kikalañsoh lëgëyii Kooh. Kayoh, laakoo ñamahaa líiɓ ga fíkíi Kooh. Wayee ɓaa fu ñam ñamahaa tahan mooroomfu kikeen ga yibóníraa, fu tumin iñaa joffii. 21 Iñaa gënɗa, wërí en an kaa ñam koynoh, kaa an sangara ee kaa tum dara yiliis yaa ekan mooroomunfu ga kitum baakaaꞌ. 22 Iñaa fu gëm ga loo iñaamaɗa, eemdohaari ga díkaantifu na Kooh. Ya yewinin múuꞌ, ɓaa helci dalin ga iñcaa ya tumiɗa. 23 Ɓoꞌ am ga helci an ya jomoo kiñam iñii yii, binaa ya ñamwanaa, ya tumin baakaaꞌ. En kiꞌenaa, tumeenaa taammbii na ngëm ɓéeɓ iñaa baakaaꞌ.

15

Kikuliyukiꞌ iñaa neɓ mooroomfu

1 Ɗu ɓii ɗu yëgísin ga ngëmiiɗa, ɗu jomin kikooruk ɓuwii ngëmiigaɓa yëgíssiiɗa ee ɗu jomoo kiɗëwíꞌ iñaa neɓ garuu doŋ. 2 Ɓaa en ɓéeɓ garuu heelat kitum iñaa newin mooroomci ee jofin gari, doonaa yaama mín kiwëñ kiyëgís ga ngëmaagari. 3 En kiꞌenaa, Kiristaanii mosoo kiheel iñaa neɓpi. Iñii yii bíduunun ga Këyítfaa an: «Ɓaseecaa ɓuwaa ɓaseeraaɗa, fu Kooh, ca keenin ga ɗookkoo.»✡ 4 Ɓéeɓ iñaa bínsee kuɗewaa ga Këyítfaaɗa, bínsee kijëgíꞌtuu doonaa wa yóodíꞌtuu kimúuñ ee wa daas keeñciigaruu bi ɗu mín kilaak yaakaaꞌ ga iñaa Këyítfaa woꞌɗa. 5 Koohyii onohi kimúuñ ee daasi keeñcii ɓuwiiɗa onattúu kijúwoh yaa en ɓéeɓ na mooroomci fodaa Yéesu Kiristaa waaꞌkaɗa. 6 Fodaama, ɓéeɓpúu ɗú bok koonaa kíinoo, ɗú ƴeeki, ɗú kañi Kooh, Paamudii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu.

Kiristaa hayiꞌ yaawúuꞌcii na ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa

7 Yaa en ga ɓéeɓ tookat mooroomci fodaa daa Yéesu Kiristaa tookkúuɗa, doonaa ɓuwii eꞌ Kooh ndam. 8 En kiꞌenaa, iñii mi waaꞌtúu kiwoꞌɗa wërí en an Kiristaanii tummba hafci súrga yaawúuꞌcii kiteeɓɓa an Kooh woꞌoo, lëehíraa ya nís iñaa ya woꞌɗa. Ya hayya kon kimëtíꞌ iñaa Kooh dígee ɓicaasamɓaɗa. 9 Ya hayin ɓan doonaa ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ndamu Kooh ga yërmaandaagari, fodaa këyítfaa woꞌ kaɗa an: «Kërí tah, mi hay kiwoꞌ faŋ ga leeloo heetcii ɓéeɓca an fu Kooh ee mi hay kiƴeek kiyakkii teekiigaraa.»✡

10 Bíduunun diliis ga Këyítfaa an:

«Heetcii ɓéeɓca, neɓlukat na heetii Kooh tanukɗa.»✡

11 Ya woꞌissa diliis an:

«Ɓéeɓpúu, ɗú heetcii, ndamat Haꞌmudii.

Ɓuwii ɓéeɓɓa ndamatti.»

12 Ísayíi, sëldíiga-Koohaa ɓan woꞌin an:

«Hay kilaak ɓaa límukan ga níilaa Yesee.

Ya hay kiꞌen buurii heetcii ɓéeɓca,

ee ca tíkan yaakaaꞌɓa gari.»*

13 Koohyii onohi yaakaaꞌɗa sóosírat keeñnjúu seɓ, ya onndúu jam wimëtíꞌ sëk ndaga ɗú gëmin gari. Fodaama, keeñnjúu líif muut na yaakaaꞌ, waa meyoh ga doolaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa.

Iñii tah Pool bínnda ɓu-Room këyítfii fiiɗa

14 Mbokcii, mi ga kihaffoo mi ínohin an ɗú jofin lool, wëerinndoo dijófíꞌ an ɗú ínohin tóoh kayohfii ee ɗú mínin kijëgíroh woꞌeenii Kooh. 15 Woꞌeencii mi binndúuɗa, en laak ɓítin kikelohaa, dara tahhiika, hanaa kiwaaꞌtúu kiníindís rek iñaa ɗú ínohin haat. Mi tumka ga iñii Kooh onndoo, ga kijofkiigari, 16 mi ennda súrga Yéesu Kiristaa ga ɗuuƴ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Ya faanndaroo haŋ kitum lëgëy kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, doonaa ga tumeenii Helii yiselaꞌíꞌyii, ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa enu fodii sarahaa newin Kooh. 17 Kon waa mi yii ga yah Yéesu Kiristaa, mi safarin ga lëgëyii Kooh nakkoo kitumɗa. 18 Mi kaañoo kiwoꞌ yen yiliis yaa enndii iñii Yéesu Kiristaa tum koorohha garooɗa. Ya kooroh garoo, kihaydoh ɓuwii enndii yaawúuꞌɗa, ɓa taabuk Kooh: Iñaama ya tuminndi kooroh ga woꞌeencii mi woꞌiɗa na iñcii mi tumiɗa. 19 Ya tumin kíntaan na mandarga ciyewin ee Helii yiselaꞌíꞌyii teewohin dooliigari. Mi yéegalohin Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaaɗa daa en ɓéeɓ ga leeloo ɓuwii, aboh ga teeraa Yéerúsaleem bi ga gohaa Ílírii. 20 Mi mos kiwaaꞌ kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ga ɗekatcaa ɓuwaa en daama mossoo kikeloh loo Kiristaaniiɗa. Mi waaréeríi kitawah yen ga ɗook lëgëy ɓiɓoꞌ ɓiliis. 21 Fodaama, mi ɗeeŋngii dara ga iñaa bídu ga Këyítfaaɗa an:

«Ɓuwaa ken mosooɓa kiyéegal iñaa aaw gari hayussi kihot.

Ee ɓuwaa mosoo kikeloh loociɗa hay kiꞌínohu iñaa laakɗa.»

Iñii tah Pool waaꞌ kikaꞌ Roomɗa

22 Kërí tah, waas ciyewin binaa mi waaꞌtúu kihay kiwaak rekaa, mi hayoo. 23 Diimaɗa nak, lëgëyiigoo dii ga gohcii ciiɗa leehin. Tíkíis tiyewin tee, taa helloo lík ga kihay kiwaakneerúu rek, 24 ee mi waareeka binaa mi en na kiƴah kúlkaa Espaañaa. Mi kooꞌ dumanaa, mi warinndúu kihot ee ɗú amɗohhoo ga ɓaawaama; keeñnjoo ɓan hay kisoos ga kiꞌen narúu jutuut balaa mi paafaa. 25 Wayee diima deŋ, mi ƴah Yéerúsaleem kidímal ɓuwaa Kooh enu daamaɗa. 26 Ɓuwaa Kooh enu ga kúlkaa Maseduwaan na kaa Akayɗa† hídírohuunun hëelís kiwosoh ɓuwaa Kooh enu ga Yéerúsaleem, laaksoo daraɗa. 27 Ɓa ga kihafɓa, ɓërí halaat iñaama ee jofin ɓa dímal ɓuwaama. Kooroh ga yaawúuꞌcii, Kooh barkeelin ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, ɓa laasin ga ngëmii. Kon kerceencii enussii yaawúuꞌɗa jomuunun kiwaꞌ kerceencii enu yaawúuꞌɗa ga alalciigaɓa. 28 Kon binaa mi lëehíꞌ kitum lëgëyiigoo, mi ɓay dímalaa aaw ga kerceencaa enu ga Yéerúsaleemɗanaa, mi hay kikaꞌ kúlkaa Espaañ ee mi koorohan garúu duma. 29 Mi ínohin an binaa mi hay garúunaa, Kiristaanii hayyúu kibarkeel lool ga iñaama. 30 Mbokcii, ɗu ɓéeɓpuu ɗu gëm ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ee Helii yiselaꞌíꞌyii tumin kiwaaroh ga díkaantiruu. Kon mi kíimmbúu ɗú amɗohhoo ga kikíim Kooh, 31 en ɗanaa mi kaꞌ kúlkaa Yúudéenaa, ɓuwaa enu daama ee gëmussii ga Kiristaaniiɗa, sodalsooroo lool. Kíimat Kooh doonaa dímalaa waama mi ƴah kiɓayiꞌ ɓuwaa Kooh enu ga Yéerúsaleemɗa, ɓa tookwa. 32 Fodaama, neɓ Koohaa, mi hay kihay garúu na keeñ wisóosíꞌ, mi íikaruk jutuut ga ɗuuƴcúu. 33 Mi kíim, Koohyii laak jamɗa, ya enat narúu ɓéeɓpúu! Aameen.

16

Pool këñíꞌta ɓu-Room

1 Kon mi yii díŋkaanndúu Febe, mbok-kerceennduu yiɓeti, ee en súrga ga jaangaa Keŋkeree. 2 Ya yum hay garúu, ee leenaa abatti bi jof ga teekii Haꞌmudii fodaa daa ɓoꞌ-Kooh jom kiꞌabuɗa. Amɗohatti ɓan ga ɓéeɓ iñaa ya sooluk. En kiꞌenaa, ya amɗohin ɓoꞌ ɓiyewin, bi ga mi yii yii sah. 3 Ɗú këñíriꞌtoo Pírísíl na Akílaas ɓiƴaaɓumgoo duma ɗí bok kilëgëy ga teekii Yéesu Kiristaa. 4 Ɓa ɓanak, ɓa karin bi ɓa waaꞌta kitoon tumuunɓa ndaga mi. Mi yii gërëmɓa ga iñaama. Ee enndii mi haŋngoo doŋ: ɓéeɓ jaangucii ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa gërëminɓa ɓan. 5 Mi yii këñíꞌ ɓan ɓuwii ga jaangii hídírukohsi ga ɗuuƴ kaancaagaɓa kikíim Koohɗa. Mi yii këñíꞌ Epaynet, yii mi keeñukinɗa: ya yërí ɗeɓ kigëm ga Kiristaanii ga gohaa Aasíi. 6 Mi yii këñíꞌ Mërí ga: ya yaama, ya sodin lool garúuɗa. 7 Mi yii këñíꞌ ɓan ɓu-kaanndoo Andoroníkus na Yúníyaas, ɓa ɓii mi bokee naɓa kilagu ga kasuɗa. Ga apotaaꞌcii, ɓa enin ɓuwaa neɓlohin ɓuwii lool ee ɓa deɓpoo sah kigëm ga Kiristaanii. 8 Mi yii këñíꞌ Ampílíyatus, yii mi keeñukinɗa ga fíkíi Haꞌmudiiɗa. 9 Mi yii këñíꞌ Irbee yii ɗí bok nari kilëgëy ga teekii Kiristaaniiɗa, ya na Estakis yii mi keeñukinɗa. 10 Mi yii këñíꞌ Apeeles, yum teewohin bi matin sëk ngëmaa ya laak ga Kiristaaniiɗa. Mi yii këñíꞌ ɓan ɓu-kaan Arístobil. 11 Mi yii këñíꞌ mbokkoo Herodíyoŋ na ɓan ɓu-kaan Narsís, ɓa ɓuu Haꞌmudii. 12 Mi yii këñíꞌ ɓan Tirifeen ya na Tirifoos ee ɓa bok kilëgëy ga teekii Haꞌmudiiɗa. Mi yii këñíꞌ Persís, yum mi keeñukinɗa. Ya ɓan ya sodin lool ga kilëgëyiꞌ Haꞌmudii. 13 Mi yii këñíꞌ Rifis, ya yum ya en súrga yiyaak ga Haꞌmudiiɗa, ya na eeci, ee en eemun garooɗa ɓan. 14 Mi yii këñíꞌ Asinkirit, ya na Felegon na Ermes, Patorowaas, Ermas na ɓéeɓ mbok-kerceencaa enu naɓa daamaɗa. 15 Mi yii këñíꞌ Fílolok na Súlí, Nere na këmëeŋkíci yiɓeti Olimpas na ɓan ɓéeɓ ɓuwum Kooh enu naɓa daamaɗa.

16 Këñɗohat ga díkaantirúu, ɗú mígínoh haf, kiteewoh an ɗú ɓërí bokoh. Ɓuwii ga jaangucii Kiristaaniiɗa ɓéeɓɓa ɓëyrohuununndúu këñíꞌ.

Watukat kiɗeeŋ iñaa waas kerceen nakoh

17 Ɗú mbokciigoo, mi kíimmbúu hen, leenaa watukat ɓuwii heñoh kinís iñcum ɗú jëgíruɗa ee fodaama ɓa haydohi kihëgískoh ga ɗuuƴcúu na kiyeꞌꞌúu ga waas wibóníꞌ. Kaa aaskohat na ɓuwaama. 18 Ɓuwaa manɗa, tumussii lëgëyii Kiristaanii Haꞌmudiigaruu nakohɗa, ɓa tum iñaa neɓɓa. Ɓa yahi ɓuwii hen ee ɓa neɓ kúuw en fan kúum. Fodaama nak, ɓa ɗúki ɓuwii hoorussii helɗa. 19 Ɗú ga kihaffúu nak, ɓéeɓ ínohin an ɗú taabukin iñii Haꞌmudiigaruu nakoh kitumɗa. Kon ínohat an keeñnjoo soosin lool garúu. Wayee nak, mi waarin ɗú taam na hamham widóoyíꞌ ga kiꞌínoh iñaa jofin, ɗú tumiri ee ɗú aaskohoo na yibóníꞌ. 20 En ɗanaa, Kooh yii onohi jamɗa, diimanaa ya napañsoh Seytaani ga fíldoo kotciigarúu, ɗú laak dooli ga ɗookci. Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu barkeelattúu.

21 Tímotée, yii taam naroo kilëgëyɗa, yii këñíꞌtúu ga, ya na ɓuwii bokoh naroo enu diiɗa: Lusiyus, Yaasoon na Sosipatoros.

22 Mi nak, Tertiyus, mi bídiꞌ Pool këyítfii fii ee ga teekii Haꞌmudii, mi yii këñíꞌtúu ga. 23 Gayus yii këñíꞌtúu ga ɓan. Mi yii ennda ga kaanci, ee ɓéeɓ ɓu-jaangii Yéesu haysi kikíim Kooh dii ga kaanci ɓan. Erasti, yii ɗaak hëelísii teeriiɗa ɓan yii këñíꞌtúu ga, ya na mbokkuu Kartus. [ 24 Yéesu, Haꞌmudiigaruu barkeelattúu ɗú ɓéeɓpúu.]

Pool kañnja Kooh

[ 25 Kon, ɗu kañat Kooh. Ya yërí laak doolaa wëñannduu kiɓaat kiyëgís ga ngëmiiɗa. Ee iñaama yërí mi woꞌi, mi en na kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaaɗanaa. Kooroh ga Hewhewii winéwíꞌwiima, Kooh ínohlukohha ɓéeɓ kúmpafaa ya ɗaakee kumëeñíꞌ, 26 ee diimaɗa, ya teewohinfa faŋ. Fodaa daa Koohyii leehoo, nakoheekaɗa, fa koorohha ga këyítcaa sëldíiga-Koohcii. Fodaama iñaa ɗaakkee yaama yéegalohuunun ga ɓéeɓ heetcii, doonaa ɓa gëmwa, ɓa taabukwa. 27 Ndam aawat ga Kooh, yii ya haŋci doŋ, ya laak hamhamɗa, kooroh ga Yéesu Kiristaa bi taaꞌ! Aameen.]

✡ 1:17 1: 17 Habak 2: 4.

✡ 2:24 2: 24 Ísayíi 52: 5.

* 2:26 2: 26 Kigúruk kërí enee mandargaa teewohee ɓuwaa en ɓu-Koohɗa

✡ 3:4 3: 4 Kañcaa 51: 6.

✡ 3:12 3: 12 Kañcaa 14: 1-3; 53: 1-3.

✡ 3:13 3: 13 Kañcaa 5: 10; 140: 4.

✡ 3:14 3: 14 Kañcaa 10: 7; Mëccëe 12: 34; Efees 4: 31.

✡ 3:17 3: 17 Ísayíi 59: 7-8.

✡ 3:18 3: 18 Kañcaa 36: 2.

* 3:19 3: 19 Waasii Móyíis: Dii, iñii Waasii Móyíis waaꞌ kiwoꞌɗa wërí en ɓéeɓ këyítcaa bídu ga kifiiliimunkaa kuɗewaakaa Kooh na yaawúuꞌcaaɗa.

* 5:2 5: 2 ee kooroh ga ngëmii ɗu laakɗa Laakin lëegísohcaa ɓayyii woꞌeenciima ga këyítfaagaɓa.

* 9:4 9: 4 Kidíŋkii Pool woꞌ diiɗa mín kiꞌen dígaa Kooh na Abarahamɗa, ee ɓan, ɓoꞌ mínin kihalaat ɓan woꞌeencaa sëldíiga-Koohcaa (2 Samiyeel 7: 12, 16; Ísayíi 9: 6; Yérémíi 31: 41- 34; Esekíyeel: 34: 23- 24)

† 9:5 9: 5 Caasamuncaa woꞌuɗa Abaraham, Ísaak na Yakoop, na towutaa Yakoop tidaaŋkaah na tanaktaa (12)

‡ 9:6 9: 6 Woꞌeenii Pool woꞌ dii en anee: «enndii an towutaa Isarayeel ɓéeɓta boku ga Isarayeel»: towutaa Isarayeel mín kiꞌen towutaa meyoh ga Yakoopɗa. Malkat Sënees 32: 29.

§ 9:8 9: 8 Dígaama woꞌ ga kilímukkaa Ísaak ee enee enaama yidóoyíꞌ-waaꞌɗa.

* 9:21 9: 21 Malkat Yérémíi 18: 6 «…ɗú man ga yahhoo fodii dii ban man ga yah hëwíroh kataaɗa»

† 9:33 9: 33 Mëdírohat na Ísayíi 28: 16, ga daa ka woꞌu ga kiGerekkaa kiɗewaaɗa. Malkat ɓan Ísayíi 8: 14-15

✡ 10:8 10: 6-8 Malkat Dëteronom 9: 4; 30: 12-14.

* 11:4 11: 4 Baal iñaa koof. Mëdírohat na 1 Buuꞌ 19: 18

✡ 11:10 11: 10 Malkat Kañcaa 69: 24.

† 11:26 11: 26 Síyoŋ wërí en teeraa Yéerúsaleem

✡ 11:27 11: 27 Malkat Ísayíi 27: 9; 59: 20-21; Yérémíi 31: 33-34.

✡ 11:35 11: 35 Malkat Kañcaa 139: 6-17; Ísayíi 40: 13; Yoop 41: 2.

✡ 12:19 12: 19 Malkat Léwítík 19: 18; Dëteronom 32: 35; Mëccëe 5: 39; Lúkkaa 6: 27-29.

* 12:20 12: 20 Woꞌeen cahii diiɗa en fodii dii: «man na fu nëgíroh ëeñin-kiwii ga ɗook hafaagari»; Malkat Liiwuk 25: 21-22

✡ 14:11 14: 11 Malkat Ísayíi 45: 23; Mëdírohat na Filiip 2: 9-11.

✡ 15:3 15: 3 Malkat Kañcaa 69: 10.

✡ 15:9 15: 9 Malkat 2 Samiyeel 22: 50; Kañcaa 18: 50.

✡ 15:10 15: 10 Malkat Kañcaa 117: 1.

* 15:12 15: 12 Yéesu abu fodii tapisee yen, pëelée yen. (Ísayíi 11: 10)

† 15:26 15: 26 Akay, iñaa goh wiƴín ga kúlkaa Geres. Laakin jamaanaa Kúlkaa Geres eꞌseera teekaama (330-37 balaa Yéesu Kiristaa)

1 ƁU-KORENTI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Këyítfii Pool ɗeɓ kibín

Ɓu-Korentiɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga teeraa Korentiɗa. Ya karee daama ga ɓaawaagari wukanakwaa. Ya tumee daama kíis kíinoo na caban. Jamaanaama wërí ya jangat ga ɗuuƴ ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa bi ɓa gëmmba ga Kiristaanii.

Korenti enee teeru wilëekíꞌ-solu. Gaal-giiƴcaa meyohee daa en ɓéeɓ ca teeri daama ee dëkaa yewineera toonoh. Faankoh-pakaƴcaa yewineera daama fodaa ka man ga teerucaa ciyaakcaa cíinooɗa. Fodaama, ɓa ɓaydohha kerceencaa ga ɓadukeenaa wibóní’waa waama. Iñaama ekka Pool coonu fiyaak. Ya ɓítukka lool gaɓa. Ya bínnda këyít kiwoꞌɓa ɓa watuk ɓuwaama ɓibóníꞌɓaa (1 Korenti 5: 9). Laakka ɓiɓoꞌ ɓaa hay gari kiwoꞌꞌi yen ga ɓadukeenaa kerceencaa ga Korentiɗa. Pool dallaɓa kibín këyít kiñaꞌɓa. Ya yúunndaɓa ga enaama ciyewin fodii kihëgískohkaa laak ga ɗuuƴ kerceencaaɗa, ga loo kiꞌen faankoh-pakaƴ, ga loo kipañ, ga loo kiñam koynohkaa tumu sarah ga koofcaa, iñaa aaw ga jawootii jaangii na cuuníinfaa fiselaꞌíꞌfaa Haꞌmudii, iñcaa Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, na ga loo kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa.

Pool woꞌꞌaɓa ɓan an: Kiꞌam bi yëgís ga Kiristaanii doŋ kërí mín kipaƴ iñcaa cimoroocaama ga ɓuwiiɗa, ee kiwaaꞌ mooroomfu kërí en waasaa mínlukohan ɓéeɓ iñaamaɗa.

Këyítfii Pool bín ɓu-Korentiɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-9)

2 - Kihëgískohkii laak ga jaangii Korentiɗa (1: 10–4: 21)

3 - Pool ñaꞌ ɓu-Korenti ga ɓadukeenaa wibó níꞌwaa ɓa enukohɗa (5: 1–6: 20)

4 - Iñii Pool taas ga loo sëyɗa (7: 1-40)

5 - Pool taas ga loo koynohkaa tumu sarah ga koof (8: 1–11: 1)

6 - Ɓadukeen kerceen ga ɗuuƴ jaangu (11: 2-34)

7 - Iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa (12–14)

8 - Pool níindísoh kimílískaa Kiristaanii (15: 1-58)

9 - Dímalaa aaw ga kerceencaa laakooɗa (16: 1-4)

10 - Pool waayukka kiɓaaɓ (16: 5-12)

11 - Iñcii Pool mëeñjoh kiꞌebil ɓu-Korentiɗa; Taŋkoh. (16: 13-23)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, Kooh, ga iñaa ya waaꞌ, yërí ɓayyoo kiꞌen apotaaꞌ Yéesu Kiristaa. Mi yërí bínndúu këyítfii fii, mi na Sosten mbokiigaruu, 2 ɗú, ɓu-jaangii Kooh ga teerum Korentiɗa, ɗú ɓii ɗú en ɓuu Kooh kooroh ga Yéesu Kiristaaɗa, ɗú ɓii ɗú ɓayu kiꞌen heetiigari wiselaꞌíꞌwiiɗa na ɓéeɓ ɓuwii daa en tóoh ɓa ɓayi teekii Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruuɗa. Yéesu yiima yërí en Haꞌmudiigaɓa, ennda Haꞌmudiigaruu. 3 Mi yii kíim Kooh Paamudiigaruu, ya na Yéesu Kiristaa Haꞌmudii, ɓa barkeellúu, ɓa onndúu jam.

Kooh barkeelinnduu kooroh ga Yéesu

4 Mi dëk kigërëm Koohyiigoo ga loorúu ndaga dii ya barkeelinndúu kooroh ga Yéesu Kiristaaɗa. 5 En kiꞌenaa, kooroh ga Yéesu Kiristaa, Kooh oninndúu kihóomíꞌ ga iñaa en tóoh, ennda ɓéeɓ iñaa aaw ga loo kijangat na tóoh iñaa aaw ga loo kiꞌínoh. 6 Iñii ɗí yéegaloh ga loo Kiristaaniiɗa enin iñaa yëgísin ga keeñciigarúu 7 Kërí tah, Kooh barkeelinndúu, ɗú matɗin ga tóoh iñcii ya onohɗa, ɗú ɓii ɗú en na kisek wahtaa Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu feeñan ga ndamaagariɗa. 8 Kiristaanii ga kihafci, yërí ƴahhúu kiꞌon kiyëgís ga ngëmii bi ga siñdaanaa, doonaa ken laakoo iñaa ya woꞌan garúu yibóníꞌ, bëríinaa Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu hayisanɗa. 9 Kooh iñaa ya dígoh tóoh, tummbi, ya yii ya ɓayyúu kiꞌen wíinoo na Kowukiigari, Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa.

Kihëgískohkii laak ga Jaangaa Korentiɗa

10 Mbokcii, ga Teekii Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu, mi kíimmbúu, ɓéeɓpúu júwohat ɗú am woꞌeen wíinoo ee kihëgísukoh hanat kilaak ga díkaantirúu. Enat wíinoo seŋis, ɗú bok hel, ɗú bok halaat. 11 En kiꞌenaa, ɗú mbokciigoo, ɓu-kaan Kelowee woꞌuununndoo an ɗú eni ga kinookoh ga díkaantirúu. 12 Mi waaꞌ kiwoꞌ an, yaa en ɓéeɓ garúu yii woꞌ fodii dii: yii an «Mi, mi bok ga Pool», yaa an «Mi, mi bok ga Apoloos», yúu an «Mi, mi bok ga Peeꞌ*», yúunee an «Mi, mi bok ga Kiristaanii.» 13 Ɗú fooŋ an Kiristaanii hëgískoh hene? Ati mi yërí daaƴsee ga kuraanaa ndaga ɗú? Wala ati ɗú bëtísiꞌsee ga teekaa Pool?

14 Mi gërëmin Kooh ga dii mi bëtísiꞌꞌii yíinoo garúu enndii Kirispus na Gayus rekaa. 15 Kon ken mínoo kiwoꞌ an ɗú bëtísiꞌu ga teekiigoo. 16 Ahaŋ kay, mi yërí bëtísiꞌ ɓan Estefanaas na ɓu-kaanci. Paaf danaa, mi níindísukkii kibëtísiꞌ ɓiɓoꞌ ɓiliis. 17 En kiꞌenaa, Kiristaanii wossiiroo kibëtísiꞌ, wayee ya wossoo kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ee mi ayukoo ga woꞌeen caa meyoh ga kiꞌínoh ɓoꞌ-súusúus. Fodaama, kikaankaa Yéesu ga kuraanaa enoo sooƴ.

Kiñaañkii Kooh na dooliigari

18 En kiꞌenaa, kiyéegaloh an Kiristaanii kaanin ga kuraanaa, ɓuwii aaw ga kisaŋkuꞌɗa tíku iñaama kidof. Wayee ɗu ɓii Kooh músalinɗa, ɗu hot doolii Kooh ga jangataama. 19 Bídu ga Këyítfaa an, Kooh woꞌ an:

«Mi hay kiɗúbíꞌ kiñaañkii ñëeñíꞌcii,

mi fëeyíꞌ helcii ɓuwii toon kilaak helɗa.»

20 Kon ñëeñíꞌ laak gada? Ɓaa jagin laak gada? Ɓaa ínohin kiwoꞌ laak gada ga ëldúnanii wii? Hanaa Kooh teewohhii an kiñaañ ɓoꞌ-súusúus iñaa kidof?

21 Kooh, ga kiñaañkaagari, tummba bi ɓu-ëldúna mínndiiri kiꞌínoh kooroh ga kiñaañkaagaɓa. Iñaama tah kon ya koorohha ga woꞌeenii ɗí yéegaloh ɓuwii abohwa kidofɗa, kimúsal ɓuwii gëman gawaɗa. 22 Yaawúuꞌcii meekisohu kitumɗu kíntaan, ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa heelu kiꞌínoh. 23 Wayee ɗí, ɗí yéegaloh Kiristaanii daayu ga kuraaɗa. Iñaama kofeel ga yaawúuꞌcii ee ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa tíkuka kidof. 24 Wayee ɓuwii Kooh ɓay ga hafciɗa, ennda yaawúuꞌ, ennda ɓaa enndii yaawúuꞌ, ɓa am an Kiristaanii yërí en doolii Kooh, yërí en kiñaañkii Kooh. 25 Iñii Kooh tum kooroh ga Kiristaa ee ɓuwii tík kidofɗa yërí wëñ kilúun kiñaañ ɓoꞌ-súusúus. Ee iñaama Kooh tumee ɓuwii tíkwa kilaakoo dooliɗa paafin dooli ɓoꞌ-súusúus.

26 Mbokcii, malakat ɓii ɗú eneeɗa, ɗú ɓii ɗú laasin ga ɓëytohii Koohɗa: yewinndii garúu ɓuwaa ɓu-ëldúna tík ɓiɓoꞌ ɓiñëeñíꞌ, wala ɓiɓoꞌ ɓilëekíꞌ-dooli, wala ɓuwaa límukoh ga ƴoh wiyaak. 27 Óꞌóo, man iñii ɓu-ëldúna tík kidofɗa, yërí Kooh ɓeɓ kikaciꞌiꞌ ɓuwii ɓu-ëldúna tík an ɓa ɓërí ínohɗa. Ee ɓan, iñaa ɓu-ëldúna tík kilaakoo dooliɗa yërí Kooh ɓeɓ kikaciꞌiꞌ ɓuwii ɓu-ëldúna tík an ɓa ɓërí laak dooliɗa. 28 Ee, Kooh ɓewin iñii tíku yijutuut ga ëldúna, eewuunun ee enndii tús ga ëldúnaɗa, kiɗúbíꞌ iñii ɓu-ëldúna tík yilëekíꞌ-soluɗa. 29 Kooh tummba iñaama doonaa ken laakoo iñaa ya ndamukan ga fíkíici. 30 Kooh yërí tum ɗu ennda wíinoo na Yéesu Kiristaa. Ee kooroh gari, Kooh oninnduu kiñaañ, ya abohinnduu ɓiɓoꞌ ɓijúwí, tuminnduu ɓiɓoꞌ ɓiselaꞌíꞌ, músalinnduu ga baakaaꞌ. 31 Kërí tah, fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa, woꞌu an: «Ɓaa waaꞌ kindamuk ga yenaa, ya ndamukatti ga Haꞌmudii✡.»

2

Dii Pool yéegaloh Kiristaanii daaƴsee ga kuraanaaɗa

1 Mbok-kerceencii, wii mi hay kúllúu mi ga kihaffoo, kiyéegallúu kúmpafii ga Koohɗa, mi toonndiirúu kimín kiwoꞌ na kiwëñ kiꞌínoh. 2 En kiꞌenaa, mi abéeríi kiwoꞌ narúu ga dara yiliis enndii iñaa aaw ga Yéesu Kiristaa dogaa, yii daaƴsee ga kuraanaaɗa. 3 Mi sah, ga wii mi en ga díkaantirúuɗa, mi laakéeríi dooli, mi saakee hen lool sah ndaga kiniik Kooh. 4 Woꞌeenaagoo na iñaa mi jaŋngateeɗa ayukéeríi ga kimín kiwoꞌ, kaa meyoh ga kiñaañ ɓoꞌ, wayee ayukee ga doolaa Helii yiselaꞌíꞌyii teewukohee ga ɗuuƴ iñcii mi woꞌɗa. 5 En ɗanaa, ngëmiigarúu ayukoo ga kiñaañkaa meyoh ga ɓoꞌ-súusúus, wayee ayukan ga doolii Kooh.

Kiꞌínohkii meyoh ga Koohɗa

6 Moona déy, kiñaañ kërí ɗí jangat ee ɓuwii ngëmiigaɓa matinɗa, ínohuunun gaka. Kiñaañkii kiima meyohhii ga ëldúnaanii wii, ee enaamacii en na kinguuruk ga ëldúnaanii wiiɗa ínohsooka, ca cii ca aaw ga kisaŋkuꞌukɗa. 7 Kiñaañkii Kooh enee kúmpa ga ɓuwiiɗa kërí ɗí jangat. Bi ëldúna sakunaa lak Kooh waayukin kumëeñíꞌ iñaa ya ƴah kitumɗa bi ɗu mín kibok nari ga ndamaagari. 8 Enaamacii en na kinguuruk ga ëldúnaaniiwiiɗa ínohsoo kiñaañkii kiima, ndaga eneenaa ɓa daayoo Haꞌmudii líifin na ndamɗa ga kuraanaa. 9 Fodaa Këyítfaa woꞌkaɗa an:

«Iñaa has mosoo kihot,

nof mosoo kikeloh,

ɓoꞌ-súusúus mosoo kihalaat,

iñaama yërí Kooh waayukɗee ɓuwii waaꞌtiɗa.»✡

10 En kiꞌenaa, ɗu ɓërí Kooh teeɓ iñaama, kooroh ga Heliigari. Helii wiima nak hotin iñaa en tóoh bi ga iñcaa wëñ kihuut ga halaatcaa Koohɗa. 11 Ɓoꞌ-súusúus iñaa en gariɗa, ɓii yiida mínndi kiꞌínoh enndii helaa en gari, ya ga kihafciɗanaa? Fodaama ken mínoo kiꞌínoh iñaa en ga Kooh enndii Helii Kooh dogaa. 12 Ɗu ga kihaffuu, ɗu laassii helaa meyoh ga ëldúna wayee ɗu laas Helii meyoh ga Koohɗa, en ɗanaa ɗu mín kiꞌínoh iñcii Kooh onnduu ga kijofkiigariɗa. 13 Iñcii Kooh onndíi ciima, ɗí jëgírohhiica kooroh ga woꞌeen, caa meyoh ga kiñaañ ɓoꞌ-súusúus wayee ca meyoh ga woꞌeen, caa meyoh ga Helii yiselaꞌíꞌyii. Fodaama, iñcii meyoh ga Helii Koohɗa cërí ɗí yéegaloh ga ɓuwii ɓay Helaagariɗa.

14 Ɓaa ɓay halaat ɓoꞌ-súusúus kesi mínoo kitook iñcii meyoh ga Helii Koohɗa. Ca eni gari woꞌeen dof. Ya mínooca kiꞌínoh ndaga Helii Kooh yërí onohica kiꞌínoh. 15 Ɓaa ɓay Helii Kooh nak mínin kiꞌínoh iñaa en tóoh, wayee ya ga kihafci, ɓuwaa ɓíinoo mínoo kiꞌínoh iñaa ya halaatɗa. 16 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an:

«Ɓii mín kiꞌínoh iñaa Haꞌmudii halaatɗa ɓa,

bi ya míniri kiꞌon hel?»

Ɗí ga kihaffíi nak, ɗí ɓay halaatii Kiristaanii.

3

Súrgacii jaangii Kiristaa

1 Mi nak mbokcii, mi mínndii narúu kiwoꞌ fodii ɓaa woꞌ na ɓuwaa taam na Helii Kooh. Wayee mi woꞌꞌa narúu fodii ɓaa woꞌ na ɓuwaa taabuku iñaa neɓ kumuunɓa, fodii tuliiꞌ ga ngëmii ga Kiristaaniiɗa. 2 Kërí tah, mi ɓëpíꞌtarúu miismii rek, mi eꞌtiirúu ñamahii wiyëgísíꞌwii ndaga lak ɗú hatinoowa. Ee sah bi wati ɗú hatinoowa, 3 ndaga ɗú lís kipes fodii ɓuwaa taabuk neɓlaat-kumuun. Waa kiꞌiñaan na kiñaroh cii lís kilaak ga díkaantirúu, ɗú mínan na kiwoꞌ an ɗú líssii kitaabuk neɓlaat-kumuun, ee ɓadukeeniigarúu enndii ɓadukeen ɓoꞌ-súusúus kesi? 4 Binaa ɗú aaw kinookoh, ɓii an: «Mi, mi bok ga Pool», ɓíinoo an: «Mi, mi bok ga Apoloos», iñaama enndii ɓadukeen ɓoꞌ-súusúus kesee? 5 Ee sah, ɓii en Apoloos ɓa? Ɓii en Pool ɓa? Ɗí, ɗí súrga Kooh kep, ee ɗú kooroh garíi hen, kiꞌaas ga ngëmii. Yaa en ɓéeɓ garíi tum lëgëyaa Haꞌmudii sassiɗa. 6 Mi, mi yípin kedikkii, Apoloos soollaka, wayee Kooh yërí yëkíꞌka. 7 Kon nak, ɓii yípɗa na yii soolɗa enussii dara, Kooh yii yëkɗi kedikkiiɗa yërí en tóoh. 8 Yii yípɗa na yii soolɗa ɓërí hín wem. Yaa en tóoh Kooh neehalanndi ga coonufaa ya daƴɗa. 9 En kiꞌenaa, ɗí ɓërí taam kilëgëyiꞌ Kooh, ee ɗú ɓërí en yooniigari, ɗú ennda ɓan tawahii Kooh en na kiyípɗa.

10 Ga iñii Kooh onndoo ga kijofkiigariɗa, mi enin tawahohaa setin yah, mi yípin larii tawahii ee ɓoꞌ yiliis yii tawah ga ɗookgaanii. Kon nak, ɓaa en ɓéeɓ watukat dijófíꞌ daa ya tawahiɗa 11 Larii tawahii wa wíinoo ee Yéesu Kiristaa yërí. Laakissii laꞌ wiliis waa mín kiyípu. 12 Ga ɗook lariima nak laakin ɓuwaa en na kitawah ga na wúrúus, ɓii na hëelís, ɓii na siimii cimóríꞌ, ɓii na haanga, ɓii na booɓ, ɓii na baaŋ. 13 Ga besaa bëríi ëldúna ƴah kiꞌattiꞌuɗa, iñaa ɓoꞌ lëgëyin tóoh hay kihotuk, meƴdohu faŋ. En kiꞌenaa, besaama ƴah fodii kiwii, kaa ɓaa en ɓéeɓ, lëgëyaagari hay ga kikooꞌdohu, kimalak daa wa hín kimanɗa. 14 Ɓaa iñaa fu tawah ga ɗook laraaɗa kiwiikaa mínndii dara ganaa, fu hay kilaas neehal. 15 Wayee nak, ɓaa iñaa fu tawahɗa takaa, fu hay kiñak neehalaagaraa. Fu hay kimúc ee fu madan na ɓaa rëcoh ga kiwiikaa.

16 Ɗú ínohoo an ɗú ɓërí en Kaanfii Kooh ee Helii Kooh yii dëkka garúune? 17 Ɓaa fu ɗúbíꞌ Kaanfii Koohaa, Kooh hayyaa kiɗúbíꞌ ndaga Kaanfii Kooh selaꞌin ee Kaanfiima, ɗú ɓërí. 18 Ken hanat hafci kiɗúk. Binaa laak garúu ɓaa tík hafci ñëeñíꞌ ga fíkíi ɓu-ëldúna, ya namat kay kitook kitíku dof ga fíkíiɓa, en ɗanaa, ya en ɓaa ñaañin ga fíkíi Kooh. 19 En kiꞌenaa, iñii ɓu-ëldúna tík kiñaañɗa iñaa kidof ga fíkíi Kooh. Bíduunun ga Këyítfaa an: «ɓuwii toon kiñaañɗa, Kooh ɓúukinɓa, koorohha ga helcaa ɓa laꞌ ga kihafɓaɗa.» 20 Bíduunun ɓan an: «Haꞌmudii ínohin halaatcaa ñëeñíꞌcaa, ya ínohin an ca en sooƴ.» 21 Kon nak, ken hanat kindamukoh ɓoꞌ-súusúus. Ɗú ɓërí laak tóoh: 22 ennda Pool, ennda Apoloos, ennda Peeꞌ*, ennda ëldúna, ennda kipeskii, ennda kikaankii, ennda iñcii laak diimaɗa, ennda iñcaa ƴah kihayɗa, tóohca ɗú ɓërí laakca. 23 Ee Kiristaanii yërí laakkúu, Kooh laakka Kiristaanii.

4

Ɓuwii enu apotaaꞌ Kiristaaniiɗa

1 Kon ɗú jommbíi kiꞌaboh ɓisúrga Kiristaanii rek, ɗí tuukuk lëgëy kiꞌínohlukoh ɓuwii kúmpafii en ga Koohɗa. 2 En kiꞌenaa, ɓaa tuukuk lëgëy ɓoꞌ, iñaa ya meekisuɗa wërí en kitum lëgëyaagari bi júɓ fodaa ya nakukaɗa. 3 Mi ga kihaffoo, waa ɗú attiꞌꞌoo, wala mi ɓayu paanaa attiꞌohsiɗa, dara ɓíttiiroo ga. Mi nak, mi attiꞌoo haffoo ɓan. 4 En kiꞌenaa, heliigoo yammbiiroo ga dara wayee iñaama tahhii mi woꞌ an mi júwin. Haꞌmudii yërí doŋ jommboo kiꞌattiꞌ. 5 Kon nak kaa attiꞌat ken ee wahtii Haꞌmudii amɗa leꞌꞌii. Sekat bi Haꞌmudii hayis. Yërí ƴah kiléeríꞌ iñcii ɗaakuk ga ñúusiiɗa, ya meƴdoh faŋ halaatcii ɗaaku ga keeñciiɗa. Fodaama, ɓaa en ɓéeɓ Kooh hayyi kikañ, kañaa waꞌ gari.

6 Mbokcii, mi woꞌ iñcuma garoo na ga Apoloosaa, nam kiꞌen mi waaꞌtúu kiyúun. En ɗanaa, ɗú malak garíinaa, ɗú ínoh iñii liiwukii wii waaꞌ kiwoꞌɗa an «Eemat ga iñaa bídu ga këyítfaaɗa.» Kon ken garúu hanat kiɓëwíꞌ hafci ya faꞌta na yiinaa, ya yóoskíꞌ yaa tesɗa. 7 En kiꞌenaa, fu wóotíroh na ɓuwii ga ya? Iñii yiida fu laak ee enndii Kooh onndaari? Waa Kooh yërí onndaa iñcii fu laakɗa, fu ndamuk ya ga en fan fu yërí on haffu?

8 Kon daal, ɗú laakin tóoh iñaa ɗú sooluk! Kon daal ɗú dóoyírin! Ɗú foñinndíi, kon ɗú aasin ga kibuuꞌ haat! Dii ɗí waaree ɗú en ɓibuuꞌ kayoh-kayohɗa ee ɗí bok narúu kinguurukɗa! 9 Ee sah, manndoo na ɗí apotaaꞌcii, Kooh ɓewinndíi, ya hanohiꞌtaríi fenoo ɓuwii, ɗí en ɓuwaa jom kiꞌapu, ɓéeɓ malaki ga, ɗí en ƴensirukaah ga fíkíi ëldúna, fíkíi malaakacii na fíkíi ɓéeɓ ɓuwii. 10 Ɗí, ɗí ɓërí tíku dofcii ndaga Kiristaanii, ɗú, ɗú ennda ñëeñíꞌcii an ɓërí en wíinoo na Kiristaaniiɗa. Ɗí, ɗí ɓërí en ɓuwii laakoo dooliɗa; ɗú, ɗú ennda ɓuwii an ɓërí laak dooliɗa. Ɗú, ɗú ɓërí en ɓuwii eru céeꞌɗa, ɗí nak, ɗí ennda ɓuwii faaliꞌussiiɗa. 11 Bi ga wahtii ɗu enohɗa, ɗí ɓii yaaɓ, ɗí ɓii píl, ɗí laakoo iñaa ɗí ekukan, ɗí ɓii feeku ee ɗí dëk ga kiwíil. 12 Iñaa ɗí ñaman, ɗí lëgëyiri na yahciigaríi. Binaa ɓiɓoꞌ ɓassíinaa, ɗí kíimiꞌɓa yijófíꞌ. Binaa ɗí hatalu ga kipesaa, ɗí tookka. 13 Ɓuwii woꞌi garíi yibóníꞌ, wayee ɗí woꞌi naɓa woꞌeen cinéwíꞌ. Ga fíkíi ɓuwii, ɗí ɓërí en caluuscii ëldúna, ɗí ɓërí en baycii ëldúna.

Towutii Pool ga ngëmiiɗa

14 Mi bínndiirúu iñcuma kikaciꞌiꞌtúu, wayee mi bínca kiyúunndúu, ɗú ɓii mi aboh ɓitowuroo ga ngëmii, taa mi keeñukinɗa. 15 En kiꞌenaa, luu ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah yóodíreerúu kitaabuk Kiristaanii, ɗú laakkii paamun ɓiyewin. Mi en paamudii haydohhúu ga Yéesu Kiristaaɗa, kooroh ga Hewhewii winéwíꞌ wii mi yéegallúuɗa. 16 Kon mi kíimmbúu, tumat fodiigoo. 17 Kërí tah mi wosohhúu Tímotée yii mi aboh fodii kowuroo ga ngëmiiɗa, mi keeñukinndi ee ya júwin ga fíkíi Haꞌmudii. Ya hayyúu kiníindís dii kipeskiigoo man ga waasii Kiristaanii, ee iñaama yërí en iñii mi jëgíroh daa en ɓéeɓ ga jaanguciiɗa.

18 Laakin ga ɗuuƴcúu ɓuwaa en na kiɓëwíꞌ yúuk, ɓa fooŋ an mi hayisanndii kiwaakneerúu. 19 Wayee neɓ Haꞌmudiinaa, diimanaa mi hayyúu kiwaaknee bi mi ínoh, ɓuwaama en na kindamukɗa, ati ɓa woꞌ túuwtaagaɓa doŋ wala laakin iñaa ɓa mín. 20 En kiꞌenaa, kibok ga Nguurii Kooh enndii kiwoꞌ na kúuw kesi onohika wayee kimínkaa meyoh gariɗa onohika. 21 Iñii gënëllúu ya? Mi hay garúu, mi taam na kifeekoh, wala mi hayan, mi tam na keeñ kiwaaroh na kiɗúkoh narúu?

5

Ɓadukeenaa wibóníꞌwaa kerceencaa Korenti

1 Giliis gee ɓan: ɓuwii keloh an laakin ga ɗuuƴcúu kibonkaa hotuk, kaa wëeꞌtaa ga an kii ɓuwii ínohsoo Koohɗa sah tumsooka. Woꞌu kon an laakin garúu yaa tum ɓeti paamci ɓeti, 2 ee an ɗú ndamukoh iñaama. Keeñnjúu jomee ga kileeh hen ee ɓaa tum iñaamaɗa ɗú kaalli ga díkaantirúu. 3 Mi nak, luu en an mi gaa narúu duma, heliigoo wii narúu duma. Kon man na mi yii ga díkaantirúu ee ɓaa tum iñaa yibóníꞌyaamaɗa mi attiꞌinndi haat. 4 Mi nakinndúu ga teekii Yéesu Haꞌmudiigaruu, hídírukohat, mi ƴah ga díkaantirúu ga hel ee doolii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ƴah naruu kitaam. 5 Ɓaama, tíkatti ga yah Seytaani, en ɗanaa faanfaagari ɗúbíru, ee fodaama fítaagari mín kimúc ga bëríinaa Haꞌmudii hayisanɗa.

6 Ɗú laakoo iñaa ɗú ndamukohan. Ɗú ínohin liiwukii wii an: «Moloŋ-kuun wijutuut, waa kaañohin dooyin kikaañohiꞌ kuuncaa tóohca.» 7 Kon sétírat haffúu ga moloŋ-kuunii wimëeñíꞌwii en baakaaꞌɗa, en ɗanaa ɗú set wic, ɗú man na kuun ciꞌas caa tummbii moloŋ-kuun. En kiꞌenaa, Kiristaa apuunun ga kuraanaa, ya ennda baal-sarahiigaruu ga Paakii. 8 Kon ɗu húmbalat Paakiigaruu ee hanat kiꞌen na mbúuraa tumin moloŋ-kuun wimëeñíꞌ, wii en kimoroo ga nof na kisootɗa, wayee enat na mbúuraa en kiset keeñ na kitum iñaa en kayohɗa.

9 Mi bídeerarúu këyít, mi woꞌꞌarúu an kaa bokat dara na ɓuwaa faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa. 10 Woꞌeeniigoo aawéeríi nak ga ɓuwii ga ëldúna faanuksi na ɓaa en ɓéeɓɗa, wala ɓii waari kigooñ iñaa en tóoh ga hafɓaɗa, lokcii wala ɓuwii jaamuki tuuꞌɗa. Ɓuwiima, ɗú naꞌ naɓa kibokoo ga daranaa, ɗú meyan ëldúna hen. 11 Mi waareerúu kiwoꞌ an: Kaa bokat dara na ɓuwaa tíku hafɓa kerceen ee ɓa faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa, ɓii waari kigooñ iñaa en tóoh ga hafɓaɗa, ɓii aamuki koofɗa, ɓii ɓasi mooroomɓaɗa, ɓii dëk ga kilaalɗa, ɓii lokiɗa. Ɓaa man fodaama kaa bokat nari sah kiñam. 12-13 Ɓuwii enussii kerceenɗa mi yërí jomɓa kiꞌattiꞌe? Óꞌóo, Kooh yërí ƴahɓa kiꞌattiꞌ. Wayee ɗú, ɗú jomin kiꞌattiꞌ ɓuwii ɗú bok naɓa jaanguɗa. En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an: «Ɓii yibóníꞌyii, meƴdohatti ga díkaantirúu.»

6

Kilayoh ga díkaanti ɓikerceen

1 Mbokcii, binaa yíinoo garúu laakoh na mbok-kerceen mooroomcinaa, ya mínan na kikëldúk ɓuwii en ɓuu Koohɗa, ya kaꞌ kiꞌattiꞌu ga ɓuwaa júwussii ga fíkíi Kooh? 2 Kon, ɗú ínohoo an ɓuwii en ɓuu Koohɗa ɓërí ƴah kiꞌattiꞌ ëldúnane? Waa ɗú ɓërí ƴah kiꞌattiꞌ ëldúna, iñii hoonohhúu kiꞌattiꞌ iñcaa ciƴíncaa caama ya? 3 Hanaa ɗú ínohoo an bi ga sah malaakacii ɗu ɓërí ƴahɓa kiꞌattiꞌ? Kon kiꞌattiꞌ iñcii ga ëldúnaɗa mínannduu na kitëh? 4 Ee kat, laakohaa man fodaama, en ga díkaantirúunaa, ɗú ɓeɓnee ɓiɓoꞌ, ɓaa jaangii abohɓa ɓuwaa enndii dara, ɓa attiꞌꞌúu? 5 Mi woꞌ man iñaama jominndúu kiꞌap kaci. Hanaa kay laakin ga ɗuuƴcúu ɓoꞌ yíinoo yaa ínohin yen book, yaa mín kiꞌattiꞌ mbok-kerceen ɓanak ɓaa laakoh? 6 Kon morin moos kerceen na mooroomci, ɓa laakoh bi ɓa kaꞌnee sah ga fíkíi attiꞌohcaa gëmussii ga Yéesuɗane? 7 En kiꞌenaa, kilayoh ga díkaantirúu kërí ɗeɓ kiteewoh an ɗú keenin jac. Kitooñu fu múuñ, kilokɗu fu múuñ enndii kërí gën kilayoh na mooroomfune? 8 Ee eemmbiiɗa sah, ɗú ga kihaffúu, ɗú ɓërí tooñi, ɗú ɓërí loki ee ɗú tumi mbokkúuka. 9 Kon ɗú ínohoo an ɓuwii júwussiiɗa boksanndii ga ɓuwaa ƴah kilam Nguuraa Koohɗane? Kon ken hanattúu kiɗúk. Ɓuwii faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa, ɓuwii aamuki koofɗa, ɓuwii ɗúki ƴaalɓa na ɓetiɓa ɓa faanuki na ɓoꞌ yiliisɗa, ƴaalcii faanuki kiɓeti na ƴaal mooroomɓaɗa, na ɓuwaa tumka lëgëyɗa, 10 lokcii, ɓuwii waari kigooñ iñaa en tóoh ga hafɓaɗa, ɓuwii dëk ga kiꞌanɗa, ɓuwii ɓasi mooroomɓaɗa, gúroh-waascii, ɓéeɓ ɓuwaama boksanndii ga ɓuwaa ƴah kilam Nguuraa Koohɗa. 11 Ɓiyewin garúu madee fodaama kuɗewaa, wayee ɗú setɗussa ga baakaaꞌciigarúu, ɗú faanɗussa Kooh haŋ doonaa ɗú en ɓuuci, ɗú abohussa ɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, kooroh ga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, na ga Helii Koohyiigaruu.

Erat Kooh Ndam ga faanciigarúu

12 Laakin ɓuwaa woꞌi an: «Iñaa neɓpoo tóoh mi tum.» Kayoh, wayee enndii tóoh jof garúu. Mi mín kiwoꞌ an: «Iñaa neɓpoo tóoh mi tum», wayee, mi ƴahhii kiꞌíis haffoo, mi en ñaam iñaa en tóoh. 13 Ɗú woꞌin ɓan an: «ñamah eniꞌ look, ee look eniꞌ ñamah.» Kayoh, ee Kooh hayca kiɗúbíꞌ ca kanak tóohca. Faan nak, enohussii kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ. Faanfii eniꞌ Haꞌmudii ee Haꞌmudii eniꞌ faanfii. 14 Kooh yii mílísiꞌ Haꞌmudii ga kikaankaaɗa, Koohyii yiima yërí ƴahhuu kimílísiꞌ ɓan ga kikaankaa, kooroh ga dooliigari.

15 Ɗú ínohoo an faanciigarúu iñcii céeꞌ ga faanfii Kiristaa hene? Mi hay kiɓeɓ moos céeꞌ ga faanfii Kiristaanii, mi tumwa céeꞌ ga faan faankoh-pakaye? Múk, mi tumooka. 16 Kon ɗú ínohoo an ɓaa fu faanuk na faankoh-pakayaa, fu enin nari faan fíinoone? En kiꞌenaa, ga loo ɓeti na ƴaal, bíduunun ga Këyítfaa an: «Ɓa ɓanak, ɓa ƴah faan fíinoo»✡. 17 Wayee ɓaa en wíinoo na Haꞌmudiinaa, lak enin nari wíinoo ga hel.

18 Kon núpat kifaanuki na ɓaa en ɓéeɓ. Ɓéeɓ baakaaꞌ wiliis, waa ɓoꞌ tum laakohhii dara na faanfaagari, wayee ɓaa faanuki na ɓaa en ɓéeɓ ya tumin iñaa joffii ga faanfaagari. 19 Kon ɗú ínohoo an faanfiigarúu fërí en Kaanfii fiselaꞌíꞌfii Helii yiselaꞌíꞌyii dëkohɗane? Heliima en garúuɗa, Kooh yërí onndúuwa. Ɗú, ɗú laakkii haffúu. 20 Kooh eroh cadam fiyaak, ya laassarúu. Kon, na faanciigarúu, erat Kooh Ndam.

7

Iñii Pool taas ga loo sëyɗa

1 Diimaɗa ɗu paafat ga iñcaa ɗú bídeeroo, ɗú meekissaroocaɗa. Iñaa gën ga ƴaalɗa wërí en ya leꞌoo ga ɓeti. 2 Kikeen ga yibóníꞌ nam kiyooɓ hen bi, iñaa gënɗa wërí en ƴaalaa en ɓéeɓ laak ɓetici, ɓetifaa en ɓéeɓ laak ƴaalci. 3 Ƴaal jomin kitum iñaa waꞌti ga díkaantici na ɓetici ee ɓeti ɓan jomin kitum iñaa waꞌti ga díkaantici na ƴaalci. 4 Ɓeti laakkii faanfaagari, ƴaalci yërí laak. Ƴaal ɓan laakkii faanfaagari, ɓetici yërí laak. 5 Yíinoo gaɓa jomoo mooroomci kihoonoh hafci, enndii an ɓa júwoh ga hen, ɓa tum fodaama ee enoo ga iñaa maañ, lak ɓa waaꞌ kikíim Koohaa. Wayee gaama paafaa, ɓa taabaatat ɓa sëy. Enndiikanaa, ɓa mínsanndii kiꞌabuk ee Seytaani mín ga kikooroh, fíꞌɓa. 6 Iñii mi woꞌ yii mi tookin ya tumu, wayee mi gítínndii ken ga. 7 En kiꞌenaa, enee ga iñaa gënëlloonaa, ɓéeɓ tuman fodiigoo. Wayee nak ɓaa en ɓéeɓ na iñaa Kooh onndiɗa. Yii Kooh onndi iñii yii, yii Kooh onndi iñaa yay.

8 Ƴaalcii laaksoo ɓetiɗa na ɓeticii ɓiƴaalɓa kaaninɗa, iñii mi woꞌɓa ee gën gaɓaɗa wërí en an ɓa tum fodiigoo, ɓa tesɗa. 9 Wayee en lak ɓa mínoo kiꞌabukaa, ƴaal pajat ɓeti pajuk. En kiꞌenaa, kipañ na kiꞌen ga pañ, kërí gën kitak.

10 Ɓuwii en ga kipañ wala kipajukɗa mi woꞌɓa iñii yii: Ɓetifaa pajukin jomoo kitagoh na ƴaalci. En kiꞌenaa, enndii mi ebilohka na kihaffoo, wayee Haꞌmudii yërí. 11 Ee binaa fa tagoh narinaa, fa jomoo kipajukis wala book fa júwohisat na ƴaalci. Ƴaal ɓan jomoo kifoñ ɓetici. 12 Iñii mi ƴah kiwoꞌ yiiɗa nak enndii Haꞌmudii ebilohhi wayee mi yërí woꞌka: Binaa ƴaalaa en kerceen laak ɓetifaa enndii kerceenaa, ee ɓetifaa took kites narinaa, ya jomoo ɓetifaa kifoñ. 13 Fodaama ɓan, ɓetifaa en kerceen laak ƴaalaa enndii kerceen ee ƴaalaa took kites narinaa, ya jomoo kitas ɓan. 14 En kiꞌenaa, ƴaalaa enndii kerceen Kooh tookinndi ndaga daa fa taam na ɓetifaa en kerceenɗa, ee ɓetifaa enndii kerceen Kooh tookinfa ndaga daa fa taam na ƴalaa en kerceenɗa. Enndii fodaamanaa, towutaagaɓa madan na towu yiifaꞌ, ee wiima lakanaa Kooh tookinta. 15 Wayee nak ɓaa enndii kerceen waaꞌ kitagoh na ɓaa ya pajoh nari en kerceenɗanaa, yaama íisatti ya ƴeeꞌ. Iñaama laakaa, yaa en kerceenɗa, ennda ƴaalaa ennda ɓetifaa, ya laakin hafci. En kiꞌenaa, Kooh ɓayyúu kipes ga jam. 16 Fu ɓetifii en kerceenɗa, fu ínohoo ati eneenaa fu hay kitah ƴaalfu kimúc, ee fu ƴaalii en kerceenɗa ɓan, fu ínohoo ati eneenaa fu hay kitah ɓetifu kimúc.

Kaa súpítat kipessúu

17 Paaf ga iñiimanaa, ɓaa en ɓéeɓ lísat kitaabuk kipeskaa Haꞌmudii onndiɗa, kipeskaa ya enohee ga wii Kooh ɓayyi ga hafciɗa. Iñaama yërí mi ebiloh ga ɓéeɓ jaangucii. 18 Ɓaa, wii Kooh ɓayyaa ga hafci, laakkaa lak fu gúrukinaa, kaa heel kiɗaak mandargaa teewoh an fu gúrukinɗa. Ɓaa, wii Kooh ɓayyaa ga hafci, laakkaa lak fu gúrukkiinaa, kaa gúruk. 19 Kigúruk na kigúrukkii tóoh laakoo solu. Iñii laak soluɗa wërí en kitum iñaa Kooh nakohɗa. 20 Ɓaa en ɓéeɓ lísat kitaabuk iñaa ya enee ga wii Kooh ɓayyi ga hafciɗa. 21 Ɓaa, wii Kooh ɓayyaa ga hafci laakkaa lak fu ñaam, iñaama hanattaa kiɓít. Wayee fu hot halaa onanndaa kilaak haffunaa, wa onattaa kisaan. 22 En kiꞌenaa, ɓaa fu en ñaam ee Haꞌmudii ɓayinndaa ga hafcinaa, fu yaama, Haꞌmudii oninndaa kilaak haffu. Fodaama ɓaa fu enndii ñaam ee Haꞌmudii ɓayinndaa ga hafcinaa, fu yaama, fu ñaam Kiristaanii. 23 Kooh lomohinndúu cadam fiyaak; kon kaa enat ñaam ɓoꞌ-súusúus. 24 Mbokcii, ɓaa en ɓéeɓ, ga fíkíi Kooh ya lísat ga iñaa ya enukohee, ga wii Kooh ɓayyi ga hafciɗa.

Ɓuwii enussii ga kipañ wala kipajukɗa

25 Diimaɗa kon, mi hayyúu kitaas ga loo ɓuwii mosoo kileꞌ ga ɓeti wala ƴaalɗa. Enndii nak Haꞌmudii ebilohka, wayee mi ƴah kiwoꞌ halaattoo. Ee ɗú jominndoo kiꞌóoluk ndaga Haꞌmudii ga yërmaandiigari yërí onndoo halaatiima. 26 Mi, mi foogin an gënin ga ƴaal, ya tes ɗa, ya aasoo ga ɓeti ndaga conucii ga jamaanii watiɗa. 27 En fu laakin ɓetinaa kaa heelfa kifoñ, en fu laakoo ɓetinaa tesaa ɗa. 28 Binaa fu pañ ɓanaa, fu tummbii baakaaꞌ. Ee oomaa-jowu pajukaa, ya tummbii baakaaꞌ. Wayee ɓuwii aas ga sëyɗa, ɓa hay kilaak coonu besaa en ɓéeɓ, ee iñaama yërí mi sagiꞌtúu. 29 Ɗú mbokcii, iñii yii yërí mi waaꞌtúu kiwoꞌ. Iñii tesɗa yewinissii. Aboh ga watinaa, ƴaalcii pajinɗa, ɓa madat ga kipesɓa fodii ɓuwaa pañnjii; 30 ɓuwii kodukɗa, ɓa madat na ɓuwaa kodukkii; ɓuwii en na kiƴenɗa, ɓa madat na ɓuwaa ƴenndii; ɓuwii lomiɗa, ɓa madat na ɓuwaa laakkii iñaa ɓa lomɗa; 31 ɓuwii jeriñukohi iñcii cijófíꞌcii ga ëldúnaɗa, ɓa madat na ɓuwaa mosooca kijeriñukoh. Iñaama enat fodaama, ndaga ëldúnaanii wii ga dii wa manɗa, ƴahissii kimaañ. 32 Mi waaꞌ ɗú ɓëgísuk ga halaat ëldúna. Ƴaalaa pañnjii, líki helci ga iñaa aaw ga loo Haꞌmudii, ya heeli kineɓloh Haꞌmudii. 33 Wayee ɓaa pajin líki helci ga enaama ëldúna, ya heeli kitum iñaa tahan ɓetici wëñnji kiwaaꞌ. 34 Fodaama, ya warukoh ga enaama kanak caa ɓítinndi. Ɓetifaa pajukkii ɓan wala ooma-jowu, líki helci ga iñaa aaw ga loo Haꞌmudii doonaa ya en yuu Haꞌmudii ga ɓéeɓ iñaa ya tum na iñaa ya halaat. Ee ɓetifaa pajukinɗa nak líki helci ga enaama ëldúna, ya heeli iñaa tahan ƴaalci wëñnji kiwaaꞌ. 35 Mi woꞌ iñuma kiꞌamɗohhúu rek, enndii an mi waaꞌtúu kiꞌek ga gagal. Mi waaꞌ rek kipessúu en ga daa gënɗa ee ɗú eroh haffúu tóoh ga lëgëyii Haꞌmudii.

36 Kon ɗu paafat kimma ga loo oomaa-fiil, yaa pokin jowu. Binaa helci lík lool ga jowujaa ee ya halaat an ya mín kitum iñaa bokkii ga ee ya am an ɓa jom kipajoh henaa, ɓa pajohat: ya tummbii baakaaꞌ. 37 Wayee ɓan ya mínin kiꞌam bi yëgís ga keeñci an ya pajanndii ee ya faanukanndii na jowujaa. En lak iñaa ya am yaama yëgísin ga keeñci, ken gítínndiiri ga ee ya abin hafci ga jowujaanaa: ya tumin iñaa jof. 38 Fodaama, ɓaa pañ ɓeti tumin iñaa jof ee yaa pañnjiiɗa nak tumin iñaa wëñ kijof. 39 Ɓetifaa pajukin lísan ga pajaa en lak rek an ƴaalci yaa lís kipesaa. Ƴaalaa kaanaa nak, ya mín kipajukis ga ɓaa neɓpi, wayee enat ga kerceen fodaagari. 40 Wayee nak ga halaattoo, ya wëñan kineɓluk binaa ya tesɗanaa ee mi foogin an mi taam na Helii Kooh ga halaatuma.

8

Kiñam koynoh kaa tumu sarah ga koof

1 Diimaɗa ɓan, mi hayyúu kitaas ga iñum ɗú meekissoo ga loo koynohkaa tumu sarah ga koofɗa. Kayoh sah, ɗu ɓéeɓpuu, ɓaa en ɓéeɓ garuu laakin iñaa ya ínoh. Kiꞌínoh nak eki ɓoꞌ ga kiɓëwíꞌ hafci, kiwaaroh tahi ngëm kiyëgís. 2 Ɓaa fooŋ an ya ínohin yen tóoh, lak kiꞌínohkaagari leꞌꞌii ga daa ka jomee kileꞌɗa. 3 Ɓaa waarin Kooh, Kooh ínohinndi.

4 Kon ga loo iñuma ɗú meekissoo an ati koynohkaa tumu sarah ga koof jomin kiñamu wala jomooɗa, mi taassúu an: «koof enndii dara ga ëldúna ee Kooh yíinoo doŋ yërí laak» 5 En kiꞌenaa, iñcaama ɓuwii tík Kooh na Haꞌmun ga asamaan na ga ëldúnaɗa, ca yewinin. 6 Wayee en garuunaa, Kooh yíinoo doŋ yërí laak: yërí en Paamudii, yii sak iñaa en tóoh ee ɗu aƴ kipessuu gari. Ee ɓan Haꞌmun yíinoo doŋ yërí lak: yërí en Yéesu Kiristaa, ya yii tóoh saku koorohha gari ee yërí en kipessuuɗa.

7 Wayee nak enndii kerceencii ɓéeɓɓa ɓërí ínoh kayohfiima. Ɓíinoo, koofcaa ɓa aamukeeɗa meƴcii ga hafcaagaɓa bi diima. Saycaa ɓa ñam koynoh sarah tóoh madi ɓa na, ɓa bokidohuunun ga sarahaa tumu waama ee helcaagaɓa hícískoh, ɓa fooŋ an ɓa tumin yisépíꞌíꞌ. 8 Ñamah moos deeƴdohooruu ga Kooh: kiñammbii ga, nëewísoo dara garuu ee kiñam ga, ɓaatoo dara garuu.

9 Wayee nak watukaa iñaa dal helfu fu tumiɗa wa en iñaa ekan ɓuwaa ngëmaagaɓa yëgíssiiɗa ga kitum baakaaꞌ. 10 En kiꞌenaa, ɓaa ngëmaagari yëgíssii, hottaa fu yii fu ínohin kayohfiiɗa ga ɗekataa aamukohsi koofɗa. Fu bokin kanu na ɓuwaa aamuki koofɗanaa, iñaama mínoori kiꞌek ga kiꞌaaw kiñam koynohkaa sarahu ga koof fodiigaraane? 11 Fodaama, mbok-kerceenaama, ngëmaagari yëgíssiiɗa, kiꞌínoh-kayohkiigaraa tahinndi kisaŋkuꞌuk ee lakanaa ya ɓan, Kiristaanii kaanɗinndi ga kuraanaa. 12 Fu tum baakaaꞌ fodaama, fu tooñ mbok-kerceenaa ngëmaagari yëgíssii, fu yah helaagarinaa, ínohaa an Kiristaanii yërí fu tooñ. 13 Kërí tah, koynohkaa mi mín kiñam tóoh, ka naꞌ kiꞌek mbok-kerceen ga kitum baakaaraa, mi íisanka hen bi taaꞌ, doonaa mi ekoo mbokkoo-kerceen ga kitum baakaaꞌ.

9

Pool foñin tóoh iñaa ya jomee kilaak ga lëgëy kiꞌapotaaꞌkaagari.

1 Enndii mi laak haffoone? Mi enndii apotaaꞌ hene? Mi hottii Yéesu, Haꞌmudiigaruune? Ɗú límukohhii ga lëgëyii Haꞌmudii mi enukohɗane? 2 Luu enee an laakin ɓuwaa tookussiiroo apotaaꞌ, garúu, mi apotaaꞌ. En kiꞌenaa, enii ɗú enin wíinoo na Haꞌmudiiɗa teewohin kayoh-kayohɗa an mi apotaaꞌ. 3 Iñii yii yërí mi layiꞌ haffoo kitaas ɓuwii yammbooɗa: 4 Ati ɗí jomoo kiꞌeru ñamah na anah? 5 Ɗí jomoo kiɓaydoh ɓetifaa ɗí pañ ee en kerceen fodii dii apotaaꞌcii ɓíinoo, ɓa na këmëeŋkímuncii Haꞌmudii na Peeꞌ*, ɓa tumika ɗane? 6 Ati mi na Barnabaas ɗí ɓanak rek ɗí ɓërí jom kiꞌanaŋ kilaak iñaa ɗí pesohan? 7 Soldaarii yiida mos kiɓay hafci ga poosci? Ɓii yiida yípan kedik, ka límaa ya jomoo kimaƴ ga towutaa? Wala níirohii yiida níiran yop ee an ya jomoo kileꞌ ga miismaa ya teniɗa? 8 Kaa foogat an iñii mi woꞌɗa mi ɓewohhi kesi ga iñciima ɓuwii hot ca tumsiɗa. Waasii Móyíis ɓan woꞌꞌii iñaamane? 9 En kiꞌenaa, bídu ga an: «Kaa súum kúuwkaa enohfaa en na kiyon belaaɗa.» Woꞌeenama, enoh tah Kooh kiwoꞌwane? 10 Ɗu ɓërí tah Kooh woꞌ iñaama man? Ehee, ɗu ɓërí tah iñaama kibídu. Fodaama línoh jomin kiꞌam yaakaaꞌ ga iñaa ya línɗa ee yonoh jomin kiꞌam yaakaaꞌ kilaak ɓakci ga iñaa ya yonɗa. 11 Ɗí nak, ɗí sokin garúu enaama cijófíꞌ, caa meyoh ga Helii yiselaꞌíꞌyii. Kon binaa ɗí laas ga iñaa ɗú lëgëy ga yahhúuɗanaa, iñaama hëpin ga iñaa ɗí jom kisek garúuɗane? 12 Waa laakin ɓiɓoꞌ ɓaa laak iñaama garúu, enndii ɗí jomeeɓa ka kiwëñ kilaak garúu fúufe? Moona déy, iñaa ɗí jom kilaak garúu yaama ɗí taabukkiiri. Wayee ɗí kooruk tóoh doonaa laakoo enaama yíinoo yaa hoonohan kitíin lëgëyii kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌ wii. 13 Ɓuwaa lëgëyi ga Kaanfaa Koohɗa, man ɗú ínohin an ɓa ɓewohi iñaa ɓa pesohi ga iñcaa ɓuwaa haydohi daamaɗa; ɓuwaa tum lëgëy-sarahohɗa, ɓa laasi ɓakɓa ga iñcaa tumsi sarah daamaɗa✡ 14 Fodaama, Haꞌmudii nakoh an ɓuwii tum lëgëy kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, ɓa pesat ɓan ga lëgëyaa ɓa tum waama.

15 Wayee iñcaama mi jom garúu kilaakɗa, mi taabukkii wíinoo gaca. Ee mi bínndii iñii yii kiwaaꞌ ɗú tumiꞌtoo yen. Ken mínoo kiteꞌ garoo iñaama mi bakukohiɗa: kikaan gënëllooka. 16 En kiꞌenaa, mi laakoo iñaa mi ƴah kindamuk ga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii. Wa en sas garoo waa mi sasu, ee massa haffoo binaa mi yéegalohhii Hewhewii winéwíꞌwiinaa. 17 Enee an mi na kihaffoo, mi yërí tanuk kitumkanaa, eneenaa mi mín kiséentuk fay ga. Wayee, waa mi tíkuka hen, wa enin sas waa mi eru kitum. 18 Kon fayiigoo gaɗa wërí en ya? Hanaa kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, mi meekisohoo dara ee mi ɗíibukoo kilaas iñaa ɓuwii yéegalohiwa jom ga kilaakɗa.

19 En kiꞌenaa, mi laak haffoo, mi enndii ñaam ken. Wayee mi tumin haffoo ñaam ɓaa en ɓéeɓ doonaa mi mín kinook iñaa wëñ gaɓa kiyewinɗa ga Kiristaanii. 20 Binaa mi en ga ɗuuƴ yaawúuꞌciinaa, mi eni yaawúuꞌ doonaa mi nookɓa. Hídaa ga dii mi aƴcii kipessoo ga Waasii Móyíisɗa tóoh, binaa mi en ga ɗuuƴ ɓuwii aƴ kipesɓa ga Waasii Móyíisɗanaa, mi tumi haffoo fodii ɓaa ayuk gawa doonaa mi nookɓa. 21 Fodaama, binaa mi en na ɓuwii ayussii kipesɓa ga Waasii Móyíisɗanaa, mi eni fodii ɓaa aƴcii kipesci ga Waasii Móyíis doonaa mi nookɓa. Moona déy, enndii an mi faaliꞌꞌii Waasii Kooh; nam kiꞌen an mi aƴ kipessoo ga waasii Kiristaanii. 22 Mi en na ɓuwaa ngëmaagaɓa yëgíssiinaa, mi tumi fodii ɓaa ngëmaagari yëgíssii, doonaa mi nookɓa. Fodaama mi madi ga fíkíi ɓaa en ɓéeɓ fodaa daa mi laakki ya manɗa, ee mi tum tóoh bi laak gaɓa ɓaa múc. 23 Iñcaama tóohca, mi tumca ndaga Hewhewii winéwíꞌwii, doonaa mi ɓan, mi laak ga iñcii cinéwíꞌcii wa onohiɗa.

24 Ɗú ínohin dijófíꞌ an en ga kifool kiɗewirohaa, ɓéeɓ foolohcaa ɓërí fooli, wayee yíinoo rek yërí ɓayan ndamaa. Foolat kon jaaraa onanndúuwa kiɓeɓ. 25 Foolohaa en ɓéeɓ, en na kitagat faanfaagarinaa, hoonohiꞌ hafci enaama ciyewin. Ya tumi iñaama kiheel ndamaa maañoo, wayee ɗu, ɗu tumi fodaama kiheel ndamaa ƴah bi taaꞌ. 26 Mi nak, mi fooli fodaama, mi leeloo kifool; mi lebirohi fodaama, mi leeloo kifeek; 27 faanfiigoo, mi onoofa jam, mi tumifa iñaa neɓpoo, enndiikanaa mi hay kiyéegal ɓuwii Hewhewii winéwíꞌwii bi leehaa, mi dal kijafu ga fooh.

10

Pool nak ɓu-Korenti kiwatuk kiꞌaamuk koof

1 Mbokcii, mi waaꞌ ɗú níindísuk iñaa hewee ga caasamuncaagaruuɗa: man ɓa ɓéeɓɓa, ɓa enee ga fíldoo yaayeelaa kuliyukee waasaagaɓaɗa, ee ɓa ɓéeɓɓa ɓa paaffa giiyaa gaa. 2 Daama, ga fíldoo yaayeelaa na ga ɗuuƴ giiyaa, man na ɓéeɓɓa ɓa bëtísiꞌussa kiꞌen wíinoo na Móyíis. 3 Ɓéeɓɓa, ɓa bokka kiñam ñamah wíinoo waa Kooh oneeɓaɗa. 4 Ɓéeɓɓa, ɓa bokka kiꞌan ɓan ga músúmaa Kooh oneeɓaɗa. En kiꞌenaa, ɓa ɓéeɓɓa, ɓa anee ga músúmaama Kooh meƴdohee ga atoh, waa ɓedeeɓaɗa. Atohaama Kiristaanii yërí. 5 Moona déy, iñaa wëñ kiyewin gaɓaɗa pesséeríi ga iñaa neɓ Kooh, kërí tah ɓa ɓoolukka yíinoo yíinoo ga ɗuuƴ ëgíꞌ-dúndagaa.

6 Iñcaama laakka doonaa ɗu malak gacanaa, ɗu watuk kitaabuk neɓlaat-kumuun cibóníꞌ fodaa gaɓa. 7 Ɗú jomin ɓan kiwatuk kiꞌaamuk koof fodaa ɓíinoo gaɓa tumee kaɗa. Bídu ga Këyítfaa an: «ɓuwaa yuŋnga, ɓa aawwa kiñam na kiꞌan, lëehíꞌta ɓa kolukka, ɓa aawwa kiꞌëeñjoh.»✡ 8 Watukat ɓan kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ fodaa ɓíinoo gaɓa tumee kaɗa: ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah-kanak na ɓijúnni-kaahay (23.000) kaanussa ga bes wíinooɗa. 9 Ɗu watukat kitooñ Haꞌmudii fodaa ɓíinoo gaɓa tumeeka ee goŋcaa ɗoɓpaɓa, ɓa kaanndaɗa. 10 Watukat kiñaꞌsukoh iñaa aaw ga Kooh fodaa ɓíinoo gaɓa tumeeka ee malaakaa Kooh saŋkuꞌiɗa ɗúbíꞌtaɓaɗa.

11 Kofeelcaama dalla ɓicaasammbuu doonaa ɗu malak gacanaa ɗu watuk, ee ca bídussa doonaa ca yúunnduu ɗu ɓii ɗu en na kipes ga jamaanucii mëeñjohɗa. 12 Kon nak, ɓaa fu fooŋ an fu yëgísin gík ɓéeɓ watuka, enndiikanaa fu hay kikeen. 13 Laakkii coonufaa tíkukkúu, faa ɓiɓoꞌ ɓiliis koorukkiifa. Iñaa Kooh dígoh tóoh tummbi, ee ya íisanndiirúu ɗú tíku coonufaa paaf daa doolicaagarúu eem. Saycaa coonu tíkukkúu tóoh, Kooh waayukiꞌtúu ɓan halaa ɗú rëcohan en ɗanaa ɗú yëgís ga fíkíi coonucaama.

14 Kon, ɗú ɓii mi keeñukinɗa, úsaayat tóoh iñaa en koof. 15 Mi ínohin an mi woꞌ na ɓuwaa laakin hel, kon iñuma mi woꞌꞌúuɗa malakatti bi jof. 16 Kaasii wibarkéelíꞌwii tah ɗu gërëmi Koohɗa, saycaa ɗu anwa tóoh, enndii wërí teewoh ñífii Kiristaanii aamukiꞌtuu tah ɗu en wíinoo nariɗane? Ee mbúuriima ɗu weeli kiñamɗa, enndii wërí teewoh faanfii Kiristaanii sarahohu tah ɗu en wíinoo nariɗane? 17 Mbúurú wíinoo wërí laak, ee hídaa ga dii ɗu yewinɗa tóoh, ɗu en faan fíinoo, ndaga ɗu ɓéeɓpuu ɗu ɓërí boki kiñam ga mbúurii wa wíinooɗa.

18 Malakat ga heetaa Isarayeel, binaa ɓa tum sarahaa, ɓuwaa ñami koynohkaa sarahaaɗa, ɓa enirii wíinoo na Koohe? 19 Mi waaꞌ ya kiwoꞌ daama? Koynohkaa tumu sarahɗa, ka na kooffaa tóoh, ca laak jeriñ hene? 20 Óꞌóo, mi waaꞌ kay kiwoꞌ an sarahcaama tumu ga koofcaaɗa, en kiꞌenaa ca aawi ga seytaanicii, wayee aawiri ga Kooh. Ee nak, mi waaꞌtii ɗú bok dara na seytaanicii. 21 Ɗú mínoo kiꞌan kaasii Haꞌmudii, ɗú an ɓan kaasii seytaanicii. Ɗú mínoo kiñam ga kankii Haꞌmudii, ɗú ñam ɓan ga kankii seytaanicii. 22 Ati ɗu waaꞌ kiꞌaylukiꞌ Haꞌmudii? Ati ɗu fooŋ an ɗu wëñnji dooli?

Tumat tóoh bi Kooh laak ndam

23 Kayoh an «Iñaa neɓ ɓoꞌ tóoh, mínndi kitum», wayee enndii tóoh jof kitum. Iñaa neɓ ɓoꞌ tóoh, mínndi kitum, wayee enndii iñaa en tóoh yëgísɗi ɓuwii ga ngëmiigaɓa. 24 Ken hanat kiheel rek iñaa gën gari, wayee ya heelat ɓan iñaa gën ga mooroomci. 25 Ɓéeɓ iñaa toon ga marsi, ɗú míninndi kiñam ee kaa meekisohat kiꞌínoh yen ga, en ɗanaa ɗú yahoo hel ken. 26 En kiꞌenaa, Këyítfii woꞌ an: «Kakayfii na ɓéeɓ iñcii en gaɗa, cuu Haꞌmudii»✡. 27 Binaa ɓaa gëmmbii ga Yéesu, ɓayyúu kiñam ee ɗú took kikaraa, iñaa ɗú tofɗu tóoh ñamat ee kaa meekisohat kiꞌínoh yen ga, en ɗanaa ɗú yahoo hel ken. 28 Wayee ɓoꞌ woꞌꞌúu an: «Koynohkii meyoh ga kii tumsee sarah ga kooffaaɗa», kaa ñamatka ndaga ɓaa yéegalinndúuka yaama, kisaŋ hel ken yah ga iñaamaɗa. 29 Mi woꞌ loo kiyah helaa, enndii waa garúu tahhoo kiwoꞌ wayee waa gari. En kiꞌenaa, mi mínin kitum iñaa neɓpoo, wayee mi ƴahka ya kitumoh mi yahi hel ɓoꞌ yiliis bi ɓaama attiꞌiroo ga tumeencaagoo caama. 30 Iñaa mi ñam ee mi gërëmin Kooh gawaɗa, iñii tah ya ɓoꞌ ƴeeroo kiñaawal ga ñamahaama mi gërëmoh Kooh gawaɗa. 31 Kon, waa ɗú ñam, waa ɗú an, ɓéeɓ iñaa ɗú mín kitum, ndamaa Kooh hotukat ga. 32 Kaa tumat dara iñaa tahan kiɓúuk ɓuwii ga baakaaꞌ, ennda ga yaawúuꞌcii, ennda ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, ɓéeɓ ɓu-jaangii Kooh. 33 Tumat fodiigoo: ga iñaa en tóoh, mi guuꞌguuluki ga kitum iñaa neɓ ɓuwii ɓéeɓɓa. Mi heeloo iñaa gën garoo rek, mi heeli iñaa gën ga ɓiɓoꞌ ɓiyewin, doonaa ɓa múc.

11

1 Taabukattoo ga iñii mi tumiɗa, fodii dii mi ɓan, mi taabuk Kiristaaɗa.

Ekuk ɓeti na ƴaal ga ɗuuƴ jaangu

2 Mi yii kañnjúu ga dii ɗú ɓii níindísukkoo ga iñaa en tóohɗa na ga dii ɗú abin yah kanak ga iñcii mi jëgíꞌtúuɗa. 3 Wayee nak, mi waarin ɗú ínoh iñii yii: Ga ƴaaloo ƴaal, Kiristaanii en hafaa. Ga ɓeti nak ƴaal yërí en hafaa ee ga Kiristaanii Kooh yërí en hafaa. 4 Ɓéeɓ ƴaal, yaa en na kikíim Kooh wala kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh, binaa ya ekuk baanunaa lak ya eꞌtii Kiristaa yii en hafɗa, céeꞌ. 5 Ee ɓeti, binaa fa en na kikíim Kooh wala kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh, ya tes haf ɓuucuucaa, lak fa eꞌtii ƴaal yii en hafɗa, céeꞌ: fa man na ɓetifaa húusukin. 6 Kon, binaa ɓeti mísoorukkiinaa, fa namat kinenuk hen. Ee waa kihúusuk wala kinenuk iñaa kaci ga ɓeti, kon ya mísoorukat hen. 7 En kiꞌenaa, ƴaal jomoo kiꞌúul hafaagari ndaga ya nataal Kooh ee yërí teewoh ndamii Kooh. Ɓeti nak, yërí teewoh ndamii ƴaal. 8 En kiꞌenaa, Kooh ɓeɓpii ga ɓeti ya sakka ƴaal, wayee ya ɓeɓ ga ƴaal, ya sakka ɓeti. 9 Enndii ƴaal yërí Kooh sak ndaga ɓeti. Ɓeti yërí Kooh sak ndaga ƴaal. 10 Iñaama tah, ɓeti jomin kiꞌúul yen ga hafaagari, kiteewoh an ƴaal en hafaa, ee ɓan, ndaga malaakacii. 11 Moona déy, ga enii ɗu en wíinoo na Haꞌmudiiɗa, ɓeti mínoo kikaꞌ haŋci ya foñ ƴaal ee ƴaal mínoo kikaꞌ haŋci foñ ɓeti. 12 En kiꞌenaa, daa ɓeti ɓewohu ga ƴaal sakussaɗa, ƴaal ɓan límukohi ga ɓeti ee ɓa ɓanak, ɓa meyoh ga Kooh.

13 Malakat ga haffúu rek, jekin moos ɓeti kíimi Kooh, ya tes haf ɓuucuuce? 14 Ɗú malak ga dii ëldúna en ɗanaa, ɗú hay kihot an kiɓay fen fihóoríꞌ enndii ndam ga ƴaal. 15 Ee ga ɓeti nak, iñaama ndam gari. En kiꞌenaa, fen fihóoríꞌ eru ɓeti kikún hafaagari. 16 Binaa laak ɓaa waaꞌ kinookoh ga iñcumanaa, ya ínohat an ɗí tumoo giliis gaa ɗal guma ee ɓuwii ga jaangii Koohɗa tumoo iñaama ɓan.

Cuuníinfii Haꞌmudii

17 Ga iñii mi ƴah kiwoꞌ yii nak, mi kañorúu ga: hídohcii laaki ga díkaantirúuɗa ëewdohhiirúu fíkíi ga waasii wayee ca ɓaatirúu kisoofdoh fenoo. 18 Ee sah, ga iñaa mi ɗeɓ kikelohɗa, an: saycaa ɗú hídoh kikíim Kooh tóoh, kihëgískoh laak ga díkaantirúu ee iñaama mi saminndi kigëm. 19 En kiꞌenaa, kihëgískohkum ga díkaantirúuɗa jom kilaak hen, doonaa ɓuwii ga díkaantirúu yëgísin gíkɗa, ɓa hotuk.

20 Kon binaa ɗú hídírukohaa, ɗú mínoo kiwoꞌ an cuuníinfii Haꞌmudii fërí ɗú en na kiñam. 21 En kiꞌenaa, saycaa ɗú hídoh kiñam tóoh, ɓaa en ɓéeɓ gaawtuki kiñam kanukaagari. Kërí tah laaki garúu ɓuwaa ñammbii ee lak ɓíinoo ɓaa laal. 22 En lak kiñam na kiꞌan doŋ hídírohhúunaa, ɗú mínoo kiꞌeem ga kaancaagarúune? Iñii tah ya ɗú faaliꞌꞌii ɓu-jaangii Kooh? Iñii tah ya ɗú kikaciꞌlukohi ɓuwii hóomíꞌtiiɗa? Ɗú waaꞌ mi woꞌꞌúu ya? Mi kañattúu ga iñaamane? Múk, mi kañoorúu!

23 En kiꞌenaa, mi jëgíꞌtúu iñaa mi ɓewoh ga Haꞌmudiiɗa an: ga wekaa Yéesu, Haꞌmudii tíku ga yah ɓuwaa sagohee nariɗa, ya ɓeɓpa mbúurú, 24 ya gërëmmba Kooh gawa, ya weelsohhawa, ya woꞌꞌa an: «Wii wërí en faanfiigoo erohu ndaga ɗúɗa; tumat iñuma, ɗú níindísukohiroo.» 25 Fodaama ɓan, ga waa ɓa lëehíꞌta, ya ɓeɓpa kaas-biiñ, ya woꞌꞌa an: «Wii wërí teewoh kifiiliimunkii kiꞌaskii Kooh pok na ɓuwiigari, kooroh ga ñífiigoo ƴah kiꞌaamu ndaga ɗúɗa. Saycaa ɗú an ga tóoh, tumat ka kiníindísukkoo.» 26 Saycaa ɗú ñam ga mbúuriima, ɗú an ga kaas biiñiima tóoh, lak ɗú yéegaloh kikaankii Haꞌmudii ee iñaama ƴah bi ga daa ya hayan.

27 Kon nak, ɓéeɓ ɓaa fu ñam ga mbúurii Haꞌmudii, wala fu an ga kaasiigari ee fu eꞌtiiri céeꞌ ganaa, ínohaa an fu tooñin faanfii Haꞌmudii, fu tooñin ñífiigari. 28 Kon ɓaa en ɓéeɓ malaksukohat hafci dijófíꞌ, lëehíraa ya han kiñam ga mbúuriima, ya an ga kaasiima. 29 Ɓaa fu ñam ga mbúuriima, fu an ga kaasiima, ee fu halaattii ga faanfii Haꞌmudiinaa, ínohaa an fu nookin aylukaa Kooh ga ɗookfu. 30 Iñaama tah kiɗúukool na kihiiboon yewin garúu, bi ɓiyewin garúu kaanin. 31 Wayee nak binaa ɗu ɗewoh ga kimalaksuk haffuunaa, Kooh attiꞌooruu. 32 Ee binaa Haꞌmudii attiꞌꞌuu watinaa, ya ennduu na kikoꞌ doonaa bëríinaa ya ƴah kiꞌattiꞌ ɓuwii ɓibóníꞌɓii kikaanɗa, ɗu bokidohsoo ga.

33 Kon mbokcii, binaa ɗú hídírukoh kiñam cuuníinfaa Haꞌmudiinaa, yaa en ɓéeɓ sekat mooroomci. 34 Laak yaa yaaɓ lool garúunaa, ya ñamat ga kaanci paaƴ, doonaa hídohciigarúu enoo iñaa tahan Kooh attiꞌꞌúu. Iñcum tes mi jom kilóogísohɗa, binaa mi hay dumanaa, mi malakca.

12

Iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa

1 Mbokcii, ɗu hay ga loo iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗanaa, mi waaꞌtii dara appúu kúmpa ga. 2 Ɗú ínohin an, kuɗewaa, ga wii ɗú pes ga kiyiifaꞌɗa, ɗú nooksee fodii búumíꞌ, ɗú ɓaa jaamuk koof, iñcaama mínoo kiwoꞌɗa. 3 Kërí tah, mi waarin ɗú ínoh iñii yii dijófíꞌ: ɓaa taam na Helii Kooh, woꞌoo an Yéesu araamin. Ken mínoo kiwoꞌ ɓan an Yéesu yërí en Haꞌmudii, enndii an Helii yiselaꞌíꞌyii yërí onndika kiwoꞌaa.

4 Iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, ca wóotírohin, wayee Helii onohicaɗa ya yíinoo. 5 Iñcii sasohu kitumɗa, ca wóotírohin, wayee Haꞌmudii sasohcaɗa ya yíinoo. 6 Iñcii Kooh oni ɓuwii kitumɗa, ca wóotírohin, wayee ya yii ya mínlukoh ɓéeɓ kitum iñaa en tóohɗa, ya yíinoo. 7 Fodaama, ɓaa en ɓéeɓ garuu laakin iñaa Helii yiselaꞌíꞌyii onndi kiꞌamɗoh ɓéeɓ ɓuwii gëminɗa. 8 Yii, Helii onndi kiñaañ ga kiwoꞌ; yay, Heliima onndi kilaak hel ga kiwoꞌ. 9 Heliima onnda ɓo yiliis kilaak ngëm wiyëgísíꞌ; Heliima wa rekɗa, wa onnda ɓan ɓoꞌ yiliis kiwëkíꞌ ɗúukoolíꞌ; 10 yiliis yaa, Heliima onndi kimín kitum kíntaan. Ɓoꞌ yiliis, Heliima onndari kiyéegaloh Woꞌeenaa meyoh ga Koohɗa; yiliis, Heliima onndari kimín kiꞌínohsoh iñaa meyoh ga Helii Kooh na iñaa meyoh ga helcii cibóníꞌcii. Ɓoꞌ yiliis, Heliima onndi kiwoꞌ lakcaa ɓoꞌ-súusúus kelohooca; yiliis, Heliima onndi kilóogísoh lakcaama. 11 Heliima onohi iñciima tóohcaɗa, ya yíinoo doŋ. Yaa en ɓéeɓ ya waꞌtaa iñaa bokkii na waa mooroomfu, fodaa ya waarohkaɗa.

Jaangii mëdírohu na faan ɓoꞌ-súusúus

12 En kiꞌenaa, faan fa fíinoo, wayee céeꞌcii en gaɗa yewinin. Céeꞌcii ɓéeɓca nak, ga dii ca hín kiyewinɗa tóoh, ɓéeɓca cërí bok ennda faanfii fa fíinoo. Man fodaama ga Kiristaanii. 13 Ɗu ɓéeɓpuu, ɗu bëtísiꞌu ga Heliima en wíinooɗa, kibok kiꞌen faan fíinoo ga Kiristaanii: ennda yaawúuꞌ, ennda ɓaa enndii yaawúuꞌ, ennda ñaam, ennda ɓaa enndii ñaam, ɗu ɓéeɓpuu ɗu bokin kiꞌëníru ga Heliima. 14 En kiꞌenaa, faan enndii céeꞌ wíinoo, wayee ca yewinin. 15 Binaa kot woꞌ an: «Waa mi enndii yah, mi bokkii ga faanfii», iñaama enndii kayoh. Kiꞌenndii yah, hoonohoowa kiꞌen céeꞌ ga faanfii. 16 Ee binaa nof woꞌ an: «Waa mi enndii kuhas, mi bokkii ga faanfii», iñaama enndii kayoh. Kiꞌenndii has hoonohoowa kiꞌen céeꞌ ga faanfii. 17 Binaa ɓoꞌ, faanfaagari ɓéeɓfa enee tóoh hasaa, eneenaa ya mínan na kikeloh? Ee ɓoꞌ, faanfaagari enee tóoh nofaa, eneenaa ya mínan na kiꞌéeñɗuk? 18 Kooh nak, céeꞌcii ga faanfiiɗa, waa en tóoh ya hanohɗinwa ga daa ya waarohwaɗa. 19 Binaa faanfii ɓéeɓfa enee tóoh céeꞌ wíinoo dogaa, eneenaa woꞌsoo faan. 20 En kiꞌenaa, céeꞌcii ga faanɗa yewinin wayee ɓéeɓca cërí bok ennda faanfii.

21 Kon, kuhas mínoo kiwoꞌ yah an: «Mi laakkii sooli garaa!». Ee haf mínoo kiwoꞌ kotcii an «Mi laakkii sooli garúu!». 22 Iñaama sah mínoo kilaak. Céeꞌcii ga faanfii ee ɗu am an ca wëñ kilaakoo dooliɗa, ca laakin solu wiyaak. 23 Céeꞌcii en ga faanfii ee ɗu tíkkii daraɗa, cërí ɗu wëñ kiꞌeꞌ céeꞌ. Fodaama, cii en ga faanfii ee ca moroo kiwoꞌɗa, toputuꞌsi hen bi jof. 24 Ee céeꞌcii en ga faanfii ee ca hotukinɗa, soolukkii kitoputuꞌ iñaa hínɗa. En kiꞌenaa, Kooh sakin faan ya tummba bi céeꞌcii tíkussi daraɗa, ca wëñ kiꞌeru céeꞌ. 25 Ya tumin iñaama, en ɗanaa kihëgískoh laakoo ga díkaanti céeꞌcii faanfii, wayee waa en ɓéeɓ amɗoh caa tesɗa. 26 Binaa laak iñaa mesik céeꞌ wíinoo ga faanfiinaa, ɓéeɓ céeꞌcii tesɗa yéeŋ mesiklaataama. Ee binaa céeꞌ wíinoo ga faanfii eru ndamaa, ɓéeɓ céeꞌcii tesɗa cërí boki nawa kineɓluk.

27 Ɗú ɓéeɓpúu, ɗú ɓërí en faanfii Kiristaa, ee ɓaa en ɓéeɓ garúu ya céeꞌ ga faanfii fiima. 28 Kooh fal ɓuwii ga jaangii fodaama: ya kuliyukiꞌ apotaaꞌcii, ya tíkka sëldíiga-Koohcii ga, ya tíkissa jëgírohcii ga. Lëehíꞌta ɓuwii ya on kimín kitum kíntaanɗa tíkka ga, ɓii ya on kimín kiwëkíꞌ ɗúukoolɗa tíkka ga, ɓii ya on kimín kidímalohɗa tíkka ga, ɓii ya on kimín kikuliyuk mboolooɗa tíkka ga, ɓii ya on kimín kiwoꞌ lakcaa ɓoꞌ-súusúus kelohooɗa han ga kitík.

29 Man enndii ɓéeɓ en apotaaꞌ? Man enndii ɓéeɓ en sëldíiga-Kooh? Man enndii ɓéeɓ mín kijëgíroh? Man enndii ɓéeɓ mín kitum kíntaan? 30 Man enndii ɓéeɓ mín kiwëkíꞌ ɗúukool? Man enndii ɓéeɓ mín kiwoꞌ lakcaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo? Man enndii ɓéeɓ mín kilóogísoh lakciima? 31 Kon, kaantukohat kilaas ga iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohi wëñ kiyakɗa. Diimaɗa nak, mi hayyúu kiteeɓ waas wiliis waa gën waascii tóohca.

13

Kiwaaroh wëñ kiyak iñaa en tóoh

1 Luu enee an mi mínin kiwoꞌ ɓéeɓ lakcii ɓuwii na ɓan caa malaakacaa, binaa mi waaꞌtii ɓuwiinaa, lak mi enndii dara. Mi man na jëelëelaa en na kitíp wala hanaa en na kitíp ee ca newoo ga nof. 2 Luu enee an Kooh oninndoo kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh gari, mi ínoh kúmpafaa en tóoh, mi laak hel ga iñaa en tóoh, mi laak ngëm wiyëgísíꞌ waa onanndoo kimín kitool jaŋjaŋ sah, en an mi waaꞌtii ɓuwiinaa, lak mi enndii dara. 3 Luu mi warohee ɓéeɓ alaliigoo ɓuwii laakooɗa, mi eroh ɓan faanfiigoo, fa tëkíru*; binaa mi waaꞌtii ɓuwiinaa, iñaama laakɗooroo jeriñ wíinoo.

4 Kiwaaroh taam na kimúuñɗoh, kiwaaroh taam na kijof ga mooroomfu, kiwaaroh taammbii na kiꞌiñaan, ka taammbii na kindamuk, ka taammbii na kiɓëwíꞌ haffu. 5 Ɓaa waarin ɓoꞌ aasoo ga iñaa apohin kaci, ya heeloo rek iñaa gën gari haŋci, gaawoo kiꞌayluk, aboo aylook. 6 Ɓaa waarin ɓoꞌ safaroo ga iñaa júɓpii wayee safari ga iñaa en kayoh. 7 Ɓaa waarin ɓoꞌ múuñɗi ɓéeɓ hen ga tóoh, ya laaki ngëm ga iñaa en tóoh, ya laaki yaakaaꞌ ga iñaa en tóoh, ya tooki kikooruk iñaa en tóoh.

8 Kiwaaroh faayoo. Kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh hay kileeh bes; kiwoꞌ lakcaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo hay kileeh bes; kilaak hel hay kileeh ɓan. 9 En kiꞌenaa, ɗu ínohoo bi mat ee woꞌeencii meyoh ga Kooh ɗu yéegalohiɗa, ɗu woꞌooca bi mat. 10 Wayee iñaa matinɗa hay bëríinaa, iñaa mattii leeh.

11 Wii mi en oomaaɗa, woꞌeenndoo enee woꞌeen oomaa, halaattoo enee halaat oomaa, helloo enee hel oomaa. Ga dii mi enin yaakɗa, mi foñin iñaama oomaa enukohiɗa. 12 Watifii wati, ɗu ëlmísi hen fodii ɓaa malak ga seetufaa leeꞌtii. Wayee bes waa hay, ɗu hay kihot jemeet ga hasciigaruu. Watifii wati ɓan, iñii mi ínohɗa mattii, wayee bes waa hay, mi hay kiꞌínoh bi mat fodii dii Kooh ínohhooɗa.

13 Diimaɗa nak, enaamacii kaahaycii cii cërí lísan kilaak bi taaꞌ, ennda: ngëm, yaakaaꞌ na kiwaaroh; ee wii wëñ ga kiyakɗa wërí en kiwaaroh.

14

Kiwoꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoowa na kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh

1 Kon díirukat kiwaaꞌ mooroommbúu. Kaantukohat kilaas ga iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, wëñaa ga kiyéegaloh woꞌeenii meyoh ga Kooh. 2 En kiꞌenaa, binaa ɓoꞌ woꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ya woꞌꞌii na ɓuwii, wayee ya woꞌ na Kooh kep, ndaga ken ínohoo iñaa ya woꞌɗa. Ya woꞌ woꞌeencaa en kúmpa, caa Helii yiselaꞌíꞌyii onndi kiwoꞌ. 3 Wayee ɓaa yéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh, woꞌ na ɓuwii kiyëgísíꞌ ngëmaagaɓa, kidaasɓa na kidëlíꞌ helcaagaɓa. 4 Ɓaa woꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo, ya ɓaat kiyëgísíꞌ ngëmaagari ga hafci. Ɓaa yéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh, ya yëgísíꞌ ngëmaa ɓu-jaangaa ɓéeɓɓa. 5 Mi waarin ɗú ɓéeɓpúu ɗú woꞌ lakcaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo, wayee mi wëñ kiwaaꞌ ɗú yéegaloh woꞌeen, caa meyoh ga Kooh. En kiꞌenaa, ɓaa yéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh ga lakaa ɓuwaa kelohin, yërí wëñ ɓuwaa kilaakiꞌ jeriñ loo ɓaa woꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo, wala book ya lóogísoh iñaa ya woꞌɗa, en ɗanaa, ya on ɓéeɓ ɓu-jaangaa kiyëgís ga ngëmaagaɓa.

6 Mbokcii, binaa mi hay garúu, mi woꞌ narúu lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, jeriñii wiida mi laakɗanndúu? Iñaa gënɗa kay, woꞌeenaa mi woꞌan narúuɗa ínohlukohhúu iñaa Kooh teeɓpoo, wa ínohlukohhúu yen, wa yéegallúu woꞌeenaa meyoh ga Kooh wa kijëgíꞌtúu.

7 Malakat ga iñcii típsiɗa, fodii mbiiɓ na riiti: binaa típaagaca kooꞌtii waasaa, ɓoꞌ mínan na kiꞌínoh iñaa mbiiwaa woꞌɗa wala riitaa? 8 Ee ɓan kúlúɓ, binaa típussii bi leeꞌ, ɓuwaa ínoh iñaa laakɗanaa, ɓii meyanɓa kiheñohnee? 9 Fodaama ɓan, ɗú woꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ɓuwaa tuman na bi ɓa ínoh iñaa ɗú woꞌɗa? Madan na ɗú woꞌ ga uurisii rek.

10 Lakcii ga ëldúnaɗa, ga dii ca hín kiyewinɗa tóoh, waa en ɓéeɓ gaca laakin ɓuwaa laakiwa. 11 Binaa ɓoꞌ woꞌ lak ee mi kelohoowanaa, ɓaa woꞌ lakaaɗa mi man gari fodii ɓaa meyoh ín ee ya man garoo ɓan fodii ɓaa meyoh ín. 12 Kon nak, ɗú ɓii ɗú kaantukoh ga kilaas ga iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, namat kiheel kiwëñíꞌ ga iñaa yëgísɗan ngëmii ɓu-jaangii.

13 Kërí tah, ɓaa woꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ya kíimat Kooh onndi kimín kilóogísoh iñaa ya woꞌɗa. 14 Binaa mi kíim Kooh ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, keeñaagoo waa ga iñaa mi kíimɗa, wayee helaagoo gaa ga.

15 Kon mi jom na kitum? Mi kíim Koohaa, mi kíimanndi na keeñiigoo ee mi kíimaanndi ɓan heliigoo en ga iñaa mi woꞌɗa. Mi ƴeek Koohaa, mi ƴeekanndi na keeñiigoo ee mi ƴeekanndi ɓan heliigoo en ga iñaa mi woꞌɗa. 16 Fu en na kigërëm Kooh na keeñaagaraa doŋ, fu woꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ɓaa en daama ee en sagac ga iñaamaɗa mínan na kiwoꞌ «Aameen» ga iñaa fu woꞌɗa ee lak ya ínohoo iñcaa fu woꞌɗa? 17 En kiꞌenaa, fu gërëmin Kooh bi jofin, wayee yii en daama ee sagac ga iñaamaɗa, ngëmaagari, fu ɓaattiiwa kiyëgísíꞌ.

18 Mi gërëmin Kooh ga dii mi wëñnjúu ɓéeɓpúu kiwoꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohooɗa, 19 wayee ga ɗuuƴ jaangu, kiwoꞌ toonaa tiyëtúus taa ɓoꞌ mín kiꞌínoh gënëlloo kiwoꞌ toonaa tijúnni-daaŋkaah (10.000) ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo.

20 Mbokcii, ɗú en na kihalaat ga yenaa, kaa ɓayat hel oomaa. Iñaa aaw ga yibóníꞌ, madat na oomaa ga, wayee en ga iñaa aaw ga kihalaataa, enat yaak. 21 Bíduunun ga Këyítfaa an:

«*Haꞌmudii woꞌ an:

Mi hay kiwoꞌ na heetaama ga lakaa ɓa ínohoo,

kooroh ga kúuw ɓuwaa meyoh ín,

wayee bi wati ɓa ƴahhiiroo kisúkúruk»✡.

22 Kon, binaa ɓoꞌ woꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, enndii ɓuwaa gëminɗa tahka, wayee iñaama teeɓ ɓuwaa gëmmbiiɗa an Kooh waaꞌtii naɓa kiwoꞌ. Wayee binaa ɓoꞌ yéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Koohaa, enndii ɓuwaa gëmmbiiɗa tahka, wayee iñaama en kiteeɓ ɓuwaa gëminɗa an Kooh waarin naɓa kiwoꞌ. 23 Kon binaa ɓu-jaangaa ɓéeɓɓa hídírukoh, ɓéeɓ aaw kiwoꞌ ga lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ɓuwaa enu sagac ga iñaama, wala ɓuwaa gëmmbii duum aasu garúunaa, ɓa woꞌanndii an ɗú nam kidof hene? 24 Ee binaa ɓéeɓ aaw kiyéegaloh woꞌeencaa meyoh ga Koohaa, ɓaa gëmmbii duum wala ɓaa en sagac ga iñaama aas garúunaa, iñaa ya keloh ɓéeɓ woꞌɗa hayyi kiꞌon kihot baakaaraagari ee ya ínoh an ya attiꞌuunun. 25 Fodaama, iñcaa ɗaakukee ga keeñciɗa, ya meƴdohca faŋ. Daama ya hay kiƴíꞌ, ya yíp púk, ya jaamuk Kooh ee ya woꞌ ga fíkíi ɓéeɓ an kayoh-kayohɗa Kooh yii ga leeloorúu.

Daa ɗú tíinɗan jaangiiɗa

26 Kon mbokcii, iñii yiida jom kilaak? Binaa ɗú hídoh, yii jom kiƴeek Kooh, yii kijëgíroh, yíinoo kiwoꞌ iñaa Kooh teeɓpi, yiliis kiwoꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo, yiliisyaa kilóogísoh woꞌeenaama. Iñcaama tumsat kiɓaat kiyëgísíꞌ ngëmaa ɓuwaa. 27 Binaa laak ɓuwaa ƴah kiwoꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoonaa, ɓoꞌ ɓanak woꞌat. Yewin bi yewinaa ɓaahay woꞌat ee enat yíinoo yíinoo, laak ɓaa lóogísohi. 28 Laakkii ɓaa lóogísohanaa, ɓa hanat kiwoꞌ dara ga fíkíi mbooloomaa, ɓa woꞌat ga helɓa eem ga díkaantiɓa na Kooh. 29 Binaa laak ɓuwaa ƴah kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Koohaa, enat ɓoꞌ ɓanak wala ɓaahay ɓaa woꞌan ee ɓíinoo malaksukoh iñaa ɓa woꞌɗa ati kayoh. 30 Wayee ɓoꞌ yiliis yaa en daama, laak iñaa Kooh teeɓpinaa, yaa en na kiwoꞌɗa, ɗekohat. 31 Ɗú ɓéeɓpúu ɗú mín kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh, wayee enat yíinoo yíinoo, en ɗanaa ɓéeɓ mín kijaŋ yen ga woꞌeenaa ɗú woꞌɗa ee daasɓa ga ngëmaagaɓa. 32 Ɓuwii yéegalohi woꞌeenaa meyoh ga Koohɗa matuunun ga daa ɓa tíidiri iñiima Helii yiselaꞌíꞌyii onɓa kitumɗa. 33 En kiꞌenaa, Kooh enndii Kooh logoh-logoh wayee ya Kooh jam.

Ɗú jom kitum fodii ka tumsi ga ɗuuƴ tóoh jaangucii ɓuwii en ɓuu Koohɗa, 34 binaa ɗú hídírukohaa, ɓeticum ɓa ɗekohat. En kiꞌenaa, ɓa onussii da kiwoꞌ, ɓa jom kiꞌíis tóoh ga yah ƴaalcum fodaa ka bídu ga Waasaa Móyíisɗa. 35 Binaa ɓa waaꞌ kiꞌínohaa, ɓa sekat bi ɓa leꞌ kaan, ɓa meekis ƴaalɓa. Ɓeti tuuk ga jaangu woꞌi, iñaama jekkii.

36 Ɗú fooŋ an woꞌeenii Kooh límukoh garúune? Ati ɗú fooŋ an ɗú doŋ ɗú ɓërí laas gawa? 37 En laakin garúu ɓaa tík hafci an ya sëldíiga-Kooh, wala an ya yii na Helii yiselaꞌíꞌyiinaa, ya jomin kitook an iñii mi bínndúu yii yërí Haꞌmudii nakoh. 38 Ee binaa laak ɓaa tookkii iñii mi woꞌɗanaa, ya ínohat an Kooh tookkiiri ɓan.

39 Kon mbokcii, kaantukohat ga kiyéegaloh woꞌeenaa meyoh ga Kooh wayee kaa hoonohat ken kiwoꞌ lakaa ɓoꞌ-súusúus kelohoo. 40 Iñaa ɗú tum tóoh, tumatwa daa wëñ kimoꞌ ee hanat kilaak logoh-logoh.

15

Kimílískaa Kiristaanii

1 Mbokcii, mi enndúu na kiníindís Hewhewii winéwíꞌwii mi yéegaleerúu, ɗú laassawa ee ɗú abin gawa bi wiyëgísinɗa. 2 Hewhewiima wërí onanndúu kimúc binaa ɗú am wa bi yëgís fodaa mi yéegaleerúuwaɗanaa. Binaa ɗú ammbiiwa ɗanaa, ngëmiigarúu enin sooƴ.

3 Mi ɗeɓpúu kijëgíꞌ iñaa mi ga kihaffoo mi laaseeɗa, ee wërí en an: Kiristaanii kaanin ndaga baakaaꞌciigaruu fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa, 4 ya acussa, ee ga besaa wukaahaywaa ya mílíssa ga ɓuwaa kaaninɗa fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa. 5 Waa ennda ɗa, ya feeñukka Peeꞌ*, tíkka ga ya feeñukkaa ɓéeɓ apotaaꞌcaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa. 6 Tíkíssa ga, ga waas kíinoo ya feeñukka ga tëelíbéecaagari iñaa wëñ ɓiɓoꞌ ɓitéeméeꞌ-yëtúus (500). Ga ɓuwaama, laakin ɓuwaa kaan ga wayee iñaa wëñ gaɓaɗa yii lís kipes. 7 Lëehíꞌta, ya feeñukka Saak, tíkka ga, ya feeñukka apotaaꞌcaa ɓéeɓɓa. 8 Ga ɓuwii ya feeñukɗa, mi yërí mëeñjoh ga, mi yii mi man na liiraa mattiiɗa.

9 En kiꞌenaa, mi yërí hanoh fenoo ga apotaaꞌcii ɓéeɓɓa. Joobinndoo sah kiɓayu apotaaꞌ, ndaga mi dëkee ga kihatal ga kipes ɓu-jaangii Kooh. 10 Wayee Kooh ga kijofkiigari yërí onndoo kiꞌen ɓii mi en ɗa, ee kijofkii ya teeɓpooɗa enndii sooƴ. Ee sah, mi lëgëyin iñaa paaf iñii apotaaꞌcii ɓíinoo lëgëyɗa. Wayee nak enndii mi, kijofkii Kooh taam narooɗa kërí lëgëyka. 11 Waa en mi, waa en apotaaꞌcii tesɗa, Hewhewiima wërí ɗí en na kiyéegaloh, ee wërí ɗú gëm.

Ɓuwii kaaninɗa hay kimílísu ɓan

12 Waa ɗí yéegaloh an Kiristaanii mílísin ga ɓuwaa kaaninɗa, mín na kiꞌen laak garúu ɓuwaa woꞌ an kimílís laakoo? 13 En an kimílís laakoonaa, ya Kiristaanii ɓan mílíssii. 14 Ee en an Kiristaanii mílíssiinaa, iñii ɗí yéegalohɗa dara gaaga ee ngëmiigarúu enin ɓuucuuc. 15 Ee ɓan, ɗí seediꞌɗin Kooh iñaa laakkii ndaga ɗí yéegaloh an ya mílísɗin Kiristaanii ee lak ya mílísiꞌtiiri, waa an ɓuwaa kaaninɗa mílísanndii. 16 En kiꞌenaa, en an ɓuwii kaaninɗa mílísanndiinaa, ya Kiristaanii ɓan mílíssii. 17 Ee en Kiristaanii mílíssiinaa, ngëmiigarúu enin sooƴ ee ɗú ɓii lís kikooruk baakaaꞌciigarúu. 18 Ee en fodaamanaa, ɓéeɓ ɓuwii kaanu na ngëmaagaɓa ga Kiristaaniiɗa níiliꞌuunun. 19 En an yaakaarii ɗu laak ga Kiristaaɗa eem ga kipeskiigaruu ga ëldúna rekaa, laakkii ɓoꞌ-súusúus yaa cal kiyërëm bi paaffuu.

20 Kayohfii nak fërí en an Kiristaanii lëgísin halaa kimílís, ee fodaama ya teewohin an ɓuwaa kaaninɗa hay kimílísu. 21 En kiꞌenaa, ɓoꞌ yíinoo yërí haydoh kikaan, fodaama ɓoꞌ yíinoo yërí haydoh kimílís ɓan. 22 Fodii dii ɓuwii ɓéeɓɓa hay kikaan ndaga dii ɓa en wíinoo na Aadamaɗa, fodaama ɓan, ɓéeɓ ɓuwii en wíinoo na Kiristaaniiɗa, ɓa hay kiɓoyukis kipes, 23 wayee ɓaa en ɓéeɓ na wahtaagari: Kiristaanii lëgísin halaa, mílísin, ee bëríinaa ya hayisanɗa ɓuwii en ɓuuciɗa mílísu. 24 Lëehíraa, kileeh ëldúna tík ga: Kiristaanii hay kiɗúbíꞌ ɓéeɓ iñcii ga díkaanti ɗook na kakayɗa, ɓéeɓ cii en na kinguuruk ga ëldúnaɗa, ɓéeɓ cii laakin dooli ga ëldúnaɗa, lëehíraa ya ík Kooh Paamudii nguurii. 25 En kiꞌenaa, Kiristaanii jom kinguuruk bi ga daa ya togan ga ɗook ɓéeɓ ɓuwii sagoh nariɗa. 26 Ee kikaan kërí en iñii sagoh na ɓuwii mëeñjoh kiɗúbíruɗa, 27 ndaga bidu ga Këyítfaa an: «Ya togin ga ɗook tóoh.» Wayee leerin an woꞌeeniima an: «ga ɗook tóohɗa», Kooh bokkii ga, ya yii ya onndi kitoŋ ga ɗook tóohɗa. 28 Ee binaa Kiristaanii toŋ ga ɗook tóohaa, ya kowukii, ya hay kitík tóoh ga yah Kooh yii oneeri kitoŋ ga ɗook tóohɗa. Fodaama Kooh hay kinguuruk, gom ga tóoh.

29 Laakin ɓuwaa bëtísiꞌuki ga teek ɓuwaa kaaninɗa. En an kimílís laakoonaa, iñaama laak jeriñii wiida? En an ɓuwaa kaaninɗa mílíssanndiinaa, ɓa bëtísiꞌuki ya ga teek ɓuwaama† 30 Ee ɗí ɓan, iñii tah ya wahtaa en tóoh, ɗí tooni kumuunndíi ga?. 31 Mbokcii, wóorin an kooh-wíisfaa en tóoh mi hídoh na kikaan fodii dii wóorinndoo an mi ndamukohirúu ga dii ɗú en wíinoo na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa. 32 En an heñaagoo ga teeraa Efees na rap-luufcaaɗa eemee ga dii ɓoꞌ-súusúus hotohiwaɗanaa, eneenaa wa jeriñanndoo ya? En lak ɓuwii kaaninɗa mílíssanndiinaa, kon ɗu tumat fodaa ka bídu ga këyítfaaɗa: «Ɗu ñamat, ɗu ani, ndaga kuwis ɗu hay kikaan.» 33 Kaa ɗúkat haffúu ga iñaama: taaboh wibóníꞌ yasohin jíku wijófíꞌ. 34 Soofdohat helciigarúu kayoh-kayohɗa, ɗú íis kibaakaaꞌ. En kiꞌenaa, laakin garúu ɓuwaa ínohsoo Kooh. Kon ɗú jomin ga kikaciꞌ!

Faanfaa ɗu mílísohu nafaɗa

35 Heƴna hay kilaak ɓaa meekisoh an: «ɓuwaa kaaninɗa ɓa mílísan na? Ɓa hayisan na faanfaa man na»? 36 Ɓaama yërí lohoƴ hel! Binaa ɓoꞌ sok pesohaa pa jom kikaan hen paaƴ bi pa paalaa. 37 Binaa ɓoꞌ en na kisokaa, ya soki pesoh, mín kiꞌen beli wala pesoh piliis, wayee enndii kedikkaa meyi gaɗa kërí ya sokee. 38 Lëehíraa, Kooh meƴdoh ga pesohpaama kedik, ee ka man ga daa ya waaꞌ ka manɗa: pesohpaa en ɓéeɓ na kedikkaa jom ga kimeƴɗa.

39 Iñcii Kooh bínɗa wíinoo bokkii na mooroomci faan. Ɓoꞌ-súusúus faanfaagari man haŋfa, júuꞌ faanfaagari man haŋfa, selcii faancaagaɓa man haŋca, jëncii faancaagaɓa man haŋca.

40 Laakin iñcaa bídu en ga asamaan, laakin ɓan caa en ga kakayfii. Caa en ga asamaanɗa meliclaataagaca manndii na meliclaatii cii en ga kakayfiiɗa. 41 Nohii meliclaatiigawa man haŋwa, ñiidii meliclaatiigawa man haŋwa, olcii meliclaatiigaca man haŋca. Ee sah kuꞌolkaa en ɓéeɓ manndii na mooroomci meliclaat.

42 Kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa ƴah kiman fodaama: faanfii acsi fodii pesohpaa soku, fa nopin, wayee fa mílísaa, fa nopsisoo bi taaꞌ; 43 fii acsiɗa sepiꞌin ee mínoo dara, wayee fa mílísɗunaa, fa hay kimoꞌ ee líif na ndam na dooli; 44 fii acsiɗa iñaa hotu-faan, wayee fa mílísɗunaa, fa ƴah faanfaa líif na Helaa Kooh. Waa faanfaa en hotu rek laakin, kon faanfaa líif na Helii Kooh laakin. 45 Kërí tah, bídu ga Këyítfaa an: «Aadama yii deɓ kisakuɗa enin ɓoꞌ yaa íikin. Aadama yii mëeñjoh en Kiristaaniiɗa nak, enin Helii onohi kipesɗa.» 46 Ɓii taam na Helii Koohɗa enndii yërí ɗewi kihay. Ɓii ɓay faanfaa fiɓuucuuc kesiɗa yërí ɗewi paaƴ, lëehíraa, yii líif na Helii Koohɗa han kihay. 47 Ɓii ɗeɓ kiwoꞌuɗa meyoh ga pëndël kakay, wayee ɓii yukanakyii meyoh asamaan. 48 Ɓu-ëldúna faanciigaɓa man na faanfii ɓii ɗeɓ, saku na pëndëlɗa ee ɓuwaa ƴah ga asamaanɗa faancaagaɓa madan na faanfii yii meyoh asamaanɗa. 49 Fodaama, ɗu nataal Aadama yii saku na pëndël kakayɗa, ɗu hay kinataal ɓan Aadama yaa meyoh asamaanɗa.

50 Mbokcii, iñii mi woꞌꞌúuɗa wërí en an: faanfaa ɓayin koynoh na ñíf mínoo kilam Nguuraa Kooh ee iñaa nopin mínoo kilam iñaa ƴahhii kinop bi taaꞌ.

51 Mi hayyúu kiwoꞌ iñii yii ee en kúmpa garúuɗa an: enndii ɗu ɓéeɓpuu ɗu ɓërí ƴah kikooroh ga kikaan wayee ɗu ɓéeɓpuu ɗu hay kisúpítu. 52 Iñaama hay kigaaw en fan kiñëpísiruk. Ɗu hay kisúpítu binaa mbiiwaa mëeñjohanɗa ríiraa. Mbiiwaa ríiraa ɓuwaa kaaninɗa hay kimílísu, ɓa ɓay faancaa nopanndii bi taaꞌ. Ɗu nak, ɗu hay kisúpítu. 53 Faanfiigarúu ƴah kinopɗa hay kisúpítu fa en faanfaa nopanndii bi taaꞌ, ee faanfiima ƴah kikaanɗa, fa súpítu, fa en faanfaa kaansisoo bi taaꞌ. 54 Binaa faanfaa ƴah kinop súpítu faanfaa nopanndii, ee faanfaa ƴah kikaan súpítu faanfaa kaananndiinaa, iñii yii bídu ga Këyítfaaɗa dal kilaak an: «Kooh laakin ndam wimëtíꞌ ga ɗook kikaan, ka ɗúbin»✡. 55 Éeƴ kikaan ndamiigaraa wada?

Éeƴ kikaan kútúŋkaagaraa kada?✡

56 Kútúŋkii kikaan kërí en baakaaꞌ, ee baakaaꞌ ɓewohi dooliigari ga Waasii Móyíis. 57 Kooh kañsat ya yii ya onnduu kilaak ndam ga ɗook kikaanɗa, kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. 58 Kon mbokcii mi keeñukinɗa, abat bi yëgís, ɗú tuuk tek ɗú kaantukohat ga lëgëyii Haꞌmudii; ínohat an lëgëyii ɗú en na kitumiꞌ Haꞌmudiiɗa enoo sooƴ.

16

Hëelísaa nëgírohu kiwosoh ɓu-jaangaa ga Yéerúsaleemɗa

1 Diimaɗa, ɗu paafat ga loo iñcaa jom kinëgírohu kidímal ɓuwaa en ɓuu Kooh ga teeraa Yéerúsaleemɗa. Tumat ɗú ɓan fodaa mi nak ɓuwaa ga jaangucaa ga gohaa Galasíiɗa. 2 Dímaasaa en tóoh ɓaa en ɓéeɓ iñaa ya laakiɗa, ya nísat ga ya faan haŋ ga kaanci. En ɗanaa, ken sekoo mi hayaa, iñcaama han kinëgírohu. 3 Binaa mi hay dumanaa, ɓuwaa ɗú tananɗa, mi hay kitík kopaꞌcaa ɗú erohanɗa ga yahɓa, mi wosɓa ɓa ɓayca Yéerúsaleem, mi bín këyít ɓa ɓaydoh. 4 En sooluk mi ɓan mi karaa, ɓa hay naroo kitaam.

Iñcaa Pool waayuk kitíinɗa

5 Mi hay garúu kihay wayee mi koorohan paaƴ gohaa Maseduwaan, ndaga mi jom da kikooꞌ. 6 Mín kiꞌen mi hayaa, mi en narúu bi sam kimaañ, wala sah mi yuŋ duma bi fiyoonfii paaf. Ee iñaama hayyúu kiꞌon ɗú amɗohhoo ga ɓaawiigoo bi mi leꞌ daa mi aawɗa. 7 En kiꞌenaa, mi waaꞌtii rek kikooroh garúu, mi hottúunaa mi paaf. Mi yaakaarin kiꞌen narúu bi sam kimaañ, Haꞌmudii onndookanaa. 8 Wayee mi yugan dii ga teerii Efees bi ga hewii Pantakot. 9 En kiꞌenaa, Kooh lëgísɗinndoo hal wiyaak, waa onanndoo kitum lëgëyiigari dii, hídaa dii ɓuwii mi jom naɓa kileŋkoh yewinɗa tóoh.

10 Binaa Tímotée leꞌ dumanaa, abatti yah kanak, en ɗanaa keeñci soos, ndaga fodiigoo ya tum lëgëyii Haꞌmudii. 11 Kon ken hanatti kiꞌeew. Binaa ya en na kiɓoyukaa, eratti iñaa ya soolukɗa bi ya mín kihay bi garoo. En kiꞌenaa mi sekki, ya na mbok-kerceencum ɓenndiɗa.

12 Apoloos mbok-kerceeniigarúu nak mi daasinndi waas ciyewin kihay garúu ya taam na mbok-kerceencum en na kihayu dumaɗa, wayee ya waaꞌtiika kitum diimaɗa, hanaa ya koluk ganaa, ya hay.

Iñcii mëeñjoh Pool ebil ɓu-Korenti kitumɗa

13 Enat weceŋ, ɗú am ngëmii bi yëgís. Kaa niikat ee enat gík. 14 Ɓéeɓ iñaa ɗú tum taabat ga na kiwaaroh.

15 Mbokcii, ɗú ínohin an Estefanaas na ɓu-kaanci ɓërí en ɓuwaa ɗeɓ kigëm ga Yéesu Kiristaa ga ɓéeɓ ɓu-gohaa Akay ee ɓa ɓërí en ɓuwaa erohin hafɓa tóoh ga kiꞌamɗoh ɓéeɓ ɓuwii en ɓu-Koohɗa. Kon nak mbokcii, mi kíimmbúu, 16 kelohɗat ɓuwaa man fodaama, ɓa na ɓéeɓ ɓuwaa taam naɓa ga lëgëyumɗa.

17 Keeñnjoo sooseera seɓ ga wii Estefanaas, Footinatiis, na Akaykiis hayu garooɗa. Ɓa tumɗinndoo iñaa kiꞌúsaay hoonohhúu kitumiꞌtooriɗa 18 Ɓa dëlɗin helloo fodaa ɓa dëlíree hellúuɗa. Kon mbokcii, ɓuwaa man fodaama, abatɓa yah kanak.

Taŋkoh

19 Ɓu-jaangii ga gohii Aasíiɗa ɓii këñíꞌtúu ga. Akílaas na Pírísíl, ɓa na ɓuwii hídírukohu ga kaanɓaɗa, ɓii këñíꞌtúu ga dijófíꞌ, ga teekaa Haꞌmudii onnduu kiꞌen wíinooɗa. 20 Mbok-kerceencii en diiɗa ɓéeɓɓa ɓii këñíꞌtúu ga. Këñɗohat ɓéeɓpúu ɗú mígínoh haf, taam na kiwaaroh.

21 Këñɗohii mëeñjohɗa, mi Pool, mi yërí bínwa na yahhoo. 22 Laak ɓaa waaꞌtii Haꞌmudiinaa, Kooh cojatti! Maranataa*!

23 Mi yii kíim Yéesu Kiristaa barkeellúu ɓéeɓpúu. 24 Mi waarinndúu ɗú ɓéeɓpúu, ndaga dii ɗu en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa.

* 1:12 1: 12 Teekaa «Kefaas» wërí woꞌu ga bíncii dii.

✡ 1:31 1: 31 Malkat Yérémíi 9: 22-23.

✡ 2:9 2: 9 Malkat Ísayíi 52: 15; 64: 4.

* 3:22 3: 22 Malkat 1: 12: Teekaa Kefaas wërí Pool ɓay dii.

✡ 6:16 6: 16 Malkat Sënees 2: 24.

* 9:5 9: 5 Teekaa woꞌu dii, kikelohiꞌ Gerekcaaɗa en «Kefaas»

✡ 9:13 9: 13 Malkat Léwítík 6: 9-19; Dëteronom 18: 1-3,14.

✡ 10:7 10: 7 Malkat Eksoot 32: 6.

✡ 10:26 10: 26 Malkat Kañcaa 24: 1.

* 13:3 13: 3 Laakin lëegísohcaa woꞌ daama an: «mi eroh ɓan faanfiigoo, mi ɓëwíꞌ haffoo ga»

✡ 14:21 14: 21 Malkat Ísayíi 28: 11-12.

* 15:5 15: 5 Teekaa «Kefaas» wërí woꞌu ga bíncii dii.

† 15:29 15: 29 Hewhewaama, ken ínohoo daa wa manɗa. Mínin kiꞌen an laakee ɓaa kaan ee lak ya bëtísiꞌussii, ɓoꞌ yiliis tummbaka ga teekci. Laakin ɓuwaa halaat ɓan an iñaama waaꞌ kiwoꞌ an kibëtísiꞌu, ga waama, man na kiharuk ndaga ɓéeɓ ɓaa taabuk Yéesu ee took kibëtísiꞌunaa mínin kiꞌapu.

✡ 15:54 15: 54 Malkat Ísayíi 25: 8.

✡ 15:55 15: 55 Malkat Osee 13: 14.

* 16:22 16: 22 Maranataa ga lakaa yaawúuꞌcaa wërí en an «Haꞌmudii haya!»

2 ƁU-KORENTI

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Këyítfii fukanakfii Pool bín

Ɓu-Korentiɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí en fukanakfii Pool bín kerceencaa ga teeraa Korentiɗa. Ga këyítfaa ya ɗeweeɓa kibínɗa, ya wo’eeɓa an ya waarinɓa kika’ kiwaaknee. Ya nakeeraɓa ɓan kinëgíroh dímal kiꞌamɗoh kerceencaa ga Yéerúsaleemɗa, ee ya ga kihafci yërí karanwa kikoo’nee. Wayee ya laassii da kika’.

Iñii tah ya kaꞌtiiɗa wërí en an Tímotée enee na kiƴah Korenti, ya kelohha ga waas loo ɓadukeenaa kerceencaa daamaɗa. Ya woꞌsee an laakin ɓiyaawúuꞌ daama ɓaa en na kijëgíroh enaama yiliis yaa taabohhii na Hewhewii winéwíꞌwii Pool yéegalohee daɗa. Ɓa ɓaa woꞌ ɓan an Pool enndii apotaa’-Kiristaa yukayoh. Tímotée dalla kiɓoyuk ɓéestíꞌ Pool iñcaa ya keloh caama. Keeñaa Pool leehha lool ga iñaama. Kërí tah ya bínnda ɓu-Korenti kiwoꞌɓa iñaa ya halaat gaɓaɗa na iñaa tah ya mínndi da kikaꞌɗa.

Pool woꞌin ga këyítfii an ya apotaaꞌ Kiristaanii ee daa ya tumi lëgëyaagariɗa bokkii dara na daa ɓíinoo tumikaɗa. Iñaama tah ɓuwaama kisaŋngi. Ya nakkaɓa ɓan kiguuꞌguuluk ga kiꞌeroh dímalaa aaw ga ɓu-Yéerúsaleemɗa. Tíkka ga ya woꞌꞌaɓa an ya waarin daama kikaꞌ bi ya tapukoh na ɓuwaama íisussii ɓadukeenaagaɓa wibóníꞌwaaɗa.

Pool yëgís ga an ya apotaaraa, ya waaꞌ ɓuwii ínoh dijófíꞌ Hewhewii winéwíꞌwii, na ɓan ɓéeɓ ínoh an Yéesu yërí en Haꞌmudii.

Këyítfii fukanakfii Pool bín ɓu-Korentiɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-11)

2 - Pool ɓéestíꞌ leŋkohaagari na ɓu-Korenti na jeriñaa límuk gaɗa (1: 12–7: 16)

3 - Pool nak ɓu-Korenti kitook kidímaloh (8: 1-4–9: 15)

4 - Pool leŋkoh na ɓuwaa woꞌ an ya enndii apotaaꞌɗa (10: 1–12: 21)

5 - Iñcii Pool mëeñjoh kiꞌebilohɗa (13: 1-13)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, Kooh ga iñaa ya waaꞌ, yërí ɓayyoo kiꞌen apotaaꞌ Yéesu Kiristaa. Mi na Tímotée mbokiigaruu, ɗí ɓërí bínndúu këyítfii fii, ɗú na ɓéeɓ ɓuwii en ɓuu Kooh ga teerii Korentiɗa na ɓéeɓ ɓii en ga gohii Akay ɓéeɓwaɗa. 2 Kooh, Paamudiigaruu, ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, ɓa barkeelaattúu, ɓa onndúu jam.

Kidëlíꞌ hel ga ɗuuƴ coonu

3 Ndam aawat ga Kooh yii en Paamudii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa. Yërí en Paamudii líifin na yërmaandiɗa ee yërí en Kooh yii dëlíri helciigaruu saycaa en tóohɗa. 4 Ya yërí dëlíri helciigaríi ga ɓéeɓ coonucii ɗí dayiɗa, en ɗanaa ɗí ga ɗuuƴ helaagaríi widëlíꞌwaa waama, Kooh onndíiɗa, ɗí mín kidëlíꞌ hel ɓiɓoꞌ ɓiliis ɓaa enu ga coonucaa en tóohɗa. 5 En kiꞌenaa, fodii dii coonucii ɗí dayi ndaga Kiristaanii hín kiyewinɗa, Kooh hín ɗa kiyewin kidëlíꞌ helciigaríi, kooroh ga Kiristaanii. 6 Ɗí daƴ coonucii ciimanaa, kidëlíꞌ helciigarúu tah ee ɓan ɗú múc. Ee Kooh dëlíꞌ helciigaríinaa, kidëlíꞌ ciigarúu tah. Fodaama ɗú hay kilaak dooli kikooruk coonuciima ɗí dayiɗa ɓan. 7 Yaakaarii ɗí laak garúuɗa yëgísin. En kiꞌenaa, ga dii ɗú bokin naríi kidaƴ coonuɗa, ɗí ínohin an helciigarúu hay kidëlɗu ɓan fodii ciigaríi.

8 Mbokcii, ínohat an ɗí dayin coonu ciméeskíꞌ ga gohaa Aasíi. Coonucaama ɓítee ga ɗookkíi hen bi wëñnjaríi dooli; ɗí laakséeríi sah yaakaa kipes. 9 Ɗí abeera kon ga haffíi an ɗí hay kiꞌapu. Iñaama enee kiteeɓpíi an ɗí jomoo kilík yaakaaꞌtíi ga haffíi, wayee ɗí jom kilík yaakaaꞌ ga Kooh, yii mílísiꞌ ɓuwii kaaninɗa. 10 Kooh yiima yërí sommbíi ga kikaankaama ee ya hayyíi kiɓaat kisom. Ɗí líkin yaakaaꞌtíi gari an, ya hayyíi kilís kisom. 11 Ɗú ga kihaffúu, ɗú hayyíi kiꞌamɗoh ga dii ɗú kíimɗiríi Koohɗa. Fodaama ɓoꞌ ɓiyewin hay kigërëm Kooh ga daa ya hay kitaas ga iñcaama ɗú kíimɗanndíi gariɗa.

Pool óolíꞌta ɓaawaagari kiƴah Korentiɗa

12 Iñii yii nak yërí ɗí ndamukoh: helciigaríi dalin ga an, ga fíkíi ëldúna, wëñaa ga, ga fíkíirúu, ɗí taabin ga kot cijúwíꞌ, ee ɗí taam ga na keeñ wimóríꞌ. Iñciima meyoh ga Kooh. Kipes fodaama ayukkii ga kiñaañkiigaríi, wayee Kooh ga kijofkaagari, yërí onndíika kimín. 13 En kiꞌenaa, iñii ɗí waaꞌtúu kiwoꞌ ga këyítcii ɗí bínndúuɗa paaffii iñum ɗú ínoh ga, wum ɗú jaŋfaɗa; laakkii yen yiliis yaa ɗaakuk ga. Mi yaakaarin an ɗú hay kiꞌínoh bi jof iñii yii, 14 yii, diima deŋ ɗú ínoh ga jutuutɗa: bëríinaa Yéesu Haꞌmudii haysanɗa, ɗú hayyíi kindamukoh fodii dii ɗí ɓan, ɗí ndamukohanndúuɗa.

15-16 Mi gëmee iñaama hen bi mi ammba an, mi en kiƴah gohaa Maseduwaanaa, mi koorohan garúu paaƴ, ee mi en na kiɓoyukaa, mi koorohis garúu. Fodaama keeñnjúu soos waas kanak. Ee ɓan ɗú amɗohhoo kikaꞌ kúlkaa Yúudée. 17 Ati iñaa mi abee kitum yaama lúudéeríi garoo hen? Mi am kitum yenaa, mi kuliyukiꞌti halaateen ɓoꞌ-súusúus ga, bi mi woꞌi woꞌeen kanak «Ehee» na «Óꞌóone»? 18 Kooh ínohin an woꞌeenaa ɗí woꞌeerúuɗa bokéeríi kiꞌen «Ehee» na «Óꞌóo», 19 ndaga Yéesu Kiristaa, Kowukii Kooh ɗí yéegalohee ga ɗuuƴcúu, mi na Sílaas na Tímotéeɗa, bokkii kiꞌen «Ehee» na «Óꞌóo»: ya mos kiꞌen «Ehee» rek. 20 En kiꞌenaa, ya yërí en «Ehee» ga ɓéeɓ iñcii Kooh dígohɗa. Kon ɗu woꞌi «Aameen» ga teekii Kiristaanii kiꞌeꞌ Kooh ndam. 21 Kooh ga kihafci, yërí onndíi, ɗí narúu, kiyëgís ga Kiristaanii; ya ɓan, yërí tanukkuu ga lëgëyaagari, 22 ya tummba garuu mandargaa teewoh an ɗu ɓuuci; ya soꞌta Heliigari yiselaꞌíꞌyii ga keeñciigaruu en iñaa dëlíꞌ helluu ga tóoh yijófíꞌyii ya faaniꞌtuuɗa.

23 Mi nak, Kooh míninndoo kiseediꞌ, ee mi waatin ga kumuunndoo: mi waaréeríirúu kiꞌek coonu, kërí tah mi hayissii Korenti. 24 Ɗí hayyii garúu kitoonndúu dooli kilëdíꞌtúu ga dii ngëmiigarúu jom kimanɗa, ndaga ngëmii ɗú laakɗa yëgísin. En kiꞌenaa, ɗí waaꞌtúu kiꞌamɗoh doonaa keeñnjúu soos seɓ.

2

1 Iñaama tah mi ga kihaffoo, mi abin an mi ɓoyuksanndii garúu. Mi saŋngúu kikom iñaa léehɗisan keeñnjúu. 2 En kiꞌenaa, binaa mi léehíꞌ keeñnjúunaa, laaksanndii ɓaa sóosíran keeñiigoo, ndaga lak ɗú ɓéeɓpúu keeñnjúu leehin tak. 3 Iñaama tah mi bínndarúu fodaama* ee mi waaréeríi, ɓuwaa jomee kisóosíꞌ keeñnjooɗa, ɓa léehíꞌwa. Wëerinndoo an, iñaa sóosíꞌ keeñnjoo wërí sóosíꞌ keeñnjúu ɓan, ɗú ɓéeɓpúu. 4 Wii mi bínndúuɗa, mi enee ga coonu ciméeskíꞌ, keeñnjoo leehha tak, mooncaagoo caa íifuk. Mi bínndiirúu kilëehíꞌ keeñnjúu, wayee mi bínndúu doonaa ɗú ínoh dii kiwaaꞌkii mi waaꞌtúu hín kiꞌaŋɗa.

Kibaal ɓaa tooñin

5 Laak garúu yaa léehíꞌ keeñcum ɓuwumaa, ya tummbiirooka, ya tummbúuka ɗú ɓéeɓpúu; wala book enndii kiwoꞌ iñaa hëpaa, ya tumka ɓiɓoꞌ garúu. 6 Ɓaama, attiꞌaa ɓuwaa ɓéeɓ tíkkiɗa dooyin ɗa. 7 Bayalatti kimma, ɗú dëlíꞌ helci, enndiikanaa keeñci hay kileeh bi hëp. 8 Kërí tah, mi kíimmbúu, teewatti an ɗú waarinndi. 9 Mi bídeerarúu iñaama† kimalaksukohhúu bi mi ínoh ati ɗú hay kitaabuk tóoh iñaa mi ebiloh. 10 Ɓaa tooñ yaama, binaa ɗú bayallinaa, mi ɓan mi bayalinndi. En kiꞌenaa, en an laakin iñaa mi bayalan ɓaamanaa, ɗú ɓërí tah mi bayalinndi ga fíkíi Kiristaanii. 11 Iñaama mi tummbi doonaa Seytaani laakoo hal kiɗúkkuu. En kiꞌenaa, nofaa ya poonɗa appii ken kúmpa.

Jaahliꞌaa Pool ga teeraa Torowaas

12 Ga wii mi leꞌ teeraa Torowaas kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ga loo Kiristaaniiɗa, mi hotta an Haꞌmudii lëgísɗinndoo hal, mi lëgëy daama. 13 Wayee nak helaagoo dallii dara ndaga mi laakkii Tít, mbokaagoo ga ngëmiiɗa daama. Iñaama tah mi taŋkohha na ɓu-Torowaas, mi nammba kikaꞌ gohaa Maseduwaan.

Ndamii laak ga kitaam na Kiristaaniiɗa

14 Ndam aawat ga Kooh, yii dëkkíi ga kiɓaydoh, ɗí bok ga húmbalaa ndamaa Kiristaanii. Ya koorohi garíi kiꞌínohlukoh Kiristaanii daa en tóoh fodii dii nget laꞌkoleñ wesohiɗa. 15 En kiꞌenaa, en ga Koohaa, Kiristaanii yërí en laꞌkoleñii winéwíꞌwii eeñ garíi, wesoh ga ɓuwii aaw ga kimúcɗa, na ɓan ga ɗuuƴ ɓii aaw ga kisaŋkuꞌɗa. 16 Ɓuwii aaw ga kisaŋkuꞌɗa, wa en gaɓa ngetii kikaankii haydohi kikaanɗa. Ɓii aaw ga kimúcɗa, wa en gaɓa ngetii kipeskii haydohi kipesɗa. Kon ɓii yiida, ya haŋci kesi mín kitum lëgëyaama? 17 Ɗí manndii na ɓiɓoꞌ ɓiyewin ɓaa ɓewi woꞌeenii meyoh ga Koohɗa, ɓa yéegalohiwa kiheel iñaa ɓa laakan ga. Ɗí, ɗí yéegalohwa na keeñ wimóríꞌ ee ɗí tumka ga fíkíi Kooh, fodii ɓisúrga Kiristaanii, ndaga Kooh ga kihafci yërí eꞌtíi kitum lëgëyiima.

3

Súrgacii lëgëyiꞌ kifiiliimunkii kiꞌaskiiɗa

1 Ɗú fooŋ an ɗí en na kidíŋkaanohis haffíine? Ati ɗú fooŋ an ɗí soolukin, fodii ɓuwii ɓíinoo, këyítcaa ɗí ɓewohan garúu, wala caa ɗí eranndúu kidíŋkaanoh haffíi? En kiꞌenaa, ɗí laakkii sooli ga këyítcaa manɗa. 2 Ɗú ɓërí en këyítfiigaríi fiima; fa bídu ga ɗuuƴ keeñciigaríi ee ɓéeɓ ínohinfa ee míninfa kijaŋ. 3 Leerin an ɗú en këyítfaa faama Kiristaanii bín kidíŋkaanohhíi, ɗí haydohhafa garúuɗa. Këyítfiima bídohussii na laŋkaꞌ, wayee fa bídohu na Helii Kooh yii laak kipesɗa. Fa bídussii ga atohcaa pesu kibídohuɗa*, wayee fa bídu ga ɓoꞌ-súusúus, ga ɗuuƴ keeñaagari.

4 Ɗí woꞌ fodaama ndaga ɗí óolukin Kooh, koorohha ga Kiristaanii. 5 En kiꞌenaa, ɗí mínoo kiwoꞌ an ɗí ɓërí tum lëgëyaama ga dooliríi, wayee Kooh yërí onndíika kimín kitum. 6 Kooh yërí onndíi kiꞌen ɓisúrga ɓaa en na kiyéegaloh kifiiliimunkii kiꞌaskii. Kifiiliimunkiima enndii kaa bínsee ga Waasii Móyíisɗa, wayee ka kooroh ga Helii yiselaꞌíꞌyii. En kiꞌenaa, Bíncii Waasii Móyíis ëewdoh ɓoꞌ ga kikaan, wayee Helii yiselaꞌíꞌyii onohi kipes.

7 Waasii Móyíis bínsee hen ga atohcaa pesu, ee leeꞌlaataa ndamaa Kooh hotukka ga. Fíkíifaa Móyíis melicee hen bi ɓu-Isarayeel mínsiséeríi gafa kimalak. Moona déy leeꞌlaataama aawee ga kiƴím. En lak waasiima ëewdohin ɓuwii ga kikaanɗa wërí hay, taammba na ndamaa hín ɗa kiyakaa, 8 ndamii meyoh ga lëgëyii Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa hídan na kiyak? 9 Waasii Móyíis teewohee an ɓoꞌ-súusúus tooñin Koohɗa, en an lëgëyiigawa wërí laak ndam fodaamanaa, lëgëyii Helii yiselaꞌíꞌyii on ɓuwii kiꞌabohu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíi Koohɗa, ndamaagawa hídan na kiyak? 10 Kon ɓoꞌ mín kiwoꞌ an ndamaa melicee kuɗewaaɗa enndii dara ga fíkíi ndamii en na kimelic wati, ee wëñwa fúufɗa? 11 En kiꞌenaa, kifiiliimunkaama aawee ga kiƴímɗa, en lak kërí laakee ndam fodaamanaa, kii ƴah kiꞌen bi taaꞌɗa, ndamaagaka hídan na kiyak?

12 Kon ɗí laakin yaakaaꞌ dijófíꞌ ga iñaama, kërí tah ɗí óolukin iñii ɗí tumɗa. 13 Ɗí tumoo fodii Móyíis, yaa úulee fíkíifaagari doonaa ɓu-Isarayeel hotoo leeꞌlaataama aawee ga kiƴím leehohanɗa. 14 En kiꞌenaa, helcaagaɓa kúnukin, ee bi ga wati, ɓa en na kijaŋ këyítfaa kifiiliimunkaa kuɗewaakaanaa, iñaa úulɓa yaama lísi ga, nísukoo. Iñaa úulɓa yaama nak, nísuki rek ga ɓaa enin wíinoo na Kiristaanii. 15 Bi ga wati ɓan, saycaa yaawúuꞌcaa jaŋ Këyítfaa Waasii Móyíis tóoh, laak iñaa kún helcaagaɓa. 16 Wayee binaa ɓoꞌ ëewruk ga Haꞌmudiinaa, iñaama úulísuk gari. 17 Haꞌmudii woꞌu diiɗa, Helii yërí ee daa Helii Haꞌmudii enoh tóoh, kilaak-haffu kaa daama. 18 Ɗu ɓéeɓpuu, ɗu ɓii fíkíiciigaruu úulísukinɗa, fodii ga seetu, ɗu ɓii teewoh ndamii Haꞌmudii. Ɗu ɓii súpítuk besaa en ɓéeɓ bi ɗu man na Haꞌmudii ee ɗu aasi ga ndam na ndam. Iñaama Haꞌmudii en Helii Koohɗa yërí lëgëy ka.

4

Coonucii laak ga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwiiɗa

1 Kooh, ga yërmaandiigari, yërí sassíi kitum lëgëyiima, kërí tah, ɗí soofoo fenoo ga. 2 Ɗí sagin kiꞌaas ga iñcii tumsi ɗaakuksi ee ca apohin kaciɗa. Ɗí ñaañukohhii ken ee ɓan ɗí kalañsohhii woꞌeenii Kooh. Ɗí nami kay kiyéegaloh kayohfii bi leeꞌ lañ, ee ɗí heel ɓéeɓ ɓuwii tookkíi ga keeñciigaɓa ga fíkíi Kooh. 3 En lak ɓan Hewhewii ɗí yéegalohɗa kúnukinaa, wa kúnuk ga ɓuwaa aaw ga kisaŋkuꞌɗa. 4 Ɓa enin ɓuwaa gëmmbii ndaga yibóníꞌyii tík hafci Kooh ga ëldúnaɗa nëenɗin helciigaɓa. Ya tahin bi ɓa mínoo kihot leeꞌlaatii Hewhewii winéwíꞌwii, wii teewoh ndamii Kiristaanii nataal Kooh sah-sahɗa. 5 En kiꞌenaa, iñii ɗí yéegalohɗa enndii kiɓëwíꞌ haffíi, wayee ɗí ɓëwí Yéesu Kiristaa, bi ɓéeɓ ínoh an yërí en Haꞌmudii. Ɗí ga kihaffíi nak, ɗí tum haffíi ɓisúrgarúu ndaga Yéesu. 6 Kooh yii woꞌee an: «Leeꞌlaatii melicat ga ɗuuƴ ñúusii»✡, yërí melicɗi leeꞌlaatiigari ga ɗuuƴ keeñciigaríi, kiꞌonndíi kiꞌínoh lañ ndamiigari melic ga fíkíifii Kiristaaniiɗa.

7 Wayee nak, leeꞌlaatiima man na alal, waa eku garíi, ɗí ɓii ɗí yëgíssii fodii kataa-banɗa. Fodaama, hotuk an dooliima widéenawii en garíiɗa meyohhii garíi wayee meyoh ga Kooh. 8 Ɗí capuunun ɓakaa en tóoh, wayee ɗí pookisukohhii. Ɗí gekuunun ga ɓakaa en ɓéeɓ wayee hoonohhiiríi kipaaf. 9 Ɗí hataluunun ga kipes wayee Kooh foñnjiiríi. Ɗí ɓúukuunun jac ga kakay wayee ɗí yahlukkii. 10 Ɗí dëk kikooruk kikaankii Yéesu ga faanciigaríi doonaa ɓan kipeskiigari hotuk ga faanciigaríi. 11 Ɗí ɓii ɗí en na kipesɗa, besaa en ɓéeɓ, ɗí hídoh na kikaankii ndaga kitaam na Yéesu, en ɗanaa, kipeskiigari hotuk ga faanciigaríi ƴah kikooꞌ ga kikaanɗa. 12 Fodaama, kikaankii kii sooŋngíi besaa en ɓéeɓ, en ɗanaa, ɗú laas ga kipeskii.

13 Ngëmii ɗí laakɗa taabohin na wii ɓii woꞌ ga Këyítfaaɗa an: «Mi gëmin, kërí tah mi woꞌꞌa»✡; Ee, ɗí ɓan ɗí gëm hen, kërí tahhíi kiwoꞌ. 14 Ɗí ínohin an Kooh yii mílísiꞌ Yéesu, Haꞌmudii ga kikaanɗa, hayyíi kimílísiꞌ ɓan ga dii ɗí en wíinoo na Yéesuɗa. Ya hayyíi kihaydoh, ɗí narúu ɓan, ga yahaaci. 15 En kiꞌenaa, ɗú ɓërí tah ɗí dayi iñaa en tóoh, en ɗanaa, kijofkii Kooh yoosuk ga iñaa wëñ ga ɓuwiiɗa. Ee fodaama, iñii wëñ kiyewin ga ɓuwiiɗa, ɓa gërëmi Kooh, ɓa ƴeeki ndamiigari.

Ayat kipessuu ga ngëm

16 Iñaama tah ɗí soofoo fenoo ga dara. Luu enee an faan ɓoꞌ-súusúusfiigaríi fii yasukoh ndaŋ-ndaŋ, fítciigaríi wëñi kiꞌen ciꞌas besaa en ɓéeɓ. 17 Coonuciima ɗí daƴɗa, binaa ɗí mëdírohca na ndamaa ɗí laakan, waa ken mínoo kiwoꞌ daa wa hín kiyak ee waa leehoo taaꞌɗanaa, ɗí hay kihot an coonuciima ɓítoo ee ɓan ca hay kipaaf; ee Coonuciima waayukiꞌtíi ndamaama. 18 Iñcaa ɓoꞌ hoti gacaɗa enndii cërí ɗu díiruk, wayee ɗu díiruk caa ɓoꞌ mínoo kihot. Iñaa ɓoꞌ hotin gari leehin, wayee yaa ɓoꞌ mínoo kihotɗa ƴah bi taaꞌ.

5

1 En kiꞌenaa, ɗu ínohin an faanfiigaruu en taalii ɗu dëkoh dii ga kakayfiiɗa, luu wa ɓúree, Kooh waayukɗinnduu ga asamaan tawah, waa ɗu dëkohan. Kaanfaama hëwírohusii na yah ɓoꞌ-súusúus ee fa ƴah bi taaꞌ. 2 Diima deŋ, ɗu ɓii íin ga ɗuuƴ faanfiigaruu fii, ɗu waaꞌ rek Kooh ekkuu faanfiiruu ga asamaanɗa. 3 Binaa ɗu ekukfanaa, ɗu enoo ɓuwaa ɓayyii faan. 4 Iñaa ɗu wëñ kimaañ ga kipessuu ga ɗuuƴ faanfii ɗu ɓay ga ëldúnaɗa tóoh, ɗu dëkan ga kiꞌíin ndaga yiɓítíꞌyii ɗu koorukɗa. Enndii an ɗu waaꞌ kikaan, ɗu meyoh ga faanfii ɗu ɓay ga ëldúnaɗa. Nam kiꞌen kay an ɗu waaꞌ kiꞌekuk faagaruu ga asamaanɗa, doonaa iñii jom garuu kikaanɗa nuuꞌ ga ɗuuƴ kipeskii leehoo taaꞌɗa. 5 Kooh ga kihafci, yërí sakkuu ɗu aas ga kipeskaama; ya soꞌta garuu Heliigari en iñii ya ɗeɓpuu kiwaꞌ ga ɓéeɓ iñcii ya faaniꞌtuuɗa.

6 Kon fodaama, saycaa en tóoh, ɗu ɓii am yaakaaꞌ. Ɗu ínohin an, iñaa ɗu wëñ kimaañ kipes ga faanfiigaruu fiima tóoh, ɗu ɓaa úsaay dii ɗu ƴah kidëk na Haꞌmudiiɗa. 7 En kiꞌenaa, ɗu tíidoh ngëmii, wayee enndii ga iñaa ɗu hot. 8 Ɗu abin yaakaaꞌ wiyaak, ee ɗu wëñ kiwaaꞌ kitagoh na faanfii fiima, ɗu kaꞌ kidëknee ga yahaa Haꞌmudii. 9 Iñaama tah, waa ɗu pes ga faanfii fii, waa ɗu tagoh nafa, iñaa ɗu díirukɗa yërí en ɗu neɓloh Haꞌmudii. 10 Kayoh, ɗu ɓéeɓpuu, ɗu hay kimos kituuk ga fíkíi Haꞌmudii, ya attiꞌꞌuu, ɓaa en ɓéeɓ laas fayaagari ga iñaa ya tum ga kipeskaagari ga faanfaamaɗa: ennda yijófíꞌ, ennda yibóníꞌ.

Kiristaa júwohirinnduu na Kooh

11 Kon ɗí ínohin iñii en kiniik Haꞌmudiiɗa, kërí tah ɗí ɓii heel kinook ɓuwii ga ngëmii. Kooh nak ínohin ɓuwii ɗí enɗa, ee mi yaakaarin an, ga ɗuuƴ keeñnjúu ɓan, ɗú ínohin ɓuwii ɗí enɗa. 12 Ɗí heellii kidíŋkaanohis haffíi garúu. Nam kiꞌen an ɗí waaꞌtúu kiꞌon iñaa ɗú ndamukohan garíi; en ɗanaa ɗú laak iñaa ɗú lofan ɓuwum malaksoo iñaa en ga keeñɓaɗa, ɓa ndamukohi iñaa hotukin na hasɗa. 13 En an ɗí enukoh kidofaa, Kooh tahka, ee ɗí enukoh kiñaañaa, ɗú tahka. 14 En kiꞌenaa, kiwaaꞌkii Kiristaanii waaꞌtíiɗa kërí laakkíi ga iñaa en tóoh. En kiꞌenaa, wëerinndíi an, en an ɓoꞌ yíinoo yërí kaaniꞌ ɓuwii ɓéeɓɓanaa, kon baanaa ɓuwii ɓéeɓɓa kaandohuunun. 15 Ya kaanin ndaga ɓéeɓ, en ɗanaa, ɓuwii en na kipesɗa, ɓa pessisoo ndaga hafɓa wayee ɓa pesɗan ɓii yiima kaan, mílíssa ndaga ɓéeɓɗa.

16 Kon, diimaɗa, ɗí malakissii ken fodii dii ɓu-ëldúna hotohiɗa. Ee sah, luu enee an Kiristaanii, kuɗewaa ɗí malakoheeri fodii dii ɓu-ëldúna hotohiɗa, diimaɗa, ɗí malakohissiiri fodaama. 17 Binaa ɓoꞌ en wíinoo na Kiristaaniinaa, ya enin ɓoꞌ yiꞌas: iñaa yimëgëtíꞌyaa karin, yiꞌas yërí en ga. 18 Kooh tumin iñciima tóohca, ya yii ya júwohiꞌtuu na hafci, kooroh ga Kiristaaniiɗa, ee ya sassíi diima kijangat kijúwohkaagari kaama na ɓuwiiɗa. 19 En kiꞌenaa, Kooh kooroh ga Kiristaanii, ya júwohiꞌta ɓu-ëldúna na hafci, ee ya toppiiɓa ga baakaaꞌcii ɓa tumɗa. Ya díŋkaaninndíi kiyéegaloh kijúwohkiigari na ɓuwiiɗa. 20 Ɗí ɓërí Kiristaanii wos kiwoꞌ ga teekiigari, ee man na Kooh ga kihafci yërí en na kiwoꞌ narúu koorohha garíi. Ɗí ɓii kíimmbúu, ga teekii Kiristaanii, tookat kijúwoh na Kooh. 21 Kiristaanii mosoo kilaak baakaaꞌɗa, Kooh koorinndi baakaaꞌciigaruu. Ya tumin iñaama, doonaa ɗu ɓii ɗu en wíinoo na Kiristaaniiɗa, Kooh abohhuu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ.

6

1 Kon ɗí ɓii ɗí taam na Kooh ga lëgëyiiɗa, ɗí ɓii dímalukkúu: barkeelii Kooh barkeellúuɗa hanat kiꞌen sooƴ. 2 En kiꞌenaa, Kooh woꞌ ga Këyítfaa an:

«Ga wahtaa wa jekohɗa,

mi tumiꞌtaraa iñaa fu kíimɗa.

Ga besaa mi jommbaa kimúsalɗa,

mi foolla kiꞌamɗohhaa»✡.

Malkat, wahtii wii siiƴ wërí jek ga; wahtii wii wërí en bes kimúc. 3 Lëgëyii Kooh ɗí en na kitumɗa, ɗí waaꞌ ken laakoo dara iñaa ya woꞌan ga yibóníꞌ. Kërí tah, ga iñaa mín kiꞌen tóoh, ɗí waaꞌtii kitum dara iñaa ekan ɓoꞌ ga kikeen ga baakaaꞌ. 4 Ɗí teewohi an ɗí ɓisúrga Kooh ga ɓéeɓ iñaa en tóoh: iñcii ɗí daƴɗa, ennda mesiklaatcii, coonucii, na kilëƴkii dawiríiɗa, ɗí koorukica hen taam na kimúuñ kiyaak; 5 ɗí feekuunun, ɗí laguunun ga kasu, coow taabukinndíi daa en tóoh ee ɗí gítínuunun ga kitum lëgëy ciméeskíꞌ, pëní fayaaŋ joobinndíi, ee ɗí arukin. 6 Ɗí teewohi an ɗí ɓisúrga Kooh, ga kiset keeñ, kiꞌínoh iñaa en kayoh, kimúuñ, kijof, kitaam na Helii yiselaꞌíꞌyii, kiwaaroh kayoh-kayohɗa, 7 kijangat kayohfii kesi, na kitaam na doolii Koohɗa. Waa ɗí sooŋ, waa ɗí som haffíi, kijúɓ kërí en ganaaycii ɗí ɓayiɗa. 8 Ɗí eꞌsin céeꞌ, ɗí ñaawalsin. Ɗí woꞌɗusin yibóníꞌ, ɗí woꞌɗusin yijófíꞌ. Ɗí malakohsi kaakoh-saboh ee moona ɗí woꞌ kayohfii. 9 Ɗí tíksi ɓuwaa ken ínohooɓa ee moona déy ɓéeɓ ínohinndíi. Ɗí tíku ɓuwaa tesɓa kikaan ee moona ɗí ɓii lís kipes. Ɗí tíksi iñaa meskin ee moona ɗí apsoo. 10 Ɓuwii lëehíri keeñnjíi hen rek ee moona ɗí dëk ga kineɓluk. Ɗí tíku nduul ee moona ɗí onin ɓoꞌ ɓiyewin kihóomíꞌ. Ɗí tíku ɓuwaa laakoo tús ee moona ɗí laakin iñaa en tóoh.

11 Ɗú, fiiliimunciigaríi ga teerum Korentiɗa, ɗí woꞌin narúu faŋ, ɗí ɗaakkiirúu dara ee ɗí ekinndúu ga keeñnjíi. 12 Enndii an ɗí waaꞌtiirúu, ɗú kay, ɗú ɓërí waaꞌtiiríi. 13 Kon mi woꞌ narúu fodii ɓaa woꞌ na ɓitowuci: keeñukattíi fodii dii ɗí keeñukkúuɗa; ekattíi ga keeñnjúu.

Kaa aasukohat na yiifaꞌ

14 Kaa aasukohat na ɓuwaa gëmussii ga Yéesu. Ɓuwaama enndii ɓa gën ga kitaaboh. En kiꞌenaa, kitaabohkii kiida mín kilaak ga díkaanti iñaa júwin na iñaa joffii? Leeꞌlaat mínan na kiꞌakitukoh na ñúus? 15 Mínan na kiꞌen Kiristaanii júwoh na Seytaani? Ɓaa gëm ga Yéesu aasukohan na, na ɓaa gëmmbii gari? 16 Kaanfii Kooh mínan na akitohu na koofcii yiifaꞌcii? En kiꞌenaa, ɗu ɓërí en Kaanfii Kooh yii laak kipesɗa, fodaa ya ga kihafci ya woꞌkaɗa an:

«Mi ƴah kidëk naɓa, mi taabi naɓa,

mi yërí ƴah kiꞌen Koohyiigaɓa,

ɓa ɓërí ƴah kiꞌen heetiigoo»✡.

17 Kërí tah, Haꞌmudii woꞌꞌa an:

«Meyat ga díkaantiɓa, ɗú en haŋ.

Kaa ɗewat ga dara iñaa settii.

Fodaama mi hayyúu kitook ga yahaaroo✡

18 Mi ƴah kiꞌen paamun garúu,

ee ɗú en ɓitowuroo: ennda ƴaal, ennda ɓeti.

Iñaama, yërí Haꞌmudii mín ga tóohɗa woꞌ»✡.

7

1 Kon nak, ɗú ɓii mi keeñukinɗa, waa Kooh díginnduu iñcaama tóoh, ɗu sétírat haffuu ga tóoh iñaa líiɓɗi faan na hel. Ɗu guuꞌguulukat, kipeskiigaruu selaꞌ bi mat, ee ɗu taam ga na kiniik Kooh.

Iñaa sóosíꞌ keeñaa Poolɗa

2 Onattíi ɓak ga keeñciigarúu. Ɗí tooñnjii ken, ɗí yahiꞌtii ken, ɗí ɗúkkii ken kiñam ga anaŋci. 3 Mi woꞌꞌii iñuma kiyammbúu yen. En kiꞌenaa, mi woꞌeera kumëeñíꞌ an ɗú ɓii ga keeñciigaríi waa ɗí kaan, waa ɗí pes. 4 Mi óolukinndúu lool ee mi bakukohinndúu lool. Hídaa coonucii ɗí dayiɗa, dii ca hín kiyewinɗa tóoh, helloo dalin lool ee Keeñiigoo soosin seɓ.

5 En kiꞌenaa, ga wii ɗí leꞌ gohii Maseduwaanɗa, faanndíi íikarukkii ga fen, ɗí dayin coonufaa en tóoh: ɗí dëkee ga kileŋkoh na ɓuwii ee ga keeñnjíi ɓan, ɗí enéeríi ga jam. 6 Wayee Kooh yii dëlíri helcii ɓuwii abissii yaakaaꞌɗa, dëlíꞌta hellíi ndaga hayaa Tít. 7 Enndii rek ga daa ya hayɗa tah, wayee na ɓan ga daa ɗú dëlírin helaagariɗa. Ya ɓéestírinndíi dii ɗú hínndoo kiɗoorukɗa na dii keeñnjúu hín kirécuk iñaa ɗú tíkeerooɗa, na ɓan dii ɗú tuukin tek ga kifaꞌɗohhooɗa; ee iñaama tahin keeñnjoo wëñin ɗa kiɓaat kisoos.

8 Mi ínohin an, këyítfaa mi bídeerúu kuɗewaaɗa lëehíreera keeñnjúu, ee mi récukkiika. En kiꞌenaa, mi récukeeraka ndaga mi hoteera daa ka mesikeerúu, luu enee an maañnjiiɗa, wayee diima mi récukissiika. 9 Hanaa kay mi neɓluk ga hen sah, ee enndii ga daa keeñnjúu leeheera gaɗa, wayee en ga daa keeñ-leehaama ekinndúu ga kisúpít kipesɗa. Keeñ-leehaama Kooh yërí waareeka. Kon ɗí tooñnjiirúu ga dara. 10 En kiꞌenaa, keeñ-leehaa meyoh ga Kooh haydohi kisúpít kipeskaa ëewdohi ɓoꞌ ga kimúc, ee iñaama laakoo kirécuk. Keeñ-leehaa meyoh ga ëldúna nak lími kikaan. 11 Malakat rek keeñ-leehaama meyoh ga Koohɗa, iñaa wa lím garúuɗa: ɗú gaawwa kikoluk, ɗú bayalukka, ɗú récukka, ɗú niikka Kooh, ɗú ɗoorukkaroo, ɗú kaantukohha ga, ɗú koꞌta ɓaa tooñɗa. Ga kihaffúu, ɗú teewohin ga ɓakaa en ɓéeɓ an ɗú setin wic ga iñaama.

12 Kon nak, binaa mi bínndúunaa, ɓaa tooñɗa tahhiika, ɓaa tooñuɗa ɓan tahhiika. Mi bínndúu, doonaa, ga fíkíi Kooh, ɗú mín kihot dii ɗú hín kisafaꞌ garíiɗa. 13 Iñaama tah ɗí abin yaakaaꞌ.

Ɗí eemmbii rek ga kiꞌam yaakaaꞌ, wayee ɗí neɓlukin lool ga dii keeñaa Tít hín kisoos ndaga daa ɓéeɓpúu, ɗú dëlɗin helciɗa. 14 En an mi ndamukoheerarúu ga fíkíicinaa, mi laakkii kaci ga. Fodii ɗí woꞌirúu kayoh saycaa en tóohɗa, iñaa ɗí ndamukee Tít ga loorúuɗa enin kayoh. 15 Binaa ya níindísuk ga daa ɗú kelohɗeerari ga tóohɗa, na daa ɗú tookeeri ga ɗuuƴcúuɗa, taammba na kiniikki na kiꞌeꞌti céeꞌɗanaa, ya wëñirúu ɗa kiwaaꞌ. 16 Keeñnjoo nak soosin ga dii mi mín kilaak yaakaaꞌ garúu ga iñaa en ɓéeɓɗa.

8

Kisafaꞌ ga kidímal ɓuwii Kooh

1 Mbok-kerceencii, ɗí waarin ɗú ínoh iñaa kijofkaa Kooh lím ga jaangucaa ga gohaa Maseduwaanɗa. 2 Ɓuwaama kooruunun ga coonu ciméeskíꞌ wayee hoonohhii keeñɓa soosee hen seɓ; ee, hídaa kinduulkaagaɓa, daa ka hín kiméeskíꞌɗa tóoh, ɓa onohha iñaa hoomin. 3 Mi mínin kiseediꞌ an ɓuwaa, ɓa onohha iñaa ɓa mínɗa bi paaffa sah daa dooliɓa eem ee ɓa sekkii kinaku. 4 Ɓa ɓërí nameeríi kitaabuk, ɓaa kíim kibokidohu ga ɓuwaa ƴah kinëgíroh dímalaa aaw ga ɓuwaa en ɓuu Kooh ga Yéerúsaleemɗa. 5 Ɓa paafin sah iñaa ɗí séentukee gaɓaɗa. Ɓa ɗeɓ kiꞌeroh hafɓa ga Haꞌmudii paaƴ, tíkka ga, ɓa erohha hafɓa garíi fodaa Kooh waaꞌkaɗa.

6 Tít yërí ɗeɓ kituukiꞌ loo kinëgíroh dímal ga kaanndúu, kërí tah ɗí dímalukkari ya ɓoyukis garúu kilëstíꞌ lëgëyaa wijófíꞌwaa waama. 7 Waa ɗú hóomɗin ga iñaa en tóoh, ennda ga ngëmii, ennda ga kimín kiwoꞌ, ennda ga kiꞌínoh yen, ennda ga kikaantukoh ga iñaa en tóoh, ennda ga kiwaarohkii ɗí teeɓpúu en garúuɗa. Fodaama tumat tóoh ɗú hóomíꞌ ga kiꞌamɗoh ga dímaluma ɓan. 8 Mi enndiirúu na kiwoꞌ iñaa ɗú jom kitumɗa; mi woꞌ ga loo ɓuwaama ga daa ɓa kaantukohi ga kidímalohɗanaa, mi waaꞌ man, ɗú ɓan, ɗú teewoh kiwaarohkii laak ga díkaantirúuɗa dii ka hín kiwóoꞌɗa. 9 En kiꞌenaa, ɗú hotin dii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu hín kijof garuuɗa: ya yii ya enee ɓaa hóomɗin, ya tummba hafci ɓaa laakoo ee ɗú ɓërí calallika. En ɗanaa, kooroh ga kilaakookaagari kaamanaa, ɗú hóomíꞌ.

10 Mi woꞌꞌúu helloo doŋ ga iñuma: ɗú ɓii kisaah, ɗú ɗewee ɓéeɓ kiwoꞌ an ɗú hay kidímaloh ee ɓan ɗú ɗeɓpa kidímalohɗa, iñaa gën garúuɗa wërí en an ɗú kaantukoh ga, 11 ɗú lëstíꞌ lëgëyaama kimma. Keeñaama ekeerúu kiꞌam iñaama ya tumuɗa, ekattúu ɓan ga kilëstíꞌwa, ee enat ga iñaa ɗú mín. 12 Binaa fu onoh fodaama ee leꞌ keeñaagaraanaa, Kooh hay kitook iñaa fu onohɗa. Ya ínohin an fu laak iñaama ee ya meekisohhii iñaa fu laakoo. 13 Woꞌussiirúu an kiwaaꞌ ɓuwii laak tahat bi ɗú en ga sooli rek, wayee ɓéeɓ bokat kihídíꞌ. 14 Diima deŋ, ɗú hóomɗin, kon dímalat ɓuwii soolukinɗa; Kooh tum bes ɓa wëñíꞌtúu ee ɗú laak soolinaa, ɓa amɗohhúu, ɓéeɓ bok hídíꞌ. 15 Fodaama, ka bídu ga Këyítfaa an:

«Ɓaa balawee yewinɗa, hëpɗéeríi ga dara,

ee ɓaa balawee jutuutɗa ñakéeríi dara.»*

Tít na ɓuwaa taabee nari Korentiɗa

16 Ndam aawat ga Kooh yii on Tít, fodii garíi, kitook kikaantukoh ga loorúuɗa. 17 Tít tookka iñaa ɗí kíimmbiɗa; ee ya waaree kigaaw kihay garúu hen bi, ya sekkiika kinaku ya kolukka yaa hay. 18 Ɗí wosin mbok-kerceen yiliis ya taam nari. Mbokaama, ɓéeɓ jaangucii bakinndi ga lëgëyii kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌ wii ya tumɗa. 19 Ɓaatta ga, ɓu-jaangucii ɓërí tanndi ya taam naríi ga ɓaawii ɗí ƴah kikaꞌ kiwarohnee iñcii onohuɗa. Lëgëyiima wijófíꞌwii ɗí tumwa kiꞌon Haꞌmudii ndam na kiteewoh an ɗí waarin ɓuwii kiꞌamɗoh ga ɓan. 20 Ɗí tum iñaama doonaa ken laakoo iñaa ya ñarohanndíi ga dii ɗí tuukuk ga dímalii wihóomíꞌwii nëgírohuɗa. 21 Iñaa ɗí heel tóoh wërí en kitum bi jof ee eemmbii rek ga iñaa newin Haꞌmudii wayee ɓan ga iñaa newin ɓuwii✡.

22 Ɗí wosin ɓan mbokkíi yiliis† ya taam na ɓuwaama. Ya nak, ɗí malaksukohinndi waas ciyewin ee ɗí hotin an ya tookin kikaantukoh, ee diima deŋ ya wëñin kitook kikaantukoh ndaga ya óolukinndúu dijófíꞌ. 23 En ga ɓak Tít na kihafcinaa, ɗí ɓërí taabi, ɗí ɓërí bok kilëgëy ga ɗuuƴcúu. En ga loo mbokcaagaruu ɓaama taam nariɗanaa, ɓu-jaangucii ɓërí wosɓa ee ɓa lëgëy kiꞌon Kiristaanii ndam. 24 Kon teewatɓa an ɗú waarinɓa kayoh-kayohɗa, en ɗanaa ɓu-jaangucaa ɓaama tooku an ɗí laakin kayoh ga dii ɗí ndamukohirúuɗa.

9

Dímalaa aaw ga ɓuwaa enu ɓuu Kooh ga Yéerúsaleemɗa

1 En ga loo dímalaa aaw ga ɓuwaa en ɓuu Kooh ga Yéerúsaleemɗanaa, calissii mi bínndúu ga. 2 En kiꞌenaa, mi hotin an ɗú tookin kidímaloh ga keeñnjúu ee mi ndamukohinndúu ga ɓu-Maseduwaan*, mi woꞌeeɓa an: «Wii kisaah, laak ɓu-Akay tuukuunun tek ga kidímaloh.» Dum ɗú kaantukoh ga kidímalohɗa yëngëlin ɓiyewin gaɓa. 3 Mi yii wosohhúu kon mbok-kerceencum ɓuma ɓa amɗohhúu, en ɗanaa iñaa mi ndamukoheerúu ga loo dímalumaɗa eemoo ga woꞌeen rek, wayee dímalumgarúu cookiꞌ fodaa mi woꞌkaɗa. 4 Enndiikanaa, laak ɓu-Maseduwaan ɓaa taam naroo hayu duma, laakussúu ɗú waayukkii daranaa, ɗí hay kilaak kaci ga dii ɗí óolukinndúuɗa; ee mi woꞌissii ɓan faa ɗú ƴah ga kiɓewohɗa. 5 Kërí tah, mi ammba an gënin mi wos mbok-kerceencum ɓuma, ɓa ɗëwírukkoo garúu, ɓa toputuꞌ iñcaa ɗú dígohee kiꞌonoh. Fodaama, mi laak dímalaama hídohinaa, iñaama hay kiteewoh an ɗú onoh na keeñnjúu, wayee enndii an ɗú gítínu hen.

Ɓaa sok yewin, píikan yewin

6 Ínohat iñii laak yii: ɓaa sok jutuut, píikan jutuut; ɓaa sok yewin, píikan yewin. 7 Kon nak, ɓaa en ɓéeɓ erohat iñaa keeñci hatin. Ya hanat kirécuk yen ga ee ka hanat kiꞌen gítín gari. En kiꞌenaa, Kooh waarin ɓaa onohi ee taam ga na keeñ wisóosíꞌ. 8 Ya míninndúu ɓan kibarkeel bi ɗú hóomíꞌ ga iñaa en tóoh, en ɗanaa ga wahtaa en ɓéeɓ, ɗú laak tóoh iñaa ɗú sooluk kipaƴ sooliciigarúu; ɗú tesiꞌ yewin yaa onanndúu kitum yijófíꞌyaa mín kiꞌen tóoh. 9 Fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa an:

«Ya oni ɓuwii laakooɗa na keeñaagari ɓéeɓwa

ee kijofkiigari ƴah bi taaꞌ.»✡

10 Kooh yii oni línoh tesohtaa ya sokan, yii oni ɓuwii iñaa ɓa ñamanɗa✡, hayyúu kiꞌon bi dooy fodaama, ɓéeɓ iñcii ɗú soolukɗa, ya límírohca, en ɗanaa, ga kijofkiigarúu ɓiɓoꞌ ɓiliis laasu ga ɓéeɓ iñcaama. 11 Ya hayyúu kiꞌon kihóomíꞌ ga iñaa en ɓéeɓ, doonaa ɗú mín kiꞌonoh na keeñnjúu ɓéeɓwa, ee ɓiyewin hay kigërëm Kooh ga iñcii ɗí ƴahɓa kiwaroh, ee meyoh garúuɗa. 12 En kiꞌenaa, dímalii ɗú en na kinëgírohɗa, jeriñiigawa eemmbii rek ga kipaƴ soolicii ɓuwii en ɓuu Koohɗa, wayee ɓan, wa hay kitah ɓuwii yewin lool kigërëm Kooh ga iñaama. 13 Binaa ɓa malak ga dímalii ɗú nëgíroh aaw gaɓaɗanaa, ɓa hay kigërëm Kooh ga dii ɗú teewoh fodaama an ɗú gëmin ga Hewhewii winéwíꞌwii ga loo Kiristaaniiɗa. Ɓa hayyi kigërëm ɓan ga dii ɗú tookin ga keeñnjúu kiwaroh naɓa iñcii ɗú laakɗa, ɓa na ɓéeɓ ɓuwii ɓíinoo. 14 Ɓa ɓii kíimiꞌtúu Kooh kiteewoh an ɓa keeñukinndúu lool ndaga dii barkeelii Kooh barkeellúu paafin iñaa en tóohɗa. 15 Ndam aawat ga Kooh ndaga iñcaa ya onoh ee ken mínooca kiwoꞌ bi leehɗa.

10

Pool taas ga iñcaa ya yabu ga lëgëy kiꞌapotaaꞌkaagariɗa

1-2 Mi Pool, ɓuwii woꞌ an, mi en narúunaa, mi soos seɓ, ee an mi úsaayyúunaa mi tamoh jír. Mi yii kíimmbúu ga teekii Kiristaa yii lewetin ee jofinɗa, kaa ekattoo ga kitamoh ga ɗookkúu binaa mi hay garúunaa. Laakin garúu ɓuwaa woꞌ an ɓadukeeniigaríi iñaa ɓadukeen ɓoꞌ-ëldúna kesi. Kon nak binaa mi hay bëríinaa, ɓuwaama, mi hay naɓaka kidígoh ee iñaama wëerinndoo. 3 Kayoh, ɗí ɓii pes ga kakayfii fodii ɓéeɓ ɓuwii, wayee heñii ɗí en na kiheñohɗa enndii ga dii ɓu-ëldúna heñohiɗa. 4 Ganaaycii ɗí ɓay kiheñohɗa meyohhii ga ɓu-ëldúna; ca en ganaaycii cilëekíꞌ-doolicii meyoh ga Koohɗa, ee ca enohu kiɓúuk ɓéeɓ dooli waa yípuk gík nëenɗi ɓuwiiɗa. Ɗí ɗúbíꞌ halaatcii taabohhii na kayohɗa, 5 na ɓan ɓéeɓ kiɓëwíꞌ-haffukaa hoonoh ɓuwii kiꞌínoh Kooh, ɗí am níp halaataa mínin kiꞌen tóoh, ɗí haydohwa ga kikelohiꞌ Kiristaanii. 6 Binaa ɗú kelohiꞌtíi ga tóohaa, ɗí tuukin ga kimókíꞌ ɓéeɓ ɓaa kelohiꞌtii Kiristaanii.

7 Malaksukohat iñcum dum ca laakohɗa. Binaa laak ɓaa woꞌ ga hafci an ya yuu Kiristaaniinaa, ya ekat ga helci an ɗí ɓan, ɗí ɓuu Kiristaanii fodaagari. 8 Haꞌmudii kuliyukiꞌtíi ga fíkíirúu kituukiꞌ ngëmiigarúu, wayee enndii kiɓúukwa; ee luu enee an mi ndamukin ga iñaama bi hëpin, enoo kaci garoo. 9 Mi waaꞌtii kiman na ɓaa heellúu kitíital ga këyítcii mi bídirúuɗa. 10 En kiꞌenaa, laakin ɓuwaa woꞌi garoo an: «Iñcii ya woꞌi ga këyítcii ya bídiɗa ɓítin ee tamohin, wayee binaa ya en ga ɗuuƴcuunaa ya laakoo fít ee ya woꞌi woꞌeen heeyoh.» 11 Ɓaa woꞌ iñaama ɓéeɓ, wóoratti an dii woꞌeencii ɗí bídi ga këyítcii manɗa, binaa ɗí hay duma bëríinaa, tumeencaagaríi ƴah kiman fodaama deŋ.

12 Ɗí sah, ɗí kaañoo kihídíꞌ haffíi wala kimëdíroh haffíi na ɓuwaama ndami hafɓaɗa. Ɓa hayaa, ɓa ɓeɓ hafɓa nataah, waa ɓa natan hafɓa gawa, ɓa mëdíroh hafɓa na hafɓa. Iñaama enndii kidof moose? 13 Ɗí nak, kindamukkiigaríi laakin daa ka eem. Ɗí paafanndii kekiꞌkii sassii Kooh fíisiꞌtíi, onndaríi ɓan kihay bi garúuɗa. 14 Enee an sasiigaríi leꞌꞌii bi garúunaa, ɓoꞌ mín kiwoꞌ an ɗí meyin sasii Kooh fíisiꞌtíiɗa; wayee wa hayin bi garúu, ɗí bëríi ɗewee garúu kihay kiyéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii ga loo Kiristaaniiɗa. 15 Kon ɗí paaffii kekiꞌkii sasii Kooh fíisiꞌtíi, kindamukoh lëgëyaa ɓiɓoꞌ ɓiliis tumɗa. Hanaa kay ɗí am yaakaaꞌ an ngëmiigarúu hay kiɓaatuk, ee fodaama, ɗí hay kiwëñ kiɓaat kilëgëy ga ɗuuƴcúu wayee hoonohoo ɗí eem ga sasii Kooh fíisiꞌtíiɗa. 16 Ɗí hay kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii bi ga dëkcaa paaf kúllúu ee ɗí ndamukanndii ga lëgëyaa Kooh eꞌ ɓiɓoꞌ ɓiliis kitumɗa.

17 Bíduunun ga Këyítfaa an: «Ɓaa waaꞌ kindamuk ga yenaa, ya ndamukatti ga Haꞌmudii»✡. 18 En kiꞌenaa, ɓuwii kañi hafɓaɗa, enndii ɓërí neɓloh Kooh; ɓuwii neɓloh Koohɗa ɓërí en ɓuwii ya kañ na kihafciɗa.

11

Pool, na ɓuwaa tík hafɓa apotaaꞌɗa

1 Éeƴ, ɗú míneeroo kimúuñiꞌ mi woꞌ narúu woꞌeen dofaa! Ehee, múuñɗattoo kay. 2 En kiꞌenaa, mi waaꞌtúu hen bi mi naalohinndúu ee kiwaaꞌkii kiima meyoh ga Kooh. Mi onohinndúu ga fiil yíinoo doŋ, ennda Kiristaanii; ee mi waarin ɗú pajukiꞌti fodii oomaa-jowu, yaa ínohoo ƴaal ee setin wic. 3 Wayee mi niikin an ɓiɓoꞌ ɓii ɗúkkúu bi ɗú íis kotcaa cijúwíꞌcaa na keeñaa wimóríꞌwaa ɗu taabukohee Kiristaaniiɗa, ɓa ɗúkkúu fodaa daa Aawa íisee hafci, gogaa ɗúkkari na woꞌeen-sabohcaagari cinéwíꞌcaaɗa. 4 En kiꞌenaa, binaa ɓoꞌ hay garúu kijangattúu loo Yéesu yiliis yaa bokkii na yii ɗí jangattúuɗa, wala ya waaꞌ ɗú teꞌ hel wiliis waa bokkii na yii ɗú laasɗa, wala ya yéegallúu Hewhew winéwíꞌ wiliis waa bokkii na wii ɗí yéegallúuɗanaa, ɓaama ɗú keeñukiri! 5 Mi foogin an apotaaꞌcumgarúu ɓuma ɗú keꞌ ga ɗook ɓíinooɓumɗa wëñɗohussiiroo dara. 6 Luu enee an mi mínoo kiwoꞌ ga mbooloo, enndii an mi ínohoo yen, ee ɗí teewinndúuka ga iñaa en tóoh na ga ɓakaa en tóoh.

7 Kayoh sah, wii mi yéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii meyoh ga Koohɗa, mi meekissiirúu dara ga, mi yóoskíꞌta haffoo, doonaa ɗú ɓëwíru. Mi tooñin ɓoꞌ ga iñaa mi tum yaamane? 8 Mi teꞌee, en fan lok, kopaꞌ ɓiɓoꞌ ga jaangu ciliis, kimínndúu kiꞌamɗoh. 9 Wii mi en ga kúllúuɗa, mi laakeera sooli ee mi faanukkii ga dooli ken, ndaga mbok-kerceencaa meyohee gohaa Maseduwaanɗa ɓërí haydohɗeeroo tóoh iñaa mi soolukeeɗa. Ga iñaa en tóoh, mi watukka kiꞌayuk ga ɗookkúu ee mi hayka kiwëñ kiwatuk. 10 Ga dii woꞌeenii ga loo Kiristaanii en kayoh garooɗa, iñii mi ƴah kiwoꞌ yii en kayohɗa. Mi woꞌ man, iñuma mi ndamukohiɗa, ga ɓéeɓ teerucii ga Akayɗa, ken mínooroo ga kinís. 11 Iñii tah ya mi woꞌka? Ati mi waaꞌtiirúu hen? Kooh ínohin an mi waarinndúu.

12 Iñii mi tum diimaɗa, mi lísanndi kitum, en ɗanaa, ɓuwum heelu halaa ɓa kooran bi ɓa hídíroh hafɓa naríi wem, ee ɓa ndamuki gaɗa, ɓa laakoo halaama. 13 Ɓuwuma tíku hafɓa ɓiꞌapotaaꞌ, ee saboh. Ɓa kaaki ɓuwii saboh ga lëgëyum ɓa tumiɗa. Ɓa ɓay jëmmaa apotaaꞌ Kiristaanii ee lak saboh. 14 En kiꞌenaa, iñaama bettii ken, ndaga Seytaani, ya ga kihafci, leekleekaa ɓay jëmmaa malaakaa taam na leeꞌlaataa Kooh. 15 Kon, laakoo dara ɓan iñaa bet ɓoꞌ ga kihot ɓisúrga Seytaani ɓewu jëmma súrgacii tumi yijúwíꞌ ga fíkíi Koohɗa. Ɓuwaama, bëríinaa kipeskaagaɓa leehanɗa, ɓa hay kifayu tumeencaagaɓa caama.

Pool, na coonucii ya daƴɗa

16 Mi yii woꞌissúuka: ken hanattoo kitík dof. Wala book ɗú tíkkoo dofaa, abattoo fodii dof, en ɗanaa, mi ɓan, mi mín kindamuk jutuut. 17 En kiꞌenaa, iñii mi en na kiwoꞌ yii sah enndii iñaa Haꞌmudii waaꞌ, ee mi ndamuk fodumanaa, mi woꞌin woꞌeen dof. 18 Waa ɓiyewin ndamuki fodii ɓuwii ga ëldúnaɗa, mi ɓan, mi hay kindamuk. 19 Ɗú ɓii an ɗú laakin helɗa, ɗú ɓërí keeñuki dofcii ee iñaama enndiirúu dara. 20 Ɗú tookin ɓiɓoꞌ tummbúu ñaam, ɓa ɗúuꞌtúu, ɓa ɗúkkúu, ɓa eewwúu, ee ɓa múttúu paꞌ. 21 Dii ɗí laakoo dooli kitum fodaamaɗa, apinndoo kaci.

Kimma nak, mi hay kiwoꞌ kidof; ɓéeɓ iñaa ɓoꞌ kaañ kindamukoh, mi ɓan mi kaañinndi. 22 Man ɓa woꞌ an ɓa ɓiꞌEbërëe? Mi ɓan mi Ebërëe. Man ɓa woꞌ an ɓa bok ga heetii Isarayeel Mi ɓan mi bok gawa. Man ɓa woꞌ an ɓa tucaasamun Abaraham? Mi ɓan mi kucaasamun Abaraham. 23 Man ɓa woꞌ an ɓa ɓisúrga Kiristaanii? Diima nak, mi ƴah kiwoꞌ woꞌeen ɓaa hafaa múuyin mes: mi wëñɓa kiꞌen súrga Kiristaanii fúuf. Mi wëñɓa kison ga lëgëyiigari, mi wëñɓa kilagu ga kasu, mi wëñɓa kifeeku, mi hídohin na kikaan waas ciyewin. 24 Yaawúuꞌcii rípuununndoo leraw waas ciyëtúus; ee waa hay tóoh, lerawcaa cidaaŋkaah-kaahay na ciyitnanikiiscaa (39)* mat. 25 Mi rípuunun ngeeꞌ waas kaahay†, mi tapisohuunun na atoh waas kíinoo, kiwaaꞌtoo kiꞌap; mi aasin gaal-giiƴ waas kaahay, gaalaa nuuꞌ ga músúmaa; mi tidimin ga músú giiƴ wek-wek wíinoo na noh-noh wíinoo. 26 Mi karin kiɓaaɓ waas ciyewin, caa kumuunndoo ƴee ga kihín: ga ɗuuƴ húlúɓcii, ga kihídoh na gúroh-waascii, ga kihídoh na mbokciigoo yaawúuꞌcii, na ɓan ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, ɓaaɓciigoo ga teerucii, ga ëgíꞌ-dúndaŋcii, ga ɗuuƴ giiƴcii, hídohciigoo na ɓuwaa tík hafɓa kerceen ee sabohɗa. 27 Mi koorukin lëgëy ciɓítíꞌ na coonu ciméeskíꞌ; yewinin wekcaa mi neehhii; mi yaaɓpa mi pílla; yewinin iñaa mi ooꞌ; mi fiyoonnda ee mi laakkii iñaa mi ekukan. 28 Ee laakin giliis gaa mi woꞌꞌii duum: besaa en tóoh mi halaati ga ɓu-jaangucii ɓéeɓɓa, fodii mi koorukɓa ga hafiigoo. 29 Binaa laak garúu ɓaa laakoo doolinaa, mi ɓan, mi yéeŋka ga haffoo. Ɓoꞌ keen ga baakaaraa, keeñnjoo taki ga iñaama hen. 30 Binaa mi naꞌ kindamukaa, mi ndamukohan kilaakoo-doolikiigoo. 31 Kooh yii laak ndam bi taaꞌɗa, yii en Paamudii Yéesu, Haꞌmudiiɗa, ínohin an mi woꞌꞌii saboh. 32 Ga wii mi en ga teeraa Damaasɗa, gúwernëeraa yugiꞌ buuꞌ Aretaas daamaɗa, tuukiꞌta ɓisoldaaꞌ ga tóoh halcaa teeraa, kiheelloo kiꞌam. 33 Wayee laakka ɓiɓoꞌ ɓaa ekussoo ga ɗaba, ɓa paafdohharoo ga gúl wíinoo ga míiraa dëkaa, ɓa yoollaroo kakay. Mi rëcca gari fodaama.

12

Doolii Kiristaanii dooyin Pool

1 Mi jom kindamuk hen sah, luu enee an ka laakoo jeriñ. Hoonohoo mi hay kiɓéestíꞌ iñcii Haꞌmudii ínohlukohhooɗa ee mi hotca en fan ga heeƴɗa. 2 Laakin kerceen, yaa mi ínoh*. Enee ga tíkíis tidaaŋkaah na tinikiis ga fenoo, ɓaa yaama ɓëwírussa bi ga ɗookaa-ɗook asamaan. (Mi ínohoo ati ya ɓëwíꞌsee na faanfaagari, ati enee en fan ga heeƴ; Kooh doŋ ínoh). 3-4 Mi ínohin daal an ɓaa yaama ɓëwíruunun bi ga daa Kooh enohɗa. (Mi yii woꞌiska, mi ínohoo ati ya ɓëwíꞌsee na faanfaagari, ati enee en fan ga heeƴ; Kooh doŋ ínoh). Daama, ya kelohha woꞌeen, caa ken mínoo gaca kitaam, ee ɓoꞌ-súusúus onussiica kiwoꞌ. 5 Ɓaa man fodaama yërí mi ndamukohan, wayee mi ndamukohoo haffoo, enndii ga kilaakoo-doolikiigoo rekaa. 6 Mi waaree kindamukaa, enoo kidof garoo, ndaga eneenaa iñii mi woꞌanɗa ƴah kayoh. Wayee mi ndamukanndii ndaga mi waaꞌtii ken fooŋ garoo iñaa paaf yaa ya hot mi tum, wala yaa ya keloh mi woꞌɗa.

7 Kooh waaꞌtii mi ndamuk ga iñcii cidóoyíꞌ-waaꞌcii ya teeɓpooɗa. Kërí tah, fodii nes ga faan, ya ekkaroo mesiklaat: yíinoo ga malaakacaa Seytaani nakussa kisodalloo doonaa mi ndamukoo. 8 Mi kíimin Haꞌmudii waas kaahay, ya níssoo ga coonucaama. 9 Ya taassoo an:

«Mi yii naraa ee iñaama dooyinndaa.

En kiꞌenaa, kimínkiigoo hotuki ga daa kilaakoo-dooli enoh.»

Kon nak, mi ndamukan hen bi jof ga kilaakoo-doolikiigoo, en ɗanaa doolii Kiristaanii yoosuk ga ɗookkoo. 10 Kërí tah, mi neɓluki ga dii mi laakoo dooli, mi ɓassi, mi tíksi coonu, mi hatalsi ga kipes, mi tíitalsi ndaga Kiristaaniiɗa. En kiꞌenaa, mi kaꞌ bi mi laakissii doolinaa, mi laak dooli ga wahtaama.

Iñaa jaahal Pool ga ɓu-Korentiɗa

11 Mi woꞌin woꞌeen dof sah ee ɗú ɓërí ekkoo ga. Ee moona ɗú ɓërí jomeeroo kikañ. En kiꞌenaa, luu enee an mi enndii dara, apotaaꞌcumgarúu ɗú keꞌ ga ɗook ɓíinooɓumɗa wëñɗohussiiroo dara. 12 Mandarga cidóoyíꞌ-waaꞌcii na kíntaancii mi tum, ee mi taammba ga na kimúuñ kiyaakɗa, ɗú hotinca; iñcaama teewoh an mi apotaaꞌ Kiristaanii. 13 Iñii yiida yërí mi tumiꞌ jaangucii cíinoo ee mi tumiꞌtiirúu ya? Hanaa ga dii mi faanukkii ga dooliciirúuɗa. Kon, bayalattoo ga iñaa mi tooñnjúu yaama.

14 Wii wërí en waasiigoo wukaahaywii mi ɓewuk kihay kiwaakneerúuɗa†, ee binaa mi hayaa, mi ƴahhii kifaanuk ga doolirúu. Mi heellúu wayee mi heellii poossúu. En kiꞌenaa, enndii oomaa laak kinëgíroh hëelís kitoputuꞌ paamun na eewun. Paamun na eewun kay ɓërí laak kitoputuꞌ oomaacii. 15 Mi nak, mi tookin kiꞌeroh iñii mi laakɗa tóoh, na keeñ wisóosíꞌ, bi ga sah kiꞌeroh kumuunkiigoo, kiꞌamɗohhúu. Mi waaꞌtúu waaraa man fodaamanaa, ɗú jominndoo kitesoh kiwaare?

16 Ɗú ínohin kon an mi mosoo kiꞌayuk ga ɗookkúu ga dara. Wayee mín kilaak ɓaa woꞌ an mi ɗúkkúu hen, mi ñaañukohharúu 17 Ati mi mosin kiñam doolirúu, kooroh ga yíinoo ga ɓuwii mi wosee garúuɗa? 18 Tít, mi yërí wossi kihay garúu ee mi akitohhi na mbok-kerceenuma ɗú ínohinɗa✡. Tít mosin kifaanuk ga doolirúune? Mi na Tít, enndii ɗí ɓërí bok hel wíinoo, ɗí bokka kotcaa ɗí tíinɗane?

19 Ɗú, ɗú maañ kifooŋ an ɗí heel kilaak lay ga fíkíirúu? Múk! Ɗí woꞌiꞌ Kooh, ga teekii Kiristaanii. Ee ɓéeɓ iñaama, mbok-kerceencii, kiwaaꞌ ɗú wëñ kiyëgís ga ngëmii tahka. 20 Mi niikin, mi hay garúunaa, mi laakkúu ɗú man ga daa newooroo, ee mi, mi man garúu daa newoorúu. Mi niikin kilaakkúu ga kiñaroh, kiꞌiñaadoh, kiꞌaylukoh, kiwaaꞌ kiwëñíꞌ, kiɓasoh, kicaakooroh, kiɓëwíꞌ haffu na kicoowoh. 21 Mi niikin, mi hay dumanaa, Kooh kaciꞌɗissoo ga fíkíirúu, keeñnjoo leeh ga ɓiyewin ɓaa enukohee ga kitum baakaaꞌ, kitum iñaa settii, kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ na kiŋalaañuk, ee ɓa íissii iñcaama bi watiɗa.

13

Iñcii Pool mëeñjoh kiꞌebilohɗa

1 Mi yii ga waasiigoo wukaahaywii mi ƴah kihay kiwaakneerúuɗa*. Woꞌu ga Këyítfaa an: «Ga iñaa en ɓéeɓ, jomin kilaak ɓoꞌ ɓanak wala ɓaahay ɓaa en seedi ga»✡. 2 Ga waasaagoo wukanakwaa, iñaa mi woꞌee ɓuwii enee ga baakaaꞌ rekɗa, waa mi yii líssúu kiꞌúsaay, mi yii woꞌissúuka diima, ɗú na ɓéeɓ ɓuwii tesɗa: binaa mi hayis garúunaa mi yërëmanndii ken. 3 Man ɗú waaꞌ mi teeɓpúu an Kiristaanii yërí woꞌi kooroh garoo? Iñaama hay kiwóoꞌ. Kiristaanii enndii ɓaa laakoo dooli ga fíkíirúu, ya teewoh kimínkaagari hen bi matin, ga díkaantirúu. 4 En kiꞌenaa, ga wii ya daayu ga kuraanaaɗa, enee ga kilaakoo-doolici, wayee ga iñaa Kooh mín, ya yii pes kimma. Ɗí ɓan, ɗí enin wíinoo nari ga kilaakoo-dooli, wayee ga iñaa Kooh mín, ɗí hay kipes nari, ee ɗí hayyúuka kiteeɓ.

5 Malaksukohat haffúu bi jof, bi ɗú ínoh ati ɗú laakin ngëm; ɗú ga kihaffúu, malkat hellúu. Ɗú ínohoo an Yéesu Kiristaa yii garúune? Wala book, nam kiꞌen an laakoo garúu iñaa teewoh an Kiristaanii yii narúu? 6 Ɗí teewohin dijófíꞌ an Kiristaanii yii naríi ee mi yaakaaꞌ an ɗú hay kihot an kayoh. 7 Ɗí ɓii kíim Kooh, ɗú íis kitum iñaa joffii. Iñaama nak, enndii kiwaaꞌ kiteewukoh ga lëgëyiigaríi ga leeloorúuɗa. Óꞌóo, nam kiꞌen an, ɗí waaꞌ ɗú tum yijófíꞌ, luu enee an ɗú tíkkiiríi ɓiɓoꞌ. 8 En kiꞌenaa, ɗí laakoo dooli kitëhdoh kayohfii Kooh; iñaa ɗí mínɗa wërí en kilëgëyiꞌfa. 9 Binaa ɗí laakkii dooli, ee ɗú, ɗú laak doolinaa, keeñnjíi soos ga iñaama. Iñii ɗí kíimɗa yërí en ɗú ɓoyukis dijófíꞌ ga ngëmii. 10 Iñaama tah mi bínndúu iñcuma tóohca, hídaa ga dii mi líssúu kiꞌúsaayɗa tóoh. En ɗanaa, binaa mi hay dumanaa, mi soolukoo kitamoh ga ɗookkúu. Haꞌmudii hanohɗinndoo ga fíkíirúu kiyëgísíꞌ ngëmiigarúu, wayee enndii kisaŋkuꞌꞌúu.

Taŋkoh

11 Kon nak mbokcii, neɓlukat; heelat kiɓoyukis dijófíꞌ ga ngëmii. Ɓaa en ɓéeɓ daasat mooroomci, bokat hel, dëkat ga jam, en ɗanaa, Kooh yii laak kiwaaroh ee laak jamɗa, enan narúu.

12 Këñɗohat ga díkaantirúu, ɗú mígínoh haf, kiteewoh an ɗú ɓërí bokoh. Ɓéeɓ ɓuwii en ɓuu Kooh diiɗa, ɓii këñíꞌtúu ga.

13 Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii baarkeelattúu; kiwaarohkii meyoh ga Koohɗa na Helii yiselaꞌíꞌyii onndúu kiꞌen wíinooɗa, taabat narúu ɗú ɓéeɓpúu!

* 2:3 2: 3 Ga halaat ɓoꞌ ɓiyewin, këyítfii Pool bín fii bokkii na 1 Ɓu-Korenti. Mín kiꞌen an fa múuƴ hen.

† 2:9 2: 9 Laakin lóogísohcaa halaatu an Pool waaꞌ kiwoꞌ ga coonucaa ɓu-Korenti mín kitook kidaƴ ga kitum tóoh iñaa ngëmaagaɓa meekisohɗa.

* 3:3 3: 3 Pool waaꞌ kiwoꞌ ga loo bíncaa pokee kifiiliimunkaa Kooh na ɓuwaagari ee ca bínsee ga atohɗa. Bíncaama ɓéestíree enaamacaa cidaaŋkaahcaa Kooh nakohee, koorohha ga Móyíisɗa.

✡ 4:6 4: 6 Malkat Sënees 1: 3.

✡ 4:13 4: 13 Malkat Kañcaa 116: 10.

✡ 6:2 6: 2 Malkat Ísayíi 49: 8.

✡ 6:16 6: 16 Malkat Léwítík 26: 12; Esekíyeel 37: 27.

✡ 6:17 6: 17 Malkat Ísayíi 52: 11; Esekíyeel 20: 34,41.

✡ 6:18 6: 18 Malkat 2 Samiyeel 7: 8,14; 1 Koroník 17: 13.

* 8:15 8: 15 Malkat Eksoot 16: 18: woꞌ ga daa ɓu-Isarayeel balaɓsee ñamahaa woꞌu «maan», Kooh ereeɓa ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa

✡ 8:21 8: 21 Malkat Liiwuk 3: 4; Room 12: 17.

† 8:22 8: 22 Mbokkíi yiliis ɓoꞌ yiliis yërí woꞌu daama, yaa ínohukkii dijófíꞌ. Mëdírohat 8: 18 na 8: 23

* 9:2 9: 2 Ɓu-Maseduwaan waaꞌ kiwoꞌ kerceencaa ga jaangaa teeraa Filiip, waa Tesaloník, waa Beree, Malkat ɓan 1: 16

✡ 9:9 9: 9 Mëdírohat na Kañcaa 112: 9.

✡ 9:10 9: 10 Mëdírohat na Ísayíi 55: 10.

✡ 10:17 10: 17 Malkat Yérémíi 9: 23; 1 Korenti 1: 31.

* 11:24 11: 24 Malkat Dëteronom 25: 3. Waasaa Móyíis nakoh an ken jomoo kirípu ngeeꞌcaa paaf cidaankaah-nikiis. Iñaama tah yaawúuꞌcaa nëewíssa ga ngeeꞌ wíinoo, doonaa ɓa ëldohoo bi ɓa wëñíꞌ, ɓa ɗeeŋ iñaa Waasaa nakohɗa.

† 11:25 11: 25 Ngeeꞌciima ɓu-Room ɓërí feekkica

* 12:2 12: 2 Kerceen, yaa mi ínoh Pool woꞌ na hafci. Malkat Tumeen 9: 30; 11: 25; Galaat 1: 21

† 12:14 12: 14 Waasiigoo wukaahaywii malkat ga 2 Ɓu-Korenti 13: 1-2. Waasaa wiɗewaawaa enee ga waa ya yíp jaangaa ga Tumeen 18; wukanakwaa (Gúrís 2) maañéeríi ee enee ga ɓaawaa ga Tumeen 19.

✡ 12:18 12: 18 Malkat 2 Korenti 8: 18.

* 13:1 13: 1 Waasiigoo wukaahaywii Malkat ga 2 Korenti 12: 14. Waasaa wiɗewaawaa enee ga waa ya yíp jaangaa ga Tumeen 18; wukanakwaa maañéeríi ee enee ga ɓaawaa ga Tumeen 19.

✡ 13:1 13: 1 Malkat Dëteronom 19: 15; Mëdírohat na Mëccëe 18: 16; 1 Tímotée 5: 19; Yaawúuꞌcaa 10: 28.

ƁU-GALAAT

1

2

3

4

5

6

Këyítfii Pool bín

Ɓu-Galaatɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga teeraa Galaatɗa. Ya karin daama waas kanak kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌ wii. Yaawúu’caa na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa gëmussa, ɓa aassa ga kikerceen.

Pool jëgíreeɓa an kigëm ga Yéesu kesi kërí tahan Kooh abohɓa ɓiɓo’ ɓijúwíꞌ ga fíkíici. Wayee laakka ɓiyaawúuꞌ ɓa meyohu Yéerúsaleem, ɓa ka’ta Galaat. Ɓa woꞌꞌa ɓuwaa an yaakcaa ga jaangaa Yéerúsaleemɗa ɓërí wosɓa. Ɓa yahha tóoh iñcaa Pool jëgírohee daamaɗa. Ɓa woꞌꞌa ɓuwaa an Pool enndii apotaaꞌ yukayoh ee iñaa ya jëgí’ɓaɗa enndii kayoh ɓan. Ɓa woꞌeeɓa an ɓa ɓaama ɓa enndii yaawúu’ɗa, waa ɓa gëmin ga Yéesu ɓa jomin kitaabuk iñaa Waasaa Móyíis nakohɗa: ɓa jomin kigúruk. Fodaama Kooh abohɓa ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ.

Iñaama tah Pool bínnda ɓu-Galaat kinísɓa ga iñcaama ɓa jëgíru ee meyohhii ga Koohɗa. Ya woꞌꞌaɓa an kigúrukkaa neɓloh Koohɗa eni ga keeñ ee wërí en an keeñaagaraa jom kiset hen ga fíkíici. Abaraham yërí en caasamuncii yaawúuꞌcii, moona déy Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ ee lak ya gúrukkii duum.

Ngëm doŋ onan ɓoꞌ kiꞌabohu yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, ee wa rek wërí mínlukohan ɓoꞌ kitaabuk kipeskaa neɓ Koohɗa.

Këyítfii Pool bín ɓu-Galaatɗa tíidoh anee:

1 - Pool këñíꞌ ɓu-Galaat (1: 1-5)

2 - Kooh tum Pool apotaaꞌ ee ya jëgíroh kayoh (1: 6-24)

3 - Iñii Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ kayoh-kayohɗa (2: 1-21)

4 - Ngëm doŋ onan ɓoꞌ kimúc (3: 1–4: 31)

5 - Kiwaaroh yaa en ɓéeɓ na mooroomci; Kitaam na Helii yiselaꞌíꞌyii (5: 1–6: 10)

6 - Iñcaa Pool mëeñjoh kidínkaanohɗa na taŋkoh (6: 1-18)

1

Pool këñíꞌ ɓu-Galaat

1 Mi Pool, mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa. Ɓoꞌ-súusúus falliirooka ee ka koorohhii ga ɓoꞌ, wayee ka meyoh ga Yéesu Kiristaa na Kooh, Paamudii, Kooh yiima mílísiꞌ Yéesu ga ɓuwaa kaaninɗa. 2 Mi na ɓéeɓ mbok-kerceencii enu diiɗa, ɗí ɓii ɓëyrohhúu këñíꞌ, ɗú ɓuwii en ga jaangucii ga Galasíiɗa. 3 Kooh, Paamudiigaruu na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii barkeelattúu, ee ɓa onndúu jam. 4 Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, erohin kumuunkaagari ndaga baakaaꞌciigaruu, en ɗanaa ɗú mín kimúc ga ëldúnaanii ɓuwii wati wibóníꞌwii fodaa daa Koohyii en Paamudiigaruu waarohkaɗa. 5 Ndam aawat ga Kooh bi taaꞌ! Aameen.

Hewhew winéwíꞌ wíinoo doŋ wërí laak

6 Ɗú, Kooh yërí tanndúu koorohha ga yërmaandaa Yéesu Kiristaa. Mi jaahliꞌin lool nak ga dii ɗú onndi bíiŋ haat, ɗú taabukka hewhew winéwíꞌ wiliisɗa. 7 En fan hewhew winéwíꞌ wiliis laak hen! Wa laakoo. Ɓiɓoꞌ doŋ ɓërí en na kihícisoh helciigarúu ee ɓa waaꞌ kikalañsoh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga Yéesu Kiristaaɗa. 8 Kon nak, binaa ɓoꞌ yiliis, luu enee ɗí sah, wala malaaka-Kooh, yaa meyoh asamaan, hayyúu kiyéegal hewhew wiliis waa enndii wii ɗí yéegallúuɗanaa, ya saŋkuꞌat. 9 Ɗí mosinndúuka kiwoꞌ ee mi yii taabis ga wati: binaa ɓoꞌ yéegallúu hewhew winéwíꞌ wiliis waa bokkii na wii ɗú laas garíiɗanaa, ya saŋkuꞌat. 10 Kon diimaɗa, mi heel iñaa neɓ ɓoꞌ-súusúuse? Óꞌóo, mi heel kay iñaa neɓ Kooh! Mi heel ɓuwii waaꞌtoone? Binaa mi lísee bi wati kiheel ɓuwii waaꞌtoonaa, eneenaa mi enoo súrga Kiristaanii.

Iñaa tum Pool apotaaꞌɗa

11 Mbokcii ga ngëmiiɗa, mi waaꞌ ɗú ínoh an Hewhewii winéwíꞌwii mi yéegalohɗa meyohhii ga ɓoꞌ-súusúus. 12 Mi laassiiwa ga ɓoꞌ-súusúus ee ken jëgíꞌtiiroowa wayee Yéesu Kiristaa na kihafci yërí ínohlukohhoowa.

13 En kiꞌenaa, ɗú kelohin ga dii mi madee kuɗewaa ga waa mi en ga Waasii yaawúuꞌciiɗa. Ɗú ínohin daa mi tamohee ga kihatal ga kipesɓa ɓuwaa ga jaangaa Koohɗa, mi yaa tum tóoh kitasaarohɓa. 14 Ɓuwaa mooroomee naroo ee ɓa yaawúuꞌɗa, ɓiyewin gaɓa leꞌséeríiroo fen ga kitaabuk waasii yaawúuꞌcii. Ee mi wëñeeɓa kikaantukoh ga kitaabuk iñcii cosaanii ɓicaasammboo nakoh kitumɗa. 15 Kooh nak tanukkaroo lak mi límussii duum. Ya ɓayyaroo ga yërmaandaagari, mi en súrgaci. 16 Ee ga waa neɓpari ya teeɓparoo Kowukiigariɗa, mi ínohlukohka ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, mi meekissii ken kiꞌonndoo hel ga iñaama. 17 Ee ɓan mi kaꞌtii Yéerúsaleem kihotohnee na ɓuwaa ɗeɓpoo kiꞌen apotaaꞌɗa, wayee mi nammba kiꞌíisuk kúlkaa Arabíi, lëehíꞌta mi ɓoyukka teeraa Damaas. 18 Tíkka ga tíkíis taahay, mi hannda kikaꞌ Yéerúsaleem kiꞌínohɗoh na Sefas*. Mi ennda nari bes cidaaŋkaah na ciyëtúus. 19 Mi hottii apotaaꞌ yíinoo yiliis, enndiirinaa. Mi hotta ɓan Saak këmëeŋkí Haꞌmudii. 20 Kooh ínohin an iñii mi bínndúu yii enndii saboh.

21 Lëehíꞌta, mi hannda kikaꞌ gohaa Síríi na waa Sílísíi. 22 Waama, lakanaa ɓuwaa gëm ga Kiristaa ga kúlkaa Yúudéeɗa mossooroo kihot; 23 ɓa kelohee rek ɓuwaa ɓaa woꞌ an:

- Ɓaa yaama hataleeruu ga kipes kiɗewaaɗa, ɓaama déy, wati ya yii yéegaloh ngëmii ya heelee kiɗúbíꞌ ga ɓuwiiɗa.

24 Fodaama, ɓa aawwa kikañ Kooh ga dii mi man diimaaɗa.

2

Pool ɓoyukka Yéerúsaleem

1 Waa ennda ɗa, tíkíis tidaaŋkaah na tinikiis tíkka ga, mi ɓoyukka Yéerúsaleem, mi na Barnabaas. Mi ɓaydohha Tít ɓan. 2 Mi kaꞌta daama ndaga Kooh yërí ínohlukoheeroo an mi jomin da kikaꞌ. Ɓuwaa kuliyuk ga jaangucaamaɗa, mi laakka saawal naɓa ɓa haŋɓa. Mi ɓéestíꞌtaɓa Hewhewii winéwíꞌwii mi yéegaloh ga ɗuuƴ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Mi tum iñaama ndaga mi waaréeríi iñaa mi sodee ga kilëgëy na iñii mi lëgëy watiɗa en sooƴ. 3 Ee Tít, yii taabee narooɗa, ya iñaa Gerek* ee ken sah gítínndiiri kigúruk†. 4 Laakka ga ɗuuƴcíi ɓuwaa tíksee hafɓa ɓimbok-kerceen ee saboh, ɓa abee an ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa jomuunun kigúruku‡. Ɓuwaama hayee ga ɗuuƴcíi kiɗeñtuk kiꞌínoh jamaa ɗí laak ga kitaabuk Yéesu Kiristaaɗa ɓa meƴdohhíi ga. Ee fodaama ɓa ɓoƴkidohhíi ga kiꞌen ñaam Waasii Móyíis. 5 Wayee ɗí onndiiɓa hal ga fen, doonaa kayohfaa ga Hewhewii winéwíꞌwiiɗa tesiꞌtúu. 6 Laakeera ɓiɓoꞌ ɓaa tíku an ɓërí wëñ kilaak solu. Wayee iñaa ɓa eneeɗa ɓíttiiroo ndaga ɓuwii ɓéeɓɓa wíinoo ga Kooh. Ɓuwaama tíksee an ɓërí wëñ kilaak soluɗa tíkussii woꞌeen ga lëgëyaagoo. 7 Hanaa kay ɓa nam kihot sah an Kooh yërí díŋkaanndoo lëgëy kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ga ɗuuƴ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa§ fodaa daa ya nak Peeꞌ kiyéegalohwa ga ɗuuƴ yaawúuꞌcaaɗa. 8 En kiꞌenaa, Kooh yaa tum Peeꞌ apotaaꞌ, wossari ga yaawúuꞌciiɗa, yërí tummboo apotaaꞌ ɓan, wossaroo ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. 9 Saak na Peeꞌ na Saŋ, ɓii abu kiꞌen fodii jíp ga jaangiiɗa, tookuunun an Kooh yërí ɓëwíꞌtoo, eꞌtaroo kilëgëy iñaama. Ɓa eꞌtaríi kon yah, mi na Barnabaas kiteewoh an ɗí wíinoo. Fodaama ɓéeɓpíi ɗí júwohha ga an, ɗí, ɗí aawan ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa, ɓa, ɓa aaw ga yaawúuꞌcaa. 10 Enaama yíinoo doŋ yaa ɓa kíimeeríi, yërí en kifoñ hel ga ɓuwaa en ga jaangaagaɓa ga Yéerúsaleem ee laaksoo daraɗa. Ee iñaama mi tuukka ga kitummbi.

Pool ñaꞌta Peeꞌ ga Añcoos

11 Peeꞌ nak hayya teeraa Añcoos, mi tapukohha nari ga fíkíi ɓéeɓ ndaga ya calee kiñaꞌ hen. 12 En kiꞌenaa, balaa ɓuwaa Saak wosee Añcoosɗa hayunaa, Peeꞌ daanee kiñami na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa. Wayee daa ɓuwaama hayee, ya meƴca ga, ya íissa kiñami naɓa ndaga ya niikee yaawúuꞌcaama gëmu ga Yéesu ee ɓa faꞌ ga kigúrukkaaɗa. 13 Yaawúuꞌcaa tes gëmu ga Yéesuɗa aasussa ga iñaa Peeꞌ enukoh yaama, bi ga Barnabaas sah ɓaydohussa ga kiɗúkohkaagaɓa kaama. 14 Daa mi hotee an enukeenaagaɓa waama júɓpii ee taammbii na kayohfii Hewhewii winéwíꞌwii, mi tapukohha na Peeꞌ ga fíkíi ɓéeɓ, mi woꞌꞌari an: «Fu yii fu en yaawúuꞌ ee fu foñin dii yaawúuꞌ pesiɗa, fu taabukka kipeskii ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa, fu gítínoh ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa ya ga kitaabuk kipeskii yaawúuꞌcii?»

Yéesu músalin yaawúuꞌcii na ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa

15 Ɗí, ɗí límu yaawúuꞌ, ɗí enndii ɓitumoh-baakaaꞌ en fan ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa*. 16 Wayee nak, ɗí ínohin an ɓoꞌ-súusúus, kigëm ga Yéesu Kiristaa doŋ tahanndi kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, wayee enndii kiꞌayuk ga kitum iñaa Waasii Móyíis nakohɗa. Ɗí nak, ɗí gëmin ga Yéesu Kiristaa doonaa ngëmaagaríi ga Kiristaa waama onndíi kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, wayee enoo an ɗí ayuk ga kitum iñii Waasii Móyíis nakohɗa. Ndaga kiꞌayuk ga kitum iñii Waasii Móyíis nakohɗa tahoo ken kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh. 17 Wayee binaa en an ga dii ɗí heel kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fikíi Kooh, ndaga Kiristaaniiɗa, ɗí nam kiꞌabu ɓitumoh-baakaaꞌ fodii ɓuwii enussii yaawúuꞌɗanaa, waama lak Yéesu yërí amɗohhíi ga kitum baakaare? Múk, iñaama kay mínoo kiꞌen. 18 En kiꞌenaa, binaa mi ɓúuk Waasii Móyíis, lëehíraa mi ɓoƴkis, mi tuukiriswanaa, kon mi namin kiꞌen ɓaa saŋ kitaabuk waas. 19 Waasii Móyíis onndoo kilëehɗuk kipes gawa, en ɗanaa mi mín kipes ga iñaa Kooh waaꞌɗa✡. Mi daaƴdohuunun na Kiristaa ga kuraanaa. 20 Fodaama, enissii an mi ga kihaffoo mi yërí en na kipes, wayee Kiristaanii yërí en na kipes garoo. Kipeskiigoo wati, fodii ɓoꞌ-súusúus, mi peska ga kigëm ga Kiristaanii, Kowukii Kooh, ka kii ka waaꞌtaroo, bi mi tahhari kitook kiꞌeroh kumuunkaagariɗa. 21 Mi sagoo múk yërmaandaa Kooh, ndaga binaa en an Waasii Móyíis wërí onohi kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Koohaa, kon Yéesu Kiristaa kaanin sooƴ.

3

Kitaabuk Waasii Móyíis wala kilaak ngëm ga Yéesu

1 Ɗú ɓu-Galaat, ɗú lohoyin hel kat, ɓii móoñís hafciigarúu ɓa? Moona déy, ɗú teewuunun bi leerin lañ ga hasciigarúu Yéesu Kiristaa yaa daayu ga kuraanaaɗa. 2 Mi waaꞌ ɗú taassoo ga iñii mi meekissúu yii doŋ: kitaabuk iñii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa kërí onndúu kilaas ga Helii yiselaꞌíꞌyiinoo, kigëm Hewhewii winéwíꞌwii ɗú kelohɗa kërí onndúuka? 3 Ɗú mín na kilohoƴ hel fodaama? Dii ɗú dalin moꞌ-moꞌ kiyaakaaꞌ ga Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa, ɗú waaꞌ kimëeñjoh kiyaakaaꞌ diima ga dooliciigarúune? 4 Kon dii ɗú kooꞌɗa tóoh enin sooye? Iñaama mínoo kiꞌen sooƴ kay! 5 Kooh yóoskíꞌ Helii yiselaꞌíꞌyii ga ɗookkúu, ya tumi kíntaan ga ɗuuƴcúunaa, dii ɗu taabuk iñii Waasii Móyíis nakohɗa tah ya tumkanoo, dii ɗú keloh Hewhewii winéwíꞌwii ɗú gëmmba gaɗa tahka?

6 Ɗu malakohatka ga Abaraham. Këyítfaa woꞌ ga looci an: «Abaraham aƴca hafci ga Kooh ee Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga ngëmaa ya laak gariɗa.» 7 Kon ínohat gaka an: ɓuwii gëm ga Koohɗa ɓërí doŋ bok ga níilaa Abaraham. 8 Ee sah, balaa daranaa Këyítfaa waayukɗeera ɓéeɓ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa an Kooh hayɓa kiꞌaboh ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ndaga ngëmaagaɓa ɓa laakan gariɗa. Kërí tah bíduunun ga Këyítfaa an kuɗewaa Kooh yéegalee Abaraham Hewhewii winéwíꞌwii wii an: «Mi hay kibarkeel heetcii ga ëldúnaɗa tóohca ee koorohan garaa.» 9 Abaraham gëmmba ee Kooh barkeellari. Fodaama ɓéeɓ ɓuwaa gëmɗa Kooh barkeelinɓa fodaa daa ya barkeelee Abarahamɗa.

10 En kiꞌenaa, ɓuwii ayuk ga kitum iñii Waasii Móyíis nakohɗa, ɓa ɓii ga kisaŋkuꞌ, ndaga Këyítfaa woꞌ an: «Ɓéeɓ ɓaa dëkkii ga kitaabuk tóoh iñcii bídu ga Waasii Móyíisɗanaa, ɓaama saŋkuꞌat.» 11 Ee leerin sah an kitaabuk iñii Waasii Móyíis nakohɗa tahoo ken kiꞌabu ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, waa Këyítfaa woꞌin an: «Ɓaa Kooh aboh ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga ngëmaa ya laakɗa hay kipes.»✡

12 Kigëm ga Waasii Móyíis nak bokkii dara na kigëm ga Kooh. Wayee nam kiꞌen sah an: «Ɓaa taabuk iñcii Waasii Móyíis nakohɗanaa pesan gaca.»

13 Waasii Móyíis saŋkuꞌeeraruu ee Kiristaa músallaruu ga, ya tíkukka kisaŋkuꞌkaama ga hafci, waa bídu ga Këyítfaa an: «Ɓéeɓ ɓaa apohu kilíku ga kedik, ɓaama saŋkuꞌat.» 14 Ennda fodaama doonaa baarkeelaa Kooh dígee Abaraham, koorohha ga Yéesu Kiristaaɗa leꞌ bi ga ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Ee ɓan, ɗu ɓéeɓpuu, ga ngëmii ɗu laak ga Koohɗa, ɗu laas ga Helii yiselaꞌíꞌyii ya dígoheeɗa.

Waasii Móyíis na iñcii dígohuɗa

15 Mbokcii, malakat ga dii ɓuwii tumiɗa. Kifiiliimunkaa pokohu, binaa ka kooꞌ ga waasaa, ken mínooka kisaŋ ee ken mínoo kiɓaat dara ga. 16 Kooh nak dígee Abaraham na níilaagari. Këyítfaa woꞌꞌii an: «na ɓuwaa bok ga níilaagaraaɗa», en fan ɓa ɓiyewin. Wayee ɓoꞌ yíinoo doŋ yërí woꞌu: «na níilaagaraa», ee Kiristaanii yërí. 17 Kon iñii yii yërí mi waaꞌ kiwoꞌ: Kooh ɗewee kipokoh kifiiliimun na Abaraham, ee ka kooꞌta waas. Kifiiliimunkaama enin dii tíkíis titéeméeꞌ-nikiis na tidaaŋkaah-kaahay (430), Kooh hannda kihaydoh Waasii Móyíis. Kon Waasii Móyíis mínoo kipëkís kifiiliimunkaa kaama, wa nís iñaa Kooh dígoheeɗa. 18 En an Waasii Móyíis wërí oni ɓoꞌ kilam ga Koohaa, kon ensissii dígaa Kooh dígoheeɗa onohika. Ee moona déy, Kooh kooroh ga dígaa ya dígee Abarahamɗa, barkeellari.

19 Kon Waasii Móyíis wa enohu ya? Wa ɓaatu ga hen doonaa wa teeɓ ɓuwii faŋ iñcii ɓa tumi ee ɓa këldúki iñcii Kooh nakohɗa. Ee iñaama laakan bi ga daa níilii Abaraham Kooh dígoheeɗa hayohan. Waasiima, Kooh yërí yóoskíꞌwa ga ɓuwii, koorohha ga malaakacaagari, ɓa eꞌtawa Móyíis yaa enee ga díkaanti✡ Kooh na ɓuwiiɗa. 20 Ga loo iñaa dígohseeɗa, ɓuwii hídírohu ga iñaamaɗa ɓa ɓoꞌ yíinoo, ee Kooh yërí woꞌu da, kon soolukissii ɓaa tíidan ga díkaantaa.

Iñii tah Waasii Móyíis kihayɗa

21 Kon Waasii Móyíis ɗaloh hen na iñcii Kooh dígoheeɗane? Óꞌóo kay! Enee an laakin waasaa yóoskíru, waa mín kiꞌeroh kipes kayoh-kayohɗanaa, eneenaa Kooh ɓewan ɓuwii taabuk Waasii Móyíisɗa ya abohɓa ɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici. 22 Wayee Këyítfaa woꞌin an ɓuwii ɓéeɓɓa baakaaꞌ laginɓa pat, en ɗanaa ɓuwii gëm ga Yéesu Kiristaaɗa doŋ ɓërí laasan ga iñaa Kooh dígoheeɗa ee koorohan ga ngëmaa ɓa laakɗa. 23 Balaa jamaanaa kigëm ga Yéesu Kiristaa hayanaa, Waasii Móyíis lageeru hen pat, wa waa sek daa Kooh ínohluhannduu kigëmkaama. 24 Fodaama Waasii Móyíis wërí níireeruu bi ga daa Kiristaanii hayan, en ɗanaa ga ngëmii ɗu laak gariɗa, Kooh abohuu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ. 25 Waa kigëm ga Kiristaanii leꞌin, ɗu soolukissii níirohaa yaama. 26 En kiꞌenaa, ɗú ɓéeɓpúu, ɗú ɓii ɗú gëm ga Yéesu Kiristaa ee ɗú en nari wíinooɗa, ɗú ɓitowu Kooh. 27 Ɗú ɓéeɓpúu ɓan, ɗú bëtísiꞌu ga teekii Kiristaanii, kërí tah, ɗú enin nari wíinoo ga fíkíi Kooh. 28 Kon laakissii an yii yaawúuꞌ, yii enndii yaawúuꞌ. Laakissii an yii ñaam, yii enndii ñaam. Laakissii ɓan an yii ɓeti, yii ƴaal, ndaga ɗú ɓéeɓpúu ɗú wíinoo ga Yéesu Kiristaa. 29 En lak Kiristaanii yërí laakkúunaa, ɗú bok ga níilii Abaraham ee ɗú hay kilam iñaa Kooh dígee Abarahamɗa✡.

4

1 Ɗú ínohin kon iñii yii mi woꞌꞌúuɗa: ɓaa jom kilam Paamci en ya lís kiꞌen oomaanaa, luu enee an alalaa tóohwa wuuci, dara wóotírohhiiri na ñaam. 2 Ɓiɓoꞌ ɓërí toputuꞌanndi, ɓa toputuꞌi iñaa ya laakɗa, bi ga daa jamaanaa paamci woꞌ an ya mín hafci kiɓayɗa leꞌan. 3 Ee ɗí ɓan, ga wii ɗí en oomaaɗa*, ɗí enee ñaam baahcii ëldúna†. 4 Wayee nak ga waa wahtaa Kooh woꞌeeɗa leꞌꞌa, ya wossa Kowukaagari, ka límukka ga ɓeti, ka hayya ga jamaanaa Waasaa Móyíis, 5 doonaa Kowukaa laas ɓuwii aƴ kipesɓa ga Waasii Móyíisɗa. Fodaama ka onndaruu kiꞌen ɓitowu Kooh. 6 Kooh waareeruu kiteeɓ an ɗu ɓitowuci, kërí tah, ya wossa Helaa Kowukaagari ga keeñciigaruu. Helaa waama wërí ɓayiri didóolí an: «*Abaa! Paammboo!». 7 Kon fu enissii ñaam, wayee fu kowu. Ee waa fu kowu, Kooh hayyaa kiꞌon fu lam ga iñcaa ya ɗaakiꞌ towutaagariɗa.

Pool jaahliꞌꞌa ga ɓu-Galaat

8 Kuɗewaa, ɗú ínohéeríi Kooh, ee ɗú daanee kijaamuk fodii ñaam enaama ciliis caa enndii Kooh kayoh-kayohɗa. 9 Wayee diimaɗa, waa ɗú hídohin na Kooh, wala sah waa Kooh hídohin narúu, ɗú mín na kiɓoyukis ga baahcaa caama haydohɗoorúu tús ee ca caloo daraɗa? Iñii tah ya ɗú waaꞌ kiɓoyukis kiꞌen ñaam gaca? 10 Laakin ga bescii, ga ñiincii, ga jamaanucii, wala tíkíistii, caa ɗú am, ɗú tíkkaca enaama cilëekíꞌ-solu. 11 Mi niikin man daal iñii mi son garúuɗa tóoh en sooƴ!

12 Mbokcii, mi kíimmbúu, tumat fodiigoo, waa mi tumin haffoo fodii garúu‡. Ɗú mosooroo kitum iñaa mesikkoo. 13 Ɗú níindísukaa, wii mi ɗeɓpúu kiyéegal Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, lak mi ɗúukoolin. 14 Hídaa daa ɗúukoolii faanfiigoo sodaleerúuɗa tóoh tahhii bi ɗú saŋngaroo ɗú sëbítukkaroo§. Wayee fodii malaaka-Kooh, wala sah fodii Yéesu Kiristaa, ɗú ɗapparoo ga ɗuuƴcúu. 15 Wada keeñ-soosaa ɗú taabee nawaɗa? Na dii ɗú safareeɗa! Mi mínin kiseediꞌ garúu an, enee an mínukinaa eneenaa ɗú hay kilukit tuhastiigarúu, ɗú eꞌtoota. 16 Kon diima, mi enin ɓaa ɗú waaꞌtii gari kihot ndaga kayohfii mi woꞌꞌúuɗane?

17 Ɓuwum enu na kifool ga fenoorúuɗa, nofcumgaɓa moroo. Ɓa heellúu kihëgísoh naroo*, en ɗanaa ɗú fooli ga fenooɓa. 18 Kikaantukoh ga yen jofin, wayee enat ga yijófíꞌ, ee ɓan ka enat besaa en ɓéeɓ. Ka hanat kiꞌen rek binaa mi en narúunaa. 19 Towutiigoo, ɗú tahinndoo kiꞌenis ga coonu, en fan ɓetifaa en na kimatuk. Ee iñaama ƴah bi ga daa Kiristaanii pesan garúu. 20 Dii mi waareerúu kideeƴ diima deŋɗa, bi mi tuuk, mi woꞌ narúu woꞌeen wiliisɗa. En kiꞌenaa, mi ínohoo dii mi tumanndúuɗa.

Iñaa laakee ga díkaanti Agaaꞌ na Saaraaɗa

21 Woꞌattoo, ɗú ɓii ɗú waaꞌ kiꞌaƴ kipeskiigarúu ga Waasii Móyíisɗa, ɗú ínohoo iñii wa woꞌɗa hene? 22 En kiꞌenaa, bíduunun ga Këyítfaa an Abaraham laakee towu tanak tiƴaal. Yíinoo, ya laakki na ñaam yiɓeti, yíinooyaa, ya laakki na ɓetifaa enndii ñaam. 23 Kowukaa ya laak na ɓetifaa en ñaamɗa límu fodii towutii ɓéeɓta. Wayee kaa ya laak na ɓetifaa enndii ñaamɗa, límu ga kíntaanaa Kooh tum kimëtí iñaa ya dígoheeɗa. 24 Laakin yen yiliis yaa ɗaakuk ga woꞌeenaama: Ɓeticaama teewoh kifiiliimunoh kom kanak. Kifiiliimunohkaa kíinoo, Kooh pokoheeka na Móyíis ga jaŋjagaa Sínayíi, ee lím towu-ñaam kesi. Ɓeti-ñaamfaa ee teeku Agaaꞌɗa fërí teewohka. 25 Agaaꞌ yërí mandarga jaŋjagaa Sínayíi en ga kúlkaa Arabíiɗa. Ya teewoh Yéerúsaleem yii ga jamaanii diimaɗa. Yéerúsaleem yiima, na ɓuwaa dëk daɗa, ɓa ɓiñaam. 26 Wayee kifiiliimunkaa kukanakkaa meƴdoh Yéerúsaleemyaa en ga ɗookɗa†. Ya enndii ñaam ee yërí en eewwuu. 27 En kiꞌenaa, Këyítfaa woꞌ an:

«Fu, ɓetifii mínoo kilaak kowuɗa,

neɓluka;

fu yii fu mosoo kiꞌínoh mesiklaat kilaak kowuɗa,

kurnuka,

ndaga towutaa ɓetifaa foñuɗa tërí wëñan kiyewin taa ɓetifaa en na ƴaalciɗa✡.»

28 Ɗú nak mbokcii, ɗú ɓërí en towutii límu, fodaa Ísaak, ga dígaa Kooh dígohee na Abarahamɗa. 29 Kuɗewaa, kowukaa límsee fodii towutii ɓéeɓtaɗa daanee kihatal ga kipes kowukaa límu ga doolii Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa. Ee iñaama bi wati lís kilaak. 30 Wayee iñii yiida woꞌsee Abaraham bídussa ga Këyítfaa an: «Kaalaa ñaamii ya na kowukiigari, ndaga kowukii ñaamii jomoo kibok kilam na kowukii ɓetifii enndii ñaamɗa✡.»?

31 Kon nak mbokcii, ɗu enndii ɓitowu ñaam wayee ɗu ɓitowu ɓetifaa enndii ñaamɗa.

5

Watukat kiꞌenis ñaam

1 Kiristaanii ɓëgísinnduu doonaa ɗu laak haffuu kayoh-kayohɗa. Kon nak, yëgísat ga iñii ɗú amɗa ee kaa tookat kiñaam galukis ga ɗookkúu.

2 Súkúrukat, mi Pool, mi woꞌꞌúu an: binaa ɗú eroh haffúu ga kigúrukaa, iñii Kiristaanii tumiꞌtúuɗa laakɗoorúu jeriñ wíinoo. 3 Mi yii woꞌiska ɓan an: ɓéeɓ ɓaa eroh hafci ga kigúrukaa, ya joman kitaabuk hen ɓéeɓ iñcii Waasii Móyíis nakoh kitumɗa. 4 Ɗú ɓii ɗú heeli kiꞌabu ɓiɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh, ga kitaabuk Waasii Móyíisɗa, ɗú hëgísohin haffúu na Kiristaanii ee ɗú meƴdohin haffúu ga yërmaandaa Kooh. 5 Ɗí ɓii ɗí gëminɗa nak, Helii yiselaꞌíꞌyii yërí onndíi kiyaakaaꞌ an Kooh hayyíi kiꞌaboh ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici. Ee iñaama yërí ɗí sek wa gaaw kilaak. 6 En kiꞌenaa, binaa ɓoꞌ en wíinoo na Yéesu Kiristaanaa, iñaa laak soluɗa enndii kigúruk, wala kigúrukkii. Iñaa laak soluɗa wërí en kilaak ngëmaa teewohi tumeencaa taam na kiwaaroh.

7 Jaarii ɗú bëteeɗa dii wa jekeeɗa moos! Ɓii pellúu ɓa, hoonohharúu kitaabuk kayohfii? 8 Iñaa ɗú gëmlukohu yaama meyohhii ga Kooh, yii ɓayyúu ɗú hay gariɗa. 9 Woꞌuunun an «Moloŋ kuun wijutuut, waa kaañohin, dooyin kikaañohi kuuncaa ɓéeɓca.» 10 Moona déy, mi abin yaakaaꞌ garúu ndaga Haꞌmudii. Mi ínohin an halaatciigaruu wóotírohanndii ga iñuma. Wayee ɓaa aas ga ɗuuƴcúu, hícohha helciigarúuɗa, ɓaa ya mín kiꞌen tóoh, Kooh hayyi kisaŋkuꞌ.

11 Kon mbokcii, mi ga kihaffoo, enee an mi lís kijëgíroh an kigúruk tumsataa, eneenaa mi hatalsoo ga kipes. Kon iñii tah ya mi hatalu ga kipessoo? Kikaankii Yéesu ga kuraanaa mi en kiyéegaloh ee ka newoo ɓuwiiɗa, kërí tahka. 12 Ɓuwiima jaahallúu ga iñaamaɗa, mi woꞌ man ɓa hanat kiꞌeem ga kigúruk doŋ, wayee ɓa namat kigúꞌ hen tóoh.

13 Ɗú nak mbokcii, Kooh ɓayinndúu, ɗú hay gari, en ɗanaa ɗú laak haffúu. Wayee nak, kaa koorohat laakaa ɗú laak haffúu waama, ɗú pesi ga iñaa neɓ kumuunndúu rek. Namat kiwaaroh hen, ɗú dímalohi ga díkaantirúu. 14 En kiꞌenaa, Waasii Móyíis, iñcii wa nakohɗa tóoh matin ga woꞌeenii wiwóoríꞌwii wii: «Waaraa mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.» 15 Ee ɓan binaa ɗú tum fodii júuꞌcii ga ëgíriiɗa, ɗú ɗowohi, ɗú ñamohi ga ɗuuƴcúunaa, ínohat an ɗú aaw ga kilëehɗoh ga ɗuuƴcúu. Kon watukat iñaama.

Íisat Helaa yiselaꞌíꞌyaa kuliyuk ga kipeskiigarúu

16 Iñii yii yërí mi ƴahhúu kiwoꞌ: Íisat Helii yiselaꞌíꞌyii ya níiꞌ kipeskiigarúu, en ɗanaa, ɗú taabukoo neɓlaat-kumuunndúu. 17 En kiꞌenaa, iñaa neɓ kumuun ɓoꞌ-súusúus bokkii na iñaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa waaꞌ, ee iñaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa waaꞌɗa wóotírohin na iñaa neɓ kumuun ɓoꞌ-súusúus. Kon nak iñcaa kanakcaa caama mínohsoo, en ɗanaa, enoo an iñaa neɓpúu ɓéeɓ ɗú mínndi kitum. 18 Binaa ɗú kuliyukiꞌ Helii yiselaꞌíꞌyii ga kipeskiigarúunaa, Waasii Móyíis tíkukisoorúu.

19 Leerin an ɓaa taabuki neɓlaat-kumuun ga kipesci, tumi iñcii cii: kiŋalaañuk; kiɓay halaat cisépíꞌíꞌ; kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ; 20 kijaamuk koof; na kinaahuk, kimínohoo na mooroomfu, kiñaroh na kiꞌiñaan, kiꞌaylukoh, kiwaaꞌ kiwëñíꞌ, kihëgískoh, na kifaꞌɗoh, 21 kiñeeh ɓoꞌ, kiliiluk ga kiꞌan na kiñam, kihaabin na enaama ciliis caa manɗa. Mi ɗeweerarúuka kiwoꞌ ee mi yii woꞌissúuka yii: ɓuwaa enukoh iñcaamaɗa boksoo ga Nguuraa Kooh.

22 Wayee iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii lími ga ɓoꞌɗa cërí en: kiwaaroh, kineɓ keeñ, kilaak jam, kiteey, kijof, kilaak yërmaandi ga ɓoꞌ na kiꞌen goꞌ; 23 kimoꞌ keeñ na kimín kiꞌabuk. Ee wóorin an iñcaama Waasii Móyíis saŋngiica. 24 Ɓuwii en ɓuu Yéesu Kiristaaɗa apuunun ga kuraanaa kiɓoꞌkaagaɓa taabuki neɓlaat-kumuunɗa, na iñcaa cibóníꞌcaa helɓa líki gaɗa. 25 En lak Helii yiselaꞌíꞌyii yërí onnduu kipesaa ɗu taaban ɓan ga iñaa ya waaꞌɗa. 26 Kindamukoh hanat kilaak ga díkaantiruu: ɗu Íisat kidiiŋatoh, ɗu íis kiꞌiñaadoh.

6

Kiꞌamɗoh ga díkaantirúu

1 Mbokcii, binaa ɓoꞌ abu ga kitum iñaa joffiinaa, ɗú ɓii ɗú taam na Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa, ɗú ɓërí jommbi kiɓoyukidoh ga kayoh, ɗú taam ga na teey. Ee ɗú, yaa en ɓéeɓ watukat hafci, doonaa dú keenoo ɓan ga fíꞌ Seytaani. 2 Ɗú, amɗohat ga díkaantirúu kikooruk ɗofciigarúu. Fodaama, ɗú hay kimëtíꞌ kitum ɓéeɓ iñii waasii*Kiristaanii nakohɗa. 3 En kiꞌenaa, binaa ɓoꞌ tík hafci kilaak solu ee lak ya enndii dara, ya ɗúk hafci. 4 Ɓaa en ɓéeɓ, malaksukohat iñcaa ya tumiɗa. Ya hot iñaa ya ndamukan ganaa, ya eemdohatka ga hafci, ya hanat kinatuk ga mooroomci. 5 Ndaga ɓaa en ɓéeɓ línan sasaagari. 6 Ɓaa en na kijëgíru Hewhewii winéwíꞌwii, warat ɓaa jëgíꞌtiɗa ga ɓéeɓ iñcaa ya laakɗa. 7 Ken hanattúu kiɗúk ga iñii yii: Kooh, ken yapoori. Ee iñaa ɓoꞌ sokaa, píikanndi. 8 Ɓaa fu sok iñaa neɓ kumuunfunaa, fu píikan iñaa neɓlaat-kumuun límɗi ɓoꞌɗa ee wërí en kikaan. Wayee ɓaa fu sok iñaa Helii yiselaꞌíꞌyii waaꞌɗanaa, fu píikan iñaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa límɗi ɓoꞌɗa ee wërí en kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 9 Ɗu hanat kiyówíꞌ yahhuu ga kitum yijófíꞌ. En kiꞌenaa, binaa ɗu am, ɗu íissiinaa, wahtaa leꞌaa, ɗu hay kipíik iñaa laakin jeriñ. 10 Kon wahtaa ɗu mínka tóoh, leenaa ɗu tumɗat ɓéeɓ iñaa jofin, wëñaa ga ɓuwii ɗu bok naɓa ngëmɗa.

Dígalcii mëeñjohɗa na këñíꞌcii

11 Ɗú hotin bínciigoo, dii ca yakɗa, mi yërí bínca na yahhoo. 12 Ɓuwaa gítínsirúu ga kigúrukɗa, ɓa heel kilaak teek ga ɗuuƴ ɓuwii. Iñaa ɓa niik rekɗa wërí en kihatalu ga kipesɓa binaa ɓa yéegaloh kikaankaa Kiristaanii ga kuraanaanaa. 13 En kiꞌenaa, ɓuwaama faꞌ ga kigúrukɗa, ɓa ga kihafɓa sah taabukussii Waasii Móyíis. Ɓa waaꞌ ɗú gúruk doonaa ɓa mín kibakuk an ɓa tumlukohinndúu iñaama ga faanndúu. 14 Mi ga kihaffoo, laakoo enaama yiliis yaa tahanndoo kibakuk, enndii kikaankaa Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ga kuraaɗanaa. Ka tahin bi iñcii ga ëldúnaɗa kaanin garoo ee mi kaanin ga iñcii ga ëldúnaɗa: 15 Yii gúrukin wala yii gúrukkii, iñaama laakoo solu. Iñii laak soluɗa wërí en kiꞌen ɓoꞌ yiꞌas. 16 Ɓéeɓ ɓuwii taabuk iñum mi woꞌ yuma, na ɓéeɓ ɓuwii en ɓuu Kooh† enu Isarayeelyiigariɗa, mi yii Kíimiꞌɓa an: Kooh barkeelatɓa, onɓa jam.

17 Ee iñii aaw ga fíkíiɗa, ken hanattoo kiꞌek coonu. En kiꞌenaa, ñancii mi ɓay ga faanndooɗa teewohin an mi sodaluunun ndaga Yéesu.

18 Mbokcii, yërmaandaa Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu taabat narúu‡ ɓéeɓpúu. Aameen.

* 1:18 1: 18 Sefas wërí en teekaa Peeꞌ ɓayohsiɗa.

* 2:3 2: 3 Pool waaꞌ kiwoꞌ an Tít enndii yaawúuꞌ.

† 2:3 2: 3 Kigúrukkaama enee kiteewoh an ɓa ɓiyaawúuꞌ. Yaawúuraa en ɓéeɓ jomin kitum baah kigúruk ga oomaa-ƴaalcaa.

‡ 2:4 2: 4 Yaawúuꞌcaa ɓíinoo gëmuunun ga Yéesuɗa ebilsee ɓuwaa kigúruk enndiikanaa, ɓa woꞌ an kimúc laakoo

§ 2:7 2: 7 Ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa Bídii meƴdoh dii «ɓuwii gúrukkiiɗa»

* 2:15 2: 15 Pool woꞌ fodaama fodii yaawúuꞌcaa múus. Ɓa tík ɓéeɓ ɓuwaa enndii yaawúuꞌ fodii ɓitumoh-baakaaꞌ

✡ 2:19 2: 19 Malkat Galaat 4: 4-5.

✡ 3:11 3: 11 Habak 2: 4; Room 1: 17; Yaawúuꞌcaa 10: 38.

✡ 3:19 3: 19 Malkat Léwítík 26: 46.

✡ 3:29 3: 29 Malkat 3: 16.

* 4:3 4: 3 Pool am fodii oomaa, ɓéeɓ iñaa laakee balaa Kiristaa na Hewhewaa winéwíꞌwii hayanaa

† 4:3 4: 3 Baahcii ëldúna tumeencaa yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enndii yaawúuꞌɗa ee ɓa gëmee gacaɗa. Malkat 4: 9 na Koloos 2: 8, 20

‡ 4:12 4: 12 Ga kiyaawúuꞌkaagari, Pool meƴca ga tóoh iñcaa Waasaa Móyíis ebiloheeɗa. Fodaama, ya nak ɓu-Galaat ɓa tum fodaa gari, ɓa súmíyuk ga ɓéeɓ iñcaa baahcaagaɓa nakohɗa.

§ 4:14 4: 14 Mëdírohat iñaama na woꞌeencaa Ísayíi ga 53: 3-4

* 4:17 4: 17 Galaat 3: 23 Iñaa Pool woꞌɗa ɓan wërí en an ɓuwaama kokohin ɓimooroomɓa kiꞌaas ga Nguuraa Kooh

† 4:26 4: 26 Ɓetifii woꞌu diiɗa fërí en Saaraa. Malkat Ínohlukoh 3: 12; 21: 2, 10

✡ 4:27 4: 27 Malkat Ísayíi 54: 1.

✡ 4:30 4: 30 Malkat Sënees 21: 10.

* 6:2 6: 2 Malkat 5: 14: «Waaraa mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa»

† 6:16 6: 16 Isarayeelyaa Kooh

‡ 6:18 6: 18 na helciigarúu

ƁU-EFEES

1

2

3

4

5

6

Këyítfii Pool bín Ɓu-teeraa

Efeesɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga teeraa Efeesɗa. Wayee fa eemmbii ga ɓu-Efees rek. Pool wosohinfa ɓikerceen ga teeru ciyewin ga gohaa Aasíi. Wii ya bín këyítfiima lak ya yaa lagussa ga kasu ga Room. Teeraa Efees wërí wëñ kilaak solu ga ɓéeɓ teerucaa ɓu-Room nguurukoh ga gohaa Aasíiɗa. Ɓoꞌ ɓiyewin ga teeraama lëgëyɓa enee kitoon. Ɓa tawahiꞌta Koohyaagaɓa ɓa teek Artémís ga kiGerekɗa kaan fimóríꞌ. Artémís ɓu-Room teekki Janaa. Ɓa nataalla Artémís nataal ɓeti. Ɓu-Efees karee kikíimi Kooh ga kaanfaama. Yaawúuꞌcaa na kerceencaa karéeríi daama kikíim Kooh. Ga waa Pool ɓoyuk Efees ga ɓaawaagari wukanakwaa, ya yaa jëgíꞌ yaawúu’caa daamaɗa dímaasaa en tóoh. Pool ɓoyukka lak ya mínéeríi kimaañ ga Efees wayee ya díŋngaɓa kihayis daama. Ga waa ya karis daama ɓaawaagari wukaahaywaa, ya ennda daama tíkíis taahay taa ya jëgíree ɓuwaa (Tumeen 19–20).

Iñii yii yërí Pool teeɓpuu ga këyítfii fii: Kooh ga kijofkaagari teewinnduu iñaa ɗaakukee hen garuu. Wërí en an ya hay kihídíroh tóoh iñcaa en ga ɗook na dii ga kakay ee Yéesu kuliyuk gaca. Ya tíkka ga an kerceencaa jomin kijúwohu ɓa en wíinoo, laakoo yii an ya yaawúuꞌ, yii enndii yaawúuꞌ. Seytaani yërí en ɓaa ɓa jom nari kisagoh. Kon ɓa jom kitaabi na ɓéeɓ, ɓa boki kikíim Kooh en ɗanaa Seytaani wëñooɓa dooli. Ya woꞌin ga daa ƴaal jom kiman na ɓetici, daa oomaa jom kiman na paamci na daa ñaam jom kiman na haꞌ-kaanciɗa. Ya woꞌ an kerceencii jom kiꞌenu wíinoo na Kiristaanii.

Këyítfii Pool bín ɓu-Efeesɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Kooroh ga Yéesu ɓéeɓ ɓuwii wíinoo ga fíkíi Kooh (1: 3–3: 21)

3 - Kiꞌen wíinoo na Kiristaanii lími ɓadukeen wiꞌas (paamun, kowu, súrga) (4: 1–6: 20)

4 - Taŋkoh (6: 21-24)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa ee Kooh yërí waaꞌka. Mi yërí bínndúu Këyítfii fii, ɗú ɓuwii ga teerii Efees en ɓuu Kooh ee gëmuunun ga Yéesu Kiristaaɗa. 2 Mi yii kíim Kooh Paamudiigaruu, ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii ɓa barkeellúu, ɓa onndúu jam.

Iñcii cijófíꞌcii Kooh tumiꞌ ɓuwiigariɗa

3 Ɗu kañat Kooh, yii en Paamudii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruuɗa. Ga dii ɗu en wíinoo na Kiristaaɗa, Kooh barkeelinnduu barkeelaa en ɓéeɓ, waa Helaagari onnduu ee ca laak ga ɗookɗa. 4 Ya tanukinnduu ɗu en wíinoo na Kiristaa, lak ya sakkii ëldúna duum, en ɗanaa ɗu en ɓiɓoꞌ ɓiselaꞌíꞌ, ɓaa laakoo sík ga fíkíici. Ga kiwaaꞌkii ya waaꞌtuuɗa, 5 ya ammba kumëeñíꞌ kitanukkuu ɗu en ɓitowuci ee kooroh ga Yéesu Kiristaa. Iñaama yërí ya waaree ee yërí neɓpi. 6 Kon nak, ɗu kañatti ndaga kijofkiigari paafin iñaa en tóohɗa: ya jofin garuu ee ya meekissiiruu dara ga ndaga dii ɗu en wíinoo na Kowukiigari ya wëñ kikeeñukɗa.

7 Ya kooroh ga ñífaa Kiristaa aamseeɗa, ya laassaruu, ya bayallaruu tooñcaa ɗu tooñnjiɗa. Fodaama, ya teewinnduu dii kijofkiigari hín kiyakɗa. 8 Kijofkiima, ya teewinnduuka bi dooyin sëk, ya sorin garuu kiñaañkaa meyoh gari, na ɓan kilaak hel. 9 Ya oninnduu kiꞌínoh iñaa ya waaree kitum, wa newinndi ee enee kúmpa garuuɗa. Iñaama, ya abeeri kumëeñíꞌ ee ya koorohan ga Kiristaa ya tumwa. 10 Iñaama ya mëtíran ga wahtaa ya amɗa, wërí en an ɓéeɓ iñcii en ga asamaanɗa, na ɓéeɓ iñcii en ga kakayfiiɗa ya hídírohca wíinoo ee Kiristaa en ɓaa kuliyukcaɗa.

11 Waa ɗí enin wíinoo na Kiristaanii, ɗí laakin ɓak ga tóoh iñcii Kooh díŋ heetiigariɗa. Kooh tanukeeríi kumëeñíꞌ fodaa ya nateeka kitumɗa. En kiꞌenaa, ya tumi iñaa en ɓéeɓ fodaa ya natkaɗa na daa ya waaꞌkaɗa. 12 Fodaama, ɗí ɓii ɗí en ɓuwii ɗeɓ kilík yaakaaꞌɓa ga Kiristaaniiɗa, ɗí teewoh ndamii Kooh ga kipeskiigaríi.

13 Ɗú ɓan, ga waa ɗú kelohha woꞌeenii wukayohwii, wii en Hewhewii winéwíꞌwii músallúuɗa, ɗú gëmmba ga Kiristaanii ee Kooh tummba mandargaagari garúu. Mandargaama wërí en Helii yiselaꞌíꞌyii ya dígoheeɗa. 14 Helii yiselaꞌíꞌyii yërí en iñii Kooh ɗeɓpuu kiwaꞌ ga ɓéeɓ iñcii ya faaniꞌtuuɗa, bi ga daa ɗu ɓëgískan say ga tóoh iñaa bonin. Kon ɗu ƴeekat ndamii Kooh laakɗa.

Pool Kíimiꞌ kerceencii

15 Ga iñaama, mi ɓan, mi kelohin ngëmii ɗú laak ga Yéesu Haꞌmudiiɗa, na ɓan dii ɗú hín kiwaaꞌ ɓéeɓ ɓuwii enu ɓuu Koohɗa. 16 Fodaama, mi dëk ga kigërëm Kooh garúu, ee saycaa mi kíim Kooh tóoh, helloo kaꞌ garúu. 17 Mi yii kíim Kooh, yii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu; Paamudii líif na ndamɗa, ya soꞌtúu Helaagari onanndúu kiñaañ, wa teeɓpúu Kooh ee tum bi ɗú ínohhi kayoh-kayohɗa. 18 Mi yii kíim ya léeríꞌ helciigarúu doonaa ɗú ínoh yaakaarii ɗú laak ga ɓayii ya ɓayyúu ga hafciɗa. Ɗú ínoh ɓan alalii wiyaakwii laakoo ga fen ya faaniꞌ ɓuwii en ɓuuciɗa, dii wa hín kiyakɗa. 19 Ee ɗú ínoh ɓan dooliigari lëgëy ga ɗuuƴcuu, ɗu ɓii ɗu gëm gariɗa, dii wa hín kiyakɗa. Ya teewohha dooliigari wiyaakwiima ga daa iñaa wa mín hín kiyakɗa 20 ga wii ya mílísiꞌ Yéesu Kiristaa ga ɓuwaa kaaninɗa, ya ɓëwíꞌtari ɗook asamaan, yugiꞌtari, hanoh yah-ñaabaagari. 21 Daama, Kiristaa hanohɗussa ga ɗook iñcii ga díkaanti ɗook na kakay, ca cii nguuruk, ca kaañukoo, ca laakin dooli ee ca toon dooliɗa. Ya hanohɗussa ga ɗook ɓéeɓ teek, waa ɓoꞌ mín kiɓayohu. Iñaama eemmbii doŋ ga jamaanii diima, wayee bi ga sah jamaanucaa ƴah kihayɗa. 22 Kooh erin Kiristaa kinguuruk ga ɗook iñaa en tóoh*, ee Kiristaaniima hanoh ɗook ga iñaa en tóohɗa, Kooh erinndi kikuliyuk ga jaangii. 23 Jaangii wërí en faanfii Kiristaanii. Kiristaanii yii ga jaangii bi gomin ee Kooh yii gari ɓan bi gomin†.

2

Ɓaa gëm ga Yéesu hay kiꞌen ɓoꞌ yiꞌas

1 Ɗú nak, kuɗewaa, ɗú enee ɓuwaa kaanin ga fíkíi Kooh ndaga tooñcaa ɗú tooñeeri ee ɗú dëkee ga kitum baakaaꞌ rek. 2 Ga ɗuuƴ iñcaama ɗú taabukee kipeskii kibóníꞌkii ɓuwii ga ëldúna enukohɗa. Ɗú kelohɗee buurii kaañukoo ee nguuruk ga iñcii en ga díkaanti ɗook na kakayɗa. Buuriima yërí en helii wibóníꞌwii en na kilëgëy diima ga ɗuuƴ ɓuwii saŋ kikelohiꞌ Koohɗa. 3 Ɗu ɓéeɓpuu, ɗu bokee ga ɓuwaama ɓan. Waama, ɗu pesee ga iñaa neɓ kumuunnduu, ɗu tumi iñaa faannduu meekisoh na iñaa en ga helluu. Fodaama, ga daa ɗu madeeɗa, ɗu enee ɓuwaa aylukaa Kooh jomee kikípuk ga ɗookɓa, fodaa ɓuwaa ɓaama.

4 Kooh nak laakin yërmaandi wiyaak garuu, ee ya waaꞌtuu hen bi, 5 hídaa ga dii ɗu enee ɓuwaa kaanin ndaga tooñcaa ɗu tooñeeriɗa tóoh, ya onndaruu kipesis na Kiristaanii. Ee, kijofkii Kooh onndúu kimúc. 6 Ɗu enin wíinoo na Yéesu Kiristaa, Kooh mílísɗinnduu nari ee ya oninnduu ɗu bok kinguuruk nari ga ɗook asamaan. 7 Kooh tumin iñaama doonaa ya teeɓ ɓuwii ga jamaanucii hayanɗa daa yërmaandaagari hín kiꞌaŋ ee wa laakoo ga fenɗa. Kooh teewohinwa ga kijofkaa ya laak garuu ee kooroh ga Yéesu Kiristaaɗa.

8 En kiꞌenaa, kijofkaa Kooh kërí múlsallúu kooroh ga dii ɗú gëmin gariɗa. Iñaama meyohhii garúu, Kooh yërí onndúuka. 9 Enndii tumeenciigarúu tah iñaama kilaak. Kon ken hanat ga kindamuk. 10 En kiꞌenaa, Kooh yërí tummbuu ga dii ɗu manɗa. Ya kooroh ga Yéesu Kiristaa, tummbaruu ɓiɓoꞌ ɓiꞌas, en ɗanaa kipeskiigaruu líif na tumeen cijófíꞌ, caa ya waayuk garuu kumëeñíꞌ doonaa ɗu taabukca.

Kiristaanii tumin ɓuwii ɓéeɓɓa heet wíinoo

11 Ga iñaama, ɗú ɓii ɗú límukohhii yaawúuꞌɗa, níindísukat iñaa ɗú enee kuɗewaaɗa. Yaawúuꞌcii teekussúu haat, ɓa teekka hafɓa ɓuwaa gúrukin, ee ɓa aƴ iñaama ga kuꞌenaama jijutuut jaa ɓa gúꞌ ga faanɓa. 12 Ga jamaanaama, ɗú ínohéeríi Kiristaanii, ɗú bokéeríi ga ɓu-Isarayeel; ɗú enee sagac ga kifiiliimunkaa Kooh pokohee na heetiigari na ɓan iñcaa ya dígeewaɗa. Ɗú laakéeríi yaakaaꞌ wíinoo ga kipessúu, ee ɗú ínohéeríi Kooh, ga dii ɗú enee ga ëldúnaɗa.

13 Wayee diimaɗa, ɗú ɓii ɗú úsaayeera Koohɗa, ɗú deeƴdohuunun ndaga dii ɗú enin wíinoo na Yéesu Kiristaa, kooroh ga ñífaa Kiristaa aamseeɗa.

14 Kiristaanii, ga kihafci, haydohɗinnduu jam. Ya tuminnduu heet wíinoo: ennda yaawúuꞌ, ennda ɓaa enndii yaawúuꞌ. Ya nísin kisagohkaa ɗígee díkaantiruu ga wii ya eroh kumuunkaagariɗa. 15 Fodaama, ya këlëembíssa Waasii Móyíis* ga iñcaa wa nakohi kitum na kitaabukɗa. Ya hídírohha yaawúuꞌ na ɓaa enndii yaawúuꞌ, ɓa ennda ɓoꞌ yíinoo yiꞌas gari, ee jam laakka. 16 Ya kooroh ga kikaankaagari ga kuraanaaɗa, yaawúuꞌ na ɓaa enndii yaawúuꞌ, ya júwohirohhaɓa na Kooh; ya ɗúbíꞌta kisagoh ga díkaantiɓa, tummbaɓa ɓa en wíinoo. 17 Fodaama, Kiristaanii hayin ëldúna kiyéegaloh hewhew jam garúu, ɗú ɓii ɗú úsaayee Koohɗa, hewhew jam ɓan ga ɓuwii deeƴsee gariɗa. 18 En kiꞌenaa, ɗu ɓéeɓpuu, ennda yaawúuꞌ, ennda ɓaa enndii yaawúuꞌ, Yéesu Kiristaa oninnduu kimín kituuk ga fíkíi Kooh kooroh ga Helii yiselaꞌíꞌyii ee ya yíinooɗa.

19 Kon nak, ɗú ɓii ɗú enndii yaawúuꞌɗa, ɗú enissii sagac wala ɓuwaa meyoh ín, wayee, ɗú en ɓuwaa bok kidëk na ɓuwii enu ɓuu Koohɗa, ee ɗú bok ga jawootii Kooh. 20 Ɗú ekuunun ga tawahii yípu ga ɗook laꞌ-atohiiɗa, ee apotaaꞌcii na sëldíiga-Koohcii enussa laꞌ-atohiima. Yéesu Kiristaa, ga kihafci, yërí en atoh-koñii tawahii. 21 Ya yërí on ɓéeɓ atohcii tawahii kitaaboh; tawahaa koluk, tuuk gík; ee wa ennda kaan fiselaꞌíꞌfaa Haꞌmudii tuukiꞌ. 22 Ɗú ɓan, waa ɗú enin wíinoo na Haꞌmudii, ɗú bokidohuunun ga tawahiima, ee ɗú ɓërí en Kaanfiima Kooh kooroh ga Heliigari yiselaꞌíꞌyii, dëkka gafaɗa.

3

Lëgëyaa Pool sasu kitumɗa

1 Iñaama tah, mi yii kíimiꞌtúu Kooh, mi Pool, mi yii mi lagu ga kasu ga teekii Yéesu Kiristaa, ndaga lëgëyii mi en na kitum ga ɗuuƴcúu ɗú ɓii ɗú enndii yaawúuꞌɗa.

2 Wóorin an ɗú kelohin iñaa aaw ga lëgëyii Kooh sassoo kimëtíꞌ ga ɗuuƴcúu ee kooroh ga kijofkaagariɗa. 3 Kooh teewinndoo, onndaroo kiꞌínoh kúmpafaa meyoh gariɗa. Iñaama, laakin iñcaa mi laassúu ga kibín ga ɗook. 4 Binaa ɗú jaŋcanaa ɗú hay kiꞌínoh yen ga helii mi laak ga kúmpafii ga Kiristaaniiɗa. 5 Ga jamaanucaa paafɗa, Kooh onéeríi ɓoꞌ-súusúus kiꞌínoh kúmpafaama, fodii dii ya hanfa kiteeɓ wati apotaaꞌciigari ɓiselaꞌíꞌɓii na sëldíigaciigari ee kooroh ga Helii yiselaꞌíꞌyiiɗa.

6 Kúmpafaama fërí en an, ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa bokidohuunun na yaawúuꞌcii ga iñcii cijófíꞌcii Kooh faaniꞌ ɓuwii en ɓuuciɗa, ɓa bokka ga faanfii fa fíinoo, ɓa bokin ɓan ga iñaa Kooh dígoheeɗa. Iñaa tahkaɗa wërí en ga dii ɓa enin wíinoo na Yéesu Kiristaa ga wii ɓa gëm ga Hewhewii winéwíꞌwiiɗa. 7 Hewhewii winéwíꞌwii wiima wërí Kooh, ga kijofkaagari, tummboo súrga kiyéegalohwa, ee ya mínlukohhoo iñaama ga dooliigari mi ɓayɗa. 8 Mi wëñ kijutuut ga ɓéeɓ ɓuwii en ɓuu Koohɗa. Moona déy, Kooh tanukinndoo kiyéegaloh, fodii hewhew, ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa alalii leehoo taaꞌ meyoh ga Kiristaaniiɗa. 9 Ya oninndoo fodaama kimeƴdoh faŋ ga ɓéeɓ ɓuwii iñaa ya waayukeeɗa, ya yii ya sak iñaa en tóohɗa. Ee iñaama mos kiꞌen kúmpa ga ɓéeɓ. 10 Diimaɗa nak, iñcii en ga asamaan, ca cii nguuruk ee ca kaañukooɗa, kooroh ga iñaa Kooh tumiꞌ jaangiigariɗa, ca hotta kimma kiñaañkii meyoh ga Koohɗa ga dii ka hín kiꞌaŋɗa. 11 Kooh tumin iñaama fodaa ya nateeka kitum lak ëldúna sakussii duum ee ya mëtírinwa kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. 12 Kon waa ɗu enin wíinoo na Yéesu Kiristaa ee ɗu gëmin gari, ɗu mínin kituuk ga fíkíi Kooh na hel widëlíꞌ. 13 Kërí tah, mi kíimmbúu, kaa halaatat ga coonucii mi en na kidaƴ ndaga ɗú, bi tah ɗú yówíꞌ yahhúu. Coonuciima límíꞌtúu ndam kesi.

Pool kíimiꞌ ɓuwaa gëm ga Yéesuɗa

14 Iñaama tah mi yii ƴíꞌ ga fíkíi Kooh, Paamudii kikíimmbi, 15 ya yii ya en cosaanii ɓéeɓ jawootciiɗa: ennda ga asamaan, ennda ga kakayfii. 16 Kooh yewinin ndam ee yërí laak iñaa en tóoh. Kon mi yii kíimmbi ya kooroh ga Heliigari yiselaꞌíꞌyii, ya onndúu dooli wiyaak, waa yëgísɗan ngëmiigarúu. 17 Ee kooroh ga ngëmaamaa, Kiristaanii dëk ga keeñciigarúu, ndaga dii ɗú gëm gariɗa. Yípat níil ga ɗuuƴ kiwaaroh ee ɗú tawah kipessúu ga kiwaarohkiima ga díkaantirúuɗa. 18 Fodaama, ɗú na ɓéeɓ ɓuwii en ɓuu Koohɗa, ɗú guuꞌguuluk ga kiꞌínoh dii kiwaarohkii Kiristaanii hín kiꞌaŋ, kihooꞌ, kikaꞌ ɗook na kihuutɗa. 19 Ɗú hay kimín kiꞌínoh ɓan kiwaarohkiima paafin tóoh iñaa ɓoꞌ mín kiꞌínohɗa; ee fodaama Kooh hay kigom garúu bi ɗú líif muut nari.

20 Kooh, ga dooliigari en na kilëgëy ga ɗuuƴcuuɗa, mínin kitum iñaa paaf fúuf, tóoh iñaa ɗu mín kikíim wala sah iñaa ɗu mín kihalaat. 21 Ya laakat ndam ga tumeencii ɓuwii ga jaangiiɗa, ee ya laak ndam ga iñaa Yéesu Kiristaa tumɗa, ga jamaanaa mín kiꞌen ɓéeɓ, bi taaꞌ! Aameen.

4

Kiꞌen wíinoo ga Yéesu Kiristaa

1 Kon mi yii mi lagu ga kasu ndaga kilëgëyiꞌ Haꞌmudiiɗa, mi daassúu, kipeskiigarúu taaboh na kipeskii Kooh ɓayohhúuɗa. 2 Dëkat ga kiyóoskíꞌ haffúu, mínat kiɗúkoh na ɓuwum, ɗú took kimúuñ. Ɓaa en ɓéeɓ tookat kimúuñiꞌ mooroomci, taam na kiwaaroh. 3 Tumat tóoh bi, ga jamii akitohhúu yaa en ɓéeɓ na mooroomciɗa, ɗú am enii ɗú en wíinoo Helii yiselaꞌíꞌyii onndúuɗa. 4 Faanfii fa fíinoo, Helii yiselaꞌíꞌyii ya yíinoo, fodaa daa ɓan wa wíinoo yaakaarii laak ga ɓayii Kooh ɓayyúuɗa. 5 Haꞌmun yíinoo yërí laak, ngëm wíinoo wërí laak ee bëtísiꞌ wíinoo wërí laak. 6 Kooh yíinoo yërí laak, ee yërí en Paamudii ɓéeɓ ɓuwii. Yërí hanoh ɓéeɓ ɗook, ya tumeenciigari koorohi ga ɓaa en ɓéeɓ ee ya dëk ga ɓéeɓ.

7 Wayee ɓaa en ɓéeɓ garuu laasin iñaa Kooh, ga kijofkaagari, onndiɗa fodaa daa Kiristaa waꞌ yaa en ɓéeɓɗa. 8 Kërí tah, bíduunun ga Këyítfaa ga loo Kiristaanii an:

«Ga wii ya en na kilap ɗook asamaanɗa

ya ɓaydohin ɓiɓoꞌ ɓaa abuunun*

Ee ya warohha ɓuwii iñcaa ya onohɗa.»†.

9 Kon woꞌeenii wii an, ya lapin ɗook asamaanɗa, waaꞌ ya kiwoꞌ? Wërí en an ya ɗeɓ kiyoosuk hen bi ga ɗekataa wëñ kihuutɗa. 10 Ɓaama yoosukeeɗa yërí lap, hanohha asamaancii ɗook doonaa ya gom ga iñaa en tóoh. 11 Yërí on ɓuwii: ɓii, kiꞌen apotaaꞌ; ɓíinoo, kiꞌen sëldíiga-Kooh; ɓíinooɓii, kiꞌen ɓiyéegaloh Woꞌeenii winéwíꞌwii; ɓíinoo ɓiliis, kiníiꞌ jawootii Kooh na kiꞌen ɓijëgíroh. 12 Ya oninɓa iñcaama kiwaayuk ɓuwii en ɓuu Koohɗa doonaa ɓa mëtíꞌ lëgëyaa ɓa tumi Kiristaaniiɗa ga kiɓaat kiyëgísíꞌ ngëmii ɓuwii en faanfii Kiristaaniiɗa. 13 Ee iñaama, bi ga daa ɗu ɓéeɓpuu ɗu bokan kiꞌen wíinoo ga ngëmii na ɓan kiꞌínoh Kowukii Kooh, bi ga daa ɗu enan ɓuwaa matuunun, ɗu leꞌ ga daa ɗu tuukan kot cimëtíꞌ fodii cii Kiristaanii. 14 Fodaama, ɗu ensisoo tuꞌoomaa, taa ɓaa koluk kijëgíroh tóoh nookɓa na woꞌeen-nof-moroocaa gëmlukohiɓa iñaa enndii kayoh, en fan gaal-loocaa dúuscaa gek, uurisaa egisohiwa daa en ɓéeɓɗa. 15 Wayee ɗu hay kiwoꞌi kayoh, taam na kiwaaroh ee ɗu aawi kiyak bi, ga iñaa en tóoh, ɗu madi na Kiristaanii en hafii jaangiiɗa. 16 Yërí en ɓii hídíroh ɓéeɓ ɓuwii, ɓa abohha wíinoo fodii céeꞌcii en ga faan aboh ga tëpísciiɗa. Fodaama, kiwaarohkaa laak ga díkaantiɓaɗa onanɓa kiwëñ kiyak na kiyëgís ga ngëm, binaa yaa en ɓéeɓ tum iñaa waꞌtiɗanaa.

Kipeskii kiꞌaskii ga Yéesu Kiristaaɗa

17 Iñii yii yërí mi woꞌꞌúu ee mi yii seediꞌka ga teekii Haꞌmudii an: Ɗú jomissii kipes fodii yiifaꞌcii taabuki halaatciigaɓa laakoo hafɗa. 18 En kiꞌenaa, helciigaɓa kúnuk hen. Ɓa bokkii ga kipeskii Kooh onohɗa ndaga ɓa ínohoo dara ee ɓa súwin ga keeñ. 19 Ɓa laakoo kaci ga dara, ɓa taabuk kibonkaa en tóoh ee ɓa kapoo ga kitum iñaa moroo.

20 Ɗú nak, enndii iñaa manɗa yërí ɗú jëgíru ga loo Kiristaanii. 21 Man ɗú abin iñaa Yéesu woꞌ na iñaa ya jëgírohɗa? Ee ɗú ínohin an kayoh. 22 Kon ɗú jomin kifoñ kipeskaa ɗú enukohee kuɗewaaɗa. Ɓadukeenaama hewiꞌin, ee iñcaa cibóníꞌcaa wa meekisohɗa ɗúki ɓoꞌ hen, yasohiri. 23 Ɗú íis Helaa Kooh ga kihafci ya onndúu kiɓay halaat ciꞌas, 24 ɗú ɓay ɓadukeen wiliis wiꞌas, waa Kooh tum garúu fodaa daa ya manɗa; en ɗanaa, ɗú laak kipeskaa júwin, ee selaꞌin, kaa límuk ga kayohfii.

25 Kon nak íisat kiwoꞌ saboh. Ɓaa en ɓéeɓ garúu woꞌat na mooroomci kayoh ndaga ɗu ɓéeɓpuu ɗu en faan fíinoo. 26 Binaa ɗú aylukaa, leenaa watukat kikeen ga baakaaꞌ; aylukkúu hanat kihoowuk bi ga noh-soos. 27 Kaa onat Seytaani hal garúu. 28 Ɓaa lokeeranaa, ya íisat kilok, ya anagohat, ya lëgëy bi jof na kihafci; fodaama ya laak iñaa ya dímalohan ɓuwaa sooluk dímalɗa. 29 Kaa meƴdohat woꞌeencaa moroo ga kúuwrúu. Kiwoꞌ naꞌ kilaakaa, enat woꞌeencaa jofin, caa laakin solu ga kiꞌon ɓuwii ɓíinoo kiyëgís ga ngëmii, ee fodaama ca haydohi yijófíꞌ ga ɓuwaa kelohicaɗa. 30 Kaa léehɗat keeñii Helii yiselaꞌíꞌyii meyoh ga Koohɗa. En kiꞌenaa, Heliima, Kooh yërí tummbi garuu, ya en mandarga bi ga besaa Kooh ƴahhúu kiɓëgís ga ɓéeɓ iñaa bonin. 31 Kaa abat aylook, kaa tamohat, kaa aylukohat, kaa ñarohat, kaa ɓasohat, meƴdohat kisoot ga díkaantirúu. 32 Ɓaa en ɓéeɓ jofat ga mooroomci ee ya teeɓpi kimoꞌ keeñ. Bayalohat ga díkaantirúu fodaa daa Kooh bayallúu ndaga dii ɗú en wíinoo na Kiristaaniiɗa.

5

Ɗú jom kipes ga leeꞌlaat

1 Waa ɗú ɓërí en towutii Kooh keeñukɗa, guuꞌguulukat kon ga kitum fodaagari. 2 Teewohat kiwaaroh ga kipeskiigarúu besaa en ɓéeɓ, fodii dii Kiristaanii waaꞌtaruu, ya eꞌta Kooh kumuunkaagari ndaga ɗuɗa. Ya erohhaka fodii sarah waa tëkíꞌsi hen ee ngetaa newin Kooh.

3 Ɗú bok ga heetii Kooh, kërí tah kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, kitum iñcaa moroo, caa mín kiꞌen tóoh, wala kiɗíibuk iñaa en yuu mooroomfu, iñcaama jomoo sah kiꞌen woꞌeen ga díkaantirúu. 4 Jekkii ɓan ɗú meƴdoh ga kúuwrúu woꞌeenca korukkii, wala woꞌeencaa laakoo haf, wala woꞌeen-ƴéenɗah cisépíꞌíꞌ. Namat kay kimeƴdoh woꞌeencaa gërëmi Kooh. 5 Ee nak, ínohat dijófíꞌ an ɓuwii faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa, ɓuwii tumi iñaa morooɗa boksanndii ga nguuraa Kiristaa na Kooh. Ɓuwii gooñi tóoh ga hafɓaɗa ɓan boksanndii ga ndaga man na ɓa jaamuki alalaa ɓa laakɗa.

6 Ken hanattúu kiɗúk na woꞌeencaa laakoo haf. En kiꞌenaa, iñcaama cërí tah aylukaa Kooh keeni ga ɗook ɓuwaa saŋngi kikelohiꞌɗa. 7 Ɓuwaa man ɗa, kaa bokat naɓa dara. 8 Kuɗewaa, ɗú enee ga ñúus. Diimaɗa, ɗú ɓii ga leeꞌlaat ndaga ɗú enin wíinoo na Haꞌmudii. Kon teewohat ga kipessúu an ɗú ɓii ga leeꞌlaat. 9 En kiꞌenaa, leeꞌlaat wërí lími kijofkaa en tóoh, kijúɓkaa en tóoh na kayohfaa en tóoh. 10 Kon nak guuꞌguulukat ga kiꞌínohsoh iñaa neɓ Haꞌmudii. 11 Kaa bokat ga tumeencaa caama laakoo jeriñ, ɓuwaama enukohi ga ñúusɗa. Ɓuwaama sah namatɓa kiwíiñ hen. 12 En kiꞌenaa, ɓéeɓ iñcaama ɓuwii tumi ga kakayɗa nam kiꞌapoh kaci hen bi ken kaañoo gaca sah kiwoꞌ. 13 Wayee binaa ca teewohu fagaa, iñaa ca en kayoh-kayohɗa dal kimeƴ lañ ga leeꞌlaataa. 14 En kiꞌenaa, iñaa faanu ga leeꞌlaat tóoh en iñaa leerin. Kërí tah woꞌu an:

«Yúuduka, fu yii fu en na kineehɗa,

kolukohaa ga leeloo ɓuwii kaaninɗa,

ee Kiristaanii hayyaa kiniit na leeꞌlatiigari.»

15 Kon malkiskohat bi jof ga dum ɗú en na kipesɗa: hanat kiꞌen fodii ɓuwaa ñaañnjii, wayee enat fodii ɓuwaa lak kiñaañkaa meyoh ga Kooh. 16 Ɗú gaaw kitum tóoh yijófíꞌyaa Kooh onndúu kimín watiɗa, ndaga jamaanii ɗu enohɗa, ɓuwii yewinin kitumi yibóníꞌ. 17 Kon nak kaa enat dof wayee namat kiꞌínoh iñii Haꞌmudii waaꞌ ɗú tumɗa. 18 Kaa laalat ga biiñ: iñaama ƴah kiyasoh kipeskiigarúu. Namat kilíifi na Helii yiselaꞌíꞌyii. 19 Daasohat ga díkaantirúu, ɗú ƴeekɗi Haꞌmudii na ɓéeɓ keeñciirúu ƴeek-kañ, ƴeek-bak, na ɓéeɓ ƴeekcaa Helii Kooh onndúu kiƴeek. 20 Ga wahtaa en ɓéeɓ, na ga iñaa en tóoh, gërëmat Kooh, Paamudii ga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. 21 Ɗú ɓii ɗú eꞌ Yéesu Kiristaa céeꞌɗa, yaa en ɓéeɓ kelohɗat mooroomci.

Ɓadukeen ga díkaanti ɓeticaa na ƴaalcaagaɓa

22 Ɗú ɓeticii, kelohɗat ƴaalciigarúu fodii dii ɗú kelohiꞌ Haꞌmudiiɗa. 23 En kiꞌenaa, ƴaal yërí kuliyuk, ɓetici taam ga, fodii dii Kiristaanii kuliyuk ga jaangii en faanfiigariɗa, ee ya yërí en Músalkaatii jaangii. 24 Fodii dii jaangii kelohiꞌ Kiristaaniiɗa, ɓeticii jom kikelohiꞌ ɓiƴaalɓa fodaama ga iñaa en tóoh.

25 Ɗú ƴaalcii, waarat ɓeticiigarúu fodii dii ɓan Kiristaanii waaree jaangii bi ya erohha kumuunkaagari ndaga waɗa. 26 Ya tumin iñaama, kooroh ga músú na Woꞌeeniigari, kisétíꞌwa, wa en wuu Kooh. 27 Ya waaꞌ jaangii, ga fíkíici, wa en jaangaa morin, waa setin wic, waa laakoo sík ee laakoo iñaa jekkii ga. Wayee wa selaꞌ, ee wa en waa laakoo dara iñaa ɓoꞌ woꞌan ga yibóníꞌ.

28 Fodaama ɓan, ƴaalcii jomin kiwaaꞌ ɓeticiigaɓa fodaa daa ɓa waaꞌ faanɓaɗa. Ƴaal waaꞌ ɓeticinaa, lak ya waaꞌ hafci. 29 En kiꞌenaa, laakoo ɓaa saŋ faanfaagari. Ya namifa kiñëmíri hen, ya toputuꞌifa fodii dii ɓan Kiristaanii tumɗi jaangiiɗa. 30 Ee ɗu ɓërí en céeꞌcii faanfiigari. 31 Bíduunun an: «Kërí tah ƴaal hay kifoñ paamci na eeci, ya aboh na ɓetici, ee ɓa ɓanak, ɓa en faan fíinoo»✡. 32 Woꞌeenuma enin kúmpa fiyaak. Ee mi woꞌ an kërí laak ga díkaanti Kiristaanii na jaangii. 33 Moona ka laak fodaama garúu ɓan: ƴaalaa en ɓéeɓ waarat ɓetici fodaa daa ya waaꞌ hafciɗa, ee ɓan ɓetifaa en ɓéeɓ onat ƴaalci céeꞌ.

6

Ɓadukeen kowu ga díkaantici na paamci na eeci

1 Ɗú oomaacii nak, fodii dii Haꞌmudii nakohkaɗa, kelohɗat ɓipaammbúu na ɓiꞌeewwúu. Iñaama nak yërí jof. 2 Bídu ga Këyítfaa an: «Kelohɗaa paapu na eefu.» Iñaama yërí Kooh ɗeɓ kiꞌebaloh kitum, waa taam na iñaa ya dígoh ga, woꞌ an: 3 «En ɗanaa, kipesfu neɓ ee fu hooꞌ kumuun ga ëldúna»✡.

4 Ɗú nak paamuncii, kaa tëmírat keeñcii towutiigarúu, wayee koratɓa, ɗú jëgíriɓa fodaa daa Haꞌmudii waarohkaɗa.

Ɓadukeen ñaam na haꞌmunaagari.

5 Ɗú ñaamcii, kelohɗat haꞌmuncaagarúu ga ëldúnaɗa. Niikatɓa, ɗú eꞌɓa céeꞌ, taam na keeñ wisétíꞌ fodii dii ɗú tumɗi Kiristaaniiɗa . 6 Ka hanat kiꞌen ga daa ɓa malaki garúuɗa tah ɗú tumi lëgëyaagarúu, kiheel ndam ɓoꞌ-súusúus. Wayee lëgëyat fodii ñaam Kiristaanii, fodii ɓaa eki keeñɓa tóoh ga kitum iñaa Kooh waaꞌ. 7 Tumat lëgëyumgarúu na keeñ wisóosíꞌ. Hanat kiꞌen fodii ɓuwaa lëgëyiꞌ ɓoꞌ-súusúus wayee enat fodii ɓuwaa lëgëyiꞌ Haꞌmudii. 8 Ínohat gaka an, yaa en ɓéeɓ garúu, ennda ñaam, ennda ɓaa enndii ñaam, iñaa ya lëgëy ga yijófíꞌɗa, yërí Haꞌmudii íkanndi.

9 Ɗú nak, Haꞌmuncii ñaamcii, tumat fodaama ga díkaantirúu na ñaamcumgarúu. Kaa dígukatɓa. Ɗú ínohin an ennda ɗú, ennda ñaamciigarúu, ɗú ɓërí bok Haꞌmun yíinoo, yii en ga asamaanɗa ee ɓéeɓ ɓuwii ɓërí hín ga fíkíici.

Ganaaycii Kooh on kerceencii kiheñoh na Seytaaniɗa

10 Iñii mi mëeñjohhúu kiwoꞌɗa yërí en an: Ɓaatukat dooli ga Haꞌmudii, na ga doolii wiyaakwii en gariɗa! 11 Níkukat ganaaycii Kooh eꞌtúuɗa tóohca, doonaa fíraa Seytaani waaꞌtúu kiyeꞌoh tóoh, ɗú tëhhi tëc. 12 Ndaga ɗu heñohii na ɓoꞌ-súusúus, wayee ɗu heñoh na iñcii ga díkaanti ɗook na kakay, ca cii nguuruk, ca kaañukoo, ee ca ɓay doolaa ga nguuꞌcaa ga ëldúnaanaama en ga ñúusɗa, na ɓéeɓ hel-nof-moroocii enu ga díkaanti ɗook na kakayɗa.

13 Kërí tah nak, ɓewat ganaaycii Kooh eꞌtúuɗa tóohca, en ɗanaa, bescaa ciméeskíꞌcaa hayaa, ɗú mín kitëh yibóníꞌyii heñohhúuɗa. Ee ɗú heñoh bi ga siñdaanaa, ɗú lís kituuk tek. 14 Kon tuukat tek! Ɓewat kayohfii ɗú pëkírukfa ndíŋ ee ɗú ɓeɓ kijúɓ, ɗú tumfa kúltí-pewiñfaa ɗú ekukan kiheñohneeɗa. 15 Ɓewat kikaantukohkii ga kiyéegaloh Hewhew winéwíꞌwii onohi jamɗa, ɗú ekukwa fodii ñafaꞌ ga kotciigarúu.

16 Wahtaa en ɓéeɓ na daa en ɓéeɓ, ɓewat ngëmii ɗú laak ga Yéesuɗa, wa en iñaa ɗú ƴímohan ɓescii abin kiwii; cii sépíꞌíꞌ-ga-nofii weesirúuɗa. 17 Ɓewat ɓan kimúckii, ɗú ekukwa fodii baanu-pewiñ ga hafciigarúu ee ɗú ɓeɓ woꞌeenii Kooh, wa en kalaɓfii Helii yiselaꞌíꞌyii.

Pool nakoh kikíim Kooh

18 Ga wahtaa en ɓéeɓ, kíimat Kooh ga iñaa en ɓéeɓ, ɗú dímalukiri kooroh ga Helii yiselaꞌíꞌyii. Kaa neehat ee dëkat ga iñaama, ɗú kíimɗi ɓéeɓ ɓuwii enu ɓuu Koohɗa. 19 Kíimɗattoo Kooh ɓan, doonaa saycaa mi lëgís kúuwroo kiwoꞌ tóoh, ya onndoo woꞌeencaa mi jom kiwoꞌɗa ee mi kaañ kiyéegaloh kúmpafii en ga Hewhewii winéwíꞌwiiɗa. 20 Mi enin ɓaa Kooh wos kiyéegaloh Hewhewiima, luu enee an mi yii ga kasu. Kon kíimɗattoo bi mi kaañwa kiyéegaloh fodaa daa mi jomka kitumɗa.

Taŋkoh

21-22 Mi yii wosohhúu Tísík, ya woꞌꞌúu tóoh iñii mi enukoh diiɗa na iñii mi tumɗa. Ya mbok-kerceen, yaa mi waarin lool ee ya yii tum dijúwíꞌ lëgëyii Haꞌmudii nakohɗa. Ya hayyúu kiwoꞌ iñaa aaw garíi dii, ee ya dëlíꞌ keeñnjúu.

23 Kon mi yii kíim Kooh Paamudii ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, ɓa on ɓéeɓ mbok-kerceencii jam. Ɓa onndúu kiwaaroh yaa en ɓéeɓ na mooroomci, taam na kigëm ga Yéesu. 24 Mi yii kíim Kooh barkeel ɓéeɓ ɓuwii waaruunun Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, ee kiwaarohkaagaɓa kaama laakoo koocɗa.

* 1:22 1: 22 Ya tumin tóoh ga fíldoo kotcaagari. Mëdírohat na Kañcaa 8: 7

† 1:23 1: 23 Mëdírohu na Efees 4: 10, iñaa Kooh waaree ga Aadamaɗa, ya líifíꞌ ëldúnaɗa, Kiristaanii tuminwa na Helaagari yiselaꞌíꞌyaa gom ga ɓéeɓ ɓuwii gëm gariɗa.

* 2:15 2: 15 Ga loo Waasii Móyíis, iñcaa wa jëgíroh ee tawahi ɓoꞌ yijúwíꞌɗa sagussii hen (Mëccëe 5: 17 na Room 3: 31), wayee ga daa wa amseeɗa, Yéesu paafin da. Ken mínissii kikooroh gawa bi ya múc

* 4:8 4: 8 Ya teewohha ndamaa ya laak ga ɓuwaa ya ɓaŋɗa; Malkat Koloos 2: 15.

† 4:8 4: 8 Malkat ga Kañcaa 69: 19. Woꞌ ga ndamii Kooh laak ɗook ɓuwii sagohu nariɗa.

✡ 5:31 5: 31 Sënees 2: 24.

✡ 6:3 6: 3 Eksoot 20: 12; Dëteronom 5: 16.

ƁU-FILIIP

1

2

3

4

Këyítfii Pool bín

Ɓu-teeraa Filiipɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga teeraa Filiipɗa. Pool ga ɓaawaagari wukanakwaa jangatta Hewhewii winéwíꞌwii ga teeraama bi ɓoꞌ ɓiyewin daama gëmussa ga Yéesu. (Tumeen 16: 11-40). Ga waa Pool lagu ga kasu ndaga lëgëyii Ha’mudii, ɓu-teeraa Filiip nëgírohussa kopaꞌ. Ɓa wossa ɓoꞌ gaɓa, ya teeku Epaforodít kiɓayiꞌ Pool iñaa ɓa nëgírohɗa. Pool bínnda këyítfii fii ga jamaanaama kigërëmɓa, ee ɓa ínoh ɓan an ya hotin iñaa ɓa tumɗa. Ya daassaɓa ɓan kiyëgís gík ga ngëmaagaɓa, ɓa watuk kitaabuk ɓuwaa jëgírohi iñaa taabohhii na iñaa Kooh nakohɗa. Ee fodaama ɓa en wíinoo na Koohɗa, ɓa enatɗa wíinoo ga díkaantiɓa ɓan.

Këyítfii Pool bín ɓu-teeraa Filiipɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Pool gërëm Kooh ga kerceencaa ga teeraa Filiipɗa (1: 3-11)

3 - Kipes fodii Kiristaanii (1: 12-30)

4 - Pool daas kerceencaa ga Filiipɗa kiyóoskíꞌ hafɓa fodii Kiristaanii (2: 1-18)

5 - Pool woꞌ na ɓu-teeraa Filiip ga loo Tímotée na Epaforodít (2: 19-30)

6 - Kiheel kineɓloh Kooh Kërí laak solu (3: 1–4: 9)

7 - Pool gërëmmba ɓu-Filiip (4: 10-20)

8 - Taŋkoh (4: 21-23)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool na Tímotée, ɗí, súrgacii Yéesu Kiristaa, ɗí ɓërí bínndúu këyítfii fii, ɗú ɓéeɓpúu ɗú ɓii ɗú en ɓuu Kooh, ɗú dëk teerum Filiip ee ɗú en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa; ɗú na ɓuwum kuliyuk ga jaangiiɗa na ɓii amɗohɓa ga lëgëyiiɗa. 2 Mi yii kíim Kooh Paamudiigaruu, ya na Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu, ɓa barkeellúu, ɓa onndúu jam.

Pool gërëm Kooh ga kerceencaa ga teeraa Filiip

3 Saycaa heliigoo kaꞌ garúu tóoh, mi gërëm Koohyii mi gëmɗa. 4 Ee saycaa mi kíimiꞌtúu Kooh tóoh, mi taabi ga na keeñ wisóosíꞌ, 5 ndaga ɗú amɗohinndoo dijófíꞌ ga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, aboh ga besaa ɗú aas ga ngëmiiɗa bi ga wati. 6 Iñii yii wóorinndoo: Kooh, yii dalin kitum lëgëyii wijófíꞌ wii wiima ga ɗuuƴcúuɗa haywa kitumi bi ga daa wa matan ga bëríinaa Yéesu Kiristaa haysanɗa. 7 Binaa ɗú ɓéeɓpúu, mi halaat iñuma garúunaa, mi ëldohhii ndaga mi ekinndúu ga keeñiigoo. En kiꞌenaa, ɗú abin ga lëgëyii Kooh sassoo kitumɗa, ee ɗú ɓéeɓpúu ɗú hotin kijofkiigari ya laak garuuɗa. Ɗú ɓii tumka, hídaa dii mi en ga kasuɗa, ee ɗú ɓii tumka ga dii mi lebiroh kituukiꞌ Hewhewii winéwíꞌwii, mi yaa jangatwa ga daa mi wëñ kimínɗa. 8 Ehee! Ɓéeɓpúu, mi waarinndúu lool fodii dii Yéesu Kiristaa waaꞌtuuɗa. Ee iñaama Kooh ínohin an kayoh. 9 Iñii yii, yërí mi kíimiꞌtúu Kooh: Mi kíim kiwaarohkii en ga keeñnjúuɗa wëñ kiyak, aaw fíkíi, ɗú wëñ kiꞌínoh kayoh-kayohɗa, ee ɗú mín kiꞌínohsoh iñaa en tóoh. 10 Fodaama, ɗú hay kimín kiꞌínoh iñaa gënɗa, doonaa bëríinaa Kiristaanii hayisanɗa, ɗú en ɓiɓoꞌ ɓisétíꞌ, ee ken laakoo iñaa ya woꞌan garúu yibóníꞌ. 11 Kipeskiigarúu, kooroh ga Yéesu Kiristaa, ka líif na tumeen cijúwíꞌ, caa ndaman Kooh ee ca kañiri.

Kipes fodii Kiristaanii

12 Mbokcii, mi waaꞌ ɗú ínoh an iñii dallooɗa nam kiꞌon Hewhewii winéwíꞌwii kiɓaat kisíw. 13 Karin sah bi ɓéeɓ soldaaꞌcii watuki kaanfii gúwernëeꞌɗa na ɓéeɓ ɓuwii ɓíinoo ínohuunun diima an kisúrgaꞌuk ga Kiristaanii tah mi lagu ga kasu. 14 Ee iñii wëñ kiyewin ga mbok-kerceenciiɗa, daa ɓa hotee an mi laguunun ga kasu, ɓa wëñnja kiꞌam Haꞌmudii, ee iñaama ɓaattaɓa fít bi ɓa ɓii yéegaloh woꞌeenii Kooh ee ɓa niikoo dara ga. 15 Laakin gaɓa nak ee kayoh, ɓuwaa en na kijangat ga teekii Kiristaanii ee kiꞌiñaadohhoo na kiheel nookoh ekɓa ga. Ɓíinoo nak, ɓii jangat ee ɓa tumka na keeñ wisétíꞌ. 16 Ɓuwii mi mëeñjoh kiwoꞌ ɓii taabu ga na kiwaaroh. Ɓa ínohin an Kooh yërí sassoo kilebiroh kituukiꞌ Hewhewii winéwíꞌwii. 17 Ɓuwii mi ɗeɓ kiwoꞌɗa nak, enndii keeñ wisétíꞌ ekɓa ga, wayee ɓa heel kinookoh doŋ. Ɓa halaat fodaama kiɓaattoo coonu ga dii mi en ga kasuɗa. 18 Iñaama ɓa tum ga helɓaɗa, waa wa jof, waa wa joffii tóoh, dara ɓíttiiroo ga! Iñii laak soluɗa wërí en an Kiristaanii yii yéegalohu; mi yii neɓluk ga ee mi hay ɗa kiwëñ kineɓluk ga.

19 En kiꞌenaa, wóorinndoo híl an iñcii mi daƴɗa onanndoo kimúc ndaga kíimcii ɗú kíimɗiroo Koohɗa na ɓan amɗohii Helii Yéesu Kiristaa amɗohirooɗa. 20 Mi abin yaakaaꞌ wiyëgísíꞌ an mi kaciꞌanndii múk ga fíkíi Kooh. Hanaa kay, ennda diimaɗa ee bi taaꞌ, waa mi kaan waa mi pes, mi laakan hel widëlíꞌ, ee fodaama mi hay kiteewoh kiyakkii ndamii Kiristaanii ga ɓéeɓ kipeskiigoo. 21 En kiꞌenaa, mi ga kihaffoo, Kiristaanii en kipeskiigoo ee kikaan ɓaatanndoo hen. 22 Ee en lak mi lís kipesaa, mi mín kiɓaat kilaak jeriñ, kon mi jom ya kitanuk? 23 Mi nak, mi laak hel kanak: mi waarin kimeyoh ga kipeskii kii, mi ennee na Kiristaa. Iñaama yërí gën garoo fúuf. 24 Wayee iñaa wëñ kilaak soluɗa wërí en mi tes ga ëldúna ndaga ɗú. 25 Iñaama wóorinndoo ee mi ínohin an mi hay kites, mi en narúu ɗú ɓéeɓpúu kiꞌamɗohhúu doonaa ɗú aaw fíkíi ga ngëmii, ee keeñnjúu soos ga ngëmii ɗú laakɗa. 26 Fodaama, binaa mi hayis garúunaa, ɗú hay kiɓaat kindamukoh Yéesu Kiristaa ndaga mi. 27 Ga iñaa mín kilaak tóoh, pesat fodii dii Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Kiristaa nakoh kaɗa. En ɗanaa, waa mi hayyúu kiwaaknee, waa mi en diliis tóoh, mi hay kimín kikeloh an ɗú bokin hel ee ɗú bokin fít wíinoo kilebiroh kituukiꞌ ngëmii Hewhewii winéwíꞌwii haydohɗa. 28 Mi hay kikeloh ɓan an ɗú niikoo ɓuwii heñohirúuɗa. Iñaama nak hayɓa kiteeɓ an ɓa aaw ga kisaŋkuꞌuk, teeɓɓa ɓan an ɗú, ɗú aaw ga kimúc. Ee iñaama meyoh ga Kooh. 29 En kiꞌenaa, Kooh yërí onndúu, eemmbii rek ga kigëm ga Kiristaanii, wayee bi ga kitook kisodalu ndaga Kiristaanii. 30 Fodaama, ɗú naroo, ɗu ɓërí bok lebirii, wa wíinoo ee wa wërí ɗú hotee mi lebirohee kuɗewaa ee wërí ɗú keloh mi lís lebiroh.

2

Kiristaanii yóoskíɗin hafci, Kooh ɓëwíꞌtari

1 Man enii ɗú en wíinoo na Kiristaaniiɗa dëlɗin hellúu ga tóoh, kiwaaꞌkii ya waaꞌtúuɗa daasin keeñnjúu ee Helii yiselaꞌíꞌyii oninndúu kitaaboh, yaa en ɓéeɓ waaꞌ mooroomci, laak yërmaandi gari. 2 Kon júwohat ga díkaantirúu, ɗú waaroh, ɗú bok hel, ɗú bok halaat. En ɗanaa, keeñnjoo soos seɓ. 3 Kaa tumat dara kiheel kikuliyuk ɓimooroommbúu wala kiheel ndamaa enndii tús, wayee namat haffúu kiyóoskíꞌ hen, ɓaa en ɓéeɓ tík mooroomci daa paafin daa ya tík hafciɗa. 4 Kaa eemat rek ga kiheel iñaa gën garúu, yaa en ɓéeɓ halaatat ga iñaa gën ga mooroomci ɓan. 5 Ɓayat ɓadukeenaa man na waa Yéesu Kiristaa teeweerúuɗa.

6 Ya mos kiꞌen Kooh wayee ya mosoo kinookuk kihín na Kooh.

7 Wayee ya nammba kifoñ na kihafci tóoh iñaa ya laakeeɗa, ya tummba hafci súrga.

Ya mannda na ɓuwii, ee ɓaa hotti tóoh, ínoh an ya ɓay faan ɓoꞌ-súusúus.

8 Ya yóoskíꞌta hafci, ya teewohha kikelohiꞌ Kooh bi ga kikaan, kikaan sah ga kuraanaa.

9 Kërí tah, Kooh ɓëwíꞌtari, ya hanohha ɓéeɓ ɗook, ya eꞌtari teek waa wëñ kiyak teekoo teek.

10 En ɗanaa, ga teekii Yéesu Kiristaa, ɓéeɓ bok kiƴíꞌ ga fíkíici, ennda ga asamaan, ennda ga kakayfii, ennda ga fíldoo kakayfii,

11 ee yaa en ɓéeɓ meƴdoh ga kúuwci an Yéesu Kiristaa yërí en Haꞌmudii. Fodaama, Kooh, Paamudii laak Ndam.

Sasii kerceencii

12 Kon nak, ɗú ɓii mi keeñukinɗa, ɗú ɓii saycaa en tóoh ɗú kelohɗeeraroo, ga waa mi en narúuɗa, wëñattoo kikelohiꞌ wati, hídaa ga dii mi enissii narúuɗa tóoh. Lëgëyat kiteewoh an ɗú múcin, taam na kiniik Kooh, na kiꞌeꞌti céeꞌ wiyaak. 13 En kiꞌenaa, Kooh yërí lëgëyi ga ɗuuƴcúu, kiꞌonndúu kimín kiwaaꞌ na kitum iñaa taaboh na iñii ya natɗa. 14 Iñaa ɗú tum tóoh nak, kaa taabat ga na kicapatuk wala kiñaꞌsukoh. 15 En ɗanaa, ɗú laakoo sík, ɗú set wic, ɗú en ɓitowu Kooh taa laakoo dara iñaa ɓoꞌ woꞌan gaɓa yibóníꞌ ee ɗú kíndohsoo ga ɓuwii ga ëldúna júwussii ee ɓa ɓiɓoꞌ ɓibóníꞌɗa. 16 Ɗú jom kimelic ga ɗuuƴ ɓuwii fodii dii olcii melici ga asamaanɗa, ɗú haydohiꞌɓa Woꞌeenii onohi kipesɗa. Binaa ɗú tum iñaamanaa, mi hayyúu kimín kindamukoh, bëríinaa Kiristaanii hayisanɗa. Ee iñaama hay kiteewoh an iñii mi daƴɗa na iñcii mi sonɗa enndii sooƴ. 17 Luu enee an mi apsan hen, ñífiigoo aamuk doonaa ngëmii ɗú laak ga Koohɗa mat, ee mi man na anah waa akitohu na sarah waa tumɗu Kooh, mi neɓlukin ga iñaama ee mi neɓluk ga narúu ɗú ɓéeɓpúu. 18 Ɗú ɓan, neɓlukat fodaama ee ɗú bok naroo kineɓluk.

Pool woꞌ na ɓu-teeraa Filiip ga loo Tímotée na Epaforodít

19 Mi abin yaakaaꞌ kiwosohhúu Tímotée ga iñaa maañanndii, neɓ Yéesu, Haꞌmudiinaa. En ɗanaa helloo mín kidal ga iñaa ya ƴahhoo kiɓéestíꞌ ga loorúuɗa. 20 Enndii Tímotéenaa, mi laakoo ken dii ɓaa bok naroo kiɓítuk na kihalaati garúu. 21 Ɓii tesɗa tóohɓa, hafɓa wëñɓa kiɓít loo Yéesu Kiristaa. 22 Ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin an Tímotée teewohin dii ya hín kiꞌam bi yëgísin ga lëgëyii kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii ee ya taabin naroo ga fodii kowu na paamci. 23 Kon, yërí mi am yaakaaꞌ kiwossi garúu, mi laaki iñaa leeꞌtoo ga iñii mi enukohɗanaa. 24 Ee mi abin yaakaaꞌ wiyëgísíꞌ an Haꞌmudii hayyoo kiꞌon, mi hayyúu kiwaaknee, mi ɓan, ga iñaa maañanndii.

25 Mi abin an mi jominndúu kiwosohis Epaforodít, mbok-kerceeniigaruu, yii mi bok nari ga lëgëyii na lebirii kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, ee ɗú woseeri garoo kihaydohiꞌtoo iñaa mi dímalukohanɗa. 26 Ya waarin lool kihotissúu ɗú ɓéeɓpúu ee dii ɗú kelohin an ya ɗúukoolee henɗa, ɓítinndi bi hëpin. 27 En kiꞌenaa, ya ɗúukooleera bi ya deeƴca kikaan. Wayee, Kooh laakka yërmaandi gari. Ee ya yërëmmbiiri haŋci doŋ, wayee bi ga mi ɓan, doonaa keeñnjoo leehoo lool. 28 Kërí tah, mi wosohhúuri ga iñaa wëñ kigaaw doonaa ɗú hottinaa keeñnjúu soos ee mi ga kihaffoo helloo mín kidal. 29 Kon binaa ya hayaa, toputuꞌatti na keeñ wisóosíꞌ ee ɗú abohhi fodii mbok-kerceen ga Haꞌmudii. Ɓuwum fodum gariɗa ɗú jominɓa kiꞌeꞌ céeꞌ. 30 Tesee ga jutuut ya kaan ndaga kilëgëyiꞌ Kiristaanii tahka, ee ya tooneera kumuunkaagari ga wii ya haydohiꞌtoo dímalaa, ɗú ga kihaffúu, ɗú mínéeríiroowa kihaydohiꞌɗa.

3

Kiꞌínoh Yéesu Kiristaa kërí laak solu

1 Ee diimaɗa mbokcii, neɓlukat ga enii ɗú en wíinoo na Haꞌmudiiɗa. Kiwoꞌissúu iñaama ga bín enndii coonu garoo, ee garúu, iñaama yërí wëñ kiwóoꞌ. 2 Watukat haffúu ga baay-baaycii*, ga ɓuwiima jëgírohi sabohɗa na ɓii gítínohi an kigúruk bok ga kijaamuk Koohɗa. 3 En kiꞌenaa, ɗu, ɗu ɓërí tum kigúrukkii kukayohkii, enndiiɓa. Ɗu jaamuki Kooh, kooroh ga Heliigari ee ɗu ndamukohi Yéesu Kiristaa. Ɗu líkkii yaakaaꞌtuu ga ɓoꞌ-súusúus. 4 Moona déy, mi ɓan mi míneera kilík yaakaaꞌtoo ga fodaama. En an laakin ɓaa fooŋ an ya mín kilík yaakaaꞌcii ga ɓoꞌaa, mi jommbika kiwëñ kimín. 5 Mi gúru ga besaa wiyitnakaahaywaa mi límohuɗa. Mi bok ga heetii Isarayeel, ga níilaa Beesamee. Mi iñii Ebërëe ee mi kowu Ebërëe. En ga loo kitaabuk Waasii Móyíisaa, mi enee Fërísiyeeŋ. 6 Mi kaantukohee ga hen bi mi ennda kihatal kerceencii ga kipesɓa. En ga loo kitaabuk iñii Waasii Móyíis nakohɗanaa, laakéeríi dara iñaa mi ɗeeŋ ga, mi taabukeewa hen ga tóoh. 7 Mi abee an iñcaama laakɗinndoo jeriñ, wayee diimaɗa, mi hotohca sooƴ ndaga Yéesu Kiristaa. 8 Ee sah eemmbii ga iñcuma doŋ. Iñaa en ɓéeɓ mi abohhi sooƴ ndaga iñii wëñ kijof ga tóoh ee wërí en kiꞌínoh Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigooɗa. Ya yërí tah mi foñin tóoh. Iñcaama tóohca, mi aaminca caluus doonaa mi mín kilaak Kiristaanii, 9 ee mi en wíinoo nari bi en seŋis. Mi séentukissii kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ, kooroh ga kitaabuk Waasii Móyíis: kigëm ga Kiristaanii kërí onndoo kijúɓ. Kijúɓ meyoh ga Kooh ee Kooh oniwa ɓaa gëm gari. 10 Iñii mi waaꞌ ga keeñnjooɗa wërí en kiꞌínoh Kiristaanii, mi ínoh doolaa mílísíꞌti ga ɓuwaa kaaninɗa, mi daƴ coonucaa ya daƴɗa, mi man nari bi ga kikaankaagari. 11 En ɗanaa, mi mín kiyaakaaꞌ kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa.

Kifool aaw dileꞌaaꞌdaa

12 Mi woꞌꞌii an mi foolin bi ga dileꞌaaꞌdii haat, wala an mi laakissii sík. Wayee nak mi yii lís kifool doonaa mi mín kilaas neehalaa, ndaga mi ga kihaffoo, Yéesu Kiristaa laasinndoo kumëeñíꞌ. 13 Mbokcii, mi fooŋngii múk an mi laasinwa niip. Enaama yíinoo doŋ yërí ɓíttoo wati: mi nísin ga helloo iñaa paafinɗa, mi yii ëewrukka ga iñii hay ga fíkíiɗa. 14 Fodaama, mi yii lís kifool bi mi leꞌ daa mi laasohan neehalaa Kooh faaniꞌtuu ga asamaan ee ya ɓayohhuu ga hafci, kooroh ga Yéesu Kiristaaɗa. 15 Kon ɓéeɓpuu, ɗu ɓii ɗu laakissii síkɗa, ɗu bokat halaat ga iñuma. Wayee laak ɓuwaa ɓay halaataa wóotíroh na iñumanaa, Kooh ga kihafci hayyúuwa kiléeríꞌ. 16 Daa ka mín kiꞌen tóoh, ɗu lísat kitaabuk waasii ɗu abee bi ga watiɗa.

17 Mbokcii, ɓéeɓpúu tumat fodiigoo! Ɗí teewinndúu daa jom kiꞌenɗa. Kon yípat hassúu ga ɓuwii taabuk iñaa ɗí teewoh yaama. 18 En kiꞌenaa, mi yewininndúuka kiwoꞌ, ee mi yii woꞌissúuka bi mi yii koduk ga sah: yewinin ɓuwaa sagoh na kikeloh iñaa aaw ga loo kikaankaa Kiristaa ga kuraanaaɗa. 19 Ɓuwiima ƴah kimëeñjoh ga kisaŋkuꞌ, ndaga lookciigaɓa cërí ɓa tum Koohyiigaɓa, ɓa ndamukoh iñcii jomeeɓa kiꞌap kaciɗa ee ɓa lík helɓa ga enaama ëldúna doŋ. 20 Ɗu nak, ɗu bok ga ɓu-asamaan ee ɗu ɓii sek Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu meyoh asamaan hayyuu kimúsal. 21 Binaa ya hayisaa, ya hay kisúpít faanfiigaruu laakoo dooliɗa, fa man na faanfiigari laakin ndamɗa, kooroh ga doolaagari tah iñaa en tóoh tookiꞌtariɗa.

4

Iñcii Pool dígal ɓu-Filiipɗa

1 Kon, ɗú mbokciigoo mi keeñukɗa, mi ɗoorukinnɗúu bi hëpin. Ɗú ɓërí sóosíꞌ keeñnjoo ee mi ndamukohirúu. Kon, ɗú fiiliimunciigoo, dëkat kiꞌam bi yëgís ga Haꞌmudii fodaama. 2 Fu Ewodí, na fu Sintiik, bokat halaat ɗú en wíinoo ga Haꞌmudii. 3 Fu ɓan, fu yii fu bok kiꞌam wíinoo naroo ga lëgëyiiɗa*, mi kíimmbaa, amɗohaa ɓeticum ɓanak ɓuma. En kiꞌenaa, ɓa taabin naroo ga lebirii kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, mi na Kilimaa na ɓuwii ɓíinoo taabu naroo ga lëgëyii ee Kooh bídin teekcaagaɓa ga këyítfaa ɓuwaa laak kipeskaa leehooɗa✡. 4 Dëkat kineɓluk ga kiꞌen wíinoo na Haꞌmudii. Mi woꞌissúuka, neɓlukat! 5 Teewohat kijoffúu ga ɓéeɓ ndaga kihayiskii Haꞌmudii deeyin. 6 Kaa jaahliꞌat ga dara, wayee ga iñaa en tóoh, woꞌat Kooh sooliciigarúu, ɗú kíimiri, ɗú dímalukiri ee ɓan ɗú gërëmiri. 7 Fodaama, jamii Kooh paafin kiñaañ ɓoꞌ-súusúusɗa hay kiníiꞌ keeñciigaruu na halaatciigaruu ca ëewruk ga Yéesu Kiristaa.

8 Ee diimaɗa mbokcii, iñii yii yërí mi woꞌꞌúu: líkat hellúu ga iñaa en kayoh, iñaa cal kiꞌeꞌ céeꞌ, iñaa júwin, iñaa setin, iñaa calin kiwaaꞌ, iñaa ɓoꞌ mínin kitook, iñaa jekin na iñaa calin kigërëm. 9 Kon, tumat iñaa ɗú yoodohhi garoo, iñaa ɗú ɓewoh garoo, iñaa ɗú keloh garoo na iñaa ɗú hot garooɗa. En ɗanaa, Kooh yii onohi jamɗa, hay narúu kitaam.

Pool gërëm ɓu-Filiip ga iñcaa ɓa onndiɗa

10 Keeñnjoo soosin lool ga Haꞌmudii ga dii ɗú teewohin an ɗú foñin hellúu garooɗa. Mi ínohin an hellúu eneera ga wayee hal laakéeríi hen. 11 Enndii an mi laak sooli ga yen tah mi woꞌꞌúu iñuma. En kiꞌenaa, iñii mi yoonɗa wërí en an, waa mi laak yen, waa mi laakkii dara, keeñnjoo soosin. 12 Mi mínin kipes ga kiñak, mi mínin kipes ga kilaak. Ga iñaa en tóoh, ga daa en tóoh, keeñnjoo pookin ga kikap na kiyaaɓ, ga kiyéwíníꞌ na kijutuutiꞌ. 13 Mi mínin kitapukoh na coonufaa en tóoh ndaga doolii Kiristaanii onirooɗa. 14 Daa ka mín kiman tóoh, ɗú tumin yijófíꞌ ga dii ɗú tuukukinndoo ga coonucii mi enukohɗa. 15 Ɗú ɓu-Filiip, ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin gaka an, ga wii mi meyoh gohaa Maseduwaan ee lak mi han kidal kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, laakkii jaangu wíinoo waa tookkoo kiꞌamɗoh ga hëelís enndii wiirúu dogaa. 16 Ga wii mi en ga gohaa Tesaloníkɗa sah, ɗú wosohinndoo dímal kipaƴ sooliciigoo ee enndii waas kíinoo doŋ. 17 Enndii an mi heel kilaas dímal garúu, wayee mi heel Kooh barkeellúu ee neehalaagarúu wëñ kihoom. 18 Mi laasin ga tóoh iñaa ɗú wosoheerooɗa ee sah wa hëpin. Dii en dii mi laakin tóoh iñii mi soolukɗa ndaga Epaforodít haydohɗinndoo iñcaa ɗú onohɗa. Iñcii ɗú onohɗa man garoo fodii nget cúuraay winéwíꞌ, sarah, waa Kooh tookin ee wa newinndi✡. 19 Koohyiigoo nak laakin alalaa leehoo taaꞌ, waa teewoh ndamaagari, ee kooroh ga Yéesu Kiristaa, ya hay kipaƴ sooliciigarúu ɓéeɓca. 20 Ndam aawat ga Kooh, Paamudiigaruu bi taaꞌ! Aameen.

Taŋkoh

21 Këñíꞌɗattoo ɓéeɓ ɓuwum enu ɓuu Kooh duma ee enu wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa. Mbok-kerceencii enu naroo diiɗa, ɓii këñíꞌtúu ga. 22 Ɓéeɓ ɓuwii enu ɓuu Kooh diiɗa, ɓii këñíꞌtúu ga, wëñaa ga ɓii lëgëyiꞌ buuꞌ Sesaaꞌɗa✡. 23 Mi yii Kíim Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ya barkeellúu ɓéeɓpúu.

* 3:2 3: 2 Yaawúuꞌcaa ɓaysee ɓuwaa enndii yaawúuꞌɗa baay-baay. Pool, dii, íkɓa woꞌeenaama ga dii ɓa ɓërí cal kiɓayu fodaamaɗa

* 4:3 4: 3 «Fu bok kiꞌam wíinoo naroo ga lëgëyii»: Woꞌeeniima ga lak kiGerek bídu fodii «Sysygos» mínin ɓan kiꞌen teek ɓoꞌ-súusúus, Súsúgos. Ken ínohhoo ati Pool woꞌ na ɓaa yaama, wala fodii rek ɓoꞌ yiliis yaa mín kiꞌen tóoh ee bok nari ga lëgëyaa ya en na kitumɗa.

✡ 4:3 4: 3 Malkat Ínohlukoh 3: 5.

✡ 4:18 4: 18 Malkat Efees 5: 2.

✡ 4:22 4: 22 Mëdírohat na 1: 13.

ƁU-KOLOOS

1

2

3

4

Këyítfii Pool bín Ɓu-teeraa

Koloosɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín kerceencaa ga Koloosɗa. Ya mosoo kikaꞌ daama, wayee ya woꞌuunun an ɓuwaa daamaɗa abuunun bi yëgísin ga ngëmaagaɓa ga Yéesuɗa. Epafaraas yaa taabi na Poolɗa yërí yéegaloh Hewhewii winéwíꞌ wii daama.

Ga tíkíistaa tík gaɗa, laakka ɓiɓoꞌ ɓaa kaꞌ Koloos, ɓa ɓaa jëgíroh daama iñaa taabohhii na iñaa Epafaraas jëgíreeɓa ga loo Hewhewii winéwíꞌwii. Ɓuwaama jëgíreeɓa an ɓa waaꞌ Kooh músalɓanaa, ɓa jomin kijaamuk malaakacii, ɓa jaamuki enaamacii cidóoyíꞌ-waaꞌcii wëñi ɓuwii dooliɗa. Ɓa nakeeɓa ɓan kigúruk ee ɓa woꞌeeɓa an laakin iñcaa tabin kiñam.

Epafaraas kaꞌta ga Pool ga Room lak yaama yaa ga kasu, ya woꞌꞌarika. Daa Pool kelohee iñaama, ya dallaɓa kibín këyít kiꞌínohlukohɓa an kigëm ga Yéesu Kiristaa kërí en iñaa onanɓa kimúcɗa.

Këyítfii Pool bín kerceencaa ga teeraa Koloosɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Pool kíimiꞌta kerceencaa ga teeraa Koloosɗa (1: 3-14)

3 - Ɓii Kiristaanii enɗa na iñcii ya tumɗa (1: 15–2: 19)

4 - Kipes ga kiꞌen wíinoo na Kiristaanii (2: 20–4: 6)

5 - Taŋkoh (4: 7-18)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa ee Kooh yërí waaꞌka. Mi na Tímotée mbokiigaruu ga ngëmiiɗa, ɗí ɓërí bínndúu këyítfii fii. 2 Ɗí ɓii këñíꞌtúu, ɗú ɓuwii en ɓuu Kooh ga teerii Koloos, ee ɗú en mbok-kerceen ɓiwóoríꞌ ga dii ɗú enin wíinoo na Kiristaaɗa. Mi yii kíim Kooh, Paamudiigaruu barkeellúu, ya onndúu jam.

Pool kíimiꞌ kerceencaa ga teeraa Koloos

3 Ɗí dëk ga kigërëm Kooh, Paamudii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, saycaa ɗí kíimiꞌtúu Kooh tóoh. 4 En kiꞌenaa, ɗí kelohin ngëmii ɗú laak ga Yéesu Kiristaaɗa. Ɗí kelohin ɓan dii ɗú hín kiwaaꞌ ɓéeɓ ɓuwii enu ɓuu Koohɗa. 5 Fodaama, iñii ɗú yaakaaꞌ kilaas ee Kooh faaniꞌtúu ga asamaanɗa yërí tah ka. Ee yaakaariima, Woꞌeenii wukayohwii en Hewhewii winéwíꞌwii ɗú keloheeɗa, wërí ínohlukohhúuwa. 6 Hewhewii winéwíꞌwii wiima leꞌin bi garúu ee fodaama wa wii wëñ kitas ga ëldúna tóoh. Wa wii laakiꞌ Kooh jeriñ ga ɓuwii ga dii wa en na kisíw rekɗa ee wa man ɗa garúu ɓan, aboh ga besaa ɗú ɗeɓ kikeloh Hewhewiima woꞌ ga kijofkii Koohɗa ee ɗú ínohhaka kayoh-kayohɗa. 7 Epafaraas, yii ɗí keeñukin ee bok naríi ga lëgëyiiɗa, jëgíꞌtúu iñaama. Ya súrga Yéesu Kiristaa yiwóoríꞌ, ya eniꞌtúu duma ee ya yum tum lëgëyumgari dumaɗa. 8 Ya woꞌinndíi ɓan kiwaarohkii Helii yiselaꞌíꞌyii tum garúuɗa.

9 Kërí tah, ɗí ɓan iñaa ɗí kelohee loorúu bi wati, ɗí dëk ga kíimiꞌtúu Kooh. Ɗí kíimiri, ya kooroh ga Helii yiselaꞌíꞌyii, ya líifíꞌtúu na ɓéeɓ kiñaañ na kiꞌínohkaa meyoh gariɗa. En ɗanaa ɗú mín kiꞌínoh bi jof iñii ya waaꞌɗa. 10 En ɗanaa, ɗú mín kipes ga iñaa neɓ Haꞌmudii, ɗú tumi iñaa ya waaꞌ ga iñaa en tóoh. Ɗú tumi tumeen wijófíꞌ waa en tóoh ee ɗú wëñi kiɓaat kiꞌínoh Kooh. 11 Ɗí ɓii kíim Kooh ya onndúu dooliigari taam na ndamɗa, wa yëgísíꞌtúu, doonaa ga coonufaa mínndúu kitíkuk tóoh, ɗú ɓaat kiguuꞌguuluk na kimúuñ, taam na keeñ wisóosíꞌ. 12 Gërëmat Kooh, Paamudii, ya yii ya onndúu kimín kilaak ɓak ga iñcii cijófíꞌcii ya faaniꞌ ɓuwii en ɓuuci, ga nguuraagari taam na leeꞌlaatɗa. 13 Ya teꞌinnduu ga doolii ñúusii, ya ekkaruu ga nguurii Kowukiigarii ya keeñukɗa. 14 Kowukiima kërí laassuu, baakaaꞌciigaruu bayalussaruu.

Ɓii Kiristaanii enɗa na iñii ya tumɗa

15 Kiristaanii yërí nataal Kooh yii hotukoo na hasɗa. Yërí en saawii ee ya hanoh ɗook ga tóoh iñcii sakuɗa. 16 En kiꞌenaa, ɓéeɓ iñcii Kooh sakɗa kooroh gari. Ennda iñcii ga asamaanɗa na cii ga kakayfiiɗa, cii hotukin na cii hotukooɗa, cii en kinguuruk ee ca kaañukooɗa, cii kuliyuk ga tóoh ee ca toon dooliɗa. Kooh sakin tóoh kooroh gari, ee tíkin tóoh ga yahci. 17 Balaa dara sakunaa lak ya enin, ee yërí tuukiꞌ iñaa enin tóoh. 18 Ya yërí en hafii faanfii; ee jaangii en faanfiima. Ya yërí en dalaarii, yii ɗeɓ kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa doonaa ya hanoh ɗook ga tóoh. 19 En kiꞌenaa, neɓ Kooh hen ya líiffa muut ga Kowukiigari. 20 Ee kooroh gaka, ya júwohɗin ɓu-ëldúna ɓéeɓɓa na hafci: ennda ga kakayfii ennda ga asamaan. Ya haydohiꞌta ɓéeɓ jam kooroh ga ñífaa Kowukaagari aamuk ga kuraanaaɗa.

21 Ɗú ɓan, kuɗewaa, ɗú enee sagac ga Kooh. Ɗú enee ɓuwaa sagoh na Kooh ndaga halaatcaagarúu na tumeencaagarúu cibóníꞌcaa ɗú enukoheeɗa. 22 Diimaɗa, Kooh júwohɗinndúu na hafci, kooroh ga kikaankaa Kowukiigari, kii hay, ɓayya faan ɓoꞌ-súusúusɗa. En ɗanaa, Kooh onndúu kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓiselaꞌíꞌ ga fíkíici, ɓaa laakoo sík ee ken laakoo iñaa ya woꞌan gaɓa yibóníꞌ. 23 Kon nak, ɗú jom kidëk kigëm ga Yéesu, ɗú am bi yëgís ee ɗú soofoo fenoo ga. Dara hanat kinís ga hellúu yaakaarii meyoh ga Hewhewii winéwíꞌwii ɗú kelohɗa. Hewhewii winéwíꞌwii wiima yéegalohu ga ɓaa en ɓéeɓ ga ëldúna, ee mi Pool, mi en súrga kiyéegalohwa.

Lëgëyii Pool sasu kitum ga jaangiiɗa

24 Diimaɗa, keeñnjoo soosin ga coonucii mi daƴ ee laakɗinndúu jeriñɗa. Coonuciima mi daƴ ga faanndooɗa, mi ɓaatca ga caa Yéesu dayeeɗa, ee mi tumka ndaga jaangii en faanfiigariɗa. 25 Mi enin súrga ga jaangiima kitum sasii Kooh nakkooɗa: ennda kiyéegallúu Woꞌeeniigari bi mat sëk. 26 Woꞌeeniima wërí en kúmpafii ɗaakkee ga ɓéeɓ ga jamaanucii tóoh paafɗa. Wayee diimaɗa, Kooh teewinwa ɓuwii en ɓuuciɗa. 27 Ya waareeɓa kiꞌínohlukoh ndamiigari leehoo enee ga kúmpafiima ya faaniꞌ ɓéeɓ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa. Kúmpafaama fërí fii: Kiristaanii yii garúu ee iñaama oninndúu kilaak yaakaaꞌ kilaas ga ndamii Kooh. 28 Kiristaaniima, yërí ɗí jangati ɓaa en ɓéeɓ, yërí ɗí yéegali ɓaa en ɓéeɓ, yërí ɗí jëgíri ɓaa en ɓéeɓ taam na kiñaañkii meyoh ga Koohɗa. En ɗanaa, ɓaa tuuk ga fíkíi Kooh ɓéeɓ en ɓoꞌ yimëtíꞌ ndaga daa ya enin wíinoo na Kiristaaɗa. 29 Iñaama nak yërí tahhoo kison ga kilebiroh. Ee mi lebirohoh doolii Kiristaa onndooɗa. Wa wii lëgëy yiyaak ga ɗuuƴcoo.

2

Ngëmii ɓu-Koloos enin Pool halaat

1 En kiꞌenaa, ɗú ɓuu teerii Koloos, mi waarin ɗú ínoh lebirii wiméeskíꞌwii mi enndúu na kilebirohiꞌɗa. Mi yii lebirohiꞌ ɓan ɗú ɓuu teerii Lawodísée na ɓan ɓuwum ɓíinoo mosooroo kitík hasɗa. 2 Mi lebiroh doonaa Kooh dëlíꞌ hellúu, ɗú waaroh, ɗú en wíinoo, ɗú laak kiñaañ kimëtíꞌkaa meyoh gari. En ɗanaa ɗú ínoh kúmpafiigari en Kiristaaniiɗa. 3 Kiristaaniima yërí en dii ɓéeɓ alalcii en Kiñaañkiima na kiꞌínohkiima ɗaakohuɗa. 4 Mi woꞌꞌúu iñuma, doonaa ken ɗúkoorúu na woꞌeen cinéwíꞌ. 5 Ee luu enee an faanfii gaa narúu, heliigoo wii narúu. Keeñnjoo soosin ga dii mi hot an taabohumgarúu koorin waas ee ɗú yëgísin ga ngëmii ɗú laak ga Kiristaaɗa.

Kipes ga kiꞌen wíinoo na Kiristaanii

6 Kon, waa ɗú tookin an Yéesu Kiristaa yërí en Haꞌmudiigarúu, pesat ɗú en wíinoo nari. 7 Níilciigarúu ga ngëmiiɗa cii yípussa gari, kipeskiigarúu kii tawahussa gari, ngëmiigarúu wëñ kiyëgís taaboh na iñaa ɗú jëgíꞌseeɗa. Kon wëñat kigërëm Kooh dijófíꞌ. 8 Watukat ɓoꞌ fíꞌtúu ga kiheel hamham, kaa en woꞌeen ɗúkoh, kaa enndii tús. Hamhamaama kolkoh ga baah ɓoꞌ-súusúus na ga iñcii ga ëldúna laakin dooli ee ca hotukooɗa. Wa meyohhii ga Kiristaanii. 9 En kiꞌenaa, Kooh yii dëkka ga faanfiigari, ya gomin gari. 10 Ee ɗú ɓan, dii ɗú enin wíinoo nariɗa, ya gomin garúu, ya yii ya hanoh ɗook ɓéeɓ iñcii en na kinguuruk, na ɓéeɓ iñcii laakin dooli ee hotukooɗa.

11 Ɗú enin ɓuwaa gúrukin ndaga dii ɗú enin wíinoo na Kiristaaɗa. Enndii nak gúrukaa kooroh ga yah ɓoꞌ-súusúus, wayee en gúrukaa meyoh ga Kiristaanii, ee wa nísin kiɓoꞌkiigaruu ëewdohhuu ga kitum baakaaꞌɗa. 12 Ɗú acuunun nari, ga wii ɗú bëtísiꞌuɗa, ee ga kiꞌenndúu wíinoo nari, ɗú mílísin nari ɓan. Iñaama laakin ndaga ɗú gëmin ga doolii Kooh mílísiꞌti ga ɓuwaa kaaninɗa. 13 Kuɗewaa ɗú enee ɓuwaa kaanin ga fíkíi Kooh ndaga lak ya níssii kiɓoꞌkiigaruúu ëewdohirúu ga kitooñɗa. Diimaɗa Kooh oninndúu kipesis na Kiristaanii.

Ya bayalinnduu tooñcii ɗu tooñnjiɗa ɓéeɓca. 14 Këyítfaa attiꞌeeruu ndaga ɗu taabukéeríi iñaa fa nakoh kitumɗa, Kooh níiliꞌɗinfa. Man na ya daaƴdohinfa ga kuraanaa Kiristaanii. 15 Fodaama, Kooh nísin doolii iñcii en ga díkaanti ɗook na kakay en na kinguuruk ee ca kaañukooɗa. Ya wíiñnjaca ga fíkíi ɓéeɓ ɓuwii ga wii ya ɓaŋca na ceenɗa, ya wëtiꞌtaca kiteewoh an ya ɓúukinca ga ɗook kuraanaa Kiristaanii.

16 Kërí tah, kaa tookat ken ñaꞌtúu ga loo ñamah, wala anah, ga loo hew, ga loo baahcii tumsi ga ñiin wiꞌas, wala ga loo bes Sabat. 17 Iñcaama tóohca nataalee hen rek iñii enee na kihayɗa, wayee kayohfii fii ga Kiristaanii. 18 Ɓuwii woꞌ an faan jomin kisodalu, ee ɓan an malaakacii jomin kijaamukuɗa, kaa onatɓa hal ga haffúu ɓa hoonohhúu kilaak ndam. Ɓa ndamuki iñcii ɓa hoti ee an Kooh yërí teeɓɓacaɗa. Ɓa kuliyuki halaat ɓoꞌ-súusúus, ee ca ekɓa ga kiɓëwíꞌ hafɓa. 19 Ɓa ammbii ga Kiristaanii en hafii kuliyuk ga faanfiiɗa. Ee moona déy, Kiristaanii yërí toputuꞌi faanfii ɓéeɓfa, ya onnda céeꞌcii ga faanfii ɓéeɓca, kiꞌaboh na tëpíscii na tísíltii, bi fa fii yak fodii dii Kooh waaꞌɗa.

20 Waa ɗú kaandohin na Kiristaanii bi ɗú ɓëgísukin ga iñcii ga ëldúna laakin dooli ee ca hotukooɗa, iñii tah ya ɗú lís kitaabuk iñii ca nakohɗa, en fan ëldúnaaniima ɓay kipessúu? Ɗú ebilohi an: 21 «Kaa ɓewat iñii yii!», «Kaa ƴoohat wii!», «Kaa leꞌat ga wúunee!» 22 Iñciima, ee ɓoꞌ jeriñukohcanaa ca seeyɗa, ca enndii tús. Ɓuwii doŋ ebilohica kitum, ɓa jëgírohica. 23 Kayoh, iñcaama nakohu kitumɗa jekin ga kiyóodíroh ɓadukeen wijófíꞌ, ndaga ca ebiloh kiꞌapuk ga kitaabuk baahcii, kiyóoskíꞌ haffu na kisodal faanfu. Ee moona, ca laakoo haf ndaga hoonohoo ɓuwii kitumi iñcii cibóníꞌcii ɓa enukohiɗa.

3

1 Waa ɗú bokin kimílísɗu na Kiristaanii, kon heelat kilaak iñcaa en ga ɗookɗa, ga daa Kiristaanii enoh, yugoh yah-ñaabaa Koohɗa. 2 Líkat hellúu ga iñcaa en ga ɗookɗa, hanat kiꞌen ga cii en ga ëldúnaɗa. 3 En kiꞌenaa, ɗú kaanin ee kipeskiigarúu taabin kiɗaaku na Kiristaanii ga Kooh. 4 Kiristaanii yërí en kipeskiigarúu ee bëríinaa ya feeñukanɗa, ɗú hay kibok nari kitaam ga ndamaagari.

Kipeskaa kuɗewaa na kipeskii kiꞌaskii

5 Kon apat iñcii en garúu ee ca enaama ëldúnaɗa, ennda: kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, kitum iñcaa moroo, kiɓeeduk ga yen, neɓlaat-kumuun cibóníꞌ na kiwaaꞌ kigooñ tóoh ga haffu ndaga iñaama man na kijaamuk alal fodii ɓaa jaamuk Kooh. 6 Iñcaama cërí tah aylukaa Kooh keeni ga ɗook ɓuwaa saŋngi kikelohiꞌɗa. 7 Ɗú ɓan, ɗú madee ɗa kuɗewaa ga wii ɗú taabuk iñcaama ga kipessúuɗa. 8 Diimaɗa nak, foñat ɓéeɓ iñcii cii: kiꞌayluk, kitamoh keeñ, kisoot, kiɓas na kimeƴdoh woꞌeen cibóníꞌ ga kúuwrúu. 9 Íisat kiwoꞌ saboh ga díkaantirúu, ndaga ɓaa ɗú enee kuɗewaaɗa, ya na tumeencaagari, ɗú súmiꞌinndi fodii kúltí, 10 ee ɓii yiꞌasyii, ɗú ekukinndi fodii kúltí fiꞌas. Ɓiima dëkat rek kiꞌen yiꞌas, kaꞌ bi ya ínoh fodii dii Kooh yii sakki ínohɗa, ee ya man nari ɓan. 11 Ga iñaama, laakissii solu an yii yaawúuꞌ, yii enndii yaawúuꞌ, yii gúrukin, yii gúrukkii, yii meyoh ín, yii yúudukkii, yii ñaam, yii enndii ñaam. Kiristaa doŋ laak solu: ya en tóoh ee ya en ga ɓaa en ɓéeɓ.

12 Waa Kooh tanukinndúu, ɗú en ɓuuci ee ya keeñukinndúu, laakat yërmaandi ga ɓimooroommbúu, jofat ga ɓaa en ɓéeɓ, yóoskírat haffúu, ɗú yewin jam ee ɗú múuñɗoh. 13 Yaa en ɓéeɓ tookat mooroomci, ɗú bayalohi binaa laak ɓaa yen mesikki ga mooroomcinaa. Fodii dii ɓan Haꞌmudii bayallúuɗa, ɗú ɓan bayalohat ɗa ga díkaantirúu. 14 Ee ga ɗook iñcaama tóohca, waarohat ndaga kiwaaroh kërí onanndúu kiꞌen wíinoo seŋis. 15 Jamii Kiristaanii níirat keeñciigarúu. En kiꞌenaa, jamiima wërí Kooh ɓayohhúu ga hafci ɗú ɓéeɓpúu ɗú en fodii céeꞌcaa bok ga faan fíinoo. Kon dëkat Kooh kigërëm.

16 Woꞌeenii Kiristaanii, ga dii wa hín kihoomɗa tóoh, wa dëkat ga ɗuuƴcúu. Jëgírohat, ɗú daasohi ga ɗuuƴcúu taam na kiñaañkaa Kooh onndúuɗa. Ƴeekat Kooh na ɓéeɓ keeñciirúu, ɗú gërëmmbi kooroh ga ƴeek-bak, ƴeek-ndam, na ɓéeɓ ƴeekcaa Helii Kooh onndúu kiƴeek. 17 Ee iñaa ɗú mín kitum tóoh, ennda ga woꞌeen, ennda ga tumeen, enat ga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, ɗú gërëmi Kooh Paamudii, kooroh gari.

Kitaabohkii jom kilaak ga ɗuuƴ jawoot kerceenɗa

18 Ɗú ɓeticii, kelohɗat ɓiƴaallúu fodii ɓetifaa en yuu Haꞌmudii jom kitum. 19 Ɗú ƴaalcii, waarat ɓeticiigarúu ee kaa sootat gaɓa.

20 Ɗú oomaacii nak, kelohɗat ɓipaammbúu na ɓiꞌeewwúu ga iñaa en tóoh. Iñaama yërí Haꞌmudii sek garúu. 21 Ɗú paamuncii nak, kaa tamohɗat keeñcii towutiigarúu, enndiikanaa, ɓa yah garúu kimeƴ.

22 Ɗú ñaamcii nak, kelohɗat haꞌmunciigarúu ga ëldúnaɗa ga iñaa en tóoh. Hanat kiꞌen rek ga daa ɓa malaki garúuɗa tah ɗú tumi lëgëyiigarúu kiheel ndam ɓoꞌ-súusúus, wayee kelohɗatɓa, taam na keeñ wisétíꞌ ndaga dii ɗú erin Haꞌmudii céeꞌɗa. 23 Lëgëyaa ɗú mín kitum tóoh, ekat keeñnjúu ga ɓéeɓ fodii lëgëyaa ɗú tumiꞌ Haꞌmudii. Hanat kiꞌen fodii ɗú tumiꞌ ɓoꞌ-súusúus rek. 24 Tumat iñaama ndaga ɗú ínohin an ɗú hay kilam ga iñcii cinéwíꞌcii Haꞌmudii faaniꞌ ɓuwiigariɗa. Haꞌmudii yukayohyii ɗu súrgaꞌukɗa, Kiristaanii yërí. 25 Ɓéeɓ ɓaa tum iñaa joffiinaa nak, Haꞌmudii íkanndi yibóníꞌ yaa ya tumɗa. Ee ya ƴahhii kifaꞌɗoh ken.

4

1 Ɗú haꞌ-ñaamcii, taabat na ñaamciirúu ga iñaa júwin ee koorin waas. Kaa alat an ɗú ɓan, ɗú laakin Haꞌmun ga asamaan.

Iñcii Pool mëeñjoh kiꞌebil ɓu-koloos kitumɗa.

2 Dëkat ga kikíim Kooh, ɗú ek hellúu ga kitaam nari na kigërëmmbi. 3 Kíimɗattíi Kooh ɓan, doonaa ya lëgísiꞌtíi hal ɗí yéegalohi Woꞌeeniigari, ɗí jangati kúmpafii ga Kiristaaniiɗa. Kúmpafiima fërí tahhoo kilagu ga kasu. 4 Kíimat Kooh doonaa mi mín kijangat kúmpafiima bi leeꞌ lañ fodii dii mi jomka kitumɗa.

5 Ɓuwii enussii kerceenɗa, taabat naɓa na hel. Ee binaa ɗú laak hal gaɓanaa, kaa íisat wa paaf. 6 Woꞌeencaagarúu naɓa enat woꞌeen cinéwíꞌ, caa laak haf. Ɓaa woꞌ narúu ɓéeɓ mínatti kitaas daa jomɗa.

Taŋkoh

7 Tísík, hayyúu kiɓéestíꞌ ɓéeɓ iñaa aaw garoo. Ya mbok-kerceen, yaa mi keeñukin ee ya súrga Haꞌmudii yijúwíꞌ. Ya taam naroo ga lëgëyii Haꞌmudii. 8 Mi wosinndi garúu doonaa ya ga kihafci, ya woꞌꞌúu iñii ɗí enukoh diiɗa ee ya dëlíꞌ hellúu. 9 Ya ƴah kitaam na Onesím, mbok-kerceen yiwóoríꞌ, yaa mi keeñukin ee dëk kúllúu. Ɓa hayyúu kiɓéestíꞌ tóoh iñii laak diiɗa.

10 Arístarka yii en naroo ga kasiiɗa, yii këñíꞌtúu ga, ya na Marka yii bokoh na Barnabaasɗa. Marka nak, binaa ya hay garúunaa, tëebílukatti, ɗú toputuꞌi dijófíꞌ fodaa mi woꞌeerúukaɗa. 11 Yéesu yii ɓaysi Yustusɗa, yii këñíꞌtúu ga ɓan. Ga yaawúuꞌcii enu kerceenɗa, ɓuwum ɓaahayɓum ɓuma rek taam naroo ga lëgëyii Nguurii Kooh ee ɓa daasinndoo. 12 Epafaraas ee dëk kúllúuɗa yii këñíꞌtúu ga. Ya súrga Yéesu Kiristaa ee ya yii kaantukoh ga kikíimiꞌtúu Kooh, doonaa ɗú en kerceen ɓiyëgísíꞌ ga ngëmii, ɓaa tuukuunun ga kitum tóoh iñaa Kooh waaꞌ. 13 Mi yii seediꞌ gari an ya tookin kison lool ndaga ɗú, ɗú na ɓuu teeraa Lawodísée na ɓaa teeraa Yeropolis. 14 Fiiliiruu Lúkkaa, payohii, yii këñíꞌtúu ga, ya na Demaas.

15 Këñíꞌɗattíi ɓéeɓ mbok-kerceencum ga teerum Lawodíséeɗa, ɗú këñíriꞌtíi Nímfas, ya na ɓéeɓ ɓuwaa gëmin ga Yéesu, hídírukohsi ga kaanciɗa. 16 Binaa ɗú jaŋ Këyítfii mi bínndúu fiinaa, tumat tóoh bi ɓu-Laodiíseeɓaa gëminɗa jaŋfa ɓan, ee ɗú jaŋ faa ɗú laasan meyoh gaɓaɗa ɓan. 17 Woꞌat Arkíp ya tuuk ga lëgëyum Haꞌmudii eꞌtiɗa, en ɗanaa, ya mínwa kitum bi mat.

18 Mi Pool, mi yërí bín bíncii cii na yahhoo kikëñíꞌtúu. Kaa alat an mi yii lagussa ga kasu. Mi yii kíim Kooh barkeellúu.

1 ƁU-TESALONÍK

1

2

3

4

5

Këyítfii Pool ɗeɓ kibín Ɓu-teeraa

Tesaloníkɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool deɓ kibín kerceencaa ga teeraa Tesaloník han kiꞌaasu ga ngëmaaɗa. Pool karee daama, ya yéegallaɓa Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu Kiristaaɗa (Tumeen 17: 1-10). Ɓuwaa daamaɗa gëmussa ga Kiristaanii. Tíkkii ga iñaa maañ yaawúuꞌcaa dëku daamaɗa ekussa ɓuwaa ga kisagoh na Pool ya na fiiliimuncaagari. Iñaama tahha kon, ɓa kaañissii kiyuŋ daama.

Kerceencaa daamaɗa ɗaakussa Pool ya na ɓuwaa taabee nariɗa. Ɓa meƴca nari dëkaa, ga wek, kisaandohhi; Pool na ɓiƴaaɓaagari karussa teeraa Beree (Tumeen 17: 10).

Tíkka ga iñaa maañ, Pool wossa Tímotée kiwaaknee kerceencaa ga Tesaloníkɗa. Tímotée ka’ta ee ga waa ya ɓoyukɗa, ya woꞌꞌa Pool an ɓuwaa lís ki’am ga waasaa. Wayee laakin gaɓa ɓaa saŋ kilëgëy kiɓay hafɓa. Ɓa abee an diimanaa Yéesu hayis, kon calooɓa kilëgëy. Ɓíinoo helcaagaɓa daléeríi ndaga an ɓa sekin iñaa maañ bi sah ɓipaamɓa na ɓiꞌeewɓa kaanin ee bi wati Yéesu hayyii. Iñaama tahha Pool bínndaɓa kidaasɓa. Ya woꞌꞌaɓa ɓan daa kihayiskii Kiristaanii ƴah kimanɗa, na iñaa ya ƴah kitumiꞌ ɓuwaa gëmin gariɗa. Kon nak ɓa jomin kilís ki’am yaakaa’ an bes waa hay, ɓa enan na Ha’mudii bi taaꞌ.

Këyítfii Pool bín kerceencaa ga Tesaloníkɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1)

2 - Kipeskaa na ngëmaa ɓu-Tesaloník laakɗa (1: 2–3: 13)

3 - Kipeskaa neɓ Koohɗa (4: 1-12)

4 - Kimílískaa ɓuwaa kaanin na kihayiskaa Yéesu (4: 13–5: 11)

5 - Iñcii Pool mëeñjoh kinak ɓu-Tesaloníkɗa (5: 12-28)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool mi yërí bínndúu këyítfii fii, mi na Sílaas* na Tímotée. Ɗí ɓii këñíꞌtúu, ɗú ɓu-jaangii ga Tesaloník ee bok kiꞌen wíinoo ga Kooh Paamudii na ɓan ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiiɗa. Kooh barkeelattúu, ya onndúu jam.

Kipeskaa na ngëmaa ɓu-Tesaloník laakɗa

2 Ɗí ɓii gërëm Kooh garúu ɓéeɓpúu besaa en tóoh ee saycaa ɗí kíim Kooh ɓéeɓ, ɗí ɓaydohhúu ga ɓan. 3 Ɗí ɓii níindísuk rek ga fíkíi Kooh, paamudiigaruu, tumeenciigarúu meyoh ga ngëmɗa, lëgëyii wiméeskíꞌwii ɗú enukoh ndaga kiwaaꞌ Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii garuuɗa, na ɓan ga dii ɗú yëgísin ga yaakaarii ɗú laak gariɗa. 4 Mbokcii, ɗí ínohin an Kooh waarinndúu ee ya tanukinndúu ɗú en ɓuuci. 5 En kiꞌenaa, ga wii ɗí yéegallúu Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, eeméeríi ga woꞌeenciigaríi kesi, wayee ɗí taabee ga na doolii Helii yiselaꞌíꞌyii oneeríiɗa. Ee ɗí ínoheera híl an iñaa ɗí woꞌɗa kayoh. Ga wii ɗí en narúu dumaɗa, ɗú hotin ga dum ɗí madee ga ɗuuƴcúu ee laakiꞌtarúu jeriñɗa. 6 Ɗú nak, ɗú taabukkaríi, ɗí na Haꞌmudii ga dii ɗí manɗa. Ee ga ɗuuƴ coonu ciméeskíꞌ, ɗú tookka woꞌeenii Kooh ee ɗú taammba ga na keeñ wisóosíꞌ waa Helii yiselaꞌíꞌyii onndúuɗa. 7 Fodaama, ɓuwaa gëmin Yéesu ga gohaa Maseduwaan na waa Akayɗa abohussarúu ɓuwaa ɓa mínin kitaabuk, ɓa mëdírohha kipeskaagaɓa na kaa garúu. 8 En kiꞌenaa, Hewhewii woꞌ ga loo Haꞌmudiiɗa meyoh garúu, wa tassa ga ɗuuƴ ɓéeɓ gohaa Maseduwaan na Akay. Ee eemmbii daama doŋ: ngëmii ɗú laak ga Koohɗa síwin daa en ɓéeɓ. Kon caloo ɗí woꞌ dara ga. 9 Ɓéeɓ ɓuwaa ɓaa ɓéestíꞌkoh tookaa ɗú tookkíi ga waa ɗí hay dëkumgarúu, na daa ɗú foñ koofcaagarúu, ɗú aawwa kijaamuk Koohyii yukayohyii en na kipesɗa. 10 Ee ɓan ɗú ɓii sek Kowukiigari ƴah kihayis meyoh asamaanɗa. Kërí en Yéesu, yii Kooh mílísiꞌ ga ɓuwaa kaaninɗa, ee yërí músalluu ga aylukaa Kooh ƴah kiꞌíif ga ɗook ɓuwiiɗa.

2

Lëgëyaa Pool ga teeraa Tesaloníkɗa

1 Mbok kerceencii, ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin an hayaa ɗí hay garúuɗa enndii sooƴ. 2 Ɗú ínohin ɓan an wii ɗí leꞌan garúunaa, ɗí ɗeɓ kitíku coonu na kiɓasu ga teeraa Filiip, wayee Koohyiigaruu onndaríi kikaañ kiyéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii meyoh gariɗa ga lebiꞌ wiyaak✡. 3 Iñii ɗí jangattúuɗa enndii saboh wala en iñaa leeꞌtii, ee ɗí heellii kiɗúk ken. 4 Kooh nak yërí malakkíi bi ya óolukkaríi, eꞌtaríi kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii. Kon ɗí yéegalohaa, ɗí woꞌꞌii ga iñaa neɓ ɓoꞌ-súusúus, wayee ɗí woꞌ ga iñaa neɓ Kooh, ya yii ya ínohin iñaa ɗaakuk ga ɗuuƴ keeñciigaruuɗa. 5 Ɗú ínohin dijófíꞌ an ɗí mosoo kijay ken ga jangatiigaríi ee ɗí mosoo kiheel iñaa ɗí laakan ga; Kooh sah ínohin an iñii ɗí tumɗa júwin; 6 ee ennda ɗú ɓu-Tesaloník, ennda ɓuwii tesɗa, ɗí mosoo kiheel ken ndammbíi ga. 7 Moona déy, ɗí míneerarúu kigítín ɗú tumiꞌtíi iñaa en tóoh ndaga ɗí ɓiꞌapotaaꞌ Kiristaanii. Wayee ɗí tummba ndaŋ narúu mannda na eemunaa toputuꞌi liiraa ya laak. 8 Kiwaaꞌkii ɗí waaꞌtúuɗa eemmbii rek ga kiyéegallúu Hewhewii winéwíꞌwii meyoh ga Koohɗa, wayee ɗí tookin sah kiꞌeꞌtúu haffíi ndaga ɗú enee ga ɗuuƴ keeñnjíi. 9 Mbokcii, ɗú níindísukaa ɗú hotin ga lëgëycaa ɗí tumeeɗa na daa ɗí hídee kisonɗa. Wekoo nohoo ɗí enee ga kilëgëy en ɗanaa ɗí sodaloo ken ga kitoputuꞌꞌíi, hídaa daa ɗí eneerúu kiyéegal Hewhewii winéwíꞌwiiɗa tóoh. 10 Ɗú hotin iñaa ɗí tumeeɗa ee Kooh ɓan hotinndi. Ɗú ɓii ɗú gëmin ga Yéesuɗa, ɗí taabee narúu ga iñaa setin, iñaa júwin ee ga iñaa laakoo sík. 11 Ɗú ínohin ɓan an ɓaa en ɓéeɓ garúu, ɗí abeeri fodii paamun na towutaagari. 12 Ɗí ɓaa onndúu hel, ɗí ɓaa daassúu ee ɗí ebilirúu kipes ga iñaa sóosíꞌ keeñaa Kooh, ya yii ya ɓayyúu kiꞌaas ga nguuraagari na kibok ga ndamaagariɗa.

13 Iñii tah ɗí íisoo kigërëm Koohɗa wërí en an, ga wii ɗú laas ga Woꞌeenii Kooh ɗí yéegaleerúuɗa, ɗú dallawa kitook ga keeñnjúu. Ɗú tookkiiwa fodii woꞌeen ɓoꞌ-súusúus wayee ga iñaa wa en kayoh-kayohɗa, fodii woꞌeenaa meyoh ga Kooh. Fodaama, wa wii lëgëy ga ɗuuƴcúu, ɗú ɓii ɗú gëmin ga Yéesuɗa. 14 En kiꞌenaa, mbokcii, ɗú taam ga kotcaa ɓuwaa ga jaangucaa Kooh ga gohaa Yúudée ee enu ɓuu Yéesu Kiristaaɗa. Coonucaa yaawúuꞌcaa tíkeeɓaɗa cërí cii ɓuwiigarúu tíkussúu watiɗa. 15 Yaawúuꞌcaama ɓërí apee Yéesu, Haꞌmudii, ya na sëldíiga-Koohcaa; ee ɓa ɓërí enndíi na kihatal ga kipes. Ɓa tumi Kooh iñaa newoori ee ɓa sagohin na ɓéeɓ ɓuwii, 16 waa ɓa heeliríi kihoonoh kijangat ga ɓuwaa enussii yaawúuꞌɗa Woꞌeenii Kooh jomɓa kimúsalɗa. Fodaama, ɓa ɓaatin ga baakaaꞌcaa ɓa dëki ga kitumɗa bi matin sëk. Aylukaa Kooh nak mëeñjohin kikípuk ga ɗookɓa.

Pool waaꞌ kihotis ɓu-Tesaloník

17 Mbokcii, ɗí nak, ɗí hëgískohin narúu iñaa samin kimaañ, wayee luu enee an ɗu úsaayoh ga has, enndii ga keeñ. Ɗí ɗoorukkúu hen bi ɗí tumin iñaa en tóoh kimínndúu kihotis. 18 Ɗí waaꞌta kon kihayyúu kiɓaaɓ ee mi Pool, mi ga kihaffoo, mi jéeminka enndii waas kíinoo, enndii waas kanak, wayee Seytaani galukka ga. 19 En kiꞌenaa, ɗí ɓewohan yaakaaꞌ ga ɓa? Ɗí ɓewohan ga ɓa iñaa sóosíꞌ keeñnjíi, na neehalaa ɗí ndamukohan ga fíkíi Yéesu, Haꞌmudii, binaa ya hayisaa? Enndii ɗúne? 20 Ahaŋ kay! Ɗú ɓërí en iñaa ɗí ndamukohan, ɗú en iñaa sóosíꞌ keeñnjíi!

3

1-2 Kërí tah nak, waa ɗí kaꞌta bi ɗí mínissii kimúuñ sekeenaama, ɗí nammba kiwos Tímotée, ya hayyúu kihaltuk, ɗí, ɗí tes ga teerii Ateen. Tímotée, ya mbok-kerceen fodiigaríi ee ya taabi naríi ga lëgëyii Kooh en kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Kiristaaniiɗa. Ɗí wosinndi garúu, en ɗanaa ya amɗohhúu, ya daassúu ga ngëmumgarúu, 3 doonaa coonucii ɗu en na kidaƴɗa tahoo ngëm ken kiyëngëluk. Ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin an coonuciima bok ga iñaa Kooh waꞌtuu. 4 En kiꞌenaa, wii ɗí en narúuɗa, ɗí woꞌeerarúu kumëeñíꞌ an ɗu hay kihatalu ga kipessuu, ee ɗú ínohin gaka an iñaama yërí laak. 5 Kërí tah, waa mi mínsiséeríi kimúuñ sekeenaama, mi wossa Tímotée kihaltukkúu ati ɗú lís kiyëgís ga ngëmumgarúu. Ee lak mi niikee Seytaani fíꞌtúu bi ɓéeɓ iñaa ɗí dayee ga kijëgíꞌtúuɗa en sooƴ.

6 Diima nak Tímotée meyohin garúu ɓoyukin garíi, ee ya haydohɗinndíi ɓéestíꞌ winéwíꞌ ga loo ngëmumgarúu na loo kiwaarohkum laak ga díkaantirúuɗa. Ya woꞌin an helciigarúu lís kilík garíi ee ɗú waarinndíi kihot lool fodii dii ɗí waaꞌtúu kihotisɗa. 7 Kon mbokcii, hídaa ga coonucii na mesiklaatcii ɗu daƴɗa, ɗú dëlírin hellíi ndaga ngëmum ɗú laakɗa. 8 Diima deŋ, ɗí mínin kiꞌíik hëes, waa ɗú abin bi yëgísin ga Haꞌmudii. 9 Ɗí mínoo Kooh kigërëm garúu bi dooy ndaga ga dii ɗú hín kisóosíꞌ keeñciigaríi ga fíkíici, ya yii ya en Koohyiigaruuɗa. 10 Wekoo nohoo, ɗí ɓii kíim Kooh ga daa ɗí wëñ kimín, ya onndíi ɗí mínndúu kihotis ee ɗí mín kijëgíroh iñii tes ga bi ɗú wëñ kiyëgís ga ngëmiigarúu ga Yéesuɗa.

11 Kooh, paamudiigaruu ga kihafci, na Yéesu, Haꞌmudiigaruu, ɓa waayukɗattíi waasii bi ɗí mín kihay bi garúu. 12 Haꞌmudii onattúu kiwaaroh kiyaak, kidóoyíꞌ, yaa en ɓéeɓ na mooroomci, ka tas ga ɓéeɓ ɓuwii. Waarohat kon fodii dii ɗí waaꞌtúuɗa. 13 Fodaama, Yéesu Haꞌmudiigaruu ɓaatat dooli keeñciigarúu, en ɗanaa, ɗú en ɓiɓoꞌ ɓiselaꞌíꞌ, ɓaa laakanndii sík ga fíkíi Kooh, Paamudiigaruu, bëríinaa ya hayisan taam na ɓuwii en ɓuuciɗa.

4

Kipeskaa neɓ Koohɗa

1 Kon nak, mbok-kerceencii, ɗú hotin garíi daa ɗú joman kiman bi ɗú neɓloh Kooh. Ee sah ɗú taabuk iñaama. Ɗí ɓii kíimmbúu diima ee ɗí ɓii dímalukkúu ga teekii Yéesu Haꞌmudii, wëñat kiguuꞌguuluk ga iñuma. 2 En kiꞌenaa, ɗú ínohin iñcii ɗí ebillúu kitum ga teekii Yéesu, Haꞌmudiiɗa. 3 Iñii Kooh waaꞌɗa wërí en an ɗú selaꞌ: Kon abukat ga kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ. 4 Ɓaa en ɓéeɓ garúu mínat kiꞌam hafci*, ya pes ga iñaa selaꞌin ee tahanndi kiꞌonu céeꞌ. 5 Hanat kiꞌen neɓlaat-kumuun jíitalli, fodii yiifaꞌcii, ɓuwaama ínohsoo Koohɗa. 6 Ga loo iñuma, kaa tooñ múk mooroomfu ga ɓetici, fu ɗúkiri. Ɗí woꞌeerarúuka ee ɗí ɓii woꞌissúuka an Haꞌmudii hayka kiꞌëldúk ga ɗook ɓéeɓ ɓuwaa tumsi iñaamaɗa. 7 En kiꞌenaa, Kooh ɓayyiiruu ga hafci kitaabuk iñaa moroo kitum, wayee ya ɓayyuu doonaa ɗu en ɓuwaa selaꞌin. 8 Ɓéeɓ ɓaa fu saŋ woꞌeenii wiinaa, fu saŋngii woꞌeen ɓoꞌ-súusúus wayee fu saŋ woꞌeenii Kooh, ya yii ya onndúu Heliigari yiselaꞌíꞌyiiɗa.

9 En ga loo kiwaaroh ga díkaanti mbok-kerceenaa, caloo ɗí bínndúu ga, ndaga Kooh lëdírinndúu, ɗú ga kihaffúu, kiwaaroh yaa en ɓéeɓ na mooroomci. 10 Ee kiwaarohkaama kërí ɗú tíidi ga díkaantirúu na ɓéeɓ mbok-kerceencii ga gohii Maseduwaanɗa. Kon mbokcii, ɗí ɓii daassúu, ɗú wëñ kiɓaat kiguuꞌguuluk. 11 Ekat keeñnjúu ga kipes na jam, aasat ga iñaa en waassúu ee lëgëyat ɗú ɓay haffúu, fodaa daa ɗí nakeerúukaɗa. 12 En ɗanaa, ɓuwii enussii kerceenɗa hayyúu kiꞌon ceeꞌ ee ɗú sekoo dara ga ken.

Kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa na kihayiskaa Yéesu

13 Mbokcii, ɗí waaꞌtii ɗú tesɗa ɗú ínohoo dara ga loo ɓuwaa kaaninɗa, doonaa keeñnjúu leehoo ga iñaama fodii ɓuwii ɓiima laaksoo yaakaaꞌɗa. 14 Waa ɗu gëmin an Yéesu kaanin ee ya mílísin, ɗu gëmat ɓan an ɓuwaa kaanin na ngëmaagaɓa ga Yéesuɗa, Kooh hayɓa kimílísiꞌ, ɓa taam na Yéesu. 15 En kiꞌenaa, iñii yii yërí ɗí woꞌꞌúu ee ɗí ɓewohhi ga iñaa Haꞌmudii woꞌ: ɗu ɓii, kihayiskii Haꞌmudii laakannduu lak ɗu ɓii lís kipesɗa, ɗu ɗëwírukanndii ɓuwaa kaaninɗa. 16 Ɗu hay kikeloh koonaa ka ebiloh yen, ɗu keloh koonaa malaaka ga ɓaa kuliyuk ga malaakacaaɗa, na ríiraa mbiiwaa Kooh wiyaakwaa; ee daama, Haꞌmudii ga kihafci hay kiyoosukoh asamaan. Fodaama ɓuwii kaanin ee kikaan laakɓa ga kitaabuk Kiristaaniiɗa ɓërí ɗewan kimílís. 17 Lëehíraa, ɗu ɓii laakannduu lak ɗu lís kipesɗa, ɗu hay kiɓëwíru naɓa ga ɗook yaayeelcii, ɗu hídohnee na Haꞌmudii ga ɗook. Ee fodaama ɗu hay nari kiꞌen bi taaꞌ. 18 Kon nak, ɓaa en ɓéeɓ garúu dëlírat hel mooroomci na woꞌeencum cuma.

5

1 Kon Mbokcii, en iñaa aaw ga jamaanaa na wahtaa iñcuma ƴah kilaakohɗanaa, caloo ɗí bínndúu ga. 2 En kiꞌenaa, ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin híl an besaa Haꞌmudii ƴah kihayisɗa betohan fodii dii lok betohi ga wekɗa. 3 Laakan ɓuwii lak ɓa ɓaa woꞌ an: «Ɗu ɓii ga jam, hel dalin!». Daama, kisaŋkuꞌ hay kikípuk waas kíinoo ga ɗookɓa, betɓa fodii dii mesiklaat kimatuk beti ɓetifaa en na lookɗa. Besaama, ken gaɓa mínanndii ga kisaan. 4 Wayee nak mbokcii, ɗú enndii ga ñúus bi besaama mínirúu kibet fodii lok. 5 En kiꞌenaa, ɗú ɓéeɓpúu, ɗú ɓitowu leeꞌlaatii ee ɗú tíin na noh. Ɗu enndii ɓuwaa bok ga wekii ee ɗu tíinndii ga ñúus. 6 Kon nak, ɗu hanat kineeh fodii ɓuwii ɓíinoo, wayee ɗu neehat kiwatuk, ɗu wíisoh. 7 Ɓuwii neehiɗa, neehsi na wek ee ɓuwii laaliɗa, laalsi na wek; 8 ɗu nak, ɗu ɓii ɗu bok ga noh taŋɗa, ɗu wíisohat, ɗu ekuk kúltí-pewiñfii en kigëm na kiwaarohɗa, ɗu ekuk ɓan baanu-pewiñii en yaakaarii kimúckiiɗa. 9 En kiꞌenaa, Kooh waaꞌtiiruu kiꞌíif aylukaagari, wayee ya waaꞌ ɗu laas ga kimúckii, kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, 10 ya yii ya kaaniꞌtuuɗa doonaa waa ɗu kaan, waa ɗu pes, ɗu bok kipes nari. 11 Kon ɓaa en ɓéeɓ daasat mooroomci ee ɓan ɓaa en ɓéeɓ amɗoh mooroomci kiɓaat ngëmaagari fodii dii ɗú en naka kitum diima deŋɗa.

Iñcii Pool mëeñjoh kinak ɓu-Tesaloníkɗa

12 Ɗí ɓii kíimmbúu mbokcii, heelukat ɓuwum Haꞌmudii tík ga fíkíirúu ee ɓa yúudirúuɗa, ɓa enukoh lëgëy wiméeskíꞌ ga ɗuuƴcúu; 13 onatɓa céeꞌ wiyaak ee ɗú waaꞌɓa dijófíꞌ ndaga lëgëyum ɓa tumiɗa. Yaa en ɓéeɓ dëkat na mooroomci ga jam. 14 Mbokcii, ɗí nakkúuka: ñarat sagoh-coonucum, daasat ɓuwum laakoo fítɗa, amɗohat ɓuwum laakoo dooliɗa ee ɗú took kimúuñiꞌ ɓaa en ɓéeɓ. 15 Watukat kiꞌëldúk ga mooroommbúu yibóníꞌyaa ya tummbúuɗa. Namat kitaabuk kitum yijófíꞌ besaa en ɓéeɓ, ennda ga díkaantirúu, ennda ga díkaantirúu na ɓéeɓ ɓuwii.

16 Dëkat ga kineɓ keeñ, 17 dëkat ga kikíim Kooh, 18 ee ga iñaa mín kiꞌen tóoh, gërëmat Kooh. Iñaama yërí Kooh sek garúu ga kipeskiigarúu ga Yéesu Kiristaaɗa. 19 Kaa tuukirat lëgëyii Helii yiselaꞌíꞌyii, 20 kaa saganohat woꞌeencii sëldíiga-Koohcii, 21 namat kimalaksukoh hen ɓéeɓ iñaa ɗú woꞌu: iñaa jof gaɗa, ɗú ammbi, 22 ee úsaayat ɓéeɓ iñaa bonin.

Taŋkoh

23 Kooh yii laak jamɗa, ga kihafci, ya onattúu kiselaꞌ kimëtíꞌ sëk, ya níirat tóoh garúu: ennda helciigarúu, fítciigarúu, faanciigarúu, doonaa dara laakoo sík gaca, bëríinaa Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu hayisan. 24 Kooh yii ɓayyúu ga hafciɗa hay kimëtíꞌ iñaama ndaga iñaa ya woꞌ tóoh ya tummbi.

25 Mbokcii, ɗú ɓan, kíimɗattíi Kooh.

26 Këñɗat ɓéeɓ mbok-kerceencum dumaɗa, ɗú mígínoh hafcumgarúu fodii ɓuwaa bok eewun na paamun. 27 Ga teekii Haꞌmudii, mi dímalukkúu ga iñii yii: jagat këyítfii fii ga fíkíi ɓéeɓ mbok-kerceencum. 28 Mi yii kíim, Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu barkeellúu!

* 1:1 1: 1 Teekaa Sílaas ga kiLateŋ woꞌsi Sílwanus ee wërí erohu dii.

✡ 2:2 2: 2 Malkat Tumeen 16: 19-24.

* 4:4 4: 4 Kiꞌam hafci laakin lóogísohcaa taabuku waas wiliis ga iñaama: «kiɓeɓ ɓeti». Iñaa tahkaɗa, woꞌeenii ga kiGerek diiɗa: «yen», mín kiwaaꞌ kiwoꞌ halaatcaa kanakcaama.

2 ƁU-TESALONÍK

1

2

3

Këyítfii fukanakfii Pool bín Ɓu-teeraa

Tesaloníkɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí en fukanakfii Pool bín kerceencaa ga teeraa Tesaloníkɗa. Ya woꞌisɓa ga loo kitúkíꞌkaa ëldúna daa ka ƴah kimanɗa, kihayiskaa Kiristaanii na daa ɓuwaa gëm gari ƴah kimëeñjohɗa.

Ɓiyewin ga ɓu-teeraa woꞌee an Kiristaanii hayin kumëeñíꞌ (2: 2); ɓíinoo woꞌee an iñaama laakkii duum, wayee besaa ka laakohanɗa deeyin. Ɓuwaama woꞌee an besaa deeyinɗa sagussa kilëgëy: ɓa woꞌee an calooɓa kilëgëy. Fodaama ɓa tëekíni lookcaagaɓa ga ɓuwaa tookin kilëgëyɗa (3: 6-12). Iñaama tah Pool bínndaɓa kiwoꞌɓa an ɓaa en ɓéeɓ jomin kiꞌanaŋ, ya ñëmíꞌ hafci. Ya woꞌꞌaɓa an saycaa ɓa hídoh na coonu tóoh, ɓa abat ngëmaagaɓa bi yëgís ee ɓa dëkat rek ga kitum yijófí’.

Këyítfii fukanakfii Pool bín ɓu-Tesaloníkɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Pool gërëmmba Kooh ga ɓu-Tesaloník (1: 3-12)

3 - Iñcii ɗëwírukan kihayiskaa Haꞌmudiiɗa (2: 1-12)

4 - Pool ɓëytoh kiyëgís ga ngëm (2: 13-17)

5 - Pool nakoh kikíim Kooh na kitook kilëgëy (3: 1-15)

6 - Taŋkoh (3: 16-18)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi yërí bínndúu këyítfii fii, mi na Sílaas* na Tímotée. Ɗí ɓii këñíꞌtúu, ɗú ɓu-jaangii ga teerii Tesaloník ee bok kiꞌen wíinoo ga Kooh Paamudiigaruu na ɓan ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii. 2 Kooh Paamudii na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii barkeelattúu, ɓa onndúu jam.

Pool gërëmmba Kooh ga ɓu-Tesaloník

3 Mbokcii, ɗí mínan Kooh kigërëm garúu besaa en ɓéeɓ, ee júwin ɗí tum iñaama, ndaga ngëmiigarúu wii wëñ kiyëgís ee kiwaarohkii ɓaa en ɓéeɓ garúu laak ga mooroomciɗa kii wëñ kiɓaatuk garúu ɓéeɓpúu. 4 Ee ɓan, ɗí safarin kiwoꞌ loorúu ga jaangucii Kooh ndaga ɗú ɓii guuꞌguuluk ee ɗú yëgísin ga ngëmiigarúu, hídaa ga dii ɗú hatalu ga kipes na mesiklaatcii ɗú en na kidaƴ tóohɗa. 5 Iñaama teewohin an attiꞌaa Kooh júwin ee wërí teewohan ɓan an Nguurii Kooh tahhúu kisonɗa, joommbiirúu. 6 En kiꞌenaa, júwin ga Kooh ya ík ɓuwii sodallúu watiɗa coonucii ɓa tíkkúuɗa, 7 ee ɗú ɓii ɗú daƴcaɗa, ya onndúu kiꞌíikaruk, ɗú naríi. Iñaama hay kilaak bëríinaa Yéesu, Haꞌmudii hotukan ga asamaan, taam na malaakacaagari ɓilëekíꞌ-dooliɓaa, 8 ga ɗuuƴ kiwii kiyëeñíꞌ, kiꞌatti ɓuwii ínohsoo Kooh ee sagu kitaabuk Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesu, Haꞌmudiigaruuɗa. 9 Ɓuwaama, fayaagaɓa ƴah kisaŋkuꞌɓa bi taaꞌ, ɓa gúrohu na Haꞌmudii, ɓa gúrohu na doolaagari onɓa kibok ga ndamaa ya laakɗa. 10 Iñaama hay kilaak ga besaama ya ƴah kihayisɗa. Bëríinaa, ɓuwii enu ɓuuciɗa hayyi kiꞌeru ndam, ee ɓéeɓ ɓuwii gëm gariɗa hay gari kiwaaruꞌ. Ɗú ɓan, ɗú bok ga ɓuwaama ndaga ɗú gëmin woꞌeeniigari ɗí yéegalohɗa.

11 Kërí tah, ɗí dëk kikíimiꞌtúu Kooh, doonaa Koohyiigaruu tummbúu ɓuwaa ɓëytohiigari naɓa joommbiiɓa, ee ya amɗohhúu ga doolaagari doonaa ɗú mëtíꞌ ɓéeɓ iñcii cijófíꞌcii ɗú waari kitumɗa na cii ɗú en na kitum meyoh ga ngëmiigarúuɗa.

12 Ɗí ɓii kíim iñaama doonaa ɓéeɓ ɓuwii eꞌ teekii Yéesu, Haꞌmudiigaruu ndam, kooroh garúu, ee Kooh eꞌtúu ndam kooroh gari. Iñaama hay kilaak ndaga Koohyiigaruu na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii barkeelinndúu.

2

Iñcii ɗëwírukan kihayiskaa Haꞌmudiiɗa

1 Mbokcii, en ga loo kihayiskaa Yéesu, Haꞌmudiigaruu, na hídírukohaagaruu ga yahaaciɗanaa, ɗí kíimmbúu iñii yii: 2 luu ɗú kelohee ga woꞌeen sëldíiga-Kooh an besii Haꞌmudii leꞌin, wala ɓoꞌ jangattúuka, wala ɗú teewu këyítfaa bídu an fa meyoh garíi, hafciigarúu hanat kigaaw kikúnuk ga iñaama wala ɗú ƴee ga kitíit. 3 Ken hanattúu kiɗúk ga iñaa mín kiꞌen tóoh. Ínohat an, bi besaama hayaa, kiwediꞌ Kooh kiyaak hay kilaak ee sépíꞌíꞌ-ga-nofii aaw ga kisaŋkuꞌɗa hay kiteewukoh paaƴ. 4 Yii lebirohi ee heñohi tóoh iñcii ɓayohu teek Kooh ee jaamuksiɗa, hay kikaꞌ sah bi ga kiyuŋ ga ɗuuƴ Kaanfaa Kooh, ee ya teek hafci Kooh. 5 Wii mi en ga kaanndúuɗa, man mi woꞌeerarúuka, ɗú níindísukkiine? 6 Ee ɗú ínohin iñaa ammbi diima deŋ, bi ya teewukohan ga wahtaa Kooh amɗa. 7 Doolii sépíꞌíꞌ-ga-nofii ɗaakuki henɗa wii lëgëy haat, wayee ɓii ammbi, hoonohhi kiteewukohɗa kolukohan dii hen, doonaa ka mín kihotuk. 8 Fodaama sépíꞌíꞌ-ga-nofii hay kihotuk, wayee Yéesu, Haꞌmudii hayyi kiꞌap na ëpaa meyohan kúuwciɗa, ya ɗúbíꞌti na leeꞌlaataa taaban na kihayiskaagariɗa. 9 Sépíꞌíꞌ-ga-nofaa nak, binaa ya teewukohaa, ya hay kitaam na doolaa Seytaani, ya hay kitum kíntaanaa en ɓéeɓ, mandargaa en ɓéeɓ na enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ kiheel kiɗúk ɓuwii. 10 Ya hay kitum yibóníꞌyaa en tóoh kiɗúk ɓuwii en na kisaŋkuꞌɗa. En kiꞌenaa, ɓa teꞌꞌii ga keeñɓa kayohfii jomɓa kimúsalɗa. 11 Iñaama tah Kooh tapohhaɓa na doolaa ɗúkohi hen, waa gëmlukohanɓa saboh, 12 doonaa ɓéeɓ ɓuwii gëmussii ga kayohfii ee yibóníꞌ rek neɓlohɓaɗa, ɓa attiꞌu.

Pool ɓëytoh kiyëgís ga ngëmii

13 Mbokcii, ɗí mínan Kooh hen kigërëm garúu besaa en ɓéeɓ, ɗú ɓii Haꞌmudii waarinndúuɗa. En kiꞌenaa, Kooh tanukinndúu ga dalaaraa, doonaa ɗú ɗeɓ kimúsalu kooroh ga tumeenaa Helii yiselaꞌíꞌyii onndúu kiselaꞌɗa, na ɓan ga ngëmii ɗú laak ga kayohfiiɗa. 14 Iñaama yërí Kooh ɓayohhúu, kihay gari, koorohha ga Hewhewii winéwíꞌwii ɗí yéegaleerúuɗa, doonaa ɗú bok ga ndamaa Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. 15 Kon fodaama, mbokcii, yëgísat ga ngëmiigarúu, ɗú am dijófíꞌ iñcaa ɗí jëgíreerúuɗa: ennda iñaa ɗí woꞌꞌúu, ennda iñaa ɗí bínndúu hen.

16 Ɗí ɓii kíim, Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, ga kihafci, ya na Kooh, Paamudiigaruu waarinnduuɗa, yii kooroh ga yërmaandaagari, oninnduu iñaa dëlíꞌ helluu bi taaꞌ na ɓan yaakaaꞌ wiyëgísíꞌɗa, 17 ɓa dëlíꞌ hellúu, ɓa yëgísíꞌtúu ga ɓéeɓ iñaa ɗú tum na iñaa ɗú woꞌ aaw ga yijófíꞌ.

3

Pool nakoh kikíim Kooh

1 Kon diimaɗa nak, mbok-kerceencii, kíimɗattíi Kooh doonaa woꞌeenii Haꞌmudii gaaw kisíw daa en ɓéeɓ, ee wa onu céeꞌ fodii dii ɗú onwa céeꞌɗa. 2 Kíimɗattíi Kooh ɓan doonaa ya sommbíi ga ɓuwii ɓisóotíꞌɓii, ɓibóníꞌɓii. Ɗú ínohin an, enndii ɓéeɓ ɓuwii ɓërí gëm ga Haꞌmudii. 3 Haꞌmudii nak, iñaa ya woꞌ tóoh, tummbi, ya hayyúu kiꞌon kiyëgís ga ngëmii, ya sommbúu ga yibóníꞌyii. 4 Ya dëlírin hellíi garúu. En kiꞌenaa, iñcii ɗí nakkúuɗa ɗú ɓii taabukca ee ɗú lísanca kitaabuk.

5 Ɗí ɓii kíim Haꞌmudii, ya níiꞌ keeñciigarúu ɗú mín kiwaaꞌ Kooh, ee ya onndúu kimúuñ fodaa Kiristaanii.

Kitook kilëgëy

6 Mbok-kerceencii, ɗí nakkúu ga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu kiꞌúsaay ɓéeɓ mbok-kerceen, yaa en ga kiwílíiluk ya saŋ kitaabuk iñcii ɗí jëgíꞌtúuɗa. 7 Ɗú ga kihaffúu, ɗú ínohin daa ɗú koorohan bi ɗú tum fodii garíi. Ga wii ɗí en narúuɗa, ɗí moséeríi kiꞌen ga kiwílíiluk. 8 Ɗí moséeríi ken kikíim ñamah, Wayee wekoo nohoo, ɗí lëgëyee hen, ɗí sodi, ɗí anagi doonaa ɗí sodaloo ken ga kitoputuꞌꞌíi. 9 Ɗí tumkanaa, enndii an ɗí jomoo kilaas dímal garúu, wayee ɗí waaree ɗú malak garíi, ɗú tum fodaa gari. 10 En kiꞌenaa, ga wii ɗí en narúuɗa, ɗí woꞌeerúu iñii yii: Ɓaa saŋ kilëgëyaa, jomoo kiñam ɓan. 11 Ɗí woꞌꞌúu iñuma ndaga ɗí kelohin an laakin ga ɗuuƴcúu ɓiwílíilkoh, ɓaa lëgëyanndii dara enndii kiꞌaas ga iñaa waasɓa gaaga rekaa. 12 Ɓuwaama, ɗí nakinɓa ga teekii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii ee ɗí ɓii daasɓa an ɓa yeewukat ɓa aaw kilëgëy, ɓa ñam iñaa ɓa lëgëy na yahɓa. 13 Ɗú nak mbokcii, kaa soofat fenoo ga kitum yijófíꞌ. 14 Binaa laak garúu ɓaa saŋ kitaabuk iñii ɗí bín yii ga këyítfiinaa, yéegalohatti, ɗú kíiduk gari doonaa ya kaci. 15 Wayee kaa abohatti ɓaa sagoh narúu, namatti kiñaꞌ hen ɗú abohhi fodii mbok-kerceen.

Taŋkoh

16 Ɗí ɓii kíimiꞌtúu Haꞌmudii laak jamɗa, ya ga kihafci, ya onndúu jam besaa en ɓéeɓ na ga iñaa en tóoh. Haꞌmudii taabat narúu ɓéeɓpúu. 17 Këñɗohii mëeñjohɗa, mi Pool mi yërí bínwa na yahhoo. Këyítfaa mi bín tóoh, mi lëehɗohifa foduma. Bíncumgoo cërí cuma.

18 Mi yii kíim, Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu barkeellúu, ɗú ɓéeɓpúu.

* 1:1 1: 1 Teekaa Sílaas ga kiLateŋ woꞌsi Sílwanus ee wërí erohu dii.

1 TÍMOTÉE

1

2

3

4

5

6

Këyítfii Pool ɗeɓ kibín

Tímotéeɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool ɗeɓ kibín Tímotée. Tímotée, eeci enee yaawúuꞌ aassa ga ngëm kerceen ee paamci enee Gerek. Pool, ga kotaa kukanakkaa ya ɓaaɓ kiyéegalohnee Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, hídohha nari ga Lístaꞌ (Tumeen 16: 1-3). Aboh daama ya bokka ga ɓuwaa wëñ kideeƴ Pool taabi nariɗa. Ya taabin na Pool kiɓaaɓ waas ciyewin ee ya bokin nari kilëgëy iñaa yewin ɓan. Saycaa Pool keloh an laakin ɓikerceen, ga teeru wíinoo, ɓaa waaꞌ kifoñ ngëmaagaɓa wala an coow laakin daama tóoh, Tímotée yërí ya wosee kidaasɓa. Kërí tah, yewinin iñaa teekci woꞌsi ga këyítcii bídu fodii: Tumeen 17: 14-15; 18: 5; 19–22; wala ga këyítcaa Pool bín fodii: 1 Korenti 4: 17; 16: 10-16; Filiip 2: 19-24; 1 Tesaloník 3: 2-6, na ciliis. Këyítcii kanakcii cii bídu Tímotée na fii bídu Títɗa, ca enin këyítcaa wosohu ɓuwaa kuliyuk kerceencaaɗa ndaga ca jëgíroh ga loo daa ɓoꞌ jom kitíidiꞌ jaanguɗa.

Wii Pool bín këyítfii fiiɗa, lak ya wosinndi teeraa Efees kidaas kerceencaa kuliyuk ga jaangaaɗa: ɓa wëñ kiguuꞌguuluk ga ngëmaa. Fa laak Tímotée daama. Pool bínndari ya woꞌ kerceencaa ɓa watuk ɓuwaa en na kijëgíroh iñaa taabohhii na Hewhewii winéwí’wiiɗa. Ya woꞌꞌari ɓan daa kerceen jom kiman ga ɗuuƴ jaangu, na ɓan daa ɓa jom kitum ɓa ƴah kitan ɓaa kuliyukan gaɓaɗanaa.

Këyítfii Pool bín Tímotéeɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Kipes kerceen daa ka jom kimanɗa (1: 3–3: 13)

3 - Iñii yiyaakyii ɗaakukee ee Kooh teewohinndiɗa (3: 14–4: 5)

4 - Pool dígalla Tímotée (4: 6–6: 20)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa. Kooh yii músalluuɗa, ya na Yéesu Kiristaa yii ɗu yaakaaꞌ gariɗa, ɓërí nakkoo kiꞌen apotaaꞌ. 2 Mi yërí bínndaa këyítfii fii, fu Tímotée, fu yii mi aboh fodii kowuroo kayoh-kayoh ga ngëmiiɗa. Mi yii këñíꞌtaa ga ee Kooh, Paamudii, ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, barkeelattaa, ɓa laak yërmaandi garaa, ɓa onndaa jam.

Kiwatuk ɓuwaa jëgírohi sabohɗa

3 Fodaa mi nakeeraaka ga wii mi en na kiƴah gohaa Maseduwaanɗa, tesaa duma ga teerii Efees, doonaa ɓuwum en na kijëgírohu saboh dumaɗa, fu ebilɓa kiꞌíis iñaama. 4 Woꞌaaɓa ɓan ɓa íis kitaabuk woꞌeen ëdít na kikín-caasamunkaa ínohoo kileeh, ee iñcaama haydohi nookoh doŋ. Ca amɗohoo ken ga kituukiꞌ iñii Kooh nat kitum ee kigëm Kooh onohiwa kiꞌínohɗa.

5 Iñaa límukan ga iñii nakohu yiiɗa, yërí en an ɓa mín kiwaaroh ga díkaantiɓa, kiwaarohkaa meyoh ga keeñ wimóríꞌ, kilaak hel widëlíꞌ, na kigëm ga Kooh kayoh-kayohɗa. 6 Laakin ɓuwaa ɗeeŋ iñcuma, ɓa múuyin, ɓa abin ga iñcaa laakoo haf. 7 Ɓa tíkin hafɓa jëgíroh ɓiyaak ga iñaa aaw ga loo Waasii Móyíis wayee ɓa ínohoo tús, enndii iñcii ɓa woꞌiɗa, enndii cii ɓa súꞌoh ga an cërí en kayohɗa.

8 En loo Waasii Móyíisaa, ɗu ínohin an wa jofin, en lak ɗu jeriñukohwa ga iñaa kooꞌ waasaa. 9 Ee, ɗu ínohat dijófíꞌ an enndii ɓuwii ɓijúwíꞌɓii tah Waasii Móyíis kituukiru, wayee wa tuukiꞌɗu ɓuwii tookussiiwa ee ɓa heñohiwaɗa, ɓuwii saŋ kigëmɗa, na ɓuwii dëk ga kitum baakaaꞌɗa. Wa tuukiꞌɗu ɓuwii faaliꞌussi iñaa selaꞌin ee tíkussii Kooh daraɗa, ɓuwii api paamɓa wala eewɓaɗa, ɓuwii laŋsi kumuun ɓoꞌɗa. 10 Wa tuukiꞌɗu ɓan ɓuwii faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa, ƴaal-ɓeticii na ɓuwii tooni ɓiɓoꞌ kitum ñaamɗa, kaakoh-sabohcii, ɓuwii cojuki ëgíꞌɗa, na ɓéeɓ iñaa taammbii na jëgírohii wiwóoríꞌwii, 11 wii Hewhewii winéwíꞌwii haydohɗa. Jëgírohiima taaboh na Hewhewii winéwíꞌwii Kooh díŋkaanndoo kiyéegalohɗa, wii teewoh ndamii Kooh, yii yewinin múuꞌɗa.

Pool gërëmmba Kooh ga yërmaandaa yaama laak gariɗa

12 Mi yii gërëm Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, yii onndoo dooli ga lëgëyiigari mi enukohɗa. Mi yii gërëmmbi ga dii ya malakinndoo bi ya óolukkaroo ga lëgëyiigari ya nakkoo kitumɗa. 13 Mi, kuɗewaa, mi enee ɓaa ɓaseeri, hatalee ga kipes ɓuwii en ɓuuciɗa, na ɓaa sooteera bi hëpin, wayee nak ya laakka yërmaandi garoo. En kiꞌenaa, mi gëméeríi gari, kërí tah mi ínohéeríi iñaa mi enukoheeɗa. 14 Haꞌmudiigaruu yóoskírin garoo yërmaandi wiyaak, ya oninndoo kigëm gari na kiwaaꞌ ɓuwii. Ee kiwaarohkaama kërí paali ga keeñ ɓaa taam na Yéesu Kiristaa.

15 Woꞌeenii mi ƴah kiwoꞌ wii wóorin ee ɓéeɓ jominwa kiꞌam dijófíꞌ: Yéesu Kiristaa hay ëldúna kimúsal ɓuwii tumi baakaaꞌɗa, ee mi Pool, mi yërí kuliyuk gaɓa. 16 Wayee nak Kooh laakka yërmaandi garoo: Yéesu koorohha garoo, mi, tumoh-baakaarii wëñ kiyiisɗa, kiteeɓ ɓuwii dii ya hín kimín kimúuñɗa. Ya tum garoo iñaama kiteeɓ ɓéeɓ ɓuwaa gëman gari ee ɓa joman kilaas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

17 Ya buurii ƴah kinguuruk bi taaꞌɗa,

Kooh yii kaananndii bi taaꞌɗa,

yii has mínoori kihotɗa,

yii en Kooh ya haŋci doŋɗa,

céeꞌ na ndam aawat gari bi taaꞌ. Aameen.

18 Kon nak Tímotée, kowuroo, iñuma yërí mi ebillaa kitum ee taaboh na woꞌeen sëldíiga-Koohcaa woꞌsee garaa kuɗewaaɗa. Ayukaa ga iñcuma doonaa ca onndaa dooli kilebiroh bi jof ga lëgëyumgaraa. 19 Taabaa ga na kigëm, na hel widëlíꞌ. Laakin ɓuwaa saŋ kitaabuk iñuma, kërí tah ngëmaa ɓa laakeeɗa ƴímin. 20 Ɓuwaama, Ímenee na Ëlíksaan boku ga. Mi íisohinɓa na Seytaani* doonaa ɓa koruk ee ɓa woꞌsisoo yibóníꞌ ga Kooh.

2

Iñcii Pool nakoh ga loo kikíim Koohɗa

1 Mi ɗewohan ga iñii yii paaƴ: mi nakoh kon kikíimiꞌ ɓuwii ɓéeɓɓa Kooh, kíimat Kooh, ɗú dímalukiri, ɗú gërëmiri gaɓa. 2 Ɗú kíimɗi buuꞌcii na ɓuwii kuliyuk ga fíkíirúuɗa doonaa coow laakoo ga kipessuu, ee ɗu en ga jam, ɗu júɓ ga fíkíi Kooh ga iñaa en tóoh ee ɗu mat ga fíkíi ɓuwii. 3 Iñaama yërí jof ee yërí Kooh yii músalluuɗa waaꞌ. 4 Ya waaꞌ ɓuwii ɓéeɓɓa múc ee ɓa ínoh kayohfii. 5 En kiꞌenaa, Kooh ya yíinoo doŋ ee ɓoꞌ yíinoo doŋ yërí en ɓaa tuukuk díkaanti Kooh na ɓuwii. Ɓaama, Yéesu Kiristaa yërí. 6 Yërí eroh na kihafci kumuunkaagari, ya kaannda kilaas ɓuwii ɓéeɓɓa. Ya teewohha fodaama ga wahtaa Kooh amɗa an Kooh waarin ɓuwii ɓéeɓɓa múc. 7 Iñaama tah Kooh tummbaroo jëgíroh na apotaaꞌ. Ya wossaroo kijëgíꞌnee ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa iñaa jom kigëmu ee yërí en kayohfiiɗa. Iñii mi woꞌɗa kayoh, enndii saboh.

8 Iñii mi waaꞌɗa yërí en an: daa mín kiꞌen tóoh, ƴaalcaa kíimat Kooh, ɓa ɓëwíri gari yahcaa setin ga tóoh, ee ɓa hanat kiꞌaylukoh wala kiñaroh.

9 Mi waarin ɓan ɓeticum, ɓa ekuk ekukaa koorin waas, waa hídin ee hanat kihëp. Ɓa hanat kihëwíruk bi ɓaꞌ, ennda ga dúŋ, wúrúus, siimii wala kúltícaa seerin, 10 wayee ɓa hëwíruk bi moꞌ ga tumeen cijófíꞌ, ndaga ɓetifaa woꞌ an erin Kooh céeꞌ tumi fodaama.

11 Ɓeticii, ɓa en na kijëgírunaa, ɓa yeewukat, ɓa korukat ga fíkíi ɓaa jëgíꞌɓaɗa. 12 Mi onndii ɓeticum kijëgíroh wala kikuliyuk ƴaal ga jaangu. Ɓa laak kiɗekoh. 13 En kiꞌenaa, Kooh ɗeɓ kisak Aadama, tíkka Aawa ga. 14 Ee ɓan enndii Aadama yërí Seytaani ɗúkee, wayee ɓetifaa fërí, ee fa fërí ɗeeŋ iñaa Kooh nakohɗa. 15 Wayee kilaak-kowukaa tíkukkiɗa hayfa kimúsal binaa fa dëk ga kigëm Kooh, taam na kiwaaꞌ ɓuwii, kijúɓ ga fíkíi Kooh, na kiꞌeref.

3

Ɓaa kuliyuk ga jaangu daa ya jom kimanɗa

1 Woꞌeenii mi ƴah kiwoꞌ wii wóorin: Binaa ɓoꞌ helci ëewdohhi ga kiꞌen ɓaa kuliyuk ga jaangunaa, lëgëyaama ya waaꞌ kitumɗa jofin. 2 Wayee nak, ya jom kiꞌen ɓaa laakoo iñaa ɓoꞌ woꞌan gari yibóníꞌ. Ya jom kiꞌeem ga ɓetici doŋ, ya en ɓaa wíisohin, ɓaa mínin hafci kiꞌam ee onuunun céeꞌ. Ya en ɓaa waarin sagac ga kaanci, ɓaa mínin kijëgíroh Waasii. 3 Ya jomoo kiꞌen ɓaa waarin kiꞌan, wala ɓaa gaawin kiheñoh, wayee ya jom kiꞌen ɓaa soosin keeñ ee yewinin jam. Ya jomoo kiꞌen ɓaa gëmin kopaꞌ.

4 Ya jomin kimín kiɓay ɓu-kaanci ɓay wijófíꞌ ee ya koꞌ towutaagari bi jof ta kelohiꞌti ee ta eꞌti céeꞌ wimëtíꞌ. 5 En kiꞌenaa, ɓaa mínoo kiɓay ɓu-kaanci bi jof ya mínan na kiɓay jaangii Kooh? 6 Ɓaama ɓan jomoo kiꞌen ɓaa han kiꞌaas ga ngëmii. Enndiikanaa, mínin kiꞌen ya ɓëwíꞌ hafci bi hëp ee baanaa Kooh hayyi kiꞌattiꞌ fodaa ya attiꞌee Seytaani ga waa ya ɓëwíꞌ hafciɗa. 7 Ee ɓan, ɓuwum enussii kerceenɗa, ɓa jom gari kiseediꞌ yijófíꞌ, en ɗanaa ɓa tíkoori ɓaa laakoo haf ee ya keenoo ga fíraa Seytaani.

Ɓuwaa amɗohi ga jaangaa daa ɓa jom kimanɗa

8 Ɓuwum amɗohi ga jaangaaɗa ɓan, ɓa jom kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓiwóoríꞌ ɓaa woꞌoo woꞌeen kanak. Ɓa jomoo kiꞌan anaa hëpin ee ɓa jomoo kiheel kilaak hëelís ga iñaa enndii waas. 9 Ɓa jom kidëk kiꞌam ga kayohfii yéegalohu ga ngëmiiɗa ee ɓa taam ga na hel widëlíꞌ. 10 Ɓuwaama ɓan, ɓa jom kimalaksukohu hen paaƴ. Lëehíraa, laakkii dara yibóníꞌ yaa ɓoꞌ woꞌan gaɓanaa, ɓa han kitum lëgëyaama.

11 Fodaama ɓan, ɓeticaa amɗohi ga jaangaaɗa, ɓa jom kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓiwóoríꞌ, ɓa jomoo kiɗooɓ ɓoꞌ, ɓa jomin kiwíisoh, ɓa wóoꞌ ga iñaa en tóoh.

12 Ɓuwaama amɗohi ga jaangaaɗa, yaa en ɓéeɓ jom kiꞌeem ga ɓeti doŋ, ɓa ɓay towutaagaɓa na ɓu-kaanɓa ɓay wijófíꞌ. 13 En kiꞌenaa, ɓuwaama tumsi bi jof lëgëy kiꞌamɗoh ga jaangaaɗa, ɓa hay kiꞌonu céeꞌ wiyaak ee ɓa hay kikaañ kituuk ɓa jangat ga loo ngëmii ɗu laak ga Yéesu Kiristaaɗa.

Iñii yiyaakyii ɗaakukee ee Kooh teewohinndiɗa.

14 Mi waarinndaa kihay kiwaak ga iñaa maañanndii, wayee këyítfii fii mi bínndaafa, 15 doonaa mi yéeh kihayaa, fu ínoh daa ɓuwii en ɓuu Kooh jom kimanɗa, ɓii en jaangii Kooh, yii laak kipesɗa. Ɓuwiima ɓërí en jípii, dii kayohfii yípukohɗa. 16 Iñii ɗaakukee ga waasiigaruu ee diima Kooh teewohinndiɗa yakin ee ken mínooka kisaŋ. Iñaama yërí en:

Ya hayin, ya mannda fodii ɓoꞌ-súusúus,

Helii yiselaꞌíꞌyii teewohha an ya júwin,

malaakacaa hotuununndi,

ee ya jangatuunun ga ɗuuƴ ɓuwii enndii yaawúuꞌɗa.

Ɓu-ëldúna gëmussa gari,

Kooh ekkari ga ndamaagari ga asamaanɗa.

4

Ɓuwaa jëgírohi sabohɗa

1 Helii Kooh woꞌinka bi leerin an: ga jamaanucaa mëeñjohanɗa, hay kilaak ɓiɓoꞌ ɓaa foñan ngëmii, ɓa taabuk halaatcaa ëewdohi ɓoꞌ ga kimúuƴ na enaamacaa jëgírohu ee meyoh ga hel cibóníꞌ. 2 Ɓa hay kiꞌíis hafɓa ga yah ɓuwii jófjófɗuki ee woꞌsoo kayohɗa, ɗúkɓa. Ɓuwiima jófjófɗukiɗa nak, helcaagaɓa këenírin bi man na odaa ñaasu na pewiñpaa útu ga kiwii bi yoꞌohin cor. 3 Ɓa hoonohi ɓuwii kipajoh, ɓa gítínohi an ɓuwii abukat ga kiñam ñamahcii cíinoo. Ee ñamahcaama, Kooh yërí sakca. Kon ɓuwii gëm ga Yéesu ee ínohuunun kayohfiiɗa, mínuununca kiñam, ɓa gërëmmbi gaca. 4 Ɓéeɓ iñaa Kooh sakin jofin. Laakoo dara iñaa jom ga kisagu. Ñamat hen rek ɗú taam ga na kigërëm Kooh. 5 En kiꞌenaa, woꞌeenaa Kooh, wa na kíimaa ɗu kíimiriɗa onin iñaa en tóoh kiselaꞌ.

Súrga Yéesu Kiristaa yijófíꞌ

6 Binaa fu jëgíꞌ kerceencum iñcaama tóohcanaa, fu hay kiꞌen súrga Yéesu Kiristaa yijófíꞌ, súrgaa líif na woꞌeencii jëgírohu ga ngëmiiɗa na jëgírohii wukayohwii fu taabukɗa. 7 Abukaa ga woꞌeen ëdítcum laakoo haf ee taammbii na kigëm Koohɗa. Namaa haffu kiméeríꞌ ga kitum iñaa neɓ Kooh. 8 Jeriñaa ga kiméeríꞌ haffu ga kiheel dooli faanɗa laakin daa wa eem, wayee jeriñaa ga kiméeríꞌ haffu ga iñaa neɓ Kooh onohin iñaa en tóoh. Ka dígohin kipeskii diima na kipeskaa hayanɗa. 9 Woꞌeenii mi woꞌ wii wóorin ee ɓéeɓ jominwa kiꞌam dijófíꞌ. 10 Kërí tah, ɗu apuki, ɗu lebirohi ndaga ɗu lík yaakaaꞌtuu ga Kooh yii laak kipesɗa, yii músal ɓéeɓ ɓuwiiɗa, wëñaa ga ɓuwii gëminɗa.

11 Iñuma yërí fu jom kiꞌebiloh kitum ee yërí fu jom kijëgíroh. 12 Kaa took kiꞌeewu ndaga dum fu en oomaaɗa, wayee guuꞌguulukaa ga kiꞌen ɓaa kerceencum mínan gari kimalak: ennda ga woꞌeencum fu woꞌiɗa, ga ɓadukeenumgaraa, ga kiwaaꞌkum fu waaꞌɓaɗa, ga ngëmum fu laakɗa, na ga kiset ga fíkíi Kooh. 13 Dëkaa ga kijaŋ Woꞌeenii Kooh ga fíkíi ɓéeɓ, fu jangatiɓa, fu jëgíriɓa bi ga daa mi hayan. 14 Kaa caahadoh doolum Helii yiselaꞌíꞌyii onndaaɗa, wii koorohee ga woꞌeen sëldíiga-Kooh ee yaakcaa tíkkaraa yah ga hafɗa. 15 Iñuma tumaari ga helfu, fu ek keeñfu ga tóoh, doonaa ɓéeɓ hot ga dii ngëmiigaraa ɓaatukɗa. 16 Malaksukohaa daa fu jom kiman ga kipesfu, fu ínoh iñcaa fu jëgírohiɗa, ee fu dëk ga iñaama rek. En kiꞌenaa, fu tumkanaa, fu hay kimúc, fu na ɓuwaa súkúrukanndaaɗa.

5

Kidaas kerceenaa en tóoh

1 Fu woꞌ na guꞌginaa, kaa gëtti, wayee saawalaa nari fodii ɓaa woꞌ na paamci. Oomaa-ƴaalcum, abaaɓa fodii ɓikëmëeŋkífu. 2 Ɓeticum enuunun yaakɗa, abohaaɓa fodii ɓiꞌeefu. Oomaa-ɓeticum, fu abohɓa fodii ɓikëmëeŋkífu, ee fu taam ga na keeñ wisétíꞌ.

Ɓeticaa ƴaalɓa kaaninɗa

3 Ɓeticaa ɓiƴaalɓa kaanin ee ɓa tes ɓa haŋɓaɗa kayoh-kayohɗa, toputuꞌaaɓa, fu onɓa céeꞌ. 4 Ɓetifaa ƴaalci kaanin ee fa laakin towu wala tucaasamun, oomaacaama, ɓa ɗewat paaƴ kiyoon kiteewoh ngëmaagaɓa ga ɓu-kaanɓa, ɓa ík ɓuwaa límɓaɗa na ɓicaasamɓa iñaa ɓaama tumɗeeɓaɗa. En kiꞌenaa, iñaama yërí Kooh waaꞌ.

5 Ɓetifaa ƴaalci kaanin ee fa tes haŋci, laakoo ɓaa toputuꞌanndi, fa líkat yaakaaraagari ga Kooh, fa dëk ga kikíim Kooh wekoo nohoo, na kikíimmbi dímal. 6 Wayee ɓetifaa ƴaalci kaanin ee fa taabuk iñaa neɓfa rek, faama ɓeti kaanin hídaa ga daa fa en na kipesɗa tóoh. 7 Yéegalaaɓa iñuma doonaa ken laakoo iñaa ya woꞌan gaɓa yibóníꞌ. 8 Binaa ɓoꞌ toputuꞌꞌii mbokcaagari wëñaa ga ɓu-kaancinaa, ya taasukin ngëmaagari ee yërí wëñ kiyiis ɓaa gëmmbii ga Yéesu.

9 Ɓetifaa ƴaalci kaanin, fa waaꞌ kibok ga ɓeticaa bídu, jaangaa jomɓa kidímalɗanaa, fa jomin kilaak tíkíis tidaaŋkaah-yitniinoo, ee fa en ɓetifaa mos kilaak ƴaal yíinoo. 10 Fa jom kiꞌínohu ga kitum yijófíꞌ: ennda kikoꞌ towutaagari dijófíꞌ, kiwaaꞌ sagac ga kaanci, kitísiꞌ sagaccaagari en ɓuu Koohɗa kotcaagaɓa*, kidímal ɓuwaa en ga coonuɗa na kitook kison ga ɓéeɓ iñaa jofin.

11 Ɓeticum ƴaalɓa kaanin ee ɓa lís oomaaɗa nak, kaa bínɓa, ndaga binaa helɓa kaꞌ ga kilaakis ƴaalaa, ɓa dal kiꞌíis Kiristaanii. 12 Fodaama, Kooh hayɓa kiꞌatti ndaga daa ɓa foñin iñaa ɓa dígeeriɗa. 13 Ee sah eemanndii rek ga iñaama. Ɓa ƴah kimëeñjoh kiꞌen ɓisagoh-coonu, ɓa aasi ga kaan na kaan, taam na kúuw kihëpíꞌ na kiwaaꞌ kiꞌínoh iñaa en tóoh na kiwoꞌ iñaa enndii waasɓa.

14 Kërí tah iñaa gënëlloo gaɓaɗa wërí en an ɓa pajukis, ɓa laak towu, ɓa toputuꞌ kaancaagaɓa bi ɓuwaa sagoh naɓaɗa laaksisoo iñaa ɓa síkohanɓa. 15 En kiꞌenaa, laakin gaɓa ɓaa múuyin haat, ɓa ɓaa taabuk Seytaani.

16 Ɓéeɓ ɓetifaa gëmin ee fa laakin ga mbokcaagari ɓeticaa ɓiƴaalɓa kaanin, fa amɗohatɓa, fa hanat jaangaa kikooꞌ ɓeticaama. En ɗanaa, jaangaa hay kimín ëewruk ga ɓeticaa ƴaalɓa kaanin ee ɓa tes ɓa haŋɓaɗa.

Ɓuwaa kuliyuk ga jaangaaɗa

17 Ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa ee tumuunun lëgëyaagaɓa bi jofɗa, ɓa calin kiꞌeꞌ céeꞌ waas kanak, wëñaa ga ɓaa enukoh ga kijangat na kijëgíroh rekɗa. 18 En kiꞌenaa, woꞌuunun ga Këyítfaa an: «Kaa súum kúuwkaa enohfaa en na kiyon belaaɗa.» Woꞌsussa ɓan an: «Lëgëyohaa en ɓéeɓ jomin kiꞌeru fayaagari.»

19 Ga ɓuwaa kuliyuk ga jaangaaɗa, laak yaa yabu yenaa, enndii an ɓoꞌ ɓanak wala ɓaahay ɓërí seediꞌ an iñaama kayohaa, kaa gëm! 20 Ɓaa kuliyuk ga jaangu, enukoh ga kitum iñaa joffiinaa, ñaraari ga fíkíi ɓéeɓ, doonaa ɓuwaa tesɗa niik kitum fodaagari.

21 Mi yii dímalukkaa ga fikíi Kooh, ga fíkíi Yéesu Kiristaa na ga fíkíi malaakacaa ɓiselaꞌíꞌɓaa an: guuꞌguulukaa ga iñcuma. Kaa faꞌɗoh ken ee kaa gënantiloh.

22 Kaa gaawtuk bi fu tík ɓoꞌ yah ga haf†, ee kaa bokidoh haffu ga yibóníꞌyaa ɓoꞌ tum. Fu ga kihaffu nak, dëkaa kiset ga iñaa en tóoh.

23 Kaa eem ga kiꞌani músú doŋ, leenaa anaa biiñ jutuut ndaga look-mesikum ɓúukiraaɗa na dum fu wakooɗa.

24 Laakin ɓuwaa, baakaaꞌcaa ɓa tumiɗa hotuki hen faŋ bi ɓa laas kiꞌattiꞌu sahaa. Ɓíinoo nak baakaaꞌcaagaɓa hotuki lak karin bi maañin. 25 Fodaama, tumeen cijófíꞌ hotuki hen faŋ. Ee luu enee an ca hotukkii faŋ, ca mínoo kidëk kiɗaakuk.

6

Ɓuwaa abu ñaamɗa na haꞌmuncaagaɓaɗa

1 Ɓéeɓ ɓuwaa abu ñaam ee gëmuunun ga Yéesuɗa, jom kiꞌaboh haꞌmuncaagaɓa fodii ɓuwaa jom kiꞌeru céeꞌ wimëtíꞌ, en ɗanaa teekii Kooh na iñcii ɗu jëgírohɗa, ken laakoo iñaa ya woꞌan ga yibóníꞌ. 2 Ee ɓan ɓuwaa abu ñaam ee haꞌmuncaagaɓa gëmuunun ga Yéesuɗa, ɓa hanat kiꞌam an ɓërí bok ngëm bi tah ɓa faaliꞌooɓa. Wayee ɓa namatɓa kilëgëyiꞌ ga daa wëñ kigën, ndaga ɓuwaama jeriñuk ga anagaagaɓaɗa, ɓa gëmin ee Kooh waarinɓa.

Sabohcii jëgírohsiɗa na alalii wukayohwii

Iñcuma cërí fu jom ɓuwum kijëgíꞌ ee fu daasiɓa ga. 3 Laakin ɓuwaa jëgíroh yen yiliis, ɓa sagin kitaam ga woꞌeencii ciwóoríꞌcii Yéesu KiristaaHaꞌmudiigaruu jëgírohɗa. Ɓa tookkii iñii ɗu jëgírohi taaboh na ngëmii ɗu laak ga Yéesuɗa. 4 Ɓuwaama ɓëwírin hafɓa bi hëpin, ee ɓa ínohoo dara. Ɓa ɓay ɗúukool kinookoh, ee ga kuwoꞌeen jíinoo doŋ ɓa ñarohi ga kiñaroh bi. Iñcaama, ca lími kiꞌiñaan, kiñaroh, kicaakooroh, kifoogiꞌ ɓoꞌ yibóníꞌ, 5 kinookohkaa leehoo múk ga díkaanti ɓuwii ɓay nof-morooɗa. Ɓa ínohissii kayoh ee ɓa am ga helɓa an kigëm Kooh kërí onohi kilaak alal. 6 Moona déy kigëm iñaa alal wiyaak ga ɓoꞌ en lak ɓaama dooylukohin iñaa ya laakɗanaa. 7 En kiꞌenaa, ɗu hayyii na dara ga ëldúna, ee ɓan ɗu soofanndii na dara. 8 Kon binaa ɗu laak ñamah, ɗu laak iñaa ɗu ekkanaa, ɗu jomin kidooylukoh iñaama. 9 Wayee ɓuwii waaꞌ kilaak alal wiyewinɗa, Seytaani ɗúkinɓa, ɓa ɓagukin ga kiwaaꞌ kilaak iñcaa leehoo, caa newan gaɓa. Iñcaama laakoo haf ee ca joffii. Cërí yahi ɓoꞌ, ca ëewdohiri ga kisaŋkuꞌ. 10 En kiꞌenaa, kiwaaꞌ hëelís kihëpíꞌ kërí lími enaama yibóníꞌ yaa en ɓéeɓ. Ɓíinoo waaru kilaak hëelís hen bi tah ɓa gëmissii, ee keeñcaagaɓa gúri ga ndaga sooli cihëpíꞌ.

Iñcii Pool mëeñjoh kidíŋkaan Tímotéeɗa

11 Kon fu nak, fu Tímotée, fu yii fu en ɓoꞌ-Koohɗa, núpaa iñcaama. Heelaa kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ ga fíkíi Kooh. Taabukaa iñaa ya nakoh, dëkaa ga kigëm gari, waaraa mooroomfu. Tookaa kimúuñ ee fu yewin jam na ɓéeɓ. 12 Lebirohaa lebirii wijófíꞌwii ngëmii meekisohɗa, abaa kipeskii leehoo taaꞌ Kooh ɓayohhaa kilaas gakaɗa. Ngëmaama wërí fu seediꞌee ga fíkíi ɓiɓoꞌ ɓiyewin.

13 Fodaama, ga fíkíi Kooh yii on iñaa en tóoh kipesɗa, na ga fíkíi Yéesu Kiristaa yii ga fíkíi gúwernëeꞌ Poos-Pílaat, seediꞌꞌa seedi wimóríꞌɗa, mi ebillaa iñii yii: 14 taabukaa iñaa mi woꞌeeraaɗa, kaa líiɓ ga dara yibóníꞌ ee ken hanat kilaak dara iñaa ya síkohanndaa, bi ga daa Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu feeñukan ga ndamaagari. 15 Feeñukaama, Kooh haywa kitum ga wahtaa ya amɗa. Kooh ya haŋci, yërí mín ga tóoh, yërí onohi jam, yërí en Buurii buuꞌcii, yërí en Haꞌmudii haꞌmuncii. 16 Ya haŋci doŋ, yërí kaananndii, ya dëk ga leeꞌlaat waa ken mínoo kideeƴ. Ken mosoori kitík has ee ken mínoori kihot. Yërí laak ndam, ee yërí mín bi taaꞌ; aameen.

17 Haꞌ-alalcii ga ëldúnaɗa, dígalaaɓa, ɓa watuk kiɓëwíꞌ hafɓa. Fu woꞌɓa ɓa hanat kilík yaakaaꞌɓa ga alalaa wóoꞌtii. Ɓa namat kitík yaakaaꞌɓa ga Kooh yii oniruu iñaa en tóoh bi dooy ee ɗu neɓlukigaɗa. 18 Dígalaaɓa kitum iñaa jofin, ɓa en ɓuwaa yewinɗin tumeen cijófíꞌ, ɓa took kiꞌonoh, ɓa took kiwaroh na ɓuwaa laakooɗa. 19 Fodaama, ɓa hay hafɓa kinëgírohi alal wijófíꞌ, wiwóoríꞌ, waa aaw fayuuꞌ, en ɗanaa ɓa mín kilaak kipeskaa kukayohkaa.

20 Kon, Tímotée, abaa iñum Kooh díŋkaanndaaɗa dijófíꞌ, fu watuk kiꞌaas ga woꞌeencaa laakoo haf ee ca taammbii na ngëmii. Watukaa ɓan kiꞌaas ga iñcum ɓuwum toon kiꞌínoh jëgírohi ga Waasiiɗa ee ca enndii kayohɗa. 21 Laakin nak ɓuwaa taabuk iñcuma jëgírohuɗa, kërí tah ɓa ɗeegin ngëmii.

Mi yii kíim Kooh ya barkeellúu.

* 1:20 1: 20 Kiꞌíisoh ɓoꞌ na Seytaani woꞌseeɗa waama ga ɓuwaa meƴdohu ga jaangucaaɗa. Malkat ɓan ga 1Korenti 5: 5

* 5:10 5: 10 Kitísiꞌ sagaccaagari en ɓuu Koohɗa kotcaagaɓa Malkat Lúkkaa 7: 44. Ga baahaa yaawúuꞌcaa, ɓoꞌ laak sagacaa, tísiꞌti kotcaagari kileꞌdohhi na jam ga kaanfaa.

† 5:22 5: 22 Iñaama enee kisassi lëgëy ga jaangii

2 TÍMOTÉE

1

2

3

4

Këyítfii fukanakfii Pool bín

Tímotéeɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fukanakfii Pool bín Tímotéeɗa fërí fii. Man na ya bínfa lakanaa yaa lagussa ga kasu ga Room (2 Tímotée 1: 17; 2: 9; 4: 10,16).

Pool ɗewoh ga kigërëm Kooh ga kiwaarohkaa na ngëmaa Tímotée laakɗa.

Pool ínoheera an iñaa tessi ga kipesɗa yewinissii, tessari kibín Tímotée kiꞌebilli ya am bi yëgís ga ngëmii, na kilebiroh bi jof ee ya heel besaa en ɓéeɓ kiꞌen soldaaꞌ Yéesu Kiristaa yijúwíꞌ (1: 3–2: 13). Ya nakki kiꞌam bi yëgís ga ngëmaa fodaa gari (2: 14–4: 5), na kiguuꞌguuluk ga kijëgíroh Woꞌeenaa Kooh taaboh na iñaa Këyítfaa fiselaꞌíꞌfaa woꞌɗa ee ya abuk ga ɓéeɓ iñaa taabohhii na Hewhewii winéwíꞌwii. Pool tíkka ga an, ya lebirohin bi matin ee diimanaa ya kaꞌ kilaaknee Yéesu Haꞌmudii. Ya nakoh an kerceenaa en ɓéeɓ jom kitum fodaagari.

Këyítfii fii fërí ɓéeɓ yaakaaꞌ an Pool mëeñjohfa kibín ga kipesci.

Këyítfii fukanakfii Pool bín Tímotéeɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Pool dígalla Tímotée (1: 3-18)

3 - Kilebiroh kiꞌen soldaaꞌ Kiristaa yijúwíꞌ (2: 1-26)

4 - Ɓadukeenaa ɓuwaa ɓibóní’ɓaa (3: 1-9)

5 - Pool nak Tímotée kiyëgís ga ngëmaa (3: 10–4: 8)

6 - Iñcaa Pool mëeñjoh kidíŋkaan Tímotéeɗa; taŋkoh (4: 9-22)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa ee Kooh yërí waaꞌ ka, ya wossaroo kiyéegaloh kipeskii dígussuu, ɗu ɓii ɗu en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa. 2 Mi yërí bínndaa këyítfii fii, fu Tímotée, kowukiigoo mi keeñukɗa. Kooh Paamudii, ya na Yéesu Kiristaa Haꞌmudiigaruu, ɓa barkeelattaa, ɓa laak yërmaandi garaa, ɓa onndaa jam.

Pool gërëmmba Kooh ga Tímotée

3 Mi yii gërëm Kooh, ya yii mi jaamuki na hel widëlíꞌ fodaa daa ɓicaasammboo tumeekaɗa. Wekoo nohoo, wahtaa mi kíim Kooh tóoh, helloo kaꞌ garaa. 4 Mi níindísuk moonca fu ɓúukee ga wii mi en na kiƴahɗanaa, mi waaꞌsissaa kihotis, bi fu mín kisóosíꞌ keeñnjoo. 5 Mi yii níindísuk ngëmii wiwóoríꞌwii fu taam nawaɗa. Ngëmaama mi ɗeɓwa kihot ga Lówís caasamfu yiɓeti na ga Ëníis eefu, ee wóorinndoo an wa wii garaa.

Pool daassa Tímotée

6 Kërí tah, mi níindíssaa fu obis fodii kiwii iñii Kooh onndaa kimín ga wii mi tíkkaa yah ga haf kikíimiꞌtaaɗa. 7 En kiꞌenaa, Helii yiselaꞌíꞌyii Kooh onnduuɗa tumooruu niik, wayee wa en Helaa oniruu dooli na kimín kiwaaroh ga díkaantiruu, na ɓan kimín kiꞌam haffu. 8 Kon nak, kiseediꞌ Haꞌmudiigaruu hanattaa kiꞌap kaci, ee mi hanattaa kiꞌap kaci ɓan ga dii mi lagu ga kasu ndaga kiseediꞌꞌiꞌɗa. Namaa sah kitook kisodalu fodiigoo ndaga Hewhewii winéwíꞌwii, fu taam ga na doolii Kooh onndaaɗa. 9 Kooh yiima, yërí músalluu, ya ɓayyaruu, ɗu en ɓiɓoꞌci ɓiselaꞌíꞌ. Enndii tumeenciigaruu tah ya tummbaka, wayee yërí abeeka kitum ee ya waareeruu kiteeɓ kijofkaagari. Lak ëldúna sakussii duum, ya ammbaruuka kiteeɓ kooroh ga Yéesu Kiristaa. 10 Ee diima deŋ wa hotukin ga wii Yéesu Kiristaa, Músalkaatiigaruu hay ëldúnaɗa. Ya ɗúbíꞌta kikaan, ee kooroh ga Hewhewii winéwíꞌwii ya léeríꞌta ga ɓuwii kipeskaa kikaan mínoo yen gakaɗa. 11 Kiyéegaloh Hewhewiima tah Kooh fallaroo mi ennda yéegaloh, apotaaꞌ na jëgíroh. 12 Iñaama tah ɓan mi kooruk mesiklaatcii cii. Wayee mi rúussii ga ndaga ɓii mi gëm gariɗa, mi ínohinndi ee wóorinndoo an ya laakin dooli kiníiꞌ iñii ya díŋkaanndooɗa bi ga besaama Yéesu ƴah kiꞌatti ɓuwiiɗa. 13 Malkaa ga woꞌeencii ciwóoríꞌcii mi woꞌꞌaaɗa, fu taabukca. Abaa bi yëgís ga ngëmii na kiwaarohkii laak ga kiꞌenfu wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa. 14 Abaa iñii yijófíꞌyii Kooh díŋkaanndaa dijófíꞌ, taam na dímalii Helii yiselaꞌíꞌyii en garuuɗa.

Fítaa Onesifooꞌ laakɗa

15 Fu ínohin an ɓéeɓ ɓu-gohaa Aasíi foñuununndoo ee ɓuwaama, Fígeel na Hermogeen boku ga. 16 Ɓu-kaan Onesifooꞌ nak, mi yii kíim, Haꞌmudii laak yërmaandi gaɓa, ndaga Onesifooꞌ yewineera kidëlíꞌ heliigoo ee dii mi ɓagu na ceenɗa mosoo kiꞌen kaci gari. 17 Ee sah ga wii ya hay Roomɗa, ya nammbaroo kiꞌaaw kiraas daa en tóoh bi ga daa ya hotohhooɗa. 18 Mi yii kíim Haꞌmudii onndi kilaas ga yërmaandaagari, ga besaama Yéesu haysisanɗa. Fu, fu wëñ ɓaa en ɓéeɓ kiꞌínoh daa ya hídeeroo kiꞌamɗoh, ga waa mi en ga teeraa Efeesɗa.

2

Lebirohat

1 Kon Tímotée, kowukiigoo, lísaa kiɓaatuk dooli kooroh ga Kooh, ya yii ya teeɓpuu kijofkiigari ga kiꞌennduu wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa. 2 Ee iñcaa fu kelohee mi jëgírohi ee ɓoꞌ ɓiyewin seediꞌincaɗa, jëgíraaca ɓiɓoꞌ ɓiwóoríꞌ, ɓaa ɓa ɓan hayca kimín kijëgíꞌ ɓoꞌ ɓiliis.

3 Ɓewaa ɓakfu ga coonucii ɗí en na kidaƴɗa, fu en soldaaꞌ Yéesu Kiristaa yijófíꞌ. 4 Ɓaa ekuk kisoldaaꞌ ɓítukoo ga enaamacaa ɓuwaa enussii soldaaꞌɗa en lak ya waarin kineɓloh ɓaa tahhi kiꞌekukɗanaa. 5 Ee ɓan ɓaa tum lëgëy kifool laakoo ndam ga en lak ya taammbii ga iñcaa foolaa meekisohɗanaa. 6 Línohaa kooruk coonufaa kilín yërí ɗewan kiɓonuk. 7 Lëgísaa helfu ga iñcii mi woꞌꞌaa cii, en ɗanaa, Haꞌmudii hayyaa kiꞌon kiꞌínoh iñaa en ɓéeɓ.

Kipeskaa Pool teewohɗa

8 Níindísukaa Yéesu Kiristaa, yii mílís ga ɓuwaa kaaninɗa, yii bok ga níilaa buuꞌ Dëwít, fodii dii Hewhewii winéwíꞌwii mi yéegaloh woꞌkaɗa. 9 Hewhewii winéwíꞌwii wiima wërí tah mi tíku mesiklaat, karin bi ga kiɓagu na ceen fodii tumoh-kofeel, wayee Woꞌeenii Kooh ɓagussii. 10 Kërí tah mi tookin kikooruk ɓéeɓ mesiklaatciima ndaga ɓuwii Kooh tanukɗa, doonaa ɓa ɓan, Yéesu Kiristaa músalɓa ee ɓa laak ndam bi taaꞌ. 11 En kiꞌenaa, woꞌeencii cii woꞌeen ciwóoríꞌ:

«Binaa ɗu kaan narinaa,

ɗu hay nari kipes ɓan.

12 Ee binaa ɗu guuꞌguuluk bi leehaa,

ɗu hay nari kibok kinguuruk.

Wayee binaa ɗu taasukkinaa

ya ɓan, ya hayyuu kitaasuk.

13 Binaa ɗu tummbii iñaa ɗu dígoh nariɗanaa,

ya ga kihafci, ya hay kitum iñaa ya dígoh naruuɗa.

En kiꞌenaa, Kooh mínoo hafci kitaasuk.»

Lëgëyaa neɓ Koohɗa

14 Iñcuma cërí fu jom ɓuwum kiníindís. Dímalukaaɓa ga fíkíi Kooh ɓa íis ga kuwoꞌeen jíinoo doŋ ɓa ñaroh ga kiñaroh bi. Iñcaama laakoo haf ee ca ëewdohi ɓuwaa súkúrukicaɗa ga kisaŋkuꞌ doŋ.

15 Tumaa tóoh bi fu en ɓaa Kooh tookɗin, fodii ɓaa lëgëyaagari enndii kaci gari, yaa jëgírohi bi júɓ Woꞌeenii wukayohwii. 16 Kaa aas ga woꞌeencaa laakoo haf ee taammbii na kigëm Kooh. Ɓuwaa woꞌicaɗa ɓa wëñi kiꞌúsaayoh na Kooh. 17 Woꞌeencaa ɓa jëgírohiɗa man na puusaa uruk hen, waa línuk kilínuk. Ɓuwaama Ímenee na Fílet boku gaɓa. 18 Ɓa ɗeegin Waasii wukayohwii, ɓa ɓum ɗeeŋlukoh ɓiɓoꞌ ɓiyewin ndaga ɓa jëgíroh an kimílískaa ɓuwaa kaaninɗa paafin. 19 Wayee ɓuwii gëm kayoh-kayoh ga Koohɗa yëgísuunun ga ngëmiigaɓa en fan laꞌ-atoh wiyëgísíꞌ, waa yípohu tawah. Laꞌ-atohaama, woꞌeencii cii cërí bídu ga an: «Haꞌmudii ínohin ɓuwaa en ɓuuciɗa.» Bíduunun ɓan an: «Ɓéeɓ ɓaa ɓay teekii Haꞌmudii, úsaayat yibóníꞌ.»

20 Ga kaan haꞌ-alal, enndii rek paŋkaahcaa hëwírohu wúrúus na hëelís laak da, laakin ɓan caa pesu ga dooꞌ na caa muulohu na ban. Cíinoo lëgëyukohsi ga bes hew jam, cíinoo lëgëyukohsi ga besaa en ɓéeɓ. 21 Man fodaama na ɓuwii gëminɗa: binaa ɓoꞌ líiwíꞌtii hafci ga iñcumanaa, ya man na paŋkaahcaama lëgëyukohsi ga hew jamɗa. Ya ƴah ɓoꞌ yaa faanɗu Kooh haŋ, yaa laakɗan Haꞌmudii jeriñ, yaa mínin kitum tóoh iñaa jofin.

22 Núpaa kitaabuk neɓlaat-kumuuncum kiꞌoomaa enukohiɗa. Heelaa kiꞌen ɓoꞌ yijúwíꞌ, fu dëk ga kigëm ga Yéesu, fu waaroh na ɓuwii, fu laak jam na ɓéeɓ ɓuwum woꞌi teekii Haꞌmudii na keeñ wisétíꞌɗa.

23 Kaa aas ga woꞌeen-dofcum laakoo hafɗa ndaga fu ínohin an ca lími ñaroh kesi. 24 Súrga Haꞌmudii nak jomoo kiñaroh. Ya jom kineɓ kiwoꞌoh, ya en ɓaa mínin kijëgíroh ee ya took kimúuñ coonucaa ɓuwaa tíkiriɗa. 25 Ɓuwaa sagi iñcii fu jëgírohiɗa, ɗúkohaa naɓa hen. Mín kiꞌen Kooh onɓa ɓa súpít halaatcaagaɓa bi ɓa ínoh Woꞌeenii wukayohwii. 26 Fodaama, helcaagaɓa íkuk gaɓa, ɓa rëc ga fíraa Seytaani ɓageeɓaɗa, ɓa ennda ga iñaa neɓpiɗa.

3

Ɓadukeencaa ɓuwaa ɓibóníꞌɓaa

1 Kon, fu Tímotée, ínohaa iñii yii dijófíꞌ: bescaa mëeñjohanɗa ƴah bes ciméeskíꞌ. 2 En kiꞌenaa, ɓuwii ínohsan hafɓa rek, ɓa hay kigëm hëelís lool, ɓa kaañ kindamuk bi hëp, ɓa ɓëwiri hafɓa, ɓa yewin kipok kiwoꞌ. Ɓa kelohanndii woꞌeen paamɓa na woꞌeen eewɓa, ɓa gërëmanndii ken, ɓa faaliꞌanndii iñaa selaꞌin. 3 Ɓa hay kisúɓ keeñ, ɓa yërëmanndii ken, ɓa ƴah kidëk ga kiwoꞌ yibóníꞌ ga ɓimooroomɓa, ɓa mínanndii kiꞌam hafɓa, ɓa hay kisoot bi hëp ee ɓa waaranndii kihot ga yijófíꞌ. 4 Ɓa dëkan ga kitoon ɓimooroomɓa, ɓa leelan kibët, ɓa hay hafɓa kiɓëwíꞌ bi ɓaꞌ. Ɓa wëñan kiwaaꞌ iñaa neɓ gaɓa loo Kooh. 5 Ɓa teewohan kilaak ngëm ee lak ɓa tookkii ga keeñɓa doolaa ga kigëmɗa. Ɓuwaa man fodaama, úsaayaa gaɓa.

6 Ga ɓuwaama nak, laakin ɓaa aasi ga ɗuuƴ kaancii, kiɗúk ɓeticaa nooyin haf. Ɓeticaama, dooli baakaaꞌ tíkukinɓa ee ɓa taabuk neɓlaat-kumuunaa en tóoh. 7 Ɓeticaa man fodaamaɗa ɓan, hídaa kidëkɓa ga kijaŋ tóoh, mínsanndii múk kiꞌínoh kayoh. 8 Fodaa Sanees na Samberees✡ heñohsee Móyíis kuɗewaaɗa, ɓuwiima ɗúki ɓeticaaɗa ɓii heñoh Kayohfii. Ɓa ɓay hel nof-moroo ee ngëmaagaɓa enndii ngëm. 9 Ɓuwaama nak waasɓa úsaayanndii. En kiꞌenaa, ɓéeɓ ɓuwii hay kiꞌínoh an ɓa halaatoo fodaa ka dalee Sanees na Sambereesɗa.

Pool nak Tímotée kiyëgís ga ngëmaa

10 Fu nak Tímotée, fu ínohin dijófíꞌ iñii mi jëgírohɗa, na ɓadukeeniigoo, iñii mi heel ga lëgëyii mi tumɗa, ngëmii mi laakɗa, dii mi hín kimín kitook kimúuñɗa, dii mi hín kiwaaꞌ ɓuwiiɗa, dii mi kaañ kiguuꞌguulukɗa. 11 Fu ínohin ɓan dii mi hín kisodalu ga kipessooɗa, na mesiklaatcaa mi daƴ ga dëkaa Añcoos, waa Íkoñom na waa Lístaꞌɗa. Kihatalu ga kipeskii kiida mi daƴcii dii? Moona tóohca, Haꞌmudii músallaroo ga. 12 Ee sah ɓuwii waaru kijúɓ ga fíkíi Kooh, ɓa en wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa hay kihatalu ga kipesɓa, 13 wayee nak ɓuwii ɓibóníꞌɓii na ɓuwii wíili kiɗúk ɓimooroomɓaɗa, ɓa ƴah kiwëñ kiɗúruk ga kibon. Ɓa yah kimúuyiꞌ ɓuwii wayee ɓa ga kihafɓa, ɓa hay kimúuƴ ɓan. 14 Fu nak, abaa bi yëgís ga iñum fu jaŋ ee fu hotin an wa kayohɗa. Fu ínohin ɓuwaa jëgíꞌtaawaɗa. 15 Bíncii ciselaꞌíꞌcii, fu ínohca ga kiꞌoomaafu bi ga wati. Ca dooyin kitum garaa hamham, waa ëewdohi ga kimúc ɓéeɓ ɓaa gëmin ga Yéesu Kiristaa. 16 Ɓéeɓ Bíncii ciselaꞌíꞌcii, Kooh híiꞌ ɓoꞌ-súusúus ga kibínca. Ca laakin jeriñ kijëgíroh kayohfii, kiteeɓ ɓoꞌ-súusúus iñcaa ya tumi ee jommbiiɗa kiꞌen, kikoꞌ ɓuwii taammbii ga iñaa jofin, kiꞌëewdoh ɓoꞌ ga kipeskaa júwin. 17 En ɗanaa, ɓaa en yuu Kooh ɓéeɓ hay kimat ee ya hay kimín kitum tóoh iñaa jofin.

4

Pool nakoh kijangat Hewhewii winéwíꞌwii

1 Yéesu Kiristaa hay kihayis bes. Ya ƴah buuꞌ ee ya ƴah kiꞌattiꞌ ɓuwaa kaaninɗa na ɓii en na kipesɗa. Kon mi yii dímalukkaa ga fíkíi Kooh na ga fíkíi Yéesu Kiristaa: 2 jangataa Hewhewii winéwíꞌwii. Waa neɓ, waa mesik tóoh, jangataa hen rek. Haydohaaɓa ga kayoh, fu ñariɓa, fu daasiɓa, fu jëgíriɓa, taam na kimúuñ. 3 En kiꞌenaa, jamaanu waa hay, waa ɓuwii waaranndii kisúkúruk jëgírohii wukayohwii. Ɓa waaran kikeloh iñaa neɓɓa rek. Ɓa hay hafɓa kiheeliꞌ ɓijëgíroh, ɓaa woꞌanɓa iñaa newin. 4 Ɓa hay kiɗúkúruk kayohfii, ɓa súkúruki woꞌeen ëdítcii jëgírohuɗa. 5 Fu nak, taabaa ga na kiwíisoh ga iñaa en tóoh, fu took kikooruk mesiklaat, fu tum lëgëy kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii, ee fu tum lëgëyumgaraa Kooh nakkaaɗa bi mat.

6 En haffoonaa, mi enin anahaa seeyuunun bi kiꞌan doŋ tes ga ndaga kikaanndoo deeyin. 7 Mi lebirohin lebirii bi jofin, mi foolin bi mi topin, mi yii na ngëmiigoo bi wati. 8 Diimaɗa neehalaa Kooh faaniꞌtoo ga ndamii mi laak ga kijúɓ ga fíkíiciɗa waa sekkoo. Haꞌmudii, attiꞌohii yijúwíꞌyii hayyoowa kiꞌeꞌ bëríinaa ya hayisanɗa. Ya eranndiiroowa mi haŋngoo doŋ wayee ɓan ya eran ɓéeɓ ɓuwii neɓluk ga kihotissiɗa.

Iñcii Pool mëeñjoh kidíŋkaan Tímotéeɗa

9 Tumaa tóoh fu hayyoo kiwaaknee ga iñaa wëñ kigaaw. 10 Demaas foñinndoo, karin teeraa Tesaloník ndaga kiwaaꞌ enaama ëldúna. Kereseen karin gohaa Galasíi. Tít ɓan karin gohaa Dalmasíi. 11 Lúkkaa doŋ yërí tes naroo dii. Fu en na kihayaa, ɓaydohaa Marka ndaga ya laakɗinndoo jeriñ lool ga lëgëyii mi enukohɗa. 12 Mi wosin Tisik teeraa Efees.

13 Fu en na kihayaa, haydohɗaaroo kúltí-soosoosfaagoo mi foñ ga teeraa Torowaas, ga kaan Karposɗa. Haydohɗaaroo ɓan këyítcaagoo, wëñaa ga caa hëwírohu onɗa.

14 Ëlíksaan, tíwohaa, tuminndoo mesiklaataa en ɓéeɓ. Wayee Haꞌmudii hayyi kifay ɓéeɓ iñcaa cibóníꞌcaa ya tumɗa. 15 Kon fu ɓan watukaari ndaga ya dëk kiheñoh ga daa ya mos kimín iñii ɗu jëgírohɗa.

16 Waa mi ɗeɓ kikaꞌ kilayoh ga fíkíi attiꞌohcaaɗa, ken amɗohhiiroo, ɓéeɓ foñnjaroo. Kooh nak hanatɓaka kiꞌaboh. 17 Haꞌmudii yërí amɗohhoo, líifíꞌtaroo na dooli, bi mi mínnda kiyéegaloh dijófíꞌ Woꞌeeniigari. Ee fodaama ɓéeɓ ɓuwii enussii yaawúuꞌɗa mínussawa kikeloh. Ee ɓan Haꞌmudii onndaroo kirëc ga kúuw gayindi.

18 Haꞌmudii hayyoo kidëk kimúsal ga ɓéeɓ iñaa bonin; ee dara ocooroo, ya ekkoo ga nguuraagari ga ɗookɗa. Ndam aawat gari bi taaꞌ. Aameen.

Taŋkoh

19 Kon këñíꞌɗaaroo Pírísíl, ya na Akílaas, na ɓu-kaan Onesifooꞌ. 20 Erasti, yaa tessa ga teeraa Korenti. Torofím nak ɗúukoolee hen, mi foñnjari ga teeraa Mílet.

21 Tumaa tóoh bi fu gaaw kileꞌ dii balaa soosoosii aasaa. Ebulos, Pudensi, Linus, Kolodíyaa na ɓéeɓ mbok-kerceencii diiɗa ɓii këñíꞌtaa ga.

22 Mi yii kíim Haꞌmudii ya níiꞌ helumgaraa, ya barkeellúu ɗú ɓéeɓpúu.

✡ 3:8 3: 8 Malkat Eksoot 7: 11-22.

TÍT

1

2

3

Këyítfii Pool bín

Títɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Pool bín Tít. Tít enéeríi yaawúu’ wayee ya gëmmba ga Kiristaanii. Ya taabin na Pool kiɓaaɓ waas ciyewin ee yërí tíidee kot kijúwohiꞌ Pool na kerceencaa ga Korentiɗa (2 Korenti 7: 6-16). Këyítfii fii laak Tít ga Keret, dëk waa giiyaa wíil. Pool yërí foñeeri daama, sassari kitan ɓiɓoꞌ ɓaa kuliyukan ga jaangaa. Ya jomee ɓuwaa kiteeɓ daa ɓaa en ɓéeɓ jom kiman ga mooroomciɗa na daa kipeskaagaɓa jom kimanɗa. Ya woꞌꞌari ɓan kiꞌon hel guꞌgicaa, oomaacaa, ñaamcaa na daa ɓuwaa kuliyuk ga jaangaa jom kimanɗa.

Këyítfii Pool bín Títɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-4)

2 - Ɓuwaa kuliyuk ga jaangucaaɗa (1: 5-16)

3 - Jëgírohii wukayohwii (2: 1-15)

4 - Ɓadukeen kerceen (3: 1-11)

5 - Taŋkoh (3: 12-15)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi súrga Kooh ee mi apotaaꞌ Yéesu Kiristaa. Mi sasu kinook ga ngëmii ɓuwii Kooh tanukɗa na kiꞌínohlukohɓa kayohfii taaboh na ngëmiigaruuɗa, 2 en ɗanaa, ɓa laak yaakaaꞌ kilaas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Kooh yii woꞌi kayoh kesiɗa dígeeruu kipeskii kiima, lak ëldúna sakussii duum. 3 Ga wahtaa Kooh Músalkaatiigaruu amɗa, ya onnda Woꞌeenaagari kiꞌínohuk. Woꞌeenaama wërí en iñii ya sassoo kiyéegalohɗa.

4 Mi yërí bínndaa këyítfii fii, fu Tít, fu yii mi aboh fodii kowuroo kayoh-kayoh ga ngëmii ɗu bokɗa. Mi yii kíim Kooh, Paamudii, ya na Yéesu Kiristaa Músalkaatiigaruu, ɓa barkeellaa, ɓa onndaa jam.

Ɓaa kuliyuk ga jaangu

5 Mi foñinndaa duma ga kúlkum Keret doonaa fu lëestíꞌ iñcum tes kituukiꞌɗa, ee fodaa mi nakeeraakaɗa, ga teeraa en ɓéeɓ, fu tan ɓuwaa kuliyukan ga jaangaa en daamaɗa. 6 Ɓaa kuliyuki ga jaangu nak jom kiꞌen ɓaa laakoo iñaa ɓoꞌ woꞌan gari yibóníꞌ. Ya jom kiꞌeem ga ɓetici doŋ. Towutaagari jomin kigëm ga Yéesu, teekɓa hanat kibokidohu ga iñaa joffii, ee ta kelohiꞌti.

7 En kiꞌenaa, ɓaa kuliyuk ga jaangu jom kiꞌen ɓaa laakoo iñaa ɓoꞌ woꞌan gari yibóníꞌ ndaga ya sasu kituukuk lëgëyii Kooh: ya jomoo kiɓëwíꞌ hafci, ya jomoo kiyooɓ kiꞌayluk, ya jomoo kiꞌen anoh, ya jomoo kigaaw kifeekoh, ya jomoo kiheel kilaak hëelís ga iñaa enndii waas. 8 Wayee ya jom kiꞌen ɓaa waarin sagac ga kaanci, ɓaa waarin yijófíꞌ. Ya jom kiꞌen ɓaa wíisohin, ɓoꞌ yijúwíꞌ, ɓaa erin Kooh hafci, ɓaa mínin hafci kiꞌam. 9 Ya jom kiꞌen ɓaa abin bi yëgísin ga Woꞌeenii wukayohwii taabohin na iñii jëgírohuɗa. Fodaama, ya hay kimín kidaas ɓuwaa ɓíinoo, kooroh ga jëgírohii wukayohwii wiima, ee ɓan, ya mín kiɓúl ɓuwaa saŋwaɗa.

Kiwatuk ɓuwii jëgírohi sabohɗa

10 En kiꞌenaa, yewinin ɓuwaa kelohsoo woꞌeen ken. Ɓa ɗúki ɓuwii na woꞌeenciigaɓa laakoo hafɗa. Ɓuwaama, yaawúuꞌcii enu kerceenɗa wëñu ga kiyewin. 11 Ɓuwaama, fu jominɓa kiwoꞌ ɓa laŋ túuwtaagaɓa, ndaga ɓa hícísohi kaan ñeeɓ, ɓa jëgírohi iñaa jomoo kiꞌen ee kiheel kilaak hëelís ga iñaa enndii waas tahka. 12 Laakin ɓoꞌ yaa bok gaɓa ee ya sëldíigaɓa, ya woꞌee an:

«Ɓu-Keret mos kiꞌenu ɓikaakoh-saboh,

ɓa ɓijúuꞌ ɓisóotíꞌ,

ɓa ɓiɓoꞌ ɓisëgíꞌ-coonu, ɓaa liilukin.»

13 Ɓaa yaama, iñaa ya woꞌ gaɓaɗa kayoh. Kërí tah, ñaraaɓa ñaꞌ citamohíꞌ, en ɗanaa, ɓa laak ngëm wukayoh-kayoh, 14 ee ɓa íis kitaabuk woꞌeen ëdítcii yaawúuꞌcii, na iñcii ɓa ebilohi kitum ee meyoh ga ɓuwaa súugúrukuunun Kayohfiiɗa. 15 Ɓaa setin ga fíkíi Kooh, tóoh setin ga fíkíici. Wayee ɓuwii setussii ga fíkíi Kooh ee ɓa gëmmbiiɗa, dara settii ga fíkíiɓa. Halaatcaagaɓa na helcaagaɓa moroo. 16 Ɓa tooni kiꞌínoh Kooh, wayee tumeencaagaɓa kaakɗinɓa saboh. Ɓa ɓiɓoꞌ ɓiꞌaraamiꞌ, ɓa kelohoo woꞌeen ken ee ɓa mínoo kitum dara yijófíꞌ.

2

Jëgírohii wukayohwii

1 Fu nak, jëgírohaa iñaa taabohin na jëgírohii wukayohwii. 2 Guꞌgicum, woꞌaaɓa ɓa en ɓuwaa wíisohin, ɓaa onuunun céeꞌ, ɓuwaa taabu na hel, ɓuwaa laakuunun ngëm wiyëgísíꞌ, ɓuwaa waaruunun ɓimooroomɓa ee tookuunun kimúuñ.

3 Fodaama ɓan, yaꞌɓucum, woꞌaaɓa ɓa ɓay ɓadukeen ɓaa pes ga iñaa Kooh waaꞌ. Ɓa hanat kiɗooɓ mooroomɓa, ɓa hanat kihaabin ga kiꞌan, ɓa jom kidígaloh yijófíꞌ, 4 Fodaama, ɓa yóodíꞌ ɓeticaa han kipajukɗa kiwaaꞌ ƴaalɓa na towutaagaɓa. 5 Ɓa yóodíꞌɓa kitaam na helɓa na kisaŋ caahan, kitook kitoputuꞌ kaancaagaɓa bi jof, kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓijófíꞌ, kikelohiꞌ ƴaalcaagaɓa doonaa ken woꞌoo yibóníꞌ ga Woꞌeenii Kooh.

6 Oomaa-ƴaalcum ɓan, woꞌaaɓa, ɓa en ɓuwaa taabi na hel 7 ga iñaa en tóoh. Fu ga kihaffu, tumaa yijófíꞌ doonaa fu en ga oomaa-ƴaalcum ɓaa ɓa malakan gari. Jëgírohumgaraa setat, wa laak haf. 8 Woꞌeencumgaraa enat woꞌeen kayoh, caa ken mínoo kinís, doonaa ɓuwum sagoh naruuɗa hotoo dara iñaa ɓa woꞌan garuu yibóníꞌ ee ɓa líif na kaci.

9 Ɓuwum abu ñaamɗa nak, ɓa kelohɗat haꞌmuncaagaɓa ga iñaa en tóoh. Ɓa heelat kitum iñaa neɓ haꞌmuncaagaɓa ee ɓa hanatɓa kiwediꞌ. 10 Ɓa hanatɓa kilokiꞌ. Ɓa namatɓa kikelohiꞌ ga tóoh, en ɗanaa haꞌmuncaagaɓa ɓaama hay kiꞌeꞌ céeꞌ wiyaak iñii ɗu jëgíroh ga loo Koohyii músalluuɗa.

Kijofkii Kooh onoh kimúc

11 En kiꞌenaa, Kooh teewohin kijofkiigari on ɓéeɓ ɓuwii kimúsaluɗa. 12 Kijofkiima jëgíꞌtuu kiꞌíis kitaabuk kipes kibóníꞌ na kiwaaꞌ ëldúna ee ga jamaanii ɗu enoh diimaɗa, ɗu ëewruk ga kipes ga iñaa hídin, ga iñaa júwin na kitum iñaa Kooh waaꞌ. 13 Ɗu jom kisek fodaama besaa winéwíꞌwaa ɗu yaakaaꞌɗa. Besaama wërí Yéesu Kiristaa, Músalkaatiigaruu, yii en Koohyiigaruu wëñ ɓéeɓ, ƴah kihayis taam na ndamɗa. 14 Ya ga kihafci, ya erohin kumuunkaagari ndaga ɗu, kimúsalluu ga tóoh yibóníꞌ ee ya tuminnduu heetaa en wuuci, waa setin ee kaantukohi ga kitum yijófíꞌ.

15 Iñuma yërí fu jom kijëgíroh, fu daasiɓa, fu ñariɓa, fu taam ga na kimat sëk. Kaa took nak kiꞌeewu!

3

Ɓadukeen kerceen

1 Níindísaa ɓéeɓ ɓuwaa an ɓa jomin kikelohiꞌ haꞌ-nguuꞌcii na ɓuwum tuukukcaɗa✡, ɓa tookiꞌɓa ee ɓa tuuk ga kitum yijófíꞌyaa en ɓéeɓ. 2 Ɓa hanat kiɓas ken, ɓa yewinat jam, ɓa mínat kibayaloh, ɓa teewoh keeñ wimóríꞌ ga ɓéeɓ. 3 En kiꞌenaa, kuɗewaa, ɗu ɓan, ɗu halaatéeríi kayoh, ɗu tookɗéeríi ken, ɗu múuyeera, ɗu enee ñaam ɓéeɓ iñaa neɓ kumuunnduu na iñaa ɗu waaꞌ. Ɗu ínohee kisoot na kiɗíibuk kilaak. Ɗu ɓërí calee kisagu ee ɗu ɓaa sagoh ga díkaantiruu. 4 Koohyii músalluuɗa nak teewohha kijofkiigari na kiwaaꞌkii ya waaꞌ ɓuwiiɗa, 5 Ya músallaruu, ee enndii an iñcaa ɗu tumɗa júwin, wayee ya laakee yërmaandi garuu hen. Ee, ya músalinnduu, onndaruu kilímukis ga kipes kiꞌas koorohha ga músú-bëtísimaa, na Helaa yiselaꞌíꞌyaa. 6 Helii yiselaꞌíꞌyii yiima, Kooh yoosukɗinndi ga ɗookkuu bi dooyin koorohha ga Yéesu Kiristaa, yii músalluuɗa. 7 Fodaama, ga kijofkaa ya teeɓpuuɗa, ya abohharuu ɓiɓoꞌ ɓijúwíꞌ ga fíkíici ee ya onndaruu kilaas ga kipeskaa leehoo taaꞌ ɗu yaakaaꞌɗa.

8 Iñii yii woꞌeen wiwóoríꞌ, ee mi waarin fu tuuk ga tek, en ɗanaa ɓuwii gëmu ga Koohɗa, ɓa ëewruk ga kitum iñaa jofin. Iñaama jofin ee laakin jeriñ ga ɓuwii.

9 Wayee kaa aas ga woꞌeen-nookohcaa laakoo haf, kaa aas ga kikín-caasamunkaa ínohoo kileeh, kaa ñaroh ee kaa nookoh ga loo Waasii Móyíis. Iñcaama laakoo jeriñ ee ca laakoo solu. 10 Ɓaa haydoh kihëgískoh ga ɗuuƴ ɓuwumaa, ñaraari waas kíinoo bi ga waas kanak. Ya íissiinaa, kaalaari ga jaangaa. 11 Ɓaa man fodaama, wóorattaa an ya ɗeegin Waasii wukayohwii, ee ya ɗuucuk ga kitum baakaaraa, ya yaa saŋkuꞌ hafci.

Taŋkoh

12 Mi hayyaa kiwosoh Artemas wala Tísík. Binaa ya leꞌaa, leenaa tumaa tóoh fu gaaw kihay fu daɓpoo ga teeraa Níkópólís. En kiꞌenaa, mi am kiꞌennee daama binaa soosoosii aasaa. 13 Tumaa tóoh, fu amɗoh Senaas, layohohaa, ya na Apoloos, en ɗanaa ɓa ñakoo dara ga ɓaawaagaɓa. 14 Ɓuwii bok naruu ngëmɗa ɓan, ɓa guuꞌguulukat ga kitum yijófíꞌ, en ɗanaa, sooliciigaruu wëñ kiɓítohɗa, ɗu mínca kipaƴ. Ee fodaama, kipeskaagaɓa laak jeriñ.

15 Ɓéeɓ ɓuwii enu naroo diiɗa, ɓii këñíꞌtaa ga. Këñíraa ɓéeɓ fiiliimuncumgaruu boku naruu ngëm enu dumaɗa. Mi yii kíim Kooh ya barkeellúu ɗú ɓéeɓpúu.

✡ 3:1 3: 1 Mëdírohat na Room 13: 1; 1 Peeꞌ 2: 13.

FÍLEMOŊ

Këyítfii Pool bín

Fílemoŋɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii Pool bídeefa fiiliici Fílemoŋ. Fa woꞌ ga loo kimat ga ngëm na ga loo kiꞌen ñaam. Fílemoŋ nak dëk teeraa Koloos ee ya enee ɓoꞌ yilëekíꞌ-teek daama. Ya súkúrukka iñaa Pool jangat ga loo Hewhewii winéwíꞌwiiɗa, ya gëmmbawa, ee ga saasi, ya aassa ga kikerceen. Ya laakeera ñaamaa teeku Onesím. Onesím nak núppa; Kooh tummba ya hotohha na Pool lak yaama yaa ga kasu. Pool yéegallari Hewhewii winéwí’ wii ga loo Yéesu Kiristaaɗa. Fodaama, ya aassa ɓan ga kikerceen.

Këyítfii fii nak Pool bínndafa Fílemoŋ ya bayal Onesím. Ya ebilla Onesím kiɓayfa na kihafci bi ga Fílemoŋ. Newee Fílemogaa ya tum ga Onesím iñaa neɓpi bi ga sah kiꞌap ndaga lak waas oninndika. Pool nak kíimmbari ga këyítfiima ya abohoo Onesím fodii ñaamaa núp hen. Ya kíimmbari kitookki ga kaanci na keeñ wimórí’ ndaga Onesím nari ɓa ɓanak ɓéeɓɓa, ɓa bok ngëm ee ɓa enin wíinoo ga Yéesu Kiristaa.

Këyítfii Pool bín Fílemoŋɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1-3)

2 - Pool gërëmmba Kooh ga Fílemoŋ (4-7)

3 - Pool nak Fílemoŋ yen aaw ga Onesím (8-22)

4 - Taŋkoh (23-25)

1

Këñɗoh

1 Mi Pool, mi yii mi lagu ga kasu ndaga lëgëyii Yéesu Kiristaaɗa, mi na mbokkuu Tímotée, ɗí ɓërí bínndaa këyítfii fii, fu Fílemoŋ, fu yii ɗí keeñukin ee fu taam naríi ga lëgëyiiɗa. 2 Ɗí ɓii këñíꞌtaa, fu na ɓan mbokiigaruu yiɓetiyii, Apfíyaa, na Arkíp yii taam naruu ga lebirii kituukiꞌ ngëmiiɗa, na ɓan ɓuwum gëmin ga Yéesu ee hídírukohsi ga kaanfuɗa. 3 Mi yii kíim Kooh, Paamudiigaruu, ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii, ɓa barkeellúu, ɓa onndúu jam.

Pool gërëm Kooh ga Fílemoŋ

4 Saycaa mi kíim Kooh tóoh, helloo kaꞌ garaa ee mi gërëmi Koohyii mi jaamukiɗa. 5 En kiꞌenaa, mi kelohin ngëmii fu laak ga Yéesu, Haꞌmudiiɗa na dii fu hín kiwaaꞌ ɓuwii en ɓuu Koohɗa. 6 Mi yii kíim Kooh, kibokkii fu bok naríi ngëmɗa laak jeriñ, en ɗanaa ka onndaa kiwëñ kiꞌínoh iñaa yijófíꞌyaa en tóoh ɗu mín kitumiꞌ Kiristaaɗa. 7 Mbokii, en kiꞌenaa, kiwaaꞌkii fu waaꞌ ɓuwiiɗa soosin keeñnjoo lool ee dëlɗin helloo ndaga dii fu yii daas keeñcii ɓuwii en ɓuu Koohɗa.

Pool nak Fílemoŋ yen, aaw ga Onesím

8 Kërí tah, laakin iñaa mi waaꞌ fu tumiꞌtoo. Ee hídaa ga dii Kiristaanii oninndoo kimínndaa kiꞌebil fu tummbiɗa tóoh, 9 mi kíimanndaa hen, ndaga kiwaarohkii en ga díkaantiruuɗa. Mi tumka, mi Pool, mi guꞌgiꞌin ee mi yii lagussa ga kasu ndaga kilëgëyiꞌ Yéesu Kiristaaɗa. 10 Mi kíimmbaa ndaga Onesím*, yii mi am fodii kowuroo, ee mi en paamci ga ngëmii aboh dii ga kasii mi lagohuɗa. 11 Kuɗewaa, ya laakɗéeríiraa jeriñ, wayee diimaɗa, ya hayyaa kilaakiꞌ jeriñ lool fodii ya laakiꞌtoo jeriñɗa.

12 Ya ga kihafci, mi yii ɓoƴkidohhi garaa, wayee man na mi ɓoƴkidoh keeñiigoo sah-sah. 13 Mi waareerari kitëhdoh dii, ga yahaaroo, ya amɗohiroo ga lëgëyaa fu jomee kitumɗa, waa mi yii lagussa ga kasu ndaga kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwii. 14 Wayee mi waaꞌtii kitum dara ee fu taammbii ga, doonaa, iñii yijófíꞌyii fu tumɗanndooɗa enoo gítín garaa, wayee wa en iñaa newanndaa hen.

15 Heƴna sah, Onesím hëgísohu naraa iñaa maañnjii, doonaa binaa ya ɓoyukis garaanaa, ɗú en bi taaꞌ. 16 Ee ya ensisoo fodii ñaam, wayee ya en iñaa gën kiñaam fúuf: ya ƴah mbok-kerceenaa ɓéeɓ keeñukin. Mi ga kihaffoo, ya en iñaama garoonaa, wëñaa ga fu yuma, ndaga ya yuufu ee ya mbokfu ga ngëmii ɗu laak ga Haꞌmudiiɗa.

17 Kon en an fu abinndoo fiiliifunaa, tookaari ga kaanfu dijófíꞌ fodii enee minaa. 18 Ee ɓan, en an ya tooñinndaa wala ya ɓayɗinndaa kobotaa, namaaroo kitaabuk. 19 Mi Pool, mi yërí bínndaa iñuma na yahhoo an: «Mi yërí ƴahhaa kifay.» Enndii an mi waaꞌtaa kiníindís an fu ɓayɗinndoo kobot ɓan, ennda fu ga kihaffu. 20 Ee, mbok, dímalaaroo ga iñaama ndaga Haꞌmudii ɗu bokohɗa ee fu dëlíꞌ helloo ndaga dii ɗu en wíinoo na Kiristaaniiɗa.

21 Ga dii mi enndaa na kibínɗa, mi laakin yaakaaꞌ an fu hay kitum iñii mi kíimmbaaɗa. Fu hay kitum sah iñaa paaf iñii mi kíimmbaaɗa. 22 Ee ɓan waayukɗaaroo daa mi dëkan. En kiꞌenaa, mi abin yaakaaꞌ an mi hayyúu kiꞌíku ndaga Kooh kelohin iñcii ɗú kíimiꞌtooɗa.

Taŋkoh

23 Epafaraas, yii mi bok nari kilagu ga kasii ndaga lëgëyii Yéesu Kiristaaɗa, yii këñíꞌtúu ga. 24 Marka na Arístarka na Demaas na Lúkkaa, ɓii taam naroo ga lëgëyiiɗa, ɓii këñíꞌtaa ga ɓan.

25 Mi yii kíim Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, barkeellúu.

* 1:10 10 Onesím enee ñaam Fílemoŋ. Ya rëcca bes, kaꞌta. Heƴna, ya daanee Pool kiwaaknee ga kasu. Teekaa «Onesím» waaꞌ kiwoꞌ «jeriñ». Mëdírohat na 1: 11

YAAWÚUꞌCAA

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Këyítfii bídu

Yaawúuꞌcaaɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii bídu ɓiyaawúuꞌ ɓaa gëmu ga Yéesu Kiristaa. Ɓii bínfaɗa ken ínohoori. En kiꞌenaa ya ínohin dijófíꞌ Bíncii ciselaꞌíꞌcii, ndaga ya kooroh gaca kiteeɓɓa kayohfii. Waama lak yaawúuꞌciima hatalsee ga kipes hen bi ɓa waaꞌ kifoñ ngëmaagaɓa, iñaama tah ɓii yii bínndaɓa këyítfii fii kidaasɓa, ɓa am bi yëgís ga ngëmaagaɓa ee ɓa soofoo fenoo ga.

Ga jamaanaa caasamuncaa, Kooh pokoh kifiiliimun na yaawúuꞌcaa. Ya woꞌeeɓa an binaa ɓoꞌ tum baakaaraa, ya sarahat en ɗanaa Kooh bayalli. Këyítfii fii teewoh an kifiiliimunkii kiꞌaskii Kooh aboh na ɓuwii gëm ga Kowukiigariɗa paafin kuɗewaakaa. Iñii Yéesu Kiristaa tumiꞌ ɓuwiiɗa wëñ kiyak iñaa malaakacaa, yaa Móyíis, yaa Aaron, na yaa Yosúwée tumɗeeɓaɗa. Yéesu Kiristaa yërí en kubaal-sarahkii Kooh apu kinís baakaaꞌcii ɓuwiiɗa. Kon ɓaa gëm garinaa soolukissii kitum sarah júuꞌ kibayaluk baakaaꞌ, Kooh hayyi kibayal.

Këyítfii bídu yaawúu’caaɗa tíidoh anee:

1 - Kooh wo’in kooroh ga kowukaagari (1: 1-3)

2 - Yéesu paafin malaakacii (1: 4–2: 18)

3 - Yéesu paafin Móyíis (3: 1–4: 13)

4 - Yéesu yërí en sarahohii yiyaakyii paafin ɓéeɓɗa (4: 14–7: 28)

5 - Kifiiliimunkii ki’askii na kuɗewaakii (8: 1–9: 22)

6 - Sarahii mëeñjoh kilaakɗa: Kiristaanii erohin hafci (9: 23–10: 31)

7 - Ngëmaa ɓuwaa múus laakeeɗa (11: 1-40)

8 - Kiguu’guuluk ga ngëmii (12: 1–13: 19)

9 - Taŋkoh na kíim-Koohii mëeñjohɗa (13: 20-25)

1

Kooh woꞌin, kooroh ga Kowukiigari

1 Kuɗewaa, Kooh woꞌꞌa na ɓicaasammbuu waas ciyewin na ga ɓadukeen ciyewin, caa bokkii kiman, koorohha ga sëldíigacaagari. 2 Ee ga jamaanuciima mëeñjohɗa, Kooh woꞌin naruu koorohha ga Kowukii. Ya erinka kilam iñaa en tóoh, ee kooroh gari ya sakka ëldúna na tóoh iñcii en gaɗa. 3 Ka kërí en meliclaatii ndamii Kooh ee ka kërí teewoh dii ya man kayoh-kayohɗa. Kërí tíidiꞌ iñaa en tóoh kooroh ga woꞌeeniigari wilëekíꞌ-dooliwii. Ya sétíꞌta ɓuwii ga baakaaꞌcaagaɓa, lëehíꞌta ya yuŋnga ga asamaan, hanohha yah-ñaabaa Kooh yii mín ga tóohɗa.

Kowukii Kooh paafin malaakacii

4 Kooh tumin, Kowukiigari paafin malaakacii, kërí tah, ya eꞌtaka teek waa wëñ kiyak teekciigaɓa. 5 En kiꞌenaa, Kooh mosoo kiwoꞌ yíinoo ga malaakacii an: «Fu, fu en kowukiigoo, wati mi en Paapu», Ya mosoo kiwoꞌ ɓan yíinoo gaɓa an: «Mi ƴah Paamun gari, ya en kowu garoo»✡. 6 Ee ɓan, wii Kooh wos ëldúna Kowukiigari en saawɗa, ya woꞌee an: «Ɓéeɓ malaakacii Kooh jaamukatti» 7 Ga iñaa aaw ga malaakacii, bíduunun ga Këyítfii an:

«Ya tumin malaakaciigari, ɓa man na uuris,

súrgaciigari, ɓa man na kiwii.»

8 Wayee ga loo Kowukii, ya woꞌ an:

«Baŋ-buuriigaraa, fu Kooh, ƴah bi taaꞌ

nguuriigaraa, fu tíinɗiwa ga iñaa júwin.

9 Fu warin yijúwíꞌ, fu sagin iñaa kooꞌtii waas.

Kërí tah fu Kooh, Koohyiigaraa leefinndaa dúuleen ga haf kifalla, fu en buuꞌ.

Iñaama teewoh an, ga ɓéeɓ ɓuwii fu taabi naɓaɗa, fu wëñnji kineɓloh.»

10 Ya woꞌin ɓan an:

«Fu Haꞌmudii, fu yërí sak kakayfii ga dalaaraa

ee asamaanii fu hëwíꞌwa na yahfu.

11 Iñcuma hay kipaaf

ee fu ƴah bi taaꞌ.

Kakayfii na asamaanii hay kiñamuk fodii kúltífaa rapin.

12 Fu hayca kipon fodii ɓaa pon kúltí;

ca hay kisúpítuk fodii kúltífaa líiwin,

wayee fu, fu ƴah ya ya.»

13 Kooh mossoo kiwoꞌ malaaka yíinoo an:

«Hay, yugaa dii fu hanoh yah-ñaabiigoo

bi ga daa mi tuman ɓuwii sagoh naraaɗa ditogaaꞌ kotfu.»✡

14 Ɓéeɓ malaakacii, ɓa en rek hel, caa lëgëyiꞌ Kooh ee ya wosɓa kiꞌamɗoh ɓuwii jom kilaas kimúckiiɗa.

2

Kimúckii kiyaakkii Haꞌmudii yéegalohɗa

1 Waa enin fodaama, ɗu jomin kiwëñ kiŋooy ga Woꞌeenii ɗu jëgíruɗa, en ɗanaa, ken aawoo ëgíraa. 2 En kiꞌenaa, Woꞌeenaa malaakacaa yéegalee ɓicaasammbuuɗa laakka ee ɓéeɓ ɓaa ɗeegeerawa wala kelohɗéeríiwa, Kooh koꞌtari. 3 Kon ɗu ɓii ɗu kelohin kimúckaa hín na kiima kiyakɗa, binaa ɗu ammbiika bi yëgísaa, ɗu tuman na bi Kooh korooruu. En kiꞌenaa, Haꞌmudii ga kihafci yërí ɗeɓ kiyéegaloh kimúckiima, tíkka ɓuwaa keloh kaɗa onussaruu kiꞌínoh an kayoh. 4 Kooh koorohha ga mandarga ciyewin, enaama cidóoyíꞌ-waaꞌ, kíntaan caa bokkii, ee ca teewoh doolaagari, ya warohhaɓa daa neɓpi iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii onohiɗa, ya teewohha fodaama an ɓa woꞌ kayoh.

Yéesu Kiristaa paafin malaakacii

5 En kiꞌenaa, enndii malaakacii ɓërí Kooh on kilaak dooli ga ɗook ëldúnanii en na kihay, ɗí woꞌ gawaɗa. 6 Laakin daa bídu ga Këyítfaa an:

«Éeƴ Kooh, ɓoꞌ-súusúus nam ya kiꞌen bi fu foñi hel gari?

Ɓoꞌ-súusúus nam ya kiꞌen bi fu malaki hasfu gari?

7 Fu yóoskíꞌtari ya hanoh fíldoo malaakacii,

ee maañnjii fu onndari fodii ɓaa tíku baanu-buuꞌ kilaak ndam na teek.

8 Fu oninndi kitík kot ga ɗook iñaa en tóoh.»

Ga dii ɗí woꞌ an: laakoo dara iñaa tes Kooh onndiiri kinguuruk gaɗa. Bi diima, ɗí hottii duum ga daa ɓoꞌ nguuruk ga ɗook iñaa en tóoh. 9 Wayee, ɗu hotin an Yéesu yóoskírussa, ya hanohha fíldoo malaakacii ee maañnjii, en ɗanaa, ga yërmaandaa Kooh, ya kaaniꞌ ɓéeɓ ɓuwii. Ee ɗu hotin diimaɗa an Kooh oninndi ndam na céeꞌ wiyaak ndaga kikaankaa ya daƴɗa. 10 En kiꞌenaa, Kooh yii sak iñaa en tóoh ee yërí am iñaa en tóohɗa waaree kihaydoh towuci tiyewin, ta bok nari ga ndamaagari. Fodaama ɓii jomɓa kilëgísiꞌ halii kimúckiiɗa, ya ammba kiꞌonndi kimat, kooroh ga coonucaa ya dayanɗa. 11 Yéesu, yii on ɓuwii kiset ga baakaaꞌciigaɓaɗa, ya na ɓuwii ya on kiset ga baakaaꞌɗa, ɓërí bok paamun yíinoo. Kërí tah enndii kaci gari ya ɓayiɓa ɓimbokci. 12 Ee ya woꞌꞌa an:

«Kooh, mi hay kiyéegaloh teekiigaraa ga ɓéeɓ mbokciigoo.

Mi hayyaa kikañ ga leeloo mbooloomii ɓuwii jaamukkaaɗa.»

13 Ya woꞌissa ɓan an:

«Mi, mi óolukan Kooh ga tóoh.»

Ya woꞌissa an:

«Mi yeema na oomaacii Kooh onndooɗa.»

14 Oomaaciima, waa ɓa ɓiɓoꞌ, Yéesu hayya, tummba hafci ɓoꞌ fodaa gaɓa. En ɗanaa, kooroh ga kikaankaagarinaa, ya ɗúbíꞌ Seytaani, yii ɓay doolii kikaankii tíkukeeɓaɗa. 15 Fodaama, ɓuwaama, ga kipesɓa tóohka ɓa madee na ɓa abu ñaam, ndaga kiniik kikaankiiɗa, ya ɓëgíssaɓa. 16 En kiꞌenaa, wëerin an enndii malaakacii ɓërí ya hay kiꞌamɗoh, wayee ya hay kiꞌamɗoh tucaasamuntii Abaraham. 17 Kërí tah, ya jommba kiman na mbokciigari ga tóoh. En ɗanaa, ya en sarahohii Kooh yiyaakyii laakin yërmaandi ee tookɗinndiɗa, doonaa, ya bayal ɓuwii en ɓuuciɗa baakaaꞌciigaɓa. 18 Waa ya ga kihafci, ya dayeera coonu ga wii ya fíruɗa, ya mínin kiꞌamɗoh kimma ɓuwii en na kifíruɗa.

3

Yéesu paafin Móyíis

1 Kërí tah, ɗú ɓuwii en ɓuu Koohɗa, ɗú ɓii Kooh tanukɗa, malakat ga Yéesu yii ɗu gëm an Kooh yërí wossi ee yërí en sarahohii yiyaakyiiɗa. 2 En kiꞌenaa, ya tookɗeera Kooh yii tanukeeri kitum lëgëyaamaɗa fodaa Móyíis tookɗeeri, ya tummba lëgëyaagari bi matta ga ɗuuƴ ɓéeɓ ɓuwaa Kooh woꞌ ɓu-kaanciɗa. 3 Ɓaa tawah kaan, yërí wëñi kiꞌonu ceeꞌ kaanfaa ya tawahɗa. Iñaama tah Yéesu yërí cal kiꞌeꞌ ndam waa wëñ waa Móyíis eruɗa. 4 En kiꞌenaa, kaanfaa en tóoh, laak ɓaa tawahfa. Ee Kooh yërí tawah iñaa en tóoh. 5 Móyíis ga kihafci enee ɓaa kelohɗuseera ga ɗuuƴ ɓéeɓ ɓuwaa Kooh woꞌ ɓu-kaanciɗa, ya enee súrga rek, yaa sasu kileꞌdoh ga ɓuwaa iñaa Kooh ƴah kiwoꞌ fayuuꞌɗa. 6 Kiristaanii nak tookɗin Kooh, ya yii ya en Kowukii kuliyukɗu ga fíkíi ɓuwaa Kooh woꞌ ɓu-kaanciɗa. Ɗu, ɗu ɓërí enan heetiima binaa ɗu am ga iñii ɗu óolukɗa ee ɗu ndamukohi iñii ɗu yaakaaꞌɗanaa.

Íikaraa Kooh ƴah kiꞌon ɓuwii gëminɗa

7 Kërí tah, fodaa Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌɗa an: «Wati, binaa ɗú keloh koonaakii Koohaa, 8 kaa lagat keeñnjúu fodaa ɓicaasammbúu tumeeka ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa: ɓa ɓaa ñaꞌsukoh, ɓa ɓaa malaksukohhi.» 9 Kooh woꞌꞌa an: Daama, ɓicaasammbúu ɓaa tooñnjoo, ɓa waareeroo kimalaksukoh, hídaa ga daa ɓa hoteera iñcaa mi tumee, 10 bi ennda tíkíis tidaaŋkaah-nikiisɗa. Iñaama tah mi aylukkaɓa, mi woꞌꞌa an helciigaɓa dëk ga kinaan, ɓa ínohhoo daa mi waaꞌ ɓa ëewrukɗa. 11 Mi waatta, lak mi aylukin, an: Ɓa aasoo múk daa mi onanɓa kiꞌíikarukɗa.

12 Mbok-kerceencii, watukat bi yíinoo garúu laakoo keeñ wibóníꞌ bi tah ya gëmoo, ya súugúruk Kooh yii laak kipesɗa. 13 Wayee ɓaa en ɓéeɓ namat kidaas mooroomci besaa en tóoh, waa bi wati woꞌeenii «Wati» woꞌuɗa, wa wii lís kiwoꞌu, en ɗanaa ken lagoo keeñaagari, baakaaꞌ wëñnji dooli. 14 En kiꞌenaa, ɗu bokan kitaam na Kiristaanii, en an ɗu abin bi yëgísin ga yaakaariima ɗu laakee ga dalaaraaɗa bi ga siñdaanaanaa. 15 Bídu ga Këyítfaa an:

«Wati, binaa ɗú keloh koonaakii Koohaa, kaa lagat keeñnjúu fodaa ɓicaasammbúu tumeeka, ɓa ɓaa ñaꞌsukoh, ɓa ɓaa malaksukohhiɗa.»

16 En kiꞌenaa, ɓuwii ɓiida ɓërí kelohee woꞌeenaa Kooh ee ɓa ɓaa ñaꞌsukoh fodaama? Man enee ɓéeɓ ɓuwaa Móyíis meƴdohee kúlkaa Esíptiɗa! 17 Ɓuwii ɓiida ɓërí Kooh aylukee bi ennda tíkíis tidaaŋkaah-nikiis? Man enee ɓuwaa tumee baakaaꞌ ee faraafcaagaɓa keennda ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa. 18 Ɓuwii ɓiida ɓërí Kooh woꞌee naɓa an ɓa aasoo múk daa ya onanɓa kiꞌíikaruk? Man enee ɓuwaa sageeri kikelohiꞌɗa! 19 En kiꞌenaa, ɗu hotin an ɓa mínndii kiꞌaas ga kúlkaa Kooh waayukɗeeɓaɗa, ndaga ɓa sagee kigëm hen.

4

1 Kooh díginnduu kiꞌaas daa ya onannduu kiꞌíikaruk. Waa dígaama lís bi wati, kon ɗu watukat bi yíinoo garuu aboo an ya tesin ga fenoo. 2 Woꞌeenii Kooh yéegalsee ɓuwaa enee ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa, ɗu ɓan ɗu yéegaluununwa. Wa laakiꞌtiiɓa jeriñ ndaga ɓa kelohhawa ee ɓa teꞌꞌiiwa na ngëm. 3 Ɗu ɓii ɗu gëminɗa, ɗu hay kiꞌaas ga daa ya onannduu kiꞌíikarukɗa. Ga loo íikaraama, Kooh woꞌee an: «Mi waatta lak mi aylukin an: “Ɓa aasoo múk daa mi onanɓa kiꞌíikarukɗa!”»

Íikaraa Kooh woꞌ waama, ya maañinwa kituukiꞌ ga wii lëgëyaagari mat ga waa ya sak ëldúnaɗa. 4 En kiꞌenaa, ga loo iñaama, laakin daa ka bídu ga Këyítfaa an: «Ga besaa wu-yitnakanakwaa, Kooh íikarukka ga tóoh lëgëyaagari.» 5 Kooh woꞌsin daama ɓan an: «Ɓa aasoo múk daa mi onanɓa kiꞌíikaruk.» 6 Ɓuwaa ɗewee kikeloh Woꞌeenii Koohɗa, ɓa aassii da ndaga ɓa teꞌꞌiiwa na ngëm. Wayee bi wati, laakin ɓuwaa hay aasu daama. 7 Tíkíis tiyewin tíkka ga, Kooh abissa bes wiliis, ya teekkawa «Wati»; ya koorohhaka ga kúuw Dëwít, fodaa ka ɗewin kiwoꞌuɗa an: «Wati, binaa ɗú keloh koonaakii Koohaa kaa lagat keeñnjúu.»

8 Enee an Yosúwée onin ɓicaasammbuu kiꞌaas ga íikaraa, eneenaa Kooh woꞌsissoo, ga fenoogaa, iñaa aaw ga loo bes wiliis. 9 Kon nak laakin íikaꞌ, waa faanɗu heetii en wuuci, waa man na waa ya íikarukee ga besaa wu-yitnakanakwaaɗa. 10 En kiꞌenaa, ɓaa aas ga daa Kooh onanndi kiꞌíikaruk, ya ɓan, ya hay kiꞌíikaruk ga lëgëyaagari fodaa daa Kooh íikarukee ga waagariɗa. 11 Kon, ɗu ɗíibukat kiꞌaas daama; yíinoo garuu hanat kikeen ndaga kisaŋ kikelohiꞌ Kooh fodaa ɓicaasammbuu tumeeka ga ëgíꞌ-dúndagaaɗa. 12 En kiꞌenaa, Woꞌeenii Kooh wii pes ee wa laakin dooli. Wa wërí wëñ kikaañ kalaɓ faa ɓakcaa kanakcaa kaañin. Wa aasi ga ɗuuƴcuu bi ga daa wëñ kihuutɗa, wa leꞌnee bi ga fítii, helii, tëpíscii na fabuuƴfii. Wa mínin kimeƴdoh faŋ iñaa ɓoꞌ halaat na iñaa ɓoꞌ am kitum ga keeñci. 13 Laakoo dara iñaa saku ɗaakuk ga fíkíi Kooh. Ya ga kihafci ya hoti ga iñaa en tóoh ee ɗu ɓéeɓpuu ɗu hay kituuk ga fíkíici, ɗu taas ga iñcii ɗu tumiɗa.

Yéesu yërí en sarahohii yiyaakyii paafin ɓéeɓɗa

14 En kiꞌenaa, ɗu laakin sarahoh yiyaak, yaa paafin ɓéeɓ, ya karin bi tuukin ga fíkíi Kooh ee Yéesu Kowukii Kooh yërí en sarahohiima. Kon ɗu abat bi yëgís ga iñiima en kayoh ɗu gëm gawaɗa. 15 Sarahohii yiyaakyii ɗu laakɗa mínin naruu kibok ga ɗuuƴ kilaakoo-doolikiigaruuɗa, ndaga fodii ɗu fíꞌsiɗa, ya ga kihafci, ya fíꞌseera ga ɓakaa en tóoh, wayee ya tummbii baakaaꞌ. 16 Kon, ɗu deeyat na hel widëlíꞌ ga baŋ-buurii Kooh, dii kijof enohɗa, en ɗanaa ɗu laas ga yërmaandiigari na kijofkiigari, ee ya amɗohhuu saycaa ɗu sooluk tóoh.

5

1 En kiꞌenaa, sarahoh yiyaak yaa en ɓéeɓ tansi ga ɗuuƴ ɓuwaa ee ya ɓewu kiꞌeniꞌɓa súrgaa Kooh, yaa enan ga díkaanti ɓuwaa na Kooh. Yërí laak lëgëy kifaan ga fíkíi Kooh iñcaa ɓuwaa onohiɗa na ɓan kitum sarah kibayaluk baakaaꞌcaagaɓa. 2 Waa ya ga kihafci ya mín kikeen ga baakaaꞌ, ndaga ya ɓoꞌ-súusúus kesi, ya ínohin dijófíꞌ iñaa dal ɓuwaa ɓíinoo keeni ga baakaaꞌ ee kiꞌínohoo tahkaɗa. 3 Waa ya ga kihafci ya keenin ga baakaaꞌ, ya jomin kitum sarah kibayaluk baakaaꞌcaagari fodaa ya tumika kibayaluk baakaaꞌcaa heetaaɗa.

4 Ken mínoo kiꞌon hafci céeꞌ kiꞌen sarahoh; Kooh doŋ yërí oni ɓoꞌ wa, fodaa ka enee ga Aaronɗa. 5 Fodaama, Kiristaanii enndii yërí on hafci céeraama kiꞌen sarahoh yiyaak, wayee Kooh yërí onndika ga waa ya woꞌꞌi an: «Fu, fu en kowukiigoo, wati mi en Paapu.» 6 Ya woꞌissa diliis ɓan an: «Fu, fu ƴah sarahoh bi taaꞌ ga lagaa Melkisedek.» 7 Ga wii ya pes ga ëldúnaɗa, Yéesu enee ga kíimi Kooh, dímalukiri taam na tifiip na moon, ya kíimi Kooh yii míneeri kimúsal ga kikaanɗa. Kooh nak tummba iñaa ya kíimɗa ndaga daa ya kelohɗeeriɗa. 8 Hídaa ga daa ya en Kowu Koohɗa tóoh, ya yoonnda kitookiꞌti kooroh ga coonucaa ga daƴɗa. 9 Ga waa ya mëtíꞌta fodaama, ya ennda ɓaa kimúckii leehoo taaꞌɗa meyohan gari, ka yoosuk ga ɓéeɓ ɓuwii kelohiꞌtiɗa. 10 Fodaama Kooh tummbari sarahohii yiyaakyii ga lagaa Melkisedek.

Kofeelkii ga kifoñ ngëmɗa

11 En ga loo iñaamanaa, yewinin iñaa ɗí jom ga kiwoꞌ. Wayee kilóogísohiꞌtúuwa enndii iñaa yooɓ ndaga ɗú enndii ɓuwaa gaawin kiꞌam iñaa ɗú woꞌu. 12 Ɗú laakeeraa jot widóoyíꞌ kiꞌen ɓuwaa jëgírohan wati, ee bi wati ɗú lís kisooluk ɓaa yóodíranndúu iñcii ɗeɓsi kijëgíroh ga loo Koohɗa. Ɗú jomee wati kiñam ñamahaa tígin ga look, wayee ɗú lís kisooluk miis, maa ɗú ɓapan. 13 Ɓaa ɓapi miis lís oomaa, ya laakoo hel kiꞌínohsoh iñaa júwin na yaa júɓpii. 14 Ñamah witígíꞌ nak wuu yaakcii, ɓa ɓii ɓa núusohɗin helɓa ga kiꞌínohsoh iñaa jofin na yaa joffii.

6

1 Kërí tah, ɗu hanat kimëeñíꞌ haffu ga iñcii ɗeɓsi kijëgírohu ga loo Kiristaaniiɗa. Ɗu namat kiꞌëewruk ga cii yaak jom kijëgíruɗa, ɗu watuk kiɓoyukis ga cii ɗeɓsi kijëgírohuɗa fodii: loo kiꞌíis tumeencii ëewdoh ɓoꞌ ga kikaanɗa, loo kigëm ga Kooh; 2 kijëgírohkii ga loo bëtísiꞌ, loo kitík ɓuwii yah ga haf, loo kimílískaa Yéesu ga ɓuwaa kaaninɗa na loo attiꞌaa mëeñjohɗa. 3 Kon ɗu ëewrukat ga iñcii yaak jom kijëgíruɗa, Kooh onnduukanaa.

4-6 En kiꞌenaa, ɓuwii mosin kilaas ga leeꞌlaatii Koohɗa, ɓa ƴoohin ga iñcii cijófíꞌcii meyoh asamaanɗa, ɓa laakin doolaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa, ɓa yéegin ga keeñɓa neɓlaatii Woꞌeenii Kooh, na ɓan doolaa ëldúnaanii en na kihayɗa, ee hoonohhii ɓa ɓoƴkisin ga kipeskaagaɓa kibóníꞌkaaɗa, laakissii iñaa ɓoꞌ mín kitum kinookɓa bi ɓa súpít kipeskaagaɓa. Ɓuwaama man fodaama, ɓa daaƴsin Yéesu ga kuraanaa, ɓa ɓaslukinndi ga fíkíi ɓéeɓ.

7 Binaa kakay ëníꞌ ga toɓcaa tíkísukohi kikeen ga ɗookfaɗa, fa paal iñcaa laakɗin ɓuwaa línfaɗa jeriñaa, Kooh barkeelfa. 8 Wayee binaa fa paal lúp na ñaawaawaa, fa laakoo jeriñ, fa aaw ga kicoju ee fa mëeñjohan ga kitëkíru.

9 Wayee nak mbokcii, ɗú ɓii ɗí keeñukinɗa, luu ɗí woꞌee foduma, wóorinndíi an ɗú ɓii taabuk waasii wijófíꞌwii aaw ga kimúcɗa. 10 Kooh enndii ɓaa júɓpii; ya mínoo kiꞌaluk iñcaa ɗú tumɗeeri na kiwaarohkaa ɗú teeweeri, ga daa ɗú amɗohee ɓuwii en ɓuuciɗa; ee ɗú lísca kitum bi watiɗa. 11 Ɗí nak, ɗí waaꞌ ɓaa en ɓéeɓ garúu teewoh kikaantukoh, kaa man fodaama bi ga siñdaanaa. En ɗanaa, iñii ɗú yaakaaꞌɗa laak bi mat sëk. 12 Kon, kaa enat sagoh-coonu, wayee taabat ga kotcii ɓuwii guuꞌguuluk taam na ngëmɗa, ndaga ɓa ɓërí ƴah kilam iñcii Kooh dígohɗa.

Iñii Kooh dígohɗa wóorin

13 Wii Kooh díŋ Abaraham ee ya laakkii ɓaa ya waatan gari wëñnji kiyakɗa, ya waatta ga hafci, ya woꞌꞌa an:

14 «Mi hay kitum, fu barkeelan kibarkeel

ee tucaasamuntaagaraa yewinan kiyewin.»

15 Fodaama Abaraham yuŋnga yaa sek bi ya laassa iñaa Kooh dígeeriɗa. 16 Binaa ɓuwii ɓa en na kiwaataa, ɓa waati ga ɓaa wëñɓa kiyak; ee fodaama ɓa ayuki ga wóoꞌlaataa ɓaa ɓa waatuk gariɗa, kilëehíꞌ woꞌeenaa. 17 Kooh nak waaree kiteeɓ ɓuwii jom kilam iñcii ya dígohɗa an ya soofoo fenoo ga iñaa ya am kitum, kërí tah ya waatta ga hafci. 18 Fodaama iñaa Kooh dígoh yaama na waataa ya waat ga hafciɗa enin enaama kanak caa teewoh an mínoo kiꞌen Kooh woꞌ iñaa enndii kayoh. Iñcaama en garuu iñaa ɓaatannduu kidaas ɗu ɓii ɗu foñin tóohɗa ee ɗu abin bi yëgísin ga iñcii ɗu yaakaaꞌ kilaasɗa. 19 Yaakaariima wërí en jípii fítciigaruu ayukohɗa: wa wóorin ee wa yëgísin. Wa oninnduu kipaaf rídóonaa kún ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa ee ɗu leꞌ bi ga daa Kooh enohɗa. 20 Ɗekataama, Yéesu kuliyukkuu da ee haffuu tahhi da kiꞌaas. Ya enin sarahohii yiyaakyii ƴah bi taaꞌɗa, ga lagaa Melkisedek.

7

Melkisedek, buuraa, sarahohaa

1 Melkisedek yaama enee buuraa Saleem, ya ennda ɓan sarahohaa yiyaakyaa Kooh yii ga ɗookaa-ɗookɗa. Wii Abaraham meyoh ga heñaa ya kaalee buuꞌcaaɗa, Melkisedek kaꞌta kitëebílukki, barkeellari✡. 2 Ya yërí Abaraham eree ɓan komaa wudaaŋkaahwaa ga ɓéeɓ iñcaa ya ɓewohee ga heñaaɗa. Teekii Melkisedek waaꞌ kiwoꞌ: «Buurii tíidi yijúwíꞌ.» Ɓaatta ga ya ennda buurii Saleem ee wërí en: «Buurii tíidi jam». 3 Melkisedek yiima ken ínohiꞌtiiri eewun, wala paamun, wala caasamun. Ken ínohoo dara ga loo kilímukci wala loo kikaanci. Ya mëdírohu na Kowukii Kooh ee ya en sarahoh bi taaꞌ.

4 Malakat ɓaamaa, daa ya hídee kilaak teek ga ɗuuƴ ɓuwiiɗa. Abaraham, caasammbuu, eꞌtari komaa wudaaŋkaahwaa ga iñaa wëñ kijof ya teꞌee ga ɓuwaa ya heñohee naɓaɗa. 5 Ɓuwaa enu sarahoh ga tucaasamuntaa Léwíɗa, Waasaa Móyíis oneeraɓa kimeekisoh komaa wudaaŋkaahwaa ga ɓéeɓ iñaa ɓu-Isarayeel laakɗa. Ɓa meekiseewa mbokcaagaɓa, ee moona mbokcaama tucaasamun Abaraham ɓan. 6 Melkisedek nak enéeríi kucaasamun Léwí, wayee hoonohhii ya laassa ɓakaa wudaaŋkaahwaa ga iñaa Abaraham ɓewohee ga heñaaɗa. Wëñaa ga, ya barkeella ɓaa yaama laasee iñcaa Kooh dígoheeɗa. 7 Wóorin an ɓii barkeelɗa yërí wëñ kiyak ɓii barkeeluɗa. 8 Ɓuwiima enu tucaasamun Léwí, ee ɓa laasi ɓakaa wudaaŋkaahwaa ga ɓuwaaɗa, ɓa ɓiɓoꞌ ɓaa aaw ga kikaan. Melkisedek nak Këyítfii woꞌ an ya yii pes. 9 Ɓoꞌ mínin kiwoꞌ ɓan an, Léwí, ya yii, tucaasamuntaagari tii laas ɓak wudaaŋkaahɗa, ya ga kihafci sah, ya erin Melkisedek ɓak wudaaŋkaah, kooroh ga Abaraham. 10 En kiꞌenaa, wii Melkisedek tëebíluk Abarahamɗa, lakanaa Léwí límussii duum, wayee ya lísee ga geñaa Abaraham.

Yéesu, sarahoh yiyaak fodaa Melkisedek

11 Lëgëy sarahohaa ɓu-kaan Léwí ɓa tumee ga lagaa Aaronɗa, Waasii Móyíis wërí ebiloheewa kitum. Enee an lëgëy-sarahohaama míneera ɓuwaa kiꞌon kimat ga fíkíi Koohaa, eneenaa soolukan ya sarahoh yiliis, yaa manndii na sarahohcaama, falu ga lagaa Melkisedek? 12 En kiꞌenaa, binaa kiꞌen-sarahohkaa lofirunaa, Waasaa ɓan jomin kilofiru. 13 Ee Haꞌmudiigaruu, yii woꞌeencii ciima woꞌ ga loociɗa, bokee ga níil wiliis waa, yíinoo ga ɓuwaa bok ga níilaamaɗa, mosoo kitum lëgëy-sarahoh. 14 En kiꞌenaa, ɓaa en ɓéeɓ ínohin an Haꞌmudiigaruu bok ga níilaa Yúdaa, ee Móyíis mosoo kiwoꞌ loo lëgëy-sarahoh waa aaw ga níilaama.

15 Iñii yii yërí ɓaat kiléeríꞌ tóoh: sarahoh yiliis hayin, yaa man na Melkisedek, 16 ee ya falussii sarahoh, koorohha ga kilamkaa ga lagaa Léwí fodaa Waasaa Móyíis nakoheekaɗa, wayee ya falu, ayuk ga doolaa kipeskaa dara mínooka kiyasohɗa. 17 En kiꞌenaa, seediꞌuunun gari an:

«Fu, fu ƴah sarahoh bi taaꞌ fodaa Melkisedek.»

18 Fodaama, iñaa enee kuɗewaaɗa foñussa ndaga wa laakéeríi dooli ee wa jeriñséeríi dara. 19 En kiꞌenaa, Waasii Móyíis mínoo kiꞌon ken kijúɓ ga fíkíi Kooh, kërí tah ɗu haydohɗussa yaakaaꞌ wiliis waa gën ee wërí onannduu kideeƴ ga Kooh.

Kiristaanii, sarahohii ƴah bi taaꞌɗa.

20 Wëñaa ga, ga waa Kooh fal Yéesu sarahohɗa, ya waateera ga iñaama, wayee sarahohcaa ɓíinoo faluunun ee ya tummbii fodaama. 21 En kiꞌenaa, Kooh waatee hen, woꞌꞌari an:

«Mi Haꞌmudii, mi waatukin,

ee mi soofanndii fenoo ga:

fu, fu ƴah sarahoh bi taaꞌ.»

22 Ga iñaama, Yéesu enin ɓaa tuukiꞌ kifiiliimunkii gën ga ɓuwii ga díkaantiɓa na Koohɗa.

23 Ɓaatta ga, ɓuwaa falsee sarahohɗa kuɗewaaɗa yewineera, ndaga kikaan onéeríiɓa kites bi taaꞌ. 24 Yéesu nak, waa ya pesan bi taaꞌ, ya enan sarahoh bi taaꞌ ɓan. 25 Kërí tah, ya mínin kimúsal waas kíinoo, leeh tak, ɓuwii kooroh gari, ɓa deeƴca ga Koohɗa, ndaga ya yii pes bi taaꞌ kikíimiꞌɓa Kooh.

26 Yéesu yërí en sarahohii gën garuuɗa: ya selaꞌin, ya ínohoo kitum yibóníꞌ, ya laakoo baakaaꞌ, ya hëgísohussa na tumoh-baakaaꞌcaa, ya ɓëwírussa ga ɗookaa-ɗook asamaan. 27 Ya manndii na sarahohcii ɓiyaakɓii ɓíinoo, ya soolukkii kitum sarah saycaa en tóoh fodii gaɓa kibayaluk baakaaꞌcaagari na ɓan caa mbooloomaa. En kiꞌenaa ya tumin sarah waas kíinoo kibayaluk baakaaꞌcii ɓuwii ee bi taaꞌ ga wii ya eroh kumuunkaagariɗa. 28 Waasii Móyíis, ɓiɓoꞌ kesi ɓaa mínin kikeen ga baakaaꞌ ɓërí wa falee ɓisarahoh ɓiyaak. Wayee woꞌeenii* Kooh waatuk, hay ga fenoo Waasii Móyíisɗa, Kowukiigari matin ga tóohɗa kërí wa fal sarahoh yiyaak ee bi taaꞌ.

8

Kifiiliimunkii kiꞌaskii na kuɗewaakii

1 Iñii yii yërí wëñ kilaak solu ga iñii ɗí en na kiwoꞌɗa: Ɗu laakin sarahoh yiyaak, yaa yugin ga asamaan, hanoh baŋ-buuraa Kooh yii mín ga tóohɗa yah-ñaam. 2 Ya yërí tumi lëgëy-sarahoh ga ɗekataama wiselaꞌíꞌwaa en ga taalii* wukayohwiiɗa. Taaliima, ɓoꞌ-súusúus yíppiiwa, Haꞌmudii yërí yípwa. 3 Sarahoh yiyaak, yaa en tóoh, falu kihaydoh ga fíkíi Kooh iñcaa faanɗu Kooh sarahɗa na kitumiꞌti sarah. Kon sarahohiigaruu yiyaakyii ɓan jomin kilaak iñaa ya sarahohan. 4 Ya enee dii ga kakayaa, eneenaa ya enoo sarahoh, waa laakin sarahohcaa laak kihaydoh ga fíkíi Kooh iñcaa faanɗussi sarah fodaa Waasaa Móyíis nakohkaɗa. 5 Lëgëyii sarahohcii ɓiyaakɓii tumi ga ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa ga Kaanfaa Koohɗa nak, wa en nataal na sóogúu ga iñaa tumu ga asamaanɗa. Iñaama tah, ga wii Móyíis ƴah kiyíp taalaama jaamukohsiɗa, Kooh woꞌꞌari an: «Foñaa helfu ga iñii fu ƴah kitumɗa bi tóoh man fodaa mi teeweeraaka ga ɗook jaŋjagaaɗa»✡. 6 Wayee diima, lëgëy-sarahohaa Yéesu sasuɗa wërí wëñ waa sarahohcaa ɓíinoo kiyak fúuf, ndaga ya yërí tíin ga díkaanti Kooh na ɓuwii kipok kifiiliimunkaa gën kaa kuɗewaa. Ee Kooh díginnduu ga kifiiliimunkaama iñcaa gën ga tóohɗa.

7 Enee an kifiiliimunkaa kuɗewaakaa laakéeríi sík wíinoonaa, eneenaa caloo ka kilofirohu na kukanak. 8 Wayee Kooh ñaꞌ heetiigari hen ga waa ya woꞌ an:

«Mi Haꞌmudii mi woꞌ an:

Bes caa hay, caa mi hay kipok kifiiliimun kiꞌas na ɓu-Isarayeel,

na ɓu-Yúdaa ɓan.

9 Kifiiliimunkaama madanndii na kaa mi pokohee na ɓicaasamɓa,

bëríinaa mi amɓa ga yahhoo, mi meydohhaɓa kúlkaa Esíptiɗa.

Ɓa ga kihafɓa, ɓa ammbii kifiiliimunkaa kaama,

kërí tah, mi foñlukkaɓa ɓan.

10 Kifiiliimunkii kiima kërí mi ƴah kipokoh na heetii ɓu-Isarayeel,

besciima paafaa:

Mi hay kisoꞌ iñcii mi ebilohɗa ga helɓa,

mi bínca ga keeñɓa.

Mi ƴah Koohyiigaɓa

ee ɓa ƴah heetiigoo.

11 Yíinoo gaɓa soolukanndii kijëgíꞌ ɓaa bok nari kúl,

wala mbokci an ya heelat kiꞌínoh Haꞌmudii.

En kiꞌenaa, lak ɓéeɓ ínohinndoo,

daloh ga yaa wëñ kijutuutɗa bi ga yaa wëñ kiyakɗa.

12 Mi hayɓa kibayal tooñcaagaɓa ee mi aluk baakaaꞌcaagaɓa.»

13 Kooh woꞌ loo kifiiliimun kiꞌasaa, lak kaa ya pokee kuɗewaaɗa kasohin ee iñaa kasohin aaw ga kileeh.

9

Daa Kooh jaamuksee ga kifiiliimunkaa kuɗewaakaaɗa

1 Kifiiliimunkaa kuɗewaakaa laakeera iñcaa Kooh ebilohee kitum ga loo daa ɓuwaa jommbi kijaamukɗa. Laakeera ɓan kaan ga ëldúna, faa yípɗuseeri. 2 En kiꞌenaa, laakeera taalaa yípu, hëgísohussa kom kanak. Waa ɗeɓɗa teeku «*Ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa». Iñaa tíkohsee lampuɗa, wa na mbúurúcaa faanɗusee Kooh sarahɗa, na palaaŋfaa ca faanohseeɗa, ca enee daama. 3 Komaa wukanakwaa teeku «*Ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa», ee enee ga fenoo rídóonaa hëgísoh ɗekatcaa kanakcaaɗa. 4 Loteel-wúrúus, waa cúuraaycaa tëkírohsiɗa, wa na gaalaa kifiiliimunkaa* ee leefsee na wúrúus bi gommbaɗa, ca enee daama. Kaas-wúrúus waa tum ñamahaama meyohee asamaan, woꞌsi maanɗa, na dooraa Aaron tapiseeɗa, na atohcaa bídu woꞌeencaa kifiiliimunkaa pokohuɗa eksee ga gaalaama. 5 Nataal enaama kanak caa woꞌsi Serubee ee ca teewoh ndamaa Koohɗa faanussa ga ɗook gaalaa. Sëegúufaa paaɓcaagaca kúnnda daa ñífaa wíssi kibayaluk baakaaꞌɗa. Wayee iñcaama, diima caloo ɗu lóogísohca wíinoo wíinoo.

6 Iñcaama tóohca, waa en ɓéeɓ faanussa fodaama. Sarahohcaa, saycaa en tóoh, ɓa aas ga ɗekataa ɗeɓɗa kitum lëgëyaagaɓa. 7 Ɗekataa tík gaɗa, sarahohaa yiyaakyaa, ya haŋci rek yërí aasi daama, ee eni kíiskaa en tóoh waas kíinoo. Ee ya jomin kiꞌaam ñíf júuꞌ, yaa ya tumiꞌ Kooh sarah kibayaluk baakaaꞌcaagari, na ɓan caa heetaa tum ee ɓa ínohéeríi✡. 8 Fodaama, Helii yiselaꞌíꞌyii teewohha an, waa ɗekataa ɗeɓɗa waa lís kilaak, kon daa koorohsi, kiꞌaas ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa lëgísukkii duum. 9 Iñaama teewoh yen ga jamaanii diima. Ca teewoh an iñcii onohsiɗa, na júuꞌcii tumɗusi Kooh sarahɗa, ɓaa jaamuki Kooh fodaama, iñaama tahhoori kiset ga fíkíici. 10 Ɓéeɓ iñaa nakohu ga loo ñamahcaa, anahcaa, na kiɓookuk kisétíruk, iñaama enee iñcaa Kooh nakee ɓuwaa kitum kiꞌëbílkoh rek, bi ga daa ya lofiran tóoh en yiꞌas.

Kiristaa erohin hafci sarah

11 Kiristaanii nak hayin, ennda sarahohii yiyaakyii erohi iñcii cijófíꞌcii ee diima deŋ ca hotukinɗa. Ya aassa, paaffa bi ga ɗekat waa tumohsi sarah, waa wëñ kilaak solu, wëñnja kimat taaloo taal. Ɗekataama hëwrohussii yah ɓoꞌ-súusúus, ee waaꞌ kiwoꞌ an wa bokkii ga ëldúnaanii wii. 12 Ga waa Kiristaanii aas ga ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa, ya aas da waas kíinoo, ee bi taaꞌ. Ya aassii da, ya aammba ñíf súkút wala ñíf naal, ñífaagari ga kihafci wërí ya aam. Fodaama ya laassaruu bi taaꞌ. 13 Fodaa ka nakohu ga baahaa Waasaa Móyíisɗa, ñíf súkútcii na cii naalcii, na wetcii meyoh ga enoh ɓitëkíruɗa, ca wísu ga ɓuwii kisétíꞌɓanaa, ka eem rek ga faancaagaɓa ɓokituɗa. 14 En an iñaama laakohɗanaa, wëñaa ga ñífaa Kiristaanii paafin ñífoo ñífɗa! Ya erohin hafci sarah ga Kooh, waa laakoo sík, kooroh ga doolii Helii yiselaꞌíꞌyii ƴah bi taaꞌɗa. Fodaama ya hay kiꞌsétíꞌ keeñciigaruu bi ɗu tumsisoo iñcaa ëewdohi ɓoꞌ ga kikaanɗa; en ɗanaa ɗu mín kijaamuk Kooh yii laak kipesɗa.

Ñífii Kiristaa wërí pokohu kifiiliimunkii Kooh na ɓuwiiɗa

15 Iñaama tah Kiristaanii kiꞌen ɓii tíin kifiiliimunkii kiꞌaskii poku ga díkaanti ɓuwii na Koohɗa. En ɗanaa, ɓuwii Kooh haydoh ga hafciɗa mín kilaas ga iñcii cijófíꞌcii ya díŋɓa kilam bi taaꞌɗa. Ɓa míninka kilaak ndaga Kiristaa kaanin ga kuraanaa ee kikaankaa kaama kërí ɓëgís ɓuwii ga baakaaꞌcaa ɓa tumee, ga wii ɓa taabuk kifiiliimunkaa kuɗewaakaaɗa. 16 Binaa ɓoꞌ bín këyít kiwoꞌ ga daa alalaagari warohsanɗanaa, bi ɓoꞌ tum dara ganaa, jomin kilaak iñaa teewoh an ɓaa bínfaɗa kaanin. 17 En kiꞌenaa, ɓaa bín këyítfaamaɗa kaanaa, iñaa ɓuwaa lam gariɗa han kimín kiwarohu. Wayee, en rek ya lís kipesaa, këyítfaa faama laakoo solu. 18 Iñaama tah kifiiliimunkaa kuɗewaakaa bi ka enaa, lakanaa ñíf aamuk hen paaƴ. 19 En kiꞌenaa, Móyíis ɗewoh ga kiyéegaloh, ga fíkíi heetaa ɓéeɓwa, tóoh iñaa Kooh ebilohɗa fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa. Lëehíꞌta ya ɓeɓpa ñíf ɗoon yinaal na ñíf súkút, ya akitohha músú ga, weella koy ga kedikkaa teeku Isoop, ya múulla fënúf baal ficógíꞌ ga dooraama, ya wíssa ñífaa ga ɗook Këyítfaa waasaa na ga ɗook heetaa Isarayeel ɓéeɓwa. 20 Ya woꞌꞌa an:

«Wii wërí en ñífii pokohu kifiiliimunkii Kooh narúu

ee ɗú jomka kiꞌamɗa.»

21 Móyíis wíssa ɓan ñífaa ga ɗook taalaa, na ga ɗook ɓéeɓ paŋkaahcaa ɓeɓsi binaa ɓuwaa en na kijaamuk Koohaa. 22 Ga Waasaa Móyíis, daanaka iñaa en tóoh sétírohsi na ñíf; ee ñíf aamussiinaa, baakaaꞌ bayalohsoo.

Sarahaa Yéesu tumɗa matin

23 Iñcii en ga ëldúna ee ca nataal caa en ga asamaan cukayohcaaɗa jomee kisétíru fodaama. Caa en ga asamaanɗa nak meekisoh sarah waa gën waama fúuf. 24 En kiꞌenaa, Kiristaanii aassii ga ɗekat wiselaꞌíꞌ, waa ɓoꞌ-súusúus hëwíꞌ, ee nataal rek waa ga asamaanɗa, wayee ya aas ga wukayohwaa ga asamaanɗa; en ɗanaa ya tuukukiꞌtuu diimaɗa ga fíkíi Kooh. 25 Ya aassii ga ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa waas ciyewin kiꞌeroh kumuunkaagari, fodaa ga kifiiliimunkaa kuɗewaakaaɗa. En kiꞌenaa, waama, sarahohaa yiyaakyaa aasee daama na ñíf waa enndii waagari. 26 Enee fodaamanaa, ennaa ya hay kidaƴ coonu waas ciyewin, aboh ga iñaa ëldúna saksee bi wati. En kiꞌenaa, ya erohin hafci sarah waas kíinoo ee bi taaꞌ, ga jamaanucii mëeñjohɗa, kinís baakaaꞌcii ɓuwii.

27 Waa ɓaa en tóoh hay kikooꞌ ga kikaankii waas kíinoo, lëehíraa ya attiꞌu, 28 fodaama Kiristaanii hayin, erohha ñífaagari waas kíinoo kinís baakaaꞌ ɓoꞌ ɓigëñ. Ya hay kihayis waas wukanak, waa enanndii kinís baakaaꞌ, wayee enan kimúsal ɓuwii enussi na kisekɗa.

10

Sarahii Kiristaanii tumɗa haŋwa wërí laak jeriñ

1 En kiꞌenaa, iñcii Waasii Móyíis teewohɗa ca en sóogúufii iñcii cijófíꞌcii en na kihayɗa; wa mínoo kiꞌon ɓuwaa kilaas ga iñcaama kayoh-kayohɗa. Daa ka mín kiman tóoh, ga dii kíiskaa en tóoh, sarahcaa tumsiɗa caca caca, iñaama teewoh an Waasaa Móyíis mínoo kiꞌon ɓuwii deeyi ga Koohɗa kimat. 2 Enee an wa míninkanaa, eneenaa ɓuwaa jaamuki Kooh fodaamaɗa setuunun kumëeñíꞌ, ndaga lak ɓa ɗaakissii baakaaꞌ wíinoo ga keeñɓa. 3 Wayee nak, sarahcaama ɓa tumi kíiskaa en tóohɗa, cërí níindísohi baakaaꞌcaa ɓuwaa tumiɗa. 4 Wóorin an ñíf naal na ñíf súkút mínoo múk kinís baakaaꞌ ga ɓoꞌ.

5 Iñaama tah, wii Kiristaanii aas ëldúnaɗa, ya woꞌꞌa an:

«Júuꞌcaa tumu sarah wala iñcaa faanu sarahɗa,

fu woꞌissii dara ga,

fu hëwíriꞌtaroo faan.

6 Sarah júuraa tëkíru hen,

wala sarah wiliis waa tumsi ɓan kinís baakaaꞌ,

wíinoo newissiiraa gaca.

7 Kërí tah mi woꞌ an: Mi yeema, mi hayin kitum iñii fu waaꞌɗa, fu Kooh,

taaboh na iñaa bídu garoo ga Këyítfaaɗa.»

8 Kiristaanii ɗeɓ kiwoꞌ an:

«Júuꞌcaa tumu sarah wala iñcaa faanɗusaa sarahɗa,

sarah júuraa tëkíru hen,

wala sarah wiliis waa tumsi ɓan kinís baakaaꞌ,

fu waarissiica ee wíinoo newissiiraa gaca.»

Moona déy, iñciima tumu fodii dii Waasii Móyíis nakoh kaɗa. 9 Tíkka ga, ya woꞌꞌa an:

«Mi yeema; mi hayin kitum iñii fu waaꞌɗa.»

Fodaama ya nísin daa Kooh jaamuksee kuɗewaaɗa, ya tuukirin kijaamuk kiꞌas diima. 10 Yéesu Kiristaa tumin iñaa Kooh waareeɗa bi matin. Ya erohin faanfaagari waas kíinoo, fa tumɗussaruu sarah, ee fodaama, ɗu sétíruunun ga baakaaꞌ.

11 Sarahohaa mín kiꞌen tóoh, besaa en ɓéeɓ hay kituuk, tum lëgëyaagari. Ya tumɗi Kooh sarahcaa caca rek, ee ca mínanndii múk kinís baakaaꞌcaa ɓuwaa tumiɗa. 12 Kiristaanii nak tum sarah waas kíinoo kinís baakaaꞌcii ɓuwii, ee wa en sarahaa jeriñaagawa ƴah bi taaꞌ; lëehíꞌta ya yuŋnga, hanohha yah-ñaabaa Kooh. 13 Diima deŋ, ya yaa sek daama bi ga daa Kooh tuman ɓuwii sagoh nariɗa ditogaaꞌ-kotci. 14 En kiꞌenaa, kooroh ga kumuunkaagari ya erohɗa, ya onnda ɓuwii en ɓuu Kooh setuunun ga baakaaꞌɗa kimat ga fíkíi Kooh.

15 Iñaama, Helii yiselaꞌíꞌyii ɓan seediꞌɗinnduuri. En kiꞌenaa, ya ɗewin kiwoꞌ an:

16 «*Haꞌmudii woꞌ an: kifiiliimunkii kii, kërí mi ƴah naɓa kipokoh.

Binaa bescaama paafaa,

mi hay kitum iñcii mi ebilohɗa ga keeñɓa,

mi bínca ga helɓa.»

17 Lëehíꞌta ya tíkka ga an:

«Mi hay kiꞌaluk baakaaꞌcaagaɓa bi taaꞌ,

ca na tooñcaagaɓa.»

18 Ee binaa baakaaꞌ bayalohunaa, calisoo kifaaniꞌ Kooh sarah waa nísanca.

Ɗu deeyat ga Kooh

19 Fodaama mbokcii, ɗu hay kiꞌaas na hel widëlíꞌ ga ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa, ndaga ñífaa Yéesu tumu sarahɗa. 20 Ya lëgísɗinnduu waas wiꞌas, waa onohi kipes, kooroh ga rídóonaa hëgísoh ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa na waa wëñ kiselaꞌɗa; waa kiwoꞌ kooroh ga faanfaagari. En kiꞌenaa, faanfaagari sarahuɗa fërí lëgís waasaama. 21 Fodaama, ɗu laakin sarahoh yilëekíꞌ-solu, yaa hanohɗu ga fíkíi heetii en wuu Koohɗa. 22 Kon ɗu deeyat ga Kooh na keeñ wimóríꞌ, na ngëm wiyaak, ndaga keeñciigaruu setin wic, ɗu laakissii halaat cibóníꞌ, ee faanciigaruu ɓookuunun ga músúmii misétíꞌmii. 23 Kon ɗu abat bi yëgís ga iñcii ɗu yaakaaꞌ ee kayohɗa, ndaga Kooh hay kitum iñcii ya dígohɗa. 24 Ɓaa en ɓéeɓ amɗohat mooroomci, ëewdohhi ga kiwaaroh na kitum yijófíꞌ. 25 Ɗu hanat kifoñ hídohcii ɗu tumi kikíim Koohɗa, fodii ɓuwii ɓíinoo meeruunun kimaasohoocaɗa. Ɓaa en ɓéeɓ wëñat kidaas mooroomci, wëñaa ga dii ɗu ínohin an besii Haꞌmudii deeyinɗa.

26 En kiꞌenaa, binaa ɗu ínoh kayohfii ee ɗu lísi kitum baakaaꞌ ga iñaa neɓpuunaa, laakissii sarah wiliis waa mín kitumu bi baakaaꞌciigaruu bayalussuu. 27 Iñaama laakaa, ɗu tíitat, ndaga attiꞌaa ƴah kikeen ga ɗookkuuɗa na kiwiikaa ƴah kitëkíꞌ ɓéeɓ ɓuwii heñoh Koohɗa, cërí sekkuu. 28 Ɓéeɓ ɓaa fu këldúk iñii Waasii Móyíis ebilohɗa, ee ɓoꞌ ɓanak seediꞌ ganaa, fu hay kiꞌapu ee ken yërëmanndiiraa. 29 Ɗú fooŋ an ɓaa faaliꞌii Kowukii Kooh, keeñukkii ñífii pokohu kifiiliimunkii kiꞌaskii onndi kisétíruɗa, ee ya ɓasi Helii yiselaꞌíꞌyii teeɓpuu kijofkii Koohɗa, ɓaama, attiꞌaa ya jom kitíkuɗa enndii wërí wëñan kimesike? 30 En kiꞌenaa, ɗu ínohin ɓii woꞌ an: «Mi yërí laak kiꞌattiꞌ, mi yërí ƴah kifay ɓaa en ɓéeɓ iñaa ya tumɗa.» Ya woꞌin ɓan an: «Haꞌmudii hay kiꞌattiꞌ heetiigari.» 31 Ɓaa fu keen ga yah Kooh yii laak kipesɗanaa, ati fu ƴah yuuɓa?

32 Níindísukat wii ɗu han kilaas ga leeꞌlaatii meyoh ga Koohɗa. Ga bescaama, ɗú enee ga lebiꞌ wiméeskíꞌ na coonu ciyaak. 33 Cii ga cii, ɗú ɓassi, ɗú sodalsi ga fíkíi ɓéeɓ; cii ga ciinaa, ɗú amɗohi ɓuwaa enu ga coonu fodaamaɗa. 34 En kiꞌenaa, ɗú bokka na ɓuwaa abu ga kasuɗa coonucaagaɓa, ee ga wii iñcaa ɗú laak teꞌuɗa, ɗú tookkaka na keeñ wisóosíꞌ, ndaga ɗú ínoheera an ɗú laakin alalaa gën, ee alalaama ƴah bi taaꞌ. 35 Kon kaa foñat yaakaarii ɗú laakɗa, ndaga neehal wiyaak wii sekkúu ga. 36 En kiꞌenaa, kiguuꞌguuluk kërí ɗú sooluk, en ɗanaa, binaa ɗú mëtíꞌ kitum iñii Kooh nakohɗanaa, ɗú laas ga iñii ya dígohɗa.

37 Fodaa ka bídu ga Këyítfaaɗa an:

«Tes ga jutuut, jutuut sah,

ɓii jom kihayɗa dal kihay,

ee diimanaa ya hay.»

38 Kooh woꞌꞌa an:

«Ɓaa mi aboh ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga ngëmaa ya laakɗanaa hay kipes.

Wayee ya soof fenoonaa,

keeñnjoo soosanndii gari.»

39 Ɗu nak, ɗu bokkii ga ɓuwii enu na kisoof fenoo, aawu ga kimúuƴɗa. Ɗu bok ga ɓii gëmuunun, aawu ga kimúcɗa.

11

Ngëmaa ɓuwaa múus laakeeɗa

1 Kigëm Kooh eni kilaak wóoꞌ-wóoꞌ ga iñaa fu yaakaaꞌɗa na ɓan ga iñcii hotukoo na has ee ca laakin sah sahɗa. 2 Ngëmiima wërí ɓuwaa múus laakee ee Kooh seediꞌꞌa gaɓa yijófíꞌ.

3 Kilaak ngëm kërí tah ɗu ínoh an ëldúna, woꞌeenaa Kooh woꞌeeɗa wërí tah wa laakka, na ɓan kiꞌínoh an ëldúnaanii hotuk wii kúlkoh ga waa hotukooɗa.

4 Kilaak ngëm kërí tah Abeel tumiꞌta Kooh sarahaa gëñ waa Kayee. Ngëmaa Abeel laakee waama wërí tah Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ ee ya seediꞌꞌa an iñcaa ya onohɗa jofin. Ee ngëmaama tah bi, luu enee an ya kaanin, woꞌeenaama wii lís kiwoꞌu.

5 Kilaak ngëm kërí tah Henok kooꞌtii ga kikaan, ya ɓëwírussa ga yahaa Kooh, ee ken hotissiiri ndaga lak Kooh ɓëwírinndi ga yahaaci. En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an: «Wii ya ɓëwíꞌsanaa, lak ya neɓlohin Kooh.» 6 Wayee ɓaa laakoo ngëm, mínoo múk kineɓloh Kooh. Ɓaa waaꞌ kideeƴ ga Koohaa, ya jomin kigëm an Kooh laakin ee ɓuwii heelli kiꞌínohɗa, ya yii neehalɓa.

7 Kilaak ngëm kërí tah Nowee hëwíꞌta gaal-giiƴ wiyaak kisom ɓu-kaanci. Iñcaa Kooh teeweeri ee lak ca hotukkiiɗa ya abohéeríica caahan. Fodaama ya ɓúlla ɓu-ëldúna, ee Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ ndaga ngëmaagari waama.

8 Kilaak ngëm kërí tah Abaraham kelohiꞌta Kooh. Waa Kooh ebilli kikaꞌ ya dëknee ga kúl, kaa ya ƴah kilam fayuuꞌɗa, ya kaꞌta ee lak ya ínohoo sah daa ya ƴah kihakɗa. 9 Kilaak ngëm kërí tah ya dëkka ga taal fodii sagac ga kúlkaama Kooh dígeeri kilamɗa. Ísaak kowuci, bi ga Yakoop, kucaasamunkaagari, ɓaa bokee ga dígaa kilam kúlkaamaɗa, dëksee ga taal ɓan. 10 Abaraham yaa sek teeraama yípsan ga laꞌ-atoh ciyëgísíꞌ, ee Kooh ennda natohaa, na tawahohaaɗa.

11 Kilaak ngëm kërí tah ɓan, Saaraa, hídaa ga daa ya yaꞌɓuꞌeeɗa tóoh ee ya mínéeríi kilaak kowuɗa, ya laakka kowu ndaga ya gëmeera an Kooh hay kitum iñaa ya dígoheeɗa. 12 Fodaama, kooroh ga ƴaal yíinoo ee lak ya kasohin, tucaasamun tiyewin taa hín na olcii ga asamaanɗa, ee ta yewin ɓan en fan tukakaytii en ga yahaa giiyiiɗa límukka.

13 Ɓéeɓ ɓuwaama kaanu na ngëmaagaɓa. Ɓa laasséeríi duum ga iñcaa Kooh dígoheeɗa, wayee ɓa séenee gaca diꞌúsaayíꞌ, ɓa lëríssaca yah. Ɓa tookeera an ɓa ɓisagac ga ëldúna, ɓa hay kiɓaaɓ. 14 Ɓuwaa woꞌ fodaamaɗa, ɓa teewohin bi leerin lañ an ɓa lís kiheel kúlkaa ɓa laakɗan hafɓa. 15 Binaa helɓa tesee ga kúlkaa ɓa meyoheeɗanaa, eneenaa ɓa hay kilaak halaa onanɓa kiɓoyuk daama. 16 Wayee nak, ɓa séentukee kilaak kúlkaa gën: ennda kúlkaa ga asamaanɗa. Iñaama tah Kooh laakkii kaci ga kiɓayu Koohyiigaɓa, ee ya waayukiꞌtaɓa dëk.

17 Kilaak ngëm kërí tah Abaraham yaa ƴah kiꞌap kowuci Ísaak kitumiꞌ Kooh sarah, ee lakanaa Kooh eneeri na kimalaksukoh. Abaraham tuukka tek ga kitumiꞌ Kooh sarah Ísaak, kowukaagari ya laak doŋɗa ee lak Kooh díginndi, 18 woꞌꞌari an: «Fu hay kilaak tucaasamuun tiyewin ee koorohan ga Ísaak.» 19 Abaraham abee ga helci an Kooh mínin kimílísiꞌ ɓaa kaanin. Kërí tah ya laasissa ga Ísaak ee iñaa ennda gari fodii kowukaa mílísɗu hen ga ɓuwaa kaaninɗa.

20 Kilaak ngëm kërí tah Ísaak barkeella towutaagari, Yakoop na Esawuu kiwaayukɓa ga iñaa en na kihayɗa.

21 Kilaak ngëm kërí tah, Yakoop wii ya ƴah kikaanɗa, ya barkeella yaa en ɓéeɓ ga towutaa Yoseef. Ya ëbílukka ga dooraagari, ya yaa jaamuk Kooh.

22 Kilaak ngëm kërí tah, Yoseef wii ya ƴah kikaanɗa, ya woꞌꞌa ga loo kimeƴkaa heetaa Isarayeel ga kúlkaa Esíptiɗa, ya nakohha kiɓaydoh faraaffaagari* binaa ɓa en na kiƴahaa.

23 Kilaak ngëm kërí tah wii Móyíis límuɗa, eeci na paamci ɗaakussari ñiin kaahay ndaga ɓa hotee daa oomaanaa hín kimoꞌɗa†, ee ɓa faaliꞌꞌii iñaa Farawoŋ ebiloh kitumɗa. 24 Kilaak ngëm kërí tah Móyíis, wii ya ennda yaak ya saŋnga kiwoꞌu an ya kowu kowukaa Farawoŋ kiɓetikaa. 25 Kibok kisodalu na heetaa en wuu Koohɗa wërí gënëlli loo kipesi ga baakaaꞌ, ya taabuki neɓlaat-kumuun ee iñaama maañanndii. 26 Ya ammba an kisodalu fodaa Kiristaanii iñaa alal, waa wëñ kiyak alalcaa ga kúlkaa Esíptiɗa. En kiꞌenaa, hasci yípee rek ga neehalaa en na kihayɗa. 27 Kilaak ngëm kërí tah ya meƴca kúlkaa Esípti ee ya niikkii aylukaa Farawoŋ. Ya ammba bi yëgíssa ee ya ennda ɓaa hot ga Kooh, yii ɓoꞌ mínoo kitík hasɗa. 28 Kilaak ngëm kërí tah Móyíis húmballa hewaa Paakaa, ya wíssa ñíf ga iñaa hanoh halcaa túuƴcaa ɗookɗa, en ɗanaa malaakaa ɓay kikaankaaɗa leꞌoo ga saawcaa heetaa Isarayeel.

29 Kilaak ngëm kërí tah heetaa Isarayeel kooꞌta ga ɗuuƴ giiyaa wiyoꞌohwaa, tíidussa ga kakay kaw. Ɓu-Esípti ɓaa jéemee kikooꞌ gaɗa, giiyaa onndaɓa.

30 Kilaak ngëm kërí tah wii heetaa Isarayeel wíilla teeraa Yéríkóo bi ennda bes ciyitnakanakɗa, míiraa dëkaa ɓúꞌta. 31 Kilaak ngëm kërí tah Rahap, faankoh-pakayaa bokkii kikaan na ɓuwaa ga dëkaa sagee kikelohiꞌ Koohɗa. Iñaa tahkaɗa: ya ɗapee ga kaanci ɓu-Isarayeel ɓaa aasee yoloos✡ ga dëkaa kiheel kiꞌínoh iñaa ɓuwaa enukoheeɗa.

32 Mi woꞌat ya yiliis, waa mi laakanndii jot kiwoꞌ wíinoo wíinoo ga loo Gedewoŋ, Barak, Samson, Yeftee, Dëwít, Samiyeel na sëldíiga-Koohcaa ɓíinooɓaa? 33 Kilaak ngëm kërí tah ɓuwiima, ɓa mínnda kiɓúuk nguuꞌcaa, ɓa tuukiꞌta iñaa júwin, ɓa laassa iñaa Kooh dígohɗa. Ɓa múuffa túuwtaa gayindicaa, 34 ɓa ƴímmba dooli kiwii kiyaak, ɓa rëcca ga kiꞌapu na kalaɓ; ga wii ɓa mínissii daraɗa, Kooh onissaɓa dooli‡; ɓa enee ɓuwaa kaañin heñ, ɓa kaalla ɓuwaa heñohee naɓa meyohsee ínɗa.

35 Kilaak ngëm kërí tah laakka ɓeticaa hot ɓuwaagaɓa kaanɗa mílísɗussa. Laakka ɓiɓoꞌ ɓaa sodalu bi ɓaa kaanan, wayee ɓa tookkii kisomu, en ɗanaa, ɓa kaan ee ɓa mílísaa, ɓa laas ga kipeskaa leehooɗa. 36 Ɓiɓoꞌ ɓiliis tumussa ƴensirukaah, ɓa feekussa, ɓa ɓagussa na ceen, ɓa lagussa ga kasu. 37 Ɓii tapisohussa na atoh bi ɓa kaannda, ɓíinoo ɗarussa kom kanak, wala ɓa apussa na kalaɓ. Laakka ɓan ɓaa ensee ga kiwíil daa en ɓéeɓ, ɓa ekukee kúltí-on baal wala on-peꞌ ndaga ɓa laakéeríi dara iñaa ɓa ekukan; ɓa dëkka kihatalu ga kipes na kisodalu. 38 Ɓa joobeera ëldúna, ɓa enee ga kiwíil ga ëgíꞌ-dúndaŋcaa na jaŋjaŋcaa, ɓa dëkee ga noŋcaa atohcaa na cúl-cúlcaa.

39 Ɓéeɓ ɓuwaama Kooh seediꞌꞌa yijófíꞌ gaɓa ndaga ngëmaa ɓa laakɗa, ee moona ɓa laassii ga iñaa ya dígoheeɗa. 40 Waa Kooh waayukɗinnduu iñaa wëñ kiyak fúuf, kon nak jomoo kiꞌen ya onɓa kimat ee ɗu, ɗu bokoo ga.

12

Kiguuꞌguuluk ga ngëmii

1 Kon fodaama, waa mbooloomaa hínɗa kiyaak wërí wíilluu ee wa seediꞌin ngëmiigawa ga Kooh, ɗu ɓan, ɗu këlëembísukat tóoh ɗof, waa hoonohannduu kiꞌaaw fíkíi, na ɓan baakaaꞌ, wii yoowinnduu kiwíilɗa; ɗu guuꞌguulukat ga kifool jaarii ɗu naku kifoolɗa. 2 Ɗu yípat hasciigaruu ga Yéesu yii onnduu kilaak ngëm, aboh ga dalaaraa bi ga leehaaraa; ya koorukka coonucaa kiꞌapu ga kuraanaa, ee ya ɓítukkii ga kacifaa en ga kikaankaa kaamaɗa, ndaga lak ya hotin haat keeñ-soosaa ya ƴah ga kilaakɗa. Ee diima deŋ ya yaa yugohha baŋ-buuraa Kooh ɓakaa hanoh yah-ñaamɗa.

3 Foñat hellúu gari, ya yii ya tookka kimúuñ, hídaa ga daa tumoh-baakaaꞌcaa hídeeri kiheñohɗa tóoh. En fodaamanaa, ɗú meƴdohoo yaakaaꞌtúu ga, ee ɗú soofoo fenoo. 4 En kiꞌenaa, ɗú kaꞌtii duum bi ga kikaan ga heñiigarúu na baakaaꞌɗa, 5 ee ɗú alukin woꞌeencii cii Kooh daasoheerúu, ɗú ɓii ɗú en ɓitowuciɗa, an:

«Fu kowukiigoo, Haꞌmudii, koꞌtaa ga yenaa, watukaa iñaama,

ee ya ñaꞌtaanaa, kaa soof fenoo.

6 En kiꞌenaa, Haꞌmudii ɓaa ya waarin, ya koriri hen

ee ɓaa ya am fodii kowuci, ya feekiri hen.»

7 Tookat coonucii ɗú daƴɗa; Kooh enndúu na kikoꞌ. En kiꞌenaa, coonuciima teewoh an ya tíkkúu ɓitowuci. Kowukii kiida, en na paamcinaa, paamci koroori? 8 Kooh kori towutiigari hen ɓéeɓta. Kon binaa ya koꞌtiirúunaa, lak ɗú enndii ɓitowuci, ɗú en fodii towutaa límu ga iñaa kooꞌtii waas.

9 Ɗu níindísukat paamunciigaruu ga ëldúna: man ɓa koreeruu hen ee ɗu eꞌtaɓa céeꞌ. Kon paamudiigaruu ga asamaanɗa, ɗu jommbi na kihín kikelohiꞌ, en ɗanaa ɗu laas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa? 10 En kiꞌenaa, paamuncaagaruu, koraagaɓa naruuɗa maañnjii ee enee ga iñaa ɓa am an wërí júɓ. Kooh nak koꞌtaruu ga iñaa gën garuu, en ɗanaa ɗu laak ɓak ga kiselaꞌkaagari. 11 Binaa ɗu korunaa, ga saasi keeñnjuu soosoo ga, wayee nami ga kileeh hen. Binaa kaꞌ bi ga fíkíinaa, ɓuwaa koru fodaamaɗa ɓa hot jeriñaa koraama: ɓa en ɓoꞌ jam ee ɓa pes ga iñaa júwin.

Iñcii ebilohu na cii jom kiwatuku kitumɗa

12 Kon nak, ɓëwírat yahciigarúu neewohinɗa ee ɗú on dooli ƴíꞌciigarúu nagaminɗa. 13 Hëwíꞌɗat kotciigarúu waascaa júwin, en ɗanaa kotaa yíiwin tíin ganaa ɗíidukohoo wayee naman kiwak hen.

14 Guuꞌguulukat kiꞌen ga jam na ɓaa en ɓéeɓ, na kipes ga iñaa selaꞌin, ndaga ɓéeɓ ɓaa selaꞌꞌii, hotanndii Haꞌmudii. 15 Watukat, ken hanat kisúugúruk yërmaandaa Kooh laak gariɗa. Fodii kedikkaa aayin, ka ndomi tediktaa tíinoo ga aaylaataagakaɗa, watukat laak garúu yaa man fodaama, ya ndom ɓuwii ɓíinoo. 16 Watukat, ken hanat kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ. Erat céeꞌ iñcii Kooh ciselaꞌíꞌcii, ee kaa madat na Esawuu, ya yaa ñamah wíinoo waa ya ñaman tahhi kitoon kiꞌen-saawkaagariɗa. 17 Ɗú ínohin an, ga waa iñaama paafɗa, ya waaꞌta paamci barkeelli, wayee ya tookɗussiika. Ya mínndii sah paamci kiɓoyukidoh fenoo ga iñaa yaama amɗa, luu enee an ya kíimeeri iñaama na moon.

18 En kiꞌenaa, ɗú manndii na heetaa Isarayeel deeyee ga jaŋjagaa Sínayíi, ɓoꞌ mín kileꞌ yahci gaɗa; ɗú hottii kiwiikaa tak ga ɗook gaanaa, yaayeel cisúusúus síꞌís, ñúus tërúus na uurisaa taam na toɓ wiyaakɗa. 19 Ɗú kelohhii ríiꞌ mbiiɓ, ɗú kelohhii ɓan koonaakaa ríiꞌ bi ɓuwaa keloheekaɗa sah ɓaa kíim an ka hanat naɓa kiwoꞌis. 20 En kiꞌenaa, ɓa hatinéeríi iñii yii ebilohseeɗa an: «Ɓéeɓ ɓaa leꞌ ga jaŋjagiinaa, bi ga júuꞌ sah, tapisohatti na atoh bi ya kaan.» 21 Iñaama ɓu-Isarayeel hotee ga jaŋjagaaɗa tíitalohee hen bi Móyíis sah woꞌꞌa an: «Mi tíitin bi mi yii saak.»

22 Ɗú nam sah kideeƴ ga jaŋjagaa Síyoŋ, teeraa Kooh yii laak kipesɗa, waa en Yéerúsaleem yaa ga asamaanɗa, daa malaaka-Kooh ɓijúnni júnni enu, ɓaa mbúumbaayukɗa. 23 Ɗú aasin ga mbooloomaa towutaa Kooh enu saaw, ee teekcaagaɓa bíduunun ga asamaanɗa. Ɗú deeyin ga Kooh yii laak kiꞌattiꞌ ɓéeɓ ɓuwiiɗa, ɗú taabin na ɓéeɓ ɓuwii fítciigaɓa setin say ee matin ga fíkíi Koohɗa. 24 Dú deeyin ga Yéesu yii tuukuk kifiiliimunkii kiꞌaskiiɗa, ɗú deeyin ɓan ñífiigari aamu ee iñii yéegalohu gaɗa gën iñaa yéegalohsee ga aamaa ñífaa Abeel aamuɗa.

25 Watukat kon kiɗúkúruk ɓii woꞌ narúuɗa. En an ɓu-Isarayeel ɓaa sagee kikelohiꞌ Móyíis, yaa woꞌee naɓa dii ga ëldúnaɗa, ɓërí rëcussii ga kisaŋkuꞌaa, wëñaa ga, ɗu ɓii ɓii, binaa ɗu súugúruk yii woꞌ naruu, en ga asamaanɗa. 26 Koonaakaagari kërí yëngëlee kakayfii kuɗewaa, diimaɗa nak, ya dígoh an: «Mi yëngëlis kimmanaa, eemanndii rek ga kakayfii, wayee mi hay kiyëngël asamaan ɓan.» 27 Woꞌeenii an: «Mi yëngëlis kimmanaa» teewoh an Kooh hay kiɓewoh dii iñcii saku ee yëngëlkinɗa, en ɗanaa cii yëngëlkooɗa doŋ tesan. 28 Kon waa ɗu hay kilaas Nguuraa ken mínoo kiyëngël, ɗu gërëmatti ga iñaama, ɗu súrgaꞌukki ga daa ya waarohkaɗa ee ɗu eꞌti céeꞌ, ɗu niikki. 29 En kiꞌenaa, Koohyiigaruu en kiwii, kaa tëkíri hen tóoh iñaa joffii.

13

Iñaa tahannduu kineɓloh Koohɗa

1 Dëkat kiwaaroh yaa en ɓéeɓ na mooroomci; enat ɓuwaa bokoh ga Kiristaanii. 2 Kaa alat kitoputuꞌ bi jof sagaccaa hay garúu. En kiꞌenaa, ɓuwaa tumeekaɗa, laakin gaɓa ɓaa toputuꞌee ɓimalaaka ga✡, ee ɓa ínohhii gaka sah. 3 Kaa alat ɓuwaa lagu ga kasuɗa, níindísukatɓa bi man na ɗú ɓërí bok kilagu ga kasu. Kaa alat ɓuwaa en na kisodaluɗa, níindísukatɓa bi man na ɗú ɓërí bok kisodalu.

4 Ɓaa en ɓéeɓ erat sëy céeꞌ, ee ɓuwaa pajoh, yaa en ɓéeɓ eemat ga mooroomci. Kooh hay kiꞌattiꞌ ɓuwaa ɗúki ƴaalɓa wala ɓetiɓa ee ɓa faanuki na ɓiɓoꞌ ɓiliisɗa, wala ɓéeɓ ɓuwaa faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa.

5 Sagat kiwaaꞌ hëelís kuliyuk ga kipessúu. Eemat ga iñaa ɗú laakɗa, ndaga Kooh ga kihafci woꞌ an: «Mi íisanndiiraa múk, mi foñanndiiraa bi taaꞌ.» 6 Kon ɗu mínin kiwoꞌ na hel widëlíꞌ an:

Haꞌmudii yërí en ɓii ƴahhoo kisomɗa,

mi niikanndii dara.

Ɓoꞌ mínndoo ya kitum?

7 Kaa alat ɓuwaa kuliyukee ga fíkíirúu kuɗewaa yéegalseerúu Woꞌeenii Koohɗa. Malakat ga daa ɓa madee ga kipesɓa bi ga kikaanɓaɗa; gëmat fodaa gaɓa. 8 Yéesu Kiristaa, ya ya rek: daa ya madee wútúwaaɗa ya manɗa wati ee ya ƴahɗa kiman bi taaꞌ. 9 Kaa íisat ken nëeníꞌ helciigarúu na jëgírohcaa en tóoh ee bokkii dara na Woꞌeenii Kooh yéegalohuɗa. Iñaa gënɗa wërí en an doolii ɗú laak ga keeñnjúuɗa ɗú mínwa kiɓewoh ga kijofkaa Kooh. Kitaabuk iñcaa ebilohu ga loo ñamah, waa onohu kiñam wala hoonohuɗa, haydohɗoorúu dara.

10 Loteelii ɗu laakɗa, ñamahcii en gaɗa, sarahohcaa tumi lëgëy kisarahohkaagaɓa ga taalaa yaawúuꞌcaaɗa onussii ga kiñam. 11 Sarahohaa yiyaakyaa haydoh ñífaa júuꞌcaa tumu sarahɗa ga ɗook ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa kibayaluk baakaaꞌcaa ɓuwaa, ee faancaa júuꞌcaa tëkíru ga foogaanaa daa ɓa dalɗa. 12 Iñaama tah Yéesu kaannda ga foogaanaa teeraa kisétíꞌ baakaaꞌcaa ɓuwaa na ñífaagari sah-sah. 13 Kon ɗu meyat gari ga foogaanaa daa ɓa dalohɗa, ɗu bok nari kikooruk kacifaagari. 14 En kiꞌenaa, ɗu laakoo dii ga ëldúna teeraa ƴah bi taaꞌ, kërí tah ɗu ɓii ga kiheel waa ƴah bi taaꞌɗa. 15 Kon ɗu koorohat ga Yéesu, ɗu kañ teekii Kooh; iñaama en sarahaa ɗu tumiꞌtiɗa. Túuwtiigaruu dëkatti kiƴeek ƴeek-kañ, 16 ee kaa alat kitum yijófíꞌ na ɓan kidímaloh ga díkaantirúu, ndaga sarahcaa man fodaama cërí neɓloh Kooh.

17 Kelohɗat ɓuwii kuliyuk garúuɗa, ɗú taabuk iñcaa ɓa woꞌꞌúuɗa. En kiꞌenaa, ɓa dëk ga kiwatuk fítciigarúu, waa ɓa hay kituuk bes ga fíkíi Kooh kiɓéestíꞌ lëgëyaagaɓa. Kon ɓa mínat kitum lëgëyɓa na keeñ wisóosíꞌ; ka hanat kiꞌen na kiheeñ ndaga iñaama laakɗanndiirúu jeriñ wíinoo.

18 Dëkattíi kikíimiꞌ Kooh. Wóorinndíi an hellíi dalin, waa ɗí tuukin ga kiꞌenukoh yijúwíꞌ saycaa en tóoh. 19 Mi wëñnjúu kikíim iñii yii: kíimɗattoo Kooh bi mi mín kigaaw kiɓoyuk garúu.

Taŋkohii na kíim-Koohii mëeñjohɗa

20 Kooh yërí onohi jam. Ya mílísiꞌta Yéesu, Haꞌmudiigaruu en níirohii yiyaakyii baalciiɗa, ee ñífiigari aamuɗa pokka kifiiliimunkii ƴah bi taaꞌɗa. 21 Mi yii kíim Kooh yaama, ya onndúu kimín kitum yijófíꞌ ga ɓakaa en tóoh doonaa ɗú mëtíꞌ iñii ya waaꞌɗa. Ya tumat garuu iñaa neɓpi, kooroh ga Yéesu Kiristaa, ee ndam aawat gari bi taaꞌ. Aameen!

22 Mbokcii, mi kíimmbúu tookat, taam na kimúuñ, woꞌeencuma mi bínndúu kidaassúuɗa. En kiꞌenaa, iñcii mi bínndúuɗa hooꞌtii. 23 Mi yii yéegallúu an Tímotée mbokiigarúu meyin kasu. Binaa ya teel kileꞌaa, mi hay nari kitaam, ɗí hayyúu kiwaaknee.

24 Këñíꞌɗattoo ɓéeɓ ɓuwum kuliyuk ga mbooloomumgarúuɗa, na ɓéeɓ ɓuwum en ɓuu Kooh dumaɗa. Mbokcii en dii ga kúlkii Ítalíiɗa ɓii këñíꞌtúu ga ɓan. 25 Mi yii kíim Kooh, ya barkeellúu ɓéeɓpúu.

✡ 1:5 1: 5 Kañcaa 2: 7; 2 Samiyeel 7: 14.

✡ 1:13 1: 13 Kañcaa 110: 1.

✡ 7:1 7: 1 Malkat Sënees 14: 17-20.

* 7:28 7: 28 Malkat woꞌeenaama ga 7: 21

* 8:2 8: 2 Taalaa wërí en ga daa Kooh faanohee woꞌeencaagari bídu ee níiꞌ ɓu-Isarayeel ga ngëmaa ɓa laak gariɗa. Ga ɗekataama, laakeera ɗekataa woꞌu wiselaꞌíꞌwaa na ɗekataa woꞌu wëñ kiselaꞌɗa.

✡ 8:5 8: 5 Malkat Eksoot 25: 40.

* 9:4 9: 4 Iñaa tumee Bíncaa Kooh níiree ɓuunciɗa

✡ 9:7 9: 7 Malkat Léwítík 16: 2-34.

* 11:22 11: 22 Woꞌeenii diiɗa enin ƴohcaa Yoseef

† 11:23 11: 23 Farawoŋ wërí en teekaa eru buuraa ga Kúlkaa Esíptiɗa

✡ 11:31 11: 31 Malkat Yosúwée 2: 1-21; 6: 22-25.

‡ 11:34 11: 34 Onissaɓa dooli laakin ɓuwaa hotu dii an woꞌu ɓa wakka ga ɗúukool

✡ 13:2 13: 2 Malkat Sënees 18: 1-8; 19: 1-3.

SAAK

1

2

3

4

5

Këyítfii

Saak

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Saak bín ɓéeɓ ɓuwii en ɓu-Kooh tasaarukoh ga ëldúnaɗa. Saak enee ɓo’ yilëekíꞌ-teek ga kerceencaa ga Yéerúsaleemɗa. Woꞌu an Yéesu yërí en yaakci. Ɓiyewin ga ɓuwii ya bídee këyítfii fiiɗa woꞌee an ɓa gëmin ee ka hotukéeríi ga ɓadukeenaagaɓa. Iñaama tah ya woꞌꞌaɓa an kigëm jom kitaam na kitum yijófíꞌ. Saak kelohha an ga ɗuuƴ kerceencaa, ɓuwaa laakooɗa ensee ga coonu ndaga ha’-alalcaa yéeŋsee hafɓa doŋ. Iñaama tah ya woꞌꞌa haꞌ-alalcaa ɓa watuk kitum fodii ɓuwaa fiiliimunoh na ëldúnaɗa, wayee ɓa am ɓuwaa laakooɗa yah kanak. Tíkka ga ya woꞌꞌa ɓéeɓ watuk kiñaroh, ɓa am túuwtaagaɓa, ɓa dëk ga kitaabuk yijófíꞌ fodaa Kooh nakohkaɗa.

Këyítfii Saak bínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1)

2 - Kigëm na kiñaañkaa meyoh ga Koohɗa (1: 2-18)

3 - Kisúkúruk woꞌeenii Kooh na kitum iñaa wa nakohɗa (1: 19-27)

4 - Kigënantiloh jomoo kilaak (2: 1-13)

5 - Kigëm jom kitaam na tumeen (2: 14-26)

6 - Kiñaañkaa meyoh ga Koohɗa na kiwatuk perem (3: 1-18)

7 - Kifiiliimunoh na ëldúna (4: 1–5: 6)

8 - Kimúuñ na kikíim Kooh (5: 7-20)

1

Këñɗoh

1 Mi Saak, mi súrga Kooh mi súrga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudii. Mi yii këñíꞌ jawootcii Isarayeel* cidaaŋkaah na kanakcii tasarukoh ga ëldúna tóohɗa.

Kiyëgís ngëm ga coonu

2 Mbokcii, binaa ɗú keen ga coonu, ga daa ca mín kiman tóoh, leenaa taabat ga na keeñ wisóosíꞌ seɓ. 3 Ndaga ɗú ínohin an coonucaama mínndii yen ga ngëmiigarúunaa, onanwa kiwëñ kiyëgís. 4 Kon teewohat kiyëgís kimëtíꞌ sëk en ɗanaa ɗú síkoo ga dara ee ɗú mat ga tóoh. 5 Binaa laak garúu, ɓaa hamhamaagari dooyyiinaa, ya kíimat Kooh hamham, Kooh hayyiwa kiꞌon. Ndaga Kooh oni ɓéeɓ, foñoo ken ee ñaroo ken ga. 6 Wayee ya en na kikíimaa, ya taabat ga na ngëm ee ya hanat kilaak hel kanak ga, ndaga ɓaa laak hel kanak man na dúusaa giiyaa uuris ɓëwíꞌ egiwa daa en ɓéeɓ. 7 Ɓaa man fodaama hanat kitum helci ga kilaak yen ga Haꞌmudii, 8 ndaga iñaa ya aasoh tóoh ya laak hel kanak ga, ya egiskohi.

Kinduul na kilaak alal

9 Ɓaa en nduul garúunaa ya neɓlukat ndaga Kooh hayyi kiɓëwíꞌ, 10 ee haꞌ-alal, ya neɓlukat ɓan ndaga Kooh hayyi kiyóoskíꞌ. En kiꞌenaa, haꞌ-alal lëehɗuki fodii sapuus-pëegíi. 11 Nohii kolukaa, wa tam jír, wa tëkíꞌ pëegíifaa, sapuuscaa keen, moꞌlaataa pëegíifaa kaꞌ. Haꞌ-alal, ga ɗuuƴ lëgëyaagari, ƴah kilëehɗuk fodaama.

Coonucii dali ɓoꞌ na iñcii eki ɓoꞌ ga kitum iñaa joffiiɗa

12 Ya yewinin múuꞌ, ɓaa yëgísin ga coonucaa ya hídohi nacaɗa. Ndaga ya teewoh kiyëgískaagari na ndam ga ɗuuƴ coonucaamanaa, ya hay kilaas kipeskaa en neehalaa Kooh díŋ ɓuwaa waarussiɗa.

13 Ɓoꞌ, binaa helci kaꞌ ga kitum iñaa joffiinaa, ya hanat kiwoꞌ an: «Kooh yërí híiꞌtoo ga.» Ndaga laakoo iñaa híiran Kooh ga kitum iñaa joffii, ee ya ga kihafci, ya híiroo ken ga kitum iñaa joffii. 14 Ɓaa en ɓéeɓ, neɓlaat-kumuunci wërí nookiri, wa ɗúkiri bi ekki ga kitum iñaa joffii. 15 Lëehíraa neɓlaat-kumuun taabukkinaa, wa lím baakaaꞌ, ee baakaaraa kaꞌ bi mataa, wa lím kikaan.

16 Ɗú, mbokciigoo mi keeñukɗa, ken hanattúu kiɗúk ga iñii yii. 17 Iñaa ɗu onu yijófíꞌ tóoh na ɓéeɓ sërcaa matin, ca yoosukoh ɗook, ca meyoh ga Paamudii en tóoh leeꞌlaatɗa. Ndaga Kooh laak ɓadukeen wíinoo ee ga daa ya hanoh tóoh, ñúus laakoo da. 18 Neɓ Kooh hen ya límmbaruu, koorohha ga woꞌeenii en kayohɗa, doonaa ɗu en fodaama ɓuwii kuliyuk ga tóoh iñcii ya sakɗa.

Kisúkúruk woꞌeenii Kooh na kitum iñaa wa nakohɗa

19 Mbokciigoo mi keeñukɗa, foñat hel ga iñii mi woꞌ yii: ɓaa en ɓéeɓ gaawat ga kisúkúruk woꞌeenii Kooh, wayee ya hanat kigaaw kiwoꞌ, ee ya hanat kigaaw kiꞌayluk. 20 Ndaga ɓaa aylukin tumoo iñaa júwin ga fíkíi Kooh. 21 Kërí tah meƴdohat ga haffúu ɓéeɓ iñaa líiɓɗan keeñnjúu, na ɓan kisoot kihëpíꞌ. Yóoskíɗat haffúu ga fíkíi Kooh, ɗú took kiteꞌ woꞌeenii mínndúu kimúsal ee Kooh sok ga keeñnjúuɗa.

22 Kaa eemat rek ga kisúkúruk woꞌeenii Kooh, ɗú ɗúki haffúu ga iñaama. Wayee tumat iñaa wa nakohɗa. 23 Ndaga ɓaa súkúruk woꞌeenii Kooh ee tumoo iñaa wa nakohɗa, man na ɓoꞌ, yaa malak fíkíifaagari ga seetu, ya hotfa ga daa fa manɗa. 24 Ya seetuꞌuk bi ya lëehíraa, ya ƴee, ya dal kiꞌal daa ya manɗa. 25 Wayee ɓoꞌ yaa ga, yaa heel kiꞌínoh dijófíꞌ Waasii Kooh wimëtíꞌwii on ɓuwii kilaas hafɓaɗa. Ya abinwa dijófíꞌ ee foñnjiiwa. Ya eemmbii ga kisúkúruk iñaa wa woꞌɗanaa ya aluk, wayee ya yaa tum iñaa wa nakohɗa. Ɓaa yaama, iñaa ya tumɗa, keeñci hay ga kisoos.

26 Ɓaa fu fooŋ an fu taabuk Kooh ee fu mínoo kiꞌam kúuwfunaa, fu ɗúk haffu: kitaabuk-Koohkaagaraa kaama laakoo jeriñ. 27 Kitaabuk-Koohkaa setin ee laakoo sík, ga fíkíi Kooh, Paamudii, kërí en: kihaltuk baayucii na ɓeticii ƴaalciigaɓa kaanin ee enu ga coonuɗa, na ɓan kiꞌabuk ga iñcii ga ëldúna, líiɓɗi ɓoꞌ ga fíkíi Koohɗa.

2

Kigënantiloh jomoo kilaak

1 Mbokcii, ngëmumgarúu ɗú laak ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu laak ndamɗa, hanat kitaam na kigënantiloh ga díkaantirúu. 2 Fodii dii: haꞌ-alalaa ekuk kúltí cimóríꞌ na kipii-wúrúus ga tokontaa, yërí hay, aassa jaangaagarúu. Laakka nduulaa ekuk líil-kúltí hay, aassa ɓan. 3 Yaa ekuk kúltícaa cimóríꞌcaaɗa, ɗú onndi céeꞌ wiyaak, ɗú woꞌꞌi an: «hay, yugaa dii ga fíkíi.» Ee ɗú woꞌ nduulaa an: «fu, tuukaa hen», Wala «fu, yugaa kakay ga kotciigoo!» 4 Iñaama ɗú tummbinaa, lak ɗú gënantilohin ga díkaantirúu ee ɗú attiꞌꞌii na keeñ wimóríꞌ.

5 Mbokciigoo mi keeñukɗa, súkúꞌkattoo: ɓuwii tíku nduul ga ëldúnaɗa, Kooh tanukɓa, doonaa ngëmaa ya onɓaɗa dooyɓa alal ee ɓa laas ga Nguurii Kooh díŋ ɓuwii waaꞌtiɗa. 6 Wayee ɗú tíkkii nduul ɓoꞌ! Enndii haꞌ-alalcii ɓërí hoonohirúu kilaak jame? Enndii ɓërí fasirúu bi ga paancii attiꞌohsiɗane? 7 Man ɓërí ñaawali teekii Kiristaanii wimóríꞌwii ɗú ɓayɗa. 8 Waasii Nguurii Kooh, fodaa daa bídu ga Këyítfaaɗa, nakoh an: «waaraa mooroomfu fodaa daa fu waaꞌ haffuɗa.» Binaa ɗú taabuk iñaamanaa, ɗú tumin iñaa jofin. 9 Wayee binaa ɗú gënantiloh ɓuwiinaa, ɗú tumin baakaaꞌ, ee waas tíkkinndúu, ndaga ɗú këldúkin iñaa waas nakohɗa. 10 Kërí tah, ɓaa fu taabuk tóoh iñcaa waas nakoh ee fu këldúk wíinoo rek gacanaa, lak waasaa tóoh tíkkinndaa. 11 Ndaga Kooh yii woꞌ an: «Kaa ɗúk ƴaalfu wala ɓetifu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliisɗa» yërí woꞌ an: «Kaa laŋ kumuun ɓoꞌ.» Kon binaa en an fu ɗúkkii ƴaalfu wala ɓetifu, fu faanuk na ɓoꞌ yiliis, wayee fu lagin kumuun ɓoꞌaa, fu këldúkin iñaa waas nakoh.

12 Kon woꞌat, ɗú tumi fodii ɓuwaa jom kiꞌattiꞌu ga waas, waasaa oni ɓuwii kilaas hafɓaɗa. 13 En kiꞌenaa, ɓaa laakoo yërmaandi ga mooroomci, Kooh attiꞌoori na yërmaandi; wayee luu Kooh attiꞌ attiꞌ, yërmaandaagari mín.

Kigëm jom kitaam na tumeen

14 Mbokcii, kiwoꞌ an «mi laakin ngëm» ee ngëmaagaraa taammbii na tumeen, jeriñ ya? Ngëmaama mínin ɓoꞌ kimúsale? 15 Fodii dii: ɗú laak mbok yiƴaal wala yiɓeti, yaa laakoo iñaa ya ekukan ee ya laakoo iñaa ya ñaman besaa en ɓéeɓ. 16 Laak garúu yaa woꞌꞌi an: «Karaa na jam ee fu ekuk faanfu bi ɓít, fu ñami bi fu kap!». Ya woꞌꞌi iñaama ee ya eꞌtiiri iñaa ya soolukɗanaa, laak ya jeriñ? 17 Ngëm man fodaama: ngëm kesi taammbii na tumeenaa, wa leeh.

18 Heƴna ɓoꞌ hayyoo kiwoꞌ an: «Ɓii laak ngëm, ɓii laakka tumeen.» Wayee mi taasanndi an: «teewaaroo ngëmaa ɓoꞌ mín kilaak ee taammbii na tumeen, mi, mi teeɓpaa ngëm ga tumeen.» 19 Fu gëmin an Kooh ya yíinoo doŋ. Raɓcii ɓibóníꞌɓii ɓan gëmuunun iñaama ee ɓa ɓii saak ga ndaga kitíit. 20 Fu laakoo hel kat! Fu waaꞌ iñaa teewanndaa an ngëm taammbii na tumeenaa laakoo jeriñe*? 21 Caasammbuu Abaraham, Kooh abohhi ɓoꞌ yijúwíraa, enndii ga daa ya faanee kowuci Ísaak ga loteelaa kitumiꞌ Kooh sarahɗane? 22 Kon fu hotin an ngëmaagari taabee na tumeencaagari. Fodaama ngëmaagari mínnda kimat sëk ndaga tumeencaa taam gaɗa. 23 Fodaama iñaa bídu ga Këyítfaaɗa, matta an:

«Abaraham gëmin ga Kooh,

kërí tah Kooh abohhari ɓoꞌ yijúwíꞌ✡»

Kooh teekkari fiiliici✡. 24 Kon ɗú hotin an Kooh abohi ɓoꞌ an ya júwin, ga tumeencaagari, wayee enndii ga ngëm kesi.

25 Enee ɗa ɓan na Rahap, faankoh-pakayaa. Kooh ammbari ɓaa júwin ndaga tumeencaagari†. Yërí ekee ɓuwaa ɓu-Isarayeel woseeɗa ga kaanci, ya dímallaɓa kisaadoh ga waas wiliis. 26 En kiꞌenaa, fodaa daa faan, fa íikissiinaa, fa kaanɗa; ngëm ɓan, taammbii na tumeenaa, wa leeh.

3

Kiwatuk peremfu

1 Mbokcii, hanat kiꞌen ɓaa koluk garúu ɓéeɓ waaꞌ kiꞌen jëgíroh, ndaga ɗú ínohin an ɗí, jëgírohcii, ɗí wëñan kimesik attiꞌ. 2 En kiꞌenaa, ɗu ɓéeɓpuu ɗu yewinin kiꞌëldoh ga iñii yii wala iñaa yaa. Ɓaa ëldohoo taaꞌ ga kiwoꞌ, ɓaa yaama ɓoꞌ yimëtíꞌ ee mínin kiꞌam hafci ga tóoh. 3 Ɗu eki lahaɓ ga kúuw pënís doonaa ya tookiꞌtuu, fodaama ɗu ëewdohhi ñúm daa neɓpuu. 4 Malakat ga gaal-giiƴ ɓan: daa wa hín kiyakɗa tóoh ee uuris ɓayiwaɗa, kuwalaŋ jijutuut fóolíriwa. Luu uuris wiyaak yeꞌeewa, wa aawi ga daa neɓ fóolírohaa. 5 Perem manɗa ɓan. Pa enaama yijutuut ga faan ɓoꞌ, wayee pa ndamuk kilím enaama ciyaak. Malakat hemet-kiwii. Ja jijutuut ee ja dooyin kitëkíꞌ luuf wiyaak. 6 Perem ɓan kiwii. Pa líif na yibóníꞌ kesi. Pa en ga faannduu ee përí líiɓɗifa ɓéeɓfa. Pa tamin na kiwiikaa safara ee pa tëkíri kipeskiiruu ga ëldúnaɗa, aboh ga kilímuk bi ga kikaan. 7 Ɓoꞌ laakin hel kitagat heet rawaa en tóoh: ennda rap-luuf, ennda sel, ennda raɓcii fasukiɗa na ɓii ga ɗuuƴ giiƴɗa; ee ya tagattaɓa. 8 Wayee perem, ken mínoopa kikoꞌ. Pa enin enaama yibóníꞌ yaa abukoo, ee pa líif na daŋaraa apin. 9 Perem përí ɗu kañohi Paammbuu Haꞌmudii, ee përí ɗu cojohi ɓuwii Kooh sak, mëdíꞌtaɓa na hafciɗa. 10 Kúuwkii ka kíinoo, kërí meƴdohi woꞌeen barkeel, na woꞌeen coñ. Mbokcii, iñaama jomoo ɗa kimín kiꞌen. 11 Músúmaa newin na maa aayin mínan na kihaal ga kuhaalaa jíinoo? 12 Mbokcii, een mínan na kilím towu yaawuun wala kedik-reseŋ lím towu een? Fodaama ɓan, kuhaalaakaa meƴdohi músúmaa aayin maraa, meƴdohoo músúmaa newin.

Hamhamaa meyoh ga Koohɗa

13 Yiida garúu laak kiñaañ ee ínohin yen? Ga ɓadukeenci wijúwíꞌ, ya teewohatka ga tumeencaa teeyin, caa teewoh kiñaañ kimëtíꞌ. 14 Wayee en lak keeñnjúu líif na kiꞌiñaan kiyaak na kinookoh kilaak rekaa, kaa ndamukat kiñaañ ndaga ɗú taammbii ga kayoh. 15 Kiñaañkaagarúu kaama meyohhii ɗook, ka kuu ëldúna, kuu ɓoꞌ-súusúus ee ka kuu Seytaani. 16 Ndaga daa kiꞌiñaan na kinookoh kilaak enoh ɓéeɓ, coow na tumeen cibóníꞌcaa en ɓéeɓ caada. 17 Wayee ɓaa laak kiñaañkaa meyoh ɗookɗa, ɗeɓ kiset hen paaƴ, ya hannda kiyewin jam, ya teeyya; ya hídírohi hen, ya líifin na yërmaandi, ya lími yijófíꞌ; ya faꞌɗohoo ken ee ya ínohoo kijófjófɗuk. 18 Ɓoꞌ-jam daa ya enoh tóoh, ya soki jam da, ee yijúwíꞌ yërí ya píiki ga.

4

Kifiiliimunoh na ëldúna

1 Heñcii na ñarohcii ga ɗuuƴcúuɗa iñii haydohcaɗa ya? Kiwaaꞌ neɓlaat-kumuunkii dëk kiheñoh ga ɗuuƴcúuɗa kërí haydohca. 2 Ɗú ɗíibukin yen, ɗú mínoori kilaak ee ɗú hatinin kilaŋ kumuun ɓoꞌ ga. Ɗú kaani na kiꞌiñaan ee ɗú laakoo iñaa ɗú waaꞌɗa, faf ɗú en ga kiñaroh na kiheñoh. Iñaa ɗú waaꞌɗa ɗú laakoori, ndaga ɗú kíimoowa Kooh. 3 Luu ɗú kíimee Kooh ya onoorúu, ndaga ɗú kíimoo ga daa jomɗa ee ɗú ëewrukkii dara ga, enndii iñaa neɓ kumuunndúu kepaa. 4 Ɗú oorin Kooh!* Ɗú ínohoo an kifiiliimunoh na ëldúna kërí en kisaŋ Kooh hanaa? Ɓaa fu waaꞌ kifiiliimunoh na ëldúnanaa, fu tumin haffu ɓaa waaꞌtii Kooh. 5 Kaa foogat an Këyítfaa woꞌ sooƴ. Fa woꞌ an: «Helaa Kooh tum, wa dëkka garuuɗa, ya waaꞌwa hen bi ya naalohinwa.»†

6 Ee sah kijofkii Kooh teeɓpúuɗa paafin daama, ndaga bíduunun ga Këyítfaa an: «Kooh tookɗoo ɓuwii ɓëwíꞌ hafɓaɗa, wayee ya laakin yërmaandi ga ɓuwii yóoskíꞌ hafɓaɗa.» 7 Kon ayat haffúu ga Kooh, ɗú sagiꞌ Seytaani, ya soof fenoo, ya úsaayyúu. 8 Deeyat ga Kooh ee ya hay garúu kideeƴ. Ɗú, tumoh-baakaaꞌcii, sétírat yahhúu ga yibóníꞌ, ɗú ɓii ɗú laaki hel kanakɗa, sétírat keeñciigarúu. 9 Keeñnjúu leehat, aawat kitoŋ ɗú looyi. Tiƴentiigarúu enat moon, keeñciigarúu soosɗa, ca leehat tak. 10 Yóoskírat haffúu ga fíkíi Haꞌmudii ee ya hayyúu kiɓëwíꞌ.

Kiꞌabuk ga kiꞌattiꞌ mooroomfu

11 Mbokcii, ken hanat kiwoꞌ ga mooroomci iñaa bonin. Ɓaa woꞌ ga mooroomci iñaa bonin wala attiꞌꞌinaa, ya woꞌɗin Waasii iñaa bonin ee ya attiꞌinwa. Ee waas, fu attiꞌwanaa, fu enissii ɓaa taabukwa wayee fu en ɓaa attiꞌiwa. 12 Kooh haŋci doŋ, yërí hëwíꞌ Waasii, ee yërí laak kiꞌattiꞌ. Ya doŋ yërí mín ɓoꞌ kimúsal, ee ya mín ɓoꞌ kisaŋkuꞌ. Haa fu yii fu attiꞌi mooroomfuɗa, fu tík haffu ɓa?

Watukat kiyéeŋ haffúu

13 Súkúꞌkattoo diima, ɗú ɓii ɗú woꞌi an: «Wati wala kuwis, ɗí hay kikaꞌ teeru nangam, ɗí tum da kíis. Ɗí toonsuki daama bi ɗí laak kopaꞌ.» 14 Ɗú ínohoo dara ga kipessúu, iñaa ka ƴah kuwisɗa! Ndaga ɗú man na eeɓ. Wa kolukaa, maañoo dara wa keen. 15 Ɗú jom anee kiwoꞌ kay: «Neɓ Kooh, Haꞌmudiinaa, ɗí hay kipes, ɗí hay kitum iñii yii wala iñaa yaa.» 16 Wayee óꞌóo! Ɗú yéegin haffúu ee ɗú ndamuki rek. Kiyéeŋ haffu fodaama daal, joffii! 17 Kon, ɓaa fu ínohin iñaa fu jom kitum yijófíꞌ, fu tummbiirinaa, fu koorukin baakaaꞌ.

5

Iñcii ƴoot haꞌ-alalciiɗa

1 Súkúꞌkattoo diima, ɗú haꞌ-alalcii! Aawat kilooy, ɗú weleluki ndaga coonucii sekkúuɗa! 2 Alalciigarúu nopin ee kúltíciigarúu maasohin. 3 Wúrúusiigarúu na hëelísiigarúu homaakin✡. Homaakaama hay kiteewoh fodii seedi iñcaa cibóníꞌcaa ɗú tumeeɗa. Ee homaakaama, fodii kiwii, hay kiñam faanciigarúu. Ëldúna, daanaka, leehin ee ɗú ɓii lís haffúu kigariꞌ alal! 4 Malkat, koparii jomee kifayohu píikohcii lëgëysee ga yoonciigarúuɗa, ɗú tëhdohinwa kak, wa wii fiip rek. Ee jambatcii píikohcii aasin nof Kooh, Haꞌmudii wëñ buuroo buuꞌɗa. 5 Ɗú cattii dara ga ëldúnarúu, ɗú dëk ga moꞌlaat na neɓlaat rek. Ɗú kapin dút en fan júuraa yafalu hen, ɗú ɓii sek bëríinaa ɗú hoossanɗa. 6 Ɓaa tummbii dara, ɗú attiꞌinndi kikaan, ɗú lagin kumuunci ee ya nookohhii ga.

Múuñat, ɗú seki

7 Kon mbokcii, múuñat ɗú seki bi ga daa Yéesu, Haꞌmudii haysisan. Malakat ga daa línoh múuñi, aboh ga toɓcaa ɗewi kikeen bi ga daa seek wíisan, kakay eroh towu tilúudíꞌ. 8 Ɗú ɓan, múuñat fodaama, ɗú am bi yëgís, ndaga kihayiskii Haꞌmudii deeyin.

9 Mbokcii, ken hanat kijambatuk ga mooroomci, en ɗanaa Kooh attiꞌoorúu. Malkat ɓii ƴah kiꞌattiꞌɗa sah yeema ga halii. 10 Mbokcii, malkat ga sëldíiga-Koohcaa. Ɓa woꞌee ga teekii Haꞌmudii ee ga ɗuuƴ coonucaagaɓa, ɓa múuñee hen. Taabat ga kotcaagaɓa. 11 Ínohat an, ɗí woꞌ an ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii yëgís ga ɗuuƴ coonucaagaɓaɗa. Ɗú kelohin iñaa woꞌu ga Yoop✡, ga daa ya tookee kimúuñɗa. Ee ɗú hotin iñaa Kooh, Haꞌmudii mëeñjohi kitumiꞌɗa, ndaga Kooh, Haꞌmudii líif na kijof na yërmaandi.

Kiwaat joffii

12 Ee sah mbokcii, kaa waatat múk✡. Enndii ga teekii ɗook-Kooh, enndii ga teekii kakayfii wala ga enaama yiliis. Ga daa ka mín kiman tóoh, woꞌeenndúu en «Eheenaa», enat «Ehee», en «Óꞌóonaa» enat «Óꞌóo». En ɗanaa Kooh attiꞌoorúu.

Doolaa laak ga kikíim Koohɗa

13 En laakin garúu yíinoo yaa en ga coonunaa, ya kíimat Kooh. En laakin garúu yíinoo yaa en ga jamaa, ya kañat Kooh na tiƴeek. 14 En laakin garúu yíinoo yaa ɗúukoolinaa, ya ɓaylukat yaakcaa ga jaangaaɗa. Ɓa kíimiꞌti Kooh, ɓa leeffi dúuleen✡ ga teekii Haꞌmudii. 15 Kíimaama taam na ngëmɗa hay kimúsal ɗúukoolíraa: Haꞌmudii hayyi kiwëkíꞌ. Ee en an ya tumin baakaaraa, ya bayaluca.

16 Kon ɓaa en ɓéeɓ woꞌat baakaaꞌcaagari ga fíkíi mooroomci ee yaa en ɓéeɓ kíimiꞌ mooroomci Kooh, en ɗanaa ɗú wak. Ɓaa júwin kíim Koohaa, kíimaagari waama, doolaagaɗa límin yiyaak. 17 Malkat ga Ili, sëldíiga-Koohaa, ya enee ɓoꞌ doŋ fodii garuu. Wayee ga waa ya kíimmba Kooh na ngëm doonaa ya towooɗa, músú keenndii kakay bi laakka tíkíis taahay na caban. 18 Waa ennda ɗa, ya kíimissa Kooh ya toɓ, Kooh toɓpa, doo kakayfaa, faa han kiꞌeroh iñaa pesohohsan.

Gíndíꞌat ɓuwii múuƴɗa

19 Mbokcii, laak garúu yíinoo yaa ɗeeŋ kayohfii, ee laak garúu yaa gíndiꞌꞌinaa, 20 leenaa níindískat iñii yii: Ɓéeɓ ɓaa fu gíndi tumoh-baakaaꞌ ee lak ya múuyee hen ga waas wibóníraa, fu ɓewohinndi ga waasaama, fu sominndi ga kikaan ee fu hay kitah bi baakaaꞌ ciyewincaa ɓaa yaama tumɗa Kooh bayallica.

* 1:1 1: 1 Jawootcii Isarayeel waaꞌ kiwoꞌ ɓuwii gëm ga Yéesu ga ëldúna tóohɗa.

* 2:20 2: 20 laakoo jeriñe laakin ga Këyítcaa ciɗewaacaa ɓaa woꞌ: ngëmaa kaanin

✡ 2:23 2: 23 Malkat Sënees 15: 6.

✡ 2:23 2: 23 fiiliici Ísayíi 41: 8.

† 2:25 2: 25 Rahap Ga waa yaawúuꞌcaa hayu teeraa Yéríkóo kimalakwa balaa ɓa hay kiheñoh na ɓu-teeraamanaa, Rahap yaama, ee enee faankohɗa, yërí ɗaakeeɓa, lëehíꞌta dímallaɓa ɓa saan ee ken hottiiɓa.

* 4:4 4: 4 Ɗú oorin Kooh woꞌeenii ga kiGerek diiɗa man na «ɓetifaa ɗúk ƴaalci ya faanukka na ɓoꞌ yiliis.»

† 4:5 4: 5 Helaa Kooh… naalohinwa Lëegísoh ciliis woꞌ da an: Helaa Kooh tum dëk garuuɗa, iñaa ya waaꞌɗa, ya sagin wa bokidohu na yen yiliis.

✡ 5:3 5: 3 Malkat Mëccëe 6: 19.

✡ 5:11 5: 11 Malkat Yoop 1: 20-22; 2: 10.

✡ 5:12 5: 12 Malkat Mëccëe 5: 33-37.

✡ 5:14 5: 14 Malkat Marka 6: 13.

1 PEEꞌ

1

2

3

4

5

Këyítfii

Peeꞌ

ɗeɓ kibínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Peeꞌ, apotaaraa Yéesu, bín kerceencaa teerucaa ciyëtúuscaa ga gohaa Aasíiɗa (ga dii kúlkaa Turukíi enoh watiɗa). Këyítfiimaa Peeꞌ bídeefa kerceencaama hatalu ga kipesɗa.

Ga wii Yéesu en ga ëldúnaɗa, Peeꞌ taabee nari. Ga waa Yéesu meyoh ëldúnaɗa, Peeꞌ enee apotaaraa yaawúuꞌcaa. Kerceencii Peeꞌ bídee këyítfii fiiɗa enee ɓuwaa hatalsee hen ga kipesɓa ndaga daa ɓa gëmee ga Yéesu Kiristaaɗa. Iñaama tah ya bínndaɓa kiwoꞌɓa, ɓa am bi yëgís ga ngëmii. Enndii ɓërí ɗewoh ga kitíku coonu. Ya woꞌꞌaɓa an Yéesu yii ɓa gëm gariɗa yërí ɗeɓ kitíku coonu, bi ya apussa. Iñaama teewoh an binaa ɓa hídoh na mesiklaataa, ɓa tookat kimúuñ fodaagari. Ya woꞌꞌaɓa ɓan daa kipesɓa jom kiman ga ɗuuƴ ɓuwaa sagu kigëm ga Kooh.

Këyítfii Pee’ ɗeɓ kibínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Yaakaarii onoh kipesɗa (1: 3-12)

3 - Kipeskaa sela’in (1: 13–2: 17)

4 - Kitaabuk kotcaa Kiristaa (2: 18–4: 19)

5 - Níirohcii yopii Kooh (5: 1-11)

6 - Taŋkoh (5: 12-14)

1

Këñɗoh

1 Mi Peeꞌ, apotaaꞌ Yéesu Kiristaa, mi yërí bínndúu këyítfii fii ɗú ɓuwii Kooh tanuk enu sagac ga gohcii ɓa tasaarukohɗa: ennda gohaa Pom, waa Galasíi, waa Kapadoos, waa Aasíi na waa Bítíníi. 2 Kooh, Paamudii tanukinndúu kumëeñíꞌ fodaa ya nateeka kitumɗa, doonaa ɗú en ɓuuci ga tumeenaa Helaa yiselaꞌíꞌyaa, en ɗanaa ɗú kelohiꞌ Yéesu Kiristaa ee ñífaagari aamuɗa onndúu kiset. Mi kíim Kooh barkeellúu bi dooy, onndúu jam wiyewin.

Yaakaarii onoh kipesɗa

3 Ɗu kañat Kooh, Paamudii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. Ga yërmaandaagari wiyaakwaa, ya oninnduu kilímukis ga kipes kiꞌas, ee ɗu laakin yaakaaraa onohi kipes, ga daa ya mílísiꞌ Yéesu Kiristaa ga kikaankaaɗa. 4 Fodaama, ɗú laas ga iñcaa cinéwíꞌcaa Kooh faaniꞌtúu ga asamaanɗa. Iñcaama yasukohoo, ca líiwoo, ca neewoo. 5 Kooroh ga ngëmii ɗú laakɗa, Kooh hayyúu kiníiꞌ na dooliigari mín ga tóohɗa, bi ga besaa mëeñjoh ya ƴah kiteewoh kimúckiima ya waayukiꞌtúuɗa.

6 Keeñnjúu soosin ga yaakaaraama, luu enee an ɗú jomin kikooroh diima ga coonucaa en tóoh. Coonucaama nak maañanndii, 7 ca en kimalaksukoh ngëmiigarúu, dii wa hín kiyëgísɗa, fodaa daa wúrúus útsi ga kiwii kimeliciꞌwaɗa. Ee ngëmiigarúu wëñ solu fúuf wúrúusaama aaw ga kiyasukoh doŋɗa. En ɗanaa ngëmiigarúu hayyúu kiꞌon ɗú laak gërëm, ɗú laak ndam, ɗú eru céeꞌ, bëríinaa Yéesu Kiristaa feeñukanɗa. 8 Ɗú mosoo kihot Yéesu ee moona ɗú waarinndi. Bi wati ɗú hottiiri, ee kokohhii ɗú gëmin gari. Kërí tah ɗú taabin ga na keeñ wisóosíꞌ, waa ken mínoo kiwoꞌ na kúuw, waa taam na ndam. 9 En kiꞌenaa, ɗú laasin ga iñii ɗú séentuk ga ngëmii ɗú laakɗa. Iñaama yërí en an fítciigarúu, ca múc.

10 Ga loo kimúckiima, sëldíiga-Koohcaa heelussa kiꞌínoh na kihalaat ga dijófíꞌ, ee ɓa yéegalohha kijofkaa Kooh nareerúu kiteeɓɗa. 11 Ɓa ɓaa heel kiꞌínoh bi jof jamaanaa iñcaama Helii Kiristaanii ínohlukoheeɓa, ƴah kilaakohɗa, na daa ca ƴah kimanɗa. Heliima taabee naɓaɗa yéegaleeɓa, balaa ka laakaa, coonucaa Kiristaanii naꞌ kidaƴɗa na ndamaa ƴah ga kitíkɗa. 12 Kooh teeɓpaɓa an iñaa ɓa yéegalohee yaama, ɓa ga kihafɓa, aawéeríi gaɓa wayee aawee garúu. Diimaɗa, ɓuwii en na kiyéegaloh Hewhewii winéwíꞌwiiɗa woꞌinndúu iñaama, kooroh ga doolii Helii yiselaꞌíꞌyii Kooh wosoh, meyoh asamaanɗa. Malaakacii sah waaruunun kitík hasɓa ga iñcaama.

13 Kon waayukat haffúu, ɗú wíisoh weceŋ, ɗú lík yaakaaꞌtúu ɓéeɓwa ga iñaa yijófíꞌyaa Kooh ƴahhúu kiꞌon bëríinaa Yéesu Kiristaa feeñukanɗa. 14 Enat oomaacaa kelohɗin Kooh. Kaa taabukat neɓlaat-kumuuncaa ɗú enukohee kuɗewaaɗa; lak ɗú ínohhii Kooh duum, 15 wayee selaꞌat hen ga ɓéeɓ kipeskiigarúu fodii dii ɓii ɓayyúu ga hafci selaꞌɗa. 16 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an: «Enat ɓuwaa selaꞌin, ndaga mi, mi selaꞌin».

17 Waa Kooh yii attiꞌi ɓaa en ɓéeɓ ga iñaa ya tumi ee faꞌɗohoo kenɗa yërí ɗú ɓayi «Buba» ɗú en na kikíimaa, kon nak, ga kipeskiigarúu dii ga ëldúnaɗa, ɗú jominndi kiꞌeꞌ céeꞌ wiyaak. 18 Ɗú ínohin an iñaa ɗú laasohu ga kipeskaa enéeríi dara ɗú lam ga ɓicaasammbúuɗa enndii iñaa ƴah kiyasukoh fodii hëelís wala wúrúus.

19 Óꞌóo, ɗú laasuunun ndaga ñífaa wilëekíꞌ-soluwaa Kiristaa aamu, fodii sarah kubaalkaa dara nëewísukkiigari ee laakoo sík. 20 Kooh tanukinndi kumëeñíꞌ, lak ëldúna sakussii duum ee ya onin ɓuwii kiꞌínohhi ga jamaanuciima en cii mëeñjohɗa, ndaga ɗú. 21 Kooroh gari, ɗú gëmin ga Kooh, yii mílísiꞌti ga ɓuwaa kaanin, eꞌtari ndamɗa. Fodaama, ngëmiigarúu na yaakaariigarúu cii ëewrukka ga Kooh.

22 Ga wii ɗú taabuk kayohfiiɗa, fodaama ɗú sétírin fítciigarúu bi ɗú mínin kiwaaꞌ ɓimooroommbúu kayoh-kayohɗa. Kon nak, waarohat kayoh-kayohɗa na keeñciigarúu ɓéeɓca. 23 Ɗú límuksin kilímuk kiꞌas kaa meyohhii ga pesohpaa ƴah kiyasukoh, wayee ka meyoh ga pesohpaa yasukohanndii. Ee pesohpiima përí en Woꞌeenii Kooh onohi kipes ee wa tuukan bi taaꞌɗa. 24 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an:

«Ɓoꞌ-súusúus man na pëegíi;

ndam ɓoꞌ-súusúus man na sapuus-pëegíi.

Pëegíi súwin, sapuuscaa keen,

25 wayee Woꞌeenii Haꞌmudii tuukan bi taaꞌ.»✡

Ee woꞌeeniima wërí en Hewhewii winéwíꞌwii ɗú yéegalseeɗa.

2

Atoh-koñii tawahii Kooh

1 Kon foñat tóoh iñaa en kisoot, kiñaañukoh ɓoꞌ, kijófjófɗuk, kiꞌiñaan, kipok kiwoꞌ. 2 Fodii liiꞌ, ɗíibukat kiɓap ga miismii koocussii en Woꞌeenii Koohɗa, en ɗanaa, ma onndúu kiyak bi ɗú múc. 3 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an: «Ɗú hotin dii Haꞌmudii hín kijofɗa».

4 Haꞌmudii yërí en atohii en na kipes ɓuwii jafeeɗa wayee Kooh tanukwa ee wa laakin solu gari. Deeyat gari. 5 Waa ɗú enin atohcaa en na kipes, ɗú ɓan, deeyat gari doonaa ɗú en tawahii Kaanfii Helii yiselaꞌíꞌyii dëkohɗa ee ɗú en ɓisarahoh, ɓaa en ɓuu Kooh, kitumiꞌti sarahcaa Helii yiselaꞌíꞌyii onnduuca kitumɗa. Sarahcaama Kooh tookinca kooroh ga Yéesu Kiristaa . 6 En kiꞌenaa, bídu ga Këyítfaa an:

«Mi yii yíppa atoh-koñ dii ga Síyoŋ,

mi yërí tanukwa ee wa wërí wëñ kilaak solu.

Ɓaa gëm gawanaa, yaakaaꞌfu tasoo múk.»✡

7 Kon ɗú ɓii ɗú gëminɗa, wa erinndúu céeꞌ, wayee ɓii gëmmbiiɗa, ɓa ínohat an:

«Atohaa tawahohcaa jafeeɗa

wërí mëeñjoh kiꞌen atoh-koñii tawahii»✡.

8 «Wa enin ɓan atohii këfíti ɓuwii,

wii ɓúukíɓaɗa.»✡

Wa këfítinɓa ndaga ɓa tookkii kigëm Woꞌeenii Kooh, ee iñaama yërí sekeeɓa.

9 Wayee ɗú, ɗú en heetii Kooh tanukɗa ya tuminndúu ɓisarahoh na ɓibuuꞌ. Ɗú en heetii wiselaꞌíꞌwii, heetii ya heeliꞌ hafciɗa, doonaa ɗú yéegaloh tumeencii ciyaakcii✡.

Ya ɓewohhúu ga ñúusii, haydohharúu ga leeꞌlaatii neɓ kiniirukɗa. 10 Kuɗewaa, ɗú enéeríi heetii Kooh wayee diimaɗa ɗú enin heetiigari. Kuɗewaa ɗú laaséeríi ga yërmaandii Kooh wayee diimaɗa ɗú laasin gawa.

Kipes fodii súrga Kooh

11 Ɗú ɓii mi keeñukinɗa, ɗú man na ɓuwaa kooroh ëldúna hen rek, fodii ɓisagac, kërí tah mi daassúu ga iñii yii: Abukat ga neɓlaat-kumuuncii heñohi fít ɓoꞌɗa. 12 Ɓadukeenumgarúu ga ɗuuƴ yiifaꞌcumɗa enat wimóríꞌ. En ɗanaa, luu ɓa pokɗeerúu kiꞌen ɓitumoh-kofeel, ɓa hotan tumeenciigarúu cijófíꞌcii, ee ɓa ndami Kooh bëríinaa yaama ɓaawanɓaɗa.

13 Ɓéeɓ nguuꞌ waa ɓoꞌ-súusúus mín tuukiꞌ ga ëldúna, kelohɗatwa ndaga Haꞌmudii: ennda buurii hanoh ɓéeɓ buuꞌcii ɗookɗa, 14 ennda ɓan gúwernëeꞌciigari ya wos kikoꞌ tumoh-kofeelcii na kikañ ɓuwii tumi yijófíꞌɗa. 15 En kiꞌenaa, iñii Kooh waaꞌɗa wërí en an: ɗú tum iñaa jofin. En ɗanaa ɗú laŋ túuwtii ɓuwii laakoo hel, ínohsoo daraɗa. 16 Ɓayat ɓadukeen ɓuwaa laak hafɓa, ee kaa tumat iñaama úuf kikún tumeen cibóníꞌ. Namat kiꞌen ɓisúrga Kooh. 17 Erat ɓuwii ɓéeɓɓa céeꞌ, waarat mbok-kerceencii, niikat Kooh ee ɗú eꞌ buurii céeꞌ.

Súrga na haꞌmudaagari

18 Ɗú súrgacii, kelohɗat haꞌmunciigarúu, ɗú eꞌɓa céeꞌ wimëtíꞌ sëk. Hanat kiꞌeem rek ga haꞌmuncii ɓijófíꞌɓii wala ɓii ɗúkohsi narúu henɗa, wayee bi ga sah ɓii tamohinɗa. 19 Kayoh, kikooruk coonucaa ɗú tíku ga iñaa enndii waas ndaga kitaabuk Kooh, ínohat an Kooh ga kijofkaagari onndúuka kimín. 20 En kiꞌenaa, ndamii wiida wërí laak ga kikooruk dooꞌcaa ɗú feekuca ndaga lak ɗú tum iñaa joffii? Wayee binaa ɗú took kikooruk coonu ndaga kitum iñaa jofinaa, ínohat an Kooh ga kijofkaagari yërí onndúu kimín iñaama.

21 Iñaama yërí Kooh ɓayohhúu. Kiristaanii ɓan sodin ndaga baakaaꞌciigaruu, ee fodaama ya teewinndúu waas waa ɗú kooran, doonaa ɗú taabuk kotcaagari.

22 Ya mosoo kitum baakaaꞌ wíinoo ee saboh fíinoo mosoo kimeyoh kúuwci.

23 Ya ɓasuunun, ya mossii kitaas na ɓasee.

Ya tíkuunun coonu, ya mossii kidíguk ken kiꞌëldúk,

wayee ya díŋkaanohee hafci ga yah yii ɓay attiꞌii wijúwíꞌwiiɗa.

24 Ya koorukka baakaaꞌciigaruu ga faanci, ya ɓayyaca,

ya ga kihafci ga wii ya kaan ga kuraanaaɗa.

En ɗanaa baakaaꞌ mínsisoo yen garuu ee ɗu aas ga kipeskii kijúwíꞌkii.

Ɗú wëkírohu kon ga gaañcaagari.

25 En kiꞌenaa, kuɗewaa ɗú madee na baalcaa múuƴ hen, wayee diimaɗa, ɗú ɓii ëewrukka ga níirohii watuki fítciigarúuɗa.

3

Ɓeti na ƴaalci

1 Ɗú ɓan, ɓeticii, kelohɗat ƴaalciigarúu. En ɗanaa, laak gaɓa yaa gëmmbii Woꞌeenii Koohaa, daa ɗú manɗa mínɓa kiꞌek ga ngëmii. Iñaama soolukanndii kiwoꞌ: 2 ɓa malakan rek ga ɓadukeenaagarúu, daa ɗú hín kiset keeñ ee ɗú erinɓa céeꞌɗa. 3 Kaa heelat rek kimoꞌ ga fooh: ennda kidúguk bi jek, kipokuk ceen-wúrúus na kiꞌekuk kúltí cimóríꞌ. 4 Wayee heelat kimoꞌkaa en ga ɗuuƴ keeñ, yasukohooɗa: ennda kilewet na kiyewin jam. Kimoꞌkaa kaama kërí laak solu ga fíkíi Kooh. 5 En kiꞌenaa, ɓeticaa waama ɓiselaꞌíꞌɓaa tíksee yaakaaꞌɓa ga Kooh ee tookɗusee ɓiƴaalɓaɗa, iñaama yërí enee kimoꞌkaagaɓa. 6 Madee fodaama ga Saaraa. Ya kelohɗee Abaraham hen bi, ya ɓayeeri Haꞌmudaagari. Ɗú ɓan, binaa ɗú tum iñaa jofin ee taammbii na kiniik daranaa, iñaama hay kiteewoh an ɗú tucaasamun Saaraa.

7 Ɗú ƴaalcii ɓan, ɓaa en ɓéeɓ ga kipeskaagari na ɓetici, ya jomin kifoñ hel ga an ya hínndii nari dooli. Eratɓa céeꞌ wimëtíꞌ ndaga ɓa hay narúu kibok kilam kipeskaa kukayohkaa Kooh onndúuɗa. En ɗanaa dara honohoorúu kikíimi Kooh bi jof.

Kitook kisodalu ga kitum iñaa jofin

8 Iñii mëeñjohɗa wërí en ɓéeɓpúu, bokat halaat, ɗú bok keeñ wíinoo. Waarohat ga díkaantirúu fodii ɓuwaa ɓërí bokoh; ɓaa en ɓéeɓ laakat yërmaandi ga mooroomci ee ɓaa en ɓéeɓ yóoskíꞌ hafci. 9 Kaa íkat mesiklaat ga mesiklaat ee kaa taasat ɓasee ga ɓasee; namatti kikíimiꞌ, Kooh barkeelli. Kooh ɓayohhúu ga hafci iñaama, kibarkeellúu. 10 En kiꞌenaa, bídu ga këyítfaa an:

«Ɓéeɓ ɓaa waaꞌ kineɓluk ga ëldúna ee kipesci newaa,

ya abat kúuwkaagari ga yibóníꞌ,

ee perempaagari hanat kiwoꞌ saboh.

11 Ya úsaayat yibóníꞌ ee ya tumi yijófíꞌ,

ya heelat jam ee ya taabukiwa.

12 Ya ínohat an Haꞌmudii yii yíppa hasciigari ga ɓuwii ɓijúwíꞌɓii

ee ya yii déekka nofiigari ga iñii ɓa kíimiriɗa.

Wayee ɓuwii tumi iñaa boninɗa, Haꞌmudii súugúrukinɓa.»✡

Yaakaaꞌ ga ɗuuƴ kihatalu ga kipes

13 Ee sah, ɓii yiida tumanndúu iñaa mesikin binaa ɗú kaantukoh ga kitum yijófíraa? 14 Luu enee an ɗú jom kikooruk iñaa meskin ndaga kitum iñaa júwin, ínohat an ɗú yewinin múuꞌ. Kaa niikat ɓuwii ga dara ee ɓan ken hanat kihícoh hellúu. 15 Tookat ga keeñnjúu an Kiristaanii selaꞌin, ee ya haŋci doŋ ya en Haꞌmudiigarúu. Tuukat tek ga kitaas ɓéeɓ ɓaa meekisanndúu iñii tah yaakaarii ɗú laakɗa. 16 Ee nak taabat ga na teey, ɗú on ɓéeɓ céeꞌ, ee ɗú dëlíꞌ hellúu. En ɗanaa ɓuwii pokɗirúu kiwoꞌ ndaga kipeskiigarúu kijúwíꞌkii ga Kiristaaniiɗa kaciꞌu ga iñcii ɓa pokɗirúuɗa. 17 En kiꞌenaa, kikooruk mesiklaat ndaga kitum yijófíꞌ, en ga iñaa Kooh waaraa, kërí gën kikooruk mesiklaat ga kitum yibóníꞌ.

18 Kiristaanii ga kihafci koorin ga mesiklaat waas kíinoo ndaga baakaaꞌcii ɓuwii. Ya yii ya en ɓoꞌ yijúwíꞌɗa, ya kaannda kimúsal ɓuwii júwussiiɗa doonaa ya haydohɓa ga Kooh. Ya apussa, faan ɓoꞌ-súusúusfaagari kaannda, wayee Helii yiselaꞌíꞌyii onndari kipesis. 19 Koorohee ga Heliima, ya kaꞌta ga helcaa tëcuk ga ɓu-baamɗa kiyéegalɓa iñaa laakɗa*. 20 Helcaama cërí en cii sagee kikelohiꞌ Kooh, ga jamaanaa músúmaa miyewinmaa Kooh toweeɗa. Wiima lak Kooh yii múuñ rek, hídoh ga wahtaa Nowee enee na kihëwíꞌ gaal-giiyaa wiyaakwaaɗa. Ɓiɓoꞌ ɓijutuut ɓërí múcee ga músúmaama, ee enee ɓoꞌ ɓiyitnaɓaahay. 21 Iñaama yërí mandarga bëtísii ɗú bëtísiꞌu ga músú wati, onndúu kimúcɗa. Bëtísiꞌ nak, enndii kinís iñaa líiɓ ga faan, wayee nam kiꞌen kitaas Kooh na hel widëlíꞌ. Ee wa músalinndúu kooroh ga kimílískaa Yéesu ga ɓuwaa kaaninɗa, 22 yii lap ɗook asamaan, hanohha yah-ñaabaa Koohɗa. Malaakacii, iñcii en na kinguuruk ga ɗook ɓuwiiɗa na iñcii laakin dooli ee hotukooɗa, kelohɗinndi.

4

Kigúroh na baakaaꞌ

1 Kon nak, waa Kiristaanii dayeera mesiklaat ga faanfaagari, ɗú ɓan, ɓewat helaa Kiristaa waama, ɗú tumwa ganaay. En kiꞌenaa, ɓaa daƴ mesiklaat ga faanfaagari gúrohin na baakaaꞌ. 2 Kon, aboh diima deŋ, iñii tes ga kipessúu ga ëldúnaɗa hanat kiꞌen ga iñaa neɓ ɓoꞌ-súusúus wayee enat ga iñaa Kooh waaꞌ. 3 En kiꞌenaa, dooyin sëk ga dii ɗú pesee kuɗewaa ga iñaa neɓ yiifaꞌciiɗa: ɗú enee ga kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, kiɗíibuk iñaa en yuu mooroomfu, kilaal kihëpíꞌ, kihíp look ga kiñam na kiꞌan, kiꞌaamuk koof kiꞌaraamíꞌ. 4 Diimaɗa, yiifaꞌcii lëyuunun ga dii ɗú taabissii naɓa ga kipeskiigaɓa kibóníꞌkii kiima ɓarinɗa. Kërí tah ɓa ɓii ɓassúu. 5 Ɓa hay kituuk bes kitaas ga fíkíi ɓii tuuk ga kiꞌatti ɓuwii en na kipes na ɓuwii kaaninɗa. 6 En kiꞌenaa, iñaama tah Hewhewii winéwíꞌwii yéegalohussa ɓan ga ɓuwii diima deŋ kaanuununɗa. Fodaama, luu enee an ɓa attiꞌuunun kikaan ga faancaagaɓa fodii ɓéeɓ ɓuwii, ga fítcaagaɓa ɓa ɓii pes fodii Kooh.

Kiꞌamɗoh mooroomfu ga iñaa Kooh onndaa

7 Iñaa enin tóoh, jamaanaa wa leehanɗa deeyin. Kon taabat na hel na kiwíisoh, en ɗanaa ɗú mín kikíim Kooh. 8 Balaa daranaa, waarohat ga díkaantirúu kiwaaroh kiwóoríꞌ ndaga kiwaaroh kúnin baakaaꞌcaa leehoo. 9 Ɓaa en ɓéeɓ tookat mooroomci ga kaanci ee hanat kitaam na kicapatuk. 10 Ɓaa en ɓéeɓ garúu laakin iñaa Kooh onndi. Ya ɓewat iñaa ya onuɗa, ya amɗoh ɓuwaa ɓíinoo ga, fodii ɓuwaa tuukuk lëgëy. Fodaama, ɓa tuukuk dijófíꞌ ɓéeɓ iñcii cinéwíꞌcii Kooh onohɗa. 11 Ɓoꞌ en na kijangataa, ya woꞌat iñii Kooh woꞌɗa. Ɓaa en na kiꞌamɗoh ga lëgëyiinaa, amɗohat na doolii Kooh onndiɗa. En ɗanaa, Kooh eru ndam ga iñaa en tóoh, kooroh ga Yéesu Kiristaa yii laak ndam na dooli bi taaꞌɗa. Aameen!

Ɓuwii hatalu ga kipesɓa ndaga Kiristaaɗa

12 Ɗú ɓii mi keeñukinɗa, kaa lëyat ga mesiklaatcii citamohíꞌcii dallúuɗa en fan enndii waas. 13 Namat kineɓluk hen, ndaga ɗú ɓeɓ ɓakkúu ga coonucii Kiristaa daƴɗa, doonaa bëríinaa ya feeñukan ga ndamaagariɗa, keeñnjúu soos seɓ. 14 Ɗú yewinin múuꞌ, binaa ɗú ɓasu ndaga teekii Kiristaaniinaa, ndaga lak Helii Kooh líif na ndamɗa wii dëkka ga ɗuuƴcúu. 15 Binaa laak garúu yaa tíku coonunaa, hanat kiꞌen an lak ya ap ɓoꞌ, wala ya lok hen, wala ya tum kofeel, wala an ya aas ga iñaa enndii waasci. 16 Wayee en an kiꞌen kerceen kërí tah ɓoꞌ tíku coonunaa, ya hanat kilaak kaci ga iñaama. Ya namat kay kigërëm Kooh daa ya ɓay teekii kerceenɗa.

17 Wahtii kiꞌattiꞌkii leꞌin, ee wa ɗewoh ga ɓuwii en ɓuu Koohɗa. En lak wa daloh garuunaa, kon ɓuwii sagu kigëm ga Hewhewii winéwíꞌwii Koohɗa, ɓa ƴah na kimëeñjoh? 18 Fodaa këyítfaa woꞌɗa: «En lak kimúc ɓoꞌ yijúwíꞌ kërí yooɓpiinaa, kon ɓaa tumi baakaaꞌ, faaliꞌꞌii Koohɗa, ya aaw na?»✡

19 Fodaama, ɓuwii dayu mesiklaat ndaga kitaabuk iñaa Kooh waaꞌɗa, ɓa lísat kitum iñaa jofin. Ɓa ayat kipesɓa tóoh ga yii sakɓa ee tumi iñaa ya dígohɗa.

5

Níirohcii yopii Kooh

1 Diimaɗa nak, mi daas ɓuwii ga ɗuuƴcúu en ɓiyaak ga jaangiiɗa. Mi yaak ga jaangii fodii gaɓa. Mi seediꞌin coonucaa Kiristaa dayeeɗa ee mi laakin ɓak ga ndamaa ƴah kihotukɗa. 2 Níirat yopii Kooh díŋkaanndúuɗa ee ɗú toputuꞌiɓa. Ee hanat kiꞌen an ɗú gítínu ga hen wayee enat ga iñaa newinndúu fodaa Kooh waaꞌkaɗa. Hanat kiꞌen an kiwaaꞌ hëelís ekkúu ga, wayee enat an ɗú gëm lëgëyaama hen. 3 Kaa heelat kilaak dooli ga ɗook ɓuwii Kooh tík ga yahhúuɗa, namat kiꞌen ɓuwaa yopii Kooh malakan gaɓa. 4 Ee binaa yii kuliyuk ga tóoh níirohciiɗa feeñukaa, ɗú hay kilaas ndamii fodii baanu-buuꞌ, waa fúríꞌanndii.

5 Ee ɓan, ɗú oomaacii, kelohɗat ɓuwii en yaak ga jaangiiɗa. Ee ɓéeɓ ɓuwum, yaa en ɓéeɓ yóoskírat hafci ga fíkíi mooroomci ee ekukat iñaama fodii kúltí ndaga bídu ga Këyítfaa an: «Kooh kaalin ɓuwaa ɓëwíꞌ hafɓaɗa, wayee ɓuwaa yóoskíꞌ hafɓaɗa, ya teewinɓa kijofkaagari✡». 6 Kon yóoskírat haffúu ga fíldoo yahii Kooh wilëekíꞌ-dooliwii. En ɗanaa, ya ɓëwíꞌtúu ga wahtaa ya amɗa. 7 Këlëembískat tóoh iñaa ɓítinndúu ga ɗookci ndaga yërí toputuꞌirúu.

8 Wíisohat ee ɗú watuki! Yii heñohirúuɗa, Seytaanii, yii ƴoot en fan gayindifaa en na kimbëmbuk kiheel ɓaa ya seelsohan. 9 Abat bi yëgís ga ngëmiigarúu, ɗú tëhhi tëc, ee ɗú ínoh an mbok-kerceenciigarúu tasaarukoh ga ëldúna tóohɗa, coonucaa man ɗa cërí ɓa daƴ ɓan. 10 Ɗú hay kiɓaat kidaƴ coonu jutuut, wayee Kooh ga kijofkaagari kiyaakkaa, hayyúu kiɓëwíris, ya onndúu kiyëgís gík, ya ɓaattúu dooli bi dara mínoorúu kiyëngël. Ya ɓayinndúu kibok ga ndamiigari leehoo taaꞌ, ndaga dii ɗú enin wíinoo na Kiristaaɗa. 11 Ya yërí laak kimín bi taaꞌ. Aameen!

Taŋkoh

12 Sílwee, ee ya en garoo mbok-kerceenaa mi óolukin, yërí amɗohhoo bi mi mínndarúu kibín këyítfii fii. Mi bínndúu kidaassúu na kiseediꞌꞌúu kijofkii kiwóoríꞌkii meyoh ga Koohɗa. Abat ga iñaama bi yëgís.

13 Ɓu-jaangii ga Babíloon* Kooh fal fodii garúuɗa, ɓii këñíꞌtúu ga. Marka yii mi aboh fodii kowu ga ngëmiiɗa, yii këñíꞌtúu ga ɓan. 14 Ɓaa en ɓéeɓ mígínohat na mooroomci haf, kifuunndi fodii ɓuwaa bokoh.

Jam taabat narúu ɓéeɓpúu, ɗú ɓii ɗú en wíinoo na Kiristaaniiɗa.

✡ 1:25 1: 25 Mëdírohat na Kañcaa 103: 15-17.

✡ 2:6 2: 6 Malkat Ísayíi 28: 16.

✡ 2:7 2: 7 Malkat Kañcaa 118: 22.

✡ 2:8 2: 8 Malkat Ísayíi 8: 14.

✡ 2:9 2: 9 Malkat Eksoot 19: 5; Ísayíi 43: 20.

✡ 3:12 3: 12 Mëdírohat na Kañcaa 34: 13-17.

* 3:19 3: 19 Lëegísoh ciliis woꞌ «ya kaꞌta ga fítcaa ɓuwaa kaaninɗa… »

✡ 4:18 4: 18 Mëdírohat na Liiwuk 11: 31.

✡ 5:5 5: 5 Malkat Liiwuk 3: 34.

* 5:13 5: 13 Peeꞌ, ga teekaa Babíloon, mínin kiꞌen, woꞌ dëkaa Room

2 PEEꞌ

1

2

3

Këyítfii fukanakfii

Peeꞌ

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí en fukanakfii Peeꞌ bínɗa. Jom kiꞌen an ya bínfa ga ɓéeɓ kerceenoo kerceen (1: 1). Laakkii ken ɓaa woꞌ an kerceencaa ya bídee këyítfaa ɗeɓɗa ɓërí ya bídis fii, ee wóoꞌtii ken an këyítcii kanakcii cii doŋ cërí ya bín. Ya woꞌ rek an këyítfii fii fërí en fukanakfii ya bínɓaɗa (3: 1).

Peeꞌ woꞌ an laakin ɓuwaa kari ga kerceencaa, ɓa jangati ga ɗuuƴɓa iñcaa taabohhii na Hewhewii winéwíꞌwii ɓa yéegalee ɓuwaamaɗa. Jëgírohcaama taabuk neɓlaat-kumuunɓa doŋ ee ɓa woꞌi an Yéesu hayisanndii.

Peeꞌ woꞌ ɓan an kipes kerceen jom kitaam ga iñaa neɓ Kooh. Iñaama yërí Yéesu jëgíree ɓuwaa taabukeeri ga wii ya en ga ëldúnaɗa, ee iñaama yërí ɓaa en ɓéeɓ jom kitum ga helci.

Këyítfii fukanakfii Pee’ bínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1: 1-2)

2 - Iñii Kooh ɓayoh ɓuwii ga hafciɗa (1: 3-15)

3 - Wo’een sëldíiga-Koohcaa ga loo Yéesuɗa kayoh (1: 16-21)

4 - Ɓuwaa jëgíroh sabohɗa na iñcaa sekɓa gaɗa (2: 1-22)

5 - Kihayiskii Ha’mudii dígohuɗa (3: 1-18)

1

Këñɗoh

1 Mi Simoŋ-Peeꞌ, súrgii na apotaarii Yéesu Kiristaa, mi yërí bínndúu këyítfii fii, ɗú ɓii, ɗú laakin ngëm ga Koohyiigaruu, Yéesu Músalkaatiigaruu fodii ɗí gëm gariɗa. Ee iñaama, ya yërí onnduuka ga kijúɓkiigari. 2 Waa ɗú ínohin Kooh, ya na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, mi yii kíim ɓa barkeellúu bi dooy, ɓa onndúu jam wiyewin.

Iñii Kooh ɓayoh ɓuwii ga hafciɗa

3 En kiꞌenaa, Kooh, ga doolaa ya ɓayɗa oninnduu tóoh iñaa ɗu laak sooli ga kipes, ee ɗu am gari, ndaga ɗu ínohin yii ɓayyuu ga ndamaagari na kijofkaagariɗa. 4 Fodaama, Kooh oninnduu kilaas ga iñcii ciwóoríꞌcii ee wëñ kiyak ya dígeeruuɗa. En ɗanaa, kooroh gacanaa ɗú rëc ga neɓlaat-kumuuncii posoni kipeskii ɓuwii ga ëldúnaɗa, ɗú ɓeɓ ɓadukeenaa Kooh. 5 Kon ga iñaama, tumat iñaa ɗú mín tóoh, ngëmiigarúu taam na ɓadukeen wijófíꞌ, ee ɓadukeeniigarúu wijófíꞌwii wii taabat na kiꞌínoh. 6 Kiꞌínohkiigarúu taabat na kimín kiꞌabuk, kimín kiꞌabukkiigarúu taabat na kiguuꞌguuluk, kiguuꞌguulukkiigarúu taabat na kiꞌam ga Kooh. 7 Kiꞌam ga Koohyiigarúu taabat na kifiiliimunoh ga díkaantirúu ee kifiiliimunohkiigarúu taabat na kiwaaroh.

8 En kiꞌenaa, binaa ɗú ɓay iñcii ciima ga keeñnjúu ee ca yewin garúunaa, ca hay kitah kiꞌínohkiigarúu na Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu hay kiɓaat kilaak jeriñ ee lím yen. 9 Wayee ɓaa ɓayyii iñcaama ga keeñci man na búumíꞌ, ya hotoo diꞌúsaayíꞌ. Ya alin an ya sétíruunun ga baakaaꞌcaa ya tumee kuɗewaaɗa.

10 Kërí tah mbok-kerceencii, guuꞌguulukat, ɗú am faaliꞌ ga ɓayii Kooh ɓayyúu ga hafciɗa na tanukii ya tanukkúuɗa. Binaa ɗú tum iñaamanaa, ɗú keenoo múk ga yibóníꞌ. 11 Ee iñaama yërí onanndúu kilëgísɗu bi aŋ hal ga nguuraa leehoo taaꞌɗa, wii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ee en Músalkaatiigaruuɗa.

12 Kërí tah, mi jominndúu kiníindísi iñcuma besaa en tóoh, luu enee an ɗú ínohinndi ee ɗú abin bi yëgísin ga kayohfii ɗú woꞌuɗa. 13 Kon waa mi yii lís kiꞌen ga ëldúna, mi abin an júwin mi níindísirúu iñcaama, ɗú lík helciigarúu ga. 14 En kiꞌenaa, fodii dii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ínohlukohhookaɗa, diimanaa kipessoo leeh ga ëldúna. 15 Mi hay kitum nak iñaa mi mín tóoh bi ɗú níindísuk iñcuma wahtaa en ɓéeɓ, binaa mi kaanaa.

Woꞌeen sëldíiga-Koohcaa ga loo Yéesuɗa kayoh

16 En kiꞌenaa, ɗí ayukkii ga liiɓ, caa halaatu hen bi jekin, kiꞌínohlukohhúu kihayiskii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu líif na ndamɗa, wayee ɗí nam kihot na hasciigaríi kiyakkaagari. 17 En kiꞌenaa, Kooh, Paamudii erinndi céeꞌ na ndam, ee Kooh ga ndamaagari wiyaakwaa woꞌꞌa gari an: «Ɓii yii yërí en kowukiigoo mi keeñukɗa, keeñnjoo soosin gari!»*. 18 Ɗí ga kihaffíi, ɗí kelohha koonaakaa kaama meyohee asamaanɗa, lakanaa ɗí ɓaa nari ga ɗook jaŋjagaa wiselaꞌíꞌwaa.†

19 Ga iñaama ɗí wëñin kiꞌayuk bi yëgísin ga iñcii sëldíiga-Koohcaa woꞌeeɗa. Ee ɗú foñ hel bi jof gacanaa, ɗú tumin iñaa jof, ndaga woꞌeenciima man na lampu, waa en na kiniit ga ɗekataa ñúusin bi ga daa Kooh wíisan. Leeꞌlaatii Kiristaa melic fodaama ga keeñciigarúu fodii olii meyi na kím léeꞌɗí ëldúnaɗa. 20 Balaa daranaa, ínohat iñii yii dijófíꞌ an, ken mínoo na kihafci kilóogísoh woꞌeen sëldíiga-Koohcii ga Këyítfaaɗa. 21 En kiꞌenaa, woꞌeen sëldíiga-Kooh wíinoo meyohhii ga iñaa ɓoꞌ-súusúus waaꞌ, wayee Helii yiselaꞌíꞌyii yërí ëewdohi ɓoꞌ ga iñaama, ya aawi kiwoꞌ ga teekaa Kooh.

2

Ɓuwii jëgíroh sabohɗa na iñcii sekɓaɗa

1 Kuɗewaa, laakeera ɓan ga heetaa Isarayeel ɓuwaa tíkee hafɓa ɓisëldíiga-Kooh ee lak saboh. Fodaama ɓan, hay kilaak ga ɗuuƴcúu ɓuwaa jëgíroh saboh. Bi ɗú yéegaa, ɓa hay kijëgíroh ga ɗuuƴcúu waas ciliis caa enndii kayoh, caa ëewdohi ɓoꞌ ga kisaŋkuꞌ. Ɓa hay kitaasuk teekii Haꞌmudii laasɓaɗa, ee fodaama, ɓa hay kitík hafɓa kisaŋkuk ga gaaw gaaw. 2 Ɓoꞌ ɓiyewin hayɓa kitaabuk ga kipeskaagaɓa kisépíꞌíꞌkaa ɓa enukohɗa ee ɓa hay kitah ɓuwii aaw kiñaawal waasii wukayohwii. 3 Ɓuwaama hayyúu kiɗúku na woꞌeen, caa ɓa tokisoh kiwaaꞌ kiñam hëelís garúu. Wayee Kooh tuukin tek ga kiꞌattiꞌɓa kumëeñíꞌ; ya neehhii ee ya nímmbii, ya hayɓa kiɗúbíꞌ.

4 Ínohat an malaakacaa tooñsee Koohɗa, Kooh múuñíꞌtiiɓa. Ya jaffaɓa ga safara, ɓa ɓagussa ga ñúusaa kisek besaa ɓuwii ƴah kiꞌattiꞌuɗa. 5 Ɓuwaa kuɗewaa ensee ga ëldúnaɗa, Kooh múuñíꞌtiiɓa ɓan. Ya toɓpa músú miyewin maa onan ɓuwaama faaliꞌussiiriɗa, wayee ya sommba Nowee, yaa nakee ɓuwaa kipes ga yijúwíꞌɗa, ya na ɓoꞌ ɓiyitnaɓanak ɓiliis. 6 Kooh attiꞌꞌa ɓan teeraa Sodom na waa Gomooꞌ, ca tëkírussa na kiwii bi ennda wet. Ee fodaama, ya teewohha iñii ƴah kidal ɓéeɓ ɓuwii faaliꞌussiiriɗa. 7 Ya sommba Loot, yaa enee ɓoꞌ yijúwíꞌ ee keeñci leehee hen tak ga tumeencaa cisépíꞌíꞌcaa ɓuwaa ɓibóníꞌɓaa enukohee ga jamaanaagariɗa. 8 Ɓaa yijúwíꞌ yaama dëkee naɓaɗa, keeñaagari wijúwíꞌwaa dëkee ga kileeh ndaga tumeencaa ɓuwaa cibóníꞌcaa ya hotee, ya kelohee wekoo, nohooɗa.

9 Kon iñaama teewohin an Haꞌmudii ínohin daa ya tuman bi ya músal ɓuwii am gari ga coonucii ɓa enukoheeɗa, na daa ya ɗaakan ɓuwii ɓisóotíꞌɓii, ya tóróyíꞌɓa bi ga bëríinaa ëldúna ƴah kiꞌattiꞌuɗa. 10 Ya wëñan kitóróhíꞌ ɓuwiima faaliꞌussiiri, taabuku rek iñaa neɓ kumuunɓa ee líiɓɗiɓaɗa. Ɓa niikoo dara ee ɓa yéegin hafɓa, ɓa kaañin sah kiɓas iñcii en ga asamaan laakin dooliɗa. 11 Wayee malaakacii wëñɓa dooli, mínndaɓaɗa, woꞌsoo ga iñcaama iñaa bonin ee en ɓasee ga fíkíi Haꞌmudii.

12 Ɓuwaama nak madu na júuꞌ, ɓa laakoo hel ee ɓa baahkoh kiꞌabu, ɓa apu fodii júuꞌ. Ɓa ɓasi iñaa ɓa ínohoo ee ɓa apsan fodii júuꞌ. 13 Yibóníꞌyii ɓa tumiɗa yërí ɓa faysan. Iñaa neɓɓaɗa wërí en kitaabuk neɓlaat-kumuunɓa na noh taŋ. Binaa ɓa bok narúu kanu kiñamaa, ɓa neɓluki hen ga sabohcaa ɓa woꞌirúuɗa. Ɓa soofin ee ɓa apohin kaci. 14 Ɓa heeli kifaanuk na ɓeticaa enndii ɓuuɓa, ee ɓa kapoo ga kitum baakaaꞌ. Ɓa abi ga fíꞌcaagaɓa ɓuwaa ngëmaagaɓa yëgíssiiɗa. Ɓa mín ɓéeɓ ga kiheel hëelís: Kooh cojinɓa. 15 Ɓa ɗeegin waasii wijúwíꞌwii, ɓa múuyin, ɓa taabuk waasii Balam, kowu Boosooꞌ. Yaama, kiwaaꞌ hëelís ekeeri ga kitum yibóníꞌ. 16 Wayee ya tíkussa ga waas ga waa ya saŋ kikelohiꞌ Koohɗa. En kiꞌenaa, baamaa mínoo kiŋaah, woꞌꞌa nari fodii ɓoꞌ-súusúus, ee níssa sëldíiga-Koohaama ga kidofkaa ya waaree kitumɗa.

17 Jëgírohcaama madu na neꞌcaa síiñin, ɓa man na húyaa uuris tas. Kooh faanɗínɓa ɗekataa ɓa enan ga ɗuuƴ ñúusaa witërúuswaa. 18 En kiꞌenaa, ɓa taabi ga na kijangat kiyaak, kaa laakoo haf, ee ɓuwaa han kirëcohu ga ɓuwaa múuyinɗa, ɓa teewiɓa neɓlaat-kumuuncaa apohin kaciɗa, kinookɓa. 19 Ɓa dígi ɓuwii kilaak hafɓa ee lak ɓa ga kihafɓa, ɓa ɓiñaam ɓadukeen cibóníꞌ, caa ëewdohɓa ga kisaŋkuꞌ. En kiꞌenaa, ɓaa en ɓéeɓ ñaam ga iñaa wëñnji dooliɗa. 20 Ɓuwii rëcuunun ga tumeencii cibóníꞌcii ga ëldúna ndaga ɓa ínohin Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, músalluuɗa, binaa ɓa íisis hafɓa ga yah ɓuwaama jëgírohi sabohɗa, bi ɓa ɓúukisɓanaa, ɓa keensisin kimma ga ɓadukeenaa wëñ kiyiis waa ɓa enukohee kuɗewaaɗa. 21 Iñaa gënee gaɓaɗa wërí en kiꞌínohoo Waasii ëewdoh ɓoꞌ ga kitum yijúwíꞌɗa, loo kiꞌínohwa, lëehíraa ɓa súugúrukwa, ɓa foñ iñii Kooh nakɓa kitum ee ɓa yéegaluununwaɗa. 22 Iñii dalɓaɗa teewohin kayohfii ga woꞌeenii liiwuk an: «Baay ɓoƴkisi kiñam ciɓotcaagari», ee «Mbaam lëehíri kiɓookunaa, bíraañuki ga duupuul».

3

Kihayiskii Haꞌmudii dígohuɗa

1 Ɗú ɓii mi keeñukɗa, këyítfii fii fërí en diima fukanakfii mi bínndúuɗa. Ga ɗuuƴ këyítcii kanakcii mi bínndúuɗa, mi níindíssúu iñaa ɗú jëgíruunun, en ɗanaa, mi yúun helciigarúu ga kilaak halaat ciléeríꞌ. 2 Níindísukat woꞌeencaa sëldíiga-Koohcaa ɓiselaꞌíꞌɓaa woꞌee kuɗewaaɗa, na ɓan iñii Haꞌmudii, yii en Músalkaatii ebiloh kitum ee apotaaꞌcaagarúu yéegalseerúuɗa. 3 Ínohat iñii yii paaƴ: ga bescaa mëeñjohanɗa, hay kilaak ɓuwaa taabuksan iñaa neɓ kumuunɓa rek, ɓa ƴensirukirúu, 4 ɓa woꞌi an: «Man Haꞌmudaagarúu dígohee an ya hay kihayis! Haa ya da? Caasamuncaagaruu kaanuunun, ee bi wati, iñaa Kooh sakee ëldúna, tóoh lís ɗa.» 5 En kiꞌenaa, ɓa aluk iñii yii tay: waama, Kooh, ga woꞌeenci, sakka asamaanii na kakayfii. Ya méyíꞌta kakayfii ga ɗuuƴ músúmii ya hëgísohhaca ca kanak. 6 Fodaama ɓan, kooroh ga músú, músúmaa miyewinmaa Kooh toweeɗa, ëldúnaanaama ɗúbírussa. 7 Fodaama, Woꞌeenii Kooh faanin asamaanii na kakayfii wati bi ga besaa ɓuwii waarusii Kooh ƴah kiꞌattiꞌu, ɓa ɗúbíruɗa. Besaa bëríi, asamaanii na kakayfii hay kitëkíru na kiwii.

8 Ɗú ɓii mi keeñukinɗa, laakin enaama yíinoo yaa ɗú jomoo kiꞌal: ga Haꞌmudii, bes wíinoo man na tíkíis tijúnni ee tíkíis tijúnni man na bes wíinoo. 9 Luu enee an laakin ɓuwaa halaatu an yéehin, iñaa Haꞌmudii dígohɗa, ya hayyi kitum ga besaa na wahtaa ya amɗa. Nam kiꞌen kay an ya múuñíꞌtúu hen ndaga ya waaꞌtii ken saŋkuꞌ, wayee ya waaꞌ ɓéeɓ mín kisúpít ɓadukeen. 10 En kiꞌenaa, besaa Haꞌmudii ƴah kihayisɗa betan ɓuwii fodii lok. Besaa bëríi, asamaanii hay kiꞌen mes, taam na yëngël wiyaak. Ɓéeɓ iñcii en ga asamaanɗa hay kitak, ca seey ee kakayfii na iñcii fa ɓayɗa hay kiɗúm. 11 Kon waa ɗú ínohin an ɓéeɓ hay kiɗúbiru fodaama, ɗú jomin kiꞌínoh dijófíꞌ daa kipeskiigarúu jom kiman. Ɗú jom kiɓay ɓadukeen wiselaꞌíꞌ, waa teewoh an ɗú am ga Kooh. 12 Ɗú jomin kisek besii Kooh haysanɗa, ɗú gaawtuk wa leꞌ. Besaama wërí asamaanii tëkíꞌsan na kiwii wa seey ee iñcii ga asamaanɗa hay kiseey ndaga tamohlaataa kiwiikaa. 13 Wayee Kooh díŋngaruu asamaan wiꞌas na kakay fiꞌas: ɗekatcaama iñaa júwin doŋ tumsan da ee iñaama yërí ɗu sek.

14 Kërí tah, ɗú ɓii mi keeñukɗa, waa ɗú ɓii sek besaama, tumat iñaa ɗú mín tóoh bi ɗú set ga fíkíi Kooh, ɗú laakoo iñaa ɓoꞌ woꞌan garúu yibóníꞌ, ee ɗú en ga jam. 15 Ee ínohat an Haꞌmudiigaruu múuñíꞌtúu fodaamanaa, ya onndúu halaa ɗú múcohan. Iñaama ɓan, Pool mbokiigaruu ɗu keeñukɗa, ga kiñaañkaa Kooh onndiɗa, bídinndúuri. 16 Ga ɓéeɓ këyítcaa ya bín woꞌ ga loo iñumaɗa, ya woꞌ fodaama. Laakin ga këyítcaama ɗekatcaa yooɓpii kiꞌínoh ee ɓuwii ínohsoo dara, ee ngëmiigaɓa yëgíssiiɗa súpítsi iñaa ca woꞌɗa hen fodaa ɓa tumika ga Këyítcaa ciselaꞌíꞌcaa cíinoo. Fodaama nak, ɓa saŋkuꞌ hafɓa. 17 Kon ɗú ɓii mi keeñukinɗa, waa ɗú yéegaluunun iñii ƴah kilaakɗa, watukat ɓuwii júwussii múuyuununɗa ɓa ɓaydohhúu ga kimúuƴkiigaɓa. Ɗú watuk ɓan kiyówíꞌ yahhúu ga yëgísii ɗú yëgís ga ngëmiiɗa. 18 Wayee namat kiꞌaaw fíkíi ga kikijofkii Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu ee en Músalkaatiigaruu teeɓpúuɗa, ee ɗú wëñiri kiꞌínoh. Ndam aawat gari wati, bi taaꞌ. Aameen!

* 1:17 1: 17 Mëdírohat iñaa bídu ga Mëccëe 3: 17; 17: 5

† 1:18 1: 18 Jaŋjagaama wërí en daa Yéesu enee na kikíim Kooh balaa soldaaꞌcaa hayussi kiꞌamɗa. Jëmmaa Yéesu súpítukee daama ga fíkíi Peeꞌ na Saŋ.

1 SAŊ

1

2

3

4

5

Këyítfii

Saŋ

ɗeɓ kibínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Saŋ ɗeɓ kibín. Saŋ yiima laakin këyít filiis faa ya bídee, ya ɓéestíꞌta ga ɗuuƴgaanaa daa kipeskaa Yéesu madee ga ëldúnaɗa. Fa woꞌu: «Hewhewii winéwíꞌwii Saŋ bínɗa». Tíkka ga, ya bínnda këyít kanak ciliis.

Waama laakee ɓuwaa woꞌee ɓuwaa saboh, an Yéesu Kiristaa yii tum hafci ɓoꞌ hayya ëldúnaɗa enndii kowu Kooh. Ɓa woꞌee ɓuwaa ɓan an ɓaa en ɓéeɓ mínin kitum iñaa neɓpi, Kooh abohoori ka. Iñaama tah Saŋ bínnda kerceencaa këyít kiwoꞌɓa ɓaa en Yéesu kayoh-kayohɗa. Ya woꞌꞌaɓa ɓan iñaa aaw ga kipeskaa leehooɗa, na daa ɓoꞌ jom kitum bi ya mín kilaas gakaɗa: ɓéeɓ ɓaa gëm ga Yéesu Kiristaanaa hay gaka kilaas.

Ya tíkka ga an ɓuwaa enat wíinoo na Kooh ya na Yéesu Kowukiigari; ɓa waaꞌ Kooh, ɓa waaꞌ ɓimooroomɓa ɓéeɓɓa. Binaa ɓa tum iñaamanaa, wóorin an ɓa hay kilaas kipeskaa leehooɗa.

Këyítfii Saŋ ɗeɓ kibínɗa tíidoh anee:

1 - Woꞌeenii Kooh onohi kipesɗa (1: 1-4)

2 - Kooh leeꞌlaat kesi (1: 5–2: 6)

3 - Iñii nakohu kitumɗa (2: 7-17)

4 - Buwii sagoh na Kiristaaniiɗa (2: 18-29)

5 - Ɓuwii enu ɓitowu Koohɗa (3: 1-10)

6 - Waarohat ga díkaantiruu (3: 11–4: 21)

7 - Kigëm ga Yéesu haydohi kiwaaroh (5: 1-21)

1

Woꞌeenii Kooh onohi kipesɗa

1 Ɓii iñii mi bínndúu yii woꞌ ga loociɗa, enin lak ëldúna sakussii duum. Ɓiima nak, ɗí kelohinndi ya woꞌ, ɗí hotinndi na hassíi, ɗí malaksukohinndi dijófíꞌ, ɗí leꞌin yahhíi gari. Ya yërí en woꞌeenii Kooh onohi kipesɗa. 2 Kipeskii teewukohin, ɗí hotinka ee kërí ɗí seediꞌ. Ɗí yéegallúu kipeskii leehoo taaꞌɗa, kii enee kumëeñíꞌ ga yahaa Kooh Paamudii ee ka teewukohin garíiɗa. 3 Iñii ɗí hotin ee ɗí kelohinɗa, yërí ɗí yéegallúu ɗú ɓan, doonaa, ɗú naríi, ɗu en wíinoo, ee ɗu ɓéeɓpuu ɗu bok kiꞌen wíinoo na Kooh Paamudii, ya na Yéesu Kiristaa, Kowukiigari. 4 Ɗí ɓii bínndúu iñcuma doonaa ɗu ɓéeɓpuu keeñnjuu soos bi mat.

Kooh leeꞌlaat kesi

5 Iñii ɗí keloh ga Yéesu Kiristaa ee ɗí yéegallúuɗa yërí en an: Kooh, leeꞌlaat kesi, laakoo dara iñaa ñúus gari. 6 Binaa ɗu woꞌ an ɗu enin wíinoo na Kooh ee ɗu tíidi ga ñúusiinaa, lak ɗu woꞌꞌii kayoh ee ɗu taabukkii waasii kayohfii. 7 Wayee binaa ɗu tíin ga leeꞌlaatii fodii dii Kooh ga kihafci ya yii ga leeꞌlaatiiɗanaa, lak ɗu enin wíinoo, ee ñífii Yéesu, Kowukiigari aamukɗa, hayyuu kisétíꞌ ga baakaaraa en ɓéeɓ. 8 Binaa ɗu woꞌ an ɗu laakoo baakaaraa, lak ɗu ɗúk haffuu ee kayohfii gaa garuu. 9 Wayee binaa ɗu took an ɗu laakin baakaaraa, Kooh hayyuu kibayal, ya setiꞌtuu ga tóoh iñaa ɗu tum ee júɓpii, ndaga ya júwin ee iñaa ya woꞌ tóoh ya tummbi. 10 Binaa ɗu woꞌ an ɗu mosoo kitum baakaaraa, ɗu tíkin Kooh ɓaa woꞌoo kayoh ee woꞌeeniigari gaa garuu.

2

Kiristaanii yërí amɗohiruu

1 Oomaaciigoo, mi bínndúu iñcii cii doonaa ɗú tumoo baakaaꞌ. Wayee laak garuu yaa tum baakaaraa, ínohat an ɗu laakin ɓaa woꞌɗannduu ga fíkíi Paamudii; Yéesu Kiristaa yërí, ee ya júwin. 2 En kiꞌenaa, ya ga kihafci yërí eroh kumuunkaagari sarah, doonaa baakaaꞌciigaruu bayalu. Ee sah, eemmbii ga baakaaꞌciiruu doŋ, wayee bi ga cii ɓu-ëldúna ɓéeɓca.

3 Iñii teewannduu nak an ɗu ínohin Kiristaaɗa, wërí en kitum iñcii ya nakohɗa. 4 Kon binaa ɓoꞌ woꞌ an: «Mi ínohin Kiristaa» ee ya tumoo iñcii Kiristaa nakoh kitumɗanaa, ɓaama woꞌ saboh ee kayoh gaa gari. 5 Wayee ɓaa tumi iñaa Kiristaa nakoh kayoh-kayohɗa, ɓaama teewohin kiwaaꞌ-Kooh kimëtí sëk ga keeñci. Fodaama kon ɗu mín kiꞌínoh an ɗu bok nari kiꞌen wíinoo. 6 Ɓaa woꞌ an ya bokin kiꞌen wíinoo na Kiristaanaa, ya jomin kidëk kitíin ga kotcaa Kiristaanii.

Iñii nakohu kitumɗa

7 Iñii mi bínndúu yii enndii enaama yiꞌas yaa nakohu kitum. En kiꞌenaa, wa en iñaa maañin kinakohu kitum ee ɗú laasee ga, ga dalaaraa. Ee iñaama Kooh nakohee kitum kumëeñíꞌɗa, wërí en woꞌeenii ɗú maañ kikelohɗa. 8 Hoonohhii wa enin enaama wiꞌas, waa mi bínndúu. Wa enee kayoh ga kipeskaa Yéesu ee wa enin kayoh ga kipeskiigarúu. En kiꞌenaa, ñúusii wii ƴah ee leeꞌlaatii wukayohwii wii melic haat. 9 Ɓaa woꞌ an ya yii ga leeꞌlaatii ee ya waaꞌtii kihot ga mooroomci kerceen, ya lís ga ñúus. 10 Ɓéeɓ ɓaa waarin mooroomci, dëk ga leeꞌlaat. Ee waa ya yii ga leeꞌlaatii, laakoo dara iñaa ɓúukanndi. 11 Wayee ɓaa waaꞌtii kihot ga mooroomci, ya ga ñúus. Ya tíin ga ñúus ee ya ínohoo daa ya ƴahɗa, ndaga ñúusaa kúnin hascaagari.

12 Ɗú oomaaciigoo, mi bínndúu an, kooroh ga teekii Yéesu Kiristaa, Kooh bayalinndúu baakaaꞌciigarúu. 13 Ɗú paamuncum, mi bínndúu an,, ɗú ínohin ɓaa enee ga, aboh ga dalaaraa bi ga watiɗa. Ɗú wahambaanicum, mi bínndúu an, ɗú ɓúukin Seytaani. 14 Mi bídinndúu, ɗú oomaaciigoo: ɗú ínohin Kooh Paamudii. Mi bídinndúu, ɗú paamuncii: ɗú ínohin ɓaa enee ga, aboh ga dalaaraa bi ga watiɗa. Mi bídinndúu, ɗú wahambaanicii: ɗú yëgísin, woꞌeenii Kooh wii dëkka ga keeñciigarúu ee ɗú ɓúukin Seytaani. 15 Kaa keeñukat ëldúna ee kaa keeñukat ɓan iñcii en gaɗa. Ɓaa keeñuk ëldúna, mínoo kikeeñuk Kooh, Paamudii. 16 En kiꞌenaa, iñcii ga ëldúnaɗa: ennda neɓlaat-kumuun, kiɗíibuk kilaak ɓéeɓ iñaa fu hot, na kiyak-yakɗuk ndaga alal. Iñcuma meyohhii ga Kooh, Paamudii, wayee ca meyoh ëldúna. 17 Ee ínohat an ëldúna na ɓéeɓ iñcii ɓuwii ɗíibuki kilaak gaɗa, hay kipaaf, wayee ɓaa tumi iñcii Kooh waaꞌɗa, hay kipes bi taaꞌ.

Ɓuwii sagoh na Kiristaaniiɗa

18 Oomaaciigoo, wahtii mëeñjohɗa leꞌin. Ɗú kelohin an ɓaa heñoh Kiristaaniiɗa hay kihay. Ee diima deŋ ɓoꞌ ɓiyewin, ɓaa en na kiheñoh Kiristaanii, hayuunun. Kon ɗu ínohin an ɗu ɓii ga bescii mëeñjohɗa. 19 Ɓuwiima nak heñoh Kiristaaniiɗa meyohu ga ɗuuƴcuu, Wayee ɓa bokéeríi garuu. Ɓa bokee garuunaa, eneenaa ɓa tesan naruu. Wayee ɓa foñinnduu doonaa ɓa hotuk faŋ an ɓéeɓɓa ɓa bokéeríi garuu. 20 Ɗú nak, ɓii yiselaꞌíꞌyii sorinndúu heliigari. Ee fodaama ɗú ɓéeɓpúu ɗú ínohin kayohfii. 21 Mi bínndúunaa enndii an ɗú ínohoo kayohfii. En kiꞌenaa, ɗú ínohinfa, ee ɓan ɗú ínohin an saboh meyohoo ga kayoh.

22 Kon ɓii yiida en yii woꞌoo kayohɗa? Ɓaa wediꞌ an Yéesu yërí en Kiristaaniiɗa, yërí. En kiꞌenaa, ɓaama yërí en ɓaa heñoh Kiristaaniiɗa ee yërí saŋ kitook Paamudii na Kowukii. 23 Ɓéeɓ ɓaa saŋ an Yéesu yërí en Kowukii Koohaa, mínoo kilaak Kooh fodii paamun. Ee ɓaa took an Yéesu yërí en Kowukii Koohaa, laakin Kooh fodii Paamun. 24 Ɗú nak, iñaa ɗú jëgíꞌsee kuɗewaa ga dalaaraa, ɗú teꞌꞌariɗa, dëkat ga keeñciigarúu. Iñaa ɗú jëgíꞌsee kuɗewaa ga dalaaraaɗa binaa dëk ga keeñciigarúunaa, ɗú hay kidëk kiꞌen wíinoo na Kowukii na Paamudii ɓan. 25 Ee iñii yii yërí Kiristaanii dígeeruu. Ya dígeeruu kipeskaa leehoo taaꞌɗa.

26 Kon iñuma yërí mi waareerúu kibín, aaw ga loo ɓuwum hellúu kimúuyiꞌɗa. 27 Ɗú nak, Kiristaanii sorin heliigari garúu. Ee waa Heliigari wii dëkka ga ɗuuƴcúu, ɗú soolukissii ɓoꞌ yiliis jëgíꞌtúu. En kiꞌenaa, Helii yiselaꞌíꞌyii ya soꞌ garúuɗa, jëgírinndúu iñaa en ɓéeɓ ee iñii ya jëgíꞌtúuɗa kayoh, enndii saboh. Kërí tah, taabukat iñii Helii yiselaꞌíꞌyii jëgírohɗa ee ɗú dëk kiꞌen wíinoo na Kiristaanii.

28 Kon nak oomaaciigoo, dëkat kiꞌen wíinoo na Kiristaanii, en ɗanaa, binaa ya haysisaa, helluu mín kidal ee ɗu kaciꞌoo bi ɗu híil ga fíkíici. 29 Waa ɗú ínohin an Kiristaanii júwin, kon tookat an ɓaa tumin iñaa júwin tóoh kowu Kooh.

3

Ɓuwii enu ɓitowu Koohɗa

1 Kon malkat ga dii Paamudii hínnduu kiwaaꞌɗa bi ya woꞌ an ɗu ɓitowuciɗa. Ee sah ɗu ɓitowuci. Iñii tah ɓu-ëldúna ínohsooruuɗa wërí en ga dii ɓa ínohoo Paamudiiɗa. 2 Mbokciigoo mi keeñukinɗa, diima deŋ ɗu ɓitowu Kooh ee daa ɗu ƴah kimanɗa teewohussii bi leeꞌ duum. Ɗu ínohin nak an binaa Kiristaanii teewukohis garuunaa, ɗu madan nari ee ɗu hotanndi ga daa ya man deŋɗa. 3 Ɓéeɓ ɓaa laak yaakaaraama ga Kiristaaniinaa, hay kisétíꞌ hafci fodaa daa ya ga kihafci, ya setinɗa.

4 Ɓéeɓ ɓaa dëk ga kitum baakaaꞌ, lak ya ɗeegin Waas-Kooh, ndaga baakaaꞌ wërí en kiɗeeŋ Waas-Kooh. 5 Ɗú ínohin an Yéesu Kiristaa hayin ëldúna kinís baakaaꞌcii ga ɓuwii ee ya ga kihafci ya laakoo baakaaꞌ. 6 Ɓaa en nari wíinoonaa dëkoo ga kitum baakaaꞌ. Ɓaa dëk ga kitum baakaaꞌ nak hottii Yéesu Kiristaa ee mossiiri kiꞌínoh.

7 Oomaaciigoo, ken hanattúu kiɗúk. Ɓaa dëk ga kitum yijúwíꞌ, júwin fodii dii Yéesu Kiristaa júɓɗa. 8 Ɓaa dëk ga kitum baakaaꞌ nak, yuu Seytaani. En kiꞌenaa, Seytaani, ga dalaaraa bi ga wati, dëk ga kitum baakaaꞌ. Iñaama tah Kowukii Kooh hayin ëldúna kiɗúbíꞌ iñcii Seytaani lëgëyɗa. 9 Ɓéeɓ ɓaa en kowu Kooh, dëkoo ga kitum baakaaꞌ, ndaga iñaa Kooh sok gariɗa wërí paal gari. Ya mínoo kidëk ga kitum baakaaꞌ, ndaga ya kowu Kooh. 10 Ɓoꞌ ínohsohan towutii Kooh na towutii Seytaani ga iñii yii: ɓaa tumoo iñaa júwin ee waaꞌtii mooroomci kerceen enndii yuu Kooh.

Waarohat ga díkaantiruu

11 En kiꞌenaa, aboh ga dalaaraa bi wati, woꞌeeniiwii wërí ɗú woꞌu: Ɗu waarohat ga díkaantiruu. 12 Ɗu hanat kiman na Kayeeŋ. Ya taabee na Seytaani bi faf ya appa këmëeŋkíci. Ya ga kihafci tumeencaagari enee cibóníꞌ, ee caa këmëeŋkíci enee cijúwíꞌ. Kërí tah ya appari. 13 Ɗú mbok-kerceencii, binaa ɓu-ëldúna sagussúunaa, iñaama hanattúu kijaahal. 14 Ɗu ínohin an ɗu múcin ga kikaan, ɗu laasin ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. Ɗu ínohin gaka, waa ɗu waarin ɓimooroommbúu. Ɓaa waaꞌtii mooroomci, lís ga kikaankaa bi wati. 15 Ɓéeɓ ɓaa saŋ mooroomci kerceenaa lak ya apoh-ɓoꞌ. Ɗú ínohin an apoh-ɓoꞌ, kipeskaa leehoo taaꞌɗa dëkkii gari. 16 Ɗú ínohsohan kiwaaroh ga iñii yii: Kiristaa erohha kipeskaagari ndaga ɗu. Kon ɗu ɓan, ɗu jomin kiꞌeroh kipeskiigaruu ndaga ɓimooroommbuu. 17 Binaa ɓoꞌ yaa laakin alal dii ga ëldúna, ya hot mooroomci kerceen yaa laakoo ee soolukin dímal, ya tëc keeñci ga ɓaamanaa, kon kiwaarohkaa Kooh nakohɗa ka hanoh gada ga keeñci? 18 Oomaaciigoo, kiwaarohkiigaruu hanat kiꞌeem ga woꞌeen doŋ, ga túuwtii, wayee ka enat kayoh-kayohɗa taam na kitum.

Kowu Kooh niikoo

19 Iñii yii yërí onannduu kiꞌínoh an ɗu ɓii ga kayohfii ee fodaama helluu hay kidal ga fíkíi Kooh. 20 Luu enee an helluu yabinnduu ga yen, ɗu míninwa kidëlí ga Kooh, ya yii ya mín helluu fúuf ee ya ínohin tóohɗa. 21 Kon ɗú ɓii mi keeñukinɗa, binaa helluu yammbiiruu ga daranaa, ínohat an helluu hay kidal ga fíkíi Kooh. 22 Ee iñaa ɗu kíimmbi tóoh, ɗu hayyi kilaas, ndaga ɗu ɓii taabuk iñcii ya nakohɗa, ee ɗu ɓii tum iñcii ya waaꞌɗa. 23 Iñii yii yërí ya nakoh kitum: ɗu gëmat ga teekii Yéesu Kiristaa, Kowukiigari ee ɗu waaroh ga díkaantiruu fodaa ya nakkuukaɗa. 24 Ɓaa taabuk iñcuma Kooh nakoh kitumɗanaa, ya en wíinoo na Kooh ee Kooh dëk gari. Ee Helii yiselaꞌíꞌyii ya onnduuɗa hayyuu kiꞌon kiꞌínoh an ya yii dëkka garuu.

4

Kiꞌínohsoh Helii Kooh, wa, na helii Seytaani

1 Ɗú mbokciigoo mi keeñukɗa, kaa gaawat kigëm ɓéeɓ ɓaa woꞌꞌúu an ya taam na Helii yiselaꞌíꞌyii, wayee malaksukohatɓa hen paaƴ bi ɗú ínoh ati helaa ɓa ɓayɗa meyoh ga Kooh ati na. Mi woꞌꞌúu iñuma ndaga laakin ɓiɓoꞌ ɓiyewin, ɓa tík hafɓa ɓisëldíiga-Kooh, ee enndii kayoh. Ɓa ɓii tasaarukohha ga ëldúna. 2 Ɗú ínohsohan ɓaa taam na Helii Kooh ga iñii yii: ɓaa woꞌ faŋ an Yéesu Kiristaa hayin ëldúna ga faan ɓoꞌ-súusúusaa, ɓaama taam na Helii Kooh. 3 Wayee ɓéeɓ ɓaa tookkii an Yéesu hayin ëldúna ga faan ɓoꞌ-súusúusaa, yaama ɓoꞌ taammbii na Helii Kooh, ya taam na helaa meyoh ga bii heñoh Kiristaaniiɗa. Ɗú keloheera an ya hay kihay ëldúnaɗa, ee sah (mi woꞌꞌúu man) ya hayin kumëeñíꞌ. 4 Kon nak, ɗú oomaaciigoo, ɗú ɓuu Kooh ee ɗú ɓúukin ɓuwaama tík hafɓa ɓisëldíiga-Kooh ee lak sabohɗa, ndaga Helii taam narúuɗa wërí wëñ dooli wii taam na ɓuwii enu ɓu-ëldúnaɗa. 5 Ɓuwaama tíku hafɓa ɓisëldíiga-Koohɗa, ɓa bok ga ëldúna kërí tah ɓa woꞌi woꞌeen ëldúna ee ɓu-ëldúna súkúrukiɓa. 6 Ɗu nak, ɗu ɓuu Kooh. Ɓaa ínohin Kooh súkúrukinnduu, wayee ɓaa enndii yuu Kooh súkúrukooruu. Fodaama, ɓaa taam na Helii yukayohyii meyoh ga Koohɗa na ɓaa taam na helii ɗúki ɓuwiiɗa, ɗu ínohsohanɓa ga iñaama.

Kooh líif na kiwaaroh

7 Mbokciigoo mi keeñukɗa, ɗu waarohat ga díkaantiruu ndaga kiwaaroh meyoh ga Kooh, ee ɓéeɓ ɓaa waarin mooroomci, límuk ga Kooh ee ya ínohin Kooh ɓan. 8 Ɓaa waaꞌtii mooroomci nak, ya ínohoo Kooh ndaga Kooh líif na kiwaaroh. 9 Kooh teeɓpuu an ya waarinnduu ga iñii yii: ya wosin Kowukiigari ya laak doŋɗa ëldúna, doonaa ka onnduu kipes. 10 Kon, kiwaaroh kayoh-kayohɗa kërí en ya? Enndii an ɗu ɓërí waaꞌ Kooh, wayee nam kiꞌen an Kooh yërí waaꞌtuu, ya wossa kowukaagari ëldúna, ka erohha kumuunkaagari, ka ennda sarahaa tumsi kibayaluk baakaaꞌɗa, doonaa ka kinís baakaaꞌcumgaruu.

11 Mbokciigoo mi keeñukɗa, en lak Kooh ga kihafci yërí waaꞌtuu fodaamanaa, ɗu ga kihaffuu ɓan, ɗu jomin kiwaaroh ga díkaantiruu. 12 Kooh nak, ken mosoori kihot. Wayee binaa ɗu waaroh ga díkaantiruunaa, ya hay kidëk ga ɗuuƴcuu ee kiwaarohkaa meyoh gariɗa hay kimat ga keeñciigaruu. 13 Iñii onannduu kiꞌínoh an ɗu enin nari wíinoo ee ya enin naruu wíinooɗa wërí en an ya oninnduu Heliigari yiselaꞌíꞌyii. 14 Ɗí nak, ɗí hotin ee ɗí ɓii seediꞌ an Kooh Paamudii wosin Kowukiigari ëldúna ka músal ɓu-ëldúna. 15 Ɓéeɓ ɓaa took kiwoꞌ faŋ an Yéesu yërí en Kowukii Koohaa, Kooh dëkin gari ee ya enin wíinoo na Kooh. 16 Ɗu ga kihaffuu, ɗu ínohin dii Kooh hínnduu kiwaaꞌɗa, ee ɗu gëminka. Ɓéeɓ ɓaa dëk ga kiwaaꞌ mooroomcinaa, ya enin wíinoo na Kooh ee Kooh enin wíinoo nari ɓan. 17 Ɗu ínohsohan an kiwaaroh matin ga keeñciigaruu ga iñii yii: ɗu mëdíꞌ kipeskiigaruu na kaa Yéesu. Fodaama helluu hay kidal ga bëríinaa Kooh ƴah kiꞌattiꞌ ɓu-ëldúnaɗa. 18 Kiwaaroh, kiniik gaa ga ɗuuƴgaa, ee ka mat ga ɗuuƴcuunaa ka kaal kiniik garuu. En kiꞌenaa, ɓoꞌ niik yenaa lak helci kaꞌ ga dooꞌcaa sekkiɗa. Kon ɓoꞌ niikaa lak kiwaaroh mattii ga kipeskaagari.

19 Kooh ga kihafci yërí ɗeɓpuu kiwaaꞌ, kërí tah ɗu waarinndi, ya na ɓuwii enu ɓuuciɗa. 20 Binaa ɓoꞌ woꞌ an: «Mi waarin Kooh», ee lak ya waaꞌtii kihot ga mooroomci kerceenaa, ya woꞌꞌii kayoh. En kiꞌenaa, ɓaa waaꞌtii mooroomci, yii ya hotɗa, mínan na kiwaaꞌ Koohyii ya hottiiɗa? 21 Kiristaanii ga kihafci nakkuu iñii yii: «Ɓaa fu waarin Koohaa, waaraa mooroomfu ɓan.»

5

Kigëm ga Yéesu haydohi kiwaaroh

1 Ɓéeɓ ɓaa fu gëm an Yéesu yërí en Kiristaaniinaa, fu kowu Kooh. Ee ɓaa fu waaꞌ Paamun ɓéeɓ, fu waaꞌ towutaa límukoh gariɗa ɓan. 2 Binaa ɗu waaꞌ Kooh, ɗu taabuk iñcii ya nakoh kitumɗanaa, iñaama hayyuu kitah kiꞌínoh an ɗu waarin towutiigari tíinootii ɓan. 3 Kiwaaꞌ Kooh nak, kërí en kitaabuk iñii ya nakoh kitumɗa. Ee iñcuma ya nakohɗa, ca ɓítoo ga ɗookkuu. 4 En kiꞌenaa, towutii Kooh laakuunun ndam ga ɗook ëldúna. Kigëm ga Yéesu kërí onnduu kilaak ndamaama ga ëldúna. 5 Kon ɓii yiida mín kilaak ndam ga ɗook ëldúna? Hanaa ɓaa gëm an Yéesu yërí en Kowukii Kooh.

Iñcii teewoh an Yéesu Kowu Koohɗa

6 Yéesu Kiristaa hayin ëldúna, ya koorohin ga kibëtísiꞌu ga músú, ee ya aamin ñífaagari ga wii ya kaanɗa. Enndii músú doŋ wayee ga músú na ñíf. Helii yiselaꞌíꞌyii seediꞌin an iñaama kayoh ndaga Helii teewohi kayoh rek. 7 En kiꞌenaa, ya laakin seedi ɓaahay: 8 Helii yiselaꞌíꞌyii, músúmaa, na ñífaa. Ee ɓa ɓaahay, ɓa júwohin ga iñaama. 9 Binaa ɓiɓoꞌ seediꞌ yenaa, ɗu tookin iñaa ɓa woꞌɗa. Seediꞌaa Kooh nak wërí wëñ kiɓít ee iñaa ya seediꞌ yaamaɗa, ya ëewdohwa ga Kowukaagari. 10 Fodaama, ɓaa gëm ga Kowukii Kooh ɓayin seedaama ga keeñaagari, wayee ɓaa gëmmbii Kooh, ya tíkinndi ɓaa woꞌoo kayoh, waa ya gëmmbii iñii Kooh seediꞌ ga Kowukiigariɗa. 11 Iñii yii yërí en iñii Kooh seediꞌɗa: Ya oninnduu kipeskaa leehoo taaꞌ, ee kooroh ga Kowukiigari, ɗu laassa ga kipeskiima. 12 Ɓéeɓ ɓaa enin wíiinoo na Kowukii Kooh, laasin ga kipeskii, ee ɓaa enndii wíinoo na Kowukii Kooh, laassii gaka.

Iñii onohi kipeskaa leehoo taaꞌɗa

13 Mi bínndúu iñcuma tóohca ɗú ɓii ɗú gëmin ga teekii Kowukii Koohɗa, doonaa ɗú ínoh an ɗú laasin ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 14 Helluu nak dalin ga fíkíi Kooh ga iñii yii: binaa ɗu kíimmbi yen ee taam ga iñaa ya waaꞌɗanaa, ya hay kisúkúruk iñaa ɗu kíimmbiɗa. 15 Ee waa ɗu ínohin an ya súkúrukinnduu, ga iñaa ɗu mínndi kikíim ɓéeɓ, ɗu ínohat ɓan an ɗu laasin ga iñaa ɗu kíimmbiɗa. 16 Binaa ɓoꞌ hot mbokci kerceen, yaa tum baakaaꞌ, waa ëewdohoori ga kikaan ya hëgískoh na Kooh bi taaraa, ya kíimɗatti Kooh. Fodaama, Kooh hay kiꞌon ɓaa yaama kipes. Iñii mi woꞌɗa eem ga ɓuwaa tumsi baakaaꞌcaa ëewdohooɓa ga kikaanɗa. En kiꞌenaa, laakin baakaaꞌ waa ëewdohi ɓoꞌ ga kikaan bi taaꞌ, wayee nak enndii baakaaraa manɗa tah mi nakkúu kikíim Kooh. 17 Iñcii cibóníꞌcii ɗu tumiɗa tóohca iñcii baakaaꞌ ga fíkíi Kooh. Wayee nak, enndii an baakaaꞌcii tóoh ëewdohi ɓoꞌ ga kikaan bi taaꞌ.

18 Ɗu ínohin an ɓaa en kowu Kooh dëkoo ga kitum baakaaꞌ. En kiꞌenaa, Kowukii Kooh kërí watukiri ee sépíꞌíꞌ-ga-nofii mínoo yen gari. 19 Ɗu ínohin an ɗu ɓuu Kooh, ee ɗu ínohin an sépíꞌíꞌ-ga-nofii tíkin yah ga ɗook ëldúna tóoh. 20 Ɗu ínohin an Kowukii Kooh hayin ëldúna ee ya oninnduu hel kiꞌínohsoh Koohyii yukayohyii. Ɗu enin wíinoo na Koohyii yukayohyii ndaga dii ɗu enin wíinoo na Yéesu Kiristaa, Kowukiigari. Ya yërí en Koohyii yukayohyii, yërí en kipeskii leehoo taaꞌɗa. 21 Kon oomaaciigoo, watukat haffúu ga kijaamuk iñcaa enndii Kooh.

2 SAŊ

Këyítfii fukanakfii

Saŋ

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fukanakfii Saŋ bínɗa fërí fii. Ya bínfa ɓuwaa ya teek fodii «ɓeti na towutaagari». Ɓuwaama mínin kiꞌen ɓiɓoꞌ ɓaa ya ɗaak teekcaagaɓa. Mínin kiꞌen ɓan woꞌeen waa mandarga «Jaangaa na ɓuwaa bok gaɗa».

Ya woꞌꞌaɓa daa kerceencaa jom kiwaarohɗa, ya nakkaɓa kiꞌam bi yëgís ga ngëmaa na ɓan kiwatuk ɓuwaa en na kijëgíroh iñaa taabohhii na Hewhewii winéwí’wii.

Këyítfii fukanakfii Saŋ bínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1-3)

2 - Kayohfii na kiwaaroh yaa en ɓéeɓ na mooroomci (4-11)

3 - Taŋkoh (12-13)

1

Këñɗoh

1 Ɓii mi, yaakii ga jaangiiɗa, ee mi bínndaa këyítfii fii, fu ɓetifii* Kooh tanuk, yíppafaɗa, fu na towutumgaraa mi keeñuk kayoh-kayohɗa. Enndii mi haŋngoo doŋ mi waaꞌtúu, wayee ɓan ɓéeɓ ɓuwii ínoh kayohfiiɗa waaruununndúu. 2 Ɗí keeñukinndúu ndaga kayohfii dëk ga keeñciigaruu ee fa ƴah naruu kiꞌen bi taaꞌɗa. 3 Kooh, Paamudii na Yéesu Kiristaa Kowukii Paamudii, ɓa barkeelattuu, ɓa yërëmmbuu, ɓa yóoskíꞌ jam garuu, fodaama ɗu pes ga kayoh na kiwaaroh.

Iñii nakohu kitumɗa

4 Ga wii mi hot an ga towutumgaraa laakin taa taabuk kayohfii, fodii dii Paamudii nakkuukaɗa, keeñnjoo soossa ga lool. 5 Diima nak, fu ɓetifii, mi dígallaa iñii yii: ɗu waarohat ga díkaantiruu. En kiꞌenaa, iñii mi dígallaa yii enndii enaama yiꞌas yaa nakohu, wayee en enaama ya ɗu laasee ga dalaaraa. 6 Kiwaaroh kërí en kipes ga iñaa Kooh nakoh. Ee iñii ya nakkúu, aboh ga dalaaraaɗa, wërí en ɗú dëk ga kiwaaroh ga díkaantirúu.

7 Mi woꞌꞌúu iñuma, ndaga ɓoꞌ ɓiyewin tasaarukohuunun ga ëldúna, ee ɓa ɓii ɗúk ɓuwii, ɓa sagin kitook an Yéesu Kiristaa hayin ëldúna kayoh-kayohɗa ga faan ɓoꞌ-súusúus. Ɓaa manɗa, yërí en ɗúkoh-ɓoꞌii, yii heñoh Kiristaaniiɗa. 8 Kon watukat haffúu dijófíꞌ, en ɗanaa ɗú ñakoo neehalaa ɗú jom kilaas ga lëgëyiigaruu, wayee ɗú laas neehal wimëtíꞌ. 9 Ínohat nak an, ɓéeɓ ɓaa eemmbii ga iñii Kiristaanii jëgírohɗa, ya ɓaat yen ganaa, ɓaama laakkii Kooh. Wayee nak ɓéeɓ ɓaa taabuk iñii Kiristaanii jëgírohɗa, laakin Paamudii, laakin ɓan Kowukii. 10 Binaa ɓoꞌ hay garúu ee haydohiꞌtúu jëgíroh wiliisaa, kaa tookatti ga kaanndúu, ee sah, kaa këñɗohat nari.

11 En kiꞌenaa, ɓaa fu këñɗoh nari ɓéeɓ, fu amɗohinndi ga tumeencaagari cibóníꞌcaa.

Taŋkoh

12 En kiꞌenaa, mi yewinin iñcaa mi waaꞌtúu kiwoꞌ, wayee mi waaréeríica kibín ga këyít fodii dii. Mi yaakaarin kihay kaanndúu, mi yuŋ kisaawal narúu, mi na kihaffoo, en ɗanaa ɗu ɓéeɓpuu, keeñnjuu soos seɓ. 13 Mbokiigaraa en dii Kooh tanukɗa, towutiigari tii këñíꞌtaa ga.

* 1:1 1: 1 Ɓetifaa woꞌu faama mín kiꞌen jaangaa ee towutaa en kerceencaa enu daamaɗa

3 SAŊ

Këyítfii fukaahayfii

Saŋ

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí en fukaahayfii Saŋ bínɗa. Ya bínfa kerceen yaa teeku Gayus. Laakee ɓiɓoꞌ ɓaa Saŋ wosee ga gohcaa kijangat ɓuwaa loo Yéesu Kiristaa. Wayee, ga wa ɓa leꞌ teeraa Gayus dëkohɗa, laakka ɓoꞌ daama yaa teeku Yoteref, ya saŋnga kitook ɓuwaa Saŋ woseeɗa ga kaanci. Kerceencaa dëlíꞌ ɓuwaamaɗa ya kaallaɓa jaangaa. Iñaama tah Saŋ bínnda Gayus kidaassi ya am bi yëgís ɓuwaa Kooh hay daama kijangat Hewhewii winéwíꞌwiiɗa ya dëlí’ɓa bi jof. Iñaama yërí mandarga kibokohkaa ɓuwaa enu wíinoo na Yéesu Kiristaaɗa.

Këyítfii fii Saŋ bínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1-4)

2 - Kerceen jom kiꞌamɗoh mooroomci hen (5-12)

3 - Taŋkoh (13-15)

1

Këñɗoh

1 Ɓii mi, yaakii ga jaangiiɗa, ee mi bínndaa këyítfii fii, fiiliiroo Gayus. Mi keeñukinndaa kayoh-kayohɗa. 2 Fiilii, mi yii kíim Kooh ya onndaa kiꞌaaw fíkíi ga tóoh, ee faanfu soos fodii dii helumgaraa en weceŋɗa. 3 Laakin mbok-kerceencaa haysee duma, ɓa hayin dii ee ɓa seediꞌin kayohfii fu enukohɗa, an fu yum taabuk kayohfii dijófíꞌ ee fu dëk ga. En kiꞌenaa, keeñnjoo soossa ga seɓ. 4 Mi keloh an oomaaciigoo taabu ga kayohfiinaa, laakkii iñaa hínndoo ɗa kisoos ga keeñ.

Kijúɓkii Gayus

5 Fiilii, fu taam na ngëm ga dii fu tookin kison ga mbok-kerceencii, luu enee sah an ɓa ɓisagac. 6 Ɓuwaa fu dímaleeɗa, ɓa seediꞌin kijofkiigaraa ga fíkíi ɓéeɓ mbok-kerceencii enu diiɗa. Jofin, fu amɗohi ɓuwaa manɗa, bi ɓa mín kiɗíidoh ɓaawaagaɓa fodaa daa Kooh waarohkaɗa. 7 En kiꞌenaa, kiyéegaloh teekii Kiristaanii tahɓa kikoluk ee ɓa tookkii kiteꞌ dara iñaa meyoh ga ɓuwii enussii kerceenɗa. 8 Kon ɗu jomin kidímal ɓuwaama, en ɗanaa, ɗu ek yahhuu ga lëgëyaa ɓa en na kitum en kiyéegaloh kayohfiiɗa.

Kibonkaa Yoteref na kijofkaa Dímitiriyus enukoheeɗa

9 Mi bídin mbok-kerceencum enu dumaɗa këyít, wayee Yoteref na kihafci tookkii iñaa ɗí woꞌɗa. Ya waaꞌ rek kikuliyuk ga iñaa en tóoh. 10 Kon, binaa mi hay dumanaa, mi hay kiwoꞌ ga fíkíi ɓéeɓ iñcum ya tumiɗa: ya pokɗinndíi woꞌee cibóníꞌ. Ee ya eemmbii ga iñaama: binaa laak mbok-kerceencaa hayu daamanaa, ya saŋɓa kiꞌek kaanci. Ee ɓaatta ga, ɓuwaa tookɓa kiꞌek ga kaancaagaɓaɗa, ya hoonohɓaka ee ɓa sagaa ya kaalɓa ɓan jaangaa.

11 Fiilii, kaa taabuk yibóníꞌ, taabukaa yijófíꞌ. Ɓaa tumi iñaa jofin yuu Kooh, ee ɓaa tumi yibóníꞌ ínohoo dara ga Kooh.

12 Dímitiriyus nak, ɓéeɓ ɓuwii woꞌ yijófíꞌ gari, ee kayohfii sah ya taabukɗa seediꞌinndika. Ɗí ɓan, ɗí seediꞌin iñaama gari, ee fu ínohin an iñii ɗí seediꞌɗa kayoh.

Taŋkoh

13 Mi yewinin iñcaa mi waaꞌtaa kiwoꞌ, wayee mi waaꞌtiica kibín ga këyít fodii dii. 14 Mi yaakaarinndaa kihot ga iñaa maañoo, ɗu yuŋ kisaawal ɗu ɓanak. [ 15 Kon jam taabat naraa. Ɓéeɓ fiiliimuncii en diiɗa ɓii këñíꞌtaa ga. Fiiliimuncumgaríi en dumaɗa, këñíraaɓa ga, yaa en ɓéeɓ ga teekaagari.]

YÚUT

Këyítfii

Yúut

bínɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii fërí Yúut bín. Ya na Saak na Yéesu ɓërí bok eewun ee Yéesu en yaakɓa. Këyítfii fii waaꞌ kiman na këyítfaa fukanakfaa Peeꞌ bínɗa. Ɓa lebiroh rek na ɓuwaa en na kijëgíroh saboh ga leeloo yaawúuꞌcaa na ɓuwaa enndii yaawúuꞌɗa. Yúut bínfa ɓéeɓ kerceencii Kooh tanukɗa. Ya woꞌɓa kiwatuk ɓuwii jëgírohi sabohɗa. Ɓuwaama madukeenaagaɓa teewohin an ɓa enndii ɓuu Yéesu. Ya woꞌꞌaɓa ɓan daa Kooh ƴah kitum ɓuwaama tumoo yijófíꞌɗa. Ya ebiloh kon kiꞌam bi yëgís ga yaakaaraa Kooh eꞌ ɓéeɓ kooroh ga Yéesu Kiristaa na Helaa yiselaꞌíꞌyaa.

Këyítfii Yúut bínɗa tíidoh anee:

1 - Këñɗoh (1-2)

2 - Iñaa sek ɓuwii jëgíroh sabohɗa (3-23)

4 - Taŋkoh (24-25)

1

Këñɗoh

1 Mi Yúut, mi súrga Yéesu Kiristaa ee mi këmëeŋkí Saak, mi yërí bínndúu këyítfii fii ɗú ɓii Kooh, Paamudii ɓay ga hafci, ee ya keeñukinɗa, ɓuwii Yéesu Kiristaa níiriɗa. 2 Mi yii kíim Kooh laak yërmaandi garúu, ya onndúu jamaagari na kiwaarohkaa meyoh gariɗa, ca yewin kiyewin rek.

Ɓuwii jëgírohi sabohɗa

3 Mbok-kerceencii mi keeñukinɗa, mi waareerarúu kibín lool ga loo kimúckii ɗu ɓéeɓpuu ɗu bok gaɗa. Mi hotta kon an laakin solu mi bínndúu iñii yii kidaassúu, ɗú aaw kilebirohiꞌ ngëmii Kooh tumin garúu waas kíinoo, ɗú ɓii ɗú en ɓuuciɗa. 4 En kiꞌenaa, laakin ɓiɓoꞌ ɓaa lokuk, aasuunun ga ɗuuƴcúu. Ɓa waaꞌtii Kooh ee ɓa móoñísin Woꞌeenii yéegalohu ga loo kijofkii Koohyiigaruuɗa, kiheel kimóríꞌ kipeskiigaɓa kibóníꞌkii. Ɓa taasukin fodaama Yéesu Kiristaa, ya yii, ya rek, ya laakkuu ee ya en Haꞌmudiigaruuɗa. Attiꞌaa tíkuk ɓuwaamaɗa bíduunun kumëeñíꞌ.

5 Hídaa ga dii ɗú ínohinka bi leehin takɗa, mi waꞌtúu kiníindís hen ga daa Haꞌmudii tum bi ya músalla ɓéeɓ heetaa Isarayeel ga kúlkaa Esíptiɗa, tíkka ga, ya saŋkuꞌꞌa ɓuwaa sagee kigëm gariɗa. 6 Níindísukat ɓan malaakacaama* sagee kiꞌeem ga doolaa Kooh oneeɓaɗa, ɓa foñnja daa ɓa dëkeeɗa. Kooh ɓaŋlukinɓa na ceencaa gúroo taaꞌ, ɗaakinɓa ga ñúusaa ɓu-baam bi ga besaa wiyaakwaa ɓa ƴah kiꞌattiꞌuɗa. 7 Níindísukat ɓan teeraa Sodom na waa Gomooꞌ✡, na dëkcaa wíileecaɗa. Ɓa tumee fodaa malaakacaama, ɓa enukohha ga kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, na ɓan kitaabohkaa keeñ na faan tookkii. Ɓa attiꞌussa, ɓa tëkírussa na kiwii bi taaꞌ, ee iñaama korin ɓaa en ɓéeɓ.

8 Ɓuwiima aasu ga ɗuuƴcúuɗa nak tumi fodaama deŋ. Ɓa heeyi ëldúnaanaa ekanɓa ga kilíiwíꞌ hafɓa ga fíkíi Kooh. Ɓa sagin Haꞌmudii kuliyuk ga kipeskaagaɓa, ɓa ɓasi enaamacii en ga asamaan ee laakuunun ndamɗa. 9 Iñiima, Míseel ee bok ga malaakacaa kuliyukɗa sah tummbiiri. Ga wii ya en na kinookoh na Seytaani ga loo faraaffaa Móyíis ee ya ñarohha nariɗa, ya ga kihafci sah ya kaañnjii Seytaani kiꞌattiꞌ wala kiɓas, wayee ya eemmba ga kiwoꞌꞌi an: «Haꞌmudii torohɗattaa». 10 Ɓuwiima nak, ɓa ɓasi iñaa ɓa ínohoo. Ee ga daa ɓa ñaañoh has, fodii júuꞌɗa ekɓa ga kisaŋkuꞌ. 11 Massa ɓuwaama! Ɓa taabuk kotcaa Kayee†. Ɓa múuyin ndaga kiwaaꞌ kopaꞌ fodii Balam. Ɓa saŋkuꞌin ndaga ɓa faree ga kisaŋkaa Koree ɓëytoheeɗa. 12 En kiꞌenaa, binaa ɓa bok narúu kanu kiñamaa, ɓa ɓërí yahi hídohaagarúu. Ɓa sori lookcaagaɓa ee ɓa laakoo kaci ga, ndaga ɓa ínoh hafɓa rek. Ɓa man na húyaa towoo ee uurisaa yeꞌiwa rek. Ɓa man na tediktaa límoo towu luu enee ga wahtaagaca, ee ca ɗofukaa, man na lak ca kaanin waas kanak. 13 Ɓa man na dúuscaa giiyaa aylukin. Ca weesi kúuwaagaca ga tewisaa, ee kúuwaama mandarga tumeencaagaɓa apohin kaciɗa. Ɓa man na olcaa wesoh ga asamaan ee Kooh faanɗinɓa ɗekat waa ɓa enohan bi taaꞌ, ga ɗuuƴ ñúusaa witërúuswaa.

14 Henok, caasamunaagaruu yuyitnakanakyaa aboh ga caasammbuu Aadamaɗa, yéegaloheera loo ɓuwiima an: «súkúrukat, Haꞌmudii yii hay, taam na ɓiɓoꞌ ɓiselaꞌíꞌ ɓijúnni júnni, 15 kiꞌattiꞌ ɓéeɓ ɓuwii. Ya hay kiɓúl ɓéeɓ ɓuwii heñoh Koohɗa, ndaga ɓéeɓ iñcii on Kooh bíiŋ ɓa tumee ga wii ɓa heñoh Koohɗa, na ɓan ɓéeɓ woꞌeen-ɓaseecii ɓuwaama laaksoo kaci woꞌsi aaw gariɗa.» 16 Ɓuwiima, keeñɓa soosoo múk, ɓa dëk ga kijambatuk ga kipesɓa. Ɓa taabuk neɓlaat-kumuunɓa, ɓa yakin kúuw ee ɓa ndami ɓimooroomɓa ndaga kiwaaꞌ kilaak yen gaɓa.

Kiguuꞌguuluk ga ngëmii

17 Ɗú ɓii mi keeñukinɗa nak, níindísukat woꞌeencaa apotaaꞌcaa Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu yéegaleerúu kuɗewaaɗa. 18 Man ɓa woꞌeerúu an: Ga jamaanucaa mëeñjohɗa hay kilaak ɓiɓoꞌ ɓaa ƴahhúu kiƴénsíruk, ɓa wediꞌ Kooh ee ɓa taabuk neɓlaat-kumuunɓa. 19 Ɓa ɓaama nak, ɓa ɓërí hëgísoh kerceencii. Ɓa ɓayyii Helii Kooh, ɓa ɓay doŋ halaat ɓoꞌ-súusúus. 20 Ɗú ɓii mi keeñukinɗa nak, guuꞌguulukat ga kiꞌamɗoh ga díkaantirúu bi ɗú yëgís ga ngëmii wiselaꞌíꞌwii ɗú laakɗa. Kíimat Kooh taam na doolii Helii yiselaꞌíꞌyii. 21 Abat ga kiwaarohkii Kooh waaꞌtúuɗa, ɗú seki Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu, yii ga yërmaandaagari, onanndúu kilaas ga kipeskaa leehoo taaꞌɗa. 22 Ɓuwii laak hel kanak ga ngëmiiɗa, laakat yërmaandi gaɓa. 23 Somat ɓuwii mínukɗa, ɗú meƴdohɓa ga kiwiikaa. Ɓuwaa ɓíinoo nak, yërëmatɓa wayee watukat ɓa ekkúu ga baakaaꞌ. Sagat sah kúltícaagaɓa ɓa ekukin ga faanɓa ɗewin ga tumeencaagaɓa cimoroocaaɗa.

Kooh yërí cal kikañ

24 Kañat Koohyii mínndúu kiwatuk bi ɗú keenooɗa, Koohyii onndúu kituuk ga fíkíi ndamiigari ee ɗú en ɓuwaa laakoo sík ee ɗú líif na jamɗa. 25 Ɗu kañat Kooh, yii en yíinoo doŋɗa, yii músalluu, kooroh ga Yéesu Kiristaa, Haꞌmudiigaruu. Ndam, kimín, dooli na nguuꞌ aawat gari, ga iñaa mosee kiꞌen, diimaɗa, ee bi taaꞌ, Aameen!

* 1:6 1: 6 Mëdírohat na 2 Peeꞌ 2: 4. Malaakacaa woꞌu ɓaama ɓéestírussii ga Këyítfaa Kooh wayee meyoh ga ɓéestíꞌcaa kerceencaa ɓiɗewaaɓaa

✡ 1:7 1: 7 Malkat Sënees 19: 24.

† 1:11 1: 11 Malkat Hewhewaa ɓéestíru ga Sënees 4: 8

ÍNOHLUKOH

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Iñcii Yéesu

Ínohlukoh Saŋ

ca jom kilaakɗa

Woꞌeencii lëgís Këyítfiiɗa

Këyítfii fii Saŋ ee apotaaꞌ Yéesu Kiristaa yërí bínfa. Ya woꞌ an ɓéeɓ iñcii ya bín gaɗa, ya hotca na hasci, ya kelohca ɓan na nofci. Ya woꞌ an Helaa Kooh wërí sorukki bi ya mínnda kiꞌínoh iñciima ɓéeɓca. Ya amsee hen ɓayussa Patmos, dëk waa giiyaa wíil ee hanoh kúlkaa Aasíi aasaaꞌ-nohɗa ndaga daa ya yéegalohee Hewhewii winéwíꞌwii woꞌ ga loo Yéesuɗa. Iñaama tah ya bínnda këyít, ya wosohhaca ga jaangu ciyitnakanak ga gohaa Aasíi kidaasɓa ga ngëmaa ndaga lak waama ɓa hatalsee ga kipesɓa hen. Ya woꞌꞌaɓa kiꞌam ngëmaagaɓa bi yëgís, ee ɓa am yaakaaꞌ ndaga Yéesu woꞌ an: Ɓaa lebiroh bi meƴ ga na ndamaa, ya hayyi ki’on ya ñam ga towutaa kedikkaa onohi kipeskaa leehoo taaꞌ, ee ka en ga dëraa Koohɗa. Ee diimanaa Yéesu hayis, ya ɗúbíꞌ yibóníꞌ.

Laakin enaama cilëekíꞌ-solu ga Këyítfii fii:

- Wii deɓɗa wërí en an: enaamacii cibóníꞌcii cii nguuruk ga ëldúna, ee kerceencii hay kiꞌenu ga mesiklaat bi ga sah ɓíinoo kumuunɓa lagu ga.

- Wukanakwii wërí en an: Yéesu yërí en Haꞌmudii ee ya hay kiɓúuk ɓuwaa saŋ kitaabuk Koohɗa, ya ɗúbíꞌ ɓéeɓ enaamacii cibóníꞌcii ciima.

- Wukaahaywii wërí en an: Kooh faanɗin ɓuwii gëm gariɗa neehal, wëñaa ga ɓaa kumuunɓa laŋsee ndaga kigëm gariɗa.

Kooh teeɓ Saŋ an ya hay kitúkíꞌiꞌ ëldúna, ya tuukɗis wiliis wiꞌas, ya músal ɓuwaa kelohiꞌtiɗa, ya jaf Seytaani na malaakacaagari ga ɓu-baam, lëehíraa ya na Haꞌmudii ɓa hay, ɓa dëk na ɓéeɓ ɓuwaa kelohi’tiɗa.

Këyítfii Ínohlukoh tíidoh anee:

1 - Saŋ këñɗohha, ya yéegalohha an ya súrga Kiristaanii (1: 1-20)

2 - Këyítcaa Saŋ bín teerucaa ciyitnakanakcaa (2: 1–3: 22)

3 - Kijaamukkaa ga asamaanɗa (4: 1-11)

4 - Kubaalkaa; Këyítfaa na capcaa ciyitnakanakcaaɗa (5: 1–6: 17)

5 - Jaamukaa ga fíkíi baŋ-buraaɗa (7: 1-17)

6 - Mbiiɓcaa ciyitnakanakcaa típpa (8: 1–11: 19)

7 - Goŋ-jësíkaa na raɓcaa ɓanakɓaa (12: 1–13: 18)

8 - Attiꞌaa Kooh attiꞌ ɓuwiiɗa; ɓuwaa laasuɗa (14: 1–15: 8)

9 - Kaascaa tum aylukaa Kooh (16: 1-21)

10 - Ɓuwaa sagoh na Kooh hay kiɓúuku (17: 1–20: 10)

11 - Attiꞌaa mëeñjohɗa (20: 11-15)

12 - Asamaan wiꞌas; kakay fiꞌas; Yéerúsaleem wiꞌas (21: 1–22: 5)

13 - Kiristaanii yii hayis (22: 6-21)

1

Dalaarii Këyítfii

1 Këyítfii fii woꞌ ga loo iñcii Kooh eꞌ Yéesu Kiristaa kiteeɓ súrgacaagari, en ɗanaa, ɓa ínoh iñcaa joman kilaak ga iñaa maañanndii. Fodaama, Yéesu Kiristaa wossa malaakaagari ga súrgaci Saŋ, ya ínohlukohhiꞌca. 2 Saŋ woꞌ an ɓéeɓ iñcii ya ɓéestíꞌɗa, ya hotca hen, ennda iñaa Kooh woꞌ na kayohfii Yéesu Kiristaa seediꞌɗa. 3 Yewinin múuꞌ ɓaa jagan, na ɓuwaa súkúrukan woꞌeencii ciima meyoh ga Kooh ee ɓa am iñcum bídu ga Këyítfiiɗa. En kiꞌenaa, wahtii abu ca jom kilaakohɗa, deeyin.

Saŋ këñíꞌ mbooloo kerceencaa ciyitnakanakcaa

4 Mi Saŋ, mi yërí bínndúu këyítfii fii, ɗú ɓuwii ga jaangucii ciyitnakanakcii ga gohii Aasíiɗa: Kooh yii en, yii enee ee ya ƴah kihayɗa barkeelattúu, ya onndúu jam, ya na helcaagari ciyitnakanakcaa tuuk ga fíkíi baŋ-buuraagariɗa, 5 na Yéesu Kiristaa, seedii yiwóoríꞌyii ɗeɓ kimílís ga ɓuwaa kaaninɗa; yii en buurii buuꞌcii ëldúnaɗa. Kiristaaniima waarinnduu, ee ya ɓëgísinnduu ga baakaaꞌciigaruu, kooroh ga ñífaagari aamu fodii sarahɗa. 6 Ya tummbaruu ɓibuuꞌ na ɓisarahoh doonaa ɗu súrgaꞌuk Kooh, Paamudiigari! Ndam na dooli aawat gari bi taaꞌ. Aameen.

7 Malakatti! Ya yii hay ga ɗuuƴ yaayeelcii, ee ɓéeɓ ɓuwii hayyi kihot na hasɓa, bi ga ɓuwaa maageeri núɓɗa. Ɓéeɓ heetcii ga ëldúnaɗa hay kikodukohu. Ehee, ƴahɗa kilaak deŋ! Aameen. 8 Haꞌmudii en Koohɗa woꞌ an:

«Mi en Alfaa, mi en Omegaa*,

mi yërí en, mi yërí enee, ee mi ƴah kihay,

mi yërí mín ga tóoh.»

9 Mi Saŋ, mbokiigarúu, mi bokin narúu kidaƴ coonu, mi bokin narúu Nguurii Kooh, na kiguuꞌguuluk ga kiꞌennduu wíinoo na Yéesu. Mi toolsee na dooli, mi ɓayussa Patmos, dëkaa giiyaa wíilɗa, ndaga dii mi yéegalohi Woꞌeenii Kooh, mi seediꞌi Yéesu Kiristaaɗa. 10 Laakka bes, hídoh ga besaa Haꞌmudii jaamukohsiɗa, Helii yiselaꞌíꞌyii sorukkaroo. Mi kelohha ga fenooroo koonaa kaa ríiꞌ didóolíꞌ en fan mbiiɓ wiyaak. 11 Koonaakaa woꞌꞌaroo an:

- Iñcii fu hotɗa bídaaca ga këyít, fu wosohca ga jaangucii ciyitnakanakcii, cii en ga teerucii ciiɗa: teeraa Efees, waa Ismíiꞌ, waa Pergaam, waa Tíyaatíiꞌ, waa Sardes, waa Fílaadelfíi na waa Lawodísée.

12 Mi heelukka kimalak ɓaa woꞌ narooɗa. Daama, mi hotta tofaaꞌ-lampu-wúrúus ciyitnakanak. 13 Mi hotta ɓan iñaa man na ɓoꞌ†, tuukin ga leeloo lampu-wúrúuscaa ciyitnakanakcaa. Ya ekuk sabadooꞌ síp, waa yoosukin bi ga kotcaa, ya pëkírukin liiɓ wúrúus ga kenohkaa. 14 Hafaagari na fenfaagari yaanaawin ɗer en fan perkaal. Hascaagari caa bac en fan kiwiikaa jaalohin. 15 Kotcaagari man na përëmaa útu ga kiwii bi waa melic. Koonaakaagari kaa ríiꞌ en fan yëngëlaa dúuscaa ga giiyaa. 16 Ya abin ga yahaagari ñaabaa tuꞌol tiyitnatanak, ee laakka kalaɓfaa meƴ ga kúuwkaa, ɓakcaa kanakcaa kaañin. Fíkíifaagari faa melic en fan noh njalooꞌ 17 Daa mi hoteeri, mi keennda kakay ga kotcaagari, mi mannda na ɓaa kaanin. Waa ennda ɗa, ya tíkka yahaagari ñaabaa ga ɗookkoo, woꞌꞌaroo an:

- Kaa niik dara! Mi yërí en yii, iñaa en tóoh, ɗewoh gari ee tóoh mëeñjoh gariɗa. 18 Mi yërí en yii en na kipesɗa. Mi kaaneera, mi mílísin ee mi ƴah kipes bi taaꞌ. Mi yërí ɓay kucëwíikii mín kilaŋ na kilëgís kikaankii, ka na ɗekataa ɓuwaa kaanin ɗaakohuɗa. 19 Kon iñcii fu hotɗa, bídaaca ga këyít. Fu bín iñcii en na kilaakɗa na caa tíkan ga, ƴah kilaakɗa. 20 Tuꞌoltii tiyitnatanaktii fu hot ga yah-ñaabiigooɗa na tofaaꞌ-lampucii ciyitnakanakcii fu hotɗa, mi hayyaa kiteeɓ iñii ca waaꞌ kiwoꞌɗa: tuꞌoltii tiyitnatanaktii teewoh malaakacaa jaangucaa ciyitnakanakcaa; tofaaꞌ-lampucii ciyitnakanakcii teewoh jaangucaa ciyitnakanakcaa.

Këyítcaa wosohu ga jaangucaa ciyitnakanakcaaɗa

2

(2: 1–3: 22)

1. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Efeesɗa

1 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa woꞌeencii cii, fu wosohca ga malaakaa* watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Efeesɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh ga kúuw ɓaa am ga yahci ñaam olcaa ciyitnakanakcaa ee ya tíin ga leeloo tofaaꞌ-lampu-wúrúuscaa ciyitnakanakcaaɗa. 2 Ya woꞌ an: «Mi hotin lëgëyum garaa na coonucii fu dayi gaɗa, na dii fu took kiguuꞌguulukɗa. Mi ínohin an fu woꞌꞌii dara ga ɓoꞌ yibóníꞌ. Ɓuwii tíku hafɓa ɓiꞌapotaaꞌ, ee ɓa enndii apotaaꞌɗa, fu malaksukohinɓa dijófíꞌ bi fu ínohin an ɓa ɓikaakoh-saboh. 3 Mi ínohin an fu tookin kiguuꞌguuluk: teekiigoo calalinndaa kidaƴ coonufaa en ɓéeɓ ee fu mosoo kisoof fenoo ga. 4 Wayee nak mi hayyaa kiñaꞌ ga enaama yíinoo: yërí en an fu keeñukissiiroo fodaa daa fu keeñukeeroo kuɗewaaɗa. 5 Kon níindísuka ga daa fu ɗëegískohɗa, fu súpít kipesfu, fu ɓoyukis kitum fodaa daa fu tumee kuɗewaaɗa. Binaa fu saŋ kisúpít kipesfunaa, mi hay kihay garaa, mi ɓewoh lampu-wúrúusiigaraa ga ɗekatii wa tofohuɗa. 6 Wayee fu neɓlohinndoo ga iñii yii: fodiigoo, fu sagohin na iñcaa ɓuwaa Nikolaa† tumiɗa.»

7 Ɓéeɓ ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ, ëewdoh ga jaanguciiɗa. Ɓéeɓ ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndamaa, mi hayyaa kiꞌon fu ñam ga towutaa kedikkaa onohi kipes, en ga dëraa Koohɗa.

2. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Ismíiꞌɗa

8 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa woꞌeencii cii, fu wosohca ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Ismíiꞌɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh kúuw ɓaa yaama enee, lak dara sakussiiɗa ee ƴah kiꞌen binaa tóoh leehaa. Ya kaaneera ee ya mílísin. 9 Ya woꞌ an: «Mi hotin iñii fu daƴɗa na dii fu laakooɗa. En kiꞌenaa, fu yërí en haꞌ-alal kayoh-kayohɗa. Mi ínohin ɓan iñcii cibóníꞌcii ɓuwii woꞌi garaaɗa. Ɓuwii woꞌiraacaɗa, ɓa ɓay teekaa yaawúuꞌ, ee ɓa enndii yaawúuꞌ: jaangu-yaawúuraagaɓa iñaa mbooloo Seytaani. 10 Kaa niik dara ga coonucii fu ƴah kidaƴɗa. Malka, hay kilaak garúu ɓaa Seytaani ek kasu, kinat ngëmaagari. Fodaama, ɗú hay kidaƴ coonu bi en bes cidaaŋkaah. Leenaa abaa ga ngëmiigaraa bi ga kikaan. En ɗanaa, mi hayyaa kiꞌon kipeskaa leehoo taaꞌɗa, ka en neehalaagaraa.»

11 Ɓéeɓ ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ, ëewdoh ga jaanguciiɗa. Ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndamaa, fu ínohanndii coonucaa kikaankaa kukanakkaa.

3. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Pergaamɗa

12 Ɓaa woꞌissaroo an:

- Bídaa woꞌeencii cii, fu wosohca ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Pergaamɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh kúuw ɓaa yaama ɓay kalaɓfaa ɓakcaa kanakcaa kaañinɗa. 13 Ya woꞌ an: «Mi ínohin dum fu dëkɗa. Seytaani yíp nguuriigari da, wayee tahhii bi fu líssa kiꞌam ga teekiigoo. Ee ga kúllúu duma, dum Seytaani dëkohɗa, Antípas, yii woꞌee ga fíkíi ɓéeɓ an ya yuurooɗa, ya apohsee da, wayee tahhii bi fu sooffa fenoo ga ngëmii fu laak garooɗa. 14 Wayee nak laakin iñcaa mi ƴahhaa kiñaroh: fu laakin duma ɓuwaa taabuk jëgírohaa Balam. Balam jëgíree Balak daa ya kooran bi ya ɗúk ɓu-Isarayeel, ya ekɓa ga kiñam koynohkaa sarahohu ga koofcaa, na kiꞌaas kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ. 15 Ee ɓan, fu laakin duma ɓuwaa taabuk iñcii ɓuwaa Nikolaa jëgírohiɗa. 16 Kon súpítaa kipeskiigaraa; fu tummbiikanaa, mi hay kihay garaa diima-diima, mi heñoh na ɓuwaama na kalaɓfii meyoh ga kúuwkiigooɗa.»

17 Kon ɓéeɓ ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ, ëewdoh ga jaanguciiɗa. Ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndamaa, mi hayyaa kiꞌon ñamahaa woꞌu maan, ee wa ɗaakukinɗa. Mi onndaa ɓan atoh wiyaanaaw waa bíduunun ga ɗookgaa teek wiꞌas waa ken ínohoo, enndii doŋ ɓaa eruwaɗanaa.

4. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Tíyaatíiꞌɗa

18 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa woꞌeencii cii, fu wosohca ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Tíyaatíiꞌɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh kúuw Kowukii Kooh, kii hasciigari baci en fan kiwiikaa jaalohinɗa ee kotcaa melici en fan përëmaa útu ga kiwii. Ya woꞌ an: 19 «Mi hotin lëgëyum garaa na kiwaarohkiigaraa, ngëmiigaraa, kitook kidímalohkii en garaaɗa na kiguuꞌguulukkiigaraa. Mi hotin ɓan an iñii fu tumi diima ga yijófíꞌɗa yërí wëñ yaa kuɗewaa. 20 Wayee nak, laakin enaama yíinoo yaa mi ñarohhaa: Yërí en an fu íisin Yesabeel, ɓetifum tík hafci sëldíiga-Koohɗa, yum ɗúki súrgacumgooɗa, ya jëgíꞌɓa an ɓa aawat kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, ɓa ñami koynohkaa sarahohu ga koofcaa. 21 Mi oninndi iñaa maañ doonaa ya mín kisúpít kipeskiigari, wayee ya sagin kiꞌíis kibonkum ya tumiɗa. 22 Kon nak, mi hayyi kifaan ga fayaaŋ na mesiklaat ciyaak. Ee ɓuwii faanuki nariɗa, binaa ɓa íissii iñaamanaa mi hayɓa kitík coonu ciméeskíꞌ. 23 Mi hay kiꞌap towutiigari. En ɗanaa ɓéeɓ jaangucii hay kiꞌínohu an mi yërí en ɓii ínohin iñaa ɗaakuk ga keeñ ɓoꞌ, na iñaa ya halaatɗa ɓan. Ee ɓaa en ɓéeɓ garúu, mi hayyi kifay iñaa ya tumɗa. 24 Ɗú, ɓuwii ɓíinoo bok ga jaangii Tíyaatíiꞌɗa, ɗú ɓii ɗú taabukkii iñum yibóníꞌyum yuma jëgírohu ee ɗú heellii kiꞌínoh iñcum ɓa teek “cihóotíꞌcum Seytaaniɗa”, mi ƴahhiirúu kikooꞌ enaama yiɓítíꞌ yiliis. 25 Wayee yëgísat rek ga iñum ɗú amɗa, bi ga daa mi haysan.

26 Ɓéeɓ ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndam ee fu dëk ga kitum iñcii mi nakohɗanaa, mi hayyaa kiꞌon dooli ga ɗook heetcii ɓéeɓca. 27 Fu hayca kiníiꞌ na ngot pewiñ, fu pookisohca fodii dii kataa-ban pooksiɗa. 28 Ee fodii dii mi laas ga paammboo kimín kitum iñaa en tóohɗa, mi hayyaa kiꞌon ɓan olaa meyi na kím cuutɗa.»

29 Ɓéeɓ ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñcii Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ, ëewdoh ga jaanguciiɗa.

3

5. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Sardesɗa

1 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa iñii yii, fu wosohwa ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Sardesɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh ga kúuw ɓaa ɓay helcaa Kooh ciyitnakanakcaa na olcaa ciyitnakanakcaaɗa. Ya woꞌ an: «Mi hotin lëgëyumgaraa, ɓuwii hotohhaa ɓaa en na kipes wayee fu kaanin. 2 Yúuduka, fu móríꞌ iñii tes garaa ee en ga waas kikaanɗa bi wa kaanoo. En kiꞌenaa, mi malaksukohin an tumeenciigaraa tesohin kimat ga fíkíi Koohyiigoo. 3 Kon, níindísukaa woꞌeencii Kooh fu yéegalsee ee fu keloh ca woꞌseeraaɗa, fu taabukca, fu súpít kipeskiigaraa. Binaa fu yúudukkiinaa, mi hay kihay, mi bettaa fodii lok, ee fu ínohanndii wahtaa mi ƴah kihayɗa. 4 En kiꞌenaa, laakin duma ga teerum Sardes ɓiɓoꞌ, ɓaa líiɓɗussii kúltícumgaɓa, ɓa hay kitaam naroo, ɓa tíidi, ɓa ekuk kúltí ciyaanaaw ndaga iñaama joommbiiɓa.

5 Fodaama, ɓaa lebirohan bi meƴ ga coonucii na ndam, hay kiꞌekuk kúltí ciyaanaaw. Ee mi nísanndii múk teekaagari ga këyítfaa ɓuwaa laak kipeskaa leehooɗa. Mi hay kiwoꞌ ga fíkíi Paammboo na ga fíkíi malaakacaagari an ɓa ɓuuroo.»

6 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñii Helii Kooh woꞌ ëewdoh ga jaanguciiɗa.

6. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Fílaadelfíiɗa

7 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa iñii yii, fu wosohwa ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Fílaadelfíiɗa. Woꞌaari an iñii yii meyoh kúuw ɓii yiselaꞌíꞌyii ee ya en kayoh-kayohɗa, yii ɓay kucëwíikii buuꞌ Dëwítɗa. Ya lëgísaa, ken mínoo kilaŋ ee ya lagaa, ken mínoo kilëgís. 8 Ya woꞌ an: «Mi hotin lëgëyumgaraa, mi ínohin an fu laakoo dooli, ee moona fu taabukin woꞌeeniigoo ee fu taasukkiiroo. Kon mi lëgísɗinndaa hal ga fíkíifu ee ken mínoowa kilaŋ. 9 Iñii yii yërí mi ƴah kitum mbooloomuma en wu-Seytaaniiɗa. Ɓa tík hafɓa ɓiyaawúuꞌ ee ɓa enndii yaawúuꞌ; ɓa ɓikaakoh-saboh. Mi hayɓa kigítín, ɓa hay, ɓa ƴíꞌ ga fíkíifu, ɓa took an mi waarinndaa. 10 Waa mi nakoh kiguuꞌguuluk ee fu taabuk iñaama, mi ɓan, mi hayyaa kisom ga jamaanaa coonucaa hayanɗa. Coonucaama ƴah kidal ëldúna tóoh, kimalaksukoh ɓuwii. 11 Mi hay kihay diima-diima. Abaa bi yëgís ga iñii fu laakɗa, en ɗanaa ken teꞌoo neehaliigaraa fu laakan gaɗa.

12 Ɓéeɓ ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndamaa, mi hayyaa kiyíp fodii jíp-túuƴ ga ɗuuƴ Kaanfaa Koohyiigoo, ee fu meyoo da múk. Mi hay kibín teekii Koohyiigoo ga ɗookfu. Mi bín ɓan ga ɗookfu teekaa teeraa Koohyiigoo, Yéerúsaleem yaa yiꞌasyaa ƴah kiyoosukoh ga asamaan, meyoh ga Koohyiigooɗa. Mi hay kibín ɓan ga ɗookfu teekiigoo wiꞌaswii.»

13 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñii Helii Kooh woꞌ ëewdoh ga jaanguciiɗa.

7. Këyítfii wosohu ɓu-jaangaa ga teeraa Lawodíséeɗa

14 Ɓaa yaama woꞌissaroo an:

- Bídaa iñii yii, fu wosohwa ga malaakaa watuki ɓu-jaangaa ga teeraa Lawodíséeɗa, woꞌaari an iñii yii meyoh kúuw ɓaa yaama woꞌu Aameen, ee yërí en seedii yiwóoríꞌyii, yukayohyii, yii ɓéeɓ iñcii Kooh sak kooꞌ yahciɗa. 15 Ya woꞌ an: «Mi hotin lëgëyumgaraa, mi ínohin an fu soossii, fu tamohhii. Fu soosee wala fu tamoh sahaa, ɓoꞌ mín kiwoꞌ. 16 Wayee waa fu eem ga kiꞌíloh, fu soossii, fu tamohhii, mi hayyaa kiɓíris. 17 Fu yii ndamuk an: “Mi laakin alal, mi hoomɗin, mi soolukissii dara”. Fu ínohoo an fu torohin, fu calin kiyërëm, fu nduul, fu búumíꞌ ee fu tesɗa ɓuucuuce? 18 Kërí tah, mi dígallaa kihay garoo, kilom wúrúuscaa tíwuunun ga kiwii bi setin, en ɗanaa fu hóomíꞌ. Lomaa ɓan kúltí ciyaanaaw, caa fu ekukan doonaa fu úul faan-ɓuucuucfiigaraa apohin kaciɗa. Fu lom ɓan kedik, kaa fu tuman ga hasciigaraa en ɗanaa fu mín kihot. 19 Mi nak, ɓéeɓ ɓuwii mi waarinɗa, mi ñariɓa hen, mi koriɓa. Kon kaantukohaa ga, fu súpít kipesfu. 20 Súkúruka! Mi yeema mi tuukka ga halii, mi yii fëekíꞌ. Ɓaa keloh koonaakiigoo, lëgís haliinaa, mi hay kiꞌaas kaanci, mi bok kiñam nari ee ya bok kiñam naroo ɓan.

21 Ɓéeɓ ɓaa fu lebiroh bi fu meƴ ga coonucii na ndamaa, mi hayyaa kiꞌon fu yuŋ ga yahaaroo ga baŋ-buuraagoo, fodii mi, mi lebiroh bi mi meƴca na ndam ga coonucaa, ee mi yugin ga yahaa Paammboo ga baŋ-buuriigariɗa.»

22 Ɓéeɓ ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúrukaa iñii Helii Kooh woꞌ ëewdoh ga jaanguciiɗa.

4

Kooh yugin ga baŋ-buuraagari

1 Waa ennda ɗa, mi hotta halaa lëgísuk ga asamaan. Koonaakaama man na mbiiɓ wiyaak ee ɗeweera naroo kiwoꞌɗa, woꞌissaroo an:

- Lapaa dii, mi teeɓpaa iñii tík ga, ƴah kilaakɗa.

2 Ga saasi, Helii Kooh sorukkaroo. Mi hotta ga ɗuuƴ asamaan baŋ-buuꞌ na ɓoꞌ, yugin gawa. 3 Ɓaama yuŋ ga baŋ-buuraaɗa, yaa melic en fan atoh cimóríꞌ cihiilii na ciyoꞌoh. Baŋ-buuraa ya yugohɗa, koꞌkaa-huulaa wíilinwa ee kaa melic en fan atoh wimóríꞌ waa woꞌsi emëróot. 4 Ga iñaa wíil baŋ-buuraaɗa, laakin baŋ-buuꞌ cidaaŋkaah-kanak na cinikiis ee yaak ɓidaaŋkaah-kanak na ɓinikiis yuguunun gaca. Ɓa ekuk kúltí ciyaanaaw ɗer na baanu-buuꞌ wúrúus. 5 Meliccaa caa meyoh ga baŋ-buuraa ee toonaa na íníŋ caa ríiꞌ, meyoh da ɓan. Laakka ɓan kocom-kiwii ciyitnakanak ciléeríꞌ, caa en na kitak ga fíkíi baŋ-buuraa. Kocomcaama cërí en helcii Kooh ciyitnakanakcii. 6 Laakin ɓan ga fíkíi baŋ-buuraa, enaama en fan giiƴ-seetu, ee wa leeꞌ en fan seetu. Ga iñaa sës ga baŋ-buuraa rëk wíillawaɗa, laakin enaama ɓinikiis ɓaa en na kipes ee ɓa gomin na has ga fíkíi na fenoo. 7 Yíinoo man na gayindi, yukanakyaa man na ɗoon, yukaahayyaa fíkíifaagari man na fíkíi ɓoꞌ, yunikiisyaa man na caagiyoofaa en na kipún.

8 Enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa, yaa en ɓéeɓ ɓayin paɓ ciyitniinoo ee ca gomin na has, ɗook na fíldoogaa. Wekoo, nohoo ɓa dëkee ga kiƴeek an:

«*Haꞌmudii en Koohɗa, fu yii fu mín ga tóohɗa,

fu yii fu enee, fu en ee fu ƴah kihayɗa,

fu selaꞌin, fu selaꞌin, fu selaꞌin!»

9 Ee saycaa enaamacaa en na kipesɗa, ɓa ndam, ɓa kañ, ee ɓa gërëm ɓaa yuŋ ga baŋ-buuraa ee ƴah kipes bi taaꞌɗa, 10 yaakcaa ɓidaaŋkaah-kanakɓaa na ɓinikiisɓaa ƴíꞌu kúrúk ga fíkíi ɓaa yuŋ ga baŋ-buuraaɗa, yaa ƴah kipes bi taaꞌɗa, ɓa jaamukiri; ɓa ɓúuk baanu-buuꞌcaagaɓa ga kakay, ga fíkíi baŋ-buuraa, ɓa woꞌꞌi an:

11 «Haꞌmudiigaríi, fu yërí cal kiꞌeꞌ ndam,

fu cal kiꞌon céeꞌ, ee fu yërí mín.

Fu yërí sak iñaa enin tóoh,

fu waaree hen ca en, ca sakussa».

5

Kubaalkaa Kooh ɓeɓpa këyítfaa

1 Waa ennda ɗa, mi hotta ga yah-ñaabaa ɓaa yuŋ ga baŋ-buuraaɗa, këyít fipoduu fodii kútúwaan, bíduunun ga ɗuuƴ na fooh, capuunun cap ciyitnakanak. 2 Mi hotta ɓan malaaka yilëekíꞌ-dooli, yaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Ɓii yiida mat ga kinís capcii Këyítfii, ya pónísfa?

3 Wayee laakkii ken ɓaa mat kipóonís Këyítfaa, ya malak iñaa en ga ɗuuƴgaaɗa: enndii ga asamaan, enndii ga kakayfii, enndii ga fíldoo kakayfii. 4 Mi ennda ga kikoduk mooncaa leehoo ndaga daa laakoo ɓaa mat ga kipóonís Këyítfaa na kimalak iñaa en ga ɗuuƴgaaɗa. 5 Daama, yíinoo ga yaakcaa woꞌꞌaroo an:

- Kaa koduk, Malka! Gayindifii níilii Yúdaa, kuumkii paal ga buuꞌ Dëwítɗa, yeema. Ya lebirohin bi ya meyin ga na ndam ee ya hay kinís capcii ciyitnakanakcii, ya pónís Këyítfii.

6 Waa ennda ɗa, mi hotta kubaal, jaa tuuk ga leeloo ɗekataa enaamacaa ɓinikiisɓaa wíil ee yaakcaa wíillaɗa. Kubaalkaa man na fodii hoossee hen ee ja ɓayin wiiƴ ciyitnakanak na tuhas tiyitnatanak. Tuhastaa tiyitnatanaktaa tërí en helcii Kooh ciyitnakanakcii wosohu ga ëldúna tóohɗa. 7 Kubaalkaa deeƴca kiɓeɓ Këyítfaa en ga yah-ñaabaa ɓaa yuŋ ga baŋ-buuraaɗa. 8 Daa ya ɓewee Këyítfaa, enaamacaa ɓinikiisɓaa na yaakcaa ɓidaaŋkaah-kanak na ɓinikiisɓaa ƴíꞌussa ga fíkíici, yaa en ɓéeɓ ɓayin ga yahci riiti na aanda-cúuraay-wúrúuscaa líifin muut ee cúuraayaa teewoh iñcaa ɓuwaa en ɓuu Kooh kíimiɗa. 9 Ɓa ɓaa ƴeek, ƴeek-kañ wiꞌas an:

«Fu yërí cal kiꞌeꞌ Këyítfii fu nís capcii amfaɗa

ndaga fu apseera

ee kooroh ga ñífaagaraa aamukɗa,

fu laasiꞌta Kooh ɓiɓoꞌ ɓaa bok ga níilaa en ɓéeɓ

na lakaa en ɓéeɓ, heetaa en ɓéeɓ na kúlkaa en ɓéeɓ.

10 Fu bokidohinɓa ga ɓu-nguuriigaraa,

fu tuminɓa ɓibuuꞌ na ɓisarahoh, ɓa en súrga Koohyiigaruu

ee ɓa hay kinguuruk ga ɗook ëldúna tóoh».

11 Lak mi lís kimalak, mi kelohha koonaa malaaka ɓiyewin, ken ínohoo daa júnnicaa hín kiyewinɗa. Ɓa wíilin baŋ-buuraa na enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa na yaakcaa. 12 Ɓa ɓaa ƴeek didóolíꞌ an:

«Kubaalkii hoosseeɗa yërí laak kimín,

yërí laak alal, yërí laak kiꞌínoh,

yërí laak dooli, yërí cal kiꞌon céeꞌ,

yërí cal kiꞌon ndam, yërí cal kikañ!»

13 Daama, ɓéeɓ iñaa Kooh sakin en ga asamaan, ga kakay, ga fíldoo kakay, ga ɗuuƴ giiƴ, ɓéeɓ iñcii en na kipes ga ëldúnaɗa, ɓaa ƴeek an:

«Yii yuŋ ga baŋ-buuriiɗa, ya na kubaalkii

ɓërí cal kikañ, ɓërí cal kiꞌon céeꞌ,

ɓërí cal kindam, ɓërí mín bi taaꞌ!»

14 Enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa taasussa an:

- Aameen!

Yaakcaa nak ƴíꞌussa kúrúk ɓaa jaamuk.

Capcaa ciyinakanakcaa ga Këyítfaaɗa

6

Cap wíinoo ga ciyitnakanakcaa nísussa

1 Lëehíꞌta, ga waa mi hotta kubaalkaa níssa capaa wíinoowaa ga ciyitnakanakcaa, mi kelohha yíinoo ga enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa lessa koonaa kiyaak en fan íníŋ, an:

- Hay!

2 Mi dalla kihot pënís fiyaanaaw meƴca mël. Ɓaa lapfaɗa ɓayin hëlíꞌ ga yahci. Ya erussa baanu-buuꞌ, ee ya yaa ƴah fodii ɓaa ɓay ndam ee ya meƴca kilaaksinee ndam.

Capaa wukanakwaa nísussa

3 Ga waa Kubaalkaa níssa capaa wukanakwaa, mi kelohha enaamaa yukanakyaa woꞌꞌa an:

- Hay!

4 Pënís filiis fiyoꞌoh cor en fan kiwii meƴca mël. Ɓaa lapfaɗa onussa kinís jam ga ëldúna, ɓuwii aaw kiꞌapoh ga díkaantiɓa. Ya erussa kalaɓ fiyaak.

Capaa wukaahaywaa nísussa

5 Ga waa Kubaalkaa níssa capaa wukaahaywaa, mi kelohha enaamaa yukaahayyaa woꞌꞌa an:

- Hay!

Mi dalla kihot pënís fisúusúus, meƴca mël. Ɓaa lapfaɗa ɓayin balaas ga yahci. 6 Mi kelohha, en fan koonaa kërí meyoh ga díkaanti enaamacaa ɓinikiisɓaa, kaa woꞌ an:

- Kílóo beli wíinoo calat cadam fay noh-noh ɓoꞌ yíinoo. Ee kílóo lorsu kaahay calat cadam fay noh-noh ɓoꞌ yíinoo. Dúuleen na biiñ nak, kaa leꞌ gaca!

Capaa wu-nikiiswaa nísussa

7 Ga waa Kubaalkaa níssa capaa wu-nikiiswaa, mi kelohha enaamaa yunikiisyaa woꞌꞌa an:

- Hay!

8 Mi dalla kihot pënís fihiilii*, meƴca mël. Ɓaa lapfaɗa teeku «Kikaan» ee ɗekataa ɓuwaa kaanin ɗaakohuɗa taabin ga fenooci. Ɓa onussa dooli ga ɗook komii wu-nikiiswii ëldúna kiꞌap ɓuwii na kalaɓ, kiꞌapɓa kooroh ga aꞌ, ɗúukoolcaa karohin, wala kooroh ga raɓ ɓisóotíꞌ.

Capaa wu-yëtúuswaa nísussa

9 Ga waa Kubaalkaa níssa capaa wu-yëtúuswaa, mi dalla kihot, ga fíldoo loteelaa ga Kaanfaa Koohɗa, fítcaa ɓuwaa hoossee, ndaga kitaabuk woꞌeenii Kooh, na ɓan seediꞌaa ɓa seediꞌeewaɗa. 10 Ca nak, caa fiip didóolíꞌ an:

- Cic Kooh, fu selaꞌin ee fu kayoh kesi. Fu sekan bi kera kiꞌattiꞌ ɓuwii ga ëldúnaɗa na kiꞌëldúkiꞌtíi ñífiigaríi ɓa aamɗa✡?

11 Waa ennda ɗa, ɓa erussa yaa en ɓéeɓ kúltí fiyaanaaw, ɓa woꞌussa kisékíruk jutuut paaƴ, bi ga daa kídaa ɓuwaa boku naɓa lëgëy, ɓa na mbok-kerceencaagaɓa jom kiꞌapu fodaa gaɓaɗa, matan.

Capaa wu-yitniinoowaa nísussa

12 Lëehíꞌta mi hotta Kubaalkaa níssa capaa wu-yitniinoowaa. Kakayfii dalla kiyëngëluk didóolí. Nohii súusúussa síꞌís en fan kúltí togoh, ñiidii ɓéeɓwa yoꞌohha cor en fan ñíf. 13 Olcii ɗëegísukka kakay fodaa daa towu een tihiilii wúuni, binaa uuris wiyaak yëngël bos eenaanaa. 14 Asamaanii kerukka fodii kútúwaanfaa en na kipodu. Jaŋjaŋcii ɓéeɓca na dëkcii giiyii wíilɗa léerukka ga daa ca eneeɗa. 15 Waa ennda ɗa, buuꞌcii ga ëldúnaɗa na ɓuwii ɓiyaakɓii, soldaaꞌcii ɓiyaakɓii, haꞌ-alalcii na haꞌ-doolicii, ɓéeɓ, ennda ñaam, ennda ɓuwii laakin hafɓaɗa, ɓéeɓɓa ɗaakkussa ga noŋ-noŋcii na ga fenoo atohcii ga jaŋjaŋciiɗa. 16 Ɓa ɓaa fiip jaŋjaŋcii na atohcii an:

- Ɓúrat ga ɗookkíi, ɗú ɗaakkíi ga hascii Yii yuŋ ga baŋ-buuriiɗa, ɗí úsaay aylukii Kubaalkii, 17 ndaga besii wiyaakwii aylukiigaɓa ƴah kikeen ga ɗookkíiɗa leꞌin. Ee ati ɓii múcan ga ɓa?

7

Ɓuwii Kooh kín ɓayu mandargiigariɗa

1 Tíkka ga, mi hotta malaaka ɓinikiis ɓaa tuukin ga topaaꞌcii ëldúna cinikiiscii. Ɓa ammba uuriscii ëldúna cinikiiscii* doonaa uuris wíinoo wëpoo: enndii ga kakayfii, enndii ga giiyii ee enndii ga kedik kíinoo. 2 Mi dalla kihot malaaka yiliis, yaa kolukoh meyaaꞌ-noh, yaa lap. Ya ɓayin ga yahci iñaa mandargaꞌohsi ɓuwii enu ɓuu Kooh, yii laak kipesɗa. Ya fiippa didóolíꞌ malaakacaa ɓinikiisɓaa onu kiyah kakayfii na giiyiiɗa 3 an:

- Kaa yahat kakayfii, giiyii na tediktii bi ga daa ɗí tuman mandarga ga púkcii ɓuwii enu súrga Koohyiigaruuɗa.

4 Waa ennda ɗa, mi kelohha kídaa ɓuwaa mandargaꞌuɗa: ɓa ennda ɓoꞌ ɓijúnni citéeméeꞌ na cidaaŋkaah-nikiis na cinikiis (144.000), ɓaa meyoh ga ɓéeɓ níilcii heetii Isarayeel : 5 ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak (12.000) mandargaꞌussa ga níilaa Yúdaa, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Ruben, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Gaat, 6 ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Aasee, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Neftalíi, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Manasee, 7 ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Simewoŋ, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Léwí, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Ísakaaꞌ 8 ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Sabulon, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak ga níilaa Yoseef, ɓoꞌ ɓijúnni-daaŋkaah na ɓijúnni-kanak mandargaꞌussa ga níilaa Beesamee.

Ɓuwaa ɓiyewinɓaa ekuk kúltí ciyaanaawɗa

9 Tíkka ga, mi hotta mbooloo wiyaak, waa ken ínohoo daa ɓuwaa hín kiyewinɗa. Ɓa meyohee ga kúlkaa en ɓéeɓ, ga níilaa en ɓéeɓ, ga heetaa en ɓéeɓ na ga lakaa en ɓéeɓ. Ɓa tuukin ga fíkíi baŋ-buuraa, ga fíkíi Kubaalkaa, ekukuunun kúltí ciyaanaaw ee ɓayuunun sooꞌsooꞌ ga yahcaagaɓa. 10 Ɓa ɓaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Kimúckii kii ga yah Koohyiigaríi yuŋ ga baŋ-buuriiɗa, ya na Kubaalkii.

11 Ɓéeɓ malaakacaa tuukussa ga iñaa wíil baŋ-buuraa, wíil yaakcaa na enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa. Ɓa yíppa púk ga fíkíi baŋ-buuraa, ɓa ɓaa jaamuk Kooh 12 an:

- Aameen! Koohyiigaríi, fu yërí cal kikañ, fu yërí cal kiꞌeꞌ ndam, fu yërí laak kiꞌínoh, fu yërí cal kigërëm, fu yërí cal kiꞌon céeꞌ, fu yërí mín, fu yërí laak dooli, bi taaꞌ. Aameen!

13 Yíinoo ga yaakcaa nak meekissaroo an:

- Ɓuwii ɓii ekuk kúltícii ciyaanaawciiɗa, ɓa ɓiɓa? Ɓa meyoh gada?

14 Mi taassari an:

- Kiyaakii, iñaama, fu yërí ínohhi.

Ya woꞌꞌaroo an:

- Ɓërí en ɓuwii meyoh ga kihatalu ga kipes kiméeskíꞌɗa. Ɓa naawin kúltíciigaɓa, ɓa yaanaawíꞌtaca ga ñífaa kubaalkaa. 15 Kërí tah, ɓa tuuk ga fíkíi baŋ-buurii Kooh, ɓa kañi nohoo, wekoo ga Kaanfiigari. Ee yii yuŋ ga baŋ-buuriiɗa hayɓa kisëegún ga taaliigari. 16 Ɓa yaaɓsisoo, ɓa pílsisoo, noh wala taangaay wíinoo tamsisooɓa. 17 En kiꞌenaa, Kubaalkii tuuk ga leeloo ɗekatii enaamacii ɓinikiisɓii wíil ee yaakcii wíillaɗa, hayɓa kiníiꞌ, ɓayɓa ga tuhaalaataa músúmaa onohi kipesɗa. Ee Kooh hay kimoos ɓéeɓ moon ga hascaagaɓa.

8

Capaa wu-yitnakanakwaa nísussa

1 Ga waa kubaalkaa níssa capaa wu-yitnakanakwaa, asamaan eennda selew iñaa jomin kileꞌ caban wahtu. 2 Mi dalla kihot malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa tuuk ga fíkíi Koohɗa ee ɓa erussa mbiiɓ ciyitnakanak.

3 Malaaka yiliis dalla kihay, tuukka ga yahaa loteelaa, ya ɓayin aanda-cúuraay-wúrúus ga yahci. Ya erussa cúuraay ciyewin, ya tëkíꞌca sarah ga ɗook loteel-wúrúusaa en ga fíkíi baŋ-buuraaɗa✡, taamdoh na iñcaa ɓuwaa Kooh ɓéeɓɓa kíimɗa. 4 Fodaama, iifiilaa cúuraayaa ɓewukohha yah malaakaa, wa lappa, awwa ga Kooh, taamdohha na iñcaa ɓuwaa Kooh kíimɗa. 5 Lëehíꞌta, malaakaa ɓeɓpa aanda-cúuraayaa, ya teffa ga kiwiikaa en ga ɗook loteelaaɗa bi líiffa, ya weessawa ga ɗook kakayfii. Ga saasi íníŋcaa awwa kitak na meliccaa, toonaataa taa ríiꞌ, kakayfaa faa yëngëluk.

Mbiiɓcaa ciyitnakanakcaa ciyaakcaa

Mbiiwaa ɗeɓɗa

6 Waa ennda ɗa, malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa ɓayu mbiiɓcaa ciyitnakanakcaaɗa, ɓaa waayuk ga kimbiiɓ.

7 Malaakaa yíinoo dalla kimbiiɓ: toɓ-galaas wiyaak na kiwii, caa akitukoh na ñíf, íifukka ga kakayfii. Fodaama, Komii kakayfii wukaahaywii takka, komii tediktii wukaahaywii takka, ee ɓéeɓ iñaa en pëegíi fihiilii takka dúr.

Mbiiwaa wukanakwaa típpa

8 Malaakaa yukanakyaa dalla kimbiiɓ waagari: iñaa man na jaŋjaŋ wiyaak waa en na kitak, jafussa ga giiyaa. Fodaama, komaa giiyaa wukaahaywaa ennda ñíf, 9 komii wukaahaywii iñcii Kooh sak pesi ga giiyiiɗa, ɗúmmba, ee komii wukaahaywii gaal-giiƴcii yasukohha.

Mbiiwaa wukaahaywaa típpa

10 Malaakaa yukaahayyaa dalla kimbiiɓ waagari: ol wiyaak, waa yaañ en fan kocom-kiwii, ɗëegísukoh asamaan, dalla kikeen ga ɗook komii wukaahaywii húlúɓcii, na ga ɗook haalaa-músúcii. 11 Olaama teeku «gít». Komii músúmii wukaahaywii aayya heh en fan gít ee ɓoꞌ ɓiyewin kaannda ndaga músúmaa ɓa anee maama, lak ma yasukohin.

Mbiiwaa wu-nikiiswaa típpa

12 Malaakaa yunikiisyaa dalla kimbiiɓ waagari: komii nohii wukaahaywii, na wii ñiidii, na wii olcii míkussa. Fodaama komii wukaahaywii leeꞌlaatiigaca dalla kiñúus, ee komii wukaahaywii leeꞌlaatii en na nohɗa ƴímmba, wii wekii ɓan ƴímmba.

13 Lëehíꞌta mi hotta caagiyoofaa en na kipún ga jepitaa asamaan, mi kelohhari yaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Massa, massa, massa ɗú, ɓuwii ga ëldúnaɗa, ndaga mbiiɓcii tes malaakacii ɓaahayɓii ƴah kimbiiɓɗa!

9

Mbiiwaa wu-yëtúuswaa típpa

1 Waa ennda ɗa, malaakaa yuyëtúusyaa dalla kimbiiɓ mbiiwaagari: mi hotta olaa ɗëegísukoh asamaan keennda ga kakayfii. Olaa erussa kucëwíikaa nogaa ɓu-baam. 2 Ya lëgíssa nogaa ɓu-baam, ee iifiil dalla ga kimeyoh, waa ɗúuk en fan iifiil púuꞌ wiyaak, bi nohii na ëldúnaanii ñúusíꞌta ndaga iifiilaama. 3 Laakka paƴcaa meyoh ga iifiilaama, ɓa tasaarukohha ga ëldúna. Ɓa onussa kimín kitum mesiklaat fodii dagal. 4 Ɓa hoonohussa kileꞌ ga pëegíifii, ga tediktii wala ga ɓéeɓ iñcii paali ga kakayfiiɗa, wayee ɓa eem rek ga ɓuwii ɓayussii mandargaa Kooh ga púkcaagaɓaɗa. 5 Ɓa onussiiɓa kiꞌap, wayee ɓa sodalɓa iñaa leꞌ ñiin ciyëtúus. Ee mesiklaataa ɓa ƴah ɓuwaa kitumɗa man na meskilaat ɗoɓ dagal ga ɓoꞌ. 6 Ga bescaama, ɓuwii heelsan kikaan ee ɓa hotanndiika. Ɓa kíiman kikaan ee kikaan núpanɓa hen fír.

7 Paƴcaa madu na pëníscaa waayuku kiɓay kiheñohnee. Ɓa ɓayin ga hafcaa iñaa man na baanu-buuꞌ wu-wúrúus ee fíkíicaagaɓa man na fíkíi ɓoꞌ-súusúus. 8 Ɓa ɓayin fencaa man na fen ɓeti ee síscaagaɓa man na sís gayindi. 9 Fasaacaa man na eku kúltí-pewiñ. Ríiraa paaɓcaagaɓa man na ríiꞌ sareet-pënís ciyewin caa íisuk kiheñohnee. 10 Ɓa ɓayin lúk, fodii lúk dagal na kútúŋ ga siñdaanaa, ee ga tútúŋtaama, daŋaraa ɓa ƴah ɓuwaa kisodaloh iñaa leꞌ ñiin ciyëtúusɗa, waa ga. 11 Buuraa paƴcaama yërí en malaakaa nogaa ɓu-baam. Ya teeku Abadon ga lak kiꞌEbërëe, ee ga kiGerek ya ɓaysi Apoliyon*.

12 Kofeelkii ɗeɓɗa paafin. Tík ganaa, kanak ciliis jomin kihay ɓan.

Mbiiwaa wu-yitniinoowaa típpa

13 Malaakaa yuyitniinooyaa dalla kimbiiɓ mbiiwaagari: mi kelohha koonaakaa meyoh ga wiiƴcaa cinikiiscaa ga loteel-wúrúusaa en ga fíkíi Koohɗa. 14 Koonaakaa woꞌꞌa malaakaa yuyitniinooyaa ɓay mbiiwaaɗa an:

- Ɓëgísaa malaakacii ɓinikiisɓii ɓagu ga yahaa húlúwii wiyaakwii teeku Ëfaratɗa.

15 Waa ennda ɗa, malaakacaa ɓinikiisɓaa ɓëgísussa. Ɓa waayukee wahtiima na besiima, ñiidiima na kíiskiima kiɗúbíꞌ komii wukaahaywii ɓuwii ga ëldúnaɗa. 16 Ga iñaa mi kelohɗa, soldaaꞌcaa lapu pënís kiheñohneeɗa enee ɓimílíyoŋ citéeméeꞌ-kanak (200 Mílíyoŋ). 17 Pëníscaa na ɓuwaa lapɓaɗa, mi hotɓa en fan ga heeƴ, fodii dii: ɓa ekuk kúltí-pewiñ ciyoꞌoh cor en fan kiwii, cibúloh, búlohaa deeƴ ga súusúus ee cimbaasaan en fan pëndël witamóhíꞌ†. Hafcaa pëníscaa man na haf gayindi. Kiwii, iifiil na pëndël witamóhíꞌ, caa meƴ ga túuwtaagaɓa. 18 Kofeelcaa kaahaycaa caamaa, meƴ ga túuwtaagaɓaɗa ennda: kiwiikaa, iifiilaa na pëndëlaa, ca ɗúbíꞌta komii wukaahaywii ɓuwii ga ëldúnaɗa. 19 Doolaa pëníscaa ɓayɗa nak en ga lúkcaa na ga túuwtaagaɓa. En kiꞌenaa, lúkcaagaɓa man na goŋ; ca ɓayin haf, ee ca tumi ɓuwaa iñaa meskin naca.

20 Wayee nak ɓuwaa tes kaanussii ga kofeelcaa-caamaɗa, foñussii ga fen iñcaa cibóníꞌcaa ɓa tumee na yahɓaɗa. Ɓa ɓaa lís kijaamuk raɓ-seytaani na nataalcaa hëwírohu wúrúus, wala hëelís, wala përëm, atoh cimóríꞌ wala dooꞌ kedik. Ee iñcaama mínoo kihot, ca mínoo kikeloh, ca mínoo kitíin. 21 Ɓa ɓaa lís ga kiꞌap ɓoꞌ, kinaahkaa ɓa enukoheeɗa, kifaanuk na ɓaa en ɓéeɓ, na kilok.

10

Malaakaa na kukëyítkaa

1 Waa ennda ɗa, mi hotta malaaka yiliis yilëekíꞌ-dooli yaa yoosukoh asamaan, úulukin yaayeel. Koꞌkaa-huulaa wíilin hafaagari, fíkíifaa faa melic en fan noh ee kotcaa yoꞌohin en fan jelem kiwii. 2 Ya ɓayin ga yahci kukëyít jaa kúnísuunun. Ya yíppa kotaagari ñaabaa ga giiyaa, wuseŋwaa ya yíppawa ga kakayfii. 3 Ya dalla kiles koonaa ga ɗook en fan gayindifaa en na kibëmbuk. Daa ya fiipee, íníŋcaa ciyitnakanakcaa tëesíꞌta. 4 Daa íníŋcaa ciyitnakanakcaa tëesɗee, mi waaꞌta kibín iñaa ca woꞌɗa, wayee mi kelohha koonaakaa meyoh asamaan, woꞌꞌaroo an:

- Iñii íníŋcii ciyitnakanakcii woꞌɗa enat kúmpa ga ɓéeɓ, kaa bínndi. 5 Waa ennda ɗa, malaakaa mi hotee tuukin ga giiyaa na kakayfiiɗa, ɓëwíꞌta yahaagari ñaabaa, ëewdohha asamaan. 6 Lëehíꞌta ya waatta ga ɓii en na kipes bi taaꞌɗa, yii sak asamaanii na ɓéeɓ iñcii en gaɗa, kakayfii na ɓéeɓ iñcii en gaɗa, giiyii na ɓéeɓ iñcii en gacaɗa, ya woꞌꞌa an:

- Diimaɗa, laakissii kisekis dara. 7 Bëríinaa ɗú keloh malaakii yuyitnakanakyii, fúrísan mbiiwaagariɗa, ɓéeɓ iñii Kooh am kitum ee ínohukkii duumɗa, hay kimat sëk fodaa daa ya yéegaleeka súrgacaagari enu sëldíigacaagariɗa.

8 Koonaakaa mi kelohee, meyoh asamaanɗa nak woꞌissaroo an:

- Kara, fu ɓeɓ kukëyítkaa kúnísuunun en ga yah malaakaa tuuk ga giiyii na kakayfiiɗa.

9 Mi kaꞌta ga malaakaa, kiwoꞌꞌi ya eꞌtoo kukëyítkaa jaama. Ya woꞌꞌaroo an:

- Uuna, ñamaaja. Ja hay kicelem fodii kúum ga kúuwkiigaraa, wayee leꞌ lookfunaa, hay kiꞌaay heh✡.

10 Fodaama, mi ɓeɓpa kukëyítkaa ga yah malaakaa, mi ekkaja ga kúuwroo, mi yaa ñam. Ja celemmba fodii kúum, wayee daa mi oneeja, ja aayya heh ga lookkoo. 11 Lëehíꞌta, mi woꞌussa an:

- Fu jomin kikaꞌ kiyéegalohis iñcii Kooh ƴah kitum, aaw ga heet ciyewin, túl tiyewin, lak ciyewin na buuꞌ ɓiyewin.

11

Seedicaa ɓanakɓaa

1 Waa ennda ɗa, mi erussa dooꞌ-barahaa man na dooraa natohsi hen, mi woꞌussa an:

- Koluka, fu nat Kaanfii Kooh, fa na loteelii, fu kín ɓuwii en na kijaamuk Kooh gaɗa. 2 Ɗekatii Kaanfii Kooh hanoh foohɗa nak, íisaawa, kaa natwa, ndaga wa foñɗu yiifaꞌcii. Ɓa hay kitogisoh teerii wiselaꞌíꞌwii iñaa leꞌ ñiin cidaaŋkaah-nikiis na ñiin kanak*. 3 Mi hay kiꞌon seediciigoo ɓanakɓii, ɓa yéegaloh iñii Kooh woꞌɗa, ee ɓa ekukan saaku, kitoŋ iñaa leꞌ bes cijúnni na bes citéeméeꞌ-kanak na cidaaŋkaah-yitniinoo (1.260).

4 Seedicaama ɓërí en tedik-ólíwíyéetii tanaktii na ɓan lampucii kanakcii en ga fíkíi Haꞌmudii laak kakayfiiɗa. 5 Ɓaa waaꞌɓa kitum iñaa mesikinaa, kiwii hay kimeƴ ga túuwtiigaɓa, tëkíꞌ ɓuwaa sagoh naɓaɗa. Kayoh, ɓaa fu waaꞌɓa kitum iñaa meskinaa, fu joman kiꞌapu fodaama. 6 Seedicaama onuunun kimín kilaŋ asamaanii ee toɓ keenoo kakay bi ga daa ɓa lëehɗan kiyéegaloh iñii Kooh woꞌɗa. Ɓa onuunun ɓan kimín kisúpít músúmii ma en ñíf, na kimín kifeek ɓu-ëldúna na kofeelcaa leehoo, wahtaa neɓɓa tóoh.

7 Ee binaa ɓa lëehíꞌ kiseediꞌaa, rawaa yisóotíꞌyaa✡ meyoh ga ɓu-baamɗa hayɓa kiheñoh, ya laak ndam ga ɗookɓa, apɓa. 8 Fodaama, faraafcaagaɓa hay kifoñu ga paanaa en ga teeraa wiyaakwaaɗa. Teeraama, Kooh abohwa fodii Sodom wala Esípti ee Haꞌmudiigaɓa daayohsee ga kuraanaa daama. 9 Iñaa leꞌ bes kaahay na caban, ɓiɓoꞌ ga heetaa en ɓéeɓ, ga níilaa en ɓéeɓ, ga lakaa en ɓéeɓ, na ga kúlkaa en ɓéeɓ, hay kihayu kimalak faraafciigaɓa, ee ɓa íisanndii ken acca. 10 Ɓéeɓ ëldúna, keeñɓa hay kisoos ga iñaa dal ɓuwaamaɗa, ɓa neɓluki, ɓa wosohi cikëñíꞌ ga díkaantiɓa ndaga seedicaa ɓanakɓaama sodalseera ɓuwii lool.

11 Wayee waa bescaa kaahaycaa na caban matɗa, ëpaa onohi kipes, ee meyoh ga Koohɗa hayya, sorukkaɓa, ɓa kolukka. Daama, ɓuwaa tuukee kimalakɓaɗa, tíitussa bi ɓaa saak. 12 Seedicaa ɓanakɓaa kelohussa koonaakaa woꞌ didóolíꞌ, meyoh asamaan, an:

- Lapat dii! Yaayeel úullaɓa, ɓa lappa ɗook asamaan. Ɓuwaa sagoh naɓaɗa ɓaa malak ga. 13 Ga wahtaama siiƴ, kakayfaa yëngëlukka didóolíꞌ, ee ga iñaama, kaan cidaaŋkaahcaa fu am ga teeraa tóoh, fíinoofaa ɓúꞌta ga, ɓoꞌ ɓijúnni-yitnaɓanak (7.000) kaanussa ga yëngëlaa kakayfaa waama. Ɓuwaa ɓíinoo múc gaɗa tíitussa, ɓa aawwa kindam Koohyii hanoh ɗookɗa. 14 Kofeelkii kukanakkii paafin foduma. Malakat kofeelkii kukaahaykii kii hay diima-diima.

Mbiiwaa wu-yitnakanakwaa típpa: Kihaykii Nguurii Kiristaanii

15 Malaakaa yuyitnakanakyaa mbiiɓpa ee ga asamaan laakka toonaataa tëesíꞌ an:

- Nguurii ëldúna tíkuunun kimma ga yah Kooh, Haꞌmudiigaruu, na ga yah Kiristaaniigari, ee ya ƴah kinguuruk bi taaꞌ.

16 Waa ennda ɗa, yaakcaa ɓidaaŋkaah-kanak na ɓinikiisɓaa yuŋsee ga fíkíi Kooh, ga baŋ-buuꞌcaagaɓaɗa, yípussa púk kakay, ɓa ɓaa jaamuk Kooh. 17 Ɓa ɓaa woꞌ an:

- Kooh, Haꞌmudii mín tóohɗa, fu yii fu en ee fu eneeɗa, ɗí ɓii kañnjaa ndaga fu teewohin doolii kimínkiigaraa ee fu tuukirin nguuriigaraa. 18 Heetcii aylukuunun, wayee nak aylukiigaraa wërí yoosuk. Wahtii leꞌin, wii fu ƴah kiꞌattiꞌ ɓuwii kaaninɗa, wii fu ƴah kineehal súrgaciigaraa enu sëldíigaciigaraaɗa, na ɓuwii en ɓuufuɗa ee niikuunun teekiigaraaɗa, oomaanoo, yaakoo. Wahtiima ɓan, wërí en wii fu ƴah kiɗúbíꞌ ɓuwii yahsoh ëldúnaɗa.

19 Waa ennda ɗa, ɗekataa wiselaꞌíꞌwaa Kooh ga asamaanɗa lëgísukka, gaalaa mandarga kifiiliimunkii Kooh na ɓuwiiɗa†, hotukka ga ɗuuƴgaa. Kooh awwa kimelic, toonaataa taa ríiꞌ, íníŋcaa caa tak kitak, kakayfaa faa yëngëluk, ee toɓ-galaas wiyaak waa keen.

12

Iñcaa ciyitnakanakcaa Kooh teewoheeɗa

Ɓetifaa na goŋ-jësíkaa

1 Fodaama, Kooh teeɓparoo enaama yiyaak yaa meƴ ga asamaan: ennda ɓeti, fa úulukin nohii, ñiidii hanohin fíldoo kotcaagari, ee ya ekukin baanu-buuꞌ, waa ɓay ol cidaaŋkaah na kanak. 2 Ɓetifaa enee na look bi fa faa ƴah kilaak kowu. Fa faa fiip ndaga lëgëyaa kilaakkaa na mesiklaataa kilímkaa.

3 Mi hotta enaama yiliis yaa meƴ ga asamaan ɓan: ennda goŋ-jësík yiyaak, yiyoꞌoh cor en fan kiwii. Ya ɓay haf ciyitnakanak na wiiƴ cidaaŋkaah, ee hafaa en tóoh ekukin baanu-buuꞌ. 4 Ya fëyëekíssa komii wukaahayii olcii ga asamaanɗa na lúkaagari, jaffaca ga kakayfii. Ya tuukka ga fíkíi ɓetifaa en na kilaak kowuɗa, en ɗanaa kowukaa límsinaa, ya ñamka. 5 Ɓetifaa nak laakka kowu kiƴaal, kaa ƴah kiníiꞌ heetcii ga ëldúnaɗa ɓéeɓca na ngot-pewiñ. Kowukaa dalla kiɓewu ɓayussa ga yahaa Kooh, ga baŋ-buuraagari. 6 Ɓetifaa nak núppa, kaꞌneera ëgíꞌ-dúndagaa, ga ɗekataa Kooh waayukɗeeriɗa, en ɗanaa, ya toputuꞌu daama iñaa leꞌ bes cijúnni na citéeméeꞌ-kanak na cidaaŋkaah-yitniinoo (1.260).

7 Waa ennda ɗa, heñ wiyaak dalla kilaak ga asamaan. Míseel, malaakaa Kooh yiyaakyaa, ya na malaakacaagari ɓaa heñoh na goŋ-jësíkaa. Yaama ɓan, ya na malaakacaagari, yaa heñoh naɓa. 8 Wayee goŋ-jësíkaa mínndii ga heñaa, ee fodaama ya laakissii fen daa ya enan ga asamaan, ya na malaakacaagari. 9 Ya jafussa ga fooh, ya goŋ-jësíkaa, goŋ-cosaanaama woꞌu sépíꞌíꞌ-ga-nofii, wala Seytaanii, yii ɗúki ɓéeɓ ëldúnaɗa. Ya jafussa ga kakay, ya na malaakacaagari.

10 Lëehíꞌta, mi kelohha koonaa kiyaak ga asamaan, kaa woꞌ an:

- Diimaɗa, jamaanii kimúckii leꞌin, diimaɗa Koohyiigaruu teewohin iñii ya mínɗa ee tuukirin nguuriigari. Diimaɗa Kiristaaniigari eruunun doolii. Ga iñaama, pokoh-kiwoꞌii, yii wekoo nohoo ëpírohi mbok-kerceenciigaruu na Koohɗa, jafuunun ga kakayfii.

11 Ɓa nak, ɓa laakin ndam ga ɗookci ndaga ñífii kubaalkii aamɗuseeɓaɗa, na ɓan kayohfaa ga woꞌeenaa ɓa seediꞌeeɗa. Ɓa keeñukkii kipeskaagaɓa bi ɓa niikka kikaan.

12 Kërí tah, fu asamaan na ɗú ɓii ɗú dëk gaɗa, neɓlukat!! Kakayfii na giiyii nak, massa ɗú, ndaga sépíꞌíꞌ-ga-nofii yoosukin garúu, ee ya líifin na tam-keeñ ga dii ya ínohin an ya tesohissii yewinɗa.

13 Daa goŋ-jësíkaa hotee an ya jafuunun ga kakayfii, ya íisukka ga fenoo ɓetifaa límee kowukaa kiƴaalkaaɗa. 14 Ɓetifaa nak tokɗussa paɓcaa kanakcaa caagiyoofaa* fiyaakfaa, en ɗanaa ya pún bi ga ëgíꞌ-dúndagaa, ya saan gogaa, ya en ga ɗekataa Kooh waayukɗeeriɗa, ya toputuꞌu da iñaa leꞌ tíkíis taahay na caban†. 15 Waa ennda ɗa, goŋ-jësíkaa weessa na kúuwci músú miyewin en fan húlúɓ, ga fenoo ɓetifaa, doonaa músúmaa ɓayfa. 16 Wayee kakayfaa sommba ɓetifaa, fa lëgísukka, fa annda músúmaa goŋ-jësíkaa weesee na kúuwciɗa. 17 Goŋ-jësíkaa nak, keeñci tammba ga ɓetifaa lool, ya móoñísneera heñaa ga towutaa ɓetifaa tesɗa, ɓaa taabuk iñcaa Kooh nakoh kitumɗa, ee ɓa dëk ga kiseediꞌ Yéesuɗa. 18 Waa ennda ɗa, goŋ-jësíkaa tuukka ga seereenaa giiyaa.

13

Raɓ meƴca ga giiyaa

1 Tíkka ga, mi hotta raɓ yidëyna yaa en na kimeƴ ga giiyaa. Ya ɓayin wiiƴ cidaaŋkaah na haf ciyitnakanak. Wiiyaa en ɓéeɓ ɓayin baanu-buuꞌ, ee hafaa en ɓéeɓ bíduunun ga teek-ɓasee ga Kooh. 2 Rawaa mi hotɗa nak, man na cígídoo, kotcaa man na kot rawaa woꞌsi úrsi* kiyak na kikaañ, ee kúuwkaa man na kúuw gayindi. Goŋ-jësíkaa eꞌtari kimínkaagari, eꞌtari baŋ-buuraagari, ee eꞌtari ɓan dooli wiyaak. 3 Wíinoo ga hafcaa ɓayin gaañaa man na hoossee hen, ee gaañaama ƴeeri kiꞌapɗa, wakka. Ɓu-ëldúna ɓéeɓɓa waaruꞌussa ga rawaa, ɓa taabukkari. 4 Ɓéeɓ aawwa kijaamuk goŋ-jësíkaa ndaga daa ya on rawaa dooliɗa. Ɓa ɓaa jaamuk ɓan rawaa, ɓa ɓaa woꞌ an: «Ɓii yiida man na rawii? Ɓii yiida mín nari kiheñoh?». 5 Rawaa nak, onussa kiwoꞌ woꞌeen tay na woꞌeen-ɓasee ga Kooh. Ya onussa kon dooli kitum ga iñaa neɓpi, iñaa leꞌ ñiin cidaaŋkaah-nikiis na kanak. 6 Rawaa nak aawwa kiɓas Kooh, kiɓas teekii Kooh, kiɓas taalaa Kooh dëkohɗuɗa na kiɓas ɓan ɓéeɓ ɓuwaa dëk ga asamaanɗa. 7 Ya onussa kiheñoh ɓuwii enu ɓuu Koohɗa ee ya laak ndam ga ɗookɓa. Ya onussa ɓan dooli ga ɗook níilaa en ɓéeɓ, heetaa en ɓéeɓ, lakaa en ɓéeɓ na kúlkaa en ɓéeɓ. 8 Ɓéeɓ ɓuwii ga ëldúna, ee aboh ga iñaa wa saksee bi wati, teekcaagaɓa bídussii ga këyítfaa ɓuwaa laak kipeskaaɗa, hayussi kijaamuk. Këyítfaama fuu kubaalkaa hoossee fodii sarahɗa.

9 Ɓaa fu laakin nof kikelohaa, súkúruka! 10 Ɓaa Kooh woꞌ an fu hay kiɓagunaa, fu hay kiɓagu. Kooh woꞌ an fu hay kiꞌapu na kalawaa, fu hay kiꞌapu na kalaɓ. Iñaama tah ɓuwii en ɓuu Koohɗa, ɓa jom kiguuꞌguuluk hen ee ɓa taam na ngëm.

Raɓ meƴca ga kakayfii

11 Waa ennda ɗa, mi hotta raɓ yiliis yaa en na kimeƴ ga kakayfii. Ya ɓayin wiiƴ kanak, caa man na tuwiiƴ baal yiƴín ee ya woꞌee fodii goŋ-jësík. 12 Rawaa meyee ga giiyaaɗa, ɓéeɓ doolaa ya laakɗa, yiima laakinwa ee ya yaa teewohwa ga fíkíi rawaa ga giiyaaɗa. Ya yaa gítín ɓu-ëldúna kijaamuk rawaama meyoh giiyaa ee ɓay gaañaa man na ya hoossee hen bi wakinɗa. 13 Ya yaa tum kíntaan ciyaak, caa karin sah bi ga kiyóoskíꞌ kakay, ga fíkíi ɓéeɓ, kiwiikaa meyoh asamaanɗa. 14 Fodaama, ya múuƴɗi ɓuwii ga ëldúnaɗa na kíntaancaama ya onu kitum, ga fíkíi rawaa meyohee ga giiyaaɗa. Ya yaa woꞌ ɓuwaa kihëwíꞌ nataalaa rawaa hoossee na kalaɓfaa ee ya yaa pesisɗa. 15 Ya onussa kipesiꞌ nataalaa rawaa waama, ya tummbawa bi wa mínnda kiwoꞌ, ee wa onuunun an ɓéeɓ ɓaa fu jaamukkiiwanaa fu apu. 16 Rawaa yukanakyaa gítínnda kon ɓéeɓ ɓuwii, oomaanoo, yaakoo, buuroo, nduuloo, ñaamoo, ɓaa enndii ñaamoo, kiɓay mandarga rawaa ga yah-ñaam wala ga púk. 17 En ɗanaa, ken mínoo kilom wala kitoon ee ɓayyii mandargaa rawaa: ennda teekaagari wala kídaa hín nawa.†

18 Diima kilaak hamham kërí meekisohu dii: ɓaa laakin hel hay kimín kiꞌínoh iñii kídii teekii rawii waaꞌ kiwoꞌɗa. En kiꞌenaa, kídiima hín na wii teekii ɓoꞌ-súusúus‡. Wërí en téeméeꞌ-yitniinoo na daaŋkaah-yitniinoo na yitniinoo (666).

14

Kubaalkaa na ɓuwaa ɓiyewinɓaa ya laasɗa

1 Waa ennda ɗa, mi hotta Kubaalkaa tuukin ga jaŋjagaa Síyoŋ, ya na ɓoꞌ ɓijúnni citéeméeꞌ na ɓijúnni cidaaŋkaah-nikiis na ɓijúnni cinikiis (144.000). Yaa en ɓéeɓ, teekii kubaalkii na wii Kooh paamci, bíduunun ga púkaagari. 2 Mi kelohha koonaa, kaa meyoh asamaan, ee ka ríiꞌ en fan yëngëlaa dúuscaa ga giiyaaɗa, en fan ɓan íníŋ wiyaak. Koonaakaa mi kelohɗa madin ɓan na ríiꞌ riiticaa ɓiɓoꞌ en na kiriiti. 3 Ɓéeɓ ɓuwaama ɓaa ƴeek ƴeek-kañ wiꞌas ga fíkíi baŋ-buuraa, ga fíkíi enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa, ee ga fíkíi yaakcaa ɓan. Ƴeekaama, Ken mínoowa kiyoon, enndii ɓuwaa ɓijúnni-téeméeꞌɓaa na ɓijúnni-daaŋkaah-nikiis na ɓijúnni-nikiisɓaa ɓaama Kooh laas ga ëldúnaɗanaa.

4 Ɓuwaama nak mossoo kilíiɓ ga kitaam na ɓeti, ee ɓa setin wic. Ɓa taabuki Kubaalkii daa ja aaw tóoh. Kooh yërí laasɓa ga díkaanti ɓuwii, ɓa erohha hafɓa ga Kooh na ga Kubaalkii fodii iñaa nísu ga iñcaa píiku, kifaaniꞌ Koohɗa. 5 Ee saboh fíinoo mosoo kimeƴ ga kúuwɓa: ɓa laakoo sík.

Malaaka ɓaahay yéegalohha attiꞌaa Kooh

6 Waa ennda ɗa, mi hotta malaaka yiliis yaa en na kipún ga jepitaa asamaan. Ya haydoh hewhew winéwíꞌ waa nísukoo bi taaꞌ, kiyéegalwa ɓéeɓ ɓuwii ga ëldúnaɗa: kúlkaa en ɓéeɓ, níilaa en ɓéeɓ, lakaa en ɓéeɓ na heetaa en ɓéeɓ. 7 Ya yaa woꞌ didóolíꞌ an:

- Niikat Kooh ee ɗú eꞌti ndam! Kayoh, wahtii ya ƴah kiꞌattiꞌ ëldúnaɗa leꞌin. Kon jaamukat ɓii sak asamaanii, kakayfii, giiyii na haalaa-músúciiɗa.

8 Laakka malaaka yiliis, yukanak, taammba ga fenoo yuɗewaayaa, woꞌꞌa an:

- Babíloon, teerii wiyaakwii keenin! Ya yii ya lëelɗee heetcii ɓéeɓ na biiñii kifaanuk-pakaƴkiigari kiyaakkii ya enukohɗa, ya keenin jac!

9 Laakka malaaka yiliis, yukaahay, taammba ga fenoo ɓanakɓaama, woꞌꞌa didóolí an:

- Ɓéeɓ ɓaa fu jaamuk rawii na nataaliigari, ee fu ɓay mandargiigari ga púkaagaraa wala ga yahaagaraanaa, 10 fu hay kiꞌan ɓan ga biiñaa aylukaa Kooh. Biiñaama nak koocussii ee Kooh hafanndaawa ga kaas aylukaagari. Fu yaama, fu hay kisodalu lool ga kiwiikaa na pëndëlaa witëmíꞌwaa, ga fíkíi malaakacii Kooh na ga fíkíi Kubaalkii. 11 Fodaama kiwiikaa ƴahhaa kisodalɗa, iifiilaagaka ƴah kiɗúuk bi taaꞌ. Ee ɓuwii jaamuki rawii na nataalaagariɗa, na ɓéeɓ ɓaa mandargaꞌu na teekiigari, laaksanndii íikaꞌ, enndii wek enndii noh.

12 Iñaama tah ɓuwii en ɓu-Kooh, taabuk iñcii ya nakoh kitum, ee ɓa gëmin ga Yéesuɗa, ɓa jomin kiguuꞌguuluk. 13 Waa ennda ɗa, mi kelohha koonaakaa meyoh asamaan, woꞌꞌaroo an:

- Bídaa iñii yii: «Aboh diima, ɓa yewinin múuꞌ ɓuwii en wíinoo na Haꞌmudii bi ga kikaanɗa!» Helii yiselaꞌíꞌyii woꞌ an:

- Kayoh, ɓa hay kiꞌíikaruk ga coonucaa ɓa dayeeɗa. En kiꞌenaa, tumeencaagaɓa hayɓa kitaabuk.

Ëldúna píikussa

14 Waa ennda ɗa, mi hotta yaayeel wiyaanaaw ɗer, ee ga ɗookgaa laakin iñaa yuŋ ga man na ɓoꞌ✡. Ya ekukin baanu-buuꞌ wu-wúrúus ga hafaa, ee ya abin píikaa wikëeñíꞌ ga yahaagari. 15 Laakka malaaka yiliis yaa meyoh Kaanfaa Kooh, ya yaa fiip ɓaa yuŋ ga yaayeelaaɗa an:

- Tíkaa píikaaniigaraa fu aaw kigúꞌ ndaga kipíik leꞌin ee tóoh lúudin kipíik ga kakayfii. 16 Fodaama, ɓaa yuŋ ga ɗook yaayeelaaɗa weessa píikaanaagari ga kakayfii, ëldúna tóoh píikussa.

17 Laakka malaaka yiliis yaa meyoh Kaanfaa Kooh ga ɗookɗa. Yaama ɓan abin píikaa wikëeñíꞌ.

18 Lëehíꞌta, laakka ɓan malaaka yiliis yaa meyoh loteelaa. Yaama yërí laak dooli ga kiwii. Ya fiippa yaa ɓay píikaanaaɗa, didóolí an:

- Tíkaa píikaaniigaraa wikëeñíꞌwii, fu gúꞌ yool-reseŋcii ga ëldúnaɗa, ndaga ca lúudin.

19 Waa ennda ɗa, malaakaa weessa píikaanaagari ga kakayfii, gúꞌta yoolcaa reseŋcii ga ëldúnaɗa. Ya íiffaca ga seesaaꞌ-biiñaa wiyaakwaa en aylukaa Koohɗa. 20 Towu reseŋtaa togisohussa ga ɗuuƴ iñaa seesohsiɗa, ga foogaanaa teeraaɗa. Ñíf meyohha ga, wa taakka iñaa hín na kíloomeet citéeméeꞌ-kaahay (300) ga agilaat, ee wa lappa bi hínnda na laaɓcaa pëníscaa ga ɗook.

15

Malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa na kofeelcaa ciyitnakanakcaa mëeñdohɗa

1 Waa ennda ɗa, Kooh teeɓparoo enaama yiyaak yiliis ga asamaan, yidóoyí-waaꞌ: malaaka ɓiyitnaɓanak ɓayuunun kofeelcaa ciyitnakanakcaa mëeñjoh ee cërí ƴah kimëtíꞌ aylukaa Koohɗa. 2 Mi hotta ɓan enaama, en fan giiƴ-seetu, waa akitohu na kiwii. Ɓuwaa tëhin rawaa, ɓa jaamukii nataalaagari, ee ɓa ɓayyii kídaa hín na teekaagariɗa, tuukuunun ga ɗook giiƴ-seetaa. Ɓa níkukin riiticaa Kooh ereeɓaɗa, 3 ee ɓa ɓaa ƴeek ƴeek-kañii Móyíis, súrgaa Kooh na wii Kubaalkii, an:

- Kooh, Haꞌmudii ee mín ga tóohɗa, tumeenciigaraa yakin ee newin kimalak, fu buurii ɓéeɓ heetcii, iñaa fu natin kitum tóoh, júwin ee kooꞌ ga waas.

4 Haꞌmudii, ɓii kaañanndaa kiniikoo ɓa? Ɓii sagan kikañ teekiigaraaɗa ɓa? Kayoh, fu doŋ fu yërí selaꞌ, ee ɓéeɓ heetcii hay kihayu ƴíꞌu ga fíkíifu, jaamuksiraa, ndaga ɓa hotin an tumeenciigaraa júwin.

5 Waa iñaama paaffa, mi hotta ga asamaan, ɗekataa wëñ kiselaꞌ en ga taalaa teewoh kifiiliimunkaa Kooh na ɓuwiiɗa, lëgísukin. 6 Malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa ɓayu kofeelcaa ciyitnakanakcaaɗa meyohussa da. Malaakaa en ɓéeɓ ekuk kúltí sooy fiyaanaaw ɗer bi faa melic, ee pëkírukin liiɓ-wúrúus ga fasaafaa. 7 Yíinoo ga enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa✡ eꞌta malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa kaas-wúrúus ciyitnakanak caa líifin muut na aylukaa Kooh, yii en na kipes bi taaꞌɗa. 8 Waa ennda ɗa, ɗekataama wëñ kiselaꞌɗa líiffa na iifiil, kiteewoh ndamaa Kooh na doolaagari. Ee ken mínndii da kiꞌaas bi ga daa kofeelcaa ciyitnakanakcaa malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa haydohɗa matan.

Kaascaa ciyitnakanakcaa tum aylukaa Koohɗa

16

Kaasaa ɗeɓɗa

1 Tíkka ga, mi kelohha koonaa kiyaak, kaa meyoh ɗekataa wëñ kiselaꞌ ga Kaanfaa Koohɗa, ka woꞌꞌa malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa an:

- Karat, ɗú íif ga ëldúna kaascii ciyitnakanakcii tum aylukii Koohɗa.

2 Waa ennda ɗa, malaakaa ɗeɓɗa, kaꞌta, íiffa kaasaagari ga ëldúna. Taaw cibóníꞌ, ciméeskíꞌ dalla kimeƴ ga faancaa ɓuwaa ɓayee mandargaa rawaa ee jaamuksee nataalaagariɗa.

Kaasaa wukanakwaa

3 Malaakaa yukanakyaa íiffa kaasaagari ga giiyaa, músúmaa dalla kiman na ñíf ɓaa kaanin. Ɓéeɓ iñcaa pesee ga giiyaaɗa kaannda.

Kaasaa wukaahaywaa

4 Malaakaa yukaahayyaa íiffa kaasaagari ga húlúɓcii na haalaa-músúcii, ca súpítukka ennda ñíf. 5 Daama, mi kelohha malaakaa onu dooli ga ɗook músúciiɗa woꞌꞌa an:

- Fu yii fu en, fu enee ee fu selaꞌinɗa, fu júwin ga dum fu attiꞌ iñcumaɗa. 6 Waa ɓa ɓërí aamee ñífaa ɓuwaa en ɓuufuɗa na waa sëldíigaciigaraa, fu nak, fu erinɓa ñíf ɓa an ee gënin gaɓa.

7 Mi kelohha koonaa kaa meyoh loteelaa tëkírohsi cúuraayɗa an:

- Ehee, Kooh, Haꞌmudii mín tóohɗa, iñcii fu attiꞌɗa kooꞌ ga waas ee júwin!

Kaasaa wu-nikiiswaa

8 Malaakaa yunikiisyaa íiffa kaasaagari ga ɗook nohii, wa onussa kitëkíꞌ ɓuwii na kiwiikiigawa. 9 Noh witëmíꞌ aawwa ɓuwii kitëkíꞌ, ɓa ɓaa ɓas Kooh, ya yii ya laak dooli ga ɗook kofeelcaa caamaɗa. Ee ɓa saŋnga kisúpít kipeskaagaɓa, ɓa eꞌ Kooh ndam.

Kaasaa wu-yëtúuswaa

10 Malaakaa yuyëtúusyaa íiffa kaasaagari ga ɗook baŋ-buuraa rawaa. Fodaama, kúlkaa rawaa nguurukohɗa ennda ga ñúus kërúus. Ɓuwaa aawwa kiɗowuk perem ndaga mesiklaat. 11 Ɓa ɓaa ɓas Kooh yii ga asamaanɗa ndaga kofeelcaa ɓa en na kidaƴɗa na taawcaa amɓaɗa; ee bi wati, ɓa saŋnga kisúpít kipeskaagaɓa.

Kaasaa wu-yitniinoowaa

12 Malaakaa yuyitniinooyaa íiffa kaasaagari ga húlúwaa wiyaakwaa woꞌu Ëfaratɗa, músúmaa dalla kisíiñ kifoñiꞌ buuꞌcaa kúlkohu meyaaꞌ-nohɗa waas. 13 Waa ennda ɗa, mi hotta raɓ ɓibóníꞌ ɓaahay ɓaa waaꞌ kiman na buuru-buuꞌ, ɓa meƴca, yii ga kúuwkaa goŋ-jësíkaa, yíinoo ga kúuwkaa rawaa*, yíinooyaa ga kúuwkaa sëldíiga sépíꞌíꞌ-ga-nofaa†. 14 En kiꞌenaa, iñcaa enee raɓ ɓibóníꞌ, ɓaa tumi kíntaan. Ɓa kaꞌta ga buuꞌcii ga ëldúnaɗa ɓéeɓɓa, kihídírohɓa kiheñohnee ga besaa wiyaakwaa Kooh, yii mín tóoh amɗa.

15 Haꞌmudii woꞌ an:

- Malakat, mi yii hay fodii lok. Ɓaa neehhii ee yaa na kúltícaagari, yewinin múuꞌ ndaga ya tíidoo faan ɓuucuuc bi ɓoꞌ hoti kacici.

16 Fodaama, raɓcaa ɓibóníꞌɓaa hídírohussa buuꞌcii ëldúna ga ɗekataa woꞌsi ga kiꞌEbërëe Armagedoŋɗa.

Kaasaa wu-yitnakanakwaa

17 Malaakaa yuyitnakanakyaa íiffa kaasaagari ga uurisii. Koonaa kiyaak kelohukka ga ɗekataa wëñ kiselaꞌɗa, meyoh baŋ-buuraa. Ka woꞌꞌa an:

- Matin sëk!

18 Daama, laakka melic, toonaa na íníŋ, caa en na kiríiꞌ, na yëngëluk-kakay wiyaak, waa mosoo kilaak iñaa ɓoꞌ-súusúus enee ga ëldúna bi wati. 19 Teeraa wiyaakwaa ɗaꞌsukohha kom kaahay ee teerucii túltii ɓéeɓca ɓúꞌta. Babíloon nak, teeraa wiyaakwaama, Kooh alliiwa. Ya anlukohwa kaas-biiñaa en aylukaagari witamóhíꞌwaa. 20 Dëkcaa giiyaa wíilɗa tóohca ennda mes ee ken hotissii jaŋjaŋ wíinoo. 21 Toɓ-galaas wiyaak, waa ɓítlaataa kalamcaa jomin kileꞌ kílóo cidaaŋkaah-nikiis, meyohha asamaan, dalla kikeen ga ɗook ɓuwaa. Ɓuwaa nak ɓaa ɓas Kooh ndaga mesiklaataa toɓ-galaasaa haydoh ga ɗookɓaɗa. En kiꞌenaa, kofeelkaama dal gaɓaɗa, lak ɓarin.

17

Ɓeti faankoh-pakaƴfaa na rawaa

1 Waa ennda ɗa, yíinoo ga maalaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa ɓay kaas mesiklaatcaa ciyitnakanakcaaɗa, hayya, woꞌꞌaroo an:

- Hay, mi teeɓpaa attiꞌii sek ɓeti faankoh-pakaƴfii* fiyaakfii yípuk ga yahaa giiƴcii ciyaakciiɗa. 2 Buuꞌcii ga ëldúnaɗa faanukuunun nari, ee ɓuwii ga ëldúnaɗa laaluunun ga biiñii en kifaanuk-pakaƴkiigariɗa.

3 Helii Kooh dallaroo kisooruk, malaakaa ɓayyaroo ga ëgíꞌ-dúndagaa. Mi hotta daama ɓetifaa lap ga ɗook raɓ yiyoꞌoh cor. Faanfaa rawaa gomin na teek ɓasee ga Kooh, ee ya ɓayin haf ciyitnakanak na wiiƴ cidaaŋkaah. 4 Ɓetifaa ekuk kúltí ciyoꞌoh cor, cimelic-melic, ya líifin na wúrúus na jamaa na pemi. Ya ɓayin ga yahci kaas wúrúus, waa líifin na enaama cisépíꞌíꞌ caa araamin ee límukoh ga kifaanuk-pakaƴkaagari. 5 Laakin teekaa bídu ga púkaagari ee iñaa kúmpa. Bídu ga an:

«Babíloon yii yiyaakyii, eew faankoh-pakaƴcii, eew enaamacii ciꞌaraamíꞌcii ga ëldúnaɗa.»

6 Mi hotta an ɓetifaa laalin ga ñífaa ɓuwaa en ɓuu Koohɗa, ɓuwaa seediꞌee Yéesuɗa. Daa mi hoteefa, mi waaruꞌꞌa lool. 7 Malaakaa nak woꞌꞌaroo an:

- Fu waaruꞌ ya hínɗa? Mi hayyaa kiléeríꞌ kúmpafii en ga ɓetifii, na rawii koorukki, ee ɓay hafcii ciyitnakanakcii na wiiƴcii cidaaŋkaahciiɗa. 8 Rawii fu hotɗa peseera, kipesci leehha. Ya hay kimeyoh ɓu-baam†, ya aaw ga kisaŋkuꞌuk. Fodaama, ɓuwii ga ëldúnaɗa, ee ga iñaa wa saksee bi wati, teekcaagaɓa bídussii ga këyítfaa ɓay teekcaa ɓuwaa laak kipeskaa leehooɗa, hay kiwaaruꞌu binaa ɓa hot rawaanaa, ndaga rawaa peseera, kipesci leehha, ee ya hay kihayis.

9 Diima, kiꞌínoh iñii yii meekisoh kilaak hel na hamham: hafcii ciyitnakanakcii teewoh tëgëlcii ciyitnakanakcii ɓetifii yípukohɗa; ca teewoh buuꞌ ɓiyitnaɓanak ɓan. 10 Ɓiyëtúus ga buuꞌcaama laasin kikeenu, yuyitniinooyii yii nguuruk diima, ee yuyitnakanakyaa hayyii duum. Wayee binaa ya hayaa, ya joman dii kiꞌen jutuut. 11 Rawii pesee ee kipesci leehhaɗa, ya ga kihafci, iñaa buuꞌ yuyitnakaahay. Ya kíndohu ɓan ga ɓiyitnaɓanakɓaa ee ya aaw ga kisaŋkuꞌuk.

12 Wiiƴcii cidaaŋkaahcii fu hotɗa nak, cërí en buuꞌ ɓidaaŋkaah, ɓaa dallii kinguuruk duum. Ɓa hay kinguuruk, wayee ɓa onsan kinguuruk wahtu wíinoo doŋ ee ɓa ƴah kibok kinguuruk na rawii. 13 Ɓa ɓéeɓɓa nak, ɓa díiruk enaama yíinoo: kiꞌeꞌ rawii kimínkiigaɓa na dooliigaɓa. 14 Ɓa hay kiheñoh Kubaalkii wayee Kubaalkii hay kilaak ndam ga ɗookɓa, ndaga yërí en Haꞌmudii haꞌmuncii, ennda Buurii buuꞌcii ɓan. Ɓuwii ya nook ga hafci, ya fal ee ɓa gëm gariɗa, ɓa hay kibok ɓan kilaak ndam nari.

15 Tíkka ga, malaakaa woꞌissaroo an:

- Giiƴcii fu hotɗa, cii ɓeti faankoh-pakaƴfii yípukohɗa, teewoh heetcii, mbooloocii, túltii na lakcii ga ëldúnaɗa. 16 Wiiƴcii cidaaŋkaahcii fu hotɗa, ca na rawii waaꞌsanndii kihot ga ɓetifii. Ɓa hay kiteꞌ ɓéeɓ iñcii ya laakɗa, ya tesɗa ɗúŋ. Ɓa hay kiñam nahcii faanfiigari, ɓa tëkíꞌ iñaa tes gariɗa ga kiwii. 17 En kiꞌenaa, Kooh tumin ga keeñcaagaɓa, ɓa mëtíꞌ iñaa ya natee kitumɗa, ɓa bokka kidíiruk iñaama, ennda kiꞌeꞌ rawii doolaa nguuꞌcaagaɓa, bi ga daa iñcaa Kooh woꞌ ɗa matan.

18 Ɓetifii fu hotɗa nak teewoh teerii wiyaakwii nguuruk ga ɗook buuꞌcii ga ëldúnaɗa.

18

Keenaa Babíloon, teeraa wiyaakwaa

1 Ga waa iñaama paaffa, mi hotta malaaka yiliis yaa yoosukoh asamaan. Ya laakin dooli wiyaak ee leeꞌlaataa meyoh ga ndamaagariɗa gommba ga ëldúna. 2 Ya dalla kiles koonaa kiyaak an:

- Babíloon, teerii wiyaakwii keenin, wa keenin jac! Diimaɗa ya enin didëkaaꞌ raɓ-seytaanicii, ɗaakkaarii ɓéeɓ raɓcii ɓibóníꞌɓii, na ɓéeɓ selcii tabin kiñam [na ɓéeɓ júuꞌcii tabin kiñam], ee ken waaꞌtiiɗa. 3 En kiꞌenaa, heetcii ga ëldúnaɗa tóohca anuunun ga biiñiigari en kifaanuk-pakaƴkii kiyaakkii ya enukohɗa. Buuꞌcii ga ëldúnaɗa faankuunun nari, ee kiwaaꞌ moꞌlaat ëldúnakiigari ɓarinɗa onin toonohcii ga ëldúnaɗa kilaak alal ga.

4 Lëehíꞌta, mi kelohha koonaa kiliis kaa meyoh asamaan an:

- Ɗú heetiigoo, meyat gari, en ɗanaa ɗú bokoo ga baakaaꞌciigari ee ɗú akitohsoo ga kofeelcii ƴahhi kidalɗa. 5 Kayoh, baakaaꞌciigari tíkísukohin bi leꞌin asamaan ee Kooh hot ga tumeenciigari cibóníꞌcii. 6 Íkatti iñii ya tumee ɓuwaaɗa, fayatti waas kanak iñaa ya wútíroheeɗa. Líifɗat kaasaagari na anahaa wëñ kiꞌaay waas kanak waa ya eree ɓuwii kiꞌanɗa. 7 Ga daa ya hídíꞌ kigooñiꞌ hafci ndam na moꞌlaatɗa tóoh, tíkatti iñaa hínɗa ga coonu na kofeel. Ya woꞌ ga ɗuuƴci an: «Mi yii yuŋnga dii dës fodii buuꞌ yiɓeti, mi enndii ɓetifaa ƴah kiñak ƴaal, ee mi ínohanndii múk kitoŋ.»

8 Iñaama yërí tahan bi kofeelcii sekkiɗa hídohan kidal ga ɗookci ga bes wíinoo: ennda kikaan, kitoŋ na aꞌ, ee ya hay kitëkíru ga kiwii. Kayoh, Kooh, Haꞌmudii attiꞌiɗa, yërí mín ga tóoh. 9 Ɓéeɓ buuꞌcii ga ëldúna faanuksee nari, bokussa nari kineɓluk ga alalaagariɗa, binaa ɓa hot iifiilii kiwiikii ya ƴah kitëkírohuɗanaa, ɓa hay kifiipoh, ɓa kodukiri. 10 Ɓa hay kiceel palah ndaga kitíit ga coonucaa ya dayanɗa, ee ɓa woꞌi an:

- Massa, éeƴ massa, fu Babíloon, teerii wiyaakwii, teerii wilëekíꞌ-dooliwii! Wahtii wa wíinoo doŋ ee attiꞌii fu attiꞌuɗa matta!

11 Toonohcii ga ëldúnaɗa, ɓa ɓan, ɓa hay kiꞌen ga kifiipoh, ɓa kodukiri ndaga ken lomsisoo iñcaa ɓa tooniɗa: 12 ennda wúrúus, hëelís, jamaa na pemi; ennda ɓan píis ciꞌelep-elep, píis cisooy, píis ciyoꞌoh cor cimelic-melic; ennda ɓan heet haangacaa yooɓpii, na enaamacaa hëwírohu sís cooh, na haanga ciséeríꞌ, përëm, pewiñ wala atoh wimóríꞌ waa woꞌsi marba; 13 ennda ɓan safalaah këedíiꞌ na éeñɗaah ciliis, laꞌkoleñ, heet cúuraay ciyewin, biiñ, dúuleen, fëríñ na beli, enoh, baal, pënís, sareet, bi ga ɓiñaam na ɓuwaa abu hen. 14 Toonohcaama hayyi kiwoꞌ ɓan an:

- Iñcii fu heelee kilaak ga keeñfuɗa tóohca saadinndaa. Tóoh alaliigaraa na moꞌlaatcii fu ɓayeeɗa, fu hídin gaca ɗa ɗúŋ, ee fu laasissoo gaca bi taaꞌ. 15 Toonohcaa laaku alal ga toonaagaɓa ga teeraamaɗa hay kiceelu palah ndaga kitíit ga coonucaa ya dayanɗa, ɓa fiipohi, ɓa koduki iñaama. 16 Ɓa hay kiwoꞌ an:

- Massa, éeƴ massa teerii wiyaakwii ekukee kúltí ciꞌelep-elepcii, cisooycii, kúltícii ciyoꞌoh cor, cimoꞌlaatcii; teerii pokukee wúrúuscii, jamaacii na pemiciiɗa! 17 Wahtii wa wíinoo doŋ, alaliigaraa ɓéeɓwa púdin! Fodaama ɓéeɓ fóolíroh gaalcii, ɓéeɓ ɓuwii aasi gaal kiɓaaɓɗa, ɓuwii lëgëyi ga giiƴɗa na ɓuwii aƴ kipesɓa ga giiƴɗa, ceelussa palah, 18 ee daa ɓa hotee iifiilaa tëkíree teeraaɗa, ɓa fiippa an:

- Laakoo múk teeraa hín na teerii wii kiyaak!.

19 Ɓa ɓaa íifuk kakay ga hafcaa, ɓa ɓaa weleluk, ɓa ɓaa fiipoh, ɓa ɓaa koduk iñaama, an:

- Massa, éeƴ massa teerii wiyaakwii! Haꞌ-gaalcii ga giiƴciiɗa ɓéeɓɓa ɓewohu alalciigaɓa ga kisíidikiigari, ee wahtii wa wíinoo doŋ, wa ɗúbírussa!

20 Fu asamaanii, neɓlukaa ga dii wa ɗúbíruɗa! Neɓlukat, ɗú ɓuwii en ɓuu Koohɗa, ɗú, apotaaꞌcii, na ɗú sëldíiga-Koohcii. Kayoh, Kooh ëldúkɗinndúu, ya attiꞌinndi.

21 Waa ennda ɗa, malaaka yilëekíꞌ-dooli ɓeɓpa atoh wiyaak waa man na cii ɗílohsi beliɗa, jaffawa ga giiyaa, woꞌꞌa an:

- Babíloon, teerii wiyaakwii ƴah kijafu ɗa fúr, ken hotsisoowa bi taaꞌ! 22 Ken kelohsanndii ga leeloofu típ-halam na koonaa ƴeekoh, mbiiwoh na típoh kúlúɓ. Ken hotsanndii ga leeloofu lëgëyoh, yaa mín kiꞌen tóoh, na kandaŋ këdí. 23 Leeꞌlaat lampu melicsisoo ga leeloofu, ee ken kelohsisoo ga ɗuuƴfu típuk sëgílook. Toonohciigaraa ɓërí wëñee dooli ga ëldúna, ee luhuseeniigaraa tahin ɓéeɓ heetcii kimúuƴ.

24 Ɓaatta ga, ñífii sëldíiga-Koohcii, na wii ɓuwii en ɓuu Koohɗa, na ɓan wii ɓéeɓ ɓuwii apsee ga ëldúnaɗa, hotukin ga kaanfu, fu Babíloon.

19

Ƴeek-ndam ga asamaan

1 Ga waa iñaama paaffa, mi kelohha ga asamaan en fan koonaa kiyaak, kaa en na kiríiꞌ meyoh ga mbooloo wiyaak an:

- Alélúyaa! Kimúc, ndam, na kimín kuu Koohyiigaruu!

2 Dii ya attiꞌiɗa taam ga kayoh ee júwin. Ya attiꞌin ɓeti faankoh-pakaƴfii fiyaakfii yahsohee ëldúna na kifaanuk-pakaƴkiigariɗa, ee ñífaa sëldíigacaagari ɓetifaama aamee na yahciɗa, ya ëldúkɗinɓawa ga ɗookci.

3 Tíkissa ga, ka woꞌissa an:

- Alélúyaa! Iifiilii teerii en na kitakɗa ɗúukin pútúl, ee ƴah bi taaꞌ!

4 Waa ennda ɗa, yaakcaa ɓidaaŋkaah-kanak na ɓinikiisɓaa, na enaamacaa ɓinikiisɓaa en na kipesɗa ƴíꞌussa ɓaa jaamuk Kooh, yii yuŋ ga baŋ-buuriiɗa, ɓa ɓaa woꞌ an:

- Aameen! Alélúyaa!

Cuunoh sëgílookfaa kubaalkaa

5 Laakka koonaa, kaa meyoh ga baŋ-buuraa, woꞌꞌa an:

- Kañat Koohyiigaruu, ɗú ɓéeɓpúu súrgaciigari, ɗú ɓii ɗú niikinndiɗa, oomaanoo, yaakoo.

6 Lëehíꞌta, mi kelohha en fan koonaa, kaa meyoh ga mbooloo wiyaak, kaa ríiꞌ en fan dúuscaa ga giiyaaɗa, wala íníŋ ciyaak caa en na kiles, an:

- Alélúyaa! Kayoh, Kooh, Haꞌmudiigaruu mín ga tóohɗa aasin ga nguuriigari. 7 Ɗu neɓlukat, ɗu koltukat ndaga keeñ wisóosíꞌ, ɗu eꞌti ndam ndaga sëgílookfii Kubaalkii leꞌin kimma. Kílookkiigari hëwírukin bi morin. 8 Ka onuunun kiꞌekuk kúltí-sooy fiyaanaaw ɗer, fimélícíꞌ. Kúlti-sooy faama teewoh iñcaa cijúwíꞌcaa ɓuwaa en ɓuu Kooh tumiɗa.

9 Malaakaa dallaroo kiwoꞌ an:

- Bídaa iñii yii: Ɓa yewinin múuꞌ, ɓuwii ɓayu kiñam ga sëgílookfii Kubaalkiiɗa. Tíkka ga, ya woꞌissaroo an:

- Woꞌeencuma Kooh woꞌca sah-sah.

10 Waa ennda ɗa, mi jafukka kakay ga kotcaagari kijaamukki. Wayee ya woꞌꞌaroo an:

- Múk, kaa tum iñuma. Mi súrga doŋ fodiigaraa, fodii ɓan mbok-kerceencaagaraa abu kayohfaa Yéesu seediꞌɗa. Jaamukaa Kooh! En kiꞌenaa, kayohfaa Yéesu seediꞌɗa fërí léeríꞌ helcaa sëldíiga-Koohcaa.

Iñcii ciyitnakanakcii ƴah kimëeñjoh kilaakɗa

1. Ɓaa lap pënísfaa fiyaanaawfaaɗa

11 Lëehíꞌta, mi hotta asamaan lëgísukin, pënís fiyaanaaw dalla kimeƴ. Laakin ɓaa lapfa, ee teeku “Yiwóoríꞌyii, Yukayohyii”. Dii ya attiꞌiɗa júwin ee ya heñohi ga kayoh. 12 Hascaagari caa bac en fan kiwiikaa jaalohin ee ya ɓayin ga hafaa baanu-buuꞌ ciyewin. Bíduunun gari teek, waa enndiirinaa, ken ínohoowa. 13 Ya ekukin kúltí, faa ñoodu ga ñíf. Ya teeku “Woꞌeenii Kooh”. 14 Heñohohcaa ga asamaanɗa taabuunun ga fenooci lapu pënís ɓiyaanaaw ɓan, ɓa ekukin kúltí sooy ciyaanaaw ɗer. 15 Kalaɓ fikëeñíꞌ, faa ya ƴah kifeekoh heetciiɗa, meƴca ga kúuwkaagari. Ya ƴah ɓuwii kiníiꞌ na ngot pewiñ, ee ya togisoh towu-reseŋtaa ga ɗuuƴ diseesaaꞌdaa en aylukaa Kooh witamóhíꞌwaa, Kooh yii mín ga tóohɗa. 16 Bíduunun ga kúltífaagari na ga poogalaagari teekaa woꞌ an “Buurii buuꞌcii, Haꞌmudii haꞌmuncii”.

2. Mbúumbaayaa wiyaakwaa selcaa

17 Tíkka ga, mi hotta malaaka yaa tuukin ga ɗuuƴ nohii. Ya fiippa ɓéeɓ selcii púdi ga jepitaa asamaanɗa an:

- Hayat, hídírukohat kiñam cuunohfii fiyaakfii Kooh ɓëytohɗa! 18 Hayat kiñam townohtii faancii buuꞌcii, townohtii cii ɓuwii ɓiyaakɓii kuliyuki ga heñɗa, cii haꞌ-doolicii, cii pëníscii na cii ɓuwii lapɓaɗa, cii ɓéeɓ ɓuwii: ennda ñaam, ennda ɓuwaa enndii ñaamɗa, oomaanoo, yaakoo.

3. Rawaa ɓúukussa ya na sëldíiga-Seytaanaa

19 Waa ennda ɗa, mi hotta rawaa, ya na buuꞌcii ga ëldúnaɗa, na ɓuwii taabi naɓa kiheñohɗa, ɓa hídírukohha kiheñohnee na ɓaa yaama lap pënísfaa fiyaanaawfaaɗa, ya na ɓuwaa taam nariɗa ɓan. 20 Rawaa abussa, ya na sëldíiga sépíꞌíꞌ-ga-nofaa tumee kíntaancaa ga fíkíiɗa. Kíntaancaama cërí ya ɗúkohee ɓuwaa ɓay mandargaa rawaa ee ɓa jaamukee nataalaagariɗa. Ɓa ɓanak, ɓa jafussa ga ɗuuƴ kiwiikaa na pëndëlaa witëmíꞌwaa ee lak ɓa ɓaa lís kipes. 21 Ɓuwaa ɓíinoo tesɗa apussa na kalaɓfaa meƴ ga kúuwkaa ɓaa lap pënísfaaɗa, ee ɓéeɓ selcii ñamussa ga faancaa ɓuwaama bi kapussa.

20

Nguuraa tíkíis tijúnnitaa

4. Goŋ-jësíkaa ɓagussa aaw tíkíis tijúnni

1 Lëehíꞌta, mi hotta malaaka, yaa yoosukoh asamaan, ɓayin ga yahci kucëwíikaa ɓu-baam, na ɓan ceen fidéena. 2 Ya ammba goŋ-jësíkaa, goŋ cosaanaama woꞌu sépíꞌíꞌ-ga-nof, wala Seytaaniɗa. Ya ɓaŋngari ndiit na ceenfaa, kitëhdohhi tíkíis tijúnni. 3 Ya jaffari ga ɓu-baam, ya tëcca halaa, galla pewiñ ga ɗookgaa, en ɗanaa, ya mínsisoo kiɗúk heetcii ga ëldúnaɗa bi ga daa tíkíistaa tijúnnitaa paafan. Paaf danaa, ya jomin kiɓëgísu ya íisu jutuut.

4 Tíkka ga, mi hotta baŋ-buuꞌcaa, ɓuwaa yuŋ ga ɗookgaaɗa onussa kimín kiꞌattiꞌ. Mi hotta fodaama fítcaa ɓuwaa hafcaa gúꞌsee ndaga daa ɓa seediꞌee Yéesu ee ɓa gëmee woꞌeenii Koohɗa. Ɓuwiima mosoo kijaamuk rawii, mosoo kijaamuk ɓan nataalaagari ee ɓa ɓayyii mandargaa rawii, enndii ga púk enndii ga yah. Ɓa mílíssa*, ɓa bokka kinguuruk na Kiristaanii tíkíis tijúnni. 5 Waama wërí en kimílískaa ɗeɓɗa. Ɓuwaa tes ee ɓa kaaninɗa mílísanndii bi ga daa tíkíistaa tijúnnitaa matan. 6 Ɓuwaama boku ga kimílískaa kaama ɗeɓɗa, yewinin múuꞌ ee ɓa selaꞌin. Kikaankaa kukanakkaa laakoo dooli ga ɗookɓa. Ee ɓa ƴah kiꞌen ɓisarahoh Kooh, ɓisarahoh Kiristaanii, ɓa bok nari kinguuruk ga tíkíistaa tijúnnitaa.

Seytaani jafussa ga kiwiikaa bi taaꞌ

7 Binaa tíkíistaa tijúnnitaa mataa, Seytaani hay kiɓëgísu ga kasaa ya enoheeɗa. 8 Ee ya hay kiɓoyukis kiɗúknee heetcii en daa en tóoh ga ëldúnaɗa, ennda Gok na Magok†, ya hídírohɓa kiheñohnee. Ɓa hay kiyewin bi ɓa hín na tukakaytii ga yahaa giiyiiɗa. 9 Ɓa tassa daa en tóoh ga kakayfii, ɓa sooŋnga ɓuwii en ɓuu Koohɗa na teeraa Kooh keeñukɗa. Wayee laakka kiwiikaa meyoh asamaan tëkíꞌtaɓa. 10 Sépíꞌíꞌ-ga-nofii ɗúkee ɓuwaaɗa nak jafussa ga giiƴ-kiwiinaa na pëndëlaa witëmíꞌwaa, daa goŋ-jësíkaa na sëldíiga sépíꞌíꞌ-ga-nofaa jafuɗa. Daama, ɓa ƴah kiꞌen ga mesiklaat wekoo, nohoo bi taaꞌ.

Attiꞌaa mëeñjohɗa

11 Tíkka ga mi hotta baŋ-buuꞌ wiyaak wiyaanaaw ɗer, mi hotta ɓan ɓaa yuŋ gaɗa. Asamaanii na kakayfii núpussa, úsaayussari, ee ken ínohissii daa ca aawɗa. 12 Mi hotta ɓan ɓuwii kaaninɗa, oomaanoo, yaakoo, tuukuunun ga fíkíi baŋ-buuraa. Laakka këyítcaa kúnísu. Këyít filiis kúnísussa ɓan. Faama fërí en këyítfaa ɓay teekcaa ɓuwaa laak kipeskaa leehooɗa. Ɓuwaa kaaninɗa attiꞌussa, ga iñaa bídu ga këyítcaaɗa, yaa en ɓéeɓ ga iñcaa ya tumɗa. 13 Ɓuwaa kaan ga giiƴɗa, giiyii íkkaɓa. Kikaankii na ɗekataa ɓuwaa kaanin ɗaakohuɗa ɓan, íkussa ɓuwaa kaan ensee daɗa. Ee ɓéeɓ ɓuwaa attiꞌussa, yaa en ɓéeɓ ga iñcaa ya tumɗa. 14 Lëehíꞌta, kikaankii, ka na ɗekataa ɓuwaa kaanin ɗaakohuɗa jafussa ga giiƴ-kiwiinaa. Giiƴ-kiwiinaama wërí en kikaankaa kukanakkaa. 15 Ɓéeɓ ɓaa teekaagari bídussii ga këyítfaa ɓuwaa laak kipeskaa leehooɗa, jafussa ga giiƴ-kiwiinaa.

21

7. Asamaan wiꞌas na kakay fiꞌas

1 Tíkka ga, mi hotta asamaan wiꞌas na kakay fiꞌas. Wiima lak asamaanaa laakee kuɗewaa na kakayfaa laakeeɗa múuyin mes ee giiƴ laakissii. 2 Mi hotta ɓan teeraa wiselaꞌíꞌwaa, Yéerúsaleemyaa yiꞌasyaa, yaa yoosukoh asamaan meyoh ga Kooh. Wa waayukuunun bi jekin en fan kílookkaa hëwíruk kiƴah kaan ƴaalci. 3 Mi kelohha koonaa kiyaak, kaa meyoh ga baŋ-buuraa, kaa woꞌ an:

- Diimaɗa, taalii Kooh dëkohɗa weema ga ɗuuƴ ɓuwii! Ya hay kidëk naɓa, ee ɓa, ɓa en heetiigari. Kooh ga kihafci, ƴah kidëk ga ɗuuƴɓa, ya en Koohyiigaɓa. 4 Ya hayɓa kimoosiꞌ mooncaagaɓa ɓéeɓca. Kikaan laaksisoo, loy na tikodukoh leeh, mesiklaat ɓan leeh. En kiꞌenaa, lak ëldúnaanaa laakee kuɗewaaɗa múuyin mes.

5 Waa ennda ɗa, ɓaa yuŋ ga baŋ-buuraaɗa woꞌꞌa an:

- Malka, mi yii tum tóoh yiꞌas.

Ee ya tíkka ga an:

- Bídaa iñii yii, ndaga woꞌeencii cii wóorin ee kayoh kesi.

6 Lëehíꞌta ya woꞌꞌaroo an:

- Matin sëk! Mi yërí en Alfaa, mi en Omegaa, mi en dalaarii mi en siñdaanii. Ɓaa pílaa, mi, mi hayyi kiꞌon ya an ga kuhaalaakaa ɓay músúmaa onohi kipesɗa ee ya meekissoo dara ga. 7 Ɓaa lebiroh bi ya meƴ ga na ndamaa, iñuma yërí ya ƴah kiwaru, ee mi hay kiꞌen Koohyiigari, ya en kowuroo. 8 Wayee nak niikcaa, ɓuwaa gëmmbiiɗa, ɓaa tumi iñaa araamin, ɓaa lagi kumuun ɓoꞌ, ɓuwaa faanuki na ɓaa en ɓéeɓɗa, naahcii, ɓuwii jaamuki koofɗa, na ɓéeɓ ɓuwii woꞌsoo kayohɗa, waraagaɓa wërí en kijafu ga giiƴaa abin jëpít na kiwii na pëndël witëmíꞌɗa: kikaankaa kukanakkaa kërí kaama.

Yéerúsaleemyii yiꞌasyii

9 Waa ennda ɗa, yíinoo ga malaakacaa ɓiyitnaɓanakɓaa ɓayu kaascaa ciyitnakanakcaa líif na mesiklaatcaa ciyitnakanakcaa mëeñjohɗa, hayya garoo, woꞌꞌaroo an:

- Hay, mi teeɓpaa kílookkii, kii en ɓetifii Kubaalkiiɗa.

10 Helaa Kooh sorukkaroo, malaakaa ɓayyaroo ga ɗook jaŋjaŋ wiyaak, wihóoríꞌ. Ya teeɓparoo teeraa wiselaꞌíꞌwaa, Yéerúsaleem, waa yoosukoh asamaan, meyoh ga Kooh. 11 Ndamaa Kooh leeꞌɗinwa lañ. Meliclaataa teeraa man na atoh wimóríꞌ, waa woꞌsi yaspi* ee wa leeꞌ fodii seetu. 12 Tawah míiꞌ wiyaak, wikëríꞌ ɗook wërí wíil teeraa ee tumuunun ga hal cidaaŋkaah na kanak. Malaaka ɓidaaŋkaah na ɓanak ɓërí watukca. Teekcaa níilcii Isarayeel cidaaŋkaah na kanakcii bíduunun ga halcaama. 13 Lafcaa míiraa, waa en ɓéeɓ ɓay hal kaahay: hal kaahay ga lafaa hanoh meyaaꞌ-nohɗa, hal kaahay ga lafaa hanoh meyaaꞌ-noh yah-ñaamɗa, hal kaahay ga lafaa hanoh meyaaꞌ-noh yah-seŋɗa na hal kaahay ga lafaa hanoh aasaaꞌ-noh. 14 Míiraa teeraa nak yípuk ga ɗook atoh cidaaŋkaah na kanak, ee ga ɗook atohcaa, bíduunun ga teekcaa apotaaꞌcaa Kubaalkaa ɓidaaŋkaah na ɓanakɓaa.

15 Malaakaa woꞌee narooɗa ɓayin iñaa natohsi: enee dooꞌ-wúrúus ee ya enoheewa kinatoh teeraa, halcaagawa na míiraa wíilwaɗa. 16 Teeraa enee koñ cinikiis, caa hín ga ɓakaa en ɓéeɓ; hooꞌlaataa na agilaataa ca wíinoo. Malaakaa natta teeraa na dooraa ya ɓayɗa: hooꞌlaataa na agilaataa na iñaa aboh kakay aaw ɗookɗa, tóohca hínnda net. Waa en ɓéeɓ, ennda estaat† cijúnni-daaŋkaah na júnni-kanak (12.000). 17 Malaakaa ɓan natta míiraa: wa ennda ŋaaw citéeméeꞌ na cidaaŋkaah-nikiis na cinikiis (144). Ya nateewa fodii dii ɓuwii natiɗa. 18 Míiraa nak tawahohu atoh wimóríꞌ, waa woꞌsi yaspi ee teeraa tawahohussa wúrúus píiꞌ, waa man na seetu kileeꞌ. 19 Laꞌ-atohcaa míiraa teeraa yípohuɗa nak, moꞌɗussa na heet atoh cimóríꞌ caa en ɓéeɓ. Laꞌ-atohaa hanoh kakayɗa hëwíru na atoh yaspi; wukanakwaa hëwírohu atoh wibúloh, waa woꞌsi safíiꞌ; wukaahaywaa hëwrohu atoh wihiilii, waa woꞌsi kalseduwaan; wu-nikiiswaa, atoh wihiilii waa sam kibúloh, ee woꞌsi emëróot. 20 Wu-yëtúuswaa, atoh wiyoꞌoh, waa woꞌsi sardoník; wu-yitniinoowaa, atoh wiyoꞌoh cor, waa woꞌsi sarduwaan; wu-yitnakanakwaa, atoh wimbaasaan, waa woꞌsi kirisolít; wu-yitnakaahaywaa, atoh wibúloh fodii giiƴ ee wa woꞌsi béríl; wu-yitnanikiiswaa, atoh wimbaasaan, waa woꞌsi topaas; wudaaŋkaahwaa, atoh wimbaasaan, waa samin kihiilii ee wa woꞌsi kirisoparaas; wudaaŋkaah na wíinoowaa, atoh wiyoꞌoh, waa samin kimbaasaan, ee wa woꞌsi yaasenti; wudaaŋkaah na kanakwaa, atoh wibúloh, waa samin kiyoꞌoh ee wa woꞌsi ametísti. 21 Halcaa cidaaŋkaah na kanakcaa iñcaa siimii cidaaŋkaah na siimii kanak. Halaa en ɓéeɓ siimii wíinoo doŋ en ga. Paanaa teeraa iñaa wúrúus píiꞌ, waa man na seetu kileeꞌ.

22 Mi hottii ga teeraa fen daa woꞌu an Kaanfaa Kooh. En kiꞌenaa, Kooh yii mín ga tóohɗa, ya na Kubaalkaa, ɓërí en Kaanfaa Kooh, daama. 23 Ee teeraa soolukkii noh wala ñiin waa ƴahwa kiléeríꞌ ndaga ndamaa Kooh leeꞌɗinwa ee Kubaalkaa en lampaagawa. 24 Heetcii ga ëldúnaɗa tíinsan ga leeꞌlaataagawa, ee buuꞌcii ga ëldúnaɗa ndamcaa ɓa laakɗa haydohsanca daama. 25 Halcaa teeraa ƴahhii kilagu taaꞌ. En kiꞌenaa, wek laaksanndii daama. 26 Ɓéeɓ iñaa on heetcii ndam, eꞌɓa céeꞌ, hay kihaydohu daama. 27 Dara iñaa settii mínanndii kiꞌaas ga teeraama. Ɓaa tumi iñaa araamin aasoo da, ee ɓaa woꞌi saboh aasoo da ɓan. En kiꞌenaa, ɓuwaa teekcaagaɓa bídu ga këyítfaa ɓay teekcaa ɓuwaa laak kipeskaa leehoo, ee en fuu Kubaalkiiɗa, ɓërí doŋ aasan daama.

22

Húlúwaa músúmaa onohi kipesɗa

1 Tíkka ga, malaakaa teeɓparoo húlúɓ, waa músúmaa onohi kipes. Wa waa melic fodii seetu, ee wa waa haaloh ɗekataa baŋ-buuraa Kooh enoh, ya na Kubaalkiiɗa, 2 wa waa íifuk ga leeloo paanaa teeraa. Daama, ga díkaanti gaanahcaa húlúwaa kanakcaa, kedikkaa onohi kipesɗa kaa da✡. Ka lími towu waas cidaaŋkaah na kanak ga kíiskaa, ennda ñiidaa en ɓéeɓ waas kíinoo. Tuuꞌtaa kedikkaa nak tërí on heetcii ɓéeɓca kiwak. 3 Kofeel-Kooh wíinoo laaksisanndii ga ɓuwii. Baŋ-buuraa Kooh ya na Kubaalkaa ƴah ga teeraama, ee súrgacaagari hayyi kijaamuku. 4 Ɓa hay kihot fíkíifaagari ee teekaagari hay kiꞌen ga púkcaagaɓa. 5 Wek laaksisanndii ee ken sooluksisanndii kiniitukoh leeꞌlaat lampu, wala leeꞌlaat noh, ndaga Haꞌmudii en Koohɗa hay kiwésóhíꞌ leeꞌlaataagari ga ɗookɓa, ee ɓa hay kinguuruk bi taaꞌ.

Kihayiskaa Yéesu

6 Tíkka ga malaakaa woꞌissaroo an:

- Woꞌeencii cii wóorin ee kayoh kesi. Ee Kooh, Haꞌmudii, yii léeríꞌ helcii sëldíigaciigariɗa, wosin malaakiigari kiteeɓ súrgaciigari iñcii ƴah kilaak ga iñaa maañanndiiɗa.

7 Yéesu woꞌ an:

- Kayoh, mi yii hay ga iñaa maañanndii. Fu yewinin múuꞌ, ɓaa fu am woꞌeencii meyoh ga Kooh, bídu ga Këyítfii fiiɗa!

8 Mi Saŋ, mi yërí keloh iñcii cii, mi hottaca. Ee wii mi kelohha, mi hottacaɗa, mi jafukka kakay ga kotcaa malaakaa teeweeroocaɗa, kijaamukki. 9 Malaakaa nak dallaroo kiwoꞌ an:

- Watuka! Kaa tumka. Mi, mi súrga fodiigaraa, fodaa ɓan mbokcaagaraa, sëldíiga-Koohcaa, na ɓan ɓéeɓ ɓuwaa taabuk woꞌeencii bídu ga Këyítfii fiiɗa. Jaamukaa Kooh!.

10 Lëehíꞌta, ya woꞌissaroo an:

- Kaa ɗekoh múk na woꞌeencii meyoh ga Kooh, bídu ga Këyítfiiɗa. En kiꞌenaa, wahtii abu ca jom kilaakohɗa deeyin. 11 Ɓaa júɓpiinaa dëkat ga kitum iñaa júɓpii. Ɓaa settii ga fíkíi Koohaa dëkat ga kilíiwíꞌ hafci. Ɓaa júwinaa nak, dëkat ga kitum iñaa júwin ee ɓaa en yuu Koohaa, dëkat ga kiselaꞌkaagari.

12 Yéesu woꞌin an: «Malkat, mi yii hay ga iñaa maañanndii. Mi hay kitaam na iñciigoo mi ƴah kineehal ɓuwiiɗa ee ɓaa en ɓéeɓ ga iñaa ya lëgëyɗa. 13 Mi yërí en Alfaa, mi en Omegaa; yii iñaa en tóoh ɗewoh gari ee tóoh mëeñjoh gariɗa; yii en dalaarii, en siñdaaniiɗa.»

14 Ɓa yewinin múuꞌ ɓuwii naawin kúltíciigaɓaɗa. Ɓa hay kimín kiñam ga towutaa kedikkaa onohi kipesɗa ee ɓa hay kimín ɓan kikooroh halcaa, ɓa aas teeraa. 15 Wayee, ɓa ƴah ga fooh, ɓuwii enukohi kibaayɗa, naahcii, faankoh-pakaƴcii, ɓuwii lagi kumuun ɓoꞌɗa, ɓuwii jaamuki koofɗa, na ɓéeɓ ɓuwii gëm saboh ee ɓa taabukifaɗa.

16 Yéesu woꞌ an:

- Mi Yéesu, mi wosin malaakiigoo kiyéegallúu iñciima tóoh ga ɗuuƴ jaangucii. Mi yërí en kuumkii paal ga buuꞌ Dëwít ee bok ga heetiigariɗa. Mi yërí en olii wiléeríꞌwii meyi na kímɗa.

17 Helii Kooh wa na kílookkaa woꞌussa an:

- Hay! Ɓéeɓ ɓaa keloh iñiimanaa, woꞌat ɓan an «Hay!»

Ɓéeɓ ɓaa pílaa, hayat.

Ɓéeɓ ɓaa sooluk músúmaa onohi kipesɗanaa, ya laasat ga ee ya meekisohsanndii dara ga.

18 Mi Saŋ, mi yii yéegal ɓéeɓ ɓuwii keloh woꞌeencii meyoh ga Kooh, bídu ga Këyítfii fiiɗa an: «Binaa ɓoꞌ ɓaat yen ganaa, Kooh hayyi kiɓaati ga kofeelcaa tíkukkiɗa, cii ɓéestíru ga Këyítfii fiiɗa. 19 Ee ɓaa nís yen ga woꞌeencii meyoh ga Kooh bídu ga Këyítfii fiiɗanaa, Kooh hay kinís ɓakaa ya laak ga towutaa kedikkaa onohi kipesɗa, na ɓan ɓakaa ya laak ga teerii wiselaꞌíꞌwii ɓéestíru ga Këyítfii fiiɗa.»

20 Yii seediꞌ iñcii ciiɗa woꞌ an:

- Ee, mi yii hay ga iñaa maañanndii!

Aameen! Haya, Yéesu, Haꞌmudii!

21 Yéesu, Haꞌmudii barkeelat ɓéeɓ ɓuwii.

* 1:8 1: 8 Alfaa na Omegaa wërí en ocii ɗeɓ na wii mëeñjoh ga bín Gerekɗa.

† 1:13 1: 13 Ga kiGerek woꞌu «iñaa man na kowu ɓoꞌ»: wërí en teekaa eru Yéesuɗa «*Kowukii ɓii», malkat Dañeel 7: 13; 10: 16.

* 2:1 2: 1 Malaaka woꞌeeniiwii ɓan waaꞌ kiwoꞌ «ɓaa wosu hen»

† 2:6 2: 6 Ɓuwaa Nikolaa enee mbooloomaa ɓay teekaamaɗa. Ɓa jëgírohee iñaa ngëm tookéeríi. Ken ínohoo iñaa wëñɗa gaɓa. Malkat ɓan gúrís 15.

* 6:8 6: 8 Hiilii Ga iñaa íikin, mandargaama teewoh iñaa kaanin (bi nopin)

✡ 6:10 6: 10 Malkat Sakarí 1: 12.

* 7:1 7: 1 Malkat Sakarí 6: 5. Ɓoꞌ mínka kimëdíroh na lapoh pëníscaa woꞌu ga Ínohlukoh 6: 1-8

✡ 8:3 8: 3 Malkat Yaawúuꞌcaa 9: 1-5.

* 9:11 9: 11 Abadon na Apoliyon teekcaama ga lakcaagaca ca waaꞌ kiwoꞌ «yahoh»

† 9:17 9: 17 Mëdírohat na iñaa hewee ga Sodom na Gomooꞌɗa. Malkat Lúkkaa 17: 29

✡ 10:9 10: 9 Malkat Esekíyeel 2: 9–3: 3.

* 11:2 11: 2 Woꞌu dii teeraa Yéerúsaleem: Mëdírohat na Lúkkaa 21: 24

✡ 11:7 11: 7 Malkat Dañeel 7: 3,7,21.

† 11:19 11: 19 Gaalaama wërí ɗaakee atohcaa Waasaa Kooh bínsee gaɗa. Gaalaa faansee ga ɗekataa wëñ kiselaꞌ ga Kaanfaa Koohɗa

* 12:14 12: 14 Caagiyoofaama mín kiꞌen enaamaa yunikiisyaa en na kipes ee wíilee baŋ-buraaɗa. Malkat 4: 7

† 12:14 12: 14 Ga kiGerek, woꞌ an: «jamaanu wíinoo, jamaanu ciyewin na caban jamaanu» Iñaama jomin kileꞌ tíkíis taahay na caban. Malkat ɓan 11: 3; 12: 6 na 13: 5

* 13:2 13: 2 Úrsi, iñaa raɓ yidëyna, yaa man na dëŋngín pëeníi. Ya ñami pëegíi ee tumoo ken dara en an fu leꞌꞌii ga towutaa ya laakɗanaa. Ya mínin kiꞌap ɓoꞌ ga iñaa gaaw na coginaacaagari.

† 13:17 13: 17 Ga lakcaa waama, occaagaca kínsee hen, ocaa en ɓéeɓ ɓayeera mandarga kín, fodii dii: a = 1; b = 2; c = 3. Kon teek míneera kijagu fodii kikín.

‡ 13:18 13: 18 Kídaa teekaama mandarga ëldúna na ɓuwii en gaɗa, ndaga ɓoꞌ saku ga besaa wu-yitniinoowaa. Kon rawaa ɓay mandargaa ɓoꞌ ee mandarga iñaa mattii. Kooh laak kín wu-yitnakanak.

✡ 14:14 14: 14 Malkat 1: 13; Dañeel 7: 13.

✡ 15:7 15: 7 Malkat 4: 6.

* 16:13 16: 13 Rawaa meyee ga giiyaaɗa

† 16:13 16: 13 Rawaa yukanakyaa, meyohee kakayɗa yërí ɓayu dii «sëldíiga sépíꞌíꞌ-ga-nofaa» ee en ɓaa tík hafci sëldíiga-Koohɗa. Malkat ɓan 19: 20.

* 17:1 17: 1 Ɓetifii faankoh-pakaƴfii wërí teewoh jíkaa hotuk ga teekaa teeraa Babíloonɗa.

† 17:8 17: 8 Ɓu-baam Ɗekataa jafohsi raɓcaa ga bíꞌ kakayɗa. Ga baahaa yaawúuꞌcaa, ɗekataama, ga bíꞌ kakayɗa, raɓcaa ɗaaksi da, ɓa seki besaa ɓa attiꞌsan kikaan bi taaꞌɗa.

* 20:4 20: 4 Laakin lëegísohcaa woꞌu duma an «Ɓa pessa». Malkat ɓan 20: 5

† 20:8 20: 8 Malkat Esekíyeel 38. Teekcaama cërí mandarga heetcaa sagoh na ɓuwaa Kooh, ga bescaa mëeñjohɗa.

* 21:11 21: 11 Yaspi: iñaa heet atoh winóoyíꞌ, waa laakin hiilii-hiilii na yoꞌoh

† 21:16 21: 16 Estaat man na dii natsi ga Kíloomeet wala meetaꞌɗa. Estaat wíinoo méeŋngoh na meetaꞌ citéeméeꞌ-kanak (200). Kídaa 12.000 abu fodii iñaa matin ee meyoh ga Kooh. Malkat Esekíyeel 48: 30-35.

✡ 22:2 22: 2 Malkat Sënees 2: 9; 3: 22; Esekíyeel 47: 12.