^

Katcha

Portions of the Holy Bible in the Katcha-Kadugli-Miri language of Sudan: Katcha

copyright © 2020 Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Katcha-Kadugli-Miri
Contributor: ECS Diocese of Khartoum Translation Department

All rights reserved.

2025-07-10

ePub generated by Haiola 8 Aug 2026 from source files dated 10 Jul 2025

bc98a4a0-1c85-5c7a-932a-7dcefd213f80

Rawus

1

2

3

4

Rawus

Tafaꞌda tumma

Sorne ya eema tumma ma aka tammo ana eere aꞌda Rawus mo. Oogo ma mada Müwab. Ömöꞌdï unggeene nja laala tiya iini ndama Beetlaham kaco Müwab, kudumma ïïre kagu eege ka anya ma Yahüüsa. A ꞌbiiꞌbala yeene öccö aga arna Rawus ma mada Müwab mo. Lakiini kadu nyeꞌdꞌde kaaya illi nïïmö meene mana eere aꞌda Naüümï. Maföönyö aꞌda eema ageene dhabbu afeꞌde ka Yahüüsa. Mïkïrï ka asaasa tafada maco Beetlaham. A Rawus tafara masaasa tunggeene nja oono, miki aꞌda kadu ma Yahüüdü kara ta kadu tanno oono, oogo ma tamma Masala ma Israyil.

Kööꞌdö ka Beetlaham ana iisine ꞌdöngngönyö. A Masala töꞌdö ana ömöꞌdï tiya aꞌdiila ya ana eere aꞌda Büwas ma tarna Rawus afa ka Naüümï. Ma ndaada ma Büwas nja Rawus aga Dawud tiya uugaara ya. Tumma ma Rawus kiki aꞌda Masala mamana baraka ömöꞌdï tiya ana eedi ma tasaasa co kono ya.

1

Naüümï nja Rawus

1 ꞌBilli ka naguuru ma naguugaara tahükümü ka Israyil, a ïïre tümmü anya, a ömöꞌdï inggide ama anya ma Beetlaham ma Yahüüsa, iꞌi nja aka tammo iini ana laala tiya eene keera. Kunggeene kaco anya ma Müwab. 2 Eere yiini aꞌda Alimalik, aka miini mana eere aꞌda Naüümï, a laala ya eene tana eere aꞌda, Mahlöön nja Kïlïyöön. Eege kama Afraata ka Beetlaham ka Yahüüsa. 3 Kanna ya, a Alimalik teyi a Naüümï tütü nja laala tiya oono na eera no. 4 Ïkïrï laala ka kuna iiya ka Müwab katarna eege. Mo mana eere aꞌda Rawus mo mana eere aꞌda Ürfa, kada kiidi nagürüünü kadaꞌbaaga ka anya ma Müwab. 5 Ïkïrï Mahlöön nja Kïlïyöön ka tinyi Naüümï kuꞌbu unggodho oogo kungngo.

6 Amussu kungngo ya, a Naüümï taföönyö aꞌda Masala moolona anya ka ïïre a kuri tanna ka kadu ꞌdo ka Yahüüsa, a Naüümï nja ligadaada moono kindinaana oona ma tafada ma co Yahüüsa anya tammo eene. 7 Mïkïrï Naüümï ka fïkïꞌdö nja ligadaada moono kinyi anya ma Müwab kuꞌbu kara ka tunggeene kümmü fïïnï ma tapadaga co Yahüüdiya.

8 Yungngo a Naüümï ka tiki a ligadaada moono, “Aaga fada aaga tapadaga co nööꞌdï tanno nakanïïmö tanno ada. Tafa ka Masala tala taꞌdiila aaga afa maada kaala a naganyori tanno ada no aaya no aaga tala aꞌa. 9 A Masala tanangnga aaga ka lïngnge ka ꞌdï ma naganyori tanno ꞌdiila no.” Mïkïrï ka tattogo eege, katafaraana ka oona.

10 Kiki oono, “Ara ungngo tunggeene nja oꞌo, ungngo co ka kadu tanno üüdü nja oꞌo.”

11 Illi Naüümï miki, “Laala eede, aaga pataga co ööꞌdï. Ara aaga töꞌdö nja aꞌa amana? Ara aꞌa co teene laala ya eera töꞌdö taganyuri ma aaga afeꞌde ya? 12 Aaga padaga co ꞌdï laala eede, sa aꞌa tadharu ꞌdo meede ka tagona nyuri afeꞌde. Nassa ka takiki aꞌda naleefe aꞌa tagona nyuri, nassa ka tüürü na tarnadene ka ooso tanno nadageene laala. 13 Ara aaga taneene, aaga tïndhïgï eege kara ka tinggiridene ka sere? Ara aaga tütü ꞌbala tanyuri kara ka teesere? Kaw, laala eede. Taalo aguꞌdaana ana aaga ꞌdo kungngo afa miini ka ꞌduuꞌdu aꞌa kungngo, kudumma iisine ma Masala kïïlï kede!” 14 Kafada ka tafara afeꞌde. Ïkïrï Örpha ka tööjülü taada moono mattogo oogo, illi Rawus mammaꞌda ka ono. 15 A Naüümï tiki, “Sele, mafada kööje ma oꞌo mapadaga ka kadu tanno oono nja namasala tanno oono. Aafada nja oono.”

16 Illi Rawus miki oono, “Fa tuuru aꞌa ka tino aꞌda nafada ara ka tinyi oꞌo kuꞌbu. Kita üüdü kico, ara aꞌa co, a kita üüdü ka tanna kide ara aꞌa taneene. Kadu nüüdü kara ta kadu tanno eede, a Masala müüdü ta Masala tiya eede, 17 Kita üüdü ka teyi kide ya ara aꞌa teyi kide natüꞌbüdene kita miini kita. Fa ka Masala ma ümmü aꞌa, üürü nïïmö inggide a tanangnga kuꞌbu bala inde.” 18 Ka Naüümï ka tassa ka Rawus kanu mütü ka asaasa tino nja oono ya, mïkïrï ka taadha ka taara oogo keere ka tino nja oono.

19 Kïkïrï kööꞌdö ka Beetlaham eege a teera. Ka daara ka teene ya a kadu nyeꞌdꞌde takïrï ïïye kene, a iiya tindineene kiki, “tara ada Naüümï oogo mungngo?”

20 “Aaga fa tümmünü aꞌa aꞌda Naüümï,” oogo miki eene. “Agümmünü aꞌa aꞌda Mara (aꞌda taꞌdiiri), kudumma Masala tammo ana türü mo manangnga tefe ka ꞌdï neede ka ꞌdiiri ꞌdo. 21 Nunggeene aꞌa ka tiginigo, a Masala tafada ana aꞌa ka taꞌdöngngönyö Kümmünü aaga aꞌa Naüümï amana? Mamuru Masala dhïngkïrï aꞌa, uuru tagorooꞌbo kede ka oona.”

22 A Naüümï tapadaga co Beetlaham oogo nja Rawus, kööce moono aꞌda karaana kadu ka nasigeene.

2

Rawus malinggo ka siga tanna Büwas

1 A ömöꞌdï inggide ama ꞌdï, ïdhïndhï a siliga ma Alimalik ya nyuri tiya Naüümï ya, ana eere aꞌda Büwas. 2 Uuru öccö ka inggide ka Rawus mada Müwab ka tiki a Naüümï, “Fa kede naco nasigeene üürü aꞌa ninynyo naluna ömöꞌdï yeede ka taꞌdiila kini ka oona ya afa kede neere migile mo öreene kini keere mo.”

A Naüümï tiki oono, “ꞌBadaada eede, kolo.”

3 Yungngo a Rawus ka tunggeene maco a nasigeene ma teere migile ma suusuli ka kadu keere mo. Aꞌda siga ka tanna Büwas, siliga ya Alimalik.

4 Amussu kungngo ya, a Büwas töꞌdö ndama Beetlaham, ööjülü kataraana ma migile, “A Masala tafa kada.”

Kapadaga iini, “A Masala tafa küdü.”

5 Yungngo a Büwas ka tindini ömöꞌdï ya aguri aꞌa kadu tanno araana ka siga no, “ꞌBandaada ma aaga oogo mungngo?”

6 A ömöꞌdï tiki iini, “Mada Muwaab mööꞌdö ndama Müwab nja Naüümï mo oogo miini. 7 Miki, ‘Ma aaga fa kede nungngo kada keere neere migile ma suusuli mo.’ Madagalinggo ndama kiitaka taalo magüünï illi idhilli.”

8 Yungngo a Büwas ka tiki a Rawus, “ꞌBadaada eede, aföönyö tumma neede. Fa co tere migile ka siga töccö, naafa co kuꞌbꞌba ndama kita. Ütü kita nja iiya tanno eede ka siga no. 9 Ïïrï siga, kita nagiide ka taraana kide ya, nööꞌdö ka iiya keere. Nadirina aꞌa eema a nagiide aꞌda kafa taada oꞌo ka oona ka tenege kara tagu oꞌo ya kolo tindi ꞌbïïdï ka anyeeꞌde tanno nagiide kadigaana no.”

10 A Rawus tïkïrï ka titi kuꞌbu a dhugudha miki iini, “Minna agu oꞌo nana ꞌbangnga ma aꞌa kada matajeene?”

11 A Büwas tiki oono. “Naföönyö aꞌa aꞌda oꞌo naafa ka taada ma oꞌo, nïïmö ma nyuri tiya üüdü ya eyi ya, ninyi oꞌo faafa ma oꞌo nja nuufa tümüüdü kuꞌbu, ninyi anya müüdü kuꞌbu ara oꞌo kööꞌdö taneene nja kadu tünüüdü taalo naakussu eege no. 12 A Masala tafanna taꞌdiila a oꞌo kööye ma ta yüüdü ka tagüünï ya. A Masala Sïïdï ma Israyil yüüdü ka ööꞌdö küdhü kini ka egedhe ya tafa küdü.”

13 A Rawus tiki, “Nagüünï oꞌo taꞌdiila ana aꞌa, nasaasa aꞌa tinsili ka eedi nja oꞌo turi ömöꞌdï kede. Naana oꞌo ꞌbangnga ma aꞌa, nafünügü aꞌa koꞌdo a tumma kaꞌdiila aꞌda taalo aꞌa nafeene nja mada talinggo tammo üüdü.”

14 Kene ka ndagu eema ya, a Büwas tïkïrï ka tiki oono, “Aayu emmi kita nagu eema, indi miteene nata ka kala naguri.” Kono ka ndemmi, ïkïrï Büwas kagona tinggile no füüfüdene no, oono madaguri müüsü a türeene miini tütü. 15 Kono ka ntafïkïꞌdö ma teere migile ya, ïkïrï Büwas ka tiki a kadu tanno alinggo no, “Salla kono ka teere migile manda miꞌdidene mo ïïya aaga tafaga oogo keere. 16 Aaga kona ka migile mo ndaradene mo adha ya aaga tagona oono mamana kono kuꞌbu.”

17 Mïkïrï Rawus ka teere migile ka siga a ꞌbuugu ta siiya, ma teere migile mööꞌdö ka tamana ma almiti. 18 Maꞌduga migile mateefe tala a taada moono, manangnga türeene ma kuri tiya oono ka taguri ka siga yoono.

19 A taada ma Naüümï tindini oogo, “Nagalinggo oꞌo kiga ka uuru tanno? A Masala tafa ka ömöꞌdï tiya ana ꞌbangnga ma oꞌo ya.” Mïkïrï Rawus ka tiki a taada moono aꞌda ömöꞌdï ma siga ana eere aꞌda Büwas.

20 A Naüümï tiki a Rawus taada moono. “Tafa ka Masala anangnga ïïye a kadu na eefe ka ꞌdï nja tanno kaaya no, aꞌda taalo mana ꞌbangnga ma eene. A eere ya Masala tïdhïndhï. Ömöꞌdï ya a siliga ma angnga.”

21 A Rawus tiki oono, “Ïkï aꞌa aꞌda nütü ka talinggo nja kadu ka siga kidhi ka tïïmö taraana ka siga.”

22 Yungngo a Naüümï ka tapadaga tumma a taada moono miki. “Aꞌdiila küdü ꞌbadaada eede na oꞌo talinggo ka siga tanno iini nja iiya, kudumma kadu könö ka oroko.”

23 Yungngo a Rawus ka tütü ka siga tanna Büwas nja iiya ma linggo ma tere migile kadhi katïïmö taraana ka siga. A Rawus tütü ka taganeene nja taada moono.

3

Rawus ma föönyö tumma na Naüümï

1 A Naüümï tiki a taada moono, “ꞌBadaada eede, taalo aꞌa nara tawwa nyuri ya aꞌdiila ya, ya ara tümmü oꞌo aafa küdü ya oꞌo? 2 Büwas ya siliga ma angnga yüüdü ka tagalinggo ka siga tanno iini ya, ungngo ara tödhe ka ꞌdeeli tanno iini ka uuru tanno. 3 A tigine nakïrïnï tenꞌdi ya aꞌdiila ya küdü ka oona naꞌbunaana oona a kondho nasülügü caaꞌbu naco ꞌdeeli, nasa fa tala oona iini ara ka tümmü eema aagala iisine emmi tikinggi. 4 Natineene iꞌi koꞌdo, na oꞌo tussu ꞌbuugu yiini ka tïïyü kide ya. Kini ka ntïïyü aküdhü tenꞌdi kini ka oona ya, kolo naꞌdiniga tenꞌdi koꞌdo kini ka uune ara oꞌo tussu nïïmö yiini ka titirina oꞌo ya.”

5 A Rawus tiki, “Nïïmö yüüdü ka tirina aꞌa ya ara aꞌa tüünï.” 6 A Rawus tasülügü caaꞌbu malla maaco ꞌdeeli, mütü ka tagüünï afa ma ꞌberki moono ka tirina oono ya kungngo.

7 Ka Büwas ka ndagu kuri ma ooso ya, ïkïrï ka tïïyü ka migile kete. A Rawus tunggeene amussu maꞌdiniga tenꞌdi cooꞌdo kini ka ꞌbuugu ma uune mara ka tïïyü kide. 8 Ooso ka teene a Büwas asïnï koꞌdo eefele aduna aka ka füngngö kini ka ꞌbandaguune.

9 Iki oono, “Oꞌo na mada?”

Mapadaga tumma iini miki. “Aꞌa na Rawus ꞌbadaada ma kalinggo ka siga tanno nüüdü mo, kesse ꞌdakeyi ma tenꞌdi tammo üüdü kede kuꞌbu kudumma oꞌo na siliga ma aꞌa ya ara tafa kede ya.”

10 Ïkïrï Büwas ka tiki oono, “A Masala tafa küdü, ꞌbadaada kede. Tumma nüüdü ka tagüünï ꞌbïtïngngö no, kaꞌdiila ꞌdo karisi ka tanno üüdü ka tagüünï ada a taada ma oꞌo ka dhidha no. Kudumma üüdü taalo oꞌo nïïsö ka kadïmöögö keere a tanyuri, alla no küüsü no, alla no eema ka titaalo kene no.” 11 A ꞌbïtïngngö ya, fa tariꞌba ꞌbadaada eede, ara aꞌa tüünï nïïmö yüüdü ka asaasa ya oꞌo, kudumma kadu ma anya tammo nyeꞌdꞌde ya, kussu aꞌda oꞌo na aka tammo aꞌdiila mo. 12 Timinꞌda, aꞌa na siliga ma oꞌo, illi ömöꞌdï inggide akete kede a küdü. 13 Ïïyü kita ka ooso tanno, üürü taka ka taadha angnga sa ka tassa kide, üürü ama siliga ma oꞌo ya ka tümmü oꞌo ma tafa küdü ya, aꞌdiila. Üürü kini ka taanu ya, aꞌa sa ꞌduga oꞌo. Keere ma Masala tiya efe ka ꞌdï ya. Ïïyü narigide ara taka kataadha.

14 Mïkïrï ka tïïyü kini ka ꞌbandaguune a taka taadha, illi oogo milli ka tino aꞌda aleefe ꞌbuugu talüllü aꞌda üfürü ömöꞌdï tussu, kudumma Büwas ka tiki oono, “Fa tafa ka ömöꞌdï tussu aꞌda maganna aka ma linynya mo ka ꞌdeeli tiya.” 15 Iki oono, “Kese tenꞌdi yüüdü ka ramba ya kita.” Mïkïrï ka tümmöönö ma kese kuꞌbu, yungngo iini ka tuuru na nalmiti ma migile ka ïïdümmü kafünü unggodho (6) kono kide, eyi oogo ara katunggeene aaco a madiina.

16 A Rawus co ꞌdï ka taada moono kide, a taada moono tindini oogo, “Ka iki tumma nya ꞌbadaada eede?”

Mïkïrï Rawus ka tageema ka eema ya Büwas ka tagalinggo ana oogo ya nyeꞌdꞌde co taada moono miki. 17 “Anangnga nalmiti ma migile aꞌa ka ïïdümmü kafünü unggodho, ata miini ka tiki aꞌda naafa tafada ana iisine ꞌdöngngönyö nööꞌdö küdü iini.”

18 A Naüümï tiki, “ꞌBadaada eede, öödhï ara oꞌo ka tassa ka tumma tanno. Kudumma ömöꞌdï tiya taalo ara talïngnge kini taalo atïïmö yiini ka saasa tüünï ya ꞌbïtïngngö.”

4

Büwas arna Rawus

1 A Büwas tasïrïgö co anya, aaco a fangga emmi kide, ïkïrï siliga miini yiini ka tiki a Rawus ya kööꞌdö. A Büwas tïkïrï ka tiki iini, “Taya, aayu emmi kita.” Yungngo iini emmi.

2 A Büwas tagürünü ka naguugaara ma anya kadaꞌbaaga iki eene. “Aaga emmi kita.” 3 Ïkïrï Büwas ka tiki a siliga miini, “Mafada Naüümï ndama anya ma Müwab, masaasa tanadene a siga tana Alimalik, siliga ma angnga. 4 Aꞌa nasaasa tadirina oꞌo aꞌda nussu kidha ma naguugaara ma anya nemmi kita no. Üürü ara oꞌo tana, nadirina aꞌa kene kidha, kudumma oꞌo no ungngo natagarna kide ka dhidha, na aꞌa sa siki küdü kada siliga.”

Ïkïrï siliga miini ka tiki, “Ara aꞌa tana.”

5 A Büwas tapadaga tumma iini iki, “Uuru nüüdü ka tana siga ka Naüümï no, na oꞌo takarna ka Rawus mada Müwab, aka ma siliga ma angnga ya eyi ya, nggeege ya ara oꞌo ta karana ka eema tiya siliga ma angnga naafa kide.”

6 Ïkïrï siliga ka tapadaga tumma a Büwas iki, “Nggeege ya, taalo aꞌa na tussu ka takarana kide, ka takarna kide ya, ara laala tiya oono töꞌdö ta karna ka eema tiya eede. ꞌBirni kide oꞌo naꞌduga kudumma eede taalo natussu ka takarna kide.”

7 Aka taanyara ma Israyil ꞌbilli, ömöꞌdï ka tana nïïmö alla kini ka tagere nïïmö ka ömöꞌdï töccö ya, akïrnö egïïde kini ka uune anangnga a ömöꞌdï yiini ka tana alla yiini ka tagere nïïmö kini ya. 8 Ka siliga ma Büwas ka tiki iini aꞌda aana siga ya, ïkïrï ka kïrnö egïïde kini ka uune anangnga a Büwas.

9 Ïkïrï Büwas ka tiki a naguugaara ma anya no, a kadu tanno kemmi nyeꞌdꞌde no, “Aaga fa keedïnö kide ka uuru tanno, naana aꞌa eema nja laala tiya Alimalik, Kïlïyöön nja Mahlöön ka Naüümï nyeꞌdꞌde kungngo. 10 Naꞌduga Rawus küüme ma Mahlöön kada aka kede amang kede tafa ka keere nja eema tiya ömöꞌdï tiya eyi, afa taama, aaga kadïnï kide ka uuru tanno.”

11 A naguugaara ma anya nja kadu tanno emmi nyeꞌdꞌde no tiki a Büwas, “Kadïnï inggide ka uuru tanno. Masala tafa ka aka mara töꞌdö ka ꞌdï tiya üüdü mafiigi afa Rahiil nja iiya no keene kadu siliga ma Israyil. Na oꞌo tana eere ya ïdhïndhï ka anya ma Afraata, naana eere ka Israyil. 12 A siliga ya Masala kara tagona oꞌo ka aka tammo ya, tafeene nja afa ma ꞌbügöörï tiya Fares ya Tamaara ka tageene ada a Yahüüsa ya.”

13 A Büwas tarna Rawus aco ꞌdï ana oogo, a Masala tanangnga oogo ka tagüröönö ma tageene ꞌbiiꞌbala. 14 A iiya tiki a Naüümï, “Amma ka Masala ana eedi, kudumma miini ka anangnga ꞌbiiꞌbala ya eere tiya iini ka tussu adene ka Israyil nyeꞌdꞌde ya. 15 Ara tafa küdü ꞌdo, küdü ka tadharu, kudumma taada ma oꞌo masaasa oꞌo ꞌdo kungngo, maheere a laala ka ïïdümmü kafünü eera no (7), oogo mungngo mageene iꞌi.”

Siliga ya Dawud

16 A Naüümï taꞌduga ꞌbiiꞌbala ma nangnga iꞌi kono koꞌdo ma takinggiri iꞌi. 17 A iiya na anna kene kete no tiki, “Mageene Naüümï ꞌbiiꞌbala.” Ka nangnga eere iini aꞌda Obiid, iꞌi yungngo a pupa tiya Yessi, ya pupa tiya Dawud ya.

18 A kadaada ma Fares eege kungngo, Fares aga pupa tiya Hasrüün.

19 Hasrüün a pupa tiya Raam, Raam a pupa tiya Aminadab. 20 Aminadab a pupa tiya Nahshön, a Nahshön ta pupa tiya Salamöön. 21 A Salamöön a pupa tiya Büwas. Büwas a pupa tiya Obiid. 22 A Obiid ta pupa tiya Yessi, a Yessi ta pupa tiya Dawud.

Yünan

1

2

3

4

Yünan

Tafaꞌda tumma

Sorne ya eema tumma ma neꞌbi tiya ana eere aꞌda Yünan ya. Masala miki iini aꞌda co tadünügü tumma oono co a kadu ma anya Ninawa, na diidi ma Yahüüdü no, lakiini Yünan asaasa Masala ka kirina kadu ma Ninawa ïkïrï ka asaasa tarünö ka Masala kuꞌbu. Aka ka mürkabü ma tara co fïïnï tiya aꞌbana koꞌdo ma tra co Tarshiish. Lakiini tanya kagïïsö ïkïrï kaꞌdïkö co to ndama mürkabü, a Masala tanangnga mïdïgïlöögö ma dhabbu mo ka toolona iꞌi. Ndama kanna unggeene aco teema tumma na Masala ka Ninawa, a kadu nyeꞌdꞌde taadha ka tatoroko tanno eene. A Masala tafa ka kadu ꞌdo nja anya tammo eene. Lakiini Yünan agorooꞌbo ꞌdo kudumma Masala ka titaalo magapusu eege. Keere kungngo sorne ala tumma a Yünan aꞌda Masala masaasa mana ꞌbangnga, oogo mara toolona ömöꞌdï ya ara taadha ka tatoroko ümmü eyi yiini ya.

1

Yünan anu ka tumma tanno Uugaara

1 A tumma na Uugaara agööꞌdö ka Yünan ꞌbiiꞌbala ya Amtaya. 2 Iki, “Fïkïꞌdö naco Ninawa anya ma dhabbu mo naco teema tumma nja kadu miini, aꞌda nussu aꞌa tatoroko neene.” 3 Ïkïrï Yünan ka titaalo inynyo Ninawa agala ka co anya ma Tarshiish kini ka arünö kudumma Uugaara, inynyo anya ma Yaafa aduna mürkabü mara co Aspaniya anangnga faana miini kuꞌbu aka kide nja nasawaaga miini ma tara co Aspaniya kita iini kara taguꞌbꞌba ka Uugaara kuꞌbu kide ya.

4 Lakiini Uugaara anangnga tanya ka tïïsö dhindho ka to a tanya tagïïsö dhindho ka kete ka ꞌbunaana mürkabü kuꞌbu. 5 A nasawaaga kariꞌba tiidhe koꞌdꞌdo kafara ka masala tammo iini. Kadhifigi eema könö kürö ndama mürkabü amang kono tapalpala aꞌda munggeene. A Yünan aco mürkabü ka tümꞌbü, ïïyü kide arigide.

6 A taga sawaaga töꞌdö kini iki iini, “Minna agu oꞌo narigide kungngo? Fïkïꞌdö nafara ka masala tammo üüdü amang kono tana ꞌbangnga mangnga angnga tafa takaaya.”

7 A nasawaaga teema ana ka oona unggodho eege kiki aꞌda, “Kada fanna muduru amang kaja tagussu nïïmö ya öꞌdö a tumma aja ka eyi ya.” A tameerö taꞌdïnggö ka Yünan.

8 Kïkïrï ka tiki iini, “Tirina ungngo oꞌo nungngo nöꞌdö a tumma tanno? Nalinggo oꞌo minna? Nöꞌdö oꞌo ndama kiga?” Anya müüdü mana eere nya? Kadu nüüdü eege ka mada?

9 Ïkïrï ka tiki eene, “Aꞌa na taga Yahüüdü, aꞌa nümmü Masala Uugaara ma ꞌdotomboꞌdo marüꞌbü ꞌbüdhülü nja to mo.”

10 A Yünan tiki eene aꞌda iꞌi ya arünö ka Uugaara kuꞌbu, ariꞌba tümmü nasawaaga dhorro kiki iini, “Minna iꞌi yungngo üüdü ka tagüünï ana ungngo?” 11 A tanya ka tïïsö dhindho ya. Kïkïrï ka tiki iini, “Ara ungngo tönynyö ana oꞌo amang ka to töödhï?”

12 Ïkïrï Yünan ka tiki, “Aaga aꞌdina aꞌa aaga tapügü aꞌa co to, amang kono töödhï. Nussu aꞌa aꞌda aꞌa nungngo nöꞌdö a tumma tanno a to talumuli.”

13 Lakiini nasawaaga ka asaasa tagürünügü mürkabü co tinggini ma to illi eege kitaalo kambaanya kudumma to kada kakogoona ma talumuli dhindho. 14 Kïkïrï ka fara ka Uugaara kiki, “Ka Uugaara, fa tagirina ungngo kudumma ömöꞌdï tiya oꞌo nungngo nama tumma tanno, oꞌo nungngo nakalingngo tumma no ma eedi tiya üüdü.” 15 Kïkïrï ka ꞌduga Yünan kapügü iꞌi co to, ïkïrï to ka taadha ka talumuli ajeene. 16 Ariꞌba ma Uugaara tümmü nasawaaga ma mürkabü, kiki aꞌda ara eege tümmü Uugaara dhorro, kada kïrrï.

17 Uugaara tanangnga mïdïgïlöögö ma dhabbu mo ka aꞌduuru Yünan, ada kanna ka mïdïgïlöögö ka eedi a naguuru kiidoona ana ooso miini.

2

Yünan afara ka Masala

1 A Yünan tafara ka Masala Uugaara miini ndama mïdïgïlöögö ka eedi,

2 “Nïkïrï aꞌa nafara küdü Uugaara

namma ka dhügürü tiya eede.

Nafara küdü ndama teene Uugaara na taföönyö tumma neede.

Ndama la ma oofo ka tümꞌbü namünügü aꞌa koꞌdo,

na taföönyö tumma neede.

3 Napügü aꞌa co ꞌbuugu ka tümꞌbü ma to kita

ꞌbïïdï ka taküdhü aꞌa ka oona ïnꞌdïlï

nja türü ma ꞌbïïdï tiya üüdü nyeꞌdꞌde kïïsö kede koꞌdo.

4 Niki aꞌa kide aꞌda oꞌo nagasoro aꞌa kidha ma oꞌo

taalo aꞌa nara tassa ka ꞌdï tiya üüdü ya insili ya afeꞌde.

5 A ꞌbïïdï taküdhü aꞌa nja mꞌboro

a to taꞌduuru aꞌa ka oono ꞌdo,

ooyo ma to taküdhü üüdü yeede.

6 Nadhigi co tümꞌbü ma naꞌdikinya ka ꞌbüdhülü tiya, naco ka ꞌbüdhülü tiya ꞌbuugu ya,

nagïnyeene miini ka taterre kede taꞌbilli no.

Lakiini oꞌo Masala Uugaara meede

ara oꞌo sa tunggu aꞌa koꞌdo ndama taꞌbuugu kadïnö.

7 Ka tefe ka ꞌdï tanno eede kara tapadaga kede

ara aꞌa tagïïgï oꞌo Uugaara

ara fara yeede tala oꞌo

ka ꞌdï tiya üüdü ya insili ya.

8 Kadu na ümmü tumma ma eema ma namasala na oroko na korokoro no,

amang kene kafa tataꞌda ka eema tiya keere,

kara kanu ka türü tanno üüdü.

9 Lakiini ara aꞌa tüwe tüüsü ma tamana taꞌdiila oꞌo,

ara tïrrï oꞌo.

Nüünï eema yeede ka takiki aꞌda ara aꞌa tüünï ya,

toolona kara töꞌdö ndama oꞌo Uugaara.”

10 Ïkïrï Uugaara ka anangnga mïdïgïlöögö ka tapügü Yünan co ꞌdukundaala.

3

Yünan inynyo Ninawa

1 Uugaara tageema nja Yünan afeꞌde iki iini, 2 “Fïkïꞌdö naco Ninawa anya ma dhabbu mo naco teema tumma neede ka tirina oꞌo no.” 3 Ïkïrï Yünan ka fïkïꞌdö aco Ninawa afa ma tiya Uugaara ka tiki iini ya kungngo. Ninawa anya ma dhabbu kunggeene angnga kide a füngngö iidoona. 4 A Yünan co anya ada kunggeene ka anya uuru na ïnꞌdïlï no eema iki aꞌda, “Ka füngngö kara töꞌdö a kadu keera ya, ara Ninawa tagaꞌdadene.” 5 A kadu ma Ninawa tamma ka tumma tanno Masala, kïkïrï ka tiki aꞌda, a kadu tümmü tenege ïnꞌdïlï kadara ka kadu tanno ïïfï no nja na idhiidhi no, kakïrnï füꞌdö kene ka oona amang ka kadu tussu aꞌda eege kaadha ka tatoroko.

6 Ka uugaara ma Ninawa ka föönyö tumma no ya, afïkïꞌdö ndama uugaara tiya iini akïrnö tenꞌdi ma tauugaara iini ka oona, ara kakïrnï taliisi iini ka oona emmi ka füꞌdö. 7 Anangnga tumma a kadu ma Ninawa,

“Tumma no köꞌdö ndama uugaara nja kadu tanno iini na ïïfï no, taalo ömöꞌdï ma tagolo nïïmö, kadu ïnꞌdïlï nja eema ma erïïdö nja kidheefele nja eefo taalo kara tagu nïïmö nja tooye ꞌbïïdï. 8 Kadu nyeꞌdꞌde nja eema ma erïïdö kagïrnï nataliisi kene ka oona, a kadu nyeꞌdꞌde tafara ka Masala dhorro, kaadha ka tamꞌbaga tanno eene kadagalinggo no nja eema türü. 9 Amang ka Masala tafada ka tagorooꞌbo tanno oono na dhiiri no, maana ꞌbangnga amang kaja tafa takaaya.”

10 Ka Masala ka tassa ka linggo tanno eene ka talinggo no, kaadha ka tatoroko tanno eene no, mafada maadha ka tagirina meene afa ma tiya oono ka tiraana ya kungngo, mitaalo ma kirina eege.

4

Tagorooꞌbo na Yünan

1 Eedi tatoroko ka Yünan ka tumma tanno, yungngo iini ka tagorooꞌbo. 2 Ïkïrï ka tafara ka Uugaara iki, “Oꞌo na Uugaara no, taalo nïïmö yeede ka tiraana aꞌda naleefe aꞌa ka ꞌdï, iꞌi yungngo eede ka arünö areere naco Tarshiish. Nussu aꞌa oꞌo na Masala masaasa kadu mana ꞌbangnga, taalo magorooꞌbo sose sose masaasa kadu dhorro ma taalo mapusu kadu mo. 3 ꞌBïtïngngö Uugaara, fa kede neyi, aꞌdiila eede kara teyi bala kede kefe ka ꞌdï.”

4 Uugaara tiki iini, “Aꞌdiila küdü kara tagorooꞌbo?”

5 A Yünan töꞌdö kürö ndama anya emmi ka fïïnï ma ndanaaya ma anya, ataküüfü fangga emmi ka tallappa miini ïndhïgï nïïmö ya ara töꞌdö ka Ninawa ya. 6 Ïkïrï Masala Uugaara ka anangnga tansükülü ka tinggiridene ka Yünan ka üüdü, a tallappa miini tafa kini ïïꞌdï nïïmö tïlï iꞌi ka oona, ïkïrï Yünan ka tadhodho kuduma tansükülü. 7 Lakiini naꞌbu ma taka, a Masala tanangnga ndaꞌdiino ka anyegeꞌde tansükülü karume. 8 Ka ndanaaya ka ndöꞌdö koꞌdo ya, a Masala töꞌdö a tanya ndama fïïnï ma ndanaaya kaguꞌdaana a ndanaaya taguꞌdu Yünan ka üüdü eyigi koꞌdo. Iki aꞌda, “Aꞌdiila eede kara teyi bala ka tefe ka ꞌdï.”

9 Lakiini Masala miki iini, “Tumma kungngo üdü dhorro nagorooꞌbo dhindho kudumma tansükülü?”

A Yünan tiki, “Nagorooꞌbo aꞌa ꞌdo ma tara teyi.” 10 Lakiini Uugaara iki iini, “Minna agu oꞌo nagorooꞌbo ma tansükülü tanno üüdü ka titaalo nadhügürü ma tinggiri iꞌi ya, a tansükülü mo ma inggiridene ooso kungngo eyi taka. 11 Anya ma Ninawa mo madhabbu, yungngo eede ka tïnïgöögö moono, kadu ma Ninawa köꞌdö 120,000 taalo kussu nïïsö ma kuri neene ndama nïïsö ma küüle tanno eene eema ma erïïdö inggide adhabbu afeꞌde?”

Matta

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Ïnjïïlï

Matta

Tafaꞌda tumma

Matta iꞌi ya aga ömöꞌdï ma tuluꞌba ma naguugaara ma Rööma ka Yasu ka tagümmünü iꞌi ma turna iꞌi keere. A Yasu tagesse iꞌi aꞌda alinggo nja kadafïïnï tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. Matta arigiri a Yahüüdü aꞌda Yasu iꞌi ya Almasiihi tiya Masala ka takiki aꞌda ara oogo tagürünü. Matta afaꞌda tumma ma sorne a nagereene ma kadaada alla aco ka Dawud nja Abrahiim. Iꞌi iki aꞌda, Yasu atïïmö tumma na naganeꞌbi ka tageema ꞌbilli no.

Matta adiri tumma ma taneene ma tauugaara ma Masala kafaanya. Iꞌi iki angnga aꞌda tauugaara ma Masala kama kadu ïnꞌdïlï na linggo eema ya Masala ka asaasa. Ka Yasu ka fïkïꞌdö ndama inde ya, adirina eema a kadalaadene tanno iini aꞌda kunggeene kaco talaana kadu nyeꞌdꞌde amang kene ta kadalaadene tanno iini (Matta 28.20).

1

Kadaada ma Yasu

(Lüüka 3.23–38)

1 Sorne ya ma nagereene ma kadaada ma Yasu Almasiihi, ꞌbiiꞌbala ya Dawud, ꞌbiiꞌbala ya Abrahiim.

2 Abrahiim tageene Ishak,

Ishak tageene Yaguub,

a Yaguub tageene Yahüüsa nja nagöre tanno iini.

3 A Yahüüsa tageene Fares nja Zareh ndama Tamar,

a Fares tageene Hasrüün,

a Hasrüün tageene Aram.

4 A Aram tageene Aminadab,

Aminadab tageene Nahashön,

a Nahashön tageene Salmöön.

5 A Salmöön tageene Büwas ndama Rihab,

a Büwas tageene Obiid ndama Rawus,

Obiid tageene Yessi.

6 A Yessi tageene Dawud ya uugaara ya.

A Dawud tageene Siliman ndama aka tammo Üüriya.

7 A Siliman tageene Rahabam,

a Rahabam tageene Abiya,

Abiya tageene Asa.

8 Asa tageene Yüshafat,

a Yüshafat tageene Yüram,

a Yüram tageene Üsiya.

9 A Üsiya tageene Yüsam,

a Yüsam tageene Ahas,

Ahas tageene Hasakiya.

10 A Hasakiya tageene Manasi,

a Manasi tageene Amüün,

a Amüün tageene Yüsiya.

11 A Yüsiya tageene Yakniya nja nagöre tanno iini ka ürüünü ma tadasaga ka Babil.

12 A kadu kanco ka tadasaga ka Babil ya,

a Yakniya tageene Shaltiil,

a Shaltiil tageene Zarbabil.

13 A Zarbabil tageene Abiyahüüt.

Abiyahüüt tageene Aliyakiim.

Aliyakiim tageene Asüür.

14 Asüür tageene Sadük,

a Sadük tageene Akiim,

a Akiim tageene Alyüd.

15 Alyüd tageene Aliaser,

a Aliaser tageene Mattan,

a Mattan tageene Yaguub.

16 A Yaguub tageene Yüüsïf nyuri ya Mariyom tammo ageene Yasu mo, ya ana eere aꞌda Almasiihi ya.

17 A sere ya nyeꞌdꞌde ndama Abrahiim ööꞌdö ka Dawud, öꞌdö adaꞌbaaga afünü egïïsö. Kandöꞌdö ndama Dawud alla aaco ka tadasaga ka Babil, a sere ya miini ya öꞌdö adaꞌbaaga afünü egïïsö. A sere ya öꞌdö ndama Babil ya alla aaco ka Almasiihi öꞌdö adaꞌbaaga afünü egïïsö.

Teenedene na Yasu Almasiihi

(Lüüka 2.1–7)

18 Teenedene na Yasu Almasiihi kungngo, ka Yüüsïf ka tagümmünü Mariyom kuꞌbu ya, maduna eyi yoono ka küröönö ndama Koronggore tiya Insili ya aꞌda küfürü taꞌduga ajeene. 19 A Yüüsïf iꞌi aꞌdiila iꞌi taalo asaasa tanangnga modolo oono ka oona, ïkïrï ka asaasa taadha kono kumu kume ünꞌdügüngngö.

20 A kini ka tasïnggïrï ma tumma tanno ya, a tadhangga ma Masala öꞌdö kini a kümböödö iki iini, “Yüüsïf ꞌbiiꞌbala ya Dawud, fa tariꞌba ma taꞌduga aka müüdü Mariyom kada aka tammo üüdü, kudumma tagüröönö tanno oono ka oona no, ndama Koronggore tiya Insili ya. 21 Mara teene ꞌbiiꞌbala nanangnga eere iini aꞌda Yasu, kudumma iini kara toolona kadu niini ka eema tiya toroko ya.”

22 Tumma no ka inynyo ööye miini afa ma tiya Uugaara ka takatiraana a nïïnö tanno neꞌbi Asaya no kungngo,

23 “ꞌBadaada ma tölömü mara tagüröönö meene ꞌbiiꞌbala

kanangnga eere iini aꞌda Emanwiil”*

aꞌda, Masala nja angnga.

24 Ka Yüüsïf ka ajeene ka tarigide ya, adagalinggo afa ma tiya tadhangga ma Masala ka tirina iini ya, aꞌduga aka miini. 25 Lakiini iꞌi itaalo ïïyü nja oono midhi ma tageene ꞌbiiꞌbala yoono, a Yüüsïf tanangnga eere iini aꞌda Yasu.

2

Kamasala

1 Ka Yasu ka tageenedene ka Beetlaham ma Yahüüdiya ka ürüünü tanno Hirüdüs kadagauugaara ya, aꞌda kööꞌdö kamasala na ussu tumma ma midigi no ndama fïïnï ma ndanaaya, kööꞌdö ka Örsaliim. 2 Kiki aꞌda, “Uugaara ma Yahüüdü ya ageenedene ya ïïye? Kasala ungngo timidigi niini ka fïïnï ma ndanaaya, yungngo ïïdï kööꞌdö tafara kini.”

3 Ka Hirüdüs ka taföönyö tumma no ya, a riꞌba tümmü iꞌi nja kadu ma Örsaliim nyeꞌdꞌde kungngo. 4 Ïkïrï ka tawagaana naguugaara ma kaꞌboge koona nja katalaana ma serïye indini eege iki, “Ara Almasiihi teenedene kiga?”

5 Kiki iini, “Ka Beetlaham ma Yahüüdiya, kudumma neꞌbi ka tagarigiri ada ka sorne iki,

6 ‘Ka Beetlaham anya ma Yahüüsa taalo oꞌo na dhilli ka naguugaara ma Yahüüsa,

kudumma uugaara kara töꞌdö ndama oꞌo

ööꞌdö tafa ka kadu tanno eede Israyil.’ ”*

7 Ïkïrï Hirüdüs ka tagümmünaana kamasala koona kume kume indini eege ma uuru tanno timidigi ka töꞌdö koꞌdo iini no. 8 Ïkïrï ka tuurugu eege co Beetlaham iki eene, “Aaga agolo aaga co tawwa ꞌbuugu ma ꞌbiiꞌbala amussu kada kaduna iꞌi ya aaga tadirina aꞌa nööꞌdö tafara kini tekere.”

9 Kene ka ndaföönyö tumma ka uugaara ya, kïkïrï ka tunggeene, kene ka tunggeene a timidigi neene ka tijöögö ka fïïnï ma ndanaaya no, kunggeene kene kidha kidhi köödhï ka üüdü ma ꞌbuugu tiya ꞌbiiꞌbala ka tanna kide ya. 10 Kene ka tasala timidigi kïkïrï ka tadhodho ꞌdo. 11 Kïkïrï ka co a ꞌbügöörï kaduna ꞌbiiꞌbala nja nïïmö tammo iini Mariyom. Kïkïrï ka tüürü kuꞌbu ana küüge kamma kini, kïkïrï ka tafaꞌda nakanjoko neene kanangnga dahaba iini nja kondho nja maaga. 12 A Masala tiki eene a kümböödö aꞌda kafa tapadaga ka Hirüdüs kanna, kïkïrï ka tigaala ka fïïnï tökönö kaco anya tammo eene.

Tarünö ma co Misiri

13 Kene ka ndunggeene ya ïkïrï tadhangga ma Uugaara ka ööꞌdö ka Yüüsïf a kümböödö iki iini, “Fïkïꞌdö naꞌduga ꞌbiiꞌbala nja nïïmö narünö naco a Misiri nanna kide, ara aꞌa saga tirina oꞌo aaga sa kööꞌdö, kudumma Hirüdüs ka asaasa tawwa ꞌbuugu ma ꞌbiiꞌbala iidi iꞌi.” 14 Ïkïrï Yüüsïf ka fïkïꞌdö aꞌduga ꞌbiiꞌbala nja nïïmö ooso kungngo kaco Misiri, 15 adaganna kide idhi Hirüdüs teyi. Tumma no ka inynyo ööye miini afa ma tiya Uugaara ka takatiraana a nïïnö tanno neꞌbi Asaya no kungngo, “Natümmünü aꞌa ꞌbiiꞌbala yeede ndama Misiri.”*

16 Ka Hirüdüs ka tassa ka kamasala katümmünü ünggü iini ya, ïkïrï ka agorooꞌbo ꞌdo, ïkïrï ka kürünü nasigira kagirina laala ya nagiide ya ka Beetlaham nja naꞌbuugu tanno kete kide no, laala ma nagürüünü keera kadara co tanno asigi kene no tamana ma uuru tanno iini ka taföönyö ka kamasala no. 17 A tumma na neꞌbi Armiya ka tatiraana no tarooro ka co ööye miini,

18 “Kaföönyö kadu takeere ka Raama,

fara nja ndhiidhe koꞌdꞌdo.

Rahiil mafara kudumma laala tiya oono

taalo masaasa kadu ka talomo oogo

kudumma eene ka taalo kefe ka ꞌdï.”*

Tafada ndama Misiri

19 Aga Hirüdüs ka ndeyi ya, ïkïrï tadhangga ma Masala ka ööꞌdö ka Yüüsïf a kümböödö ka Misiri, 20 iki iini, “Fïkïꞌdö naꞌduga ꞌbiiꞌbala nja nïïmö nafada naco anya ma Israyil, kudumma kadu tanno asaasa tagiidi iꞌi no kaaya.”

21 Ïkïrï ka fïkïꞌdö aꞌduga ꞌbiiꞌbala nja nïïmö aco anya ma Israyil. 22 Ïkïrï ka föönyö aꞌda Arkilaus ümmü tauugaara na pupa tiya iini Hirüdüs ka Yahüüdiya, ïkïrï ka ariꞌba co. A Masala tiki iini a kümböödö, ïkïrï ka tunggeene aco Jaliil. 23 Ööꞌdö ka anya tammo ana eere aꞌda Nasira mo adaganna kide, amang ka tumma tanno naganeꞌbi co ööye miini, “Ara tana eere aꞌda taga Nasira.”

3

Yühanna ya tatambeese ya indinaana fïïnï

(Murkus 1.1–8; Lüüka 3.1–18; Yühanna 1.19–28)

1 Ka naguuru tanno miini no, agööꞌdö Yühanna ya Tatambeese ya, ka dhïïle ma Yahüüdiya adünügü tumma ma Ïnjïïlï co a kadu, 2 “Aaga aadha ka linggo ma eema tiya toroko ya kudumma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ka ndakete.” 3 Yungngo a neꞌbi Asaiya ka tageema tumma miini iki aꞌda,

“Kafara takeere ka dhïïle,

‘Aaga indinaana fïïnï ka Uugaara kuꞌbu,

aaga indinaana nafïïnï kini kuꞌbu, ka tadhidho.’ ”*

4 A Yühanna tagümmü enꞌdi ma musa ma nagamalaga ka oona imiꞌdi eedi ana jönnö ma öttö aagu müdüünï nja küde ma dhïïle. 5 A kadu ta kicci kini ndama Örsaliim nja Yahüüdiya nyeꞌdꞌde nja naꞌbuugu tanno kete ka Ri ma Ürdün no. 6 Atagambeese eege ka Ri ma Ürdün eene ka tamma ka Masala kaadha ka eema tiya toroko ya.

7 A Yühanna tiji naFariisi nja Sadügiin dhabbu ka ticci kini ma tambeese, ïkïrï ka tiki eene, “Aaga na laala ma nöönï no! Mada iꞌi yungngo alaana aaga ka nafïïnï aaga tarünö ka tagorooꞌbo tanno unggunu töꞌdö no? 8 Aaga alinggo eema ya aꞌdiila ya ara tanangnga kadu katussu aꞌda kaadha aaga ka eema tiya toroko ya. 9 Aaga tafa tiki ka nanggeyi tanno ada aꞌda Abrahiim ya pupa tiya ada, nïkïrï aꞌa ka tiki aaga, Masala mana türü moono kara taꞌbele nïïgïsï no kada laala tiya Abrahiim. 10 Asa kafa takete ka teedhe ereere ma naafa, fa ya taalo öꞌdö ana ïïye kaꞌdiila ya, atendhe apügünja ka ïssï.

11 “Nambeese aꞌa aaga a ꞌbïïdï ma toolona tatoroko. Lakiini ömöꞌdï inggide ara töꞌdö kede keere agiiꞌbi aꞌa nitaalo natambaanya tagildhe egïïde yiini ara tambeese aaga a Koronggore tiya Insili ya nja ïssï. 12 Siꞌdiga ma ungngo iini agirnaana ꞌdeeli koꞌdo iini awagaana migile miini koona uurugu co ꞌboode, ara kafü ïssï ka koforo ka finne turi.”

Yühanna ambeese Yasu

(Murkus 1.9–11; Lüüka 3.21–22)

13 A Yasu ka öꞌdö ndama Jaliil aaco Ürdün ka Yühanna aꞌda ambeese iꞌi. 14 Lakiini Yühanna anu iki iini aꞌda, “Nagala aꞌa ka asaasa oꞌo ka tambeese aꞌa, na oꞌo sa agala ka ööꞌdö kede adha?”

15 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Fa kide ama ꞌbïtïngngö, amang kaja tafara linggo na Masala.” Yungngo Yühanna ka tamma.

16 Ka Yasu kanda kambeesedene ïkïrï ka ööꞌdö koꞌdo ndama ꞌbïïdï, a ꞌdotomboꞌdo tatanfaꞌda asala Koronggore ya Masala ka tunggunu akuꞌbu ka afeene nja ndalambo idhi kini ka oona. 17 A tumma töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo kiki, “ꞌBiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi dhorro ya, iꞌi yungngo, kaꞌdiila oona eede ma iini.”

4

Ebliisi aꞌbꞌba Yasu

(Murkus 1.12–13; Lüüka 4.1–13)

1 A Koronggore tüügü Yasu aaco dhïïle iini, a Ebliisi co taꞌbꞌba iꞌi. 2 Ümmü tenege a füngngö ukumu kadu keera ooso kungngo ana uuru miini, idhi ïïre tümmü iꞌi. 3 Ïkïrï Ebliisi ka ööꞌdö kini iki iini, “Üürü oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala, iki a nïïgïsï tanno ka temꞌbele kada miteene.”

4 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Sorne ma Masala iki,

‘Taalo miteene unggodho oogo mamana ömöꞌdï keefe ka ꞌdï iini,

lakiini a tumma tanno Masala ka teema no nyeꞌdꞌde.’ ”*

5 Ïkïrï Ebliisi ka ꞌduga iꞌi aaco anya tammo insili mo iini, anangnga iꞌi ka ꞌdïngnge ka la ma Masala ka ꞌdasala koꞌdꞌdo. 6 Iki iini, “Üürü oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala ya, pügü eyi yüüdü caaꞌbu kudumma sorne ma Masala ka tiki aꞌda,

‘Ara Masala tiki a kadhangga tanno oono

aꞌda kaada oꞌo ana iisine

kudumma mïsï kara teedhe oꞌo ka awwa.’ ”*

7 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Sorne ma Masala iki aꞌda, ‘Fa taꞌbꞌba Masala Uugaara müüdü ka oona.’ ”*

8 Ebliisi taꞌduga Yasu asïrö anya ma dhonggoro mo iini, aala iꞌi ka tauugaara ma ꞌbüdhülü nja türü miini nyeꞌdꞌde kungngo. 9 Iki iini, “Eema ya nyeꞌdꞌde kungngo ara aꞌa tanangnga oꞌo, küdü kara tüürü kuꞌbu kede kidha namma kede.”

10 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Sigi co kanna kede ka oona oꞌo na Ebliisi no, sorne ma Masala iki,

‘Üürü kuꞌbu ana küüge kidha ma Masala Uugaara müüdü nalinggo ada oono unggodho oogo,

üdü ka tüürü kuꞌbu namma kono.’ ”*

11 Ïkïrï Ebliisi ka tinyi iꞌi kuꞌbu, a kadhangga töꞌdö kalinggo ada iini.

Yasu alaana kadu ka Jaliil

(Murkus 1.14–15; Lüüka 4.14–15)

12 Aga Yasu ka taföönyö aꞌda Yühanna ananja ka pabuusu ya, ïkïrï ka tunggeene aaco Jaliil. 13 Ïkïrï ka tunggeene ka Nasira aco tanna ka Kafarnahööm ka tinggini ma to ma Jaliil, ka anya ma Zabaloon nja Naftali. 14 Amang ka tumma tanno neꞌbi Asaiya ka takiki no, co ööye miini.

15 “Ka ꞌbüdhülü ma Zabaloon nja Naftali,

ndama nafïïnï ma to ma tadigaala ka Ürdün,

Jaliil ma kajeene.

16 Kadu na anna ka ndüülï no,

kasala töyeene na dhabbu no

a kadu na anna ka ꞌbuugu ma ndüülï ma inde no

kaꞌdaranja töyeene kene ka oona.”*

17 Ndama uuru tanno miini no ïkïrï Yasu ka talaana kadu iki, “Aaga aadha ka tatoroko kudumma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kanda kete.”

Kadalaadene na dhidha no

(Murkus 1.16–20; Lüüka 5.1–11)

18 A Yasu tagunggeene ka tinggini ma to ma Jaliil asala nagöre keera, Samaan yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Bütrüs ya nja örre tiya iini Andraws kapapügü saꞌbaka co to kudumma eene ka tümmü kïlöögö. 19 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga öꞌdö kede keere nalaana aaga ka kinne kadu.” 20 Kïkïrï karooro ka tinyi nasaꞌbaka neene kuꞌbu kara kaduurna iꞌi keere.

21 Unggeene ndama kanna asala nagöre könö keera afeꞌde, Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Zaꞌbedi nja örre tiya iini ya ana eere aꞌda Yühanna ya, kungngo ka mürkabü, nja pupa tiya eene Zaꞌbedi kindinaana nasaꞌbaka neene, ïkïrï Yasu ka tagümmünü eege. 22 Karooro ka tinyi mürkabü kuꞌbu nja pupa tiya eene kara kaduurna iꞌi keere.

Yasu oolona kadu ka maara

(Lüüka 6.17–19)

23 A Yasu takunggunaana kuꞌbu ka naanya ma Jaliil nyeꞌdꞌde kungngo, alaana kadu ka naala ma talaana adünügü tumma ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo eene, oolona kadu ka maara. 24 A tumma miini tanyala kuꞌbu ka Süüriya nyeꞌdꞌde kungngo, a kadu na maara no töꞌdö kini nyeꞌdꞌde nja tanno nagoronggore ka talinggo eege no, nja namügüre nja tanno ana insigiri no, oolona eege. 25 A kadu ma Jaliil tuurna iꞌi keere kadhabbu, nja Naanya tanno adaꞌbaaga no nja Örsaliim nja Yahüüdiya nja ndaꞌda ma Ürdün.

5

Talaana na Yasu ka ꞌdikinya

1 Aga Yasu ka tasala kadu kadhabbu ya, ïkïrï ka sïrö ꞌdikinya emmi, a kadalaadene niini töꞌdö kini kete, 2 ïkïrï ka talaana eege iki,

3 “Aꞌdiila nja kadu tanno iicolo ka nanggeedi a koronggore no,

kudumma eene ka taluna tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo.

4 Aꞌdiila nja kadu tanno afara no,

kudumma Masala ma tayugu fara eene ka ïïye.

5 Aꞌdiila nja kadu tanno üpü nanggeyi neene co kudumma Masala no,

kudumma eene kara takarna ka ꞌbüdhülü.

6 Aꞌdiila nja kadu tanno ïïre kagu eege nja tenege ma tumma tanno dhorro no,

kudumma eene kara tüüsü.

7 Aꞌdiila nja kadu tanno amana eema a kadu no,

kudumma Masala mara tana ꞌbangnga meene.

8 Aꞌdiila nja kadu tanno insili ka nanggeedi no,

kudumma eene kara tiji Masala.

9 Aꞌdiila nja kadu tanno alinggo taꞌdiila no,

kudumma eene kana eere aꞌda, laala ya Masala.

10 Aꞌdiila nja kadu tanno kïrïmïdene no kudumma eene kadho ka fïïnï,

kudumma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kungngo eene.

11 “Aꞌdiila nja aaga a kadu ka teela aaga ka linggo aaga kafünü korokoro kada ka oona ma eema tiya toroko ya kudumma eere tiya eede. 12 Aaga dhodho aaga taꞌdeema, kudumma eema ma talïngnge ungngo ada ka ꞌdotomboꞌdo dhabbu, tafiigi meene ka tagüünï tatoroko a naganeꞌbi kada kidha.

Töyeene nja tanggaꞌdala

(Murkus 9.50; Lüüka 14.34–35)

13 “Aaga ka tanggaꞌdala ma ꞌbüdhülü, a tanggaꞌdala kara tasügünï üürü tanyeꞌdenyeꞌde miini kara titaalo ꞌdee, ara angnga tanangnga eege kada tanyeꞌdenyeꞌde nya afeꞌde? Illi a kadu tadhifi co akürö a kadu tïsïraana kide.

14 “Aaga ka töyeene ma ꞌbüdhülü, taalo nööꞌdï no ka anya koꞌdo no kara tadünggüdhü. 15 A ömöꞌdï taalo ara tata ïssï ka lamba anangnga ka dhafala ka tümꞌbü, lakiini aꞌdiniga oogo ka ndanda amang kono töyeene ada ka kadu tanno ka ꞌbügöörï no. 16 Aaga fa ka töyeene tanno ada ka öyeene ada ka kadu kidha, nggeege amang kene tiji linggo naada na ꞌdiila no kafünügü Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya koꞌdo.*

Talaana ma Serïye

17 “Aaga fa tiki kide aꞌda aꞌa nöꞌdö taadha ka tumma ma Serïye nja tumma ma naganeꞌbi, taalo aꞌa nöꞌdö tagaꞌda, lakiini aꞌa nöꞌdö takïꞌdï eege kuꞌbu. 18 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, salla a ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo tamanyaga, taalo ꞌbandumma unggodho kungngo a titaalo ꞌdo salla idhilli kungngo ka tumma tanno serïye ara titaalo illi a tumma ma Serïye tafaradene ꞌdo. 19 Ömöꞌdï ya agaꞌda tumma no, münda ya idhilli ya, ara ka talaana kadu aꞌda üünï nggeege afa iꞌi ya, ara tidhilli ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo, illi ömöꞌdï ya linggo iini dhorro ya, alaana kadu, ara tïdhïndhï ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo. 20 Ara aꞌa tiki aaga, ka taꞌdiila tanno ada, taalo kagiiꞌbi naFariisi nja katalaana ma serïye ya, tumma dhorro taalo aaga kara co ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo.

Tagorooꞌbo

21 “Kaföönyö aaga Serïye ka takiki a kadu ma ꞌbilli aꞌda, ‘Kafa tagirina kadu,* ömöꞌdï ya tagirina kadu ya, ara uugaara tümmü iꞌi iidaana.’ 22 Lakiini aꞌa niki aaga, ömöꞌdï ya agorooꞌbo nja örre tiya iini ya, ara tahükümüdene afeꞌde, ömöꞌdï ya iki örre tiya iini aꞌda sölömü ya, ara kadu ma la ma kadïïfï ma Yahüüdü tindini iꞌi, lakiini ömöꞌdï ya iki oꞌo aꞌda ꞌbaga ya ara co ka ïssï ma Jahanam.

23 “Küdü kara tasaasa tïrrï a nïïmö ma erïïdö ka mïsï ma tïrrï ya, nassa ka tagïïgï tumma ma ꞌbandagorooꞌbo ungngo ada kuꞌbu nja örre tiya yüüdü ya. 24 Nyi nïïmö ma taraana yüüdü ka mïsï ma tïrrï. Unggeene naco teema tumma ma taꞌdiila nja örre tiya üüdü ka dhidha, nassa kico tïrrï a nïïmö ma erïïdö tiya üüdü.

25 “Areere naꞌdiila nja diidi ma oꞌo aꞌda kaleefe aaga tunggeene ka fïïnï ma co ka serïye nja iini, ïïꞌdï tümmünü oꞌo uugaara, a uugaara tümmünü oꞌo a tamönggö, a tamönggö taꞌduga oꞌo unggu ka pabuusu. 26 Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, taalo oꞌo nara töꞌdö kürö ndama iini, illi küdü ka anangnga gürüüsï kuꞌbu nyeꞌdꞌde.

Temelö

27 “Kaföönyö aaga ka kadu ma ꞌbilli katiki aꞌda, ‘Aaga fa tatemelö.’* 28 Lakiini aꞌa niki ömöꞌdï ya assa ka aka asaasa oogo ana eedi ya iꞌi afüngngö ana oogo ana eedi. 29 Üürü ööye ma nïïsö ma kuri yungngo ya nangnga oꞌo ka talinggo eema ya toroko ya, agodhe iꞌi nüpü co küdü ka oona, aꞌdiila a tuuꞌda tökönö ka ꞌdugadene küdü ka oona, a tuuꞌda tafa co ka ïssï ma Jahanam nyeꞌdꞌde. 30 Üürü nïïsö ma kuri nüüdü ka amana oꞌo ka talinggo tatoroko ya, rumuna eege co üdü ka oona, aꞌdiila nggeege a tuuꞌda tökönö ka ꞌdugadene küdü ka oona, amang ka tuuꞌda tanno üüdü nyeꞌdꞌde tafa co ka ïssï ma Jahanam.”

Tadheene

(Matta 19.9; Murkus 10.11–12; Lüüka 16.18)

31 “Ageemadene aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya adheene nja aka tammo iini ya, anangnga waraga ma tadheene oono.’* 32 Lakiini aꞌa niki aaga, ömöꞌdï ya apa ka aka tammo iini ya, ara tanangnga oogo ka tatemelö illi kini ka aduna oogo ka füngngö nja ömöꞌdï. Ömöꞌdï ya arna aka ma adheene nja nyuri mo, iꞌi ya afüngngö ana oogo a nyooro.

Taküdöönö

33 “Kaföönyö aaga, iini ka takiki a kadu ma ꞌbilli, ‘Aaga fa taküdöönö a korokoro, lakiini aaga fa ka taküdöönö tanno ada ka tagüünï ada Uugaara no.’ 34 Lakiini aꞌa niki aaga, aaga fa taküdöönö ꞌdo a ꞌdotomboꞌdo kudumma eene kada ꞌbuugu ma temmi tiya Masala. 35 Aaga fa taküdöönö a ꞌbüdhülü kudumma iini kada ꞌbuugu ma uune tanno oono iꞌi ya miini nja Örsaliim kada anya tammo Uugaara tiya Dhabu ya. 36 Fa taküdöönö ana üüdü tiya yüüdü, kudumma üüdü taalo na tanangnga ndanawu ka unggodho kungngo ka taꞌbassa nja eene ka taꞌdüꞌdꞌdü. 37 Lakiini aaga, fa ka tumma tanno ada aꞌda, ‘Ïï’ nja ‘Uꞌu,’ ömöꞌdï ya agusu nïïmö öccö kide ya iꞌi ya ömöꞌdï tiya toroko ya.”

Taꞌdïïnö

(Lüüka 6.29–30)

38 “Kaföönyö aaga iini ka tiki a kadu ma ꞌbilli, ‘Ööye nja ööye miini, tinggini nja tinggini.’* 39 Lakiini aꞌa niki aaga, aaga fa taꞌdïïnö kömüsü ma eema tiya atoroko ya, ömöꞌdï kara tabbü oꞌo ka tanggarama ma nïïsö ma kuri ya, napelanaga könö iini. 40 Üürü ömöꞌdï öccö asaasa tasigi oꞌo aꞌduga tenꞌdi müüdü ma teene mo ya, fa kini aꞌduga tenꞌdi müüdü ma kürö mo afeꞌde. 41 Üürü ömöꞌdï aꞌbunu oꞌo aꞌda nunggeene nja meele ma unggodho ya unggeene nja iini nameele keera. 42 Ka ömöꞌdï ka arangnga nïïmö küdü nanangnga iini, aga ömöꞌdï ka asaasa nïïmö küdü a kümüsü nafa taꞌduga kini.

Asaasa nadiidi nüüdü

(Lüüka 6.27–28, 32–36)

43 “Kaföönyö aaga iini ka takiki ꞌbilli, ‘Asaasa ömöꞌdï ya kete küdü ya,* naanu ka diidi ma oꞌo.’ 44 Illi aꞌa niki aaga, aaga asaasa nadiidi naada, aaga tafara ka Masala kudumma kadu tanno alinggo aaga no. 45 Amang kada ta laala tiya Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya, kudumma iini ka anangnga ndanaaya ka öyeene ada a kadu tanno oroko no nja tanno aꞌdiila no, amana tomboꞌdo a kadu tanno aꞌdiila no, nja tanno üünï ada kadu kuꞌbu no. 46 Kada ka tasaasa kadu na asaasa aaga no, nïïmö yaada ka taluna kide iꞌi ïïye? Taalo kadu na ama tuluꞌba no kalinggo eege? 47 A kada kara tööjülü nagöre naada unggodho eege, ara aaga taluna minna ya aꞌdiila ya kide? Taalo kadu na taalo kussu Masala no kalinggo nggeege? 48 Aaga ꞌdiila dhorro kudumma Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya, aꞌdiila dhorro.”

6

Nyi eema a kadu tanno eema katitaalo kene no

1 “Aaga adïnï koꞌdo aaga tafa tamana eema a kadu ka kadu kidha, amang kene tiji aaga, nggeege ya taalo Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya ara tanangnga eema aaga afeꞌde. 2 Küdü kara tanangnga nïïmö ömöꞌdï, fa tabbü amba nja tïnïïdö afa ma tiya kadu töccö ka talinggo ka naala ma talaana nja nafïïnï no kungngo, amang ka kadu tafünügü eege koꞌdo, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro kadu no ka ndaꞌduga faana yeene nyeꞌdꞌde. 3 Lakiini küdü kara tanangnga nïïmö ömöꞌdï ya, fa tafa ka nïïsö ma küüle tafa kussu nïïmö ya nïïsö ma kuri ka talinggo ya. 4 Amang ka linggo tanno miini no tanna ka küdhü, amang ka Pupa tiya yüüdü ya iji eema ka küdhü, ya tanangnga talïngnge nüüdü oꞌo.

Tafara ka Masala nja tümmü tenege

(Lüüka 11.2–4)

5 “Kada kara tafara ka Masala ya, aaga tafa tafeene nja kadu tanno aꞌdiniga nanggeyi neene cooꞌdo no, kasaasa tafara ka Masala ka naala ma talaana nja natinggini ma nafïïnï amang ka kadu tadïnö kene, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kadu na miini no ka ndaꞌduga faana yeene nyeꞌdꞌde. 6 A küdü kara tafara ka Masala ya, kolo la tiya yüüdü neere ka ïnye, na oꞌo sa ka fara ka Pupa tiya yüüdü ya ka küdhü ya, a Pupa yüüdü ya iji oꞌo ka küdhü ya, iꞌi yungngo ara tanangnga talïngnge nüüdü oꞌo. 7 Aaga fa teema tumma aaga tamꞌbirinaana kada kara tafara ka Masala afa kadu na taalo kussu nafïïnï ma Masala no, eege kiki kide aꞌda Masala mara tamma kene ka tumma eene kadeema tumma kadhabbu. 8 Aaga fa tafeene nja eene, kudumma Masala Pupa yaada milli ka tussu nïïmö yaada ka asaasa ya aꞌda küfürü aaga tarangnga.

9 “Aaga afara ka Masala afa ma tiya kungngo,

‘Pupa yïïdï ya ka ꞌdotomboꞌdo ya,

fa ka eere tiya yüüdü ïdhïndhï.

10 Fa ka tauugaara tanno üüdü ka ööꞌdö

fa ka tumma tanno üüdü küünïdene ka ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo.

11 Nanangnga kuri ma uuru tanno ungngo.

12 ꞌDuga tamꞌbaga nïïdï kïdï ka oona

afa miïdï ka afa ka kadu tanno üünï tatoroko ana ungngo no.

13 Fa tafa kïdï ungngo taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene,

lakiini oolona ungngo ka tatoroko.’

14 Kada kara tüpü nanggeyi co ka eema tiya kadu ka talinggo ana aaga ya, ara Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya tafa ka tatoroko tanno ada. 15 A kada katitaalo kafa ka tamꞌbaga tanno kadu, taalo Pupa yaada ataꞌduga tamꞌbaga naada ada ka oona.

Tümmü tenege

16 “Kada kara tümmü tenege, aaga tafa tafa ka kadu kussu aꞌda kümmöönö aaga, aaga fa tafeene nja kadu tanno alinggo eema ka kadu kidha aꞌda kiji eege. Kamüürü kagaꞌda ïïye neene, kalaala a kadu amang kene tiki aꞌda eege kümmü tenege, nïkïrï aꞌa ka tiki aaga aꞌda kadu no kandaꞌduga faana yeene. 17 Lakiini küdü kara tümmü tenege naꞌbunaana uuꞌba küdü ka üüdü nagala ïïye. 18 Amang ka kadu tafa tussu aꞌda nümmü oꞌo tenege, illi Pupa yüüdü ya anna ka küdhü ya iꞌi yungngo ussu, a Pupa yüüdü ya ka küdhü ya, ara tanangnga talïngnge oꞌo.

Almaala ka ꞌdotomboꞌdo

(Lüüka 12.33–34)

19 “Aaga fa tawaana eema ma ꞌbüdhülü ada kuꞌbu, kudumma iini kara talaꞌba a küꞌdüüꞌdü talimi nja kanyooro kara tagüꞌdü kanyooro. 20 Lakiini aaga waanaga eema co ꞌdotomboꞌdo kita a tasügünï katitaalo kide nja küꞌdüüꞌdü ya, amang ka kanyooro tafa tagüꞌdü ka ꞌduga. 21 ꞌBuugu ya eema tiya üüdü ka tanna kide ya ara eedi yüüdü tannaꞌdaga co.

22 “Töyeene ma tuuꞌda tanno üüdü aꞌda ööye, ööye yüüdü kara taꞌdiila, ara oona nüüdü töyeene nyeꞌdꞌde kungngo. 23 Üürü ööye yüüdü atatoroko ya ara oona nüüdü ta ndüülï a töyeene na küdü no kara ta ndüülï ara ndüülï miini tatoroko dhorro.

24 “Taalo ömöꞌdï kara tambaanya talinggo ada a kadu keera, kudumma iini kara tüünï ada ya kuꞌbu asaasa ya, ara tamma kada öccö aanu ka töccö, taalo aaga ka tambaanya talinggo ada Masala nja almaala.

Fa tadinigöögö

(Lüüka 12.22–34)

25 “Iꞌi yungngo eede ka tiki aaga, aaga fa tadinigöögö ma nangnga eyi tanno ada ma tooye nja kuri, nja enꞌdi ma tagïrnï ka oona, taalo tefe ka ꞌdï kagiiꞌbi kuri, a tuuꞌda tagiiꞌbi enꞌdi? 26 Aaga assa ka uyi ma ꞌdotomboꞌdo taalo ka leele kitaalo karaana taalo kodhde kuurugu co naꞌboode, a Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya sa kaamana eema eene, taalo aaga kaguꞌdaana aaga tagiiꞌbi eege? 27 Mada ana kada ara tagussu mitiri ka oona tanno iini kadhonggoro?

28 “Minna agu tumma ma enꞌdi kaguꞌdu aaga ka oona? Aaga ïïrï togoogo ma lodho inggiridene nya taalo kadhügürü kayaana. 29 Ara aꞌa tiki aaga, münda Siliman ka tïdhïndhï tanno iini ꞌdo, taalo akümmü tenꞌdi ka oona kaꞌdiila afa ma togoogo tiya miini ya kungngo. 30 Ooyo ma lodho ya abbü tuli ꞌbïtïngngö atinyogo taka, magïrnï Masala enꞌdi ya aꞌdiila ya kene ka oona adha illi aaga taalo mara tagïrnï enꞌdi ada ka oona? Aaga na tumma ma Masala ka titaalo kada ka nanggeedi no. 31 Aaga fa tadinigöögö aaga tiki aꞌda, ‘Ara ungngo tagu minna ara angnga tooye minna, ara angnga tümmü minna ka oona?’ 32 Kadu na taalo kussu Masala no eege kungngo ka asaasa eema nggeege, a Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya ussu aꞌda kasaasa aaga eema ya nyeꞌdꞌde kungngo. 33 Lakiini aaga asaasa tauugaara ma Masala ka dhidha nja fïïnï tiya oono, eema ya nyeꞌdꞌde assa ka kusunja kada kide. 34 Nggeege aaga fa tadinigöögö ma eema ma taka, kudumma taka eema yeene inggide unggodho eege fa ka eema ma uuru tanno ama miini unggodho iꞌi.

7

Tafünü tumma ka kadu koꞌdo

(Lüüka 6.37–38, 41–42)

1 “Aaga fa tasigi kadu amang kada tafa tasigidene. 2 Afa maada ka tasigi kadu ara aaga tasigidene tekere, yaada ka talinggo a kadu ya, ara talinggo adene ana aaga nggeege. 3 Minna agu oꞌo nadïnö ꞌbandïïsï yungngo ka örre tiya yüüdü ka ööye ya, ara oꞌo ka titaalo naana ïïye ka ndageeꞌdi tanno üüdü ka ööye no. 4 Ara oꞌo tiki a tööjöögö aꞌda, ‘Öödhï naꞌduga ꞌbandïïsï küdü ka ööye,’ aꞌda ndageeꞌdi kungngo üüdü ka ööye kadhabbu. 5 Oꞌo adha na ꞌdinigi eyi yüüdü cooꞌdo no, ꞌduga ndageeꞌdi küdü ka ööye tikinggi amang küdü tiji ꞌbuugu dhorro, na oꞌo saga ꞌduga ꞌbandïïsï ka tööjöögö ka ööye.

6 “Aaga fa tamana eema ya aꞌdiila ya a tiini, aaga fa tamana eema yaada ya insili ya a nagüdürü, kudumma eene kara tïsïrï kide ana uune kudumma eene kara tapadaga kada kadhagaana aaga kuꞌbu.

Aaga arangnga amang kada taluna

(Lüüka 11.9–13)

7 “Aaga arangnga amang eema tananja aaga, aaga asaasa eema amang kini tananja aaga, aaga adhoodho ïnye ka tanfaꞌda nja aaga. 8 Kudumma ömöꞌdï tiya arangnga ya ara taꞌduga nïïmö ya miini ya, ömöꞌdï ka asaasa nïïmö aluna, a ya adhoodho ïnye ya kara tafaꞌdanja iini. 9 Mada ana kada a ꞌbiiꞌbala tiya iini kara tarangnga miteene kini anangnga mïsï iini. 10 Üürü asaasa mïdïgïlöögö kini anangnga nï iini. 11 Aaga kada oroko kungngo kussu aaga kaamana eema ya aꞌdiila ya a laala tiya ada, anda ara tafaanya a Pupa tiya ada ka ꞌdotomboꞌdo ya kara tamana eema ya aꞌdiila a kadu tanno arangnga iꞌi no. 12 Eema yaada ka asaasa ka kadu kadalinggo ana aaga ya, aaga linggo nggeege ana eege tekere, kudumma talaana ma serïye nja naganeꞌbi eege kamiini nyeꞌdꞌde kungngo.

Ïnye na iciri no

(Lüüka 13.24)

13 “Aaga tigaala ka ïnye tanno iciri no, kudumma ïnye tanno ömbölö ka falangnga no, fïïnï ma tara taama iꞌi ya miini, a kadu kadhabbu ka ndigaala kide. 14 Fïïnï ya iciri ya nja tiya iideene ya iꞌi yungngo amanaga kadu co fïïnï ma tefe ka ꞌdï, a kadu ka idhilli eege kungngo kara taluna iꞌi.

Fa nja ïïye miini

(Lüüka 6.43–44)

15 “Aaga adïnï koꞌdo kudumma naganeꞌbi tanno korokoro no, kicci kada kafeene nja kidheefele, lakiini ka nanggeedi tanno eene kafeene nja öö tiya ümmü kadu ya. 16 Ara aaga tussu eege ndama linggo tanno eene, kira ꞌdee kara teene kiꞌbimꞌbi, a ndhaaru ꞌdee ara teene, ïndïïye? 17 Fa ya aꞌdiila ya ara teene ïïye na aꞌdiila no, fa ya toroko ya a teene ïïye na oroko no. 18 Taalo fa ya aꞌdiila ya ara teene ïïye na oroko no, a fa ya toroko ya taalo ara teene ïïye na aꞌdiila no. 19 Fa ya taalo eene ïïye kaꞌdiila ya, a kadu teedhe iꞌi küpü ka ïssï. 20 Ndama linggo tanno eene ara angnga tussu eege.

Tumma nja linggo

(Lüüka 13.25–27)

21 “Taalo kadu no kümmünü aꞌa aꞌda, ‘Uugaara, Uugaara,’ no nyeꞌdꞌde kara co ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo, illi ömöꞌdï ya alinggo a tumma ma Pupa tiya eede ya ka ꞌdotomboꞌdo ya. 22 Kadu dhabbu kassa ka tiki aꞌa ka uuru tanno miini no aꞌda, ‘Ka Uugaara, Ka Uugaara, taalo ungngo kageema tumma ma Masala ana eere tiya yüüdü, ungngo tagasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona ana eere tiya yüüdü, ungngo tagalinggo eema keefe ana eere tiya yüüdü?’ 23 Nïkïrï aꞌa ka tiki eene, ‘Taalo aꞌa nussu aaga ꞌdo agolo kanna aaga na oroko no!’

Katarüꞌböönö ma nööꞌdï keera

(Lüüka 6.47–49)

24 “A ömöꞌdï ya aföönyö tumma neede alinggo iini ya, afeene nja ömöꞌdï tiya aꞌdara ya arüꞌbü ꞌdï yiini ka ꞌdokonꞌda ya. 25 A tomboꞌdo taꞌdïnggö a faaya a tanya ma talinggo ꞌdï asa ka taalo aꞌdïnggö ꞌdo, kudumma iini ka tarüꞌbü adene ka ꞌdokonꞌda. 26 A ömöꞌdï ya aföönyö tumma neede asa ka taalo alinggo iini ya, afeene nja ömöꞌdï tiya aꞌbaga ya, arüꞌbü ꞌdï yiini ka ndamugu. 27 Ïkïrï tomboꞌdo ka ööꞌdö a tanya ka kürü ꞌdï yiini kuꞌbu aꞌdïnggö, taꞌdïnggö miini ka toroko ꞌdo.”

28 Ka Yasu ka ndatïïmö tumma niini, a kadu tadhere ka talaana tanno iini no. 29 Kudumma iini ka talaana eege a türü, taalo kafeene nja tanno katalaana ma serïye no kungngo.

8

Yasu oolona ömöꞌdï ya ana kutukunya ka oona ya

(Murkus 1.40–45; Lüüka 5.12–16)

1 Ka Yasu ka taꞌbardaga caaꞌbu ndama ꞌdikinya ya, a kadu tuurna iꞌi keere kadhabbu. 2 A ömöꞌdï ya ana kutukunya ka oona ya töꞌdö üürü kini kidha, iki iini, “Ka Uugaara, üürü nasaasa oꞌo nanangnga aꞌa ka tinsili ka oona.”

3 Ïkïrï Yasu ka kilina nïïsö ümmü iꞌi ka oona iini, “Namma aꞌa aꞌda oꞌo tinsili.” Ïkïrï kutukunya ka arooro ka tinsili, a kutukunya tarooro ka titaalo. 4 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Aföönyö fa tadirina ömöꞌdï töccö ꞌdo, lakiini unggeene naco tala oona nüüdü a taꞌboge, na oꞌo saga nangnga tïrrï na Müüsa ka tiki no kuꞌbu amang kene tussu iini.”

Yasu oolona ömöꞌdï ma linggo

(Lüüka 7.1–10)

5 Ïkïrï Yasu kico Kafarnahööm, uugaara ma nasigira na öꞌdö miya no öꞌdö kini adageema nja iini. 6 Iki iini, “Ka uugaara, ömöꞌdï ya alinggo nja aꞌa ya amaara ada inni ka ꞌdï afüngngö, oona kagu iꞌi ꞌdo itaalo ambaanya tino.”

7 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ara aꞌa töꞌdö toolona iꞌi.”

8 Ïkïrï uugaara ma nasigira ka tiki iini, “Uugaara, taalo aꞌa naꞌdiila ma üüdü kara co ꞌdï tiya eede, lakiini tiri tumma ünꞌdügüngngö, a ömöꞌdï yeede a taꞌdiila. 9 Aꞌa na uugaara ma nasigira kinggide kalinggo ada aꞌa nara tiki a tiya aꞌda, ‘Unggeene,’ aföönyö aco, niki a tiya aꞌda, ‘Aayu,’ aföönyö ööꞌdö, nara tiki ömöꞌdï tiya alinggo ada aꞌa ya aꞌda, ‘Alinggo kungngo,’ aföönyö alinggo.”

10 A Yasu tadhere, iini ka taföönyö tumma niini no, ïkïrï ka tiki a kadu tanno unggeene nja iini no, “Tumma dhorro eege kungngo eede ka tadirina aaga, taalo ömöꞌdï ma tamma ka Masala ana eedi afa ömöꞌdï ya ka Israyil. 11 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga, kadu kinggide kadhabbu kara sa kööꞌdö ndama fïïnï ma ndanaaya nja taꞌbuugu kööꞌdö temmi nja Abrahiim nja Ishak nja Yaguub ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo. 12 Lakiini kadu na ma tauugaara no kara tuurunja co kürö ka ndüülï kabbünaana igini ka oona kide.”

13 Ïkïrï Yasu ka tiki uugaara ma nasigira, “Kolo afa ma tamma tanno üüdü ana eedi no ara taꞌdiila.” Ïkïrï ömöꞌdï ya maara ya karooro kaꞌdiila ka ööye miini.

Yasu oolona kadu kadhabbu

14 Ïkïrï Yasu ka co kita Bütrüs aluna ꞌberki miini ka tamaara ma füngngö. 15 Ïkïrï ka tümmü oogo ka nïïsö a maara taadha kono, mafïkïꞌdö müünï ada eema eene.

16 Ka ꞌbuugu kanda siiya ya ïkïrï kadu ka ööꞌdö a kadu tanno indima no a Yasu kadhabbu, ïkïrï ka tagasoro nagoronggore ka kadu ka oona nyeꞌdꞌde kungngo a tumma ma nïïnö oolona kadu na maara no nyeꞌdꞌde. 17 A tumma na neꞌbi Asaiya ka tageema no, co ööye miini, iini ka tiki,

“Aꞌduga tinꞌdꞌdi kaja aꞌduga maara kaja ka oona.”*

Yasu alla kadu ma ꞌbüdhülü

(Lüüka 9.57–62)

18 A Yasu tassa ka kadu ka tadhabbu kini ka oona ya, ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini aꞌda kadaꞌda kaco tinggini ma to tökönö. 19 Ïkïrï tatalaana ma serïye ka ööꞌdö kini iki iini, “Ka Tatalaana, ara aꞌa turna oꞌo keere kita üüdü kara co kita.”

20 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Kijeene kungngo a nasura a nafü kungngo uyi ma ꞌdotomboꞌdo, illi ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taalo ꞌbuugu miini ka anangnga üüdü kide.”

21 A könö ana ka kadalaadene tanno iini tiki iini, “Uugaara, fa kede naco tatüꞌbü pupa yeede tikinggi.”

22 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Uurna aꞌa keere fa ka kadu tanno aaya no katüꞌbü kadu neene no aaya no.”

Yasu arïgï tanya

(Murkus 4.35–41; Lüüka 8.22–25)

23 Ïkïrï Yasu ka taka ka mürkabü, a kadalaadene turna iꞌi keere. 24 Ïkïrï tanya ka tagïïsö dhindho, a ꞌbïïdï taküdhü mürkabü koona aꞌda agarigide Yasu. 25 Ïkïrï kadalaadene niini ka co iini kete kiiji iꞌi kiki iini, “Uugaara, oolona ungngo ara ungngo taaya.”

26 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Minna agu aaga, aaga tariꞌba? Kitaalo tamma ma Masala ada ka nanggeedi.” Ïkïrï ka fïkïꞌdö agirnaana ka tanya nja ꞌbïïdï ka to, a ꞌbuugu tamusuli kuꞌbu amudhudhuli.

27 A kadu tadhere kiki aꞌda, “Ömöꞌdï öjö yungngo? A tanya nja to kaföönyö tumma niini!”

Yasu oolona kadu keera

(Murkus 5.1–20; Lüüka 8.26–39)

28 Aga Yasu ka ndala ndaꞌda ma to kete ma Jadriini a kadu töꞌdö kürö ndama naala ma oofo keera ana koronggore tanno oroko no ka tuurunja kene ka oona kindima, koreene nja iini a kadu tariꞌba taalo kunggeene ka fïïnï tiya miini ya. 29 Kiidhe kiki, “Minna yüüdü nja ungngo, Yasu ꞌBiiꞌbala ma Masala, nöꞌdö kita ma tapusu ungngo aꞌda aleefe ꞌbuugu?”

30 Aꞌda nagüdürü kinggide kaguri kuꞌbꞌba kadhabbu. 31 A naganaꞌbu tïkïrï ka tiki a Yasu, “Küdü kara tasoro ungngo ya, uurugu ungngo ka nagüdürü ka oona.”

32 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga agolo.” Kïkïrï ka ööꞌdö kürö kafiri ka nagüdürü ka oona a nagüdürü tarünö ndama nsorondho kafiri co to nyeꞌdꞌde kungngo kaꞌduuru ꞌbïïdï kaaya. 33 A katasaana tarünö kaco anya ka teene kadirina eema a kadu ma eema tiya agalinggo adene ya a kadu tanno eera no, nanaganaꞌbu ka taganna eene ka oona no. 34 A kadu ma anya tammo iini mo, töꞌdö kürö ïnꞌdïlï ma co toreene nja Yasu, kene kaduna iꞌi ya, kiki iini aꞌda unggeene ka anya tammo eene.

9

Yasu oolona mügüre

(Murkus 2.1–12; Lüüka 5.17–26)

1 A Yasu taka ka mürkabü ataꞌda to aaco anya tammo iini. 2 A kadu töꞌdö ana ömöꞌdï iini ka sekede a mügüre, ïkïrï Yasu ka iji tamma neene, iki a mügüre, “Dhi oona kuꞌbu ꞌbiiꞌbala eede, noolonadene oꞌo ka toroko tanno üüdü.”

3 A katalaana ma serïye könö teema unggodho eege kiki aꞌda, “Ömöꞌdï ya eela Masala.”

4 Ïkïrï Yasu ka tussu tumma neene, iki eene, “Minna agu aaga, aaga tümmü tumma na toroko no ka nanggeedi? 5 Öjö iꞌi yungngo taalo aguꞌdaana, ‘Koolonadene tatoroko nüüdü,’ alla tiki aꞌda, ‘Fïkïꞌdö nunggeene’? 6 Ara tala aaga amang kada tussu aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü, türü kungngo iini ma eema ma ꞌbüdhülü miini ka toolona tatoroko,” ïkïrï ka tiki a mügüre, “Fïkïꞌdö naꞌduga eema ma füngngö yüüdü naco ꞌdï tiya üüdü.” 7 Ömöꞌdï tafïkïꞌdö unggeene aco ööꞌdï kita iini. 8 Ka kadu kadhabbu ka tasala tumma no nggeege ya, a riꞌba tümmü eege, kafünügü Masala koꞌdo manangnga türü a kadu afa ma tanno kungngo.

Yasu ümmünü Matta

(Murkus 2.13–17; Lüüka 5.27–32)

9 A Yasu tunggeene asala ömöꞌdï ka temmi ka ꞌbuugu ma tuluꞌba, ana eere aꞌda Matta, ïkïrï ka tiki iini, “Aayu kede keere.” Ïkïrï ka fïkïꞌdö uurna iꞌi keere.

10 Aga Yasu ka ndagu eema ka ꞌdï kita Matta ya, a kadu ma tera tuluꞌba töꞌdö kadhabbu nja tanno oroko no kemmi nja Yasu nja kadalaadene tanno iini. 11 A naFariisi könö tiji tumma no, kiki a kadalaadene tanno iini, “Minna agu tatalaana yaada aguri nja kadu ma tuluꞌba nja kadu tanno oroko no?”

12 A Yasu taföönyö tumma neene iki, “Taalo kadu na ꞌdiila no ka asaasa Digtöörö, illi kadu na maara no. 13 Aaga unggeene aaga co tussu tumma no, ‘Nasaasa aꞌa ꞌbangnga taalo taraana ma erïïdö.’ ”* Taalo aꞌa nööꞌdö tümmünü kadu na ꞌdiila no lakiini na oroko no.

Tümmü tenege

(Murkus 2.18–22; Lüüka 5.33–39)

14 A kadalaadene na Yühanna ya Tatambeese ya töꞌdö ka Yasu kiki iini, “Minna agu ungngo nja naFariisi ungngo tümmü tenege ara kadalaadene nüüdü katitaalo kümmöönö?”

15 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara kadu ma ömöꞌdï tiya arna ya, tagorooꞌbo ana iꞌi kide kungngo? Lakiini uuru kinggide a tatarna kara taꞌdugadene kene ka söödö ya, kassa ka tümmü tenege. 16 Taalo ömöꞌdï ara tarꞌda ꞌbantenꞌdi ya issi ya ka tenꞌdi tiya illi ya kudumma iini kara töörese tenꞌdi ya illi ya anangnga ööye miini ka tadhabbu. 17 Taalo ömöꞌdï ara tuuru ngeeli ka ꞌbelde tammo illi mo kudumma oono kara töörese muuru ngeeli co, a ꞌbelde tagaꞌdadene, lakiini kuuru angnga ngeeli na aleefe tedhe no ka ꞌbelde tammo issi mo amana ka ꞌbelde nja ngeeli tütü kaꞌdiila.”

ꞌBadaada ma eyi mo nja aka ma maara mo

(Murkus 5.21–43; Lüüka 8.40–56)

18 Ka Yasu ka aleefe teema nja eene ya, ïkïrï uugaara ma la ma talaana ka tüürü kuꞌbu kini kidha iki iini, “ꞌBadaada meede manda eyi, lakiini aayu nümmünü iisine nüüdü kono ka üüdü amang kono tefe ka ꞌdï.” 19 A Yasu tafïkïꞌdö uurna iꞌi keere nja kadalaadene tanno iini.

20 Aka minggide erïïdö ka tïïsö kono mandaguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga kafünü eera, möꞌdö ndama iini keere maaꞌba tinggini ma tenꞌdi ma oona tammo iini. 21 Kudumma oono ka tiki ana eedi ka teene aꞌda, “Kede kara taaꞌba tenꞌdi ma oona miini a nïïsö ünꞌdügüngngö, narooro ka aꞌdiila.”

22 Ïkïrï Yasu ka tassala keere asala oogo iki, “Idhi oona kuꞌbu ꞌbadaada eede, tamma nüüdü ka oolona oꞌo.” Aka tarooro ka aꞌdiila ka ööye miini kungngo.

23 Ka Yasu ka co la ma uugaara ma Yahüüdü, asala kadu na üwe tüüsü no, anno co kalumuli. 24 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga agolo kürö taalo ꞌbadaada meyi, oogo marigide,” kïkïrï ka takiji iꞌi. 25 A kini ka nduurugu kadu co kürö ya, ïkïrï ka co la ümmü oogo ka nïïsö mafïkïꞌdö. 26 A tumma no tanyala njaana kuꞌbu ka ꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo.

Yasu oolona kisinsoro keera

27 Aga Yasu ka ndunggeene kita miini kita ya, a kisinsoro takoꞌdꞌdo kini keere keera kiidhe kiki, “Ka ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma ungngo.”

28 A kini ka co a ꞌbügöörï, a kisinsoro na eera no, töꞌdö kini kete, ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kamma aaga aꞌda ara aꞌa talinggo dhorro?”

Kïkïrï ka tiki iini, “Ïï kamma ungngo Uugaara.”

29 Aaꞌba eege ka ïïye iki, “Ara talinggo adene afa ma tiya ada ka tamma a nanggeedi ya kungngo.” 30 Ïïye neene tatanfaꞌda ïkïrï Yasu ka tirina tumma dhorro, “Aaga fa tadirina ömöꞌdï töccö.” 31 Lakiini kene kico a kürö kanyalaana tumma no ka ꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo.

Yasu oolona mörï

32 Aga kisinsoro ka ööꞌdö kürö ya, aꞌda kadhe kadu a mörï, a naꞌbu ka taka kini. 33 Aga Yasu ka tagasoro naꞌbu ya, a mörï teema, a kadu tadhere kiki, “Taalo ungngo kadïnï ka nïïmö afa ma tiya kungngo ka Israyil.”

34 Lakiini naFariisi kiki aꞌda, “Iꞌi asoro naEbliisi ana uugaara ma naEbliisi.”

Yasu ana ꞌbangnga ma kadu

35 A Yasu takunggunaana kuꞌbu ka naanya nja nadaara ꞌdo, alaana kadu ka naala ma talaana miini, adünnü tumma ma Ïnjïïlï ma tauugaara ma Masala, oloona kadu ka namaara kada tonggoonyo. 36 Ïkïrï ka tasala kadu a ꞌbangnga meene tagu iꞌi kudumma eene ka tagiꞌdi a nïïmö kitaalo kene kaneene afa kidheefele na tadasaana ka titaalo kene no kungngo. 37 Ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Asa linggo tadhabbu, illi kadu ma linggo kadhilli. 38 Aaga arangnga Uugaara ma linggo aꞌda agürünü kadu ma talinggo linggo niini.”

10

Kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü eera no

(Murkus 3.13–19; Lüüka 6.12–16)

1 A Yasu tagümmünü kadalaadene niini no adaꞌbaaga kafünü eera no. Anangnga türü eene ma tasoro nagoronggore na oroko no ka kadu ka oona koolona eege ka namaara dhabbu. 2 A nagereene na kadafïïnï na ööꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no eege kungngo, ya dhidha ya, Samaan, yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Bütrüs ya, nja örre tiya iini Andraws, nja Yaguub, ꞌbiiꞌbala ya Zaꞌbedi nja örre tiya iini Yühanna, 3 nja Fïlïbüs nja Bartülmaws, nja Tööma, nja Matta ya ama tuluꞌba ya, nja Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Halfa nja Tatawus, 4 nja Samaan ya tataguꞌdaana ka eedi ya nja Yahüüsa Askaryüütï ya agümmünü Yasu a naguugaara ya.

Yasu agürünü kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü eera no

(Murkus 6.7–13; Lüüka 9.1–6)

5 A Yasu tagürünü eege iki eene, “Aaga fa co anya ma kajeene aaga tafa co anya ma Samira. 6 Lakiini agolo ka kidheefele ma Israyil na aama no. 7 Kada kara tunggeene aaga tadünügü eema a kadu ka nafïïnï aꞌda, ‘Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ka ndakete.’ 8 Aaga oolona kadu na maara no, aaga tinji kadu na ake no, aaga tanangnga kadu na ana kutukunya ka oona no katinsili, aaga tasoro nagoronggore na oroko no ka kadu ka oona. Kaꞌduga aaga ünꞌdügüngngö aꞌda taalo aaga kafaana, aaga amana a kadu ünꞌdügüngngö. 9 Aaga fa taꞌduga gürüüsï dahaba nja fudda nja tanyaanya ka taganna kada ka naganjoko. 10 Aaga fa taagufu ꞌbelde ma eema ma kuri, aaga fa tagona enꞌdi eera, aaga fa taꞌduga kuufi, kudumma ömöꞌdï tiya alinggo ya ara taꞌduga talïngnge niini.

11 “Kada kara co anya alla daara ya, aaga tawwa ömöꞌdï ya ara tamma kada aaga taneene nja iini ya, aaga tanna kide aaga tunggeene ndama iini. 12 Kada kara co a ꞌbügöörï aaga tööjülü kadu miini. 13 Kadu ma ꞌbügöörï tiya miini ya, ka taꞌduga tööjülü kada a tööjülü naada tütü nja eene, a kene kara tanu ka tööjülü tanno ada a tööjülü naada tütü kada. 14 Ömöꞌdï ya ara tanu kada ya itaalo asaasa taföönyö tumma naada, aaga unggeene ka ꞌdï tiya miini ya nja anya tammo iini mo aaga tafidhi ndhünggürü miini kada ka uune. 15 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara uuru ma tahükümü ma naanya ma Sadöma nja Amuura ara tapalpala adagiiꞌbi anya mü.

Töꞌdö ma uuru ma talinggo kadu

(Murkus 13.9–13; Lüüka 21.12–17)

16 “Ara aꞌa tagürünü aaga afa kidheefele ka öö ka teene kungngo, aaga unggeene a taꞌdara afa nöönï, aaga tiicolo afa alambo. 17 Aaga adïnï koꞌdo kudumma kadu, kara tümmü aaga a naguugaara kabbü aaga ka naala ma talaana, 18 kümmü aaga kamanaga aaga ka naguugaara kidha kudumma eere tiya eede amang kada tussu iini kidha nja kajeene. 19 Kene kara tümmünü aaga a naguugaara aaga tafa tadinigöögö, aꞌda ara aaga tiki nya aaga teema minna ka uuru tanno miini no ara tumma tananja aaga, aaga teema iini. 20 Taalo aaga kungngo kara teema, lakiini Koronggore ya Pupa tiya ada yungngo ka ꞌdotomboꞌdo ya iꞌi yungngo ara teema kada ka oona.

21 “Ara ömöꞌdï tümmünü örre yiini kümmünü ka inde afeꞌde, a laala talinggo kafaafa meene kagirina eege. 22 A kadu takïrïmï aaga nyeꞌdꞌde kungngo kudumma eere tiya eede, lakiini ömöꞌdï ya idhi oona kuꞌbu taꞌbilli ya ara toolonadene. 23 Kadu kara talinggo aaga ka anya ya, aaga arünö aaga co anya tökömö, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü töꞌdö aꞌda küfürü aaga tafara naanya ma Israyil nyeꞌdꞌde.

24 “Taalo tatalaadene agiiꞌbi tatalaana yiini, a tasaga taalo ara tiiꞌbi ömöꞌdï ya ana iꞌi ya. 25 Ara tatalaadene tagala kafeene nja tatalaana tiya iini, a tasaga tafeene nja ömöꞌdï ma ꞌdï ka tiki iini aꞌda Balsabül eege ka ndatümmünü kadu ma ꞌdï nya?

26 “Aaga fa tariꞌba eene kudumma nïïmö tiya aküdhü ya ara tabbü ꞌdala, a nïïmö ya ka kume ya ara tussu adene. 27 Nïïmö yeede ka tirina aaga a ꞌbuugu ka talüllü ya aaga tiraana a ꞌbuugu ka öyeene, a yaada ka föönyö kadadayaaya ya aaga asïrö naꞌdaala aaga teema iini koꞌdꞌdo. 28 Aaga fa tariꞌba a kadu tanno agirina tuuꞌda ma ömöꞌdï no kassa kitaalo kara tambaanya tiidaana ma koronggore, lakiini aaga ariꞌba ömöꞌdï tiya ara tiidi koronggore nja tuuꞌda ka ïssï ma Jahanam ya. 29 Taalo uyi eera anadene ana gïrïsï unggodho? Lakiini taalo könö unggodho kungngo adaꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü aꞌda taalo Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya ussu. 30 Lakiini awu ma nanggüüdü tanno aada aginnidene nyeꞌdꞌde kungngo. 31 Aaga fa tariꞌba kudumma ada ka tagiiꞌbi uyi dhabbu.

32 “Ömöꞌdï ya amma kede ka kadu kidha ya, ara aꞌa tamma kini kidha ma Pupa tiya eede ya ka ꞌdotomboꞌdo ya. 33 Ömöꞌdï ya ꞌdüsünü aꞌa ka kadu kidha ya, ara aꞌa taꞌdüsünü iꞌi kidha ma Pupa tiya eede ya ka ꞌdotomboꞌdo ya.

34 “Aaga fa tiki kide aꞌda aꞌa nöꞌdö a taꞌdiila ka ꞌbüdhülü, taalo aꞌa nöꞌdö a taꞌdiila, nöꞌdö aꞌa a koroꞌbo.

35 ‘Nöꞌdö aꞌa tanangnga ömöꞌdï ka takïrïmï pupa yiini

a ꞌbadaada takïrïmï nïïmö moono

aka ma ꞌbiiꞌbala takïrïmï taada moono.

36 A kadu ma ꞌdï tiya unggodho ya tanu aana ka oona.’*

37 “Ömöꞌdï ya asaasa pupa yiini alla nïïmö miini ara kanu kede ya, taalo aꞌa nara tamma kini, ömöꞌdï ya asaasa ꞌbiiꞌbala yiini alla ꞌbadaada miini ara kanu kede ya taalo aꞌa nara tamma kini. 38 Ömöꞌdï ya taalo aꞌduga saliiꞌbi yiini uurna aꞌa keere ya, taalo aꞌa nara tamma kini. 39 Ömöꞌdï kaafa ka oona tanno iini ya ara taama, Ömöꞌdï ya ara tüpü eyi yiini co ka üüdü ma aꞌa ya, ara taduna.

40 “Ömöꞌdï ya amma kada ya amma kede, ömöꞌdï ya amma kede ya amma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. 41 Ömöꞌdï ya amma ka neꞌbi kudumma iini kada neꞌbi ya, ara taduna faana yiini ka neꞌbi, ömöꞌdï ara tamma ka ömöꞌdï ya aꞌdiila ya aꞌda ara taduna faana yiini ka ömöꞌdï tiya aꞌdiila ya. 42 Ömöꞌdï ya inyi ꞌbïïdï ya iicolo a laala tiya dhiidhi ya kudumma iini ka tatalaadene tiya eede taalo faana yiini ara taama.”

11

Yasu nja Yühanna tiya Tatambeese ya

(Lüüka 7.18–35)

1 Aga Yasu ka ndatïïmö tumma niini nja kadalaadene tanno iini na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, ïkïrï ka tunggeene ndama kanna ma co talaana kadu keema ka tumma ma Ïnjïïlï co kadu ka naanya ma Jaliil.

2 A Yühanna taföönyö tumma linggo tanno Almasiihi aꞌda ungngo ka pabuusu, ïkïrï ka kürünü kadalaadene niini, 3 kaco tiki iini aꞌda, “Oꞌo nungngo nara töꞌdö alla ungngo tïndhïgï ömöꞌdï öccö afeꞌde?”

4 A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Aaga fada aaga co tadirina eema a Yühanna ma eema tiya ada ka taföönyö aaga tadïnö kide ya, 5 kisinsoro kiji ꞌbuugu a kadu na sogoꞌdo no tunggeene, a kadu ma kutukunya tinsili a nakïnggïrï taföönyö eema, a kadu na ake no tafïkïꞌdö ka inde, a kadu na eema ka titaalo kene no taföönyö tumma ma Ïnjïïlï. 6 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya ya riꞌba ma aꞌa katitaalo kagu iꞌi ya.”

7 Aga kadalaadene tanno Yühanna ka ndafada ya, ïkïrï Yasu ka teema tumma Yühanna nja kadu iki eene, “Kinynyo aaga a dhïïle aaga tiji minna ꞌbandamꞌbala a tanya ka tïïsö iini? 8 Alla köꞌdö aaga kürö aaga tiji minna? Ömöꞌdï ümmü enꞌdi ya nyulinyuli ya? Kadu na ümmü enꞌdi ya nyulinyuli ya kanna ka nööꞌdï ma naguugaara. 9 Lakiini köꞌdö aaga kürö aaga tiji minna neꞌbi? Ïï ara aꞌa tiki aaga aꞌda, iꞌi ya miini lakiini iꞌi agiiꞌbi neꞌbi. 10 Iꞌi yungngo a sorne ka tageema tumma miini iki,

‘Ara aꞌa tagürünü tafïïnï yeede küdü kidha

aco tindinaana nafïïnï üdü kuꞌbu.’*

11 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo ömöꞌdï ana ka kadu ageenedene ndama iiya taalo ömöꞌdï ma tagiiꞌbi Yühanna ya Tatambeese ya, lakiini ömöꞌdï ya idhilli ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ya ïdhïndhï adagiiꞌbi iꞌi. 12 Ndama uuru tanno Yühanna ya Tatambeese taꞌbïtïngngö, kaleefe tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo tinggiridene a türü tanno oono, ömöꞌdï ya asaasa töꞌdö kide ya a kadu takïrïmï iꞌi. 13 A naganeꞌbi nja serïye tiya Müüsa tageema tumma ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo idhi a Yühanna töꞌdö. 14 A kada kara tasaasa tamma kide ya, aaga tussu aꞌda Yühanna iꞌi ya Ïliya ya kadu ka takïndhïgï iꞌi ya miini. 15 Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö ya fa kini aföönyö.

16 “Ara aꞌa tiki aꞌda sere ya afeene nja minna, afeene nja laala tiya emmi ka ꞌdadïllö ma mansala, kiidhaana ka oona kiki,

17 ‘Kabbü ungngo kaaru aaga,

aaga taalo kasiili,

ungngo teema ngooro

aaga taalo kafara.’

18 A Yühanna töꞌdö taalo agu eema itaalo ooye kiki aꞌda, ‘Naꞌbu ungngo iini.’ 19 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü töꞌdö agu eema ooye, kiki aꞌda, ‘ömöꞌdï ya aguri ake ka ngeeli, a teefe ma kadu ma tuluꞌba no nja tanno oroko no,’ a taꞌdara na Masala kussu adene dhorro a linggo tanno eene.”

Naanya na taalo kamma ka Masala no

(Lüüka 10.13–15)

20 Ïkïrï Yasu ka asanna ka kadu ma naanya tanno iini ka takalaala türü niini eene kadhabbu no, lakiini eege kitaalo kaadha ka tatoroko tanno eene. 21 “Kadu ma Korosiin amꞌba kada, kadu ma Beet Sayida amꞌba kada kudumma türü tanno agüünï adene ka Suur nja Saiyda no, ara kadu miini takilli ka takaadha ka tatoroko kagïrnï enꞌdi ma nataliisi kene ka oona küdhü füꞌdö eene ka nanggüüdü. 22 Lakiini ara aꞌa tiki aaga aꞌda ara uuru ma tahükümü taꞌdiila ada Suur nja Saiyda adagiiꞌbi taneene naada. 23 Oꞌo no Kafarnahööm no, nasaasa oꞌo taꞌdinigi oona nüüdü co ꞌdotomboꞌdo? Kaw, ara oꞌo saga co ka taꞌbuugu ma inde, üürü eema ya agalinggo adene keefe ka Sadöma ara tagaleefe taꞌbïtïngngö. 24 Lakiini ara aꞌa tiki aaga, ka uuru ma tahükümü tanno Masala kara töꞌdö, ara Masala tana ꞌbangnga ma kadu ma Sadöma mara kafa kada.”

Aaga öꞌdö kede aaga talïngnge

(Lüüka 10.21–22)

25 Ka uuru tanno miini no ageema Yasu iki, “Ara aꞌa tanangnga taꞌdiila oꞌo Pupa, Uugaara ma ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü, kudumma üüdü kaala eema ya kaküdhü ya a kadu tanno dhiidhi no, ara oꞌo ka titaalo nala a kadu tanno ꞌdara kussu eema no 26 Ïï, Pupa aꞌdiila küdü nggeege.

27 “Pupa yeede anangnga eema aꞌa nyeꞌdꞌde, taalo ömöꞌdï ma tussu ꞌBiiꞌbala illi Pupa, ömöꞌdï ma tussu Pupa taalo illi ꞌbiiꞌbala nja kadu tanno ꞌbiiꞌbala ka asaasa tala oona eene no.

28 “Aaga köꞌdö kede aaga ïnꞌdïlï aaga no agiꞌdi a dhügürü ma linggo ma eema tiya ïndhï ya nanangnga aaga ka lïngnge. 29 Aaga kïrnï kadholle neede kada ka nanggeyi aaga tümmü talaana neede, nana aꞌa ꞌbangnga niicolo ka eedi. Aaga taluna talïngnge ma nagoronggore tanno ada. 30 Dholle yeede taalo ïndhï a nïïmö yeede kara tanangnga aaga ya ipalapala.”

12

Uugaara ma Saꞌbidi

(Murkus 2.23–28; Lüüka 6.1–5)

1 Ka naguuru tanno miini no akunggeene Yasu ka nasigeene ka uuru ma Saꞌbidi, ïkïrï ïïre ka tümmü kadalaadene niini. Kïkïrï ka tuuꞌbu migile kuyu kaguri. 2 Ïkïrï naFariisi ka tasala eege kïkïrï ka tiki a Yasu, “Assa ka kadalaadene nüüdü ka talinggo nïïmö ya taalo alinggo adene ka uuru ma Saꞌbidi ya.”

3 Ïkïrï Yasu ka tapadaga tumma eene iki, “Taalo aaga kakiïrï tumma ma Dawud ka sorne ka ïïre ka tümmü iꞌi nja kadu tanno kunggeene nja iini no? 4 Inynyo la ma Masala katamü miteene ma tïrrï aꞌda taalo ama eene kaguri kudumma oono kada tammo kaꞌboge unggodho eege. 5 Taalo aaga kaduna tumma ka Sorne ma serïye ka tiki aꞌda kaꞌboge kagaꞌda Saꞌbidi ka la ma Masala ka uuru ma Saꞌbidi aꞌda taalo ömöꞌdï ma tindini eege. 6 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda ömöꞌdï ungngo ïdhïndhï adagiiꞌbi la ma Masala. 7 Üürü kada kara tagussu tumma no ya, ‘Nasaasa aꞌa ꞌbangnga taalo aꞌa nasaasa tïrrï,’* taalo aaga kara tagümmü kadu na hetti ka titaalo kene no. 8 ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü iꞌi yungngo Uugaara ma Saꞌbidi.”

9 Unggeene ndama kanna aco la ma talaana tiya eene. 10 Ïkïrï ka tuna ömöꞌdï inggide eyi ka nïïsö, kïkïrï ka tindini iꞌi kawwa eema ma tümmü iꞌi iini, kiki, “Aꞌdiila aja kara toolona ömöꞌdï ka uuru ma Saꞌbidi?”

11 Ïkïrï ka tiki eene, “Mada ana kada ana dheefele unggodho ka ꞌdïnggö co ööye ka uuru ma Saꞌbidi taalo tümmü iꞌi unggu iꞌi koꞌdo? 12 Ömöꞌdï ïdhïndhï adagiiꞌbi dheefele yungngo a linggo tanno aꞌdiila no kara talinggo adene ka uuru ma Saꞌbidi.”

13 Ïkïrï Yasu ka tiki ömöꞌdï tiya miini ya, “Kilina nïïsö.” Ïkïrï ka kilina eege kïkïrï kaꞌdiila kafeene nja tööje. 14 Ïkïrï naFariisi kico akürö kafünü ajeene ma tiidi Yasu.

Ömöꞌdï ma linggo ya Masala ka tagesse iꞌi ya

15 Ka Yasu ka tussu tumma no ya, ïkïrï ka tunggeene ndama kanna, a kadu turna iꞌi keere kadhabbu oolona eege ka maara nyeꞌdꞌde kungngo. 16 Adagadünügü eema eene aꞌda kafa tadirina tumma miini a kadu ꞌdo. 17 Amang ka tumma tanno neꞌbi Asaiya ka tatiraana no kinynyo ööye miini.

18 “Ömöꞌdï ma linggo yeede ka tagesse iꞌi ya,

yungngo eede ka asaasa iꞌi ana eedi, kaꞌdiila oona eede miini,

ara aꞌa tuuru Koronggore yeede kini ka oona

amang kini tadünügü tumma ma tadhidho co kajeene ïnꞌdïlï.

19 Taalo ara tadiidi nja ömöꞌdï itaalo a tiidhe koꞌdꞌdo

a ömöꞌdï taalo taföönyö tumma niini ka nafïïnï.

20 Tamꞌbala na koꞌdo no taalo ara taꞌbuna,

itaalo ara tadhülü lamba ma finne mo kuꞌbu,

idhi a tumma ma tadhidho tiiꞌbaana.

21 A kadu ꞌdo tïndhïgï eere yiini.”*

Yasu nja Balsabül

(Murkus 3.20–30; Lüüka 11.14–23)

22 A kadu töꞌdö ana ömöꞌdï a Yasu a soro, itaalo eema kudumma naꞌbu ungngo iini ka oona. A Yasu toolona iꞌi arooro ka tafaꞌda ïïye iji ꞌbuugu eema. 23 A kadu tadhere kindini ajeene kiki, “Taalo ꞌBiiꞌbala ya Dawud iꞌi yungngo?”

24 Lakiini ka naFariisi ka taföönyö tumma no, kïkïrï ka tiki aꞌda, “Ömöꞌdï ya asoro naganaꞌbu a türü ma Balsabül uugaara ma naEbliisi.”

25 Ïkïrï ka tussu tumma no, eema iki eene, “Ka tauugaara kara tasümünü njaana kuꞌbu kara tatanggaꞌda, a kadu ma anya tammo unggodho mo nja siliga kara tasümünü njaana kuꞌbu taalo ka tütü ka ta unggodho. 26 Üürü Ebliisi a tasoro Ebliisi nggeege asümünaana oona kuꞌbu unggodho iꞌi ara tauugaara niini tidhi oona kuꞌbu nya? 27 Üürü aꞌa nasoraanaga naganaꞌbu kürö ana Balsabül, a laala yaada ara tasoro mada? Eege kungngo ka tümmü aaga ka tatoroko. 28 Lakiini üürü aꞌa nasoro naganaꞌbu a Koronggore ma Masala ya, tauugaara ma Masala ka ndööꞌdö kada. 29 Ara ömöꞌdï tambaanya co ꞌbügöörï tiya ömöꞌdï tiya ana türü anyooro eema yiini nya? Illi kini ka timiꞌdini iꞌi kuꞌbu ka dhidha, asa ka tanyooro ꞌdï yiini.

30 “Ömöꞌdï ya taalo aneene nja aꞌa ya, iꞌi ya diidi ma aꞌa, ömöꞌdï ya taalo awaana koona nja aꞌa ya, iꞌi ya aparsaana kuꞌbu. 31 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga, aꞌda tatoroko nja teelaana nyeꞌdꞌde ara Masala tafa ka kadu kide, lakiini teelaana ma Koronggore tiya Insili ya, taalo Masala mara tafa kide. 32 Ömöꞌdï ya tadirina tumma ka ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka oona ya, ara tafa kini kide, illi ömöꞌdï ya tirina ka Koronggore tiya Insili ya ka oona ya, taalo ara tafa kini alla ka ürüünü tiya alla ka tiya töꞌdö ya.

33 “Aaga fa ka fa tiya aꞌdiila ya eene laala ya aꞌdiila ya, fa ya toroko ya ara teene laala ya toroko ya, kussu kadu fa ana ïïye miini. 34 Aaga laala ma nöönï, ara aaga teema tumma no dhorro nya aꞌda ka oroko aaga, kudumma nïïmö tiya ka ömöꞌdï ka eedi ya, iꞌi yungngo iini ka teema iini. 35 Ömöꞌdï ya aꞌdiila ya öꞌdö ndama nïïmö tiya iini ya aꞌdiila ya, ömöꞌdï ya toroko ya öꞌdö ndama nïïmö tiya iini ya toroko ya, eema tumma na toroko no. 36 Lakiini ara aꞌa tiki aaga, tumma na eemadene ünꞌdügüngngö no ara tahükümü iini ka uuru ma tahükümü kara töꞌdö. 37 Tumma nüüdü kara tanangnga kadu ka tapa küdü, a tumma nüüdü afeꞌde kara tanangnga oꞌo ka tahükümüdene.”

NaFariisi kasaasa tassa ka türü

(Murkus 8.11–12; Lüüka 11.29–32)

38 A katalaana ma serïye könö nja naFariisi tiki iini, “Ka tatalaana, kasaasa ungngo tiji türü küdü.” 39 Ïkïrï ka tiki eene, “Sere ya oroko a temelö asaasa türü, taalo kara tasala kide illi türü na neꞌbi Yünan. 40 Afa ma Yünan ka taganna ka mïdïgïlöögö tammo dhabbu mo ka eedi a füngngö iidoona ana ooso miini, nggeege ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tanna ka ꞌbüdhülü ka teene a füngngö iidoona ana ooso miini. 41 Ara kadu ma Ninawa saga fïkïꞌdö ka uuru ma tahükümü nja sere tiya kümmü eege kudumma eene ka taadha ka tatoroko kadaföönyö tumma na Yünan, a ꞌbïtïngngö ömöꞌdï ungngo kita agiiꞌbi Yünan. 42 Ara Uugaara ma küülü saga fïkïꞌdö ka uuru ma tahükümü nja sere tiya mümmü eege, kudumma oono ka ööꞌdö ndama ꞌbüdhülü keere kuꞌbꞌba ma töꞌdö taföönyö tumma ma taꞌdara na Siliman, ömöꞌdï ungngo kita agiiꞌbi Siliman.

43 “Ka koronggore tiya toroko ya kara töꞌdö kürö ndama ömöꞌdï, ïkïrï ka talööle ka dhïïle awwa ꞌbuugu ma tagünü kide itaalo aduna. 44 Iki, ‘Ara tapadaga co ꞌdï tiya eede ka ööꞌdö ndama iini ya,’ afada aduna iꞌi ka taꞌdöngngönyö insili kada akindininjaana kuꞌbu. 45 Ïkïrï ka tunggeene aco ööꞌdö a nagoronggore ka ïïdümmü kafünü eera ka oroko kadagiiꞌbi iꞌi. Kaco kanna kide a taneene na ömöꞌdï tiya miini ya, katoroko ka tagiiꞌbi na dhidha no. Taneene ma sere tiya oroko ya kara tafiigi nggeege.”

Yasu nja nïïmö nja nagöre tanno iini

(Murkus 3.31–35; Lüüka 8.19–21)

46 Aga Yasu ka taleefe teema nja kadu ya, a nïïmö miini nja nagöre tanno iini taꞌdïngeene koꞌdo kürö kasaasa teema nja iini. 47 A ömöꞌdï öccö tiki, “Nïïmö müüdü nja nagöre tanno üüdü kaꞌdïngeene koꞌdo kürö kasaasa teema nja oꞌo.”

48 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Nïïmö meede oogo mïïye a nagöre neede eege kïïye?” 49 Ïkïrï ka laga nïïsö ka kadalaadene tanno iini iki, “Nïïmö meede nja nagöre tanno eede eege kungngo. 50 Kudumma ömöꞌdï tiya alinggo a tumma tanno Pupa tiya eede ya ka ꞌdotomboꞌdo ya iꞌi ya örre tiya eede nja ïnye tammo eede nja nïïmö tammo eede.”

13

Tafeene ma tumma ma taleele

(Murkus 4.1–9; Lüüka 8.4–8)

1 Ka uuru tanno miini no öꞌdö Yasu kürö ndama ꞌdï aco a tinggini ma to emmi kide. 2 A kadu tarügü kini ka oona kadhabbu, ïkïrï ka sïrö mürkabü emmi kide a kadu tadigi ka tinggini ma to nyeꞌdꞌde kungngo. 3 Adageema tumma nja eene a tafeene ma tumma dhabbu iki, “Unggeene taleele ma taco a siga tadïnï tööyö ka siga tanno iini. 4 A kini ka tadïnï migile ïkïrï kömö ka aꞌdïnggö ka fïïnï, uyi töꞌdö eeraga aꞌduuru. 5 A kömö taꞌdïnggö ka ꞌbuugu tiya ꞌdokonꞌda ya, ya kuraaga ka taalo kadhabbu kide ya afüꞌdöönö areere kudumma kuraaga taalo kinynyo aaꞌbu. 6 A ka ndanaaya kööꞌdö koꞌdo ma tinyogo, kudumma ereere katitaalo kene maꞌbayaga koꞌdo. 7 A kömö taꞌdïnggö ka ïmmï ka teene, ïmmï teesere mamirꞌdi oogo. 8 Ammo taꞌdïnggö ka tümꞌböörï tanno aꞌdiila no, ammo töꞌdö a kadu kïïdümmü, ammo töꞌdö ana ïïye a kadu kiidoona, ammo töꞌdö ana ïïye kukumu ömöꞌdï aaco iisine adhabbu a tiya adïnïdene ya. 9 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo kide.”

10 Iꞌi yungngo a kadalaadene köꞌdö ka Yasu kindini iꞌi, “Neemaga oꞌo kene a tafeene ma tumma amana?”

11 Iki eene, “Tumma ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo na küdhü no ananja aaga, illi eege taalo kananja eene. 12 Ömöꞌdï ya ana eema dhabbu ya ara könö tagusunja kini kide dhabbu, a ömöꞌdï ya eema ka titaalo kini ya, münda ya idhilli ya kini ya ara taꞌdugadene kini. 13 Iꞌi yungngo eede ka teema nja eene a tafeene ma tumma kudumma eene kadïnö kide kassa katitaalo kijöögö, katoodo kide kasa kitaalo kaföönyö kitaalo kussu.

14 Amang ka tumma tanno neꞌbi Asaiya co ööye miini,

‘Salla aaga taföönyö taalo aaga kara tussu,

aaga tadïnö kide aaga sa kitaalo kara tijöögö.

15 Kudumma eedi tiya kadu tanno akïdhö

köödhï iisine neene kaꞌbürü ïïye,

kudumma eene taalo kasaasa taföönyö ana iisine

kussu a nanggeedi tanno eene

amang kene taadha ka tatoroko noolona eege.’*

16 Lakiini aꞌdiila nja aaga kudumma ïïye tanno ada kiji ꞌbuugu iisine naada taföönyö eema. 17 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, naganeꞌbi kadhabbu nja kadu tanno insili ka nanggeedi no, kasaasa tadïnï ka eema tiya ada ka ijöögö ꞌbïtïngngö ya kitaalo kijöögö, ka asaasa taföönyö eema yaada ka föönyö ya taalo kaföönyö.

18 “Aaga föönyö tafeene ma tumma ma taleele. 19 Ka ömöꞌdï kara taföönyö tumma ma tauugaara saga titaalo assumunaana kide ya, Ebliisi töꞌdö ökösö tumma no adïnïnja kini ka eedi no. Tööyö ma tadïnïdene ka fïïnï mo. 20 Aya adïnï ada ka ꞌdokonꞌda ya iꞌi yungngo aföönyö tumma na Masala amma ereere adhodho. 21 Lakiini kudumma ereere ka titaalo kini ya atagünü idhilli kungngo. A ꞌbuugu kara tiideene a kadu talinggo eege kudumma tamma ma Masala kareere ka tapadaga oona keere. 22 Aya adïnïdene ka ïmmï ka teene ya, iꞌi yungngo aföönyö tumma, adinigöögö ma eema ma ꞌbüdhülü nja tallogo ma almaala, kamirꞌdi tumma itaalo ana ïïye. 23 Aya adïnïdene ka tümꞌböörï ya iꞌi yungngo aföönyö tumma na Masala assumunaana kide, iꞌi yungngo ara töꞌdö a tööyö, ammo töꞌdö a tööyö mukumu kadu ka ïïdümmü (100), ammo töꞌdö ana ïïye a kadu kiidoona (60), ammo tööꞌdö ana ïïye kukumu ömöꞌdï aco iisine (30) a dhabbu a tiya adïnïdene ya.”

Tafeene ma tumma ma moome

24 A Yasu tadirina tafeene ma tumma könö eema eene afeꞌde iki, “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja ömöꞌdï tiya adïnï tööyö ma ꞌdiila mo ka siga tanno iini. 25 Ka ooso töccö a kadu ka ndarigide ïkïrï diidi yiini ka ööꞌdö adadïnï moome ka migile ka teene assa ka tunggeene. 26 Ka migile ka ndafüꞌdöönö ma unggu koforo kürö ya, ïkïrï moome kabbü ꞌdala nja oono.

27 “Ïkïrï kadu na linggo ka siga no, kadindini iꞌi kiki aꞌda, ‘Ka ömöꞌdï eede, nadïnï oꞌo tööyö ma ꞌdiila mo ka siga tanno üüdü a moome sa ööꞌdö nya?’

28 “Ïkïrï ka tapadaga tumma eene iki, ‘Diidi ma aꞌa iꞌi yungngo agalinggo nggeege.’

“Kïkïrï ka tiki iini, ‘Nasaasa oꞌo ungngo kico tafanna moome kuꞌbu?’

29 “Ïkïrï ka anu iki eene, ‘Aaga fa kide ïïꞌdï aaga tafanna migile kuꞌbu nja moome. 30 Aaga fa ka moome masere nja migile tikinggi ara uuru ma taraana kööꞌdö, na aꞌa sa ka tiki a kadu tanno araana no aaga awagaana moome koona ka dhidha aaga tamiꞌdaana aaga tüfü ïssï kide ara aaga ka tödhe migile aaga tuurugu co ꞌboode tiya eede.’ ”

Tafeene ma tumma ma tanuure

(Murkus 4.30–32; Lüüka 13.18–19)

31 Adirina tafeene ma tumma eene afeꞌde iki, “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja ndanïïye ma tanuure na ömöꞌdï ka ꞌduga adadïnï ada ka siga tanno iini 32 Aꞌda ka yoyo ïïye miini, lakiini kene ka tasere ka ta fa ya dhabbu ya liganaafa ma siga nyeꞌdꞌde kungngo uyi tüüfü nafü ka naseldhe miini.”

Tafeene ma tumma ma tïgïïdï

(Lüüka 13.20–21)

33 A Yasu tafada adirina tumma no eene a tafeene ma tumma tökönö afeꞌde iki, “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja tïgïïdï aka ka aꞌduga manangnga ka nyalemelö iidoona idhi elö tüüfü nyeꞌdꞌde kungngo.”

Yasu eema a tafeene

(Murkus 4.33–34)

34 Tumma no nyeꞌdꞌde kungngo adirina Yasu a kadu a tumma kafeene itaalo eema nja eene ünꞌdügüngngö illi a tumma kafeene. 35 A tumma na neꞌbi co ööye miini,

“Kede kara teema eema a tumma keefe,

nadiri eema ya aganna ka küdhü ma ꞌbilli ya aꞌda üfürü ꞌbüdhülü tadinadene.”*

Yasu asaana tafeene ma tumma ma moome kuꞌbu

36 Ïkïrï Yasu ka tinyi kadu kuꞌbu ara kico ꞌdï, ïkïrï kadalaadene niini ka ööꞌdö kini kiki iini, “Asaana ana tafeene ma tumma ma moome ma siga kïdï kuꞌbu amang kïdï tussu.”

37 Apadaga tumma eene iki, “Ömöꞌdï ya adïnï tööyö kaꞌdiila ya, iꞌi ya ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü. 38 A siga aꞌda ꞌbüdhülü, a tööyö maꞌdiila mo ka laala ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo, a moome ka laala ma Ebliisi. 39 A diidi ya adïnï moome ya iꞌi ya Ebliisi uuru ma taraana aꞌda tödhe ma ꞌbüdhülü a kataraana aꞌda kadhangga. 40 Afa ma taleele ka tawaana moome koona üfü ïssï kide ara tafeene nggeege ka töödhï ma ꞌbüdhülü. 41 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tagürünü kadhangga niini kagesse kadu na oroko no nja tanno agaꞌda ꞌbuugu ka tauugaara tanno iini no. 42 Kadhifi eege ka ïssï ma tambürüüꞌdï kita eene katafara kabbünaana igini ka oona. 43 A kadu na ꞌdiila no töyeene afa ndanaaya ka tauugaara tanno Pupa tiya eene. Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo kide.

Tafeene ma tumma ma almaala tiya küdhü ya

44 “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja gürüüsï tiya aküdhüdene ka siga ya, a ömöꞌdï taluna aküdhü a dhodho tagu iꞌi ka oona, adanege ana eema tiya iini nyeꞌdꞌde ateefe tana siga na miini no.

45 “A tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo tafeene afeꞌde nja ömöꞌdï tiya anadene ana eema ya agawwa lüülü ya aguꞌdaana ya. 46 Kini ka ndaluna lüülü ya aguꞌdaana ya, ïkïrï ka tanege ana eema tiya iini nyeꞌdꞌde kungngo eenege iꞌi.

Tafeene ma tumma ma saꞌbaka

47 “A tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo tafeene nja saꞌbaka ma kïlöögö a kadu tanno akinni no, kadaraꞌbaga co to kümmü kïlöögö kadhoonyo. 48 Kini ka ndadigine, kïkïrï ka ꞌdinigi iꞌi ka tinggini ma to. Kïkïrï ka tagesse kïlöögö na ꞌdiila no kadhifi kene ka naayo kara katadhifigi na oroko no co. 49 Ara tafiigi nggeege ka uuru ma töödhï ma ꞌbüdhülü. A kadhangga töꞌdö kagesse kadu na oroko no ka kadu tanno ꞌdiila no ka teene. 50 Kadhifi eege ka ïssï ma tambürüüꞌdï ka teene, kita eene kafara kabbünaana igini ka oona.”

51 Ïkïrï Yasu ka tindini eege iki, “Kussu aaga tumma no nyeꞌdꞌde kungngo?”

Kiki iini, “Kussu ungngo.”

52 Iki eene, “Tumma no aꞌda tatalaana ma serïye ya talaana kadu na anangnga tauugaara afeene nja ömöꞌdï ma ꞌdï tiya amanaga tööyö ma ꞌbïtïngngö mo nja tammo illi mo kürö.”

Kadu ma Nasira kanu ka Yasu

(Murkus 6.1–6; Lüüka 4.16–30)

53 Ka Yasu ka ndatïïmö tafeene ma tumma ya ïkïrï ka tunggeene ndama kanna. 54 Aaco anya tammo iini alaana kadu ka la ma talaana tiya eene, a kadu tadhere kindini ajeene kiki, “Aduna taꞌdara nja türü tanno kiga? 55 Taalo iꞌi yungngo a ꞌbiiꞌbala ma tadasaana ma keeꞌdi? A nïïmö miini mana eere aꞌda Mariyom a nagöre niini aꞌda Yaguub nja Yüüsïf nja Samaan nja Yahüüsa? 56 Taalo nagïnye niini kungngo kita nyeꞌdꞌde nja angnga, assa aduna tumma no kiga?”

57 Kitaalo kamma kini, ïkïrï ka tiki eene, “Taalo kadu ma tanu ka neꞌbi illi kadu ma anya tammo iini nja kadu ma ꞌdï tiya iini.” 58 Itaalo ala türü eene dhabbu kudumma eene taalo kamma ana eedi.

14

Inde na Yühanna tiya Tatambeese ya

(Murkus 6.14–29; Lüüka 9.7–9)

1 Ka uuru tanno miini no aföönyö uugaara Hirüdüs tumma na Yasu. 2 Ïkïrï ka tiki a kadu tanno alinggo nja iini no aꞌda, “Yühanna ya Tatambeese ya afïkïꞌdö ka inde, iꞌi yungngo iini ka talinggo eema keefe a türü.”

3 Kudumma Hirüdüs ka tagümmü Yühanna adimiꞌdi iꞌi anangnga ka pabuusu, kudumma Herüdiya aka ma örre tiya iini Fïlïbüs. 4 Kudumma Yühanna ka tageema nja iini, iki iini aꞌda, “Taalo aꞌdiila küdü kara taꞌduga Herüdiya aka ma örre tiya yüüdü.” 5 Asaasa tiidi iꞌi illi iꞌi ariꞌba a kadu kudumma eene ka tümmü Yühanna kada neꞌbi.

6 Ka uuru ma taanyara ma teenedene tanna Hirüdüs, a ꞌbadaada ma Herüdiya tasiili kide aꞌdiila ka Hirüdüs ka oona adhodho. 7 Adimiꞌdi tumma nja oono iki aꞌda, nïïmö yoono ka asaasa ya ara iꞌi tanangnga oono. 8 Ïkïrï nïïmö ka tagalaana oogo, mïkïrï ka tiki a Hirüdüs, “Nanangnga üüdü ya Yühanna ya Tatambeese kide ka dho tammo.” 9 Uugaara tagorooꞌbo, lakiini iꞌi anangnga kadu kööꞌdö iini, kudumma iini ka timiꞌdi tumma ka kafala tanno iini kidha. 10 Agürünü kadu kateefe tarmuna üüdü ya Yühanna ka pabuusu. 11 Kööꞌdö iini ka dho aꞌduga anangnga a ꞌbadaada, mïkïrï ka ꞌduga mateefe tunggu co nïïmö, 12 Ïkïrï kadalaadene na Yühanna ka ööꞌdö kaꞌduga oofo yiini katatüꞌböönö kassa ka co kadiriniga co Yasu.

Yasu amana kuri a kadu köꞌdö ana alif ka ïïdümmü

(Murkus 6.30–44; Lüüka 9.10–17; Yühanna 6.1–14)

13 Ka Yasu ka taföönyö tumma no ya, ïkïrï ka tunggeene ndama kanna aka ka mürkabü aaco lodho unggodho iꞌi. Lakiini kadu kadhabbu ka tussu kuurna iꞌi keere ndama naanya tanno eene ana uune. 14 A kini ka ndaꞌbarda ndama mürkabü asala kadu kadhabbu a ꞌbangnga meene tümmü iꞌi oolona eege ka maara tammo eene.

15 A ꞌbuugu kanda siiya ya, ïkïrï kadalaadene niini ka kööꞌdö kini kiki iini aꞌda, “Asa ꞌbuugu tefe co, dhïïle iꞌi yungngo iki a kadu ka unggeene kaco nööꞌdï ma tana eema ma taguri.”

16 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo kama tunggeene adha, aaga inyi eema eene kaguri.”

17 Kïkïrï ka tiki iini, “Taalo nïïmö kïdï illi miteene ma ïïdümmü a kïlöögö keera.”

18 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aköꞌdö iini aꞌa kita.” 19 Ïkïrï ka anangnga kadu nyeꞌdꞌde katemmi ka ooyo, ïkïrï ka ꞌduga miteene mïïdümmü mo nja kïlöögö tanno eera no, asala co ꞌdotomboꞌdo anangnga baraka kide asümünaana miteene kuꞌbu anangnga a kadalaadene tanno iini katamana a kadu. 20 Kadaguri ïnꞌdïlï kungngo küüsü. Kadagawaana türeene miini koona kadigi nasinggili kadaꞌbaaga kafünü eera. 21 A kadu na kuri no nagiide no köꞌdö na alif ka ïïdümmü (5,000) aꞌda taalo kakinni iiya nja laala tiya dhiidhi ya.

Yasu unggeene ka ꞌbïïdï

(Murkus 6.45–52; Yühanna 6.15–21)

22 Ïkïrï Yasu ka anangnga kadalaadene niini ka taka ka mürkabü kadhe koꞌdo kaco ka ndaꞌda ma to ndama ꞌdakeyi tiya faga co kanna ya ara kaduuru kadu ka tino. 23 Kini ka nduuru eege ka tino ya, ïkïrï ka sïrö ꞌdikinya unggodho iꞌi afara ka Masala. Idhi a ꞌbuugu ta siiya. 24 A tanya tagürü mürkabü kasigi oogo co kuꞌbꞌba ndama tinggini ma to, kudumma tanya ka talinggo oogo ndama dhugudha.

25 A naꞌbu ma taka a Yasu tunggeene ka ꞌbïïdï ana awwa unggunu ka kadalaadene tanno iini. 26 Ka kadalaadene tanno iini ka tasala iꞌi ka tunggeene ka to ya, a riꞌba tümmü eege kiki, “Koronggore iꞌi yungngo,” kafara ariꞌba kagu eege.

27 Ïkïrï Yasu karooro ka tiki eene, “Aaga idhi oona kuꞌbu aꞌa namiini, aaga fa tariꞌba.”

28 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Üürü oꞌo namiini Uugaara, fa kede nunggeene ka ꞌbïïdï ana awwa nööꞌdö küdü kanna.”

29 A Yasu tiki, “Aayu.” Ïkïrï Bütrüs ka taꞌbarda ka ꞌbïïdï ndama mürkabü unggunu ka Yasu. 30 Ariꞌba tümmü iꞌi iini ka tassa ka tanya ka tïïsö dhindho, anda ööꞌdï ka ꞌbïïdï iidhe iki, “Ka Uugaara, ma oolona aꞌa.”

31 Ïkïrï Yasu ka tunggu nïïsö iini ümmü iꞌi, iki iini, “Minna agu tamma nüüdü ka idhilli kungngo minna agu oꞌo naꞌdoore ka eedi?”

32 Kene ka ndasïrïgö co mürkabü ya ïkïrï tanya katöödhï. 33 A kadu na kanna ka mürkabü no, tüürü kuꞌbu kamma kini kiki, “Oꞌo no ꞌBiiꞌbala ma Masala timinꞌda.”

Yasu oolona kadu ka maara

(Murkus 6.53–56)

34 Kïkïrï ka tadaꞌda to kaco kataꞌdaga co Genisaret. 35 Aga kadu miini kandussu Yasu ya, kïkïrï ka tanyala tumma ka naanya ka oona ꞌdo, kööꞌdö a kadu tanno amaara no iini. 36 Kiki iini aꞌda, kasaasa aꞌda kakara taaꞌba ꞌdakeyi ma tenꞌdi tammo iini ünꞌdügüngngö, a kadu na aaꞌba iꞌi ka oona no toolonadene nyeꞌdꞌde kungngo.

15

Tinsili nja nyoro

(Murkus 7.1–23)

1 Ïkïrï naFariisi nja katalaana ma serïye kööꞌdö ka Yasu ndama Örsaliim, kindini iꞌi, 2 “Minna agu kadalaadene nüüdü kasilli eema ma kadaada kadagümmünü angnga ma ꞌbilli ya, kitaalo kagunu iisine kassa kagu eema.”

3 Yungngo Yasu ka tapadaga tumma eene indini eege, “Minna agu aaga, aaga tasilli tumma na Masala ara aaga katümmü talaana na kadaada ma aaga. 4 Masala miki aꞌda, ‘Ümmü pupa yüüdü nja nïïmö tammo üüdü,’* kudumma ‘ömöꞌdï tiya eela pupa yiini nja nïïmö tammo iini ya, ara tiididene.’* 5 Lakiini aaga kiki aꞌda, ömöꞌdï ya ana eema ma tamana a pupa tiya iini nja nïïmö tammo iini, assa kagala ka tiki eene aꞌda, ‘Iꞌi anangnga a Masala.’ 6 Iꞌi taalo asaasa tumma ma pupa tiya iini, nggeege kagaꞌda aaga tumma na Masala ara aaga katümmü talaana na kadaada ma aaga. 7 Aaga na ümmü nanggeyi naada ka tiiꞌbaana no. Tumma na neꞌbi Asaiya ka tatiraana ma aaga no kinynyo ööye miini, kini ka tageema aꞌda Masala miki aꞌda,

8 ‘Kadu no akümmü aꞌa a nïïnö ünꞌdügüngngö

lakiini nanggeedi neene kaguꞌbꞌba kede.

9 Taalo kümmü aꞌa ana eedi dhorro

kara talaana tumma ma nakömöꞌdï taalo talaana neede.’ ”*

10 A Yasu takümünaana kadu koona iki eene, “Aaga toodo kede aaga tussu. 11 Taalo eema ya ömöꞌdï ka amana kini ka nïïnö iꞌi yungngo amana ömöꞌdï ka tanyoro, lakiini eema ya icci a kürö ndama nïïnö ya iꞌi yungngo amana ömöꞌdï ka tanyoro.”

12 Ïkïrï kadalaadene niini ka ööꞌdö kini kiki, “Nussu oꞌo aꞌda kagorooꞌbo naFariisi kene ka taföönyö tumma nüüdü no?”

13 Ïkïrï ka tapadaga tumma eene iki, “Fa ya pupa tiya ka ꞌdotomboꞌdo ya, taalo adho oogo ara tafannadene ana ereere miini. 14 Aaga fa kene kudumma eene kada katalaana tanno kisinsoro no, üürü ka soro ara tümmünü soro ka tino ya, kara taꞌdïnggö co ööye ateera meene.”

15 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Asaana tumma no kïdï kuꞌbu.”

16 Ïkïrï ka tiki eene, “Küfürü aaga tussu taꞌbïtïngngö? 17 Taalo aaga kussu aꞌda nïïmö ya ömöꞌdï ka tunggu co a nïïnö ya adheedhe koꞌdo aco eedi ndama eedi aco kürö ndama tuuꞌda? 18 A nïïmö ya ara töꞌdö kürö ndama nïïnö ya iꞌi ya öꞌdö kürö ndama eedi, iꞌi yungngo amana ömöꞌdï ka tanyoro. 19 Kudumma tumma tanno toroko no kicci akürö ndama eedi, tagirina kadu nja tagaꞌda ꞌbuugu nja nyooro, temelö, tadhe kadu nja teelaana. 20 Eema ya, yungngo amana ömöꞌdï ka tanyoro, lakiini tagu kuri ana iisine kada nyoro taalo iꞌi yungngo amana ömöꞌdï ka tanyoro.”

Tamma ka Masala na aka ma Kanaan

(Murkus 7.24–30)

21 Ïkïrï Yasu ka tunggeene ndama kanna aco a rïïfö ma Suur nja Saiyda. 22 Ïkïrï aka minggide mada Kanaana mööꞌdö kürö ndama kita miini kita, miidhe miki iini, “Ka Uugaara, ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ma ana ꞌbangnga ma aꞌa naꞌbu aka ka ꞌbadaada tammo eede, üünï midhi kuꞌbu ana oogo ꞌdo.”

23 A Yasu taalo adirina nïïmö oono, ïkïrï kadalaadene niini ka ööꞌdö kiki iini, “Uuru oogo ka tino kudumma oono ma toꞌdꞌdo kaja keere miidhe.”

24 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Masala magürünü aꞌa ka kidheefele ma Israyil na aama no unggodho eege.”

25 Lakiini möꞌdö müürü kuꞌbu kini kidha miki, “Uugaara, oolona aꞌa.”

26 A Yasu tiki, “Taalo aꞌdiila kaja ka ꞌduga kuri ya laala angnga tanangnga a tiini.”

27 Aka tïkïrï ka tiki iini, “Tumma dhorro eege kamiini Uugaara, a tiini ꞌdo ya kera eema ya öreene asusuli ndama naadho tanna kadu tanno eene.”

28 Iꞌi yungngo Yasu ka tiki oono, “Aka, kïdhïndhï tamma ka Masala nüüdü, nïïmö yüüdü ka asaasa ya ara tananja oꞌo.” A ꞌbadaada moono tarooro kaꞌdiila ka ööye miini kungngo.

Yasu oolona kadu kadhabbu

29 A Yasu tunggeene ndama kanna aco a ꞌdakeyi ma to ma Jaliil. Asïrö anya emmi kide. 30 A kadu tawagaana oona kini ka oona kadhabbu, namügüre nja kisinsoro, nja kadu tanno sogoꞌdo no nja nakïnggïrï nja kadu könö kadhabbu kööꞌdö ana eege ka Yasu kidha oolona eege. 31 A kadu tadhere eene kataasala nakïnggïrï kadeema a kadu na sogoꞌdo no toolonadene, a namügüre tunggeene, akisinsoro tiji ꞌbuugu, kïndhïgï Masala ma Israyil koꞌdo.

Yasu anangnga kuri a kadu köꞌdö ana alif ka egïïsö

(Murkus 8.1–10)

32 A Yasu tagümmünü kadalaadene niini iki eene, “Magu ꞌbangnga aꞌa ma kadu tanno, kudumma eene ka ndïïyü kita nja aꞌa afüngngö tiidoona a nïïmö meene kaguri kitaalo nitaalo nasaasa tuuru eege ka tino ana ïïre kudumma eene kara co tagiꞌdi ka fïïnï.”

33 Ïkïrï kadalaadene niini ka tiki iini, “Ara angnga taduna kuri kiga ka dhïïle kita ma taꞌdimo ka kadu tanno ïnꞌdïlï no?”

34 Ïkïrï Yasu ka tindini eege iki, “Namiteene kungngo ada kaanya?”

Kiki aꞌda, “Namiteene ka ïïdümmü kafünü eera ana liga kïlöögö idhiidhi.”

35 Ïkïrï Yasu ka anangnga kadu katemmi ka ꞌbüdhülü. 36 Aꞌduga namiteene na ïïdümmü kafünü eera no nja kïlöögö anangnga taꞌdiila a Masala asümünaana kuꞌbu anangnga a kadalaadene tanno iini katamana a kadu. 37 Kadaguri eege nyeꞌdꞌde kungngo küüsü, kïkïrï ka tawagaana türeene miini koona kadigi nasinggili ka ïïdümmü kafünü eera. 38 A kadu na aguri no töꞌdö na alif ka egïïsö aꞌda taalo iiya nja laala tiya idhiidhi akïnïdene. 39 Ïkïrï Yasu ka tuuru kadu ka tino ara ka taka ka mürkabü aco anya ma Majdan.

16

Tasaasa ma eema keefe no

(Murkus 8.11–13; Lüüka 12.54–56)

1 A naFariisi nja Sadügiin töꞌdö kini kasaasa taꞌbꞌba iꞌi ka eyi, kasaasa iꞌi aꞌda aala nïïmö eene keefe ndama ꞌdotomboꞌdo. 2 Apadaga tumma eene iki, “Ka ndanaaya kara caaꞌbu, siiya kungngo a ꞌdotomboꞌdo tadhöyö, aaga tiki aꞌda aꞌdiila ꞌbuugu. 3 A ꞌbuugu tara ta ndüülï ka tadhöyö, ligitaka kungngo aaga tiki aꞌda, ara tomboꞌdo tede. Kussu aaga tasaana tumma ma ꞌbüdhülü kuꞌbu illi eema ma naguuru tanno ara töꞌdö no taalo kara tussu ka tasaana kuꞌbu. 4 Ara oroko ma sere tiya na temelö no taalo aꞌdiila ya, asaasa tassa ka türü ma ꞌdotomboꞌdo, lakiini eege taalo kara taduna illi türü na Yünan no.” Ïkïrï ka tinyi eege kuꞌbu ara ka tunggeene.

Tïgïïdï ma naFariisi nja Sadügiin

(Murkus 8.14–21)

5 Ka kadalaadene tanno iini ka tadaꞌda to ya, küürü ma taꞌduga miteene meene. 6 A Yasu tiki eene, “Aaga adïnï koꞌdo kudumma tïgïïdï tamma naFariisi nja Sadügiin.”

7 Kïkïrï ka teema unggodho eege, “Iꞌi iki nggeege kudumma aja ka titaalo kagufu eema ma taguri nja angnga.”

8 A Yasu tussu tumma neene, ïkïrï ka tiki, “Aaga no tamma ka Masala tanno ada ka tidhilli no, köꞌdö aaga nya aaga tiki aꞌda miteene mitaalo kaja? 9 Küfürü aaga tussu taꞌbïtïngngö? Taalo aaga kagïïgï namiteene na ïïdümmü no ma kadu tanno ööꞌdö na alif ka ïïdümmü kadigi aaga nasinggili kaanya a miteene? 10 A miteene ma ïïdümmü mafünü eera mo ma kadu tanno ööꞌdö na alif ka egiïsö no, kadigi aaga nasinggili kaanya? 11 Taalo aaga kussu tumma no nya, taalo aꞌa neema tumma ma miteene nja aaga? Aaga adïnï koꞌdo afa ma tïgïïdï ma naFariisi nja Sadügiin.” 12 A kadalaadene tussu aꞌda iꞌi iki eene aꞌda kafa taföönyö talaana naFariisi nja Sadügiin, taalo tïgïïdï ma miteene.

Bütrüs ussu aꞌda Yasu atiminꞌda

(Murkus 8.27–30; Lüüka 9.18–21)

13 Ka Yasu ka ndöꞌdö ka rïïfö ma Kaiysariya Filippi ya, ïkïrï ka tindini kadalaadene niini iki, “Kadu kiki nya ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü?”

14 Kiki iini, “Kadu könö kiki aꞌda Yühanna ya Tatambeese ya, a könö tiki aꞌda Ïliya, anno tütü katiki aꞌda Armiya alla neꞌbi öccö.”

15 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga kiki aꞌda aꞌa na minna?”

16 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tiki, “Oꞌo na Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Masala ma efe ka ꞌdï mo.”

17 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Aꞌdiila nja oꞌo no Samaan ꞌbiiꞌbala ya Yüna, tumma no taalo kadherenja oꞌo ndama ömöꞌdï, lakiini Pupa yeede yungngo ka ꞌdotomboꞌdo ya iꞌi yungngo ala oꞌo. 18 Ara aꞌa ka tiki oꞌo na Bütrüs no, oꞌo na ꞌdokonꞌda, ka ꞌdokonꞌda tammo ara aꞌa tarüꞌbünü kaniisa meede kide, a ꞌbuugu ma inde taalo ara tiiꞌbi oogo. 19 Ara aꞌa tanangnga nangafata ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo oꞌo, nïïmö yüüdü ka timiꞌdaana ka ꞌbüdhülü ya, ara timiꞌdidene ka ꞌdotomboꞌdo, a nïïmö yüüdü kara tagildhe ka ꞌbüdhülü ya, ara tatinggildhe ka ꞌdotomboꞌdo.”

20 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini aꞌda kafa tadirina tumma no a ömöꞌdï aꞌda iꞌi ya Almasiihi.

Yasu eema tumma ma inde nja tafïkïꞌdö

(Murkus 8.31—9.1; Lüüka 9.22–27)

21 Ndama uuru tanno miini no, ïkïrï ka ndadünügü eema a kadalaadene tanno iini kene ka ïïye kungngo aꞌda ara iꞌi co Örsaliim aco adhügürü ana eema dhabbu ka nïïsö ma kadïïfï nja naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye kiidi iꞌi afïkïꞌdö ka inde a füngngö iidoona.

22 Ïkïrï Bütrüs ka tagedhe iꞌi asanna kini iki aꞌda, “Ka Uugaara, a Masala tafa töꞌdö a tumma tanno.”

23 Ïkïrï Yasu ka tafele assa ka Bütrüs koꞌdo iki iini, “Sigi co kanna kede ka oona oꞌo na Ebliisi no, nakara oꞌo kede kidha kudumma a tumma tanno üüdü no tumma ma nakömöꞌdï eege kamiini taalo tumma na Masala eege kamiini.”

24 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Ömöꞌdï ya asaasa töꞌdö kede keere ya fa kini üpü eyi yiini co aꞌduga saliiꞌbi yiini ööꞌdö ke de keere. 25 Kudumma ömöꞌdï tiya asaasa toolona eyi yiini ya, fa kini aama eege kudumma ömöꞌdï ya üpü eyi co ka üüdü ma aꞌa ya, ara taluna eege. 26 Ara ömöꞌdï taluna minna kini kara tümmü eema ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde ara ka taama eyi yiini, iꞌi atoolona eyi yiini a minna? 27 Ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü sa kööꞌdö a tïdhïndhï ma Pupa tiya iini nja kadhangga tanno iini ööꞌdö tümmü kadu ana tamana ma linggo tanno iini ka tagalinggo no. 28 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kadu könö kungngo kita, taalo kara tassa ka inde ka oona aꞌda küfürü tasala ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü töꞌdö a tauugaara tanno iini.”

17

Yasu aꞌbele oona

(Murkus 9.2–13; Lüüka 9.28–36)

1 A füngngö ka ndöꞌdö ïïdümmü afünü unggodho ya, ïkïrï Yasu ka ꞌduga Bütrüs nja Yaguub nja örre tiya iini Yühanna, agedhe eege asïrö anya ma dhonggoro mo nja eene. 2 Aꞌbele oona eene kide kungngo, a dhugudha yiini töyeene afa ndanaaya, enꞌdi ma oona yiini töyeene kataꞌbassa. 3 A Müüsa tadhe kene ka oona nja Ïliya keema nja Yasu. 4 Ïkïrï Bütrüs ka tiki Yasu, “Ka Uugaara, aꞌdiila ꞌdo aja kara tanna kita, üürü oꞌo nasaasa ara aꞌa talinggo ligangga iidoona kita, müüdü nja tammo Müüsa nja tammo Ïliya.”

5 A kini ka teema ya, a tülüügü töꞌdö ka öyeene kene kaküdhü eege ka oona, a tumma töꞌdö ndama tülüügü kiki, “ꞌBiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi ya yungngo yeede ka tamma kini ya, aaga föönyö tumma niini.”

6 Aga kadalaadene ka taföönyö tumma no ya, ariꞌba tümmü eege kaꞌdïnggö a nadhugudha. 7 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö ümmü eege ka oona a nïïsö iki eene, “Aaga fïkïꞌdö aaga fa tariꞌba.” 8 Kïkïrï ka taꞌdinigi ïïye cooꞌdo taalo kasala ömöꞌdï illi Yasu unggodho iꞌi.

9 Kene ka ndaꞌbardaga akuꞌbu ndama anya ya, ïkïrï Yasu ka tiki eene aꞌda, “Kafa tadirina eema yeene ka tadïnï kide ya ömöꞌdï, illi a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka fïkïꞌdö ndama inde.”

10 Ïkïrï kadalaadene niini ka tindini iꞌi, “Minna agu katalaana ma serïye kiki aꞌda Ïliya ara töꞌdö ka dhidha?”

11 Ïkïrï ka tiki eene, “Ïï ara Ïliya töꞌdö ka dhidha ööꞌdö tindinaana eema kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo. 12 Lakiini ara aꞌa tadirina aaga aꞌda öꞌdö Ïliya illi kadu taalo kussu iꞌi illi eege kagalinggo nïïmö yeene ka asaasa ya ana iꞌi, eege kara talinggo tatoroko a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü afeꞌde nggeege.” 13 Ïkïrï kadalaadene niini ka tussu aꞌda iꞌi eema ka Yühanna ya Tatambeese ya ka oona.

Yasu oolona naꞌbu ka ꞌbiiꞌbala ka oona

(Murkus 9.14–29; Lüüka 9.37–43)

14 Kene ka ndapadaga ka kadu ka teene ya, ömöꞌdï töꞌdö ka Yasu üürü kini kidha ana küüge. 15 Iki iini, “Ka Uugaara, oolona ꞌbiiꞌbala yeede, kudumma insigiri kungngo iini kalinggo iꞌi ꞌdo aꞌdïnggögï ka ïssï nja ꞌbïïdï. 16 Nöꞌdö ana iꞌi a kadalaadene tanno üüdü kitaalo kambaanya toolona iꞌi.”

17 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Ara aꞌa taneene nja aaga taagaada? Sere yaada taalo ümmü Masala ana eedi kaama, aaga na oroko no. Ara aꞌa tafa kada tagaada? Aaga öꞌdö a ꞌbiiꞌbala tiya kede kita.” 18 Ïkïrï Yasu ka kirnaana kini, a naꞌbu töꞌdö kürö ndama ꞌbiiꞌbala, arooro kaꞌdiila ka ööye miini.

19 Ïkïrï kadalaadene ka co ka Yasu unggodho eege kindini iꞌi kürö kiki iini, “Minna agu ungngo titaalo kambaanya toosoraana ma koronggore tiya toroko ya?”

20 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kudumma ma tamma tanno ada taalo kakïdhö, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro aꞌda kara takara tana tamma ka Masala ököje nja ndanïïye ma tanuure, ara aaga tiki anya tammo, ‘Mooso ndama kita maco kanna mara tooso,’ a nïïmö ma tara tiiꞌbi aaga kungngo titaalo. 21 [Naꞌbu afa ma tiya kungngo ya taalo angnga kasoro iꞌi ünꞌdügüngngö illi a tümmü tenege nja tafara ka Masala.”]

Yasu eema tumma ma inde tanno iini nja tafïkïꞌdö

(Murkus 9.30–32; Lüüka 9.44–45)

22 Aga kadalaadene ka ndöꞌdö ka Jaliil ya, a Yasu tiki eene, “Ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tümmününja a kadu ka iisine. 23 Kara tiidi iꞌi atïïmö füngngö iidoona afïkïꞌdö ka inde.” Ïkïrï kadalaadene kada müürü.

Yasu amana tuluꞌba ma la ma Masala kuꞌbu

24 Aga Yasu nja kadalaadene tanno iini ka ndapadaga co Kafarnahööm, a kadu ma tuluꞌba ma la ma Masala töꞌdö ka Bütrüs kindini iꞌi, “Taalo tatalaana yaada ara tanangnga tuluꞌba ma la ma Masala kuꞌbu?”

25 Ïkïrï ka tiki iini, “Ïï.”

Aga Bütrüs kico a ꞌbügöörï ya, ïkïrï Yasu ka tataꞌda iꞌi koꞌdo, iki iini, “Niki oꞌo nya Samaan? Ka mada eege kungngo a naguugaara ma ꞌbüdhülü kama tuluꞌba kene ndama laala tiya eene alla ndama kadu ma ajeene?”

26 Yungngo a Bütrüs ka tiki iini, “Ka kadu ma ajeene.”

A Yasu tiki, “Üürü nggeege ya taalo laala ara tamana kuꞌbu. 27 Lakiini angnga taalo kasaasa modolo ka ömöꞌdï ka oona. Kolo a to napügü caꞌbune co ꞌbïïdï, nümmü mïdïgïlöögö ma dhidha mo nunggu oogo kürö nafaꞌda oogo ka nïïnö, ara oꞌo taluna nakajine ka egïïsö nanangnga yeede kuꞌbu nja tiya yüüdü.”

18

Mada iꞌi yungngo a dhabbu

(Murkus 9.33–37; Lüüka 9.46–48)

1 Ka uuru tanno miini no a kadalaadene töꞌdö ka Yasu kindini iꞌi, “Mada iꞌi yungngo ïdhïndhï ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo?”

2 Ïkïrï Yasu ka tagümmünü ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya anangnga iꞌi ka ꞌdïngnge kene ka söödö. 3 Iki, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, üürü aaga kitaalo kapadaga oona keere aaga tafeene afa laala ya dhiidhi ya, taalo aaga kara co ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo. 4 Ömöꞌdï ya üpü eyi yiini co ya, afeene nja ꞌbiiꞌbala tiya idhilli ya, iꞌi yungngo ïdhïndhï ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo. 5 Ömöꞌdï ya amma ka ꞌbiiꞌbala afa ma tiya kungngo ana eere tiya eede ya, iꞌi ya amma kede.

6 “Ömöꞌdï ya üpü laala ya dhiidhi ya amma kede ya ka tatoroko ya, aheere a kadu ma tafinꞌda mïsï ma tawöönö ma dhabbu mo, kassa ta pügü iꞌi co tümꞌbü ma to. 7 Amꞌba ka kadu ma ꞌbüdhülü ka eema tiya ara tanangnga ꞌbuugu ka tatoroko, lakiini ara tatoroko nja ömöꞌdï tiya ara talinggo eema ya. 8 Üürü nïïsö nüüdü nja awwa tiya üüdü kanangnga oꞌo ka tüünï tatoroko ya, rumunaga eege co, aꞌdiila küdü kara co ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli bala üüdü kana iisine nja uune nassa kaco ka ïssï taꞌbilli. 9 A ööye yüüdü kara tanangnga oꞌo ka tüünï tatoroko ya, agodhe iꞌi nüpü co, aꞌdiila üdü kara co ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli ana ööye unggodho, bala üüdü ka ana ïïye nassa kaco ka ïssï ma Jahanam.

Tafeene ma tumma ma dheefele tiya aama ya

(Lüüka 15.3–7)

10 “Aaga adïnï koꞌdo aaga fa tadaana laala ya idhiidhi kalama, niki aaga aꞌda kadhangga neene kungngo ka ꞌdotomboꞌdo kadïnï ka dhugudha ma Pupa tiya eede ka ꞌdotomboꞌdo. 11 [Kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü öꞌdö miini ka toolona kadu na aama no.]

12 “Kiki aaga nya? Üürü ömöꞌdï inggide ana kidheefele a kadu ka ïïdümmü (100) assa ka taama unggodho, taalo ara tinyi na ööꞌdö kadu ka egïïsö adaꞌbaaga ïïdümmü afünü kide egïïsö (99) inyi eege ka naꞌdikinya ara kico tawwa dheefele ya aama ya? 13 A kini kara taluna iꞌi ꞌdee, taalo ara tadhodho iini adagiiꞌbi na öreene na ööꞌdö a kadu ka egïïsö adaꞌbaaga ïïdümmü afünü kide egïïsö? Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro ara tadhodho iini a tagiiꞌbi türeene miini na taalo kaama no. 14 Nggeege yungngo a Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya ka titaalo asaasa ömöꞌdï öccö ana ka laala tiya idhiidhi aꞌda kaama.

Tafaana ka oona

(Lüüka 17.3)

15 “Üürü ka örre tiya üüdü kara tüünï tatoroko ana oꞌo ya, kolo kini nadirina tatoroko niini iini unggodho aaga, a kadu tafa tanna kide, kini kara taföönyö tumma nüüdü ya, nggeege nafada oꞌo örre tiya yüüdü ka tatoroko tanno iini. 16 Üürü anu ka tumma ya, ꞌduga ömöꞌdï öccö unggodho üürü keera ‘amang kene tussu adene a kadu tanno adïnö kide no keera nja eene kara tiidoona.’* 17 A kini kara tanu ka tumma tanno eene ya, tirina a kadu ma kaniisa, a kini kara tanu ka tumma ma kadu ma kaniisa ya, aaga ümmü iꞌi kada ömöꞌdï tiya taalo ussu Masala ya nja ömöꞌdï ma tera tuluꞌba kungngo.

18 “Ara aꞌa tadünügü tumma aaga dhorro, nïïmö yaada kara tamiꞌdaana ka ꞌbüdhülü ya, ara timiꞌdidene ka ꞌdotomboꞌdo, a nïïmö yaada kara tagildhe ka ꞌbüdhülü ya, ara tatinggildhe ka ꞌdotomboꞌdo.

19 “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, a kadu kara timiꞌdi tumma ka ꞌbüdhülü eege keera ana kada ya meene ka asaasa nïïmö ka Masala ya, ara aaga taluna ka Pupa tiya eede ya ka ꞌdotomboꞌdo ya. 20 A kadu kara temmi keera üürü kiidoona ana eere tiya eede ya, ara aꞌa tanna kene ka söödö.”

Ömöꞌdï ya taalo ana ꞌbangnga ya

21 Ïkïrï Bütrüs ka tasigi ka Yasu kete indini iꞌi iki iini, “Ka Uugaara, ara örre yeede tatanggaꞌda nja aꞌa taanya na aꞌa saga fa kini naꞌdiila nja iini tïïdümmü afünü eera?”

22 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Taalo tïïdümmü afünü eera, lakiini ukumu kadu kiidoona aco iisine tïïdümmü afünü eera.

23 “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja uugaara tiya asaasa tadhifi eema yiini ka kadu ma linggo tanno iini ya. 24 Kini ka ndamaana kene ya, ïkïrï ka asaasa ka töccö ka oona gürüüsï öꞌdö na alif kadaꞌbaaga. 25 A nïïmö titaalo miini ka anangnga kuꞌbu, ömöꞌdï yiini ka talinggo nja iini ya, ka tiki a kadu aꞌda katenege ana iꞌi nja aka tammo iini nja laala tiya iini nja eema tiya iini nyeꞌdꞌde kungngo. amang kini tanangnga faana miini kuꞌbu.

26 “Ïkïrï ka tüürü kuꞌbu kini kidha oolomo iꞌi iki iini, ‘Fa kede ara aꞌa tanangnga eema yüüdü yeede ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.’ 27 A ꞌbangnga miini tagu ömöꞌdï uuru iꞌi ka tino aadha kini ka eema turi.

28 “Aga ömöꞌdï tiya miini ya ka ndunggeene ïkïrï ka toreene nja tööje miini iini ka asaasa kömüsü kini ka oona ana nakajine ukumu kadu kïïdümmü, ïkïrï ka tümmü iꞌi ka eyi ndakete kamirꞌdi iꞌi, ïkïrï ka tiki iini, ‘Nangnga kömüsü meede ma küdü mo aꞌa.’

29 “Ïkïrï ka tüürü kini kidha oolomo iꞌi iki iini aꞌda, ‘Anangnga füngngö iini idhilli assa ka nanangnga iini.’ 30 Ïkïrï ka anu eedhe kuꞌbu ümmü iꞌi anangnga iꞌi ka pabuusu, ara kanangnga eema yiini iini tikinggi. 31 A kadu na linggo no tiji eema ya agalinggo adene a tagorooꞌbo tümmü eege dhorro kunggeene kaco ka uugaara tiya eene kadirina eema ya agalinggo adene ya iini.

32 “Ïkïrï uugaara yiini ka tagümmü iꞌi iki iini, ‘Oꞌo na tasaga nitaalo oꞌo naꞌdiila, naadha aꞌa ka eema tiya eede ka asaasa küdü ka oona ya nyeꞌdꞌde, kudumma üüdü ka takoolomo aꞌa. 33 Taalo oꞌo ama tana ꞌbangnga ma ömöꞌdï tiya afa meede ka taana ꞌbangnga ma oꞌo kungngo?’ 34 Uugaara yiini tagorooꞌbo ꞌdo ümmünü iꞌi a nasigira aꞌda kapusu iꞌi, idhi anangnga eema ya kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo.

35 “Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya ara talinggo ana aaga nggeege üürü taalo aaga kana ꞌbangnga aaga tafa ka kadu ma kömüsü ndama eedi tiya iini ka teene.”

19

Tarna nja tadheene

(Murkus 10.1–12)

1 Ka Yasu ka ndatïïmö tumma ya, ïkïrï ka tunggeene ka Jaliil ööꞌdö ka naanya ma Yahüüdiya ndama ndaꞌda ma Ri ma Ürdün. 2 A kadu tuurna iꞌi keere kadhabbu oolona eege kanna.

3 A naFariisi töꞌdö kini kindini iꞌi ma tasaasa taꞌbꞌba iꞌi, kiki iini, “Aꞌdiila ömöꞌdï kara tadheene nja aka tammo iini a ꞌbanïïmö idhilli kungngo?”

4 Ïkïrï ka tiki eene, “Taalo aaga kagïïrï sorne ma Masala ka dhidha, Masala marüꞌbü ömöꞌdï ya miide ya nja aka tammo linynya mo?* 5 A Masala ka tiki aꞌda, ‘Iꞌi yungngo ömöꞌdï ka tinyi pupa yiini kuꞌbu nja nïïmö tammo iini ara kada unggodho nja aka tammo iini, eege na eera no ata tuuꞌda na unggodho.’* 6 Nggeege taalo kara teera afeꞌde, lakiini kara tatuuꞌda ka unggodho sugi, nïïmö ya Masala ka tamiꞌdaana ya, taalo ömöꞌdï ma tagildhaana kuꞌbu.”

7 Ïkïrï naFariisi katindini iꞌi kiki iini, “A minna agu Müüsa iki aꞌda ömöꞌdï tanangnga waraga ma tadheene a aka tammo iini ka dheene?”

8 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kudumma ma takïdhö ka nanggeedi tanno ada no, eege kungngo kanangnga Müüsa ka tamma aꞌda aaga tadheene nja iiya tanno ada, lakiini taalo akafiigi kungngo ka dhidha. 9 Lakiini ara aꞌa tadirina tumma aaga, taalo ömöꞌdï ara tadheene nja aka tammo iini illi kono ka tafüngngö nja ömöꞌdï töccö anyooro, assa ka tapa kono kini ka arna aka ökömö iꞌi atemelö.”

10 Yungngo a kadalaadene tanno iini ka tiki iini, “Üürü afiigi nggeege ana ömöꞌdï nja aka fa kini afa tarna ꞌdo.”

11 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo kadu nyeꞌdꞌde kara tamma ka tumma tanno, illi kadu na Masala kanangnga eene no. 12 Kadu kinggide kageenedene kada kadheemu ndama nakanïïmö ka nanggeedi, könö kinggide a kadu kataꞌdili eege a kadu könö kaꞌdili nanggeyi neene kudumma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo, ömöꞌdï yasaasa tamma kide ya amma.”

Yasu amana baraka a laala tiya dhiidhi ya

(Murkus 10.13–16; Lüüka 18.15–17)

13 A kadu töꞌdö ana laala iini aꞌda ümmünü iisine kene ka nanggüüdü ara kafara ka Masala kudumma eene. Lakiini kadalaadene ka agirnaana kene. 14 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga fa ka laala ööꞌdö kede kita aaga fa tafaga eege keere kudumma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ka tanno neene.” 15 Ïkïrï ka tagümmünü iisine kene ka nanggüüdü unggeene ndama kanna.

Ömöꞌdï ya ana eema dhabbu

(Murkus 10.17–31; Lüüka 18.18–30)

16 Ömöꞌdï inggide öꞌdö ka Yasu iki iini, “Ka Tatalaana, minna iꞌi yungngo aꞌdiila eede kara talinggo amang kede taluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli?”

17 Ïkïrï Yasu ka tiki iini. “Niki oꞌo aꞌda aꞌa naꞌdiila amana, taalo ömöꞌdï ma taꞌdiila unggodho kungngo illi Masala, üürü oꞌo nasaasa co ka tefe ka ꞌdï ya, ümmü tumma ma Masala dhorro.”

18 Ïkïrï ka tiki iini, “Tumma öjö?”

Yungngo a Yasu ka tiki iini, “Fa tagirina kadu, fa tatemelö, fa tanyooro, fa tiki aꞌda oꞌo nadïnï ka nïïmö tiya alinggo adene a korokoro. 19 Ümmü pupa yüüdü nja nïïmö tammo üüdü ana eedi dhorro,* asaasa ömöꞌdï ya akete küdü afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.”*

20 Ïkïrï ömöꞌdï ya miini ya ka tiki, “Nussu aꞌa eema ya ꞌdo aminna iꞌi yungngo öreene afeꞌde?”

21 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Küdü ka asaasa tinsili ka eedi dhorro ya, kolo ta tanege ana eema tiya üüdü nyeꞌdꞌde nasümünaana gürüüsï miini ka kadu tanno eema katitaalo kene no kuꞌbu, amang ka eema tanno küdü ka ꞌdotomboꞌdo dhabbu na oꞌo saga tuurna aꞌa keere.”

22 Ka ömöꞌdï tiya miini ya ka taföönyö tumma no ya, ïkïrï ka tunggeene kada ꞌbandagorooꞌbo ka oona kudumma iini ka taana eema dhabbu ꞌdo.

23 Yungngo a Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara tiideene ana ömöꞌdï tiya ana eema dhabbu ya kara co ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo. 24 Ara aꞌa tiki aaga afeꞌde, tadigaala ma malaga ka ööye ma ibira taalo ara taguꞌdaana afa ma ömöꞌdï tiya ana eema ya kara co ka tauugaara ma Masala.”

25 Ka kadalaadene ka taföönyö tumma no ya kadhere ꞌdo kindini iꞌi, “Amada iꞌi yungngo ara toolonadene?”

26 Ïkïrï Yasu ka tassa kene koꞌdo iki eene, “Eema afa ma tiya ara tiideene ana ömöꞌdï, illi iꞌi taalo ara tiideene a Masala.”

27 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Kinyi ungngo eema yïïdï kuꞌbu nyeꞌdꞌde ara ungngo kaduurna oꞌo keere. Ara ungngo taluna minna kide?”

28 A Yasu tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, uuru ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara temmi ka kööyö ma tïdhïndhï ma tauugaara tanno iini ka ürüünü tiya ara töꞌdö ya, ara aaga sa katemmi aaga na uurna aꞌa keere no ka nagööyö tanno adaꞌbaaga kafünü eera no, aaga tümmü siliga ma Israyil na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. 29 Ömöꞌdï ya inyi ꞌdï yiini kuꞌbu nja nagöre tanno nagiide no nja tanno iiya no nja pupa nja nïïmö nja laala nja nasigeene kudumma eere tiya eede ya, ara taluna eema agusunja kini kide ööꞌdö a kadu kïïdümmü, aluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 30 Lakiini kadu na dhidha no kadhabbu kara co keere, anno eere no kaco aadha.”

20

Kadu ma linggo ma kiꞌbimꞌbi

1 “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja ömöꞌdï ma raaga ya illi ka fïkïꞌdö ligitaka soꞌdꞌdo ma tara co tawwa kadu ma linggo ka raaga tiya iini. 2 Adimiꞌdi tumma nja eene aꞌda kalinggo ana jine unggodho* ka uuru ka unggodho uurugu eege co raaga. 3 Ïkïrï ka tunggeene ana ndanaaya ka ïïdümmü afünü egïïsö, ööꞌdö asala kadu könö kaꞌdïngnge ana koꞌdo ka mansala, a linggo ka titaalo kene. 4 Ïkïrï ka tiki eene, ‘Aaga afeꞌde agolo a siga ma kiꞌbimꞌbi tanno eede aꞌa saga nangnga faana miini aaga.’ 5 Kïkïrï ka co. Unggeene afeꞌde uuru ka teene ana ndanaaya kiidoona amuru ma siiya adagüünï nggeege afeꞌde. 6 Unggeene siiya kungngo ana ndanaaya ka ïïdümmü aduna kadu öccö kaꞌdïngnge ana koꞌdo alinggo katitaalo kene, ïkïrï ka tiki eene, ‘Minna agu aaga aaga taꞌdïngnge ana koꞌdo uuru na ïnꞌdïlï no aꞌda taalo aaga kalinggo?’

7 “Kiki iini, ‘Taalo ömöꞌdï ma tagümmünü ungngo alinggo.’

“Ïkïrï ka tiki eene, ‘Aaga unggeene aaga co a siga ma kiꞌbimꞌbi tanno eede aaga co talinggo afeꞌde.’

8 “A ꞌbuugu kanda siiya, ïkïrï ömöꞌdï ma raaga ka tiki ömöꞌdï tiya amanaga kadu co raaga ya, ‘Ümmünü kadu na kalinggo ka raaga no nyeꞌdꞌde nanangnga talïngnge eene ïnꞌdïlï kungngo, nanangnga a kadu tanno öꞌdö keere no ka dhidha no sa anangnga a tanno öꞌdö ka dhidha no keere.’ 9 A kadu na ööꞌdö ana ndanaaya ka ïïdümmü no, töꞌdö ka taama nakajine ka unggodho. 10 A kadu na kalinggo ka dhidha no töꞌdö kiki kide aꞌda ara eege taꞌduga yeene adhabbu, kadaama nakajine ka unggodho. 11 Kadaama nakajine kassa ka taꞌdigini ömöꞌdï ma siga. 12 Keema kiki aꞌda, ‘Kadu na öꞌdö keere no kagalinggo ana ndanaaya ka unggodho nassa ka tanangnga ungngo kada köje nja eene amana? Kïdï ka tagalinggo uuru na ïnꞌdïlï no ka ndanaaya ka teene.’

13 “Ïkïrï ömöꞌdï ma siga ka tiki ömöꞌdï töccö ana kene, ‘Ka teefe ma aꞌa taalo aꞌa nüünï ada oꞌo kuꞌbu, taalo aꞌa nimiꞌdi tumma nja oꞌo aꞌda faana ana jine unggodho? 14 ꞌDuga yüüdü nunggeene. Ömöꞌdï ya öꞌdö keere ya nasaasa aꞌa tanangnga iini afa ma oꞌo kungngo. 15 Nasaasa aꞌa tüünï nïïmö yeede ka asaasa ya ana almaala a maraada tammo eede, oꞌo nana kïrïmï kudumma eede kaꞌdiila?’ ”

16 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Kadu na eere no katöꞌdö ka dhidha a kadu na dhidha no kaganna keere.”

Yasu ageema tumma ma inde tanno iini nja tafïkïꞌdö

(Murkus 10.32–34; Lüüka 18.31–34)

17 Aga Yasu ka sïrö aco Örsaliim ya, ïkïrï ka tagümmünü kadalaadene niini unggodho eege na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, eema nja eene ka fïïnï iki, 18 “Angnga kungngo kasïrögö co Örsaliim a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara tümmününja a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye, kümmünü iꞌi ka inde. 19 Kümmünü iꞌi a kajeene, küünï midhi kuꞌbu ana iꞌi kabbü iꞌi kassa kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi assa ka fïkïꞌdö a füngngö iidoona.”

Nïïmö ma Yaguub nja Yühanna masaasa nïïmö

(Murkus 10.35–45)

20 A nïïmö ma Yaguub nja Yühanna laala ya Zaꞌbedi töꞌdö kini nja laala tiya oono ateera meene, müürü ka Yasu kidha ana küüge masaasa iꞌi alinggo ada nïïmö ya ꞌdiila ya oono.

21 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Nasaasa oꞌo minna?”

Miki iini, “Nasaasa aꞌa oꞌo aꞌda neema tumma dhorro aꞌda nanangnga laala yeede ya eera ya katemmi, aya temmi küdü ka nïïsö ma kuri aya temmi küdü ka nïïsö ma küüle ka tauugaara tanno üüdü.”

22 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Taalo aaga kussu nïïmö maada ka asaasa ya, ara aaga tambaanya dhügürü yeede ka tadhügürü ya?”

Kiki iini aꞌda, “Ara ungngo tambaanya.”

23 Iki eene, “Timinꞌda ara aaga tambaanya dhügürü afa aꞌa, lakiini temmi kede ka nïïsö ma kuri nja nïïsö ma küüle taalo aꞌa nungngo nara tanangnga aaga, illi kadu na Pupa tiya eede ka tindinaana kene kuꞌbu no.”

24 Aga kadalaadene na adaꞌbaaga no ka taföönyö tumma no, kagorooꞌbo nja nagöre tanno eera no. 25 Ïkïrï Yasu ka tagümmünü eege nyeꞌdꞌde kungngo iki eene, “Kussu aaga aꞌda naguugaara ma kajeene kapusu eege a kadu neene na ïïfï no tüünï dhanu kuꞌbu ana eege. 26 Taalo aꞌa nasaasa tumma afa ma tanno ka tanna ka kadu ka söödö, ömöꞌdï ya tadhabbu ana kada ya, fa kini alinggo ada aaga. 27 A ömöꞌdï ya asaasa tanna ka kadu kidha ana kada ya, fa kini ada tasaga tiya ada. 28 Kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taalo öꞌdö aꞌda a kadu talinggo ada iini, lakiini öꞌdö talinggo ada eene üpü eyi yiini co, amang kini toolona kadu dhabbu.”

Yasu oolona kisinsoro keera

(Murkus 10.46–52; Lüüka 18.35–43)

29 A kene ka ndunggeene ka Ariiha ya a kadu kadhabbu takoꞌdꞌdo ka Yasu keere. 30 A kisinsoro kungngo ka tinggini ma nafïïnï keera, kaföönyö aꞌda Yasu ara tadigaala kita, kïkïrï ka tiidhe kiki, “Ka Uugaara, ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma ungngo.” 31 A kadu kadhabbu tagirnaana kene aꞌda kïꞌdöönö lakiini eege ka kardha kuꞌbu kiidhe dhindho, “Ka Uugaara, ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma ungngo.”

32 Ïkïrï Yasu ka töödhï a tümmünü eege iki eene, “Kasaasa aaga aꞌa aꞌda nönynyö ana aaga?”

33 Kiki iini, “Nafaꞌda ungngo ka ïïye, Uugaara.” 34 A ꞌbangnga meene tümmü Yasu anangnga nïïsö eene ka ïïye, karooro ka tasala ꞌbuugu kuurna iꞌi keere.

21

Yasu inynyo Örsaliim

(Murkus 11.1–11; Lüüka 19.28–38; Yühanna 12.12–19)

1 Kene ka ndakete ka Örsaliim ya kïkïrï kööꞌdö ka Beet Faji ka Anya ma ꞌDïkïdïyö, ïkïrï Yasu ka kürünü kadalaadene niini keera. 2 Iki eene, “Aaga kolo a nööꞌdï tanno ada kidha no aaga taluna kisine mimiꞌdinja kuꞌbu nja ꞌbing kisine aaga tagildhe eege aaga töꞌdö ana eege aꞌa. 3 Üürü ömöꞌdï öccö iki aaga aꞌda nïïmö ya, aaga tiki iini aꞌda Uugaara asaasa eege, assa ka tafada ana eege areere.”

4 Amang ka tumma tanno neꞌbi ka takiki no co ööye miini.

5 “Aaga tirina eema a kadu ma Sahyüün aꞌda,

‘Uugaara yüüdü unggunu küdü

taalo anꞌdinigi eyi yiini cooꞌdo,

aka ka ꞌbing kisine.’ ”*

6 Ïkïrï kadalaadene na eera no ka co kadalinggo afa ma tiya Yasu kadirina eene ya kungngo. 7 Kïkïrï kööꞌdö a ꞌbing kisine kadhifi enꞌdi yeene kide ïkïrï Yasu ka taka kide. 8 A kadu tööꞌdö kadhabbu kakese enꞌdi yeene ka nafïïnï anno tasede iisine ma naafa kakese ka fïïnï. 9 A kadu na unggeene ka Yasu kidha no nja tanno öꞌdö kini keere no kiidhe kiki aꞌda,

“Aaga amana tïdhïndhï a ꞌBiiꞌbala tiya Dawud.

Aaga nangnga taꞌdiila ömöꞌdï tiya öꞌdö ana eere ma Uugaara ya

nja tïdhïndhï ka fïïnï ma ndanaaya.”*

10 Aga Yasu ka ndöꞌdö ka Örsaliim anya co kamuli muli nyeꞌdꞌde kungngo a kadu tindini ajeene kiki aꞌda, “Mada iꞌi yungngo.”

11 A kadu kadhabbu tiki aꞌda, “Yasu iꞌi ya miini neꞌbi ma Nasira ka Jaliil.”

Yasu asoro kadu na anadene ka la ma Masala no

(Murkus 11.15–19; Lüüka 19.45–48; Yühanna 2.13–22)

12 A Yasu co ka la ma Masala adagasoro kadu na anadene ana eema ka la ma Masala no. Apudu naterbeesa na kadu na aregere gürüüsï no nja eema ma temmiimi ma kadu tanno anadene ana alambo no. 13 Ïkïrï ka tiki eene, “Tumma no ka sorne kiki aꞌda, ‘ꞌDï yeede ama teema nja Masala kide,’ ”* aaga kanangnga iꞌi kada ‘tumba ma kanyooro.’*

14 A kadu na kisinsoro no nja kadu tanno sogoꞌdo no töꞌdö kini ka la ma Masala oolona eege. 15 Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja a katalaana ma serïye kene ka tasala türü na Yasu ka tagalinggo no, nja ndhiidhe ma laala tiya dhiidhi ya ka la ma Masala kaguꞌdu eege ka oona eene ka tiidhe kiki aꞌda, “Tïdhïndhï na ꞌBiiꞌbala tiya Dawud.”

16 Kïkïrï ka tiki a Yasu, “Naföönyö oꞌo tumma na laala no?”

Iꞌi yungngo iini ka tiki eene, “Ïï, taalo aaga kagïïrï sorne ka tiki aꞌda,

‘Ndama nanïïnö ma laala tiya dhiidhi ya

tumma ma tafünügü koꞌdo kungngo eene ka nanïïnö’ ”*?

17 Ïkïrï ka tinyi eege kuꞌbu ara ka ööꞌdö kürö aco anya ma Beet Aniya ïïyü kide.

Yasu agaꞌda fa ma ïndïïye

(Murkus 11.12–14, 20–24)

18 Aga Yasu ka ndafada unggunu co anya ligitaka kungngo ya ïïre tümmü iꞌi. 19 Asala fa ma ïndïïye ka tinggini ma fïïnï ööꞌdö kide asala co, taalo asala nïïmö kide illi dhaaru miini. Ïkïrï ka tiki eene, “Taalo oꞌo nara teene afeꞌde turi.” Ïkïrï ïndïïye karume ka ööye miini.

20 Aga kadalaadene ka tasala eema ya, kadhere kiki, “Karume ïndïïye nya areere kungngo?”

21 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kada kara tamma aaga tafa taꞌdoore ka nanggeedi ya taalo aaga kara ka tüünï ana eema yeede ka tagüünï ana fa ma ïndïïye sugi, lakiini afeꞌde ara aaga tiki anya tammo, ‘Fïkïꞌdö napügü eyi yüüdü co to,’ ara tafiigi nggeege. 22 Nïïmö yaada ka asaasa ya aꞌda kafara aaga ka Masala a tamma ya, ara aaga taluna.”

Türü kananja a Yasu

(Murkus 11.27–33; Lüüka 20.1–8)

23 Ïkïrï Yasu kico la ma Masala alaana kadu, a naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya töꞌdö kini kiki iini, “Türü öjö eege kungngo üüdü ka talinggo iini, a mada ya anangnga türü oꞌo nalinggo iini?”

24 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tindini aaga ma nïïmö unggodho, kada kara tadirina aꞌa ya, ara aꞌa tiki aaga aꞌda türü öjö eege kungngo eede ka talinggo iini ungngo. 25 Türü na Yühanna ka tambeese iini no öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo alla ndama kadu?”

Kïkïrï ka teema unggodho eege kiki, “Kaja kara tiki aꞌda, ‘Ndama ꞌdotomboꞌdo ya,’ ara tiki aꞌda, ‘Aminna agu aaga aaga taalo kamma kini?’ 26 A kaja kara tiki aꞌda, ‘Ndama kadu ya,’ kariꞌba angnga a kadu kudumma eene ꞌdo ya kümmü Yühanna kada neꞌbi.” 27 Kïkïrï ka tiki a Yasu, “Taalo ungngo kussu.”

Ïkïrï ka tiki eene, “Aꞌa tekere taalo aꞌa nara tadirina aaga aꞌda türü öjö eege kungngo eede ka talinggo iini.”

Tafeene ma tumma ma laala eera

28 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Kussu aaga minna? Ömöꞌdï inggide ana laala eera, adagümmünü ya dhidha ya iki iini, ‘ꞌBiiꞌbala eede, unggeene naco talinggo ka siga ma kiꞌbimꞌbi tanno eede.’

29 “A ꞌbiiꞌbala tiki, ‘Taalo aꞌa nasaasa co,’ lakiini agere eedi yiini unggeene aco.

30 “Ööꞌdö ka ꞌbiiꞌbala tiya eera ya asaasa nïïmö yiini ka tasaasa ka ꞌbiiꞌbala tiya dhidha ya iki, ‘Ara aꞌa co uugaara,’ lakiini iꞌi taalo inynyo.

31 “Mada iꞌi yungngo agalinggo a tumma tanno pupa tiya iini ungngo?”

Kiki aꞌda, “Ya dhidha ya.”

Ïkïrï ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro kadu ma tuluꞌba nja katemelö kara tadhe aaga kaco ka tauugaara ma Masala. 32 Kudumma Yühanna ya Tatambeese ya ööꞌdö ada ala aaga ka fïïnï tiya dhorro ya, aaga taalo kamma kini, a kadu ma tuluꞌba nja kadu tanno temelö no tamma kini, aaga tijöögö aaga taalo kafada ka tatoroko keere aaga tamma kini.

Kadu ma linggo ma kiꞌbimbꞌi

(Murkus 12.1–12; Lüüka 20.9–19)

33 “Aaga toodo ka tafeene ma tumma töccö afeꞌde, akodho ömöꞌdï naafa ma kiꞌbimꞌbi adagasaara ataasa anya ma tiyaana kide atagalinggo ꞌdasala anangnga tamönggö kide anangnga a kadu ma linggo töccö ara ka tunggeene. 34 Ka uuru ma tawaana kiꞌbimꞌbi koona ka ndöꞌdö ya, ïkïrï ka kürünü kadu ma linggo niini kene aꞌda kaco taꞌduga kiꞌbimꞌbi. 35 Kïkïrï kadu na linggo no ka tümmü eege katabbü ya, kada kiidi ya, kada tïïdïrï könö a nïïgïsï. 36 Ïkïrï ömöꞌdï ma kiꞌbimꞌbi ka kürünü kadu ma linggo niini afeꞌde kadhabbu a tanno adhidha no kadagüünï ana eege afa ma tanno dhidha no. 37 Keere kungngo ya ïkïrï ka kürünü ꞌbiiꞌbala yiini kene iki aꞌda, ‘Kara tariꞌba a ꞌbiiꞌbala tiya eede.’

38 “Lakiini kadu na linggo no ka tasala ꞌbiiꞌbala ya, kïkïrï ka teema ana ka oona unggodho eege kiki aꞌda, ‘Tandaya ara takarna ka eema ya, iꞌi yungngo kada kiidi iꞌi, angnga taꞌduga eema yiini.’ 39 Kümmü iꞌi kapükü co kürö ndama raaga ma kiꞌbimꞌbi kadagiidi iꞌi.

40 “Aga ömöꞌdï ma raaga ma kiꞌbimꞌbi kara töꞌdö ara tönynyö a kadu tanno?”

41 Kiki iini, “Ara tagirina oroko ya ꞌdo ara ka anangnga raaga ma kiꞌbimꞌbi a kadu töccö no, ara tanangnga kiꞌbimꞌbi iini ka uuru miini no.”

42 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo aaga kagïïrï tumma ka Sorne ma Masala?

‘Mïsï ma katürböönö kanu kide mo,

oogo mungngo ma mïsï ma kadese,

ma Uugaara ka tadina mo

yungngo a kadu katadhere.’*

43 “Iꞌi yungngo eede ka tiki aaga, ara Masala taꞌduga tauugaara noono kada manangnga a kadu tanno ara talinggo kööꞌdö keere a tööyö tammo dhorro mo. 44 Ömöꞌdï ya aꞌdïnggö ka mïsï tammo ya, atïlï oona, aya mïsï kaꞌdïnggö kini koꞌdo ya manyikiꞌdaana iꞌi kuꞌbu.”

45 Aga naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi ka ndaföönyö tafeene ma tumma tanno Yasu no, kussu aꞌda iꞌi yeema kene koꞌdo. 46 Ka asaasa tarefe iꞌi illi eege kariꞌba a kadu kudumma eene katümmü iꞌi kada neꞌbi.

22

Tafeene ma tumma taanyara ma tarna

(Lüüka 14.15–24)

1 A Yasu tageema nja kadu a tafeene ma tumma afeꞌde iki, 2 “Tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja uugaara agüünï ada taanyara ma tarna a ꞌbiiꞌbala tiya iini. 3 Ïkïrï ka kürünü kadu na linggo nja iini no aꞌda kaco tümmünü kadu aꞌda kööꞌdö ka taanyara ma tarna, illi eege kaꞌdükü co. 4 Agürünü kadu könö afeꞌde aꞌda kiki a kadu tanno akümmünüdene no, ‘Nakindinaana aꞌa kuri needhe aꞌa nagodha na ïndhï no, nakindinaana eema kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo, aaga öꞌdö ka taanyara ma tarna.’ 5 Lakiini eege taalo kindineene, ömöꞌdï ya co a siga tanno iini, aya tunggeene aco tanadene ana eema tiya iini. 6 A kadu könö tümmü kadu na agürünüdene no katabbü eege kadakalinggo tatoroko ana eege kagirina eege. 7 Iꞌi yungngo uugaara kagorooꞌbo agürünü nasigira niini kateefe tagirina kadu na kiidi kadu no, kinyogo anya meene. 8 Ïkïrï ka tiki a kadu tanno alinggo no, ‘Kuri ungngo akindinaana njaana anakuꞌbu, illi kadu na kümmünüdene no taalo eege kamiini. 9 Agolo a nafïïnï na falangnga no, aaga tümmünü kadu, ömöꞌdï yaada ka aduna iꞌi ka nafïïnï ya aaga töꞌdö ana iꞌi ka tarna.’ 10 Kïkïrï kadu na linggo no kaco nafïïnï ka awagaana kadu neene ka tuna eege no, na naꞌdiila no nja tanno oroko no, a ꞌbuugu ma tarna tadigine a kadu tanno akümmünüdene no.

11 “Aga uugaara ka co ꞌbügöörï ma co tassa ka kadu tanno kagümmünüdene no ïkïrï ka tasala ömöꞌdï öccö aꞌda taalo enꞌdi ma tarna iini ka oona. 12 Ïkïrï ka tiki iini, ‘Nöꞌdö oꞌo kita nya teefe ma aꞌa? Enꞌdi ma tarna saga titaalo üdü ka oona?’ Ömöꞌdï ya miini ya takïꞌdöönö. 13 Ïkïrï uugaara ka tiki a kadu tanno alinggo no, ‘Aaga imiꞌdi iꞌi ka iisine nja uune aaga tapügü iꞌi co kürö ka ndüülï afara abbünaana igini ka oona.’ 14 Kudumma a kadu tanno akümmünüdene no kadhabbu, lakiini na agessedene no kidhilli.”

Tamana tuluꞌba a uugaara

(Murkus 12.13–17; Lüüka 20.20–26)

15 Ïkïrï naFariisi ka tunggeene kateefe teema ana ka oona ma tümmü Yasu a ꞌbandumma ndama nïïnö tanno iini. 16 Kïkïrï ka kürünü kadalaadene neene nja kadu tanno Hirüdüs kiki iini, “Ka Tatalaana, kussu ungngo aꞌda tumma dhorro eege kungngo üüdü nalaana kadu ka fïïnï ma Masala tiya dhorro ya, na oꞌo taalo nalinggo a tumma tanno ömöꞌdï na oꞌo taalo nariꞌba ïïye ma kadu. 17 Tirina ungngo, niki oꞌo nya? Aꞌdiila aja kara tamana tuluꞌba a Kayisar alla taalo aꞌdiila?”

18 Ïkïrï Yasu ka tussu ünggü meene, ïkïrï ka tiki eene, “Aaga na ꞌdinigi oona cooꞌdo no, minna agu aaga aaga tasaasa takinne aꞌa? 19 Aaga ala gürüüsï ma tuluꞌba aꞌa,” kïkïrï ka anangnga jine iini. 20 Ïkïrï ka tiki eene, “Koronggore ya mada iꞌi yungngo a tarigiri tanno?”

21 Kiki aꞌda, “Na Kayisar.”

Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga nangnga nïïmö ya Kayisar a Kayisar, aya Masala aaga tanangnga a Masala.” 22 Kene ka taföönyö tumma no, kadhere ka tumma tanno iini. Kïkïrï ka tunggeene kinyi iꞌi kuꞌbu.

Tafïkïꞌdö ka inde

(Murkus 12.18–27; Lüüka 20.27–40)

23 Ka uuru tanno miini no kööꞌdö Sadügiin eege no iki aꞌda kitaalo tafïkïꞌdö ka inde kindini iꞌi. 24 “Ka Tatalaana, Müüsa iki aꞌda ömöꞌdï kara teyi aꞌda taalo ꞌbiiꞌbala kini, örre yiini taꞌduga aka ma örre tiya iini ya eyi ya, amang kini teene ada laala iini. 25 Kaganna nagöre kide ka ïïdümmü kafünü eera, aya dhidha ya tarna eyi aꞌda taalo laala kini inyi aka ka örre kuꞌbu. 26 Eyi afeꞌde aya iidoona ya teyi afeꞌde nja tiya ïïdümmü afünü eera ya. 27 Keere kungngo aka teyi afeꞌde. 28 Mara ta aka tammo mada ana kene ka uuru ma kadu ka tafïkïꞌdö ka inde? Kudumma oono kada aka tammo eene nyeꞌdꞌde kungngo.”

29 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kaama aaga, aaga taalo kussu nïïmö ya tumma ka sorne nja türü ma Masala. 30 Taalo kadu karnadene kitaalo karna ajeene ka uuru ma tafïkïꞌdö ka inde, lakiini eege kara tafeene nja kadhangga ka ꞌdotomboꞌdo. 31 A kudumma ma tafïkïꞌdö ka inde no, taalo aaga kagïïrï tumma na Masala ka tiki aaga ka sorne? 32 ‘Aꞌa na Masala tammo Abrahiim, Masala ma Ishak nja Masala tammo Yaguub,’ ”* taalo Masala ma kadu tanno aaya no lakiini oogo ma Masala ma kadu tanno efe ka ꞌdï no.

33 A kadu taföönyö tumma niini kadhere ka talaana tanno iini.

Tumma na dhorro

(Murkus 12.28–34; Lüüka 10.25–28)

34 Aga naFariisi ka taföönyö aꞌda Yasu agiiꞌbi Sadügiin ya kümmüünü ana oona, a tumma ta unggodho kene. 35 Ïkïrï tatalaana ma serïye ka tindini iꞌi, 36 “Ka Tatalaana, tumma öjö eege kungngo kïdhïndhï ka serïye ma Masala ungngo?”

37 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “ ‘Asaasa Masala Uugaara müüdü ana eedi tiya yüüdü nyeꞌdꞌde nja oona tanno üüdü nyeꞌdꞌde nja üüdü tiya üüdü.’* 38 Tumma na dhidha no na ïdhïndhï no eege kungngo. 39 A tumma na asigi kide afeꞌde no nggeege afeꞌde, ‘Asaasa ömöꞌdï ya akete küdü ya afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.’* 40 Tumma na eere no eege kungngo kama serïye nja talaana ma naganeꞌbi.”

Almasiihi nja Dawud

(Murkus 12.35–37; Lüüka 20.41–44)

41 Aga naFariisi ka tümmünü ana oona, ïkïrï Yasu ka tindini eege. 42 “Kiki aaga aꞌda Almasiihi aminna? Iꞌi ya ꞌbiiꞌbala tiya mada ꞌdo?”

Kiki iini, “ꞌBiiꞌbala ya Dawud.”

43 Ïkïrï ka tiki eene, “Dawud sa agala kööꞌdö nya ümmünü iꞌi aꞌda ‘Uugaara’ eema a türü ma Koronggore?

44 ‘Iki Uugaara Uugaara tiya eede,

Emmi kede ka nïïsö ma kuri

ara aꞌa ka anangnga diidi yüüdü küdü ka uune ka teene.’*

45 Üürü Dawud ka tümmünü iꞌi aꞌda, ‘Uugaara,’ assa kara töꞌdö nya ada ꞌbiiꞌbala tiya iini?”

46 A ömöꞌdï ana kene unggodho kungngo taalo kara tapadaga tumma iini, ömöꞌdï ma tana rüsü ka eedi ma tindini iꞌi kungngo titaalo.

23

Yasu eema tumma ma katalaana ma serïye nja naFariisi

(Murkus 12.38–40; Lüüka 11.37–52; 20.45–47)

1 A Yasu tageema nja kadu nja kadalaadene tanno iini. 2 Iki, “Kemmi katalaana ma serïye nja a naFariisi ka kööyö tiya Müüsa. 3 Nïïmö yeene kara tiki aaga aꞌda aaga talinggo ya, aaga linggo, lakiini aaga fa talinggo afa meene kungngo, kudumma eene kadeema kassa taalo kalinggo iini. 4 Kudumma eene kimiꞌdinaana eema ka tïndhï kamana ka kadu ka naꞌdakeyi, lakiini eege taalo kara taꞌdina koꞌdo a ꞌbanïïsö. 5 Kalinggo eema amang ka kadu tadïnö kene kamana naꞌdugiisine ma enꞌdi tiya eene kada kadhonggoro. 6 Kasaasa temmiimi ka nagööyö ma kadu tanno ïïfï no ka naꞌbuugu ma taanyara nja naꞌbuugu tanno kidha no ka naala ma talaana, 7 kasaasa tööjülü kadu ka namansala, amang ka kadu tümmünü eege aꞌda, ‘Tatalaana.’ 8 Lakiini aaga ya aaga fa tamma ka kadu kümmünü aaga aꞌda, ‘Tatalaana,’ kudumma aaga ïnꞌdïlï kungngo aaga ka nagöre a Tatalaana ungngo ada unggodho. 9 Aaga tafa tümmünü ömöꞌdï ka ꞌbüdhülü aꞌda pupa tiya ada, kudumma Pupa tiya ada unggodho ka ꞌdotomboꞌdo. 10 Aaga tafa tamma ka ömöꞌdï ka tümmünü aaga aꞌda dhabbu, kudumma dhabbu ma aaga unggodho, Almasiihi. 11 Ömöꞌdï ya dhabbu ana kada ya, iꞌi yungngo ara talinggo ada aaga. 12 Ömöꞌdï ya ꞌdinigi eyi yiini cooꞌdo ya ara tapadaga keere, ömöꞌdï ya ümmü eyi yiini ka tiicolo ya ara taꞌdiniginja koꞌdo.

13 “Amꞌba kada ya aaga ka katalaana ma serïye no nja naFariisi na ꞌdinigi nanggeyi naada cooꞌdo no, keere aaga ka ïnye ma tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ka kadu kidha aaga, ka eyi tiya ada alla aaga co alla aaga tafa ka kadu tanno asaasa co no kaco.

14 “[Amꞌba kada ya aaga ka katalaana ma serïye no nja naFariisi na ꞌdinigi nanggeyi naada cooꞌdo no, kïïsïnï iiya ma nagüüme kaama eema yeene, kafara ka Masala tafïfïnnï amang ka kadu tiki aꞌda eege kaꞌdiila, eege no miini no, tapusu adene neene kara tatoroko dhindho.]*

15 “Amꞌba kada ya aaga no katalaana ma serïye no nja naFariisi no anꞌdinigi nanggeyi naada cooꞌdo no, kataꞌda aaga dhïïle nja naato amang kada taluna ömöꞌdï unggodho, a nïïmö yaada ka talaana iꞌi kide ya atanangnga iꞌi aco ka ïssï ma Jahanam teera adhabbu atiya ada.

16 “Amꞌba kada ya aaga no naguugaara kada kisinsoro no, kiki aaga, ‘Ömöꞌdï ya aküdöönö ka la ma Masala taalo tafa ka taküdöönö niini dhorro, lakiini ömöꞌdï ya aküdöönö ana dahaba ma la ma Masala ya, afa ka taküdöönö tanno iini.’ 17 Aaga kanagaaga aaga takisinsoro minna iꞌi yungngo ïdhïndhï? Dahaba alla la ma Masala ya amana dahaba ka tinsili ya? 18 Aaga tiki aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya aküdöönö ana eere ma mïsï ma tïrrï ya, taalo tafa ka taküdöönö tanno iini dhorro, lakiini ömöꞌdï ya aküdöönö ana nïïmö ka mïsï ma tïrrï ya, ara tafa ka taküdöönö tanno iini.’ 19 Öjö iꞌi yungngo ïdhïndhï aaga na kisinsoro no? Tïrrï alla mïsï ma tïrrï ma amana nïïmö ma tïrrï ka tinsili mo? 20 Taalo aaga kussu aꞌda ömöꞌdï ya aküdöönö ana eere ma mïsï ma tïrrï ya ara taküdöönö ana eema tiya inggide ya nyeꞌdꞌde? 21 Ömöꞌdï ya aküdöönö ana eere ma la ma Masala, aküdöönö iini nja Masala tammo anna kide mo. 22 Ömöꞌdï ya aküdöönö ana eere ma ꞌdotomboꞌdo ya, aküdöönö ana eere ma ꞌbuugu ma temmi ma Masala nja ömöꞌdï tiya emmi kide ya.

23 “Amꞌba kada ya aaga no katalaana ma serïye nja naFariisi no anꞌdinigi nanggeyi neene cooꞌdo no, kamana aaga faana ma naana kuꞌbu, kondho nja mürteega. Lakiini aaga sa kadüünï töꞌbö a nïïmö tiya aꞌdiila ka serïye ya, tadho ka nafïïnï dhorro nja ꞌbangnga nja tindinaana kadu kuꞌbu, eema ya miini ya yungngo ada kara tagalinggo iini aaga tafa tüürü ma töccö. 24 Aaga na naguugaara na kisinsoro no, kaꞌduga aaga aruuge ka ꞌbïïdï lakiini aaga ka ꞌduuru malaga.

25 “Amꞌba kada ya aaga na katalaana ma serïye no nja naFariisi na anꞌdinigi nanggeyi neene cooꞌdo no, kagunu aaga ꞌdugeere ma kerꞌde nja ꞌdugeere ma dho lakiini teene miini adigine ana eema, ma nyooro nja tallogo. 26 Oꞌo na taga Fariisi na soro no, aagala teene ma kerꞌde nja teene ma dho, amang kene tinsili afa ꞌdugeere miini.

27 “Amꞌba kada ya aaga no katalaana ma serïye no nja naFariisi aaga no anꞌdinigi nanggeyi naada cooꞌdo no, kafeene aaga nja naala ma oofo kaꞌdiila ndama kürö lakiini ndama teene miini kadigine a kuꞌbuuni ma kadu tanno aaya no kada nyoro katunya. 28 Aaga kafiigi nggeege ndama kürö kafeene aaga nja kadu tanno aꞌdiila no lakiini nanggeedi naada ka teene nyeꞌdꞌde kungngo, tadigine ana eema ma korokoro nja tatoroko.

29 “Amꞌba kada ya aaga no katalaana ma serïye no nja naFariisi aaga no ꞌdinigi nanggeyi naada cooꞌdo no, karüꞌbü aaga naala ma oofo ma naganeꞌbi aaga tindinaana naala ma oofo ma kadu tanno ꞌdiila no. 30 Aaga teema aaga tiki aꞌda, ‘Kaja kara taganeene ka naguuru tanno kafaafa ma angnga no, taalo angnga kara tagosso ka tagirina naganeꞌbi eene.’ 31 Aaga tussu nanggeyi tanno ada aꞌda aaga ka laala ma kadu tanno agirina naganeꞌbi no, 32 Aaga tïïmö eema ya toroko ya kafaafa ma aaga ka tagüünï ya.

33 “Aaga ka nöönï aaga ta laala ma nöönï ara aaga sa karünö ka tapusu adene ma ïssï ma Jahanam nya? 34 Iꞌi yungngo eede kara sa kürünü naganeꞌbi kada nja kadu tanno ꞌdara no nja katalaana, aaga tagirina könö aaga tabünnü no ka saliiꞌbi, aaga tabbü könö ka naala ma talaana aaga tasoro eege ka naanya kadara co anya tökömö. 35 Amang ka erïïdö tiya kadu tanno agirinadene na adho ka fïïnï no ya uurunja ka ꞌbüdhülü ya, ndama erïïdö tiya Habiil tiya aꞌdiila ya nja erïïdö tiya Sakariya ꞌbiiꞌbala ya Barkiya yaada ka tagiidi iꞌi ka söödö ma la ma Masala nja mïsï ma tïrrï. 36 Ara aꞌa tadirina tumma aaga, eema ya ïnꞌdïlï kungngo ara töꞌdö ka sere tiya.

Yasu asaasa Örsaliim

(Lüüka 13.34–35)

37 “Örsaliim, Örsaliim, oꞌo no kirina naganeꞌbi na tïïdïrï kadafïïnï na Masala ka tagürünü eege kono no taanya nasaasa aꞌa tawaana laala yüüdü ka oona afa koogoro ka tawaana laala yoono ka tümꞌbü ma egedhe tiya oono, aaga tanu. 38 Aaga assa ka ꞌdï tiya ada ungngo ara tinyi kada kuꞌbu. 39 Ara aꞌa tiki aaga, taalo aaga kara tassa kede afeꞌde illi ada kara tiki, ‘Baraka ka ömöꞌdï tiya ööꞌdö ana eere ma Uugaara ya.’ ”*

24

Yasu eema tumma ma tagaꞌdadene ma la ma Masala

(Murkus 13.1–2; Lüüka 21.5–6)

1 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö kürö ndama la ma Masala ya, ïkïrï kadalaadene niini kalaga iꞌi ka tarüꞌböönö ma la ma Masala. 2 Ïkïrï ka tiki eene, “Kiji aaga eema ya nyeꞌdꞌde ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo mïsï ma unggodho kungngo mara türeene ka ma tööje koꞌdo kara türrüdü nyeꞌdꞌde kungngo.”

3 Aga Yasu ka temmi ka Anya ma ꞌDïkïdïyö ya, a kadalaadene niini tindini iꞌi ka unggondho kiki iini aꞌda, “Tirina ungngo ꞌba, tumma no kara talinggo adene aada, a nïïmö iꞌi yungngo ïïdï kara tussu iini aꞌda ara oꞌo töꞌdö nja titaalo ma ꞌbüdhülü?”

4 A Yasu tiki eene, “Aaga adïnö koꞌdo ïïꞌdï ömöꞌdï öccö tüpü aaga ka taama. 5 Ara kadu sa kööꞌdö kada kadhabbu ana eere tiya eede kiki, ‘Aꞌa na Almasiihi,’ ïïsïnï kadu kadhabbu. 6 Ara aaga sa kaföönyö tumma ma kadu kadeema koroꞌbo, aaga taföönyö tumma ma koroꞌbo ka teemadene kuꞌbꞌba, lakiini aaga fa tariꞌba aaga taꞌdeedene ka oona, tafiigi miini iꞌi ya miini lakiini taalo titaalo ma ꞌbüdhülü eege kamiini. 7 Ara koroꞌbo tanna ka anya nja anya tökönö, a tauugaara no teema koroꞌbo nja tauugaara töccö, a ꞌbuugu ka oona ta ïïre a ꞌbüdhülü taꞌdïgïꞌdï ajeene ka oona nyeꞌdꞌde. 8 Tatta tümꞌbü ma tinꞌdi ma teene.

9 “Ka naguuru tanno miini no ara aaga tümmününja a kadu kapusu aaga kagirina aaga a kadu ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde tanu kada kudumma eere tiya eede. 10 Ka uuru tanno miini no, ara kadu kadhabbu ka tapadaga oona keere ka tamma ma Masala kümmünü kadu töccö a kadu töccö kakïrïmï ajeene unggodho eege ömöꞌdï ya tanu ka tööje. 11 A naganeꞌbi na ïïsïnï kadu no, tabbü ꞌdala kadhabbu kaama kadu kadhabbu. 12 Kudumma tadhabbu ma eema ya toroko ya a tasaasa ajeene tiicolo kadu ka nanggeedi kadhabbu. 13 Ömöꞌdï ya idhi oona kuꞌbu ya ara toolonadene. 14 Ara tumma ma Ïnjïïlï ma tauugaara teemadene ka ꞌbüdhülü ïnꞌdïlï amang ka kadu nyeꞌdꞌde tussu uuru na eere no sa kööꞌdö keere.

Tagaꞌdadene na dhorro no

(Murkus 13.14–23; Lüüka 21.20–24)

15 “Kada kara tiji tatoroko ma ꞌbuugu na neꞌbi Danial ka tageema aꞌda kara töꞌdö ka ꞌbuugu tiya insili ya, fa ka ömöꞌdï ya ïröönö ya ussu. 16 A kadu na ka Yahüüdiya no tarünö kaco naꞌdikinya. 17 Ömöꞌdï ya ka la koꞌdo ya taalo atöꞌdö kuꞌbu ma co tindi eema ka ꞌbügöörï. 18 A ömöꞌdï ya ka siga ya taalo ara tapadaga oona keere aco ꞌdï taꞌduga enꞌdi yiini. 19 Amꞌba kada aaga na iiya na agüröönö no nja tanno indine no ka naguuru tanno miini no. 20 Aaga fara ka Masala amang kada tafa tarünö feele kungngo nja uuru ma Saꞌbidi. 21 Ara tagorooꞌbo töꞌdö ka ꞌbuugu katoroko taalo agööꞌdö ka ꞌbüdhülü jiddi ma Masala ka tadina iꞌi taꞌbïtïngngö taalo agalinggo adene aꞌda taalo talinggo adene afeꞌde. 22 Ka Masala kara tafa tanangnga naganuuru na miini no kadhügüdhügü ya taalo ömöꞌdï ma ta koolonadene ꞌdo, lakiini kudumma kadu tanno Masala ka tagesse eege no iꞌi yungngo, oono kanangnga naganuuru no miini no kadhügüdhügü. 23 Aga ömöꞌdï töccö kara tiki aaga aꞌda, ‘Almasiihi ungngo kita,’ alla, ‘Inni kanna,’ aaga fa tamma kini kide. 24 Ara kadu kadhabbu sa kööꞌdö, kiki aꞌda eege ka Almasiihi na ïïsïnï kadu no nja naganeꞌbi tanno korokoro no tabbü ꞌdala kalinggo eema keefe kaleꞌbele eema kamana iꞌi ka tïdhïndhï ma tagaꞌda kadu ka nanggüüdü iini, üürü kaluna fïïnï miini nja kadu tanno Masala ka tagesse eege no. 25 Aaga föönyö, nilli aꞌa ka tirina tumma no aaga ꞌbïtïngngö.

26 “Üürü ömöꞌdï ka tiki aaga aꞌda, ‘Iꞌi inni ka dhïïle kanna,’ aaga fa co, üürü kiki aꞌda, ‘Ungngo ka ꞌbügöörï kita,’ aaga tafa tamma kide. 27 Kudumma töꞌdö tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü no, kafeene nja talimaana ma tomboꞌdo na alimaana ndama fïïnï ma ndanaaya, öyeene ka nïïmö ma ndanaaya. 28 ꞌBuugu ya nïïmö ka teyi kide ya ara nagolo tarügü kide.

Töꞌdö ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü

(Murkus 13.24–27; Lüüka 21.25–28)

29 “Ka tatoroko ma ꞌbuugu ka naganuuru tanno miini no,

‘ara ndanaaya talifi

a tere taalo ara töyeene,

a midigi taꞌdïnggeene ndama ꞌdotomboꞌdo,

a türü ma ꞌdotomboꞌdo tatïnggïꞌdï.’*

30 “Ka uuru tanno miini no ara koola ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tabbü ꞌdala ka ꞌdotomboꞌdo a kadu tafara ka naanya ka oona nyeꞌdꞌde kungngo, a kadu tiji ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka tunggunu töꞌdö ndama tülüügü ka ꞌdotomboꞌdo a türü a tïdhïndhï miini. 31 Assa ka kürünü kadhangga niini a tïnïïdö kafara koꞌdꞌdo ka naꞌbuugu tanno egïïsö no ma tawagaana kadu niini ka tagesse eege no koona ndama ꞌdotomboꞌdo koona nyeꞌdꞌde kungngo.

Talaana ma ïndïïye

(Murkus 13.28–31; Lüüka 21.29–33)

32 “Aaga ꞌduga talaana ma ïndïïye no amang kada tussu iini kada katiji naseldhe miini kandana dhaaru ka kirikiri ya aaga tussu aꞌda kooro ka ndakete. 33 Kadu kara tiji eema ya nyeꞌdꞌde kungngo afeꞌde ya, aaga tïkïrï ka tussu aꞌda ꞌbuugu andakete kara töꞌdö. 34 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara eema talinggo adene aꞌda aleefe sere ya kide. 35 Ara ꞌdotomboꞌdo titaalo nja ꞌbüdhülü, lakiini tumma neede taalo kara titaalo.

Tadïnö koꞌdo

(Murkus 13.32–37; Lüüka 17.26–30, 34–36)

36 “Lakiini uuru no miini no nja ndanaaya tanno miini no taalo ömöꞌdï ma tara tussu unggodho kungngo salla kadhangga ka ꞌdotomboꞌdo alla ꞌBiiꞌbala illi Pupa unggodho iꞌi. 37 Afa ma tiya agalinggo adene ka uuru ma Nööh, nggeege afeꞌde ka uuru ma töꞌdö tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü. 38 Ka uuru tanno ꞌbïïdï ka tüfürü tagaꞌduga ꞌbüdhülü ya kaguri kadu, kooye karnajeene idhi uuru na Nööh kaco a mürkabü no töꞌdö. 39 Kitaalo kussu tumma no, idhi a ꞌbïïdï töꞌdö a ꞌduga kadu nyeꞌdꞌde kungngo, ara tafiigi nggeege ka uuru ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara töꞌdö no. 40 Ka uuru tanno miini no ara kadu tanna ka siga keera akonadene unggodho, aya türeene. 41 A iiya tawöönö keera ka ꞌdoonya ma tawöönö ammo tagonadene ammo tütü.

42 “Aaga adïnï koꞌdo so, kudumma ada taalo ka tussu uuru ma Uugaara ka töꞌdö kide no. 43 Aaga ussu tumma no, ka ömöꞌdï ma ꞌdï kara tussu aꞌda ara tanyooro töꞌdö aada ya, ara tadïnö koꞌdo, taalo ara tarigide taalo tafa ka ꞌdï tiya iini anyoorodene. 44 Aaga indinaana oona kuꞌbu dhorro, kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara töꞌdö ka uuru tanno ada katitaalo kïndhïgï iꞌi kide no.

Ömöꞌdï ma linggo ya adho ka fïïnï ya

(Lüüka 12.41–48)

45 “Ömöꞌdï ma linggo öjö iꞌi yungngo odho taꞌdara ka ömöꞌdï ma ꞌdï, kanangnga iꞌi ka amana eema ma kuri a kadu ka uuru miini. 46 Aꞌdiila nja ömöꞌdï ma linggo tiya miini ya, ömöꞌdï tiya iini ka töꞌdö aduna iꞌi ka talinggo kungngo. 47 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara tanangnga iꞌi kafa ka eema tiya iini nyeꞌdꞌde kungngo. 48 Uuru ömöꞌdï ma linggo ya miini ya atoroko ka eedi ya, iki ka eyi tiya iini aꞌda, ‘Ara ömöꞌdï ma ꞌdï tadoono kuꞌbu taalo ara töꞌdö areere,’ 49 ïkïrï ka abbü köje na linggo nja iini no, a kuri ooye nja kadu tanno nake ka ngeeli no. 50 Ïkïrï ömöꞌdï ma ꞌdï ka ööꞌdö ka uuru tanno iini ya, taalo ussu aꞌda ara töꞌdö kide no. 51 Ïkïrï ka taꞌdekeraana iꞌi kuꞌbu anangnga iꞌi ka afeene nja kadu tanno oroko no, afara abbünaana igini ka oona.

25

Tafeene ma tumma ma lömü na adaꞌbaaga no

1 “Ka naguuru tanno miini no, tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene nja lömü na adaꞌbaaga kaꞌduga nagalamba kunggeene ma tara co toreene nja tatarna. 2 A könö ka inggide ka ïïdümmü kanagaaga ka oona, anno ïïdümmü no kaꞌdara. 3 Anno nagaaga no tadhifi nagalamba, illi eege kitaalo kagufu uuꞌba miini nja eene. 4 Anno na ꞌdara no, taꞌduga ügüꞌde ka tigine ana uuꞌba ma nagalamba tanno eene. 5 A tatarna tadoono kuꞌbu taalo öꞌdö areere a lömü tanyegeꞌde kuꞌbu karigide eege ïnꞌdïlï.

6 “Ooso ka teene ya, asa ndhiidhe tafara, ‘Assa tatarna töꞌdö, aaga öꞌdö kürö aaga toreene nja iini.’

7 “Ïkïrï lömü kafïkïꞌdö nyeꞌdꞌde ma tindinaana nagalamba neene kuꞌbu. 8 Ïkïrï na nagaaga no ka tiki a tanno ꞌdara no, ‘Aaga inyi uuꞌba yaada ungngo kudumma nagalamba nïïdï ka tadhülü kuꞌbu.’

9 “Ïkïrï na ꞌdara no ka tiki eene, ‘Taalo ara taꞌdimo kaja ïnꞌdïlï lakiini agolo ka kadu tanno anadene iini no aaga co tana yaada.’

10 “A kene ka ndunggeene ma tara co tana uuꞌba ya, aꞌda adhe tatarna. A lömü na kindinaana eema yeene kuꞌbu no kaco ꞌbuugu ma tarna nja iini keere ka ïnye.

11 “Amussu kungngo ya asa türeene ma lömü töꞌdö afeꞌde kiki, ‘Ka Uugaara, ka Uugaara, faꞌda ïnye ungngo.’

12 “Ïkïrï ka tiki eene, ‘Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro aꞌda, taalo aꞌa nussu aaga.’

13 “Nggeege aaga adïnï koꞌdo. Kudumma ada katitaalo kussu uuru nja ndanaaya tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara töꞌdö iini.

Tafeene ma tumma ma gürüüsï ma linggo

(Lüüka 19.11–27)

14 “A tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo kafeene afa ömöꞌdï asaasa tunggeene, assa ka tagümmünü kadu ma linggo niini asümünaana gürüüsï ma linggo eene kuꞌbu. 15 Adakinaana kene kuꞌbu, tamana ma türü tanno iini, anangnga a tiya eema ïïdümmü, anangnga a tiya eera, anangnga a tiya unggodho. Assa ka tunggeene. 16 A ömöꞌdï ya ꞌduga eema ïïdümmü ya, tunggeene ateefe talinggo iini, aduna ada kide ïïdümmü afeꞌde. 17 A ömöꞌdï ya aꞌduga eera ya, tagalinggo nggeege aduna kide eema eera. 18 Lakiini ömöꞌdï ya aꞌduga nïïmö unggodho ya, eefe tasigiꞌdi ööye ka ꞌbüdhülü atüꞌbü eema ya uugaara tiya iini ya kide.

19 “Kene ka ndaguꞌdu dhabbu ya, ïkïrï uugaara ka ööꞌdö ma taꞌduga eema yiini kene. 20 Ömöꞌdï ya agaꞌduga eema ïïdümmü ya, töꞌdö adhifi eema ya agusunja kide iini ïïdümmü afeꞌde, iki iini, ‘Ka uugaara, naganangnga oꞌo gürüüsï aꞌa ma linggo ïïdümmü, na aꞌa tagalinggo nagusu kide ïïdümmü afeꞌde assa kide.’

21 “Ïkïrï uugaara yiini ka tiki iini, ‘Nagalinggo oꞌo kaꞌdiila na oꞌo nadho ka fïïnï no nagaafa oꞌo ka ligeema tiya dhilli ya nara tanangnga oꞌo kafa ka tiya adhabbu ya, aayu kico ka dhodho tanno uugaara tiya yüüdü.’

22 “A ömöꞌdï ya agaꞌduga eema eera ya töꞌdö iki, ‘Ka uugaara, nakadhifi oꞌo gürüüsï ma linggo aꞌa eera naduna kide eera, eede ka tagusu kide afeꞌde assa kide.’

23 “Ïkïrï ka tiki iini, ‘Nagalinggo oꞌo kaꞌdiila na oꞌo nadho ka fïïnï no nagaafa oꞌo ka ligeema tiya idhilli ya nara tanangnga oꞌo kafa ka tiya adhabbu ya, aayu kico ka dhodho tanno uugaara tiya yüüdü.’

24 “A ömöꞌdï ya aꞌduga nïïmö unggodho ya töꞌdö iki, ‘Nussu aꞌa aꞌda oꞌo na ömöꞌdï tiya toroko ya, naraana oꞌo aꞌda taalo oꞌo naleele nawaana eema koona aꞌda taalo oꞌo nadïnïïgï. 25 Nariꞌba aꞌa na teefe tatüꞌbü eema yüüdü ka ꞌbüdhülü assa kide la nïïmö yüüdü.’

26 “Ïkïrï uugaara yiini ka tiki iini, ‘Oꞌo no toroko nadhunu! Nussu oꞌo aꞌda aꞌa naraana aꞌda taalo aꞌa nadïnïïgï nawaana eema koona aꞌda taalo aꞌa naleele? 27 Oꞌo nama tanangnga gürüüsï yeede ka benki, eede ka tööꞌdö naluna nïïmö kide.’

28 “Ïkïrï ka tiki a kadu ma linggo, ‘Aaga ꞌduga eema ya kini, aaga tanangnga ömöꞌdï tiya ana eema adaꞌbaaga ya. 29 Kudumma ömöꞌdï tiya ana nïïmö agusunja kini kide adhabbu, aya nïïmö ka titaalo kini ya ꞌbantiya ungngo kini ya ara taꞌdugadene. 30 A ömöꞌdï ya toroko ya aaga pügü iꞌi co kürö ka ndüülï aaco afara abbünaana igini ka oona.’

Tahükümü na eere no

31 “Ka uuru ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara töꞌdö ka tïdhïndhï tanno iini nja kadhangga tanno iini, emmi ka kööyö ma tauugaara tiya iini ya ïdhïndhï ya ka ꞌdotomboꞌdo. 32 A kadu ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo töꞌdö karügü kini kidha ïkïrï ka tagedhaana eege kuꞌbu afa tadasaana ka tagedhaana kidheefele kuꞌbu nja kiꞌbiini kungngo. 33 Uuru kidheefele kini ka nïïsö ma kuri, uuru kiꞌbiini kini ka nïïsö ma küüle.

34 “Ïkïrï Uugaara ka tiki a kadu tanno iini ka nïïsö ma kuri no, ‘Aaga köꞌdö aaga na Pupa tiya eede ka anangnga baraka aaga no, aaga takarna ka tauugaara tanno, akindinaana kada kuꞌbu aꞌda üfürü ꞌbüdhülü tagarüꞌbü adene. 35 Kudumma ïïre ka tagu aꞌa aaga tinyi eema ma kuri aꞌa, a tenege tagu aꞌa aaga tinyi ꞌbïïdï aꞌa, na taga töölöge aaga tagamma kede ka nööꞌdï tanno ada. 36 A enꞌdi titaalo kede ka oona aaga tagona enꞌdi aꞌa, na aꞌa tagamaara aaga tanaana ïïye kede, nadaganna ka pabuusu aaga töꞌdö tassa kede.’

37 “A kadu na adho ka fïïnï no tindini iꞌi, ‘Ka Uugaara, kaduna ungngo oꞌo kiga ïïre kagu oꞌo, ungngo tinya kuri oꞌo nja tenege ka tagu oꞌo ungngo tinyi ꞌbïïdï oꞌo? 38 Ungngo taduna oꞌo kada töölöge kiga ungngo tamma küdü ka nööꞌdï tanno ïïdï, nja enꞌdi ka titaalo küdü ka oona ungngo tagona oꞌo, nagïrnï küdü ka oona? 39 Ungngo taluna oꞌo ka tamaara kiga, nja üüdü ka tanna ka pabuusu ungngo teefe tassa küdü?’

40 “Iꞌi yungngo Uugaara ka tiki eene, ‘Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, eema yaada ka küünï a nagöre tanno eede no dhiidhi no, aaga kagüünï ana aꞌa.’

41 “Ïkïrï ka tiki a kadu tanno iini ka nïïsö ma küüle no, ‘Aaga sigi co kanna eede ka oona aaga na agaꞌdadene no, agolo ka ïssï taꞌbilli, na akindininja ka Ebliisi kuꞌbu nja kadhangga tanno iini. 42 Kudumma ïïre ka tagu aꞌa aaga taalo kinya kuri aꞌa, a tenege tagu aꞌa aaga taalo kinya ꞌbïïdï aꞌa. 43 Na aꞌa taga töölöge taalo aaga kamma kede ka nööꞌdï tanno ada, a enꞌdi titaalo eede ka oona taalo aaga kanangnga aꞌa nagïrnï kede ka oona, na aꞌa tagamaara nadaganna ka pabuusu aaga taalo kanana ïïye kede.’

44 “A kadu na miini no tïkïrï ka tiki iini, ‘Ka Uugaara, kaduna ungngo oꞌo kiga ïïre kagu oꞌo nja tenege, na taga töölöge, enꞌdi titaalo küdü ka oona, na oꞌo tagamaara na oꞌo taganna ka pabuusu ungngo saga taalo kamünügü oꞌo koꞌdo?’

45 “Iꞌi ara sa katiki eene, ‘Ara aꞌa tadirina tumma ma timinꞌda aaga, nïïmö yaada ka titaalo kagüünï ada a kadu tanno dhiidhi no aaga taalo kagüünï ada aꞌa.’

46 “A kadu na miini no kaco ka tapusu adene taꞌbilli, ara na ꞌdiila no kaco ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli.”

26

Kadu keemaana ka oona ma tümmü Yasu

(Murkus 14.1–2; Lüüka 22.1–2; Yühanna 11.45–53)

1 Aga Yasu ka ndatïïmö tumma niini nyeꞌdꞌde kungngo ya, ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, 2 “Kussu aaga aꞌda Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ka ndöreene füngngö eera, ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara tahükümüdene abünnünja ka saliiꞌbi.”

3 A ka uuru tanno miini no kemmi naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya ka ꞌdï tiya Kiyaafa ya uugaara ma kaꞌboge ya. 4 Kada keemaana ka oona ma tümmü Yasu ana ünggü kiidi iꞌi. 5 Lakiini eege kiki, “Kada fa talinggo tumma no ka Taanyara ma Tadaꞌda ka erïïdö ïïꞌdï kadu co ka muli muli.”

Aka muuru kondho ka Yasu ka oona

(Murkus 14.3–9; Yühanna 12.1–8)

6 Aga Yasu ka taganna ka Beet Aniya ya ka ꞌdï tiya Samaan ya akaana kutukunya ya, 7 aka töꞌdö a sügüꞌde adigine a kondho tammo aguꞌdaana mo marooro ka tuuru kini ka üüdü aꞌda agu eema. 8 Ïkïrï kadalaadene niini ka tasala linggo no ya, kagorooꞌbo kiki, “Minna agu kondho magaꞌdadene ünꞌdügüngngö. 9 Taalo ama aja kara tagatenege iini ka aguꞌdaana a gürüüsï miini tananja kadu tanno eema ka titaalo kene no.”

10 Ïkïrï Yasu ka tussu iki eene, “Minna agu aaga, aaga tanyamanya aka mo ka oona? Oogo magalinggo nïïmö ya aꞌdiila ya ana aꞌa. 11 Kadu na eema ka titaalo kene no kaneene nja aaga turi, lakiini taalo aꞌa nara taneene nja aaga turi kungngo. 12 A kono ka ꞌbunaana kondho kede ka oona ya, oogo mindinaana aꞌa kuꞌbu ma tatüꞌbüdene. 13 Ara aꞌa tadirina tumma dhorro, ka kadu kara tadünügü tumma ma ïnjïïlï co a kadu ka ꞌbuugu koona ïnꞌdïlï kadünnü tumma na aka tammo afeꞌde amang kene tagïïgï oogo iini.”

Yahüüsa amma ka tümmünü Yasu a kadu

(Murkus 14.10–11; Lüüka 22.3–6)

14 A tatalaadene könö ana kada no adaꞌbaaga kafünü eera no ya ana eere aꞌda Yahüüsa Askaryüütï unggeene aaco ka naguugaara ma kaꞌboge. 15 Iki eene aꞌda, “Ara aaga tanangnga minna aꞌa ara aꞌa ka tümmünü Yasu aaga?” Kïkïrï ka anangnga gürüüsï iini ukumu ömöꞌdï aco iisine. 16 Ndama uuru tanno miini no, andawwa fïïnï ma tara tümmünü iꞌi eene.

Yasu agu kuri ma tadaꞌda nja kadalaadene tanno iini

(Murkus 14.12–21; Lüüka 22.7–14, 21–23; Yühanna 13.21–30)

17 Ka uuru ma Taanyara ma Dheedhifi na dhidha no, ïkïrï kadalaadene ka ööꞌdö ka Yasu kiki iini, “Kiga iꞌi yungngo üüdü kasaasa aꞌda ungngo co tindinaana kuri ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö?”

18 Ïkïrï ka tiki eene, “Agolo ka ömöꞌdï ka anya aaga tiki iini, ‘Tatalaana, asa uuru neede töꞌdö nara co tagu eema ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ka ꞌdï kita üüdü nja kadalaadene tanno eede.’ ” 19 Ïkïrï kadalaadene ka tagüünï afa ma tiya Yasu ka tirina eene ya, kïkïrï ka takindinaana eema ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö kuꞌbu.

20 Aga ꞌbuugu kanda siiya ya, ïkïrï Yasu ka temmi ka tarabeesa ma kuri nja kadalaadene tanno iini na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no ma tara tagu eema. 21 A kene ka ndaguri ya, ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï öccö ana kada ara tümmünü aꞌa a kadu.”

22 A kadalaadene tamüürü kindini iꞌi ka unggondho kiki, “Aꞌa no miini, Uugaara?”

23 Ïkïrï ka tapadaga tumma eene iki, “Ömöꞌdï ya ara tunggu nïïsö ka dho nja aꞌa ya, iꞌi yungngo ara tümmünü aꞌa a kadu. 24 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara teyi afa ma sorne ka tiki, lakiini amꞌba ka ömöꞌdï tiya ara tümmünü ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü a kadu ya. Aꞌdiila kini kara tafa tageenedene.”

25 Ïkïrï Yahüüsa ya ara tümmünü iꞌi a kadu ya ka tapadaga tumma iini indini iꞌi iki iini, “Ka Tatalaana, timinꞌda taalo aꞌa na miini?”

Ïkïrï ka tiki iini, “Ïï, Oꞌo na miini.”

Kuri ma taamu ya Uugaara ya eere ya

(Murkus 14.22–26; Lüüka 22.15–20; 1 Kürünsüs 11.23–25)

26 A kene ka ndagu eema ya ïkïrï ka ꞌduga miteene anangnga taꞌdiila a Masala asümünaana kuꞌbu anangnga a kadalaadene tanno iini iki, “Aaga la aaga kuri, tuuꞌda neede eege kamiini.”

27 Aꞌduga kerꞌde ma ngeeli anangnga taꞌdiila a Masala anangnga eene iki, “Aaga ooye kide aaga ïnꞌdïlï kungngo. 28 Kudumma erïïdö tiya eede iꞌi yungngo, erïïdö ma timiꞌdi tumma, ya uurunja co ka üüdü ma kadu kadhabbu ma toolona tatoroko neene. 29 Ara aꞌa tiki aaga, ndama uuru tanno taalo aꞌa nara tooye ngeeli na edhe no, ara uuru ka ööꞌdö na aꞌa sa tooye iꞌi kada issi nja aaga ka tauugaara tanno Pupa tiya eede.”

30 Kïkïrï ka tüwe tüüsü köꞌdö kürö ka co Anya ma ꞌDïkïdïyö.

Yasu ussu ara Bütrüs ara taꞌdüsünü iꞌi

(Murkus 14.27–31; Lüüka 22.31–34; Yühanna 13.36–38)

31 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ka ooso tanno ara aaga tinyi aꞌa kuꞌbu, kudumma sorne ka tiki,

‘Ara aꞌa tabbü tadasaana

a kidheefele tarünö kasananjaana kuꞌbu.’*

32 Lakiini kede kara tafïkïꞌdö ka inde ya, ara aꞌa tadhe aaga naco Jaliil.”

33 Ïkïrï Bütrüs ka tiki, “Üürü kadu kinyi oꞌo kuꞌbu nyeꞌdꞌde ya, taalo aꞌa nara tinyi oꞌo kuꞌbu.”

34 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Tumma eege kungngo eede kara tadirina oꞌo, ka ooso tanno ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona aꞌda üfürü dhïmbï tafara.”

35 A Bütrüs tiki iini, “Assa kada inde ara aꞌa teyi nja oꞌo, taalo aꞌa nara taꞌdüsünü oꞌo.” A kadalaadene tatiraana nggeege nyeꞌdꞌde kungngo.

Yasu afara ka Masala ka Jetsemaani

(Murkus 14.32–42; Lüüka 22.39–46)

36 Ïkïrï ka ööꞌdö nja kadalaadene tanno iini ka ꞌbuugu inggide ana eere aꞌda Jetsemaani, ïkïrï ka tiki eene, “Aaga emmi kita ara aꞌa ka co tafara ka Masala.” 37 Aꞌduga Bütrüs nja laala tiya Zaꞌbedi keera nja iini, a müürü tümmü iꞌi kada inde. 38 Ïkïrï ka tiki eene, “Namüürü aꞌa ꞌdo afa meede kara teyi kungngo, aaga öödhï kita aaga adïnö koꞌdo nja aꞌa.”

39 Ïkïrï ka tasigi keere kene ka oona idhilli kungngo iti dhugudha kuꞌbu ka ꞌbüdhülü eema nja Masala iki, “Pupa yeede, üürü nasaasa ꞌduga kerꞌde ma tadhügürü mo kede, lakiini taalo aꞌda aꞌa nasaasa lakiini ndama eedi tiya üüdü ka asaasa kungngo.”

40 Apadaga ka kadalaadene aduna eege ka tarigide, ïkïrï ka tiki a Bütrüs, “Taalo aaga kambaanya tadïnö koꞌdo nja aꞌa ana ndanaaya ka unggodho kungngo? 41 Aaga adïnï koꞌdo aaga tafara ka Masala, ïïꞌdï aaga taꞌbꞌbadene a tatoroko. Koronggore ana türü illi tuuꞌda ka kiꞌdi.”

42 Afada asigi keere afeꞌde eema nja Masala iki, “Pupa yeede, üürü taalo oꞌo nasaasa taꞌduga kerꞌde ma dhügürü mo kede ka oona illi na aꞌa tooye, fa kide ada tumma tanno üüdü eege kamiini.”

43 Afada ööꞌdö aduna eege ka tarigide kudumma tarigide ka talinggo eege dhorro. 44 Ïkïrï ka tinyi eege kuꞌbu apadaga ka fara ka Masala asa tiidoona ütü ka teema tumma na unggodho no.

45 Afada apadaga ka kadalaadene tanno iini iki eene, “Aaga kaleefe tafüngngö aaga tarigide? Aaga assa, uuru ma tahükümü tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü miini kara tahükümüdene ananja ka iisine ma kadu tanno oroko no. 46 Aaga fïkïꞌdö, angnga tunggeene, asa ömöꞌdï ya ara tümmünü aꞌa a kadu ya andöꞌdö.”

Tümmöönö ma Yasu

(Murkus 14.43–50; Lüüka 22.47–53; Yühanna 18.3–12)

47 Ka Yasu ka taleefe teema kungngo ya, aꞌda adhe Yahüüsa tatalaadene ana kadu tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, nja kadu kungngo iini kadhabbu a maguluꞌba na kadhonggoro no a maguufi, a naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya ka kürünü eege. 48 A ömöꞌdï ya ara tümmünü iꞌi a kadu tiki eene, “Ömöꞌdï yeede kara tööjülü iꞌi ya iꞌi ya miini aaga ümmü iꞌi.” 49 Ïkïrï Yahüüsa ka tasigi ka Yasu kete iki iini, “Tatalaana! Aa nööjülü oꞌo.”

50 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ömöꞌdï eede, alinggo nïïmö yüüdü ka ööꞌdö kide ya,” kïkïrï ka ööꞌdö kümmü iꞌi. 51 Ïkïrï ömöꞌdï könö ana ka kadu tanno Yasu ka afanna kuluꞌba ma dhonggoro mo armuna ömöꞌdï ya alinggo ada uugaara ma kaꞌboge ya ka neeso iini.

52 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Padaga kuluꞌba müüdü mo dhonggoro mo co ꞌbuugu miini, ömöꞌdï ya tafanna kuluꞌba ma dhonggoro mo ya, ara tiididene iini. 53 Kiki aaga kide aꞌda taalo nara tambaanya tiki a Pupa tiya eede akinyi aꞌa ma tagürünïïgï a nasigira ma kadhangga kadhabbu kadaꞌbaaga kafünü eera öꞌdö iini aꞌa? 54 Ara tumma na ka sorne no co ööye miini nya, iki aꞌda eema ya ꞌdo ya ara talinggo adene nggeege.”

55 Ka uuru tanno miini no ageema Yasu nja kadu kadhabbu, “Aꞌa na tatagaꞌda ꞌbuugu yungngo ada kööꞌdö a maguluꞌba tammo kadhonggoro mo nja maguufi? Nagemmi aꞌa ka ꞌbooro ma la ma Masala nalaana aaga, aaga taalo kümmü aꞌa. 56 Tumma nyeꞌdꞌde kungngo no, köꞌdö amang ka tumma tanno naganeꞌbi co ööye miini.” Ïkïrï kadalaadene ka rünö nyeꞌdꞌde kinyi iꞌi kuꞌbu.

Yasu ungngo kidha ma naguugaara ma Yahüüdü

(Murkus 14.53–65; Lüüka 22.54–55, 63–71; Yühanna 18.13–14, 19–24)

57 A kadu na ümmü Yasu no keefe tunggu iꞌi co Kiyaafa, ya uugaara ma kaꞌboge ya, aꞌda katalaana ma serïye nja kadïïfï ma anya kinggide kemmi nja iini. 58 A Bütrüs takoꞌdꞌdo kene keere ndama kuꞌbꞌba kadara co ööꞌdï tiya uugaara ma kaꞌboge aco a ꞌbügöörï ka teene emmi nja kadu tanno afa ka ꞌdï tiya Kiyaafa, ïïrï nïïmö ya ara talinggo adene ya.

59 A naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara tanno emmi no tagawwa nïïmö ma korokoro ma tafünü ka Yasu ka oona amang kene tiidi iꞌi. 60 Kitaalo kaduna nïïmö aꞌda köꞌdö kadu kadhabbu kataküüfü korokoro illi kadu keera kafïkïꞌdö küfü korokoro kiki, 61 “Ömöꞌdï ya iki aꞌda, ‘Ara aꞌa tambaanya türrüdü ꞌdï ma Masala nassa ka arüꞌbü iꞌi a füngngö iidoona.’ ”

62 Ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka fïkïꞌdö iki a Yasu, “Taalo oꞌo na tadiri nïïmö ꞌdo? Tumma öjö eege kungngo a kadu tanno kadeema küdü ka oona ungngo?” 63 A Yasu takïꞌdöönö dhore, ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka tiki iini, “Aküdöönö ana eere ma Masala tammo adïnö mo tirina tumma ungngo üürü oꞌo na Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Masala.”

64 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ïï, oꞌo niki. Lakiini ara aꞌa tiki aaga, aaga nyeꞌdꞌde kungngo ndama uuru tanno ara aaga sa kiji ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka temmi ka nïïsö ma kuri ma Masala tammo ana türü mo ka tunggunu akuꞌbu ka tülüügü ndama ꞌdotomboꞌdo.”

65 Ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka tarisina enꞌdi kuꞌbu iini ka oona iki, “Eela Masala! Kasaasa angnga taföönyö minna afeꞌde? Ka föönyö aaga teelaana ma Masala niini. 66 Kiki aaga nya ka tumma tanno?”

Kïkïrï ka tiki iini, “Fa kini eyi.”

67 Karooro kaꞌbinynyi alaaga kini ka dhugudha kabbü iꞌi ka karama. 68 Kiki iini, “Oꞌo na Almasiihi no, tirina ungngo, mada iꞌi yungngo abbü oꞌo?”

Bütrüs aꞌdüsünü Yasu

(Murkus 14.66–72; Lüüka 22.56–62; Yühanna 18.15–18, 25–27)

69 A Bütrüs ungngo ka ꞌbooro ma ꞌdï, a ꞌbadaada ma linggo mo töꞌdö kini kete miki, “Naganeene oꞌo nja Yasu ya ma Jaliil ya.”

70 Lakiini aꞌdüsünïïgï ka kadu kidha nyeꞌdꞌde kungngo iki, “Taalo aꞌa nussu nïïmö yüüdü ka teema ya.”

71 A Bütrüs tunggeene aco ïnye, a ꞌbadaada kömö tasala iꞌi miki a kadu tanno kete kono no, “Ömöꞌdï ya aganeene nja Yasu ya ma Nasira ya.”

72 A Bütrüs taꞌdüsünïïgï afeꞌde andeera aküdöönö iki, “Taalo aꞌa nussu ömöꞌdï ya.”

73 Amussu kungngo ya, a kadu na ꞌdïngnge ana koꞌdo no töꞌdö ka Bütrüs kiki iini, “Oꞌo dhorro ya oꞌo na ma kadu tanno, tumma nüüdü kafeene nja tanno eene.”

74 A ndeela ꞌbuugu aküdöönö, “Taalo aꞌa nussu ömöꞌdï ya!” Ïkïrï dhïmbï ka tagolo fara. 75 Ïkïrï Bütrüs ka tagïïgï tumma na Yasu, “A dhïmbï ka tüfürü tafara ya ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona.” Ïkïrï ka co akürö afara fara ya dhiiri ya.

27

Yasu kidha ma Bilatus

(Murkus 15.1; Lüüka 23.1–2; Yühanna 18.28–32)

1 Ligitaka soꞌdꞌdo kungngo ya, ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya ka teema ana ka oona ma tiidi Yasu. 2 Kïkïrï ka timiꞌdi iꞌi küügü iꞌi kümmünü uugaara Bilatus.

Inde na Yahüüsa

(Kadafïïnï 1.18–19)

3 Aga Yahüüsa ya agümmünü Yasu a kadu ya ka tasala eege katümmü Yasu ya, a tagussu tümmü iꞌi, afada ana gürüüsï ya öꞌdö ukumu ömöꞌdï aco iisine ya, anangnga a naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya. 4 Iki eene, “Tatoroko neede eede ka tümmünü ömöꞌdï ya insili ka eedi ya aaga.”

Kïkïrï ka tiki iini, “Minna yïïdï ïïrï tussu kide nüüdü.”

5 Ïkïrï Yahüüsa ka tadhifi gürüüsï co la ma Masala. Ara ka tunggeene ateefe tamirꞌdi eyi yiini.

6 Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge ka ꞌduga gürüüsï kiki aꞌda, “Eema ma erïïdö iꞌi yungngo taalo ama aja kaꞌduga angnga tanangnga ka la ma Masala.” 7 Kadimiꞌdi tumma kadaana ꞌbuugu ka ömöꞌdï ya adina nadhafala ya ma tatüꞌbü kölöge kide. 8 Iꞌi yungngo a kadu ka tümmünü siga na miini no Lodho ma Erïïdö taꞌbïtïngngö. 9 Amang ka tumma tanno neꞌbi Armiya co ööye miini iini ka tiki aꞌda, “Kaꞌduga gürüüsï ukumu ömöꞌdï aco iisine, iꞌi yungngo kadu ma Israyil ka takiki aꞌda faana miini iꞌi ya miini, 10 kadaana siga ma ömöꞌdï tiya adina nadhafala ya afa ma tiya Uugaara ka tiki aꞌa ya kungngo.”*

Bilatus indini Yasu

(Murkus 15.2–5; Lüüka 23.3–5; Yühanna 18.33–38)

11 Ïkïrï Yasu ka ꞌdïngnge ka uugaara kidha, uugaara tindini iꞌi iki, “Oꞌo na uugaara ma Yahüüdü?”

Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ïï, Oꞌo niki.”

12 A naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya taꞌbuna tumma iini ka oona assa kïꞌdöönö taalo adiri nïïmö. 13 Ïkïrï Bilatus ka tiki iini, “Taalo oꞌo naföönyö eema yeene ka teema küdü ka oona ya?” 14 A Yasu takïꞌdöönö taalo adirina nïïmö iini, idhi uugaara tadhere ꞌdo.

Yasu ümmününja ka inde

(Murkus 15.6–15; Lüüka 23.13–25; Yühanna 18.39—19.16)

15 Katadaada uugaara amanaga ömöꞌdï ma pabuusu kürö unggodho ndama pabuusu ya kadu kasaasa ya ka uuru ma taanyara. 16 A ömöꞌdï aganna kide ussudene ꞌdo ana eere aꞌda Barabas. 17 Ka kadu kandarügü ya ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Kasaasa aaga aꞌa aꞌda nuurugu mada aaga? Barabas alla Yasu ya ana eere aꞌda Almasiihi ya?” 18 Kudumma iini ka tussu aꞌda kïrïmï iꞌi yungngo anangnga eege katümmü Yasu.

19 Aga Bilatus ka ndemmi ka kööyö ma tauugaara ya, mïkïrï aka miini ka kürünü kini miki, “Ömöꞌdï ya aꞌdiila ya iꞌi yungngo, ïïꞌdï oꞌo tüünï nïïmö ana iꞌi, nadhügürü aꞌa ka uuru tanno ꞌdo ana kümböödö kudumma iini.”

20 Lakiini naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya kafünü kadu aꞌda kasaasa Barabas ka ööꞌdö kürö kara katiidi Yasu. 21 Ïkïrï uugaara ka tindini eege iki eene, “Kasaasa aaga aꞌa aꞌda nuurugu mada ada kürö?”

Kiki aꞌda, “Barabas.”

22 A Bilatus tiki eene, “Aꞌa nara tönynyö ana Yasu tiya ana eere aꞌda Almasiihi ya?”

Kïkïrï ka tiki eege ïnꞌdïlï kungngo, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi!”

23 Iki eene, “Iꞌi agalinggo minna ya toroko ya?”

Kakogoona ma tiidhe koꞌdꞌdo, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi!”

24 Ka Bilatus ka tasala tumma no ya, taalo ka töꞌdö keere a nïïmö ya, adha ara töꞌdö a talumuli kadhabbu, indi ꞌbïïdï agala iisine iini ka kadu kidha iki, “Naguꞌbꞌba aꞌa ka erïïdö ma ömöꞌdï tiya, aaga ïïrï yaada kara tüünï ya.”

25 Ïkïrï kadu nyeꞌdꞌde ka tiki, “Erïïdö yiini ungngo ïïdï ka oona nja laala tiya ïïdï.”

26 Ïkïrï ka tuurugu Barabas eene kürö ara ka tabbü Yasu assa ka anangnga eene aꞌda kaco tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi.

Nasigira kamidhi Yasu

(Murkus 15.16–20; Yühanna 19.2–3)

27 Ïkïrï nasigira na uugaara ka aꞌduga Yasu kaco ꞌdï ma uugaara, a nasigira kakedhe iꞌi koꞌdo nyeꞌdꞌde kungngo. 28 Kakïrnö enꞌdi iini ka oona kara kagïrnï tenꞌdi ma öödhe mo kini ka oona. 29 Kaꞌduga ïmmï kataküüfü nïïmö ma tuꞌdaana kini ka üüdü afa uugaara kanangnga tamꞌbala iini ka nïïsö ma kuri, kamidhi iꞌi küürü kini kidha, kiki, “Ungngo kööjülü oꞌo na uugaara ma Yahüüdü no.” 30 Kümmü tamꞌbala kabbü iꞌi ka üüdü iini kaꞌbinynyi alaaga kini ka oona. 31 Kene kandagüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi kïkïrï ka kïrnï tenꞌdi kini ka oona ma öödhe mo iini ka oona kaꞌduga iꞌi ma taco tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi.

Yasu ungngo ka saliiꞌbi

(Murkus 15.21–32; Lüüka 23.26–43; Yühanna 19.17–27)

32 Kene ka ndööꞌdö kürö ndama anya ana iꞌi, kïkïrï ka toreene nja ömöꞌdï tiya ana eere aꞌda Samaan ya ma Keriwan ya, kadagapusu iꞌi kanangnga iꞌi katümmü saliiꞌbi ya Yasu. 33 Kene ka ndala ꞌbuugu ya ana eere aꞌda Jüljüsa (Dho ma Üüdü). 34 Kanangnga ngeeli ka tatonggoonyo a kembelö, ïkïrï ka tagolo aanu ka tooye. 35 Kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi kafanna muduru kasümünaana enꞌdi yiini kene kuꞌbu. 36 Kemmi kanna kafa kini. 37 Kanangnga nïïmö kini ka üüdü kakiri tumma, ma tümmü adene niini kide, “YASU YA UUGAARA MA YAHÜÜDÜ YA IꞌI YUNGNGO.” 38 Kabünnü iꞌi kuꞌbu nja kanyooro keera, ya ndama nïïsö ma kuri aya ndama nïïsö ma küüle. 39 A kadu na unggeene ka fïïnï no teela iꞌi kaꞌdïgïꞌdï nanggüüdü kiki, 40 “Tatagaꞌda la ma Masala arüꞌböönö a füngngö iidoona, üürü oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala ya oolona eyi yüüdü nööꞌdö kuꞌbu ndama saliiꞌbi.”

41 A naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye nja kadïïfï ma anya kamidhi iꞌi, 42 kiki, “Iꞌi ya oolona kadu öccö assa ka titaalo ambaanya toolona eyi yiini. Üürü iꞌi ya Uugaara ma Israyil ya töꞌdö kuꞌbu ndama saliiꞌbi amang kïdï tamma kini. 43 Agümmünü eyi yiini a Masala iki aꞌda iꞌi ya ꞌBiiꞌbala tiya Masala moolona iꞌi ꞌbïtïngngö üürü oogo mamma kini.” 44 A kanyooro na bünnünja kuꞌbu nja iini no teela iꞌi keema nggeege.

Inde na Yasu

(Murkus 15.33–41; Lüüka 23.44–49; Yühanna 19.28–30)

45 A ꞌbuugu ka nduuru ka teene a ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde talifi ada ndüülï ndanaaya tidhi ka ööꞌdö kiidoona amuru ma siiya. 46 Ka ndanaaya ka ndöꞌdö kiidoona ya, ïkïrï Yasu ka tadhiya koꞌdꞌdo iki, “Iili, Iili, lima sabaktani?” aꞌda, “Masala meede, Masala meede, minna agu oꞌo ninyi aꞌa kuꞌbu?”*

47 A kadu könö na kanna kide no taföönyö kiki aꞌda, “Iꞌi ümmünü Ïliya.” 48 A ömöꞌdï könö tarünö areere aꞌduga sifinja anyoꞌdo ka ngeeli ka tonggoonyo a kembelö ka tamꞌbala amünügü a Yasu aꞌda ooye. 49 A kadu könö tiki, “Aaga öödhï angnga takassa kini ara Ïliya töꞌdö toolona iꞌi!”

50 Ïkïrï Yasu ka tadhiya koꞌdo dhindho afeꞌde assa ka teyi. 51 A tenꞌdi ma la ma Masala töörese ndama üüdü miini alla aco aaꞌbu, a ꞌbüdhülü tatïnggïꞌdï ka oona a nïïgïsï türrüdü kasana njaana kuꞌbu. 52 A naala ma oofo tatanfaꞌda a kadu na insili na kaaya no tafïkïꞌdö kadhabbu a tuuꞌda tanno eene keefe ka ꞌdï. 53 Ka Yasu ka fïkïꞌdö ka inde kaco anya tammo insili mo kala oona a kadu kadhabbu.

54 A uugaara ma nasigira na öꞌdö a kadu ka ïïdümmü no (100) nja kadu tanno iini na afa ka Yasu no ka tasala ꞌbüdhülü ka tïnggïꞌdï nja eema tiya agüünï adene ya nyeꞌdꞌde ariꞌba tümmü eege kiki, “Tumma dhorro ömöꞌdï ya ꞌBiiꞌbala ma Masala iꞌi ya miini.”

55 Iiya kinggide kadhabbu kïïröönö ndama kuꞌbꞌba eege kungngo kunggeene nja Yasu ndama Jaliil kalinggo ada iini. 56 Eege kinggide nja Mariyom Almajdaliya nja Mariyom nïïmö ma Yaguub nja Yüüsï, nja nïïmö tammo laala tiya Zaꞌbedi.

Tatüꞌböönö ma Yasu

(Murkus 15.42–47; Lüüka 23.50–56; Yühanna 19.38–42)

57 Ömöꞌdï inggide ana almaala dhabbu ana eere aꞌda Yüüsïf, öꞌdö ndama Raama a ꞌbuugu kanda siiya, iꞌi aga tatalaadene tiya Yasu afeꞌde. 58 Inynyo ka Bilatus asaasa oofo ya Yasu, ïkïrï Bilatus ka tiki a kadu aꞌda kanangnga iini. 59 Ïkïrï Yüüsïf ka ꞌduga oofo ya Yasu aꞌbürü iꞌi ka oona a tenꞌdi tammo insili mo. 60 Unggu iꞌi co la ma oofo tiya iini ka taleefe takïïꞌdödene ka ꞌdakamba agürü dhembeliili ma dhabbu aküdhü ka la ma oofo ara ka tunggeene. 61 A Mariyom Almajdaliya nja Mariyom tökömö temmi kadïnö co la ma oofo.

Tafa ka la ma oofo

62 A taka ka ndaadha ya, kindinaana oona kuꞌbu ma uuru ma Saꞌbidi, ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi kico ka Bilatus. 63 Kiki iini, “Ka uugaara, kagïïgï ungngo tumma no ta korokoro tiya iini ka takaleefe tadïnö iki, ‘Ara aꞌa tafïkïꞌdö ka inde a füngngö iidoona.’ 64 Nggeege nangnga kadu kafa ka la ma oofo idhi a füngngö töꞌdö iidoona kudumma a kadalaadene tanno iini kara tanggaaga tanyooro iꞌi, kassa ka tiki aꞌda iꞌi afïkïꞌdö ndama inde a tumma no takogoona ma tatoroko dhindho adagiiꞌbi korokoro ya dhidha ya.”

65 Ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Kadu ma tafa ka ꞌbuugu kungngo ada, agolo aaga co tafa kide unggodho aaga.” 66 Kïkïrï ka co kateefe tafa ka la ma oofo kabünnü hitimi ka dhembeliili kanangnga kadu kafa kide.

28

Tafïkïꞌdö na Yasu

(Murkus 16.1–8; Lüüka 24.1–12; Yühanna 20.1–10)

1 Ka uuru ma Saꞌbidi kanco a taka taadha soꞌdꞌdo ma uuru ma Lahada ya, ïkïrï Mariyom Almajdaliya nja Mariyom tökömö töꞌdö tassa co la ma oofo. 2 A ꞌbuugu tatïnggïꞌdï dhindho kudumma tadhangga ma Masala öꞌdö kuꞌbu agürü dhembeliili ka la ma oofo emmi kide. 3 Alimaana ka oona afeene nja tenꞌdi tiya aꞌbassa afa köröörö. 4 Ariꞌba tümmü kadu na afa kini no kafeene nja kadu tanno aaya no kene ka tasala iꞌi.

5 Ïkïrï tadhangga ka tiki iiya tanno eera no, “Aaga fa tariꞌba, nussu aꞌa aꞌda aaga kasaasa Yasu ya abünnünja ka saliiꞌbi ya. 6 Itaalo kita kudumma iini ka fïkïꞌdö afa miini ka takiki, aaga assa ka ꞌbuugu tiya iini ka taganna kide ya. 7 Aaga unggeene areere aaga co ka kadalaadene tanno iini aaga tiki eene aꞌda, ‘Iꞌi afïkïꞌdö ndama inde, iꞌi ara tadhe aaga aco Jaliil ara aaga taluna iꞌi kanna,’ aꞌa nungngo nadirina aaga ꞌbïtïngngö.”

8 Ïkïrï iiya ka ööꞌdö kürö ndama la ma oofo kïïsö ariꞌba kagu eege, kïïsö kadhodho ꞌdo kateefe tadirina eema a kadalaadene tanno iini. 9 Ïkïrï Yasu ka toreene nja eene iki eene, “Aꞌa nööjülü aaga,” köꞌdö kini kete küürü kini kidha kümmü iꞌi ka uune. 10 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga fa tariꞌba agolo tiki a nagöre tanno eede aꞌda kaco Jaliil kaco toreene nja aꞌa kide.”

Korokoro ma kadu ma Yahüüdü

11 Kene ka ndunggeene ya, a kadu na kaafa ka ꞌbuugu no kaco anya kateefe tadirina eema a naguugaara ma kaꞌboge ma eema tiya agalinggo adene ya nyeꞌdꞌde kungngo. 12 A naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma anya tageema ana ka oona, kanangnga gürüüsï a nasigira adhabbu. 13 Kiki eene aꞌda, “Kadünügü eema a kadu aꞌda, ‘Kadalaadene na Yasu kööꞌdö ooso kungngo aꞌda karigide ungngo kadaganyooro iꞌi.’ 14 Ka uugaara Bilatus kara taföönyö tumma no ya, ara ungngo teema nja iini amma a nïïmö ya toroko taalo ara töꞌdö kada ꞌdo.” 15 A nasigira taꞌduga gürüüsï kadagüünï afa ma tiya kadu ka tiraana ya kungngo, a tumma no tanyala kuꞌbu ka Yahüüdü taꞌbïtïngngö.

Yasu adele oona a kadalaadene tanno iini

(Murkus 16.14–18; Lüüka 24.36–49; Yühanna 20.19–23; Kadafïïnï 1.6–8)

16 Illi kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü unggodho no kunggeene kaco Jaliil ka sïrö anya kita a Yasu ka takiki eene ya. 17 Kene ka tasala iꞌi ya küürü kuꞌbu ana küüge kini kidha. Lakiini öccö ana kene aꞌdoore ka nanggeedi miini, 18 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö kene iki eene, “Manangnga Masala tauugaara aꞌa nyeꞌdꞌde ndama ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü. 19 Aaga unggeene aaga co talaana kadu ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde, aaga tambeese eege ana eere ma Pupa nja ꞌBiiꞌbala nja Koronggore tiya Insili ya. 20 Aaga laana eege aꞌda kalinggo a tumma tanno eede ka tadirina aaga iini no, tumma dhorro aꞌa nungngo naneene nja aaga a naganuuru taꞌbilli idhi a ꞌbüdhülü titaalo.”

* 1:23 1.23 Asaiya 7.14

* 2:6 2.6 Miika 5.2

* 2:15 2.15 Hawsha 11.1

* 2:18 2.18 Armiya 31.15

* 3:3 3.3 Asaiya 40.3

* 4:4 4.4 Serïye ya eera ya 8.3

* 4:6 4.6 Tüüsü ma Nakaaru 91.11–12

* 4:7 4.7 Serïye ya eera ya 6.16

* 4:10 4.10 Serïye ya eera ya 6.13

* 4:16 4.16 Asaiya 9.1–2

* 5:16 5.16: 1 Bütrüs 2.12

* 5:21 5.21 Töꞌdö kürö 20.13; Serïye ya eera ya 5.17

* 5:27 5.27 Töꞌdö kürö 20.14

* 5:31 5.31 Serïye ya eera ya 24.1–4

* 5:38 5.38 Töꞌdö kürö 21.24

* 5:43 5.43 Lawi 19.18

* 8:17 8.17 Asaiya 53.4

* 9:13 9.13 Hawsha 6.6

* 10:36 10.36 Miika 7.6

* 11:10 11.10 Malaki 3.1

* 12:7 12.7 Hawsha 6.6

* 12:21 12.21 Asaiya 42.1–4

* 13:15 13.15 Asaiya 6.9, 10

* 13:35 13.35 Tüüsü ma Nakaaru 78.2

* 15:4 15.4 Töꞌdö kürö 20.12

* 15:4 15.4 Töꞌdö kürö 21.17

* 15:9 15.9 Asaiya 29.13

* 18:16 18.16 Serïye ya eera ya 19.15

* 19:4 19.4 Takwiin 1.27

* 19:5 19.5 Takwiin 2.24

* 19:19 19.19 Töꞌdö kürö 20.12–16; Serïye ya eera ya 5.16–20

* 19:19 19.19 Lawi 19.18

* 20:2 20.2 Jine ya miini ya iꞌi ya ma linggo ma uuru unggodho.

* 21:5 21.5 Sakariya 9.9

* 21:9 21.9 Tüüsü ma Nakaaru 118.25–26

* 21:13 21.13 Asaiya 56.7

* 21:13 21.13 Armiya 7.11

* 21:16 21.16 Tüüsü ma Nakaaru 8.2

* 21:42 21.42 Tüüsü ma Nakaaru 118.22–23

* 22:32 22.32 Töꞌdö kürö 3.6

* 22:37 22.37 Serïye ya eera ya 6.5

* 22:39 22.39 Lawi 19.18

* 22:44 22.44 Tüüsü ma Nakaaru 110.1

* 23:14 23.14 Murkus 12.40; Lüüka 20.47

* 23:39 23.39 Tüüsü ma Nakaaru 118.26

* 24:29 24.29 Asaiya 13.10; Matta 24.21

* 26:31 26.31 Sakariya 13.7

* 27:10 27.10 Sakariya 11.12–13

* 27:46 27.46 Tüüsü ma Nakaaru 22.1

Murkus

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Ïnjïïlï

Murkus

Tafaꞌda tumma

Murkus arigiri sorne ya. Iꞌi ya aga tatalaadene tiya Yasu öꞌdö takinyi linggo a tafïïnï Bölis ka naguuru ma tino tanno iini. Iꞌi aga ana eere aꞌda Yühanna Murkus. Iꞌi aga senaana tumma na Yahüüdü kadhabbu nja eema ma Masala tiya eene, afeene afa iꞌi arigiri ada co kadu tanno taalo ka Yahüüdü no.

Murkus arigiri ma eema tiya Yasu ka talinggo ada aaga nja talaana ya. Yasu iki a kadu aꞌda tauugaara na Masala ka ndöꞌdö. Türü kungngo iini ma nagoronggore tanno oroko no, iꞌi oolona kadu na maara no kadhabbu, aji ꞌbadaada ka inde, aꞌduga tatoroko ka kadu, iki a kadalaadene tanno iini aꞌda ömöꞌdï ya asaasa tatalaadene tiya iini ya, fa kini amma ka dhügürü eyi. Ka Yasu ka ndeyi afïkïꞌdö afeꞌde, iki a kadalaadene tanno iini aꞌda kaco ka naꞌbuugu ꞌdo kadünnü tumma miini co kadu nyeꞌdꞌde kungngo.

1

Linggo na Yühanna ya Tatambeese ya

(Matta 3.1–12; Lüüka 3.1–9, 15–17; Yühanna 1.19–28)

1 Ïnjïïlï ma dhidha mo meema tumma Yasu Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Masala.

2 Karigirinja ka sorne ma neꞌbi Asaiya,

“Aꞌa nungngo na tagürünü tafïïnï yeede küdü kidha,

aco tindinaana fïïnï yüüdü.”*

3 “Kafara takeere ka dhïïle,

‘Aaga indinaana fïïnï ka Uugaara kuꞌbu,

aaga indinaana fïïnï yiini kuꞌbu,

aaga tanangnga nafïïnï niini ka tadhidho.’ ”*

4 Yungngo Yühanna ka ööꞌdö ka dhïïle atagambeese kadu iki eene, “Aaga aadha ka tatoroko aaga tambeesedene amang ka Masala toolona aaga maꞌduga tatoroko ada ka oona.” 5 A kadu takicci kini ndama naanya ma Yahüüdiya nja Örsaliim nyeꞌdꞌde kungngo, ambeese eege ka Ri ma Ürdün, kamma ka tatoroko tanno eene.

6 A Yühanna tagümmü enꞌdi ma musa ma nagamalaga ka oona, imiꞌdi eedi ana jönnö ma öttö, aagu müdüünï nja küde ma dhïïle. 7 Adageema tumma iki aꞌda, “Ömöꞌdï inggide assa ööꞌdö kede keere ana türü adagiiꞌbi aꞌa, münda meena ma egïïde tiya iini taalo aꞌa natambaanya tüürü kuꞌbu nanggilaana. 8 Ara aꞌa tambeese aaga a ꞌbïïdï, illi iꞌi a tambeese aaga a Koronggore tiya Insili ya.”

Tambeesedene nja taꞌbꞌbadene tanno Yasu

(Matta 3.13–17; Lüüka 3.21–22)

9 Ka naguuru tanno miini no, agööꞌdö Yasu ndama Nasira ma ka Jaliil mo, a Yühanna takambeese iꞌi ka Ri ma Ürdün. 10 Aga Yasu ka ööꞌdö kürö ndama ꞌbïïdï ya, asala ꞌdotomboꞌdo ka tatafaꞌda, a Koronggore ya Insili ya tidhi kini ka oona ka afeene nja ndalambo. 11 A tumma töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo kiki, “Oꞌo na ꞌBiiꞌbala tiya eede ka asaasa iꞌi ya, namma aꞌa küdü.”

12 A Koronggore ya Insili ya tarooro ka tüügü iꞌi aco a dhïïle iini. 13 Adaganna kide a füngngö ukumu kadu keera, Ebliisi taꞌbꞌba iꞌi. Anna kide nja eema ma erïïdö tiya oroko ya, a kadhangga tagalinggo ada iini.

Kadalaadene na akümmünüdene ka dhidha no

(Matta 4.12–17; Lüüka 4.14–15)

14 Ka Yühanna kananja ka pabuusu ya, aꞌda öꞌdö Yasu ka Jaliil adünnü tumma ma Ïnjïïlï. 15 Iki, “Assa ürüünü töꞌdö, a tauugaara na Masala ka ndakete, aaga aadha ka eema tiya toroko ya, aaga tamma ka Ïnjïïlï.”

16 Aga Yasu ka tunggeene ka tinggini ma to ma Jaliil ya, ïkïrï ka tasala kadu keera kakinne kïlöögö, Samaan nja örre tiya iini Andraws kararaꞌbaga saꞌbaka co to kudumma eene kada kadu ma tümmü kïlöögö. 17 A Yasu tiki eene, “Aaga öꞌdö kede keere ara aꞌa tanangnga aaga ka kinne kadu.” 18 Kïkïrï karooro kaafa ka nasaꞌbaka tanno eene kara ka turna iꞌi keere.

19 Akalogo tino co aadha, asala Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Zaꞌbedi nja örre tiya iini Yühanna, kungngo ka mürkabü kindinaana nasaꞌbaka neene. 20 Kini ka tümmünü eege ya, karooro ka tinyi pupa yeene Zaꞌbedi ka mürkabü nja kadu tanno linggo nja iini no, kara katuurna iꞌi keere.

Yasu asoro koronggore ya toroko ya

(Lüüka 4.31–37)

21 Kïkïrï ka ööꞌdö ka Kafarnahööm, aco la ma talaana ka uuru ma Saꞌbidi, alaana kadu. 22 A kadu tadhere ka talaana tanno iini, kudumma iini ka talaana kadu a türü tanno iini, taalo afeene afa katalaana na kadu ma serïye.

23 Ömöꞌdï ungngo eene ka la ma talaana a koronggore tiya toroko ya ka tuurunja iini ka oona iidhe, 24 “Minna yüüdü nja ungngo, Yasu ya ma Nasira ya? Nöꞌdö oꞌo kita ma tiidi ungngo? Nussu aꞌa aꞌda oꞌo na mada, oꞌo na ömöꞌdï ma Masala tiya Insili ya.”

25 Ïkïrï Yasu ka kirnaana kini iki, “Kïꞌdöönö, aayu kürö ndama ömöꞌdï tiya ka oona.” 26 A koronggore ya toroko ya tüpü iꞌi co aadhiya koꞌdꞌdo ööꞌdö kürö ndama iini ka oona. 27 A kadu tadhere nyeꞌdꞌde ka tumma tanno iini kiki aꞌda, “Talaana öjö eege kungngo kaleefe töꞌdö? Kabbü ꞌdala a talaana nja türü. Münda nagoronggore na oroko no iꞌi amana tumma eene kaföönyö.” 28 A tumma na Yasu tadhala kuꞌbu areere ka Jaliil ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.

Toolona ꞌberki ma Bütrüs ka maara

(Matta 8.14–17; Lüüka 4.38–41)

29 Kini ka ööꞌdö kürö ndama la ma talaana ya, ïkïrï ka tunggeene nja Yaguub nja Yühanna kaco ka ꞌdï tiya Samaan nja Andraws. 30 Kajo kaduna ꞌberki ma Samaan ka tamaara maguꞌdaana ka oona mafüngngö, kïkïrï ka tirina iini. 31 Ïkïrï ka ööꞌdö kono kete ümmü oogo ka nïïsö aꞌdina oogo koꞌdo, a maara taadha kono ka oona, mafïkïꞌdö malinggo ada eene.

Toolona ma kadu kadhabbu

32 Ka ꞌbuugu kanda siiya, ka ndanaaya ka ndaꞌdïnggö caaꞌbu ya, a kadu töꞌdö a kadu tanno maara no a Yasu nyeꞌdꞌde kungngo nja tanno kaana naganaꞌbu ka oona no. 33 A kadu ma anya nyeꞌdꞌde töꞌdö kadigi ka ïnye ma ꞌbügöörï dhirri kungngo. 34 A Yasu toolona kadu ma maara kadhabbu adagasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona kadhabbu, afaga nagoronggore na oroko no keere ka teema, kudumma eene ka tussu iꞌi.

Yasu afara ka Masala a ꞌbuugu tiya kadu katitaalo kide ya

(Lüüka 4.42–44)

35 A ligitaka soꞌdꞌdo aꞌda aleefe ꞌbuugu talüllü, afïkïꞌdö Yasu ööꞌdö kürö aco a ꞌbuugu tiya kadu katitaalo kide ya, afara ka Masala kide. 36 A Samaan tagawwa ꞌbuugu miini nja köje. 37 Kene kandaluna iꞌi kadhere kiki iini, “Kadu nyeꞌdꞌde kawwa ꞌbuugu ma oꞌo.”

38 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga öꞌdö kijagö anaanya tanno kete no, naco talaana kadu miini afeꞌde, eege kungngo eede ka ööꞌdö kudumma eene.” 39 Adagalööle ka Jaliil koona nyeꞌdꞌde alaana kadu ka naala ma talaana asoro naganaꞌbu ka kadu ka oona.

Yasu oolona ömöꞌdï ya ana kutukunya ka oona ya

(Matta 8.1–4; Lüüka 5.12–16)

40 Ömöꞌdï inggide ana kutukunya öꞌdö üürü kuꞌbu iki iini aꞌda, “Küdü ka tasaasa ara oꞌo tanangnga aꞌa ka tinsili.”

41 A ꞌbangnga miini tümmü Yasu, akilina nïïsö ümmü iꞌi ka oona iini, iki iini, “Nasaasa aꞌa aꞌda oꞌo tinsili.” 42 A kutukunya tadhe koꞌdo amanyaga kini ka oona insili.

43 A Yasu tuuru iꞌi ka tino a tumma dhorro. 44 Kini ka tiki iini aꞌda, “Afa tadirina ömöꞌdï. Lakiini unggeene naco ka taꞌboge nala oona iini, na oꞌo sa ka tïrrï oona nüüdü afa ma tiya Müüsa ka tageema ya a kadu tussu iini.” 45 Lakiini ömöꞌdï afïkïꞌdö adagadünnü eema, a tumma tanyala ka ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde kungngo, a Yasu taalo ussu ka tunggeene ma co naꞌbuugu dhorro, ïkïrï ka tanꞌdanaga co lodho a kadu töꞌdö ndama naꞌbuugu kadhabbu kadigi kini ka oona.

2

Yasu oolona mügüre

(Matta 9.1–8; Lüüka 5.17–26)

1 A füngngö idhilli kungngo ya, a Yasu tapadaga co Kafarnahööm, a kadu taföönyö aꞌda öꞌdö ka ꞌdï. 2 Kïkïrï kadu ka tagawaana oona kadhabbu kadigi ka ꞌbügöörï tiya iini ka öꞌdö kide ya idhi a ꞌbuugu ma tatüküülü ka ïnye titaalo, ïkïrï ka talaanaga tumma ma Ïnjïïlï co eene. 3 A kadu könö ka egïïsö köꞌdö a mügüre iini. 4 Illi ꞌbuugu meene ka tigaala kide ana iꞌi kunggu co Yasu, titaalo kudumma kadu ka tadhabbu yungngo eene kasïrö ꞌdasala kaparsaana tiisi kuꞌbu ka ꞌdiniga mügüre kuꞌbu a sekede. 5 Ka Yasu ka tassa ka tamma ana eedi tiya eene ya, ïkïrï ka tiki a mügüre, “ꞌBiiꞌbala eede, noolonadene oꞌo ka tatoroko.”

6 Kaganna katalaana ma serïye kide kemmi, kïkïrï ka teema ka nanggeedi tanno eene, 7 “Minna agu ömöꞌdï ya eela Masala kungngo. Mada ana türü ma tama tatoroko ka kadu ka oona illi Masala unggodho oogo?”

8 A Yasu tadhe koꞌdo ussu a koronggore tiya iini aꞌda eege keema kini koꞌdo ïkïrï ka tindini eege, “Minna agu aaga, aaga teema tumma no kungngo? 9 Öjö iꞌi yungngo ipalapala? Tiki a mügüre aꞌda, ‘Noolonadene oꞌo ka tatoroko tanno üüdü,’ alla niki iini, ‘Fïkïꞌdö naꞌduga sekede yüüdü nunggeene’? 10 Lakiini ara aaga tussu aꞌda tauugaara kungngo a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka ꞌbüdhülü kita ma toolona tatoroko,” ïkïrï ka tiki a mügüre, 11 “Aꞌa niki oꞌo, fïkïꞌdö naꞌduga sekede yüüdü naco ꞌdï.”

12 A mügüre tarooro ka fïkïꞌdö aꞌduga sekede yiini ka kadu kidha aco kürö. A kadu nyeꞌdꞌde tadhere kanangnga taꞌdiila a Masala kiki, “Taalo ungngo kadïnö ka tumma tanno anooso ꞌdo.”

Tümmüneene na Laawi

(Matta 9.9–13; Lüüka 5.27–32)

13 A Yasu tafada aco a tinggini ma to afeꞌde. A kadu töꞌdö kini kadhabbu alaana eege. 14 Kini ka tunggeene ya, ïkïrï ka tasala Lawi ꞌbiiꞌbala ya Halfa ka temmi ka ꞌbuugu ma tuluꞌba, ïkïrï ka tiki iini, “Aayu kede keere.” A Lawi tafïkïꞌdö aco iini keere.

15 Ka Yasu ka ndemmi ka ꞌbügöörï tiya Lawi ma tagu eema ya, a kadalaadene temmi nja iini nja kadu ma tuluꞌba kadhabbu nja kadu tanno oroko no kagu eema nja iini, kudumma kadu kadhabbu ka kataꞌda kini keere. 16 Ka naFariisi no katalaana ma serïye no kadïnï ka Yasu ka agu eema nja kadu tanno oroko no nja kadu ma tuluꞌba, kïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Minna agu iꞌi agu eema ooye nja kadu ma tuluꞌba nja kadu tanno oroko no?”

17 A Yasu taföönyö tumma neene no iki eene, “Kadu na taalo kamaara no taalo kasaasa digtöörö, illi kadu na maara no eege ka asaasa digtöörö. Taalo aꞌa nöꞌdö tümmünü kadu na ꞌdiila no, aꞌa nöꞌdö ka kadu tanno oroko no.”

Tindineene ma tümmü tenege

(Matta 9.14–17; Lüüka 5.33–39)

18 A ꞌbïtïngngö kadalaadene na Yühanna nja naFariisi kümmü tenege. Yungngo a kadu könö kööꞌdö ka Yasu kiki iini, “Kafaanya kadalaadene na Yühanna nja tanno naFariisi kümmü tenege ara nüüdü kitaalo kümmöönö?”

19 A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Ara kafala ma tatarna, tümmü tenege nya aꞌda iꞌi ungngo eene ka söödö? Eege taalo ka tümmü tenege aꞌda iꞌi ungngo eene ka söödö. 20 Lakiini uuru kinggide assa kööꞌdö a tatarna saga aꞌdugadene kene ka uuru tanno miini no kassa ka tümmü tenege.

21 “Taalo ömöꞌdï ara tarꞌda tenꞌdi ya issi ya ka tiya illi ya, üürü iꞌi agalinggo nggeege, a tenꞌdi ya issi ya ara töörese ya illi ya, alinggo ööye adhabbu. 22 Ngeeli na aleefe tedhe no taalo kara tuurunja ka ꞌbelde tammo illi mo, ara ngeeli na edhe no, tadhösö ꞌbelde kuurunja co. Ara ngeeli ma ꞌbïtïngngö tananja ka ꞌbelde maleefe taꞌdiila mo.”

Uugaara ma uuru ma Saꞌbidi

(Matta 12.1–8; Lüüka 6.1–5)

23 Ka uuru ma Saꞌbidi kinggide ka Yasu ka tigaala ka nasigeene. Ïkïrï kadalaadene niini ka armuna migile eene ka tunggeene. 24 Ïkïrï naFariisi ka tindini Yasu, “Assa kide, minna agu kadalaadene nüüdü taalo kama tüünï tumma no ka uuru ma Saꞌbidi?”

25 Yungngo a Yasu ka tapadaga tumma eene iki, “Taalo aaga ka kïïrï tumma na Dawud ka ïïre katümmü iꞌi nja kadu tanno iini? 26 Iꞌi inynyo la ma Masala ka ürüünü tiya Abiyatra uugaara ma kaꞌboge, aꞌduga kuri ya amananja ka linggo ma Masala kuꞌbu, adaguri inya a kadu tanno iini aꞌda ömöꞌdï ma tagu kuri ya miini ya taalo, illi kaꞌboge unggodho eege.”

27 A Yasu tütü ka tiki eene, “Uuru ma Saꞌbidi agalinggo nja a kadu, taalo Masala madina ada kadu ka uuru ma Saꞌbidi. 28 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü iꞌi ya Uugaara ma Saꞌbidi afeꞌde.”

3

Toolonadene ka uuru ma Saꞌbidi

(Matta 12.9–14; Lüüka 6.6–11)

1 A Yasu tapadaga co la ma talaana, aduna ömöꞌdï kide eyi ka nïïsö. 2 A kadu könö tadinaana iꞌi koꞌdo miini ka tanangnga iꞌi ka aꞌdiila ka nïïsö ka uuru ma Saꞌbidi, amang kene tümmü iꞌi. 3 Ïkïrï ka tiki ömöꞌdï tiya eyi ka nïïsö ya, “Fïkïꞌdö ka kadu kidha.”

4 Ïkïrï ka tiki a kadu tanno emmi no, “Ataꞌdiila aja kadalinggo nïïmö ya aꞌdiila ya ka uuru ma Saꞌbidi? Nalinggo nïïmö ya aꞌdiila ya alla nïïmö ya toroko ya, noolona ömöꞌdï alla niidi iꞌi?” Kakïꞌdöönö.

5 Ïkïrï Yasu ka tassa kene koꞌdo, agorooꞌbo ümmü eedi kini kiji nanggeedi neene ka takïdhö, ïkïrï ka tiki ömöꞌdï, “Kilinana nïïsö.” Ïkïrï ka tapadaga co ööye miini kaꞌdiila afa tööje. 6 Kïkïrï naFariisi ka ööꞌdö kürö nja kadu tanno Hirüdüs kimiꞌdi tumma ma tiidi Yasu.

Kadu kadhabbu kataꞌda ka Yasu keere

7 Yasu unggeene aco to nja kadalaadene tanno iini, a kadu ma Yahüüdiya tataꞌda kini keere kadhabbu. 8 Anno töꞌdö ndama Yahüüdiya nja Örsaliim nja Adümiya nja kadu tanno afaga co ꞌdakeyi ma Ürdün no, nja kadu ma Suur nja Saiyda. Eege no nyeꞌdꞌde kungngo kaföönyö tumma ma eema tiya iini ka tagalinggo ya kïkïrï kööꞌdö. 9 Ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini aꞌda kindinaana ꞌbamürkabü kini kuꞌbu, kudumma kadu ka tadigi kini ka oona. 10 Kudumma iini ka toolona kadu kadhabbu, idhi a kadu na maara no tagürünügü kadu keere ma tawwa nafïïnï ma taaꞌba iꞌi ka oona. 11 Ka nagoronggore tanno oroko no kadasala iꞌi ya, kaꞌdïnggö kini kidha kiidhe, “Oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala.” 12 Lakiini iꞌi ageema nja eene dhorro aꞌda kafa teema tumma no iini.

Tessedene na kadafïïnï no adaꞌbaaga kafünü eera no

(Matta 10.1–4; Lüüka 6.12–16)

13 A Yasu tasïrïgö co ꞌdikinya, adagümmünü kadu niini ka asaasa eege no. Kïkïrï ka ööꞌdö kini. 14 Agesse kadafïïnï ana kene kadaꞌbaaga kafünü eera ma tunggeene nja iini agürünü eege ka talaana kadu, 15 anangnga türü eene meene ka tasoro nagoronggore na oroko no ka kadu ka oona.

16 Kadu na adaꞌbaaga kafünü eera no niini ka tagümmünü eege no, Samaan (anangnga eere a Samaan aꞌda Bütrüs), 17 Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Zaꞌbedi, nja örre tiya iini Yühanna anangnga eere eene aꞌda Bwanerjis (Laala ma tomboꞌdo tanno abaana no), 18 nja Andraws nja Fïlïbüs nja Bartülmaws, nja Matta nja Tööma, nja Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Halfa, nja Tatawus nja Samaan ya tataguꞌdaana ka eedi ya. 19 Nja Yahüüsa Askaryüütï ya agümmünü Yasu a kadu ya.

Yasu nja Balsabül

(Matta 12.22–32; Lüüka 11.14–23; 12.10)

20 A Yasu töꞌdö ka ꞌdï, a kadu tafada ka tagawagaana oona dhabbu, a Yasu nja kadalaadene tanno iini taalo kaduna fïïnï ma tagu eema. 21 Ïkïrï kadu niini ka föönyö kööꞌdö taꞌduga iꞌi kudumma a kadu töccö kadeema aꞌda, “Iꞌi taalo aꞌdiila ka üüdü.”

22 Illi katalaana ma serïye na ööꞌdö kuꞌbu ndama Örsaliim no kiki aꞌda, “Balsabül ungngo iini ka oona uugaara ma naEbliisi iꞌi yungngo iini ka tasoro naEbliisi ka kadu ka oona iini.”

23 Ïkïrï Yasu ka tagümmünü eege adünügü a tafeene ma tumma eene iki, “Ara Ebliisi tasoro Ebliisi nya? 24 Üürü tauugaara ka tasümününjaana kuꞌbu keera, taalo ka tana türü afeꞌde. 25 Üürü ꞌdï ka tasümününjaana kuꞌbu taalo a taꞌdïngnge ana türü. 26 Üürü Ebliisi ka tüünï tatoroko ana eyi tiya iini unggodho iꞌi, taalo atefe ka ꞌdï ara taama. 27 Taalo ömöꞌdï aco a ꞌbügöörï tiya ömöꞌdï tiya ana türü ya anyooro eema yiini, illi kini kimiꞌdina ömöꞌdï ya ana türü ya kuꞌbu tikinggi assa ka tanyooro ꞌdï yiini.

28 “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kadu na linggo eema ya toroko ya, keela Masala ara Masala taꞌduga tumma na miini no kene ka oona. 29 Illi ömöꞌdï ya eela Koronggore ya Insili ya, taalo Masala ma tagala tatoroko kini ka oona taꞌbilli, ara tütü kini ka oona taꞌbilli.” 30 Iꞌi iki nggeege kudumma eene katiki aꞌda “Koronggore ya toroko ya ungngo iini ka oona.”

Nïïmö ma Yasu nja nagöre tanno iini

(Matta 12.46–50; Lüüka 8.19–21)

31 A nïïmö miini töꞌdö nja nagöre tanno iini köödhï kürö, kassa ka kürünü kini aꞌda öꞌdö tamma eene. 32 Aꞌda kadu kemmi kadhabbu kïkïrï ka tiki iini, “Nïïmö müüdü nja nagöre tanno üüdü kungngo kürö kasaasa oꞌo.”

33 Ïkïrï ka tiki eene, “Mada yungngo a nïïmö tammo eede a kamada eege kungngo ka nagöre tanno eede?” 34 Ïkïrï ka tassa ka kadu tanno rügü kini ka oona no iki, “Nïïmö meede oogo mungngo nja nagöre tanno eede. 35 Kudumma ömöꞌdï tiya linggo tumma na Masala ya iꞌi ya örre tiya eede nja ïnye tammo eede nja nïïmö tammo eede.”

4

Tafeene ma tumma ma taleele

(Matta 13.1–9; Lüüka 8.4–8)

1 A Yasu tagalaana kadu ka tinggini ma to. A kadu tarügü kini ka oona kadhabbu ꞌdo ïkïrï ka taka ka mürkabü ka to emmi kide aꞌda kadu nyeꞌdꞌde kungngo kürö ka tinggini mo to. 2 Adagalaana eege ka eema dhabbu a tafeene ma tumma, ïkïrï ka tiki eene ka talaana tanno iini,

3 “Aaga föönyö! Taleele inggide unggeene aco a siga tadïnïïgï. 4 Kini ka tïnïïgï ya, a migile ökömö taꞌdïnggö ka tinggini ma fïïnï, uyi töꞌdö eeraga. 5 A migile kömö tasuli ka ꞌdokonꞌda a kuraaga ka titaalo kadhabbu kide, mafüꞌdöönö areere kudumma a kuraaga miini taalo kinynyo aaꞌbu. 6 Aga ndanaaya ka ööꞌdö koꞌdo matinyogo, kudumma areere katitaalo kide marume. 7 A kömö taꞌdïnggö ka ïmmï ka teene, ïkïrï ïmmï katasere mamirꞌdi oogo mitaalo mana ïïye. 8 A kömö taꞌdïnggö ka tümꞌböörï tanno aꞌdiila no, mïkïrï ka füꞌdöönö masere, mööꞌdö ana ïïye kukumu ömöꞌdï aco iisine, ammo töꞌdö a kadu kiidoona, ammo töꞌdö a kadu kïïdümmü.”

9 A Yasu tiki, “Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö eema ya, fa kini aföönyö.”

10 A kini ka ndagedhe oona unggodho iꞌi ya, ïkïrï kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü eera no nja kadu tökönö kungngo iini kete kindini iꞌi ma tafeene ma tumma tanno kiki nya. 11 Ïkïrï ka tiki eene, “Nanangnga tauugaara ma Masala na tünggüdhü no aaga, illi kadu na kürö no ka taföönyö eema nyeꞌdꞌde a tafeene ma tumma.

12 Salla ‘ka adïnö kide kassa taalo kijöögö

salla kaföönyö kassa ka taalo kara tussu,

amang kene taadha ka tatoroko a Masala toolona kene.’ ”*

Tasaana tafeene ma tumma ma taleele

(Matta 13.18–23; Lüüka 8.11–15)

13 Ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Taalo aaga kussu tafeene ma tumma tanno? Aaga sa katussu tafeene ma tumma töccö nya? 14 A taleele tadïnï tumma na Masala. 15 A kadu könö kafeene nja migile tammo aꞌdïnggö ka ꞌdakeyi ma fïïnï mo, kaföönyö tumma na Masala ïkïrï Ebliisi ka tareere aco tamuru tumma neene ka nanggeedi no. 16 Kadu öccö kafeene nja migile tammo ꞌdïnggö ka kuraaga tanno ka ꞌdokonꞌda no, kaföönyö tumma na Masala karooro ka tamma kide a dhodho. 17 A tumma no taalo kinynyo kene ka eedi kita asïgïïrï kita, kitaalo kidhi oona kuꞌbu. Ïkïrï nïïmö ya toroko ya ka töꞌdö kene ka eyi kaadha ka tumma ma Ïnjïïlï areere. 18 A kadu könö kafeene nja migile tammo afïkïꞌdö ka ïmmï ka teene mo, kaföönyö tumma na Masala. 19 Lakiini tadinigöögö ma eema ma ꞌbüdhülü nja tïïsïneene ma eema dhabbu nja tasaasa ma eema kafiri kene ka nanggeedi kamirꞌdi tumma na Masala kitaalo köꞌdö keere a nïïmö. 20 A kadu öccö kafeene nja migile tammo fïkïꞌdö ka tümꞌböörï tanno aꞌdiila no, kaföönyö tumma na Masala kamma kide kööꞌdö ana ïïye kukumu ömöꞌdï kaco iisine (30), ammo töꞌdö ukumu kadu kiidoona (60), ammo töꞌdö iini ukumu kadu ka ïïdümmü (100).”

Lamba ka ꞌdaasa

(Lüüka 8.16–18)

21 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara ömöꞌdï töꞌdö a lamba ma tiji ꞌbuugu iini aküdhü ka dhafala nja iini kanangnga ka tenggere ka tümꞌbü? Taalo a taꞌdala oogo ka ꞌdaasa sa? 22 Nïïmö ya tadünggüdhü ya atabbü ꞌdala, a nïïmö ya ka kume ya a tadiridene. 23 Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö eema ya fa kini aföönyö.”

24 A Yasu tiki eene, “Aaga adïnï koꞌdo ma eema tiya ada ka föönyö ya, almiti maada ka mana eema a kadu iini mo, ara eema tamananja aaga iini agusu könö ada kide afeꞌde. 25 Kudumma ömöꞌdï tiya nïïmö ka tanna iini ya, könö tagusunja iini kide dhabbu, aya nïïmö ka titaalo kini ya, ara taꞌdugadene kini münda ya nïïmö ka titaalo kini ya.”

Tafeene ma tumma ma tööyö ma Siga

26 Ïkïrï ka tiki afeꞌde, “Kafeene tauugaara na Masala nja ömöꞌdï tiya adïnï migile ka tümꞌböörï ya. 27 Arigide ooso kungngo afïkïꞌdö uuru kungngo, ara migile ka füꞌdöönö minggiridene aꞌda taalo ussu aꞌda ma inggiridene nya. 28 ꞌBüdhülü ka eyi tiya iini ünfüꞌdü ooyo ka dhidha, assa tunggu koforo kürö, a koforo saga ndöꞌdö a migile dhabbu. 29 Aga migile ka ndaꞌdiila ya, ïkïrï ömöꞌdï ka ꞌduga kuluꞌba miini, kudumma uuru ma taraana ka ndöꞌdö.”

Tafeene ma tumma ma ïïye ma tanuure

(Matta 13.31–32; Lüüka 13.18–19)

30 Iki afeꞌde, “Kafaanya tauugaara na Masala, alla ara angnga tiki a tafeene ma tumma nya kide? 31 Kafeene nja ïïye ma tanuure no dhiidhi no yüüdü ka tïnïïgï ka ꞌbüdhülü no 32 Kini ka tïnïdene asere adhonggoro ooyo ka siga a naseldhe tïïfï, uyi tafü nafü kide kanna ka tallappa miini.”

33 A Yasu tageema a tafeene ma tumma kafeene, ma talaana kadu ka tumma ma Ïnjïïlï dhabbu amang kene tussu ka ümmöönö ka nanggeedi. 34 Iꞌi taalo eema nja eene illi a tafeene ma tumma. Lakiini iini ka tagedhe oona nja kadalaadene tanno iini, alaala eege ka eema ïnꞌdïlï.

Yasu anangnga tanya ka töödhï

(Matta 8.23–27; Lüüka 8.22–25)

35 Ka uuru tanno miini no siiya kungngo, iki a kadalaadene tanno iini, “Aaga öꞌdö angnga caago ndaꞌda tinni.” 36 Kïkïrï ka tunggeene kinyi kadu kuꞌbu kaka ka mürkabü tammo Yasu ka taganna kide mo, kunggeene nja iini, aꞌda namürkabü könö kaganna kide kadhabbu. 37 A tanya tagïïsö dhindho, a ꞌbïïdï tabbü mürkabü midhi makete kadigine. 38 A Yasu tarigide keere ma mürkabü akaraga üüdü koꞌdo a mahada, kïkïrï kadalaadene kiji iꞌi ka füngngö kiki iini, “Ka tatalaana, taalo oꞌo nanaana ïïye mïïdï ka taꞌduuru ꞌbïïdï?”

39 Afïkïꞌdö agirnaana ka tanya iki, “Öödhï! Kïꞌdöönö!” A tanya töödhï a ꞌbuugu ta mudhudhuli ꞌdo.

40 A Yasu tiki a kadalaadene tanno iini, “Minna agu aaga, aaga tariꞌba? Küfürü tumma ma Ïnjïïlï co ada ka nanggeedi?”

41 Lakiini eege kariꞌba dhorro, keema unggodho eege kiki, “Mada iꞌi yungngo sii? Idhi atanya nja to taföönyö tumma niini!”

5

Yasu oolona ömöꞌdï ma naganaꞌbu

(Matta 8.28–34; Lüüka 8.26–39)

1 Kaala ndaꞌda ma to ma Jaliil, ndama ꞌdakeyi ma Jarasiin. 2 Aga Yasu ka taꞌbarda ndama mürkabü ya, koreene nja ömöꞌdï öꞌdö ndama naala ma oofo ana koronggore tiya toroko ya. 3 Anna ka naala ma oofo, ömöꞌdï ma tambaanya timiꞌdi iꞌi salla ana jansiiri titaalo. 4 Iꞌi agaminꞌdadene ka nïïsö nja awwa ana jansiiri, lakiini iꞌi aꞌbuna jansiiri aparsaana kuꞌbu, aꞌbuna ndaliili niini ka uune no. Taalo ömöꞌdï ma tana türü ma timiꞌdi iꞌi. 5 Anna ka naala ma oofo nja naꞌdikinya ooso kungngo nja uuru, iidhe aara oona niini a nïïgïsï.

6 Kini ka taasala Yasu ka tadhe kuꞌbꞌba kanna ya, areere aco üürü kuꞌbu ana küüge kini kidha. 7 Iidhe koꞌdꞌdo eema iki, “Minna yüüdü nja aꞌa Yasu ꞌBiiꞌbala ma Masala tammo koꞌdo mo? Aꞌa nagüdünü oꞌo ka Masala aꞌda nafa tapusu aꞌa.” 8 Kudumma Yasu ka tiki iini, “Koronggore ya toroko ya, aayu kürö ka ömöꞌdï tiya ka oona.”

9 Ïkïrï Yasu ka tindini iꞌi, “Eere yüüdü aꞌda mada?”

Iki, “Aꞌa nana eere aꞌda Nasigira, kudumma ïïdï kadadhabbu.” 10 Adageema nja Yasu dhabbu asaasa iꞌi aꞌda afa tasoro ana eege co kürö ndama ꞌbuugu tiya.

11 A nagüdürü kungngo kadhabbu kaguri ka anya ka tümꞌbü. 12 Kïkïrï nagoronggore na oroko no ka tiki iini, “Uurugu ungngo ka nagüdürü ungngo co taꞌdïnggö kene ka oona.” 13 Ïkïrï ka tamma kene kide, ïkïrï nagoronggore na oroko no kööꞌdö kürö kuurunja ka nagüdürü ka oona na öꞌdö na alif keera no. Ïkïrï nagüdürü karünö ndama nsorondho kafiri co to kaꞌduuru ꞌbïïdï.

14 A katasaana tarünö, a tumma tanyala ka anya nja naꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde, a kadu töꞌdö kürö ma co tassa ka nïïmö tiya agüünï adene ya. 15 Kene kaala ꞌbuugu ya Yasu ka tanna kide ya, kaduna ömöꞌdï ya agaana naganaꞌbu ka oona ka dhabbu ya, ka temmi ana enꞌdi ka oona kaꞌdiila ka üüdü, ariꞌba tümmü eege. 16 A kadu na tïnö kini no tadirina eema ya kalinggo adene ya, ma naganaꞌbu nja nagüdürü.

17 Kïkïrï ka teema nja Yasu kasaasa iꞌi ka tunggeene ka anya tammo eene.

18 Kini ka ndaka ka mürkabü ma tunggeene ya, ömöꞌdï ya kaana naganaꞌbu ka oona ya, tiki iini aꞌda aꞌduga iꞌi nja iini. 19 A Yasu taalo amma ka tunggeene nja iini, lakiini iꞌi ya iki iini, “Pataga co ꞌdï tiya üüdü nja kadu tanno üüdü nadirina eema ya Uugaara ka tagalinggo ana oꞌo ya co eene, Uugaara ana ꞌbangnga ma oꞌo nya.”

20 Ömöꞌdï tïkïrï ka tunggeene adagööleele ka Naanya tanno öꞌdö kadaꞌbaaga no adünnü eema ya Yasu ka tagüünï ana iꞌi dhabbu, a kadu tadhere nyeꞌdꞌde kungngo.

ꞌBadaada ma eyi mo nja aka tammo maara mo

(Matta 9.18–26; Lüüka 8.40–56)

21 Ka Yasu ka tadaꞌda mürkabü afeꞌde ataꞌdaga co ndaꞌda ma to tökönö, a kadu tarügü kini ka oona ka tinggini ma to kadhabbu. 22 Ömöꞌdï inggide öꞌdö, a uugaara ma la ma talaana ana eere aꞌda Yayiros. Kini ka taasala Yasu ya üürü kuꞌbu ana küüge. 23 Adageema tumma nja iini dhabbu iki iini, “ꞌBadaada meede madhilli mo ma maara manda kete ka teyi! Ma aayu nanangnga iisine nüüdü kono ka oona amang kono toolonadene ma efe ka ꞌdï.” 24 Ïkïrï ka tunggeene nja iini a kadu tuurna iꞌi keere kadhabbu kiti ajeene.

25 Aka minggide erïïdö ka tïïsö kono mandaguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga kafünü eera. 26 A nagadektöörö kadhabbu kamana dawwa oono, madhifi eema yoono ka ꞌdï nyeꞌdꞌde massa ka tütü kungngo taalo maꞌdiila, magala ka takogoona ma tasigi co. 27 Kono ka taföönyö tumma na Yasu ya maco ka kadu ka teene maaꞌba tenꞌdi ka Yasu ka oona ndama eere. 28 Kudumma oono ka tiki ka eyi tiya oono aꞌda, “Kede ka taaꞌba tenꞌdi miini ka oona ara aꞌa toolonadene.”

29 Erïïdö tarooro karumeene, mussu a tuuꞌda tanno oono aꞌda moolonadene ka erïïdö. 30 A Yasu tarooro ka tussu aꞌda türü köꞌdö kürö kini ka oona, afele ka kadu ka teene iki aꞌda, “Mada iꞌi yungngo ümmü tenꞌdi meede?”

31 A kadalaadene niini tiki iini, “Nussu oꞌo aꞌda kitaana kadu oꞌo ka oona, na oꞌo saga tindineene niki aꞌda, ‘Mada ümmü tenꞌdi meede?’ ”

32 Lakiini iꞌi afele keere ïïrï ömöꞌdï ya kalinggo tumma no ya. 33 Ariꞌba tümmü aka maꞌdeedene ka oona kudumma oono ka tussu nïïmö ya agalinggo adene ana oogo ya, mööꞌdö müürü kini kidha madirina eema ma timinꞌda iini nyeꞌdꞌde. 34 A Yasu tiki oono, “ꞌBadaada eede, tamma nüüdü ka Masala no ka oolona oꞌo, unggeene a taꞌdiila, eema ya agu oꞌo ya taalo a tagu oꞌo afeꞌde.”

35 Ka Yasu kadeema kungngo ya aꞌda köꞌdö kadu ndama ꞌdï tiya uugaara ma la ma talaana ana eere aꞌda Yayörös kiki, “Meyi ꞌbadaada müüdü fa taꞌdïgïꞌdï tatalaana ka oona.”

36 A Yasu tanangnga ïïye a tumma tanno eene iki uugaara ma la ma talaana, “Fa tariꞌba amma ka Masala.” 37 Taalo asaasa ömöꞌdï ka tunggeene nja iini illi Bütrüs nja Yaguub nja Yühanna ya örre tiya Yaguub ya. 38 Kene ka ndala ꞌdï ya uugaara ma la ma talaana ya, a Yasu tasala kadu kiidhe kabbü tageere kafara. 39 Ïkïrï ka co iki eene, “Minna agu aaga, aaga tafara aaga tiidhe? Taalo ꞌbadaada meyi oogo marigide!” 40 Kïkïrï ka takiji iꞌi. Ïkïrï ka tuurugu eege kürö ïnꞌdïlï kungngo, ara kico ka ꞌbadaada ka la nja pupa tiya oono nja nïïmö nja kadalaadene tanno kaneene nja iini no. 41 Ümmü oogo ka nïïsö iki oono, “Talisa kom!” Iꞌi ya tiki aꞌda, “ꞌBadaada ma idhilli mo aꞌa niki oꞌo nafïkïꞌdö!”

42 Mïkïrï ka arooro ka fïkïꞌdö ma unggunaana kuꞌbu, nagürüünü noono köꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera a kadu tarooro katadhere ꞌdo. 43 A Yasu tageema nja eene dhabbu aꞌda kafa teema tumma ma eema tiya a küünïdene ya, anangnga kadu kanangnga eema oono ma kuri.

6

Kadu ma Nasira kanu ka Yasu

(Matta 13.53–58; Lüüka 4.16–30)

1 Ïkïrï Yasu ka öꞌdö kürö ndama kanna aco anya tammo iini a kadalaadene niini turna iꞌi keere. 2 Aco la ma talaana ka uuru ma Saꞌbidi alaana kadu, a kadu tadhere kadhabbu kene ka tatoodo kini kiki, “Aluna tumma no kiga? Atindiri eema tanno ananja iini a türü tanno iini ka talinggo keefe no? 3 Kaꞌda ꞌbiiꞌbala ya Mariyom ya asa keeꞌdi ya iꞌi ya miini? Taalo örre ya Yaguub nja Yüüsï nja Yahüüsa nja Samaan sa? Kaꞌda nagïnye niini kungngo aja kita?” Kassa ka midhi iꞌi.

4 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo kadu kanu ka neꞌbi illi kadu ma anya tammo iini, nja siliga tiya iini nja kadu ma ööꞌdï tiya iini.”

5 A Yasu taalo ambaanya talinggo eema ma türü kanna, illi kadu na maara no kidhilli iini ka tümmünü iisine kene ka nanggüüdü kaꞌdiila. 6 A Yasu tadhere a kadu ka titaalo kümmü Masala ana eedi. Ïkïrï ka tunggeene ka naꞌbuugu alaana kadu.

Yasu agürünü kadalaadene niini

(Matta 10.1, 5–15; Lüüka 9.1–6)

7 Ïkïrï ka adagümmünü kadalaadene nöꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, agürünü eege kerra kerra aꞌda kaco talaana kadu, anangnga türü eene ma tasoro nagoronggore na oroko no.

8 Iki eene, “Aaga fa tagufu nïïmö ma nafïïnï ꞌdo, illi kuufi, aaga fa taꞌduga kuri nja njoko, aaga tafa tümmü gürüüsï ka nagjeebe. 9 Aaga tagïrnï egïïde kada kuune, aaga tafa tagïrnï enꞌdi kada ka oona eera.” 10 Ïkïrï ka tiki eene, “ꞌDï yaada kajo ya aaga tanna kide illi ka uuru maada ka tunggeene ka anya tammo iini mo. 11 Kita ada kara co kita, a kadu miini taalo kamma kada, kitaalo kaföönyö tumma naada, aaga inyi eege kuꞌbu aaga tafidhi ndhünggürü kada kuune amang kene tussu iini.”

12 Köleele kadünügü tumma a kadu aꞌda kaadha ka linggo ma eema tiya toroko ya. 13 Kasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona, kamana uuꞌba ka kadu tanno maara no kadhabbu koolonadene.

Inde na Yühanna ya Tatambeese ya

(Matta 14.1–12; Lüüka 9.7–9)

14 Uugaara Hirüdüs taföönyö tumma ma Yasu kudumma eere tiya iini ka tïdhïndhï. A kadu öccö tiki aꞌda, “Afïkïꞌdö Yühanna ka inde, iꞌi yungngo iini ka talinggo eema ma türü.”

15 A kadu öccö tiki, “Ïliya iꞌi ya miini.” Anno tiki, “Neꞌbi könö ana ka naganeꞌbi ma ꞌbilli.”

16 Ka Hirüdüs ka taföönyö ya iki aꞌda, “Yühanna yeede ka armuna iꞌi ka üüdü ya iꞌi yungngo, afïkïꞌdö ka inde!” 17 Kudumma Hirüdüs ka tanangnga kadu ka tümmü Yühanna kadimiꞌdi iꞌi anangnga iꞌi ka pabuusu, kudumma Herüdiya aka ma örre tiya iini Fïlïbüs miini ka tarna oogo mo. 18 Kudumma Yühanna ka tageema nja Hirüdüs iki iini, “Taalo aꞌdiila nggeege küdü ka ꞌduga aka ma örre tiya üüdü.”

19 Kudumma Herüdiya tagorooꞌbo nja iini, masaasa tiidi iꞌi masa ka titaalo maduna fïïnï miini. 20 Kudumma Hirüdüs aga ariꞌba a Yühanna afa kini, ussu aꞌda iꞌi ya ömöꞌdï aꞌdiila insili. Ka Hirüdüs ka tatoodo ka Yühanna ya, adhere ꞌdo, lakiini asaasa tatoodo kini.

21 Keere kungngo ya, uuru ma taanyara ma tageenedene tanno Hirüdüs ka ndöꞌdö. Ïkïrï Hirüdüs ka tagümmünü kadu niini na ïïfï no, na linggo nja iini no, nja naguugaara ma nasigira nja naguugaara ma naanya ma Jaliil ka taanyara. 22 Mïkïrï ꞌbadaada ma Herüdiya kico ma tasiili, oona taꞌdiila ka Hirüdüs nja kafala tanno iini ka tagümmünü eege no, ïkïrï Uugaara Hirüdüs ka tiki a ꞌbadaada, “Arangnga nïïmö yüüdü ka asaasa ya, ara aꞌa tanangnga oꞌo.” 23 Eema tumma nja oono dhorro aküdöönö iki oono, “Ara aꞌa tanangnga nïïmö yüüdü ka asaasa ya oꞌo, üürü ꞌdakeyi ma tauugaara tanno eede.”

24 A ꞌbadaada tïkïrï ka afiri co kürö ma teefe tindini nïïmö moono, “Ara aꞌa tasaasa minna?”

A nïïmö moono tiki oono, “Üüdü ma Yühanna tiya Tatambeese ya!”

25 Mïkïrï ka tareere maco ka uugaara miki iini, “Nasaasa oꞌo nanangnga üüdü ma Yühanna tiya Tatambeese ya aꞌa, ka dho ꞌbïtïngngö.”

26 Oona tangooro ka uugaara ꞌdo, illi iꞌi taalo asaasa taꞌdükü oono, kudumma iini ka taküdöönö dhorro kidha ka kafala tanno iini ka tagümmünü eege no, illi iꞌi taalo asaasa taꞌdükü oono. 27 Ïkïrï ka tareere agürünü tasigira iki iini aꞌda aco öꞌdö ana üüdü tiya Yühanna. Ïkïrï ka co ka pabuusu ka teene armuna iꞌi ka üüdü, 28 ööꞌdö iini ka dho. Anangnga a ꞌbadaada mateefe tunggu co nïïmö tammo oono. 29 A tumma tala kadalaadene na Yühanna, kïkïrï ka ööꞌdö kaꞌduga oofo yiini kateefe tatüꞌböönö ka la ma oofo.

Yasu amana kuri a kadu köꞌdö na alif ka ïïdümmü

(Matta 14.13–21; Lüüka 9.10–17; Yühanna 6.1–14)

30 A kadafïïnï na Yasu tarügü kini ka oona, kadirina eema yeene ka tagalinggo nja talaana. 31 A kadu takunggunaana kuꞌbu kaleele kene ka oona kitaalo kaduna fïïnï meene kagu eema, ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga öꞌdö unggodho aaga ka ꞌbuugu tiya mudhudhuli ya aaga tagünü idhilli.” 32 Kunggeene a mürkabü unggodho eege kaco ꞌbuugu tiya kadu katitaalo kide ya. 33 A kadu tasala eege katunggeene, a kadu könö kadhabbu kussu kita eene ka tunggunu co, kunggeene ndama naanya tanno eene ana uune kadhe eene kaco kita eene kara co ya. 34 Aga Yasu ka ööꞌdö kürö ndama mürkabü ya, asala kadu kadhabbu a muuyu meene tagu iꞌi, kudumma eene kafeene afa kidheefele na tadasaana katitaalo kene no, ïkïrï ka talaana eege ka eema dhabbu. 35 A ꞌbuugu tefe co a kadalaadene tiki, “Asa ꞌbuugu tefe co, a ꞌbuugu ya aꞌdöngngönyö taalo nïïmö kide. 36 Iki a kadu kunggeene kaco nasigeene tanno kete no nja nadaara kaco tana eema kide kaguri.”

37 A Yasu tiki eene, “Aaga inya eema eene kaguri.” Kïkïrï ka tiki iini, “Nasaasa oꞌo ungngo aꞌda ungngo co tana eema ma taguri ana nakajine kukumu kadu kadaꞌbaaga (200), ungngo tanangnga eene kaguri?”

38 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Miteene mungngo ada maanya? Agolo tïïröönö.” Kene kandussu aꞌda maanya miteene, kiki iini, “Miteene mïïdümmü a kïlöögö keera.”

39 Ïkïrï ka anangnga eege kamana kadu katemmi kaꞌdügüllü ka ooyo tiya kirikiri ya. 40 Kïkïrï ka temmi kaꞌdügüllü kukumu kadu ka ïïdümmü (100), anno ukumu kadu keera kaco iisine (50). 41 Ïkïrï Yasu ka ꞌduga miteene mïïdümmü mo nja kïlöögö tanno eera no assala co ꞌdotomboꞌdo anangnga taꞌdiila a Masala, aꞌdüsünaana miteene kuꞌbu. Anangnga a kadalaadene tanno iini kasümünaana ka kadu kuꞌbu kasümünaana kïlöögö na eera no kene kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo. 42 Kadaguri eege ïnꞌdïlï kungngo küüsü. 43 A kadalaadene tareena türeene ma miteene koona nja türeene ma kïlöögö tanno eera no, kadigi nasinggili kadaꞌbaaga kafünü eera. 44 A kadu na nagiide no na agu kuri no, köꞌdö na alif kïïdümmü.

Yasu unggeene ka ꞌbïïdï

(Matta 14.22–23; Yühanna 6.15–21)

45 Ïkïrï Yasu ka rooro ka tiki a kadalaadene tanno iini aꞌda kaka ka mürkabü kunggunu kini kidha kaco Beet Sayida ka ndaꞌda ma to ara ka tuuru kadu ka tino. 46 Kini ka tuuru eege ka tino ya, ïkïrï ka sïrö anya aaco tafara ka Masala. 47 Maganna mürkabü ka to ka söödö siiya kungngo aꞌda Yasu ungngo ka ndaꞌda ma to unggodho iꞌi. 48 A Yasu tiji kadalaadene niini kadhügürü kagürünü mürkabü koꞌdo a tanya ka talinggo eege, ïkïrï ka tadhe kene ka oona a naꞌbu ma taka unggeene ana uune ka to, anda kete kene. 49 Kene kiji iꞌi ka tunggeene ka to kiki kide aꞌda naꞌbu ya miini kiidhe koꞌdꞌdo, 50 kudumma eene ka tasala iꞌi ariꞌba tümmü eege. Ïkïrï ka tareere iki eene, “Aaga idhi oona kuꞌbu, aaga fa tariꞌba! Aꞌa na miini.” 51 Ïkïrï ka sïrö aco kene ka mürkabü, ïkïrï tanya ka töödhï, kadhere ꞌdo. 52 Kuri ma miteene nja kïlöögö, taalo inynyo eene ka nanggüüdü, kudumma eene taalo kussu eema, epe köꞌdö eene ka oona.

Yasu oolona kadu ka maara kadhabbu

(Matta 14.34–36)

53 Kadaꞌda to kaco ndaꞌda ma Genisaret kimiꞌdina mürkabü meene kide. 54 Kene ka ndaꞌbarda ndama mürkabü ya, a kadu tarooro ka tussu Yasu. 55 Kada kunggeene ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde kama kadu na maara no ka akede kuurna iꞌi keere ka ꞌbuugu tiya eene ka föönyö aꞌda inggide ya. 56 ꞌBuugu yiini kara co ya a kadu tuurna iꞌi keere ka nadaara nja nasigeene nja naanya ꞌdo, kamana kadu na maara no ka namansala. Kiki iini aꞌda kara tafa kene aꞌda kümmü tinggini ma tenꞌdi tammo miini, a kadu na ümmü iꞌi ka oona no nyeꞌdꞌde taꞌdiila.

7

Tinsili nja Nyoro

(Matta 15.1–20)

1 A naFariisi nja katalaana ma serïye na öꞌdö ndama Örsaliim no, karügü ka Yasu ka oona. 2 Kïkïrï ka tasala kadalaadene niini könö kagu eema ana iisine kada “nyoro,” aꞌda taalo ka tanggala. 3 (Kudumma naFariisi nja Yahüüdü ꞌdo, kümmü eema ya kadaada meene ya ma ꞌbilli ya, taalo ka tagu eema illi kagala iisine neene taꞌdiila. 4 A kene ka tafada ndama mansala ya, taalo ka taguri illi kene ka tagala. Eema ma kadaada inggide adhabbu eene ka talinggo iini, afa tagonaana ma naadho nja nasoro nja eema ma tanyaanya.)

5 Ïkïrï naFariisi nja katalaana ma serïye kadindini Yasu, “Minna agu kadalaadene nüüdü taalo kümmü tumma na kadaada ma angnga no ma ꞌbilli no kara kagu eema ana iisine kada nyoro?”

6 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga na ꞌdinigi oona cooꞌdo no. Tumma na neꞌbi Asaiya ka tageema no köꞌdö timinꞌda,

‘Kadu na kïndhïgï aꞌa koꞌdo ana nïïnö,

lakiini nanggeedi neene kaguꞌbꞌba kede.

7 Kümmü tumma ma aꞌa a korokoro,

lakiini talaana neene kööꞌdö iini no na kadu.’*

8 Taalo aaga kümmü tumma ma Masala dhorro, ara aaga katümmü talaana ma tadüꞌdꞌdü.”

9 Ïkïrï ka tiki eene, “Kümmü aaga fïïnï ya aꞌdiila ya maada kanu ka tumma tanno Masala ara aaga katümmü fïïnï yaada ya ma ꞌbilli ya. 10 Iki Müüsa aꞌda, ‘Aföönyö tumma na pupa tiya üüdü nja nïïmö tammo üüdü,’* ana ‘Ömöꞌdï ya eela pupa yiini nja nïïmö tammo iini ya, a tiididene.’* 11 Kudumma ada ka tiki aꞌda, üürü ömöꞌdï ya ana eema amana a pupa tiya iini nja nïïmö tammo iini, assa ka tiki eene aꞌda tïrrï eege kamiini, nja eede ka tagalinggo ada Masala. 12 Aaga fa tafa kini amana eema a pupa tiya iini nja nïïmö tammo iini. 13 Aaga tagere tumma na Masala, a tumma tanno ada aaga takarna kide ana eema könö adhabbu ada kadalinggo.”

Eema ya amana ömöꞌdï ka tanyoro ya

(Matta 15.10–20)

14 Ïkïrï Yasu ka tagümmünü kadu nyeꞌdꞌde iki eene, “Aaga toodo kede aaga nyeꞌdꞌde aaga taföönyö. 15 Taalo nïïmö ya ömöꞌdï ka tunggu kini ka eedi ndama kürö ata ‘nyoro’ iꞌi, lakiini nïïmö ya töꞌdö kürö ndama ömöꞌdï ka eedi ya iꞌi yungngo ‘a tanyoro’ iꞌi. 16 [Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö eema ya atoodo kide!]”

17 Kini ka tinyi kadu kuꞌbu ara kico ꞌdï, a kadalaadene niini tindini iꞌi ma tafeene ma tumma tanno kiki nya. 18 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga taalo kussu tumma no afeꞌde, taalo aaga kussu aꞌda nïïmö ya ömöꞌdï ka tunggu kini ka eedi ndama kürö ya taalo a tanangnga iꞌi ka tanyoro? 19 Kudumma iini taalo inynyo kini ka eedi, lakiini iꞌi inynyo kini ka eedi, ööꞌdö kürö ndama tuuꞌda tanno iini.” (Ka tumma tanno, a Yasu tiki aꞌda, kuri nyeꞌdꞌde insili.)

20 Afada iki eene, “Nïïmö ya töꞌdö kürö ndama ömöꞌdï ka eedi ya, iꞌi yungngo a tanangnga iꞌi ka tanyoro. 21 Tumma na toroko no kicci kürö ndama kadu ka nanggeedi ka teene, tagaꞌda ꞌbuugu, füngngö nja iiya a nyooro, nyooro, tagirina kadu, temelö, 22 tallogo, tagaꞌda ꞌbuugu, nja korokoro nja tarꞌdaana eema nja kïrïmï nja kerꞌde kerꞌde nja tanꞌdinigi oona cooꞌdo nja taaꞌbaga. 23 Eema ya toroko ya nyeꞌdꞌde ya icci akürö ndama ömöꞌdï ka eedi iꞌi yungngo amana iꞌi ka ‘tanyoro.’ ”

Tamma na aka ma Kanaan

(Matta 15.21–28)

24 A Yasu tunggeene ndama kanna aco a rïïfö ma Suur ya, aco a ꞌbügöörï, kudumma iini taalo asaasa kadu ka tussu tumma iini kide, a taküdhü niini tiideene küdhü köꞌdö. 25 Aka minggide eema ma ꞌbuugu ka tuurunja ka ꞌbadaada tammo oono ka oona, kono ka taföönyö aꞌda Yasu ungngo kanna mïkïrï ka tareere maco müürü kini kidha ana küüge. 26 Miki iini aꞌda aco tuurugu naganaꞌbu kürö ka ꞌbadaada tammo oono ka oona, aka miini mo taalo madaga Yahüüdü, ma taga Süüriya ma Finikiya. 27 A Yasu tiki oono, “Fa ka laala küüsü tikinggi, taalo ama taꞌduga kuri ya laala nangnga a tiini.”

28 Aka tiki, “Ïï Uugaara, a tiini ka eyi tiya eene ya kera kuri ya susuli ka laala ka noodho ya.”

29 Ïkïrï ka tiki oono, “Kolo kudumma tumma tanno üüdü ka tiraana no, köꞌdö naꞌbu kürö ka ꞌbadaada tammo üüdü ka oona.”

30 Aka tapadaga co ꞌdï tiya oono maco taluna ꞌbadaada moono ka tenggere, a koronggore tiya toroko ya kööꞌdö kürö oono ka oona.

Toolona mörï nja ömöꞌdï tiya taalo ussu ka teema ya

31 A Yasu tunggeene ka anya ma Suur, adigaala aco Saiyda apadaga co to ma Jaliil, akilaana ka Naanya tanno öꞌdö kadaꞌbaaga no. 32 A kadu könö töꞌdö a mörï iini taalo ussu ka teema, kadageema nja Yasu aꞌda anangnga nïïsö iini ka oona. 33 A Yasu taꞌduga iꞌi asigi co kuꞌbꞌba iini ka kadu ka oona. Anangnga lakiisine iini ka iisine aꞌbinynyi alaaga kuꞌbu aaꞌba iꞌi ka onggoꞌdo. 34 Assa co ꞌdotomboꞌdo, eela tanya iki ömöꞌdï, “Afaata!” aꞌda, “Atanfaꞌda!” 35 A iisine niini tarooro ka tatanfaꞌda, onggoꞌdo miini tatinggildhe, aana tumma kaꞌdiila.

36 A Yasu tageema nja eene aꞌda kafa tadirina a kadu ꞌdo, eema nja eene illi eege kütü kadeema iini ꞌdo. 37 A kadu tadhere ꞌdo kiki, “Iꞌi agalinggo eema ïnꞌdïlï kaꞌdiila anangnga nakïnggïrï kaföönyö eema a nagaaga teema.”

8

Yasu anangnga kuri a kadu na alif ka egïïsö

(Matta 15.32–39)

1 A kadu könö tagawaana oona ka naguuru tanno miini no kadhabbu a nïïmö meene kaguri titaalo, ïkïrï Yasu ka tagümmünü kadalaadene niini iki eene, 2 “Magu muuyu ma kadu tanno aꞌa eene kataneene nja aꞌa a füngngö iidoona aꞌda taalo eema ma taguri kene. 3 Kede ka tuuru eege ka tino ana ïïre, kara tagiꞌdi ka nafïïnï, kudumma kadu töccö köꞌdö ndama ꞌbuugu tiya kuꞌbꞌba ya.”

4 Lakiini kadalaadene niini tiki iini, “Ara angnga taluna kuri kiga ka dhïïle kita, angnga tanangnga a kadu küüsü kide?”

5 Ïkïrï ka tindini eege, “Miteene mungngo ada maanya?” Kiki iini aꞌda, “Mïïdümmü mafünü eera.”

6 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadu aꞌda kemmi ka ꞌbüdhülü, ara kaꞌduga miteene mïïdümmü mafünü eera anangnga taꞌdiila a Masala, aꞌdüsünaana kuꞌbu anangnga a kadalaadene tanno iini aꞌda kinaana ka kadu kuꞌbu ïnꞌdïlï, kïkïrï ka tinaana kene kuꞌbu. 7 A likilöökö taganna a kadalaadene idhiidhi ïkïrï Yasu ka ꞌduga anangnga taꞌdiila a Masala, anangnga kadalaadene tanno iini kasümünaana ka kadu kuꞌbu afeꞌde. 8 A kadu taguri kidhi küüsü, kïkïrï kadalaadene ka teeragaana türeene ma miteene tammo öreene mo koona, mööꞌdö ana singgili ka ïïdümmü kafünü eera. 9 A kadu na nagiide na aguri no köꞌdö na alif ka egïïsö. Ïkïrï Yasu ka tuuru eege ka tino, 10 aka ka mürkabü nja kadalaadene tanno iini ka ööꞌdö ka rïïfö ma Dalmanusa.

11 A naFariisi töꞌdö ka Yasu kindini iꞌi kaꞌbꞌba iꞌi ka eedi aꞌda aala türü na Masala eene ndama ꞌdotomboꞌdo. 12 Ïkïrï eedi kööꞌdö kini koꞌdo iki, “Minna agu sere ma ꞌbïtïngngö ka asaasa kala nja türü tanno Masala? Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo türü na Masala ka talanja a sere ma ꞌbïtïngngö.” 13 Inyi eege kuꞌbu ara ka tafada a mürkabü aco ndaꞌda tanno afaga co kanna no.

Tïgïïdï no naFariisi nja Hirüdüs

(Matta 16.5–12)

14 A kadalaadene tüürü ma tagufu miteene ka fïïnï, a nïïmö ma taguri titaalo kene ka mürkabü illi tamiteene ka unggodho. 15 A Yasu tanangnga tumma eene dhorro iki, “Aaga ümmü nanggeyi naada ka tïgïïdï ma naFariisi nja tammo Hirüdüs ka oona.”

16 Kïkïrï ka tindini ajeene kiki aꞌda, “Kudumma miteene ka titaalo kaja.”

17 A Yasu tussu tumma neene kadeema kide no indini eege, “Minna agu aaga teema tumma ma miteene katitaalo kada? Kaleefe aaga aaga tüfürü tussu kitaalo kinynyo ada ka nanggüüdü? Nanggeedi naada kakïdhö? 18 Taalo ïïye kada ma tiji ꞌbuugu iini, iisine titaalo kada ma taföönyö eema iini? Taalo aaga kagïïgï? 19 Kede ka tasümünaana miteene kuꞌbu mïïdümmü a kadu tanno öꞌdö na alif ka ïïdümmü no, nasinggili köꞌdö kaanya ma türeene ma miteene?”

Kiki, “Kadaꞌbaaga kafünü eera.”

20 Iki, “Kede ka tasümünaana namiteene kuꞌbu ka ïïdümmü kafünü eera, ma kadu tanno öꞌdö na alif ka egïïsö no, kaꞌduga aaga nasinggili kadigine kaanya ma türeene miini?”

Kiki, “Kïïdümmü kafünü eera!”

21 “Küfürü tumma no co ada ka nanggüüdü taꞌbïtïngngö?”

Yasu afaꞌda soro ka ïïye ka Beet Sayida

22 Kïkïrï ka ööꞌdö ka Beet Sayida, a kadu töꞌdö a soro a Yasu, kiki iini aꞌda, ümmü iꞌi ka oona. 23 Ïkïrï ka tümmü soro ka nïïsö üügü iꞌi kaco kürö ndama daara, aꞌbinynyi alaaga iini ka ïïye, ümmünü iisine iini ka oona assa ka tindini iꞌi, “Niji oꞌo nïïmö?”

24 Ïkïrï ka tasalaana kuꞌbu iki, “Niji aꞌa kadu ka tunggeene afa ma naafa kungngo.”

25 A Yasu tanangnga iisine yiini ka ömöꞌdï ka ïïye afeꞌde. Ïkïrï ïïye niini ka tatanfaꞌda iji ꞌbuugu kaꞌdiila ꞌdo. 26 Ïkïrï Yasu ka tuuru iꞌi ka tino aco ꞌdï tiya iini iki iini aꞌda, “Afa co daara.”

Bütrüs eema tumma ma Almasiihi

(Matta 16.13–20; Lüüka 9.18–21)

27 A Yasu tunggeene nja kadalaadene niini kaaco anaanya ma Kaiysariya Filippi, kene ka ndala ka nafïïnï ya, ïkïrï ka tindini kadalaadene niini, “Kadu ꞌdee kiki aꞌda aꞌa na mada?”

28 Kiki iini, “Kadu könö kiki aꞌda oꞌo na Yühanna ya Tatambeese ya, anno tiki aꞌda oꞌo na Ïliya, anno tütü ka tiki aꞌda oꞌo na neꞌbi öccö.”

29 Lakiini iꞌi indini eege, “Aaga ka eyi tiya ada kiki aaga aꞌda aꞌa na mada?”

A Bütrüs tiki, “Oꞌo na Almasiihi!” 30 Ïkïrï ka tiki eene aꞌda, kafa tadirina ömöꞌdï töccö.

Yasu ussu uuru ma inde tanno iini

(Matta 16.21–28; Lüüka 9.22–27)

31 A Yasu talaana eege iki, “ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara tümmü adene abbü adene, a kadïïfï tanu kini nja naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye, atiididene afïkïꞌdö ka inde a füngngö iidoona.” 32 Adagadünügü tumma no eene ꞌbïïnï kungngo. Ïkïrï Bütrüs ka ꞌduga iꞌi ooso iini agirnaana kini. 33 Ïkïrï Yasu ka tassa keere asala kadalaadene niini, ïkïrï ka teela Bütrüs iki iini, “Sigi keere eede ka oona oꞌo na Ebliisi no! Kudumma tumma tanno üüdü no, taalo tumma na Masala tumma ma tadüꞌdꞌdü eege kamiini.”

34 Ïkïrï ka tagümmünü kadu nyeꞌdꞌde kungngo nja kadalaadene tanno iini iki eene, “Üürü ömöꞌdï ya asaasa töꞌdö kede keere ya, aꞌdüsünü eyi yiini aꞌduga saliiꞌbi yiini uurna aꞌa keere. 35 Kudumma ömöꞌdï tiya asaasa toolona eyi yiini ara taama eege, lakiini ömöꞌdï ya aama eyi yiini kudumma aꞌa ya nja talaana ma ïnjïïlï ya a toolona eege. 36 Ara ömöꞌdï töꞌdö keere a minna kini kara tana eema ma ꞌbüdhülü ïnꞌdïlï kungngo ara ka taama eyi yiini? 37 Ara ömöꞌdï tafa eyi tiya iini aminna? 38 Kudumma ömöꞌdï tiya ana modolo ma aꞌa nja tumma tanno eede ka sere ma ꞌbïtïngngö na temelö ka oroko no, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tana modolo miini kini kara töꞌdö ka tïdhïndhï tanno Pupa tiya iini nja kadhangga tanno insili no.”

9

1 Ïkïrï ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kadu könö kungngo aja kita ꞌbïtïngngö, taalo kara tassa ka inde, illi kassa ka tauugaara ma Masala tanno atöꞌdö a türü no.”

Taꞌbele oona

(Matta 17.1–13; Lüüka 9.28–36)

2 Ka füngngö ka ndïïdümmü afünü unggodho ya ïkïrï Yasu ka ꞌduga Bütrüs nja Yaguub nja Yühanna, unggeene nja eene kasïrö anya ma dhonggoro mo, kadaganna kide unggodho eege, aꞌbele oona kene kidha kungngo. 3 A enꞌdi yiini talimaana insili kataꞌbassa, taalo nïïmö ka ꞌbüdhülü insili nggeege ꞌdo. 4 Ïliya nja Müüsa tatele oona eene, keema nja Yasu.

5 Ïkïrï Bütrüs ka tiki a Yasu, “Ka Tatalaana, aꞌdiila ꞌdo aja ka tanna kita, angnga tabünnü angga kuꞌbu iidoona, müüdü ma unggodho ammo Müüsa ma unggodho ammo Ïliya ma unggodho.” 6 Iꞌi taalo ussu nïïmö miini ka teema ariꞌba kagu iꞌi nja köje tanno aneene nja iini no.

7 Ïkïrï tülüügü ka ööꞌdö a tallappa miini takara ndanaaya eene ka oona, a tumma töꞌdö ndama tülüügü kiki, “ꞌBiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi ana eedi ya iꞌi yungngo. Aaga aföönyö tumma niini.”

8 Kara tasalaana kuꞌbu ya, taalo kasala ömöꞌdï nja eene illi Yasu unggodho iꞌi.

9 Kene ka taꞌbardaga kuꞌbu ndama ꞌdikinya ya, a Yasu tanangnga tumma eene aꞌda kafa tadirina eema yeene ka tadïnö kide ya a ömöꞌdï, illi ka ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka afïkïꞌdö ka inde.

10 Kïkïrï ka tümmü tumma niini kafa kide, illi eege kindini ajeene, tafïkïꞌdö ka inde aꞌda minna iꞌi ya miini? 11 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “Minna agu katalaana ma serïye kiki aꞌda Ïliya ara töꞌdö ka dhidha?”

12 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Timinꞌda Ïliya ara töꞌdö ka dhidha indinaana eema kuꞌbu ïnꞌdïlï, assa ööꞌdö nya a tumma no ka kirinja ka sorne aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü a tadhügürü, a kadu tüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi? 13 Lakiini ara aꞌa tiki aaga, Ïliya öꞌdö ka tagüünï eema nyeꞌdꞌde ya tatoroko ya ana iꞌi, afa ma tiya a sorne kadiri tumma miini ya kungngo.”

Yasu oolona ꞌbiiꞌbala ya ana koronggore ya toroko ya

(Matta 17.14–20; Lüüka 9.37–43)

14 Kene ka ndapadaga ka kadalaadene tökönö ya, kasala kadu kadhabbu ka tarügü kene ka oona a katalaana ma serïye, taꞌbununjaana kuꞌbu nja eene. 15 Amussu kungngo a kadu tasala Yasu kadhere nyeꞌdꞌde kungngo kareere koreene kaco tööjülü iꞌi. 16 Ïkïrï ka tindini eege, “Nïïmö minna yungngo ada kadeema nja eene ungngo.”

17 Ömöꞌdï öccö ka kadu ka teene tiki, “Tatalaana, nöꞌdö aꞌa a ꞌbiiꞌbala tiya eede oꞌo, kudumma koronggore tiya toroko ya ungngo iini ka oona amana iꞌi ka titaalo ussu ka teema. 18 Insigiri kümmü iꞌi üpü ndoore ka nïïnö, abbünaana igini ka oona akïdhö, niki a kadalaadene tanno üüdü aꞌda kasoro koronggore kini ka oona kitaalo kiꞌdisi kide.”

19 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga na sere ma ꞌbïtïngngö no ꞌdee minna agu aaga taalo kümmü tumma na Masala ana eedi, ara aꞌa taneene nja aaga tagaada? Aaga öꞌdö a ꞌbiiꞌbala aꞌa.” 20 Kïkïrï ka öꞌdö ana iꞌi iini. A koronggore tiya toroko ya ka tassa kini ya, üpü iꞌi co asigiridene üpü ndoore ka nïïnö.

21 Ïkïrï ka tindini pupa ma ꞌbiiꞌbala, “Maara mümmü iꞌi aada?”

Iki, “Mümmü iꞌi miini ka ta kidhilli. 22 Koronggore ya üpübü iꞌi co turi kungngo ka ïssï nja ꞌbïïdï ma tasaasa tiidi iꞌi, üürü ara oꞌo tambaanya linggo no, ana ꞌbangnga ma ungngo nakinyi ungngo.”

23 A Yasu tiki iini, “Üürü namma oꞌo dhorro ya, eema nyeꞌdꞌde ara tananja ömöꞌdï tiya amma ya.”

24 A pupa ma ꞌbiiꞌbala tarooro kalneege, “Tamma na Masala kungngo eede ka eedi, akinyigi aꞌa amang kene tadhabbu.”

25 Ïkïrï Yasu ka iji kadu katawaana oona agirnaana ka koronggore tiya toroko ya, “Koronggore ya mörï ya aꞌa niki oꞌo aꞌda nööꞌdö kürö ndama ꞌbiiꞌbala ka oona, nafa tapadaga kini afeꞌde.”

26 Ïkïrï koronggore ka tadhiya üpü iꞌi co dhindho ööꞌdö kürö, a ꞌbiiꞌbala tafeene afa ma teyi, a kadu ꞌdo kiki kide aꞌda, “Eyi.” 27 Lakiini Yasu ümmü iꞌi ka nïïsö aꞌdina iꞌi koꞌdo afïkïꞌdö.

28 Ïkïrï ka co a ꞌbügöörï, a kadalaadene tindini iꞌi ka unggondho, “Minna agu ungngo ungngo titaalo kambaanya toosoraana ma koronggore tiya toroko ya?”

29 Iki eene, “Eema afa ma tiya taalo asorodene illi ada ka fara ka Masala.”

Yasu eema tumma ma inde tanno iini

(Matta 17.22–23; Lüüka 9.43–45)

30 Kööꞌdö kürö ndama kanna kunggeene kadigaala ka Jaliil. A Yasu taalo asaasa ömöꞌdï öccö ka tussu tumma miini, 31 kudumma iini ka tagalaana kadalaadene niini iki eene. “Ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tümmününja a kadu, kiidi iꞌi, a kene ka tiidi iꞌi ya assa ka fïkïꞌdö a füngngö iidoona.” 32 Lakiini eege taalo kussu tumma no, kariꞌba ka tindini iꞌi.

Mada yungngo adhabbu?

(Matta 18.1–5; Lüüka 9.46–48)

33 Kïkïrï ka co Kafarnahööm. Kene kico a ꞌbügöörï ïkïrï ka tindini eege, “Minna iꞌi yungngo ada ka tagaꞌbununjaana kuꞌbu miini ka fïïnï sii?”

34 Lakiini eege kakïꞌdöönö, kudumma eene ka tagaꞌbununjaana kuꞌbu ka fïïnï ma ömöꞌdï tiya adhabbu ana kene ya.

35 Ïkïrï ka temmi adagümmünü kadalaadene niini na adaꞌbaaga kafünü eera no iki eene, “Üürü ömöꞌdï ya asaasa tadhabbu ma kadu ya, apadaga oona keere alinggo ada eene.” 36 Aꞌduga ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya anangnga kene ka söödö iti kini ka orro iki eene, 37 “Ömöꞌdï ya amma ka ꞌbiiꞌbala tiya idhilli ya ana eere tiya eede iꞌi ya amma kede, ömöꞌdï ya amma kede ya taalo amma kede lakiini amma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya.”

Ömöꞌdï ya taalo adiidi angnga ya iꞌi ömöꞌdï tiya aja

38 Ïkïrï Yühanna ka tiki iini, “Ka Tatalaana, kaduna ungngo ömöꞌdï ka tasoro nagoronggore na oroko no ka kadu ka oona ana eere tiya üüdü ungngo tafaga iꞌi keere kudumma iini taalo nja angnga.”

39 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Aaga fa tafaga iꞌi keere, taalo ömöꞌdï ya talinggo a türü ma eere tiya eede assa ka tafada eema tumma ma tatoroko no kede ka oona. 40 Ömöꞌdï ya taalo adiidi ma angnga iꞌi nja angnga. 41 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya inynya ꞌbïïdï aaga ana eere tiya eede ya, kudumma ada kada tanno Almasiihi, ara talïngnge niini taalo ka taama ꞌdo.”

Nïïmö ya anangnga angnga ka talinggo tatoroko ya

(Matta 18.6–9; Lüüka 17.1–2)

42 A Yasu tiki, “Ömöꞌdï ya amana laala ya dhiidhi no ya amma kede ya kadüünï tatoroko ya, ara taꞌdiila ana iꞌi aja kara taꞌduga nya ma tawöönö angnga taminꞌdna kini ka eyi kapügü co to. 43 Üürü nïïsö nüüdü kalinggo eema ya toroko ya rumunuga eege co, aꞌdiila nggeege küdü ka co ka tefe ka ꞌdï a nïïsö ka unggodho, bala üdü ka co ka ïssï ma Jahanam tanno taalo ka tadhülünja kuꞌbu no, 44 [‘aꞌdiiꞌdo miini taalo teyi ïssï miini taalo ka tadhülü kuꞌbu.’] 45 Üürü awwa yüüdü ka tüpü oꞌo ka tatoroko ya rumuna iꞌi, aꞌdiila üdü ka co ka tefe ka ꞌdï ana awwa unggodho bala üdü kana uune keera nassa kico ka ïssï ma Jahanam, 46 [‘aꞌdiiꞌdo miini taalo teyi ïssï miini taalo ka tadhülü kuꞌbu.’] 47 Üürü ööye yüüdü ka tanangnga oꞌo ka talinggo nïïmö ya toroko ya, agodhe iꞌi nüpü co, aꞌdiila üdü kara co ka tauugaara ma Masala ana ööye unggodho, bala üdü ka ana ïïye keera nassa tapügünja ka ïssï ma Jahanam,

48 ‘aꞌdiiꞌdo miini taalo a teyi

ïssï miini taalo ka tadhülü kuꞌbu.’*

49 Kadu ꞌdo kara ta tanggaꞌdala tatanja kene ka oona ana ïssï. 50 Tanggaꞌdala kaꞌdiila, lakiini tanyeꞌdenyeꞌde neene kara titaalo ꞌdee ara aaga tanangnga eege ka tanyeꞌdenyeꞌde nya? Aaga feene nja tanggaꞌdala, aaga tasaasa ajeene.”

10

Tarna nja Tadheene

(Matta 19.1–12)

1 A Yasu tafïkïꞌdö ndama kanna aco a naanya ma Yahüüdiya ndama ndaꞌda ma Ürdün. A kadu tarügü kini ka oona kadhabbu, adagalaana eege afa ma tiya iini ꞌbucca kungngo ya.

2 A naFariisi könö töꞌdö kini kete, kindini iꞌi ma tasaasa taꞌbꞌba iꞌi kiki, “Ömöꞌdï ka tapa ka aka tammo iini ꞌdee aꞌdiila?”

3 Ïkïrï ka tiki eene, “Iki Müüsa aaga nya?”

4 Kiki aꞌda, “Müüsa iki aꞌda ömöꞌdï tarigiri waraga ma tadheene anangnga oono uuru oogo ka tino.”

5 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kudumma takïdhö ma nanggeedi tanno ada, ïkïrï Müüsa ka tarigiri ada tumma ma serïye no aaga. 6 Lakiini jiddi ma Masala ka tarüꞌbü ömöꞌdï ya miide ya nja aka tammo linynya mo.* 7 ‘Nggeege ömöꞌdï tïkïrï ka tinyi pupa yiini kuꞌbu nja nïïmö tammo iini ara ka tümmünaana oona nja aka tammo iini. 8 Kümmünaana oona a tuuꞌda ta unggodho kene taalo keera, lakiini tuuꞌda ka unggodho.’* 9 Nïïmö ya Masala ka tümmünaana iꞌi koona ya, taalo ömöꞌdï ma tadhagaana kuꞌbu.”

10 Kene kico a ꞌbügöörï afeꞌde ya, a kadalaadene niini tindini iꞌi ma tumma tanno. 11 Ïkïrï ka tiki eene, “Ömöꞌdï ya apa ka aka tammo iini ara karna kömö ya, afüngngö nja oono kada temelö ünꞌdügüngngö. 12 Üürü aka ka tapa ka nyori tiya oono mara ka ꞌduga ömöꞌdï öccö ya, oogo mafüngngö nja nagiide ünꞌdügüngngö.”

Laala ya dhiidhi ya nja Yasu

(Matta 19.13–15; Lüüka 18.15–17)

13 A kadu töꞌdö ana laala iini aꞌda ümmünü iisine eene ka oona, lakiini kadalaadene kagirnaana kene.

14 Ka Yasu tiji tumma no, agorooꞌbo iki eene, “Aaga fa ka laala ööꞌdö kede, aaga tafa tafaga eege keere kudumma tauugaara na Masala ka ma kadu afa laala ya. 15 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya taalo amma ka tauugaara ma Masala afa laala ya dhiidhi ya taalo aco.” 16 Ümmü eege ümmünü iisine eene ka oona, anangnga baraka eene.

Ömöꞌdï ya ana almaala ya

(Matta 19.16–30; Lüüka 18.18–30)

17 Ka Yasu ka tunggeene ka fïïnï ya, ömöꞌdï toreene nja iini üürü kini kidha ana küüge indini iꞌi iki, “Ka Tatalaana ya aꞌdiila ya, ara aꞌa tüünï minna amang kede takarna ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli?”

18 A Yasu tiki iini, “Minna agu oꞌo nümmünü aꞌa aꞌda aꞌa naꞌdiila? Taalo ömöꞌdï ma taꞌdiila illi Masala unggodho oogo. 19 Nussu oꞌo tumma na Masala kiki aꞌda, ‘Fa tagirina kadu, fa tafüngngö nja iiya tanno kadu, fa tanyooro, fa tafünü korokoro ka kadu ka oona, fa tüünï ada kadu kuꞌbu, ümmü pupa yüüdü nja nïïmö tammo üüdü ana eedi dhorro.’ ”*

20 Ömöꞌdï tiki, “Ka Tatalaana, nakalingngo aꞌa tumma no nyeꞌdꞌde jiddi meede ka takaleefe takadhilli.”

21 A Yasu tassa kini koꞌdo ana eedi kaꞌdiila iki iini, “Nïïmö inggide öreene unggodho üdü kitaalo nussu, unggeene naco ta tanege ana eema tiya üüdü nyeꞌdꞌde, nasümünaana nagürüüsï miini ka kadu tanno eema ka titaalo kene no, amang küdü tana eema ka ꞌdotomboꞌdo dhabbu, nassa ka ööꞌdö kede keere.” 22 Ömöꞌdï tagorooꞌbo ka tumma tanno Yasu ka tiraana no, unggeene kudumma eema ungngo iini adhabbu.

23 Ïkïrï Yasu ka tinaana ïïye kuꞌbu iki a kadalaadene tanno iini, “Tumma ma co ka tauugaara ma Masala kara tiideene a kadu tanno ana eema dhabbu no.”

24 A kadalaadene tadhere ka tumma tanno iini, ïkïrï ka tiki eene afeꞌde, “Laala eede, kïndhï co ka tauugaara ma Masala! 25 Tadigaala ma malaga ka ööye ma ibira taalo ara taguꞌdaana afa ma ömöꞌdï tiya ana eema ya kara co ka tauugaara ma Masala.”

26 A kadalaadene takogoona ma tadhere kindineene kiki, “Mada iꞌi yungngo a tambaanya toolonadene adha?”

27 A Yasu tassa kene iki, “Tumma no ka tiideene ka kadu illi eege kitaalo ka tiideene a Masala, kudumma eema nyeꞌdꞌde taalo iideene a Masala.”

28 A Bütrüs tiki iini, “Kinyi ungngo eema kuꞌbu nyeꞌdꞌde ara ungngo tuurna oꞌo keere.”

29 A Yasu tiki iini, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo ömöꞌdï a tinyi ꞌdï yiini kuꞌbu nja nagöre nja nagïnye nja nïïmö nja pupa nja laala nja nasigeene kudumma aꞌa nja tumma ma Ïnjïïlï, 30 a taluna ka ꞌbüdhülü tiya, nja kïrïmï, nööꞌdï kadhabbu ukumu kadu ka ïïdümmü nja nagöre nja nakanïïmö nja laala nja nasigeene, illi keere ya a taluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 31 Lakiini kadu na ooso kidha no kööꞌdö keere, a kadu na kanna keere no co aadha.”

Yasu eema tumma ma inde tanno iini

(Matta 20.17–19; Lüüka 18.31–34)

32 A Yasu nja kadalaadene tanno iini tagunggunu co Örsaliim a Yasu tunggeene kene kidha, a kadalaadene tadhere ariꞌba tümmü kadu na unggeene nja eene no, a Yasu tagedhe oona nja kadalaadene tanno iini na adaꞌbaaga kafünü eera no, adünügü eema ya talinggo adene ana iꞌi eene. 33 Iki aꞌda, “Angnga kungngo kara tasïrïgö co Örsaliim, a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara tümmününja a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye kümmünü iꞌi ka inde kanangnga iꞌi a kajeene. 34 Küünï midhi kuꞌbu ana iꞌi kaꞌbinynyi alaaga iini koꞌdo kabbü iꞌi, kiidi iꞌi. Afïkïꞌdö afüngngö iidoona.”

Tasaasa na Yaguub nja Yühanna

(Matta 20.20–28)

35 A laala ya Zaꞌbedi, Yühanna nja Yaguub tissigi kini kete kiki iini, “Tatalaana, kasaasa ungngo oꞌo namma ka nïïmö tiya ïïdï ka asaasa ya.”

36 A Yasu tiki eene, “Kasaasa aaga aꞌda nüünï ada minna aaga?”

37 Kïkïrï ka tiki, “Nanangnga ömöꞌdï öccö ka temmi küdü ka nïïsö ma kuri aya temmi küdü ka nïïsö ma küüle küdü ka töꞌdö ka tauugaara tanno üüdü na ïdhïndhï no.”

38 A Yasu tiki, “Taalo aaga kussu nïïmö mada ka tindineene, ara aaga tambaanya tooye kerꞌde meede kara tooye mo, alla ara aaga tambeesedene a tambeese tanno eede kara tambeesedene iini no?”

39 Kiki aꞌda, “Ara ungngo tambaanya.” A Yasu tiki eene, “Ara aaga tooye kerꞌde meede kara tooye mo, aaga tambeesedene a tambeese tanno eede kara tambeesedene iini no. 40 Lakiini tumma ma temmi kede ka nïïsö ma kuri nja nïïsö ma küüle no, taalo aꞌa nama tanangnga aaga kudumma Masala ka takindinaana ꞌbuugu ka kadu miini kuꞌbu.”

41 A türeene ma kadalaadene na adaꞌbaaga no taföönyö tumma no kagorooꞌbo ada ka Yaguub nja Yühanna. 42 A Yasu tagümmünü eege iki eene, “Kussu aaga aꞌda naguugaara ma kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, ka naguugaara ma kadu tanno eene, a kadu neene na ïïfï no tüünï ada eege kuꞌbu. 43 Eema afa ma tiya afa tanna kada, ömöꞌdï ya asaasa tadhabbu ana kada ya, apadaga oona keere alinggo ada aaga. 44 Ömöꞌdï ya asaasa co aadha ana kada ya, ada tasaga tiya ada aaga ïnꞌdïlï kungngo. 45 Kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taalo öꞌdö aꞌda a kadu talinggo ada iini, lakiini öꞌdö ma talinggo ada eene, afa kömüsü ma kadu kadhabbu ana eyi tiya iini.”

Toolonadene na Bartimaus ya soro ya

(Matta 20.29–34; Lüüka 18.35–43)

46 Kööꞌdö ka Ariiha, a kini ka ndöꞌdö kürö ndama Ariiha nja kadalaadene tanno iini nja kadu kadhabbu, aꞌda Bartimaus ꞌbiiꞌbala ya Timaws asoro, emmi ka tinggini ma fïïnï arangnga. 47 Kini ka taföönyö aꞌda Yasu ya ma Nasira ya iꞌi ya miini ya, ïkïrï ka tiidhe, “Ka Yasu, ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma aꞌa.”

48 A kadu kadhabbu tagirnaana kini aꞌda akïꞌdöönö illi iꞌi akogoona ma tiidhe koꞌdꞌdo, “Ka ꞌBiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma aꞌa.”

49 Ïkïrï Yasu ka töödhï iki, “Aaga ümmünü iꞌi.”

Kïkïrï ka tagümmünü soro, “Adhodho nafïkïꞌdö naꞌdïngnge ana uune. Iꞌi ya ümmünü oꞌo!” 50 Araꞌbaga tenꞌdi miini co afïkïꞌdö ana uune aco ka Yasu.

51 A Yasu tindini iꞌi, “Nasaasa oꞌo aꞌda nönynyö ana oꞌo?”

Ïkïrï ka tiki, “Tatalaana, nasaasa aꞌa tiji ꞌbuugu!”

52 A Yasu tiki, “Unggeene, tamma nüüdü ka oolona oꞌo.” Ïkïrï ka arooro ka tasala ꞌbuugu uurna Yasu keere ka fïïnï.

11

Yasu inynyo Örsaliim

(Matta 21.1–11; Lüüka 19.28–40; Yühanna 12.12–19)

1 Kene ka ndakete ka Örsaliim, kassa ndala Beet Faji nja Beet Aniya ka Anya ma ꞌDïkïdïyö, a Yasu tagürünü kadalaadene niini keera. 2 Iki eene, “Aaga agolo daara tiya ada kidha ya, kada kara co ya, ara aaga taluna a ꞌbing kisine aminꞌdinja kuꞌbu, üfürü ömöꞌdï takaka kide, aaga kildhe iꞌi, aaga töꞌdö iini kita. 3 Üürü ömöꞌdï ka tindini aaga aꞌda, ‘Minna ada kadalinggo?’ aaga tiki iini aꞌda, ‘Uugaara asaasa, assa ka tafada iini areere.’ ”

4 A kadalaadene co kaduna a ꞌbing kisine kimiꞌdinja kuꞌbu ka fïïnï ka ïnye kete kakildhe iꞌi, 5 a kadu na ꞌdïngnge kene kete no tindini eege kiki, “Kinggli aaga a ꞌbing kisine amana?”

6 Kadirina eene afa ma tiya Yasu ka tünügü co eene ya kungngo, a kadu tïkïrï kafa kene ka unggeene. 7 A kadalaadene na eera no töꞌdö a ꞌbing kisine a Yasu, kakese enꞌdi yeene kide aka kide. 8 A kadu kadhabbu takese enꞌdi yeene ka fïïnï, anno takese dhaaru neene ka takuꞌbaana ka lodho no kuꞌbu. 9 A kadu na unggeene ka Yasu kidha no nja tanno unggunu kini keere no teema,

“Kafünügü Masala koꞌdo,

Tanangnga taꞌdiila ömöꞌdï tiya töꞌdö ana eere ma Uugaara ya.*

10 Aaga nangnga taꞌdiila a tauugaara tanno ara töꞌdö no

tauugaara na pupa tiya aja Dawud.

Kïdhïndhï ka fïïnï ma ndanaaya.”

11 A Yasu co Örsaliim aaco la ma Masala adagïïrï eema ïnꞌdïlï, ka ꞌbuugu kanda siiya ya, ïkïrï ka ööꞌdö kürö aaco Beet Aniya nja kadalaadene tanno iini nöꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no.

Yasu agaꞌda ïndïïye

(Matta 21.18–19)

12 Ka taka ka taadha ya kïkïrï ka tunggeene ka Beet Aniya, ïïre tümmü Yasu. 13 Ïkïrï ka tasala fa ma ndïïye ka kirikiri ïkïrï ka tunggunu co iki kide aꞌda laala inggide, kini ka ndalaana ya, taalo aduna laala kide illi dhaaro, kudumma uuru ma teene tanno ndïïye ka aleefe. 14 Ïkïrï ka tiki iini, “Taalo ömöꞌdï ma tagu tööyö müüdü afeꞌde taꞌbilli.” A kadalaadene taföönyö eema yiini ka teema ya.

Yasu asoro kadu ka la ma Masala

(Matta 21.12–17; Lüüka 19.45–48; Yühanna 2.13–22)

15 Kööꞌdö ka Örsaliim, ïkïrï Yasu ka co la ma Masala adagasoro kadu na anadene ana eema kide nja tanno ana eema no apudu eema ma temmiimi nja kadu tanno aregere gürüüsï kide no, adhifi eema ya kadu tanno anadene ana alambo no co, 16 afaga kadu keere ka co la ma Masala ana eema ma ana. 17 Ïkïrï ka talaana eege iki eene, “Taalo sorne ma Masala iki aꞌda,

‘ꞌDï yeede ꞌdï ma tafara ka Masala

ma kadu ka ajeene nyeꞌdꞌde?’*

Aaga taꞌduga, aaga tanangnga iꞌi kada tumba ma kanyooro.”*

18 A naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye taföönyö tumma no, kïkïrï ka tawwa fïïnï ma tiidi Yasu, Kudumma eene ka riꞌba iini, kudumma kadu ïnꞌdïlï kadhere ka talaana tanno iini. 19 Kööꞌdö kürö ndama anya a ꞌbuugu kada siiya kunggeene.

Fa ma ïndïïye arume

(Matta 21.20–22)

20 A kene ka ndafada ligitaka kungngo ya, kaduna fa ma ndïïye ka teyi arume kadara ka ereere miini. 21 A Bütrüs tagïïgï tumma na Yasu iki iini, “Ka Tatalaana, assa ka fa ma ïndïïye nüüdü ka tagaꞌda eege no, kaꞌbayaga koꞌdo.”

22 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga amma ka Masala. 23 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, üürü ömöꞌdï iki anya tammo, ‘Fïkïꞌdö naꞌdïnggö co to,’ aꞌda taalo asanaana eedi kuꞌbu ya, lakiini amma ana eedi, aꞌda nïïmö yiini ka tiki ya a tüünïnja iini. 24 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga aꞌda nïïmö yaada ka tasaasa ada kara tafara ka Masala ya, aaga amma ana eedi aꞌda ara aaga taluna, mïkïrï Masala ka anangnga aaga. 25 Kada kara tafïkïꞌdö aaga tafara ka Masala ya, üürü nïïmö ya toroko ya ungngo üüdü kuꞌbu nja ömöꞌdï naadha kide, amang ka Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya, taꞌduga tatoroko kada ka oona.” 26 [Kada ka titaalo kaadha ka eema tiya kadu kadalinggo ana aaga ya toroko ya, taalo Pupa yaada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya, taꞌduga tatoroko naada.]

Tindineene ma tauugaara na Yasu

(Matta 21.23–27; Lüüka 20.1–8)

27 Kapadaga co Örsaliim, a kini ka tunggunaana kuꞌbu ka la ma Masala ya, a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye nja kadïïfï ma anya, töꞌdö kini. 28 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “Türü nüüdü ka talinggo eema ya iini no ꞌdee na mada? Mada iꞌi yungngo anangnga türü oꞌo nalinggo iini ungngo?”

29 A Yasu tiki eene, “Ara aꞌa tindini aaga ma nïïmö unggodho, aaga tirina aꞌa, na aꞌa sa tirina türü öjö eege kungngo eede ka talinggo iini. 30 Aaga tirina aꞌa, tambeese na Yühanna ꞌdee, köꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo alla ndama kadu?”

31 Keema unggodho eege, “Kaja ka tiki aꞌda, ‘Ndama ꞌdotomboꞌdo ya,’ ara tiki aꞌda, ‘Aminna agu aaga, aaga taalo kamma kini?’ 32 Ara angnga tiki aꞌda, ‘Ndama kadu?’ ” Lakiini eege kariꞌba a kadu, kudumma kadu ꞌdo kümmü Yühanna kada neꞌbi. 33 Kïkïrï ka tiki a Yasu, “Taalo ungngo kussu!”

A Yasu tiki eene, “Aꞌa tekere taalo na tadirina aaga aꞌda mada anangnga türü neede ka talinggo iini no aꞌa.”

12

Tafeene ma tumma ma kataleele

(Matta 21.33–46; Lüüka 20.9–19)

1 Ïkïrï ka teema nja eene a tafeene ma tumma, “Ömöꞌdï inggide adïnï fa ma kiꞌbimꞌbi, adagasaara eege koona adagïïꞌdö ada anya ma tiyaana kide, atarüꞌbü ꞌdasala anangnga a kadu ma leele kide ara ka tunggeene. 2 Ka uuru ma tarumaana ma kiꞌbimꞌbi ka ndöꞌdö ya, agürünü ömöꞌdï ya linggo nja iini ya ka kadu ma linggo aaco taꞌduga ïïye ma kiꞌbimꞌbi. 3 Lakiini kümmü iꞌi, kabbü iꞌi kuuru iꞌi ka tino ana iisine ꞌdöngngönyö. 4 Ïkïrï ka kürünü ömöꞌdï ma linggo öccö kene afeꞌde, kabbü ömöꞌdï ya miini ya ka üüdü, kadagüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi. 5 Ütü kagürünü könö kadagiidi ya miini ya, agürünü öccö kadhabbu katabbü könö kadagiidi könö.

6 “Ömöꞌdï taalo öreene kini miini kara tagürünü illi ꞌbiiꞌbala yiini ka asaasa ya ma tagürünü iꞌi keere ma kadu tanno ïnꞌdïlï no, iki aꞌda, ‘Eege kara taföönyö tumma na ꞌbiiꞌbala tiya eede.’

7 “Illi kadu ma linggo ma kiꞌbimꞌbi keema unggodho eege kiki, ‘Taya ya a takakarna ka eema ya iꞌi yungngo, aaga öꞌdö angnga tagiidi iꞌi amang kaja takarna ka eema.’ 8 Kümmü iꞌi kadagiidi iꞌi karaꞌbaga co kürö ndama ꞌbooro ma kiꞌbimꞌbi.

9 “Ömöꞌdï ma kiꞌbimꞌbi ꞌdee ara tönynyö? Ara töꞌdö tagirina kadu na linggo no, ara kanangnga kiꞌbimꞌbi a kadu tökönö. 10 Taalo aaga kagïïrï tumma na sorne ma Masala?

‘Mïsï ma katarüꞌböönö kanu kide mo,

oogo mungngo ma mïsï ma kadese.

11 Uugaara agalinggo eema ya,

angnga takadhere!’ ”*

12 Kïkïrï ka asaasa tümmü iꞌi kudumma eene katussu aꞌda iꞌi ya eema a tafeene ma tumma kene koꞌdo. Lakiini eege kariꞌba a kadu kadhabbu, kïkïrï ka tunggeene kinyi iꞌi kuꞌbu.

Tamana tuluꞌba a Kayisar

(Matta 22.15–22; Lüüka 20.20–26)

13 Kagürünü kadu ma naFariisi nja Hirüdüsiin ka Yasu aꞌda kümmü iꞌi a tumma ma nïïnö tanno iini. 14 Kïkïrï ka ööꞌdö kini kiki iini, “Ka Tatalaana, kussu ungngo aꞌda neema oꞌo tumma dhorro nitaalo nalinggo a tumma tanno kadu, taalo oꞌo nalomana kadu koꞌdo, lakiini nadünnü oꞌo tumma ma Masala dhorro, aꞌdiila kaja ka tamana tuluꞌba a Kayisar alla angnga tanu? 15 Ara angnga tamana kuꞌbu alla angnga tanu?”

Ïkïrï Yasu ka tussu ünggü meene ïkïrï ka tiki eene, “Minna agu aaga, aaga taꞌbꞌba aꞌa ka eedi aaga ungge jine aꞌa nasala kide.”

16 Kïkïrï ka anangnga jine iini, ïkïrï ka tiki eene, “Koronggore ya mada iꞌi yungngo nja eere tiya?”

Kiki aꞌda, “Ya Kayisar.”

17 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga nangnga eema ya Kayisar a Kayisar, aaga tanangnga eema ya Masala a Masala.” Kadhere ka tumma tanno iini.

Tarna nja tafïkïꞌdö ka inde

(Matta 22.23–33; Lüüka 20.27–40)

18 Ïkïrï naSadügiin na iki aꞌda kitaalo tafïkïꞌdö ka inde köꞌdö kini kindini iꞌi. 19 Kiki, “Tatalaana, Müüsa arigiri ada angnga ka sorne aꞌda ömöꞌdï ka teyi inyi aka miini kuꞌbu aꞌda taalo mageene laala, örre yiini takarna ka aka ma küüme amang kini teene ada laala örre tiya iini. 20 Kadu kinggide ka ïïdümmü kafünü eera ka nagöre, ömöꞌdï ya dhidha ya arna aka eyi aꞌda taalo ageene laala. 21 Aya taꞌduga oogo eyi aꞌda taalo ageene ada oono, nja türeene miini nyeꞌdꞌde nja tiya iidoona ya. 22 Tumma dhorro taalo ömöꞌdï unggodho ana ka kadu tanno ka ïïdümmü kafünü eera no taalo ageene, keere kungngo aka teyi afeꞌde. 23 Oogo ma aka tammo mada ka uuru ma kadu tafïkïꞌdö ka inde? Kudumma oono kada aka tammo kadu ka ïïdümmü kafünü eera?”

24 A Yasu tiki eene, “Kaama aaga kudumma aaga katitaalo kussu nakasorne na insili no nja türü tanno Masala. 25 Taalo kadu karna ajeene ka uuru ma tafïkïꞌdö ka inde, kafeene nja kadhangga ka ꞌdotomboꞌdo. 26 A ꞌbïtïngngö kudumma ma tafïkïꞌdö ka inde ma kadu tanno ake no, taalo aaga kagïïrï sorne ya Müüsa ma ꞌbamfa, Masala miki iini, ‘Aꞌa na Masala tammo Abrahiim nja Masala tammo Ishak nja Masala tammo Yaguub’*? 27 Oogo taalo Masala ma kadu tanno ake no, lakiini oogo ma Masala ma kadu tanno adïnö no aaga ya kaama aaga ꞌdo.”

Tumma na Masala na ïdhïndhï no

(Matta 22.34–40; Lüüka 10.25–28)

28 Tatalaana ma serïye könö öꞌdö aföönyö eene kataꞌbununjaana kuꞌbu a tumma. A Yasu tapadaga tumma co Sadügiin kaꞌdiila, ïkïrï ka tindini iꞌi iki, “Tumma na dhidha no eege kïïye ana kada na ïnꞌdïlï no?”

29 A Yasu tiki, “Tumma na dhidha no kiki, ‘Kadu ma Israyil, aaga aföönyö, Masala Uugaara maaja, Uugaara unggodho. 30 Asaasa Masala Uugaara müüdü ana eedi tiya üüdü nyeꞌdꞌde nja oona tanno üüdü nja üüdü tiya üüdü nyeꞌdꞌde nja türü tanno üüdü nyeꞌdꞌde.’* 31 A tumma öccö afeꞌde kiki, ‘Asaasa ömöꞌdï ya kete küdü ya afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.’ ”* Kungngo taalo tumma könö kïdhïndhï ka tagiiꞌbi tumma no.

32 A tatalaana ma serïye tiki iini, “Aꞌdiila, nadiri oꞌo tumma dhorro aꞌda Masala ma unggodho taalo Masala kömö illi oogo. 33 Ömöꞌdï tasaasa oogo ana eedi nyeꞌdꞌde a tussu miini nyeꞌdꞌde, a türü tanno iini nyeꞌdꞌde asaasa ömöꞌdï ya kete kini ya afa miini ka asaasa eyi yiini kungngo, kagiiꞌbi tara erïïdö nja tïrrï.”

34 A Yasu tussu aꞌda ömöꞌdï ya adiri tumma ma taꞌdara ïkïrï ka tiki iini, “Taalo oꞌo na kuꞌbꞌba ka tauugaara ma Masala kuꞌbu.” Taalo ömöꞌdï könö ma tana rüsü ka eedi ma tindini iꞌi dhabbu kungngo.

Almasiihi nja Dawud

(Matta 22.41–46; Lüüka 20.41–44)

35 Ka Yasu ka tagalaana kadu ka la ma Masala ya, indineene iki, “Katalaana ma serïye ꞌdee, kiki aꞌda Almasiihi iꞌi ya ꞌBiiꞌbala tiya Dawud nya? 36 Aꞌda Dawud ka eyi tiya iini eema a türü ma Koronggore tiya Insili ya,

‘Iki Uugaara Uugaara tiya eede,

Emmi kede ka nïïsö ma kuri,

ara aꞌa ka anangnga kadu ma kïrïmï nüüdü küdü ka uune.’*

37 A Dawud ka eyi tiya iini ümmünü Almasiihi aꞌda Almasiihi aꞌda ‘Uugaara,’ assa ka taꞌbiiꞌbala tiya iini nya?” A kadu tagatoodo ka Yasu ka teema oona aꞌdiila eene.

Yasu iki aaga aadha ka katalaana ma serïye ka oona

(Matta 23.1–36; Lüüka 20.45–47)

38 A Yasu tagalaana eege iki eene, “Aaga aadha ka katalaana ma serïye ka oona. Eege kasaasa tunggunaana kuꞌbu ana enꞌdi tiya kadhonggoro ya ka oona, a kadu tööjülü eege ka namansala, 39 kemmiimi ka kadu kidha ka la ma talaana nja naꞌbuugu ma teꞌdꞌdeema. 40 Kïïsïnï iiya ma nagüüme kagu eema yeene, kümmü nanggeyi neene aꞌda eege kafara ka Masala keema tafïfïnnï. Eege na miini no ara Masala tapusu eege dhindho.”

Gürüüsï ma aka ma küüme ka tamana kuꞌbu mo

(Lüüka 21.1–4)

41 A Yasu temmi ka la ma Masala ka teene, napele ana ïïye ka oona nja ꞌbuugu ma tamana kerꞌde ma monsoona kide, adïnö ka kadu kadapüpügü gürüüsï yeene ka ꞌbuugu ma gürüüsï ka la ma Masala, a kadu nana gürüüsï dhabbu no, tamana kuꞌbu dhabbu. 42 Lakiini aka ma küüme mo, eema ka titaalo kono mo, mafaana ana gïrïsï keera idhilli. 43 Ïkïrï Yasu ka tagümmünü kadalaadene niini iki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, aka ma küüme mo, eema ka titaalo kono mo, manangnga gürüüsï kuꞌbu adhabbu ka ꞌbuugu ma tafaana madagiiꞌbi kadu nyeꞌdꞌde. 44 Kudumma eene kanangnga türeene ma eema tiya eene ya dhabbu ya kuꞌbu, lakiini oogo, manangnga ya aganna kono ya kuꞌbu, moono kara takuri ya nyeꞌdꞌde kungngo.”

13

Yasu eema tumma titaalo ma ꞌbüdhülü

(Matta 24.1–2; Lüüka 21.5–6)

1 Kini ka ööꞌdö kürö ndama la ma Masala ya a kadalaadene niini könö tiki iini, “Tatalaana, ma assala ka nïïgïsï nja tarüꞌböönö tanno kaꞌdiila nya!”

2 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Niji oꞌo tarüꞌböönö na ꞌdiila no? Taalo mïsï ma türeene ka ma tööje koꞌdo, kara tasananjaana kuꞌbu.”

Dhügürü nja talinggo kadu

(Matta 24.3–14; Lüüka 21.7–19)

3 Kini ka asïrö Anya ma ꞌDïkïdïyö emmi adïnö co la ma Masala, ïkïrï Bütrüs nja Yaguub nja Yühanna nja Andraws ka tindini iꞌi unggodho eege, 4 “Tirina ungngo, ara tumma no talinggo adene aada a nïïmö ya tanangnga angnga ka tussu aꞌda ndakete ka talinggo adene iꞌi ya ïïye?”

5 A Yasu tiki eene, “Aaga adïnö koꞌdo aaga fa tafaga ömöꞌdï töccö ïïsïnï aaga. 6 Kadu kinggide kassa ka ööꞌdö kadhabbu kïïsïnï kadu ana eere tiya eede kiki, ‘Aꞌa namiini!’ Kïïsïnï kadu kadhabbu ꞌdo. 7 Kada ka taföönyö tumma ma koroꞌbo kateemadene afa ma tiya miini ya, aaga fa tariꞌba ara tüünïdene, lakiini taalo sugi miini eege kamiini. 8 Ara anya tadiidi ma anya tökömö a tauugaara tadiidi ma tauugaara könö, a ꞌbuugu tatïnggïꞌdï ka naꞌbuugu kadhabbu, a ꞌbuugu ta ïïre tata ma tinꞌdi eege kamiini.

9 “Aaga adïnï koꞌdo, ara kadu tümmü aaga kümmünü a naguugaara ma serïye, kabbü aaga ka naala ma talaana, küügü aaga kamanaga co kidha ma naguugaara ma anya na dhiidhi no nja tanno ïïfï no kudumma aꞌa, aaga öödhï dhorro aaga tasahüüdü kene. 10 Ara tumma na Ïnjïïlï teemadene ka dhidha ka ajeene ka naanya koona nyeꞌdꞌde kungngo. 11 Ka kadu kara tümmü aaga kümmünü a naguugaara ya, aaga tafa tadinigöögö aꞌda taalo aaga kussu nïïmö maada ka teema, aaga eema tumma na töꞌdö kada ka nïïnö no ka ööye miini, kudumma Koronggore tiya Insili ya iꞌi yungngo eema taalo aaga. 12 Ara ömöꞌdï tümmünü örre yiini ka inde, a pupa tümmünü ꞌbiiꞌbala yiini ka inde, a laala tasilli eema ya kafaafa meene kagirina eege. 13 Ara kadu takïrïmï aaga nyeꞌdꞌde kungngo kudumma eere tiya eede, ömöꞌdï ya idhi oona kuꞌbu turi ya oolonadene.”

Tatoroko ma ꞌbuugu

(Matta 24.15–28; Lüüka 21.20–24)

14 “Kada ka tiji ‘tanyoro ma ꞌbuugu ka tatoroko ya,’* na taalo kama tagalinggo adene no amang kada tussu aaga na ïröönö no, a kadu na ka Yahüüdiya no tarünö kaco naꞌdikinya. 15 Ömöꞌdï ya ka la koꞌdo ya, taalo atöꞌdö kuꞌbu alla aco a ꞌbügöörï tagona nïïmö kide. 16 Ömöꞌdï ya ka siga ya, taalo tafada aco aꞌduga tenꞌdi yiini. 17 Amꞌba ka iiya tanno agüröönö no nja tanno indine no ka naganuuru tanno miini no. 18 Aaga afara ka Masala a tumma no tafa töꞌdö feele kungngo. 19 Ka naganuuru tanno miini no ara tagorooꞌbo töꞌdö ka anya a ꞌbuugu tatoroko, üfürü tagatoroko nggeege taka öccö jiddi ma Masala ka tarüꞌbü ꞌbüdhülü itaalo a töꞌdö nggeege afeꞌde. 20 Üürü Uugaara ka titaalo anangnga naganuuru na miini kadhügüngü ya, taalo ömöꞌdï ma tagoolonadene unggodho kungngo. Lakiini kudumma kadu tanno oono ka tagesse eege no, mïkïrï karmuna naganuuru manangnga eege kadhügüngü.

21 “Ka uuru tanno miini no üürü ömöꞌdï iki aaga aꞌda, ‘Assa, Almasiihi ungngo kita,’ nja iini ka tiki aꞌda, ‘Inni kanna ya,’ aaga tafa tamma kini kide. 22 Namasiihi na ïïsïnï kadu no nja naganeꞌbi tanna korokoro no, kara sa kabbü ꞌdala kalinggo eema keefe nja eema ma türü meene ka taama kadu na Masala ka tagesse eege no, üürü kaluna fïïnï miini. 23 Nggeege aaga adïnï koꞌdo, aꞌa ꞌbïtïngngö nagadünügü aꞌa eema aaga ïnꞌdïlï kungngo aꞌda küfürü uuru miini töꞌdö.

Töꞌdö na ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü

(Matta 24.29–31; Lüüka 21.25–28)

24 “Lakiini ka naguuru tanno miini no ara sa tatoroko ꞌdo,

‘A ndanaaya talifi a tere taalo ara töyeene,

25 A midigi taꞌdïnggeene ndama ꞌdotomboꞌdo

a türü ma ꞌdotomboꞌdo tatïnggïꞌdï.’*

26 “Ka uuru tanno miini no ara kadu sa kiiji ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka tunggunu akuꞌbu a tülüügü a türü nja tïdhïndhï. 27 Assa kagürünü kadhangga niini ka naꞌbuugu tanno tanya ka tïïsö na egïïsö no koona nyeꞌdꞌde kungngo, kaco tawaana kadu niini ka tagesse eege no ka ꞌbüdhülü koona nyeꞌdꞌde nja ꞌdotomboꞌdo.

Talaana ma fa ma ïndïïye

(Matta 24.32–35; Lüüka 21.29–33)

28 “A ꞌbïtïngngö aaga kussu fa ma ïndïïye, kada kiji iꞌi ka tasere a dhaaro miini ta kirikiri, aaga tussu aꞌda kooro ka ndakete. 29 Kada ka tiji eema ya ka talinggo adene nyeꞌdꞌde ya, ïkïrï aaga ka tussu aꞌda uuru miini ka ndakete ka ïnye. 30 Neema aꞌa nja aaga dhorro, taalo sere ya tadhe koꞌdo aꞌda taalo eema agalinggo adene nyeꞌdꞌde kungngo. 31 ꞌDotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü ka tamanyaga kitaalo, lakiini taalo tumma neede ka titaalo.”

Taalo ömöꞌdï ussu uuru na Masala

(Matta 24.36–44)

32 “Taalo ömöꞌdï ma tussu uuru na miini no, alla kadhangga ka ꞌdotomboꞌdo alla ꞌBiiꞌbala illi Pupa. 33 Aaga adïnö koꞌdo aaga tafa tarigide kudumma ada ka titaalo kussu aꞌda uuru na miini no ka töꞌdö aada. 34 Afeene afa ömöꞌdï ya inyi ꞌdï yiini kuꞌbu ara ka tunggeene anangnga kadu na alinggo no kafa kide, ömöꞌdï ya talinggo linggo niini keefe, iki a taya afa ka ïnye ya, adïnö afa tarigide. 35 Nggeege aaga adïnö koꞌdo kudumma ada kitaalo kussu tafada na ömöꞌdï ma ꞌdï, siiya kungngo alla ooso ka teene, alla a dhïmbï ka fara alla ka taka ka taadha. 36 Üürü iꞌi öꞌdö aluna aaga afa taluna aaga ka tarigide. 37 Tumma neede ka tirina aaga no, nadünügü aꞌa co kadu nyeꞌdꞌde, ‘Aaga adïnï koꞌdo.’ ”

14

Tawwa fïïnï ma tiidi Yasu

(Matta 26.1–5; Lüüka 22.1–2; Yühanna 11.45–53)

1 ꞌBïtïngngö Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö nja Taanyara ma Dheedhifi füngngö miini anda öreene eera, a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye tagawwa fïïnï meene ka tümmü Yasu kiidi iꞌi. 2 Lakiini eege kiki aꞌda, “Taalo angnga ka tüünï nggeege ka taanyara ma tïrrï ïïꞌdï kadu tagaꞌda ꞌbuugu.”

Aka muuru kondho ka Yasu ka oona

(Matta 26.6–13; Yühanna 12.1–8)

3 Ka Yasu ka taganna ka ꞌdï kita Samaan ya akaana kutukunya ya, ka Beet Aniya kemmi, aka tadhe a sügüꞌde ka nïïsö a kondho ma nardiin ma dhorro mo kide maguꞌdaana mo, maꞌböyö sügüꞌde muuru kondho iini ka üüdü.

4 A kadu könö tagorooꞌbo, keemaana ka oona kiki aꞌda, “Minna agu kondho magaꞌdadene kungngo? 5 Taalo maaja ka tadenege iini ana gürüüsï ma ürüünü unggodho (gürüüsï 300), angnga tüsümünaana nakajine miini ka kadu tanno eema ka titaalo kene no,” kïkïrï kamana hetti aka ꞌdo.

6 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Minna agu aaga, aaga talinggo oogo? Aaga aadha oono ka oona, magalinggo ada nïïmö ya aꞌdiila ya aꞌa. 7 Kadu no eema ka titaalo kene no kinggide ꞌdo aaga amana eema eene üürü aaga kasaasa. Illi aꞌa ya, taalo aꞌa na taneene nja aaga turi. 8 Oogo magüünï a türü tanno oono muuru kondho eede ka oona ka dhidha matindinaana kuꞌbu ma tatüꞌbü aꞌa. 9 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kita Ïnjïïlï ka teemadene kide ka ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde kungngo ya, keema tumma ma eema tiya oono ka tagüünï ya a kadu tagïïgï oogo iini.”

Yahüüsa amma ma Yasu ka tümmü adene

(Matta 26.14–16; Lüüka 22.3–6)

10 Ïkïrï tatalaadene na Yasu könö ana ka tanno adaꞌbaaga kafünü eera no ana eere aꞌda Yahüüsa Askaryüütï tunggeene aco ka naguugaara ma kaꞌboge ma tümmünü Yasu eene. 11 Oona taꞌdiila kene eene kadaföönyö tumma no, kiki iini aꞌda, ara eege tanangnga gürüüsï iini. Ïkïrï ka adinaana iꞌi koꞌdo ma taluna fïïnï ma tümmünü iꞌi eene.

Yasu agu kuri ma tadaꞌda nja kadalaadene tanno iini

(Matta 26.17–25; Lüüka 22.7–14, 21–23; Yühanna 13.21–30)

12 Ka uuru tanno dhidha no ma Taanyara ma Dheedhifi ka ndöꞌdö yeene kaara kidheefele ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö kide ya, a kadalaadene na Yasu tindini iꞌi kiki iini aꞌda, “Nasaasa oꞌo ungngo kico tindinaana kuri ma Tadaꞌda küdü kuꞌbu kiga?”

13 Agürünü kadalaadene niini keera iki eene, “Agolo anya aaga taduna ömöꞌdï unggeene aꞌbandhafala ma ꞌbïïdï aaga turna iꞌi keere. 14 Kini ka co a ꞌbügöörï ya, aaga tiki ömöꞌdï ma ꞌdï aꞌda, ‘Tatalaana iki aꞌda la yeede ka tagu kuri ma Taanyara ma Tadaꞌda ka erïïdö nja kadalaadene tanno eede iꞌi ïïye?’ 15 Ara talaala aaga ka la koꞌdo, la koꞌdo adhabbu akesenja kuꞌbu kaꞌdiila, aaga tindinaana kuri kaja kuꞌbu kide.”

16 Ïkïrï kadalaadene na eera no ka co, kaluna tumma na Yasu afa ma tiya iini ka tageema kungngo, ka takindinaana kuri ma tadaꞌda kuꞌbu.

17 A ꞌbuugu kanda siiya kungngo ya, a Yasu töꞌdö nja kadalaadene tanno iini na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. 18 A kene ka ndemmi ma tagu eema ya, a Yasu tiki, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï öccö ungngo aja aguri nja aꞌa ara tümmünü aꞌa a kadu.”

19 Oona tatoroko ka kadalaadene kindini iꞌi ka unggodho, ka unggodho, “Tumma dhorro taalo aꞌa namiini?”

20 Ïkïrï ka tiki eene, “A könö ana ka tanno na ööꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, ara tïrrï nïïsö ka dho nja aꞌa. 21 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara teyi afa ma tiya ka kasorne ma Masala na insili no katiraana ya kungngo, lakiini amꞌba ka ömöꞌdï tiya ara tümmünü ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü a kadu ya, aꞌdiila kini kara tafa tageenedene.”

Kuri ma taamu ya Uugaara

(Matta 26.26–30; Lüüka 22.15–20; 1 Kürünsüs 11.23–25)

22 Kene kagu eema ya, ïkïrï Yasu ka ꞌduga miteene anangnga taꞌdiila a Masala aꞌdüsünü anangnga eene iki, “Aaga la tuuꞌda neede eege kungngo.”

23 Ïkïrï ka aꞌduga kerꞌde anangnga taꞌdiila a Masala, anangnga eene, kadakooye kide eege ïnꞌdïlï. 24 Ïkïrï ka tiki eene, “Erïïdö yeede iꞌi yungngo, ma timiꞌdi tumma ya uurunja co ka üüdü ma kadu kadhabbu. 25 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro ndama uuru tanno, taalo aꞌa na tooye ꞌbïïdï ma kiꞌbimꞌbi, ara uuru neede ka saga tooye iꞌi kada issi ka tauugaara tanno Masala.”

26 Kïkïrï ka ndaküüwe tüüsü kööꞌdö kürö kaco Anya ma ꞌDïkïdïyö.

Yasu eema taꞌdüsünü iꞌi na Bütrüs

(Matta 26.31–35; Lüüka 22.31–34; Yühanna 13.36–38)

27 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aaga sa karünö aaga nyeꞌdꞌde kungngo aaga tinya aꞌa kuꞌbu, kudumma sorne ma Masala ka tiki,

‘Ara aꞌa tabbü tadasaana,

kidheefele tanyalagaago.’*

28 Lakiini kede ka tafïkïꞌdö ka inde ya, ara aꞌa co Jaliil kada kidha.”

29 Ïkïrï Bütrüs ka tiki, “Kassa ka tinyi oꞌo kuꞌbu eege nyeꞌdꞌde, taalo aꞌa nara tinyi oꞌo kuꞌbu.”

30 A Yasu tiki iini, “Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro ka ooso tanno ꞌbïtïngngö no, aꞌda üfürü dhïmꞌbï taafara teera ya, ara oꞌo taꞌdüsünü tumma ma üüdü ka tussu aꞌa tiidoona.”

31 A Bütrüs takogoona ma teema tumma niini iki, “Taalo aꞌa na taꞌdüsünü oꞌo assa kata inde, ara aꞌa teyi nja oꞌo.” A kadalaadene nyeꞌdꞌde tatiraana nggeege.

Yasu afara ka Masala ka Jetsemaani

(Matta 26.36–46; Lüüka 22.39–46)

32 Kööꞌdö ka ꞌbuugu tiya ana eere aꞌda, Jetsemaani ya, ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Aaga emmi kita ara aꞌa kaafara ka Masala.” 33 Ïkïrï ka ꞌduga Bütrüs nja Yaguub nja Yühanna arooro ka taꞌdeedene ka oona, ariꞌba tümmü iꞌi. 34 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ka toroko oona eede dhindho kada inde, aaga anna kita aaga tadïnï koꞌdo.”

35 Isigi co eene ka oona idhilli kungngo, üürü kuꞌbu eema nja Masala, amang ka uuru tanno tadhe koꞌdo iini ka oona, üürü Masala masaasa. 36 Ïkïrï ka tiki, “Abba, Pupa yeede, eema nyeꞌdꞌde nana oꞌo türü miini, ꞌduga tatoroko no kede ka oona, lakiini taalo tumma ma eedi tiya eede ka asaasa, lakiini afa ma tiya üüdü ka asaasa ya kungngo.”

37 A Yasu tafada aluna eege ka tarigide, ïkïrï ka tiki a Bütrüs, “Samaan narigide oꞌo sa? Taalo oꞌo nambaanya tadïnö ana ndanaaya ka unggodho? 38 Aaga eema nja Masala eege tadïnö koꞌdo ïïꞌdï aaga taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene. Koronggore asaasa, illi tuuꞌda kagiꞌdi.”

39 Isigi keere kene ka oona afeꞌde, eema nja Masala indiri tumma na unggodho no. 40 Afada afeꞌde aduna eege ka tarigide, a tarigide talinggo eege ka ïïye, taalo kussu nïïmö meene kadirina iini.

41 Afada tiidoona iki eene, “Kaleefe aaga tarigide, aaga tagünü? Anda ꞌdimo! Asa uuru töꞌdö. Aaga assa kide, ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tümmününja ka iisine ma kadu tanno oroko no. 42 Aaga fïkïkꞌdö angnga tagunggeene, a ömöꞌdï ya tümmünü aꞌa a kadu ungngo kede kita.”

Tümmü adene na Yasu

(Matta 26.47–56; Lüüka 22.47–53; Yühanna 18.3–12)

43 Kini ka aleefe ateema kungngo ya, aꞌda adhe Yahüüsa ya kadalaadene ya ndama tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, nja kadu kungngo iini a maguufi a nakuluꞌba, a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye nja kadïïfï ma anya kagürünü eege. 44 Ömöꞌdï ya ümmünü iꞌi a kadu ya, ala eege ka nïïmö ma tussu iini iki eene, “Ömöꞌdï yeede ka tööjülü iꞌi ya, iꞌi ya miini, aaga ümmü iꞌi aaga co kuꞌbꞌba iini aaga tafa kini dhorro.”

45 Ka Yahüüsa ka ndöꞌdö ya ïkïrï ka ööꞌdö ka Yasu kete iki iini, “Ka Tatalaana!” ïkïrï ka tööjülü iꞌi. 46 Kïkïrï ka ꞌdïnggö kini ana iisine karefe iꞌi. 47 Ömöꞌdï öccö ana kene aꞌdïngnge ana koꞌdo kene kete tafanna kuluꞌba ma dhonggoro mo, eedhe tasigira ya alinggo nja uugaara ma kaꞌboge ya ka neeso armuna.

48 A Yasu tiki eene, “Köꞌdö aaga kürö a maguufi nja naguluꞌba afa aꞌa ka kaꞌda ꞌbuugu? 49 Naganeene aꞌa nja aaga, a naguuru, nalaanaga kadu ka ꞌbooro ma la ma Masala aaga taalo kümmü aꞌa lakiini tumma no ka Kasorne ma Masala no eege kungngo ada kadalinggo iini ungngo.”

50 A kadu nyeꞌdꞌde kungngo tarünö ka inyi iꞌi kuꞌbu.

51 A ꞌbiiꞌbala inggide öꞌdö kini keere ana oona kuꞌbu illi iꞌi aramba oona a ꞌbandenꞌdi, kïkïrï ka tümmü iꞌi. 52 Ïkïrï ka tapa eene ka tenꞌdi, ara ka arünö ana oona kuꞌbu.

Yasu ka kidha ma naguugaara ma Yahüüdü

(Matta 26.57–68; Lüüka 22.54–55, 63–71; Yühanna 18.13–14, 19–24)

53 Kümmü Yasu kateefe tunggu co uugaara ma kaꞌboge, kïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma anya, nja katalaana ma serïye ka temmi eege ïnꞌdïlï kungngo. 54 A Bütrüs takoꞌdꞌdo kini keere ndama kuꞌbꞌba kalla kaco ꞌbooro ma ꞌdï tiya uugaara ma kaꞌboge, ïkïrï ka co aduna kadu katïlle ïssï, ïlle nja eene.

55 A naguugaara ma kaꞌboge nja na ataya ma ꞌbuugu ma temmi ma Yahüüdü tanno kagïïrï nïïmö matra tümmü Yasu ma tiidi iꞌi iini, lakiini eege kitaalo kaduna. 56 Kudumma kadu kadhabbu kafünü korokoro iini ka oona illi tumma neene kambananjaana kuꞌbu, kitaalo ka unggodho.

57 A kadu könö tafïkïꞌdö ana kene kafünü eema iini ka oona kiki aꞌda, 58 “Kaföönyö ungngo iini ka tiki aꞌda, ‘Ara aꞌa tarüdü la ma Masala ya kadu ka tarüꞌböönö ana iisine ya, na aꞌa sa karüꞌbü könö a füngngö iidoona taalo ömöꞌdï arüꞌböönö ana iisine.’ ” 59 Nggeege a tumma neene tafada kambananjaana kuꞌbu.

60 Ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka fïkïꞌdö koꞌdo kene kidha indini Yasu, “Taalo tumma müüdü ka tatiraana? Ka eema tiya kadu kadeema küdü koꞌdo ya?”

61 Akïꞌdöönö dhore kungngo, taalo adiri nïïmö, uugaara ma kaꞌboge tindini iꞌi afeꞌde, “Oꞌo ꞌdee na Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Masala mana baraka mo?”

62 A Yasu tiki iini, “Aꞌa namiini ara aaga sa kadïnö ka ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka temmi ka Masala ka ꞌdakeyi ma nïïsö ma kuri, ka tadhe ka tülüügü ka ꞌdotomboꞌdo.”

63 Uugaara ma kaꞌboge tarisina tenꞌdi iini ka oona iki, “Ara angnga tasaasa ömöꞌdï ma tadïnï ka tumma tanno afeꞌde? 64 Kaföönyö aaga teela Masala niini, aaga kiki aaga nya ꞌbïtïngngö?” Kïkïrï ka tiki eege nyeꞌdꞌde kungngo, eege nyeꞌdꞌde kasaasa iꞌi aꞌda eyi.

65 A kadu öccö taꞌbinynyi alaaga iini ka oona, kaküdhü iꞌi ka ïïye, kabbü iꞌi ana iisine, kiki iini, “Eema.” A nasigira taꞌduga iꞌi katabbü iꞌi.

Bütrüs aꞌdüsünü Yasu

(Matta 26.69–75; Lüüka 22.56–62; Yühanna 18.15–28)

66 Ka Bütrüs ka taleefe ka ïnye ma ꞌbügöörï ka taꞌbuugu ya aꞌda möꞌdö ꞌbadaada ma alinggo nja uugaara ma kaꞌboge mo. 67 Mïkïrï ka tasala Bütrüs ka tïlle ïssï masa kini koꞌdo miki iini, “Oꞌo ka eyi tiya üüdü naganeene oꞌo nja Yasu ya ma Nasira ya!”

68 Aꞌdüsünïïgï iki, “Taalo aꞌa nussu nïïmö yüüdü ka teema ya,” ïkïrï kico akürö ndama a ꞌbügöörï.*

69 Mïkïrï ꞌbadaada ka tassa kini koꞌdo madirina eema a kadu tanno kete no miki, “Ömöꞌdï ya nja eene.” 70 Aꞌdüsünïïgï afeꞌde. Amussu kungngo, a kadu na ꞌdïngnge kete no kiki a Bütrüs, “Tumma dhorro oꞌo nja eene, kudumma üüdü oꞌo na taga Jaliil.”

71 Ïkïrï ka teela eyi yiini aküdünü eene iki aꞌda, “Taalo aꞌa nussu ömöꞌdï yaada ka teema tumma miini ya.” 72 Amussu kungngo a dhïmbï tafara afeꞌde ïkïrï Bütrüs ka tagïïgï tumma na Yasu aꞌda, “A dhïmbï ka tüfürü tafara teera ya, ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona,” ïkïrï ka ndafara.

15

Yasu kidha ma Bilatus

(Matta 27.1–2, 11–14; Lüüka 23.1–5; Yühanna 18.28–38)

1 Ligitaka soꞌdꞌdo, ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï nja katalaana ma serïye nja kadu ma la ma kadïïfï ma Yahüüdü nyeꞌdꞌde ka tageema ana ka oona, kïkïrï ka tümmü Yasu kadimiꞌdi iꞌi kanangnga iꞌi a Bilatus. 2 Ïkïrï Bilatus ka tindini iꞌi, “Oꞌo no uugaara ma Yahüüdü?”

A Yasu tiki iini, “Oꞌo natiraana.”

3 A naguugaara ma kaꞌboge tafünü tumma ma korokoro kini ka oona kadhabbu. 4 A Bilatus tindini iꞌi afeꞌde, “Taalo nïïmö müüdü ka tiraana? Naföönyö oꞌo eema ya kadu kadeema küdü koꞌdo ya?”

5 A Yasu taalo adiri nïïmö ꞌdo a Bilatus tidhi adhere.

Yasu ümmününja ka inde

(Matta 27.15–26; Lüüka 23.13–25; Yühanna 18.39—19.16)

6 A Bilatus katadaada amanaga ömöꞌdï ma pabuusu kürö unggodho ndama pabuusu ya kadu kasaasa ya ka uuru ma taanyara. 7 Ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Barabas aganna ka pabuusu nja kadu tanno oroko no, na kirina kadu ka uuru ma tagaꞌda ꞌbuugu. 8 A kadu tawagaana oona, kiki a Bilatus aꞌda üünï nïïmö yiini ka tüünïdene katadaada ya.

9 Ïkïrï ka tiki eene, “Kasaasa aaga aꞌa aꞌda napa ada ka uugaara ma Yahüüdü?” 10 Kudumma iini ka tussu aꞌda naguugaara ma kaꞌboge kakïrïmï oona kene kümmünü Yasu iini.

11 A naguugaara ma kaꞌboge tafünü kadu aꞌda kapa ka Barabas. 12 A Bilatus Albunti tiki eene afeꞌde, “Ara aꞌa tönynyö ana ömöꞌdï tiya ada ka tümmünü iꞌi aꞌda uugaara ma Yahüüdü ya ma?”

13 Keele ka tumma kiki, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi.”

14 Ïkïrï ka tiki eene, “Amana? Agüünï minna ya toroko ya?”

Kakogoona ma tiidhe kiki, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi!”

15 A Bilatus tasaasa kadu kaꞌdiila nja iini nyeꞌdꞌde kungngo, ïkïrï ka tapa kene ka Barabas. Kene ka ndabbü Yasu a tiiso ya, kanangnga iꞌi eene ma tara co tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi.

Nasigira ka üünï midhi kuꞌbu ana Yasu

(Matta 27.27–31; Yühanna 19.2–3)

16 A nasigira tüügü Yasu kaco ꞌdï ma uugaara kawagaana nasigira koona. 17 Kagïrnï tenꞌdi ma öödhe mo kini ka oona kadagüüfü tagiya ma ïmmï kagïrnï kini ka üüdü. 18 Kööjülü iꞌi kiki, “Ungngo kööjülü oꞌo Uugaara ma Yahüüdü.” 19 Kabbü iꞌi ka üüdü a tamꞌbala, kaꞌbinynyi alaaga iini ka oona küürü kini kidha ana küüge. 20 Kene ka ndüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi ya, kakïrnö tenꞌdi ma öödhe mo iini ka oona kara kagïrnï enꞌdi yiini kini ka oona kaꞌduga iꞌi ma taco tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi.

Yasu abünnünja ka saliiꞌbi

(Matta 27.32–44; Lüüka 23.26–43; Yühanna 19.17–27)

21 Katakümmünü Samaan ya ma Keriwan ya pupa tiya Askander nja Rufas ya, kapusu ada iꞌi ka tümmü saliiꞌbi aꞌda aleefe tunggunu co ꞌdï ndama siga kungngo. 22 Kööꞌdö ana Yasu ka ꞌbuugu tiya ana eere aꞌda Jüljüsa ya, ꞌbuugu ma Dho ma Üüdü. 23 Kanangnga kembelö iini kada tonggoonyo a tümmü tanno ꞌdiiri no, aanu ka tooye. 24 Kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi, kasümünaana enꞌdi yiini kene kuꞌbu kafanna muduru kassa kide ata aꞌdïnggö ka mada. 25 Kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi ana ndanaaya ka ïïdümmü kafünü egïïsö ligitaka kungngo. 26 Kada rigiri tumma kiki, “UUGAARA MA YAHÜÜDÜ.” 27 Kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi nja kanyooro keera, ya ndama nïïsö ma kuri, aya ndama nïïsö ma küüle. 28 [Afa ma sorne ka tiki, “Kakïnaana iꞌi ka oona nja kadu na oroko no.”*]

29 A kadu ma nafïïnï tasala kini kaꞌdïgïꞌdï nanggüüdü keela iꞌi kiki, “Oꞌo nara tagaꞌda la ma Masala na oꞌo sa karüꞌböönö a füngngö iidoona. 30 Oolona eyi yüüdü, nöꞌdö kuꞌbu ndama saliiꞌbi!”

31 A naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye kamidhi iꞌi afeꞌde, anno teema ana ka oona kiki aꞌda, “Oolona kadu öccö assa taalo ambaanya toolona eyi yiini! 32 Aaga fa ka Almasiihi tiya, Uugaara ma Israyil ya öꞌdö kuꞌbu ndama saliiꞌbi, amang kïdï tiji iꞌi, ungngo tamma kini.” A kanyooro no bünnünja kuꞌbu nja iini keera no teela iꞌi afeꞌde.

Inde na Yasu

(Matta 27.45–56; Lüüka 23.44–49; Yühanna 19.28–30)

33 A ꞌbuugu ta ndüülï ka oona nyeꞌdꞌde uuru kungngo kadara ka muru ma siiya. 34 A ꞌbuugu ka ndamuru ma siiya ana ndanaaya kiidoona ya, ïkïrï Yasu katadhiya ya koꞌdo iki, “Iloy, Iloy, lima sebakatani?” Iꞌi iki aꞌda, “Masala, Masala, minna agu oꞌo ninyi aꞌa kuꞌbu?”*

35 A kadu na ꞌdïngnge kete no taföönyö tumma no kiki aꞌda, “Iꞌi ya ümmünü Ïliya.” 36 Ömöꞌdï könö tareere aꞌduga ꞌbandenꞌdi onyoꞌdo ka kembelö, anangnga ka üüdü ma tamꞌbala amünügü co iini aꞌda ooye iki, “Aaga öödhï angnga tasala Ïliya ka taꞌdinigi iꞌi kuꞌbu ya.”

37 A Yasu tadhiya koꞌdꞌdo agiri tanya na eere no eyi. 38 A tenꞌdi ma la ma Masala töörese ndama ooꞌdo alla aco aaꞌbu. 39 Uugaara ma nasigira taꞌdïngnge kete ma saliiꞌbi kini ka föönyö Yasu ka tadhiya asala iꞌi ka teyi iki, “Tumma dhorro, ömöꞌdï ya ꞌBiiꞌbala ma Masala iꞌi yungngo.”

40 Ka kanna iiya kide kadhabbu kadïnö co ndama kuꞌbꞌba, Mariyom Almajdaliya minggide nja eene, nja Mariyom nïïmö ma Yaguub tiya idhilli ya nja Yüüsï, nja Salooma.

41 Eege kungngo ka kunggeene nja Yasu kalinggo ada iini, kini ka taganna ka Jaliil ya nja tökönö kadhabbu kasïrïgï co Örsaliim nja iini.

Tatüꞌböönö ma Yasu

(Matta 27.57–61; Lüüka 23.50–56; Yühanna 19.38–42)

42 Ka uuru ma tindinaana oona kuꞌbu a ꞌbuugu kanda siiya, aꞌda üfürü uuru ma Saꞌbidi töꞌdö ya. 43 Ïkïrï Yüüsïf ya ma Raama, ya taga adaya ma la ma kadïïfï ma Yahüüdü, iꞌi aganeene ïndhïgï tauugaara na Masala, ïkïrï ka takuru rüsü ana eedi aco ka Bilatus, iki iini aꞌda, anangnga oofo ma Yasu iini. 44 A Bilatus tadhere iini ka föönyö aꞌda Yasu anda eyi. Kümmünü uugaara ma nasigira indini iꞌi, “Illi Yasu kada keyi?” 45 Kini ka taföönyö tumma ka uugaara ma nasigira ya, ïkïrï kafa ka Yüüsïf aꞌduga oofo ma Yasu. 46 Ïkïrï ka taana tenꞌdi kaꞌdinaka iꞌi kuꞌbu ndama saliiꞌbi, kaküdhü iꞌi ka oona, katüꞌbü iꞌi ka la ma oofo iini ka takïïꞌdödene ka ꞌdakamba. Kïkïrï ka tagüꞌdü mïsï keere ka ïnye ma la ma oofo. 47 A Maryom Almajdaliya nja Mariyom nïïmö ma Yüüsï tadïnö ka ꞌbuugu tiya eene ka anangnga iꞌi kide ya.

16

Tafïkïꞌdö na Yasu Almasiihi

(Matta 28.1–8; Lüüka 24.1–12; Yühanna 20.1–10)

1 Ka uuru ma Saꞌbidi kanco kürö ya, mïkïrï Mariyom Almajdaliya nja Mariyom nïïmö ma Yaguub nja Salooma kadaana kondho meene kaco tasanna ka Yasu ka oona. 2 Ka taka ka ndaadha ka uuru ma Lahada ya, a ndanaaya ka ndöꞌdö koꞌdo, kïkïrï ka co la ma oofo. 3 Keema kindini ajeene kiki aꞌda, “Mada iꞌi yungngo atagürü dhembeliili kaja ka ïnye ma la ma oofo ꞌbïtïngngö?” 4 Kene kadasala co ya, kaasala dhembeliili ka kürüdene aꞌda ma dhabbu. 5 Kïkïrï ka co la ma oofo, kasala ömöꞌdï ka temmi ndama nïïsö ma kuri, a tenꞌdi tiya ꞌbassa ya ka oona, a riꞌba tümmü eege.

6 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga fa tariꞌba! Ka asaasa aaga Yasu ya ma Nasira ya bünnünja ka saliiꞌbi ya, itaalo kita, afïkïꞌdö, kita iini kada kanna kide ya iꞌi yungngo. 7 Lakiini aaga unggeene aaga co tadirina eema a kadalaadene nja Bütrüs, ‘Iꞌi a tadhe aaga aco Jaliil, aaga sa kico tassa kini kanna, afa ma tiya iini kada tirina aaga ya kungngo.’ ” 8 Kafiri a kürö ndama la ma oofo kadhere a riꞌba tümmü eege, ka arünö, kitaalo kadirina ömöꞌdï ꞌdo a riꞌba katümmü eege.

Yasu atele oona a Mariyom Almajdaliya

(Matta 28.9–10; Yühanna 20.11–18)

9 [Ka Yasu ka fïkïꞌdö ka inde ligitaka soꞌdꞌdo ka uuru ma Lahada ya, ala oona a Mariyom Almajdaliya ka dhidha mo iini ka tagasoro nagoronggore na oroko no ka oona ka ïïdümmü kafünü eera no. 10 Mïkïrï Mariyom ka tunggeene maco tadirina eema a kadalaadene tanno iini, maco maduna eege ka tamüürü kafara ꞌdo. 11 Kitaalo kamma ka tumma tanno oono, kono ka tiki eene aꞌda iꞌi afïkïꞌdö ka inde madadïnö kini.

Yasu adele oona a kadalaadene keera

(Lüüka 24.13–35)

12 A Yasu tatele oona, ana oona töccö ala oona a kadalaadene töccö keera, aꞌda kunggunu co a nya. 13 Kïkïrï ka tafada kadirina eema a türeene ma kadalaadene, kitaalo kamma ka tumma tanno eene.

Yasu adele oona a kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü unggodho no

(Matta 28.16–20; Lüüka 24.36–49; Yühanna 20.19–23; Kadafïïnï 1.6–8)

14 Keere kungngo a Yasu tatele oona a kadalaadene tanno iini no öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü unggodho no, aꞌda kagu eema amana hetti eene kudumma eene taalo kamma nja takïdhö ka nanggeedi tanno eene kanu ka tamma ka kadu tanno adïnö kini iini ka fïkïꞌdö no.

15 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga unggeene aaga co ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde, aaga co tadünnü tumma ma Ïnjïïlï co a kadu nyeꞌdꞌde kungngo.

16 “Ömöꞌdï ya amma ya, ambeesedene oolonadene, ömöꞌdï ya taalo amma ya aama. 17 Eema ya ara töꞌdö ya kadu na tamma ana eere tiya eede kara tasoro naganaꞌbu, keema tumma öccö keefe. 18 Kümmü nöönï ana iisine, kara tooye tümmü taalo nïïmö a tagu eege ꞌdo, kamana iisine ka kadu tanno amaara no ka nanggüüdü kaꞌdiila.”

Yasu aꞌdiniginja co ꞌdotomboꞌdo

(Lüüka 24.50–53; Kadafïïnï 1.9–11)

19 Ka Uugaara Yasu ka ndageema nja kadalaadene tanno iini ya, inynyo ꞌdotomboꞌdo emmi ka Masala ka nïïsö ma kuri. 20 Ïkïrï kadalaadene ka tunggunaana kuꞌbu kadünnü tumma ma Masala ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde. A Uugaara tagalinggo nja eene, anangnga türü niini eene ka oona a linggo tanno eene eefe no.]

* 1:2 1.2 Malaki 3.1

* 1:3 1.3 Asaiya 40.3

* 4:12 4.12 Asaiya 6.9–10

* 7:7 7.7 Asaiya 29.13

* 7:10 7.10 Töꞌdö kürö 20.12; Serïye ya eera ya 5.16

* 7:10 7.10 Töꞌdö kürö 21.17; Lawi 20.9

* 9:48 9.48 Asaiya 66.24

* 10:6 10.6 Takwiin 1.27

* 10:8 10.8 Takwiin 2.24

* 10:19 10.19 Töꞌdö kürö 20.12–16; Serïye ya eera ya 5.16–20

* 11:9 11.9 Tüüsü ma Nakaaru 118.25–26

* 11:17 11.17 Asaiya 56.7

* 11:17 11.17 Armiya 7.11

* 12:11 12.11 Tüüsü ma Nakaaru 118.22–23

* 12:26 12.26 Töꞌdö kürö 3.6

* 12:30 12.30 Serïye ya eera ya 6.4–5

* 12:31 12.31 Lawi 19.18

* 12:36 12.36 Tüüsü ma Nakaaru 110.1

* 13:14 13.14 Danial 9.27

* 13:25 13.25 Asaiya 13.10; Asaiya 34.4

* 14:27 14.27 Sakariya 13.7

* 14:68 14.68 A nakasorne könö kiki aꞌda, afara dhïmꞌbï.

* 15:28 15.28 Asaiya 53.12

* 15:34 15.34 Tüüsü ma Nakaaru 22.1

Lüüka

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

Ïnjïïlï

Lüüka

Tafaꞌda tumma

Lüüka agarigiri sorne ya nja sorne ma Linggo na Kadafïïnï, iꞌi arigiri ada sorne a Yahüüdü nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no. Iꞌi ka eyi tiya iini taalo ataga Yahüüdü, iꞌi amma ka Yasu. Lüüka eema tumma ma tefe ka ꞌdï nja linggo tanno Yasu na adho ka fïïnï no amang kaja tagussu.

Lüüka aga arigiri ma teenedene tanno Yühanna ya tatambeese ya nja teenedene tanno Yasu. Iꞌi arigiri ma tumma nja linggo tanno Yühanna ya tatambeese ya, nja eema tiya agüünï adene üfürü Yasu tafüꞌdü linggo niini. Lüüka ala angnga aꞌda tasaasa na Masala ka kadu nyeꞌdꞌde. A Yasu tagoolona aka ka maara a nagürüünü köꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera, adagasoro naganaꞌbu ka ömöꞌdï ka oona. Lüüka anangnga tafeene ma tumma ma ömöꞌdï ma Samira ya amünügü taga Yahüüdü koꞌdo, ya kanyooro katabbü iꞌi ya (Lüüka 10). Ala tafeene ma tumma ma ꞌbiiꞌbala tiya agaꞌda eema yiini ya, lakiini kini ka tapadaga ka pupa tiya iini ya, a pupa yiini tamma kini a dhodho (Lüüka 15).

Lüüka ala dhügürü nja inde tanno Yasu ka fïkïꞌdö ka inde. Aala oona a kadalaadene tanno iini, kussu aꞌda iꞌi efe ka ꞌdï. Yasu iki aꞌda ara iꞌi tagürünü Koronggore ya Insili ya kene, ïkïrï ka tafada aco ꞌdotomboꞌdo.

1

1 Kadu kadhabbu karigiri tumma ma eema tiya agalinggo adene kaja ka söödö ya. 2 Eege karigiri eema yïïdï ka taföönyö ka kadu tanno adïnö ka eema tiya ka dhidha ya, kadagalinggo ada a Yasu no. 3 Ïkïrï aꞌa ka tagïïrï tumma na miini no tekere afa meene ka tafüꞌdüdene ka dhidha nyeꞌdꞌde kungngo, nagiri nunggu oꞌo no Tiyafilos na ömöꞌdï ya adho ka fïïnï dhorro ya, 4 amang küdü tussu aꞌda ka dhorro tumma nüüdü ka taföönyö no.

Tadiridene ma teenedene ma Yühanna ya tatambeese ya

5 Ka ürüünü ma tauugaara tanno Hirüdüs, ka anya ma Yahüüdiya, aganna taꞌboge kide ana eere aꞌda Sakariya ama ꞌbügöörï tiya Abiya nja aka tammo iini mana eere aꞌda Alisabet ꞌbandaada ma Harüün. 6 Sakariya nja Alisabet kümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro kaafa kide dhindho. 7 A eege ka ndakidhindharu a laala titaalo kene kudumma Alisabet ka tamele.

8 Ïkïrï uuru ma linggo tanno Sakariya nja kadu tanno iini ka ndöꞌdö, ïkïrï ka co talinggo ka Masala kidha. 9 Tafiigi ma linggo ma kaꞌboge ïkïrï tamuduru ka ꞌdïnggö kini ma taꞌdꞌdïgï kondho kuꞌbu. Ïkïrï ka co la ma Masala. 10 Aꞌda kadu kungngo kürö kadhabbu kafara ka Masala aꞌda ma dhïïgö kondho.

11 A tadhangga ma Masala tatele oona ndama nïïsö ma kuri ma füꞌdeene ma kondho ka tadhïïgö kide mo. 12 Ïkïrï Sakariya ka tasala tadhangga asïnï koꞌdo a riꞌba tümmü iꞌi. 13 A tadhangga tiki iini, “Sakariya, fa tariꞌba, maföönyö Masala fara yüüdü, aka müüdü Alisabet mara tagüröönö ma teene ꞌbiiꞌbala nanangnga eere iini aꞌda Yühanna. 14 Oꞌo taꞌdeema a kadu tadhodho kadhabbu ka teenedene tanno iini. 15 Kudumma iini ka tïdhïndhï kidha ma Uugaara. Taalo ara tooye ngeeli nja eema tiya üüfü ya, adigine a Koronggore tiya Insili ya aꞌda aleefe ka nïïmö ka feelü. 16 Afada a kadu ma Israyil kadhabbu unggu eege ka nafïïnï tiya Uugaara Masala meene mo. 17 Ara tunggeene ka Masala kidha, a koronggore tiya Ïliya a türü tanno iini, tafada a kafaafa uuraana eege koona nja laala, a kadu na oroko no talinggo eema ya adho ka fïïnï ma taꞌdara ya, amang kene tindinaana kadu ka Uugaara kuꞌbu.”

18 A Sakariya tiki a tadhangga, “Ara aꞌa tussu tumma no nya? Sa aꞌa tadharu aka meede manda dharu afeꞌde.”

19 A tadhangga tapadaga tumma iini iki, “Aꞌa na Jibrayiil, naꞌdïngnge ka Masala kidha. Oogo magürünü aꞌa aꞌda nadirina tumma na oꞌo. 20 A ꞌbïtïngngö ya ara onggoꞌdo müüdü timiꞌdidene nitaalo nara tussu ka teema idhi a ꞌbiiꞌbala teenedene kudumma üüdü taalo namma ka tumma tanno eede ara oꞌo tütü nggeege idhi a tumma neede töꞌdö timinꞌda.”

21 A kadu takamoodo kuꞌbu kürö ma tïndhïgï Sakariya kadhere kini ka tütügü co la ma Masala. 22 Kini ka ööꞌdö kürö, taalo ussu ka teema nja kadu, kïkïrï ka tussu aꞌda iꞌi asala nïïmö ya efe ya ka la ma Masala eema nja eene ana iisine itaalo alneege a nïïnö.

23 Ka Sakariya ka ndatïïmö füngngö ma linggo tanno iini ya, ïkïrï ka tapadaga co ꞌdï kita iini. 24 Ndama naganuuru tanno miini no aka miini Alisabet tagüröönö maküdhü eyi yoono ma tagiidi nagatereene kïïdümmü, miki, 25 “Uugaara magüünï tumma no ana aꞌa ka naganuuru tanno oono ka tassa kede mabbü modolo kede ka oona ka kadu ka teene.”

Teenedene na Yasu

26 Nagatereene ma tagüröönö tanno Alisabet ka ndöꞌdö ka ïïdümmü kafünü unggodho ya, mïkïrï Masala ka kürünü tadhangga Jibrayiil ka anya minggide mana eere aꞌda Nasira ka Jaliil, 27 ka ꞌbadaada minggide ma tölömü mana eere aꞌda Mariyom, ömöꞌdï inggide agümmünü oogo kuꞌbu, ana eere aꞌda Yüüsïf a ꞌbandaada ma Dawud.* 28 A tadhangga co kono, iki oono, “Aꞌa nööjülü oꞌo, natengese oꞌo ka kadu ka teene unggodho oꞌo kungngo! Uugaara taneene nja oꞌo.”

29 A riꞌba tümmü oogo ma tagesenana eedi kuꞌbu miki aꞌda tööjülü öjö eege kungngo ꞌbïtïngngö. 30 Ïkïrï tadhangga ka tiki oono, “Mariyom, fa tariꞌba, naduna oꞌo taꞌdiila ka Masala kidha. 31 Ara oꞌo tagüröönö neene ꞌbiiꞌbala nanangnga eere iini aꞌda Yasu. 32 Ara tïdhïndhï ara tana eere aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Masala tammo koꞌdo mo, a Masala Uugaara mara tanangnga iꞌi ka tauugaara tanno pupa tiya iini Dawud. 33 A tauugaara ma ꞌdï tiya Yaguub taꞌbilli a tauugaara niini taalo kara titaalo.”

34 A Mariyom tiki a tadhangga, “Ara tumma no töꞌdö nya aꞌda taalo aꞌa nussu ömöꞌdï ya miide ya?”

35 A tadhangga tapadaga tumma oono iki, “Koronggore ya Insili ya ara tadigi küdü ka oona, a türü ma Masala tammo ka ꞌdotomboꞌdo mo taküdhü oꞌo ka oona ka tanangnga tagüröönö oꞌo, a ꞌbiiꞌbala yüüdü ka teene ya a tana eere aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Masala ya Insili ya. 36 Münda Alisabet ma siliga ma oꞌo manda dharu mo mungngo magüröönö a nagatereene miini ka ndïïdümmü kafünü unggodho, aꞌda kiki kadu aꞌda mamele. 37 Kudumma nïïmö ma takilinigi Masala co kungngo itaalo.”

38 A Mariyom tiki, “Aꞌa na madasaga tammo Uugaara, a tumma nüüdü ka tiraana no, fa kene küünïdene ana aꞌa.” Ïkïrï tadhangga ka tunggeene.

Mariyom meefe tassa ka Alisabet

39 Mïkïrï Mariyom ka tunggeene ka naguuru tanno miini no mareere maco anya ma ka naꞌdikinya ma Yahüüdiya. 40 Malla maco kita a Sakariya mööjülü Alisabet. 41 Ka Alisabet ka taföönyö tööjülü na Mariyom no, a ꞌbiiꞌbala tafiri koꞌdo kono ka feelü, a Alisabet tadigini a Koronggore tiya Insili ya. 42 Maꞌdili koꞌdꞌdo miki, “Manangnga Masala baraka oꞌo ka iiya ka söödö nyeꞌdꞌde kungngo, manangnga baraka oꞌo ma ꞌbiiꞌbala tiya üüdü ka feelü ya. 43 Aꞌa na mada a nïïmö ma Uugaara tiya eede töꞌdö tassa kede. 44 Kede ka taföönyö tööjülü nüüdü, a ꞌbiiꞌbala tafiri koꞌdo kede ka feelü a dhodho. 45 Aꞌdiila nja oꞌo küdü ka tamma tanno öꞌdö nja oono no ndama Uugaara kara talinggo adene.”

Tüüsü ma Mariyom

46 A Mariyom tiki,

“Eedi yeede ïndhïgï Uugaara koꞌdo,

47 a koronggore yeede tadhodho ada Masala tammo oolona aꞌa mo.

48 Kudumma oono ka tagïïrï tiicolo ma eedi tiya madasaga tammo oono.

Ndama uuru tanno ara sere ïnꞌdïlï tïndhïgï aꞌa koꞌdo.

49 Kudumma ma eema tiya ïdhïndhï ya Masala tammo ana türü mo kadagalinggo ada aꞌa ya

eere yoono aꞌda ma insili.

50 Mana ꞌbangnga ma kadu tanno ariꞌba oono no,

mosso ka sere tiya maco ka tiya.

51 Magalinggo a türü ma nïïsö tanno oono,

maparsaana kadu na ꞌdinigi oona neene cooꞌdo no

magaꞌda tumma neene ka nanggeedi no.

52 Muurugu naguugaara keere ka tauugaara tanno eene,

mara ka taꞌdiniga kadu na iicolo ka nanggeedi no koꞌdo.

53 Manangnga na ïïre kagu eege no ka tüüsü

mara ka tuuru kadu na üüsü no ka tino ana iisine ꞌdöngngönyö.

54 Oogo mafa ka tumma tanno oono ka tadirina a kafaafa ma angnga no,

oogo mandööꞌdö takinyigi tasaga yoono Israyil,

magïïgï ꞌbangnga miini.

55 Afa moono ka tadirina Abrahiim nja kadaada miini,

aꞌda ara oogo tafa kene taꞌbilli.”

56 A Mariyom taganeene nja Alisabet a nagatereene kiidoona massa ndapadaga co ꞌdï kita oono.

Teenedene na Yühanna tatambeese

57 Ka uuru ma teene tanno Alisabet ka ndöꞌdönja oono ya, mïkïrï ka tageene ꞌbiiꞌbala. 58 A siliga moono nja kadu tanno akete kono no taföönyö aꞌda Uugaara ala ꞌbangnga miini ma dhabbu mo, kïkïrï ka ööꞌdö kadhodho nja oono.

59 A Alisabet tïïyü füngngö ïïdümmü afünü iidoona ya, a kadu töꞌdö ma tara ꞌbiiꞌbala kanangnga eere ma pupa tiya iini iini aꞌda Sakariya. 60 Mïkïrï nïïmö ka anu miki aꞌda, “Ara tana eere aꞌda Yühanna.”

61 A kadu tiki oono, “Taalo ömöꞌdï ka siliga tiya üüdü ana eere nggeege.” 62 Ïkïrï kadu ka tageꞌde pupa ma ꞌbiiꞌbala kindini iꞌi, “Ara oꞌo tanangnga eere a ꞌbiiꞌbala aꞌda mada?”

63 Yungngo a Sakariya ka tarangnga maraayo, ikiri eere kide aꞌda Yühanna, a kadu tadhere nyeꞌdꞌde kungngo. 64 A Sakariya tadhe koꞌdo atinggildhe ka onggoꞌdo alneege ana tumma anangnga taꞌdiila a Masala. 65 A kadu nyeꞌdꞌde kungngo tasïnï koꞌdo a riꞌba tümmü eege. A tumma no tadhala kuꞌbu a kadu teema iini ka naanya ma Yahüüdiya ka oona ꞌdo. 66 A kadu na föönyö tumma no tadhere ka indineene, “ꞌBiiꞌbala ya ꞌdee ara ta minna?” Kudumma a türü tanno Masala kungngo iini ka oona.

Sakariya amana taꞌdiila a Masala

67 A Koronggore ya Insili ya tadigi ka pupa tiya Sakariya ka oona eema taꞌdiila a Masala iki,

68 “Aaga nangnga taꞌdiila Uugaara, Masala ma Israyil,

kudumma oono ka ööꞌdö ka toolona kadu noono.

69 Magürünü tatoolona ya ïdhïndhï ya kaja

ndama ꞌbügöörï tiya tasaga tiya oono Dawud.

70 Afa moono ka tageema a nagonggoꞌdo ma naganeꞌbi tanno oono na insili no ꞌbilli,

71 mara toolona angnga ka diidi ma angnga,

nja tanno akïrïmï angnga no nyeꞌdꞌde kungngo.

72 Mara tala ꞌbangnga a kafaafa ma angnga,

magïïgï tumma noono ka tamiꞌdaana na insili no,

73 tumma noono ka tamiꞌdaana nja pupa tiya aja Abrahiim no,

74 aꞌda ara oogo toolona angnga ka diidi ma angnga,

amang kaja tafa tariꞌba, angnga tagümmü oogo a nanggeedi dhorro.

75 A angnga taga kadu tanno aꞌdiila kinsili ka nanggeedi kidha moono,

a naganuuru ma tefe ka ꞌdï tanno aja nyeꞌdꞌde kungngo.

76 Oꞌo ꞌbiiꞌbala, ara oꞌo ta neꞌbi tiya Masala tammo koꞌdo mo,

na oꞌo tooso ka Uugaara kidha na oꞌo co tindinaana fïïnï iini kuꞌbu,

77 na oꞌo talaana kadu noono amang kene tussu fïïnï ma toolonadene,

ma taꞌduga tatoroko eene ka oona,

78 Masala maaja mana ꞌbangnga mana muuyu,

mara taꞌdara töyeene ma toolonadene ma takara kaja ka oona ndama fïïnï ma ndanaaya.

79 Öyeene ada ka kadu tanno emmi ka talüllü

nja koronggore ma inde,

ara ka talaala angnga ka fïïnï tiya aꞌdiila ya.”

80 A ꞌbiiꞌbala taginggiridene ka tuuꞌda nja koronggore, ada kananaga co dhïïle assa ka ndadele oona Israyil.

2

Teenedene na Yasu

(Matta 1.18–25)

1 Ka nagürüünü tanno miini no kagööꞌdö tumma ndama uugaara tiya dhabbu ya ma Rööma ya, Akustus Kayisar, aꞌda a kadu tinnidene ka naanya ma Rööma koona nyeꞌdꞌde kungngo. 2 Tineene na dhidha no eege kamiini, ka ürüünü tiya Karïnïyus kada uugaara ma Süüriya ya. 3 A kadu tïkïrï ka tunggeene kaco naanya tanno eene, ma co takiri nagereene neene kuꞌbu.

4 Ïkïrï Yüüsïf ka tunggeene ndama anya ma Nasira ka Jaliil matra co Beetlaham ka Yahüüdiya anya ma Dawud ya siliga tiya iini ya. 5 Miini kara co takiri nagereene neene kuꞌbu iꞌi nja ꞌbala tammo iini Mariyom, aꞌda magüröönö. 6 Kene ka ndöꞌdö ka Beetlaham ya, ïkïrï teene ka ööꞌdö ka Mariyom. 7 Mïkïrï ka tageene ꞌbiiꞌbala ma dhidha kada miide, maküdhü iꞌi ka oona maꞌdüürü iꞌi ka ma ma kuri ma leefo, a ꞌbuugu ma füngngö ka titaalo ka la ma kafala.

Katasaana nja kadhangga

8 Ka lodho tiya miini ya katasaana kinggide kaguri ana eema ma erïïdö, kalagalanjaana kide ooso kungngo. 9 Ïkïrï tadhangga ma Masala ka tatele oona eene a türü na Uugaara taꞌdara kene ka oona a riꞌba tümmü eege dhindho. 10 Ïkïrï tadhangga ka tiki eene, “Aaga fa tariꞌba kudumma eede nöꞌdö aꞌa a tumma aaga kïdhïndhï ma tanangnga kadu ka tadhodho nyeꞌdꞌde kungngo. 11 Ka uuru tanno ageenenja Tatoolona yaada, ka anya tammo Dawud, Almasiihi ya Uugaara ya. 12 Ara aaga tussu aꞌda tumma neede ka dhorro ara aaga taluna ꞌbiiꞌbala ka taküdhü oona afüngngö ka ma ma kuri ma leefo.”

13 Kadhïmï ka kadhangga ka tatele oona kadhabbu, anno töꞌdö kuꞌbu ndama a ꞌdotomboꞌdo küüwe tüüsü kafünügü Masala koꞌdo.

14 “Aaga nangnga tïdhïndhï a Masala ka ꞌdotomboꞌdo,

a taꞌdiila ka ꞌbüdhülü nja kadu tanno oona kaꞌdiila nja eene no.”

15 Ka kadhangga ka ndanyalagaago kene ka oona kaco a ꞌdotomboꞌdo ya, kadirinaana tumma eene ka oona kiki, “Kico aago Beetlaham tassa ka tumma tanno a Masala ka tirina angnga no.”

16 Kïkïrï kico areere kaduna Mariyom nja Yüüsïf nja ꞌbiiꞌbala kafüngngö ka ma ma kuri ma leefo. 17 Kene ka ndadïnö ka ꞌbiiꞌbala ya, kïkïrï ka tagadünügü eene afa ma tiya tadhangga ka tagadünnü ma ꞌbiiꞌbala tiya kungngo. 18 A kadu na föönyö tumma no, tadhere ka eema tiya katasaana kadeema ya. 19 A Mariyom taafa ka tumma tanno nyeꞌdꞌde mümmü oono madinigöögö miini dhorro. 20 A katasaana tafada küüwe tüüsü kafünügü Masala koꞌdo ka eema tiya eene ka tadïnö kide kataföönyö ka kadhangga kada tirina eene ya.

Tanangnga eere a Yasu

21 Ka füngngö tiya ꞌbiiꞌbala ka ndöꞌdö ïïdümmü afünü iidoona ya, keedhe ꞌbiiꞌbala kanangnga eere iini aꞌda Yasu afa ma tiya tadhangga ka tanangnga iini aꞌda müfürü Mariyom tagüröönö ana iꞌi.

Köꞌdö a Yasu ka la ma Masala

22 Ka uuru ma tagala oona tiya eene ka ndöꞌdö afa ma serïye tiya Müüsa ka tiki, kïkïrï ka ꞌduga Yasu kaco Örsaliim iini ma co ndümmünü iꞌi a Masala. 23 Serïye ya Masala ya kirinja ka sorne ya iki aꞌda, “Aka mara teene ꞌbiiꞌbala ya dhidha kada miide, ümmününja a Masala.”* 24 Kene kara tïrrï ꞌbiiꞌbala ya, kööꞌdö ana alambo eera afa ma serïye ma Masala ka tiki.†

25 Ömöꞌdï inggide aga kanna ka Örsaliim ana eere aꞌda Samaan, ümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro a Koronggore ya Insili ya yungngo iini ka oona ïndhïgï toolonadene na Israyil. 26 A Koronggore ya Insili ya tiki iini, “Taalo oꞌo nara teyi aꞌda taalo oꞌo nadïnö ka Almasiihi tiya Uugaara ya.” 27 A Koronggore tüügü Samaan koꞌdo, ööꞌdö ka la ma Masala. Kïkïrï ka ööꞌdö ana Yasu ma tara tüünï ada taanyara iini afa ma tiya serïye ka tiraana ka sorne ya kungngo. 28 Ïkïrï Samaan ka tabamba iꞌi ana iisine anangnga taꞌdiila a Masala iki,

29 “Ka Uugaara, nafa oꞌo ka tumma tanno üüdü afa müüdü ka takiki kungngo,

sa apa ka tasaga tiya üüdü eyi taꞌdiila kungngo.

30 Asa aꞌa tadïnö ka toolona tanno üüdü ana ööye tiya eede,

31 yüüdü ka takindinaana kuꞌbu ka kadu kidha nyeꞌdꞌde ya,

32 töyeene ma talaana kajeene

ma tanangnga türü a kadu tanno üüdü Israyil.”

33 A Yüüsïf nja Mariyom tadhere ka eema tiya Samaan ka tagadünnü ma Yasu ya. 34 Ïkïrï Samaan ka anangnga baraka eene ka oona iki a nïïmö tammo iini Mariyom, “ꞌBiiꞌbala ma Masala möꞌdö ana iꞌi ma kadu töccö kara taama, anno toolonadene ka Israyil, Masala mala eene meene ka talinggo iꞌi, 35 ara tadhere ünggü meene ka nanggeedi mo kürö. Afa kuluꞌba mana kuri ma tadhere eedi yüüdü.”

36 Aka minggide maka neꞌbi, mana eere aꞌda Hanna ꞌbadaada ma Fanwiil ya, siliga ma Ashiir ya. Manda dharu, maka aneene nja nyuri tiya oono a nagürüünü ka ïïdümmü kafünü eera, 37 maguꞌdu nagürüünü kukumu kadu ka egïïsö kafünü egïïsö. Maꞌdanaga co la ma Masala mümmü oogo ana eedi dhorro mümmü tenege mafara kono osooso nja naganuuru kungngo. 38 Möꞌdö ka uuru tanno miini no mafünügü Masala koꞌdo madageema tumma a ꞌbiiꞌbala nja kadu tanno ïndhïgï Masala aꞌda moolona Örsaliim mo.

Tapadaga co Nasira

39 A kene ka ndafara eema nyeꞌdꞌde afa ma tiya sorne ma Masala ka tiki ya, kïkïrï ka tafada kaco Jaliil ka anya tammo eene ka Nasira. 40 A Yasu taginggiridene ana türü adigine a taꞌdara a taꞌdiila ma Masala.

Yasu ungngo ka la ma Masala

41 A nïïmö ma Yasu nja pupa tiya iini tunggeene kaco Örsaliim, ka Taanyara ma tadaꞌda ka erïïdö turi kungngo a nagürüünü.‡ 42 Ka nagürüünü tanno Yasu ka ndöꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera ya, kïkïrï ka sïrïgö co Örsaliim ka taanyara afa ma tiya eene ka tüünï a nagürüünü ya kungngo. 43 Ka taanyara ka nco a kürö kïkïrï ka tafada, a Yasu toorogo ütü ka Örsaliim aꞌda taalo Yüüsïf ussu nja Mariyom. 44 Eege kiki kide aꞌda iꞌi ungngo ka kadu ka teene, katagunggeene uuru ïnꞌdïlï kïkïrï ka tawwa iꞌi ka kadu ka teene eege nja kadu tanno ussu iꞌi no. 45 Kitaalo kaduna iꞌi, kïkïrï ka tafada kaco Örsaliim tawwa iꞌi. 46 Katïïmö füngngö iidoona kassa ka tuna iꞌi ka la ma Masala emmi nja katalaana ma serïye atoodo ka tumma tanno eene indini eege. 47 A kadu na toodo kini no nyeꞌdꞌde kungngo tadhere ka tussu eema tanno iini nja tapadaga tumma eene. 48 Aga Mariyom nja Yüüsïf ka ndasala iꞌi, kuurugu oona kuꞌbu a nïïmö tiki iini, “ꞌBiiꞌbala eede minna agu oꞌo natagüünï ana ungngo kungngo? Aꞌa nja pupa tiya üüdü kadhügürü ungngo ma tawwa ꞌbuugu ma oꞌo ꞌdo.”

49 Ïkïrï ka tiki eene, “Kawwa aaga ꞌbuugu ma aꞌa amana? Taalo aaga kussu aꞌda ara aꞌa tanna ka ꞌdï tiya Pupa tiya eede?” 50 Eege taalo kassumunaana ka tumma tanno iini ka teemaga co eene no.

51 A Yasu tunggeene nja eene kaco Nasira taalo asilli tumma neene, a nïïmö tagümmü tumma na miini no ka eedi mafa kide. 52 A Yasu taginggiridene ka tuuꞌda nja taꞌdara ka Masala kidha nja kadu.

3

Talaana na Yühanna ya tatambeese ya

(Matta 3.1–12; Murkus 1.1–8; Yühanna 1.19–28)

1 Ka Uugaara Tibaariyos Kayisar ka ndaguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga ana awwa ka tauugaara tanno iini ya, aga uugaara Bilatus Albunti ka Yahüüdiya, a Hirüdüs taga uugaara ma Jaliil, aꞌda aga uugaara örre yiini Fïlïbüs ka Itooriya nja Tarkunitis, Lisanios taga uugaara ma Abilina. 2 Ka naguuru tanno Hanan nja Kiyaafa kada naguugaara ma kaꞌboge ma la ma Masala, ka naguuru tanno miini no ka kööꞌdönja tumma na Masala a Yühanna ꞌbiiꞌbala ya Sakariya aꞌda ungngo ka dhïïle. 3 Ïkïrï ka co a naanya tanno akete ka Ürdün no ümmünü kadu aꞌda kööꞌdö tambeesedene amang kene taadha ka tatoroko. 4 Afa ma neꞌbi Asaiya ka takiri ka sorne,

“Kafara takeere ka dhïïle,

Aaga indinaana fïïnï ka Uugaara kuꞌbu,

ka tadhidho.

5 A nagoolo tadigine nyeꞌdꞌde,

a naꞌdikinya nja nakürünggürü tadhigiga kuꞌbu

a nafïïnï nabukoꞌdolengge no tadhidho

a narukuteene takïꞌdïnja kuꞌbu.

6 A kadu nyeꞌdꞌde tiji toolonadene na Masala.”*

7 A Yühanna tiki a kadu tanno ööꞌdö ka tambeese kini no, “Aaga na laala ma nöönï no, mada agalaana aaga, aaga tïïsö a tagorooꞌbo tanno unggunu töꞌdö no? 8 Aaga üünï eema ya aꞌdiila ya amang kada tussu adene aꞌda kaadha aaga ka tatoroko, aaga tafa teema ka nanggeyi tanno ada aꞌda Abrahiim ya pupa tiya ada, ïkïrï aꞌa ka tiki aaga, Masala mana türü mataꞌbele nïïgïsï no manangnga eege kada laala tiya Abrahiim. 9 A ꞌbïtïngngö asa kafa tananja ka ꞌbereere ma fa, fa ya taalo eene ïïye kaꞌdiila ya ara ta tendhe apügünja ka ïssï.”

10 A kadu tindini iꞌi kiki, “Ara ungngo tönynyö ꞌbïtïngngö?”

11 Ïkïrï Yühanna ka tapadaga tumma eene iki, “Ömöꞌdï ya ana enꞌdi eera ya, agona a tiya a tenꞌdi ka titaalo kini ya, a ömöꞌdï ya kuri ka tanna kini ya, osso kide nja ömöꞌdï tiya ꞌdöngngönyö ya.”

12 A kadu na ama tuluꞌba no töꞌdö kini ma tambeese eege kindini iꞌi kiki, “Ka Tatalaana, ara ungngo tönynyö ꞌbïtïngngö?”

13 Iki eene, “Aaga fa tama tuluꞌba ka kadu adhabbu ada yaada ka asaasa kene ya.”

14 A nasigira tindini iꞌi, “Ara ungngo tönynyö?”

Iki eene, “Aaga fa tarumuru eema ka kadu a rüsü aaga fa tümmü kadu a korokoro. Aaga amma ka tiya a naguugaara tanno ada kamana aaga ya.”

15 Kadu ꞌdo kakïndhïgï Almasiihi kindini ajeene ma Yühanna kiki, “Almasiihi yungngo?”

16 Ïkïrï Yühanna ka tiki eene, “Ara aꞌa tambeese aaga a ꞌbïïdï, lakiini ömöꞌdï inggide ara töꞌdö ana türü adagiiꞌbi aꞌa, taalo aꞌa nara tambaanya tinggili meena ma egïïde tiya iini, iꞌi yungngo ara tambeese aaga a Koronggore tiya Insili ya nja ïssï. 17 Siꞌdiga ma ungngo iini ka nïïsö miini kara tuunu migile ka ꞌdeeli uurugu co ꞌboode ara kafü ïssï na taalo kara teyi no ka koforo.”

18 A Yühanna tageema tumma na ꞌdiila no nja kadu ma eema dhabbu aꞌda kaadha ka nafïïnï tanno eene no. 19 A Yühanna tageema nja Hirüdüs ya uugaara ya, kudumma iini kaꞌduga aka ma örre tiya iini Fïlïbüs mana eere aꞌda Herüdiya atagalinggo eema ya toroko ya dhabbu. 20 A Hirüdüs tagusu tatoroko ka tanno illi no niini ka tümmü Yühanna unggu ka pabuusu.

Tambeesedene na Yasu

(Matta 3.13–17; Murkus 1.9–11)

21 A kadu tagambeesedene nyeꞌdꞌde kungngo, a Yasu tagambeesedene tekere, a kini ka ndeema nja Masala ya, a ꞌdotomboꞌdo tatanfaꞌda. 22 A Koronggore ya Insili ya tidhi kini ka oona kafeene nja ndalambo. A tumma töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo kiki, “Oꞌo na ꞌBiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi dhorro ya, kaꞌdiila oona eede ma oꞌo.”

Kadaada ma Yasu

(Matta 1.1–17)

23 Ka nagürüünü tanno Yasu ka ndöꞌdö kukumu ömöꞌdï kaco iisine ïkïrï ka tümmü linggo niini a kadu tiki kide aꞌda ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf,

ꞌbiiꞌbala ya Aali, 24 ꞌbiiꞌbala ya Matasat,

ꞌbiiꞌbala ya Lawi, ꞌbiiꞌbala ya Maliki,

ꞌbiiꞌbala ya Yanna, ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf,

25 ꞌbiiꞌbala ya Matasiyas, ꞌbiiꞌbala ya Amus,

ꞌbiiꞌbala ya Nahüm, ꞌbiiꞌbala ya Hasili,

ꞌbiiꞌbala ya Najayi, 26 ꞌbiiꞌbala ya Mat,

ꞌbiiꞌbala ya Matasiyas, ꞌbiiꞌbala ya Shamii,

ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf, ꞌbiiꞌbala ya Yahüüsa,

27 ꞌbiiꞌbala ya Yünan, ꞌbiiꞌbala ya Riisa,

ꞌbiiꞌbala ya Zarbabil, ꞌbiiꞌbala ya Shaltiil,

ꞌbiiꞌbala ya Niiri, 28 ꞌbiiꞌbala ya Maliki,

ꞌbiiꞌbala ya Adi, ꞌbiiꞌbala ya Küsam,

ꞌbiiꞌbala ya Elmidaam, ꞌbiiꞌbala ya Ïïra,

29 ꞌbiiꞌbala ya Yashu, ꞌbiiꞌbala ya Aliyaser,

ꞌbiiꞌbala ya Yüriim, ꞌbiiꞌbala ya Matasat,

ꞌbiiꞌbala ya Lawi, 30 ꞌbiiꞌbala ya Shamön,

ꞌbiiꞌbala ya Yahüüsa, ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf,

ꞌbiiꞌbala ya Yünan, ꞌbiiꞌbala ya Aliyakiim,

31 ꞌbiiꞌbala ya Maliya, ꞌbiiꞌbala ya Minan,

ꞌbiiꞌbala ya Matasa, ꞌbiiꞌbala ya Nasaan,

ꞌbiiꞌbala ya Dawud, 32 ꞌbiiꞌbala ya Yessi,

ꞌbiiꞌbala ya Obiid, ꞌbiiꞌbala ya Büwas,

ꞌbiiꞌbala ya Salmöön, ꞌbiiꞌbala ya Nahashön,

33 ꞌbiiꞌbala ya Aminadab, ꞌbiiꞌbala ya Admi, ꞌbiiꞌbala ya Arni,

ꞌbiiꞌbala ya Hasrüün, ꞌbiiꞌbala ya Fares,

ꞌbiiꞌbala ya Yahüüsa, 34 ꞌbiiꞌbala ya Yaguub,

ꞌbiiꞌbala ya Ishak, ꞌbiiꞌbala ya Abrahiim,

ꞌbiiꞌbala ya Tareh, ꞌbiiꞌbala ya Nahür,

35 ꞌbiiꞌbala ya Sürüüj, ꞌbiiꞌbala ya Raw,

ꞌbiiꞌbala ya Falij, ꞌbiiꞌbala ya Abir,

ꞌbiiꞌbala ya Shaleh, 36 ꞌbiiꞌbala ya Ginan,

ꞌbiiꞌbala ya Arfakshaad, ꞌbiiꞌbala ya Sam,

ꞌbiiꞌbala ya Nööh, ꞌbiiꞌbala ya Lamak,

37 ꞌbiiꞌbala ya Mütüsaleh, ꞌbiiꞌbala ya Akanuk,

ꞌbiiꞌbala ya Yard, ꞌbiiꞌbala ya Mahaliil,

ꞌbiiꞌbala ya Ginan, 38 ꞌbiiꞌbala ya Anush,

ꞌbiiꞌbala ya Shiit, ꞌbiiꞌbala ya Adam,

ꞌbiiꞌbala ma Masala.

4

Taꞌbꞌbadene na Yasu

(Matta 4.1–11; Murkus 1.12–13)

1 A Yasu tafada ka Ri ma Ürdün a Koronggore ya Insili ya tadigi kini ka oona, a Koronggore tükü iꞌi koꞌdo aaco dhïïlï. 2 Adaganna ka dhïïlï a füngngö ukumu kadu keera, Ebliisi ka taꞌbꞌba iꞌi itaalo aagu nïïmö, kini ka ndatïïmö füngngö ya miini ya, ïkïrï ïïre ka tümmü iꞌi.

3 Ïkïrï Ebliisi ka tiki iini, “Üürü oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala ya, iki a mïsï tammo ma temꞌbele kada miteene.”

4 A Yasu tiki iini aꞌda, “Iki sorne aꞌda, ‘Taalo miteene oogo ma ungngo ömöꞌdï keefe ka ꞌdï iini unggodho oogo.’*”

5 A Ebliisi tunggu iꞌi co anya tammo adhonggoro mo koꞌdꞌdo aala iꞌi ka eema ma tauugaara ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde. 6 Iki iini, “Ara aꞌa tanangnga eema ya oꞌo nyeꞌdꞌde kungngo a türü miini, kudumma iini ka ananja aꞌa nara tanangnga ömöꞌdï tiya eede ka asaasa iꞌi ya. 7 Küdü kara tüürü kuꞌbu namma kede ana eedi ya, ara eema ya ta tiya üüdü nyeꞌdꞌde kungngo.”

8 A Yasu tiki iini aꞌda, “Sorne iki aꞌda, ‘Üürü kuꞌbu ana küüge kidha ma Masala Uugaara müüdü nalinggo ada oono unggodho oogo.’†”

9 Ïkïrï Ebliisi ka ꞌduga iꞌi aaco Örsaliim iini, unggu iꞌi co ꞌdasala ma la ma Masala koꞌdo assa ka tiki iini, “Üürü oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala ya, pügü eyi yüüdü caaꞌbu ndama kita. 10 Kudumma sorne ka tiki aꞌda,

‘Ara Masala tiki a kadhangga ta noono kööꞌdö tafa küdü.

11 Kara taada oꞌo ana iisine tanno eene amang ka mïsï tafa tïrïnï oꞌo ka awwa.’‡”

12 A Yasu tiki iini, “Iki sorne aꞌda, ‘Fa taꞌbꞌba Masala Uugaara müüdü ka oona.’§”

13 Ka Ebliisi ka ndafara taꞌbꞌbaana niini ïnꞌdïlï ya ïkïrï ka tinyi iꞌi kuꞌbu tikinggi.

Yasu atta linggo niini ka Jaliil

(Matta 4.12–17; Murkus 1.14–15)

14 A Yasu tafada a türü ma Koronggore aaco Jaliil a tumma niini tussu adene ka naanya ka oona nyeꞌdꞌde kungngo. 15 A tagalaana kadu ka naala ma talaana tanno eene, a kadu nyeꞌdꞌde takïndhïgï iꞌi koꞌdo.

Kadu ma Naasira kanu ka Yasu

(Matta 13.53–58; Murkus 6.1–6)

16 Ïkïrï Yasu ka co Nasira kita iini ka tasere kide ya, aaco la ma talaana ka uuru ma Saꞌbidi afa ma tiya iini katadaada ya kungngo, ïkïrï ka fïkïꞌdö ma tïïrï tumma ka sorne. 17 Kanangnga sorne ma neꞌbi Asaiya iini, ïkïrï ka tafaꞌda sorne aluna ꞌbuugu ya iki aꞌda,

18 “Koronggore ya Uugaara ungngo eede ka oona,

kudumma oono ka kürünü aꞌa nööꞌdö

teemaga tumma naꞌdiila no co a kadu tanno asanggeema no.

Nuurugu kadu na ka pabuusu no kürö,

nafaꞌda kisinsoro ka ïïye,

napa ka kadu tanno anna ka tadasaga no.

19 Nadirina tumma a kadu ma ürüünü tiya Uugaara ka ndöꞌdö toolona kadu noono.”*

20 Ïkïrï ka tapudaana sorne ka oona, ümmünü ömöꞌdï tiya afa ka la ma talaana ya, ara ka temmi, a kadu na ka la ma talaana no nyeꞌdꞌde kungngo takïrï ïïye iini ka oona. 21 Ïkïrï ka tiki eene, “Tumma naada kataföönyö ꞌbïtïngngö no, kagalinggo adene ka uuru tanno.”

22 A kadu tafünügü iꞌi koꞌdo nyeꞌdꞌde kadhere ka tumma türü tanno öꞌdö kürö ndama nïïnö tanno iini no, keema kiki aꞌda, “Taalo ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf ya miini sa?”

23 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Nussu aꞌa aꞌda ara aaga teema ka tumma no kede koꞌdo aꞌda, ‘Ka Digtöörö, oolona eyi ya üüdü.’ Alinggo eema yüüdü ka tagalinggo ka Kafarnahööm ya ka anya tammo üüdü kita.”

24 Ïkïrï ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma ma timinꞌda aaga, taalo neꞌbi ara tasaasadene ka anya tammo iini. 25 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kaganna iiya ma nagüüme ka Israyil ka ürüünü tiya neꞌbi Ïliya kadhabbu aꞌda kakarumeene tomboꞌdo kaguꞌdu nagürüünü kiidoona a nagatereene ka ïïdümmü kafünü unggodho, ïïre tümmü anya ka oona nyeꞌdꞌde kungngo. 26 A Masala taalo magürünü Ïliya ka aka tökömö ma unggodho kungngo, illi aka ma küüme ka anya ma Sarfa ka Saiyda. 27 A nakünggüꞌdö taganna ka Israyil kadhabbu ka ürüünü tiya neꞌbi Eliasa, taalo oolonadene unggodho kungngo, illi Numan ya ma Süüriya ya.”

28 A tagorooꞌbo tümmü kadu no kanna ka la ma talaana no nyeꞌdꞌde kungngo kene kataföönyö tumma no. 29 Kïkïrï ka fïkïꞌdö kuurugu iꞌi kürö ndama anya kaco nsorondho ma anya tammo oono ka tarüꞌbününja kide mo matra tagürünügü iꞌi caaꞌbu. 30 Lakiini iꞌi aalugu kene ka söödö unggeene.

Ömöꞌdï ma koronggore tiya toroko ya

(Murkus 1.21–28)

31 A Yasu taꞌbarda aaco Kafarnahööm ka Jaliil, alaana kadu ka uuru ma Saꞌbidi. 32 A kadu tadhere ka talaana tanno niini kudumma iini ka teema a türü. 33 Ömöꞌdï inggide ka la ma talaana a koronggore ma naꞌbu tiya toroko ya ungngo iini ka oona aadhiya koꞌdꞌdo iki, 34 “Ka Yasu ma Nasira, nasaasa oꞌo minna kïdï ka oona? Nöꞌdö oꞌo ma taama ungngo? Nussu aꞌa aꞌda oꞌo na mada. Oꞌo na ömöꞌdï tiya Masala ya Insili ya!”

35 Ïkïrï Yasu ka kirnaana kini iki iini, “Kïꞌdöönö! Aayu kürö ka ömöꞌdï tiya ka oona!” Ïkïrï naꞌbu ka taraꞌbaga iꞌi co ka kadu ka söödö ööꞌdö kürö, ömöꞌdï taalo ïlï oona.

36 A kadu tadhere kindini ajeene kiki aꞌda, “Tumma öjö eege kungngo, kudumma iini ka teema nja nagoronggore tanno oroko no a türü kicci a kürö.” 37 A eere ya Yasu tanyala kuꞌbu ka naꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.

Yasu oolona kadu kadhabbu

(Matta 8.14–17; Murkus 1.29–34)

38 A Yasu töꞌdö kürö ndama la ma talaana aaco ꞌdï kita Samaan aꞌda maagu ꞌbürüdü ꞌberki miini, kïkïrï ka tageema nja iini aꞌda oolona oogo. 39 Ïkïrï ka co iti kono ka oona asanna ka ꞌbürüdü marooro kaꞌdiila mafïkïꞌdö müünï ada kuri eene.

40 A ꞌbuugu ka ndataamu ya, ïkïrï kadu kööꞌdö a kadu tanno amaara no kadhoonyo a Yasu, tïkïrï ka tümmünü iisine kene ka oona kanggondho oolona eege. 41 A naganaꞌbu ticci a kürö ka kadu ka oona dhabbu kiidhe keema kiki, “Oꞌo no ꞌBiiꞌbala ma Masala!” Agirnaana kene taalo afa kene keema, kudumma eene ka tussu aꞌda iꞌi ya Almasiihi.

Yasu alaana ka la ma talaana

(Murkus 1.35–39)

42 Ka taka ka ndaadha ïkïrï Yasu ka ööꞌdö kürö aaco ꞌbuugu tiya kadu ka titaalo kide ya, a kadu tagawwa ꞌbuugu miini, kïkïrï kaluna iꞌi kümmünü iꞌi kuꞌbu ïïꞌdï tunggeene inyi eege kuꞌbu. 43 Ïkïrï ka tiki eene, “Aꞌa nasaasa teema ka tumma ma tauugaara ma Masala na ꞌdiila no, naco ka kadu ka naanya töccö afeꞌde, kudumma eede nagürünüdene aꞌda naco teema tumma no.”

44 A Yasu tagalaana kadu ka naala ma talaana ka Yahüüdiya nyeꞌdꞌde kungngo.

5

Yasu ümmünü kadalaadene na dhidha no

(Matta 4.18–22; Murkus 1.16–20)

1 Uuru miini kinggide ka Yasu ka taꞌdïngnge ka tinggini ma to ma Genisaret, a kadu tarügü kini ka oona ma taföönyö tumma ma Masala. 2 Ïkïrï Yasu ka tasala namürkabü keera ka tinggini ma to, a kadu na ümmü kïlöögö no töꞌdö koꞌdo ndama eene kagunu nasaꞌbaka. 3 Ïkïrï Yasu ka sïrö mürkabü ma Samaan iki iini, “Sigi keere ka ꞌdukundaala ka oona.” Ïkïrï ka temmi ka mürkabü alaana kadu.

4 Kini ka ndatïïmö tumma niini ya, ïkïrï ka tiki a Samaan, “Aaga sigi co söödö aaga taraꞌbaga nasaꞌbaka naada co ꞌbïïdï aaga tümmü kïlöögö.”

5 Ïkïrï Samaan ka tiki a Yasu, “Ka Tatalaana, kadhügürü ungngo ooso ïnꞌdïlï, ungngo taalo kaduna nïïmö, lakiini kudumma üüdü ka tiki ara ungngo taraꞌbaga co.”

6 Kïkïrï ka taraꞌbaga nasaꞌbaka co ꞌbïïdï kümmü kïlöögö kadhabbu, a nasaꞌbaka tadigine ka kete ka töörese. 7 Kaalaga iisine a köje tanno ka mürkabü tökömö no aꞌda kööꞌdö takinyi eene, yungngo eene kööꞌdö kadigi namürkaꞌbü ateera meene ka ndakete ka tööꞌdï. 8 Ka Samaan Bütrüs ka tassa ka tumma tanno ya, ïkïrï ka tüürü kuꞌbu ka Yasu kidha ana küüge iki iini, “Tatalaana, sigi co kanna kide ka oona, aꞌa na ömöꞌdï tiya atoroko ya.”

9 A Samaan tadhere nja köje nyeꞌdꞌde kudumma dhabbu ma kïlöögö tanno eene ka tümmöönö no. 10 A Yaguub nja Yühanna, laala ya Zaꞌbedi na linggo nja iini no tadhere afeꞌde, ïkïrï Yasu ka tiki a Samaan, “Fa tariꞌba ndama uuru tanno ara aꞌa tanangnga oꞌo ka kinne kadu ka ööye ma kïlöögö.”

11 Kene ka ndafada a namürkabü kaco a tinggini ma to ya, kïkïrï ka arooro kaꞌbilnaana eema kuꞌbu ïnꞌdïlï kungngo kara ka tuurna iꞌi keere.

Yasu oolona ömöꞌdï ma kutukunya

(Matta 8.1–4; Murkus 1.40–45)

12 A Yasu taganna ka anya tökömö, ömöꞌdï inggide ana kutukunya ka oona, ïkïrï ka tasala Yasu, üürü kini kidha adho üüdü kuꞌbu iki iini, “Ka Tatalaana, üürü küdü kara tasaasa ara oꞌo taagala maara eede ka oona.”

13 Ïkïrï Yasu ka kilina nïïsö aaꞌba iꞌi ka oona iki, “Namma aꞌa sa aꞌdiila ma.” A kutukunya tarooro ka titaalo. 14 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Fa tadirina ömöꞌdï töccö ꞌdo, lakiini kolo naco tala oona a taꞌboge naco tïrrï oona nüüdü afa ma tiya Müüsa ka tirina ya ma taagala oona nüüdü amang kene tussu iini.”*

15 A tumma na Yasu tanyala ka naꞌbuugu ka oona ïnꞌdïlï kungngo, a kadu töꞌdö kini kadhabbu meene ka föönyö tumma niini koolonadene ka maara tammo eene. 16 Lakiini iꞌi unggeene agedhe eyi yiini ma teema nja Masala.

Yasu oolona mügüre

(Matta 9.1–8; Murkus 2.1–12)

17 Uuru öccö kinggide iini ka tagalaana kadu aꞌda naFariisi nja katalaana ma serïye tiya Müüsa kungngo kemmi, köꞌdö ndama naanya ma Jaliil nja Yahüüdiya nja Örsaliim, a türü na Masala kungngo a Yasu miini ka toolona kadu ka maara. 18 A kadu töꞌdö a mügüre ka sekede kadagawwa fïïnï ma tunggu iꞌi co ꞌbügöörï ma tanangnga iꞌi ka Yasu kidha. 19 A kene ka titaalo kaduna fïïnï kudumma kadu ka tadhabbu ya, kïkïrï ka sïrö ꞌdasala kafaꞌda ööye kunggu iꞌi caaꞌbu a sekede tiya iini ka kadu ka söödö ka Yasu kidha.

20 Ka Yasu ka tasala tamma ana eedi neene dhorro no ïkïrï ka tiki a mügüre, “Ka ömöꞌdï, noolonadene oꞌo ka tatoroko tanno üüdü.”

21 Kïkïrï katalaana ma serïye nja naFariisi ka tindini ajeene kiki aꞌda, “Ömöꞌdï öjö iꞌi yungngo eela Masala ungngo? Taalo ömöꞌdï ma toolona tatoroko illi Masala unggodho oogo!”

22 A Yasu tussu tumma neene ka nanggeedi no, iki eene, “Tumma minna eege kungngo ada ka nanggeedi? 23 Öjö iꞌi yungngo ipalapala? Tiki aꞌda, ‘Tatoroko nüüdü koolonadene,’ alla tiki aꞌda, ‘Fïkïꞌdö nunggeene’? 24 Amang kada tussu aꞌda türü kungngo a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka ꞌbüdhülü ma tama tatoroko ka kadu ka oona.” Ïkïrï ka tiki a mügüre, “Aꞌa niki oꞌo fïkïꞌdö naꞌduga sekede yüüdü naco ꞌdï kita üüdü.”

25 Arooro ka fïkïꞌdö kene kidha aꞌduga sekede yiini ka tafüngngö kide ya, aco ꞌdï kita iini afünügü Masala koꞌdo. 26 A kadu nyeꞌdꞌde tadhere kafünügü Masala koꞌdo, a riꞌba tümmü eege kiki, “Kadïnö ungngo ka eema keefe ka uuru tanno.”

Yasu ümmünü Lawi

(Matta 9.9–13; Murkus 2.13–17)

27 Ndama kanna a Yasu tunggeene, asala ömöꞌdï ya ama tuluꞌba ka kadu ya, ana eere aꞌda Lawi, emmi ka ꞌbuugu ma tuluꞌba, ïkïrï ka tiki iini, “Uurna aꞌa keere.” 28 Ïkïrï ka arooro ka fïkïꞌdö uurna iꞌi keere aꞌbilnaana eema yiini kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo.

29 A Lawi tagüünï ada kuri a Yasu dhabbu ka ꞌdï kita iini a kadu ma tuluꞌba nja kadu töccö kinggide nja eene kadhabbu. 30 A naFariisi nja katalaana ma serïye tanno eene teema nja kadalaadene tanno Yasu kiki, “Kagu aaga eema aaga tooye nja kadu ma tuluꞌba nja kadu tanno oroko no amana?”

31 A Yasu tiki eene, “Taalo kadu na ꞌdiila no kasaasa digtöörö illi kadu no amaara no. 32 Taalo aꞌa nöꞌdö tümmünü kadu na ꞌdiila no nöꞌdö aꞌa tümmünü kadu na oroko no aꞌda kaadha ka tatoroko.”

Tindineene ma tümmü tenege

(Matta 9.14–17; Murkus 2.18–22)

33 A kadu öccö tiki a Yasu, “Kadalaadene na Yühanna nja tanno naFariisi kümmü tenege kafara ka Masala turi, lakiini kadalaadene nüüdü kagu eema kooye.”

34 A Yasu tiki eene, “Ara aaga tanangnga kadu na tatarna ka tümmü tenege ka uuru tanno miini no aꞌda tatarna inggide nja eene? 35 Lakiini uuru kinggide a tatarna kara taꞌdugadene kene ka söödö kara saga tümmü tenege ka uuru tanno miini no.”

36 A Yasu tadirina tumma eene, “Taalo ömöꞌdï ara töörese tenꞌdi ma issi mo arꞌda ka tammo illi mo kudumma a tenꞌdi tammo issi mo mara tiriseene, a tenꞌdi ma illi mo taalo mara co koona nja tammo issi mo. 37 A ömöꞌdï taalo ara tuuru ngeeli na aleefe tedhe no ka ꞌbelde tammo illi mo kudumma ngeeli tanno aleefe tedhe no, kara töörese ꞌbelde, a ngeeli tuurunja co, a ꞌbelde tagaꞌdadene. 38 Lakiini ara ngeeli na aleefe tedhe no tuurunja ka ꞌbelde tammo issi mo. 39 Taalo ömöꞌdï asaasa tooye ngeeli na aleefe tedhe no aꞌda andakooye ngeeli na illi no assa ka tiki, ‘Ngeeli na illi no kaꞌdiila.’ ”

6

Tindineene ma uuru ma Saꞌbidi

(Matta 12.1–8; Murkus 2.23–28)

1 A Yasu tagunggeene ka nasigeene nja kadalaadene tanno iini ka uuru ma Saꞌbidi, a kadalaadene niini tïkïrï ka tuuꞌbu migile kuuyu kaguri. 2 Ïkïrï naFariisi öccö ka tindini eege iki eene, “Minna agu aaga, aaga tüünï eema ya taalo ya üünïdene ka uuru ma Saꞌbidi ya?”

3 Yungngo a Yasu ka tiki eene, “Taalo aaga ka kïïrï tumma ka sorne ma Dawud ka tagüünï ka ïïre ka tümmü iꞌi nja kadu tanno iini? 4 Aꞌda inynyo la ma Masala aꞌduga Miteene ma Masala, adaguri inya a kadu tanno iini, aꞌda taalo kadu nyeꞌdꞌde kaguri illi kaꞌboge unggodho eege.” 5 A Yasu tiki eene, “ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü iꞌi ya uugaara ma Saꞌbidi.”

Ömöꞌdï ya eyi ka nïïsö ya

(Matta 12.9–14; Murkus 3.1–6)

6 Ka uuru ma Saꞌbidi tökönö a Yasu kico la ma talaana alaana kadu aꞌda ömöꞌdï inggide eyi ka nïïsö ma kuri. 7 A katalaana ma serïye ma Masala nja naFariisi tadinaana iꞌi koꞌdo ma tassa kini ara toolona kadu ka uuru ma Saꞌbidi amang kene taluna nïïmö ya toroko kini ma tümmünü iꞌi a naguugaara. 8 Lakiini Yasu ussu tumma neene ka nanggeedi no, ïkïrï ka tiki a ömöꞌdï tiya eyi ka nïïsö ya, “Fïkïꞌdö naꞌdïngnge ka kadu kidha.” Ïkïrï ömöꞌdï ka fïkïꞌdö aꞌdïngnge kene ka söödö. 9 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tindini aaga, ataꞌdiila kaja kara tüünï eema ya aꞌdiila ya ka uuru ma Saꞌbidi alla linggo ma eema tiya toroko ya? Toolona ömöꞌdï eefe ka ꞌdï alla taama iꞌi?” 10 Ïkïrï Yasu ka ꞌdünügü ïïye eene koꞌdo assa ka tiki a ömöꞌdï tiya eyi ka nïïsö ya, “Kilina nïïsö nüüdü.” Ïkïrï ka kilina nïïsö niini karooro kaꞌdiila. 11 A naFariisi tadiginigo a tagorooꞌbo kindini ajeene ma nïïmö tiya eene kara talinggo ana Yasu ya.

Yasu esse kadafïïnï na adaꞌbaaga kafünü eera no

(Matta 10.1–4; Murkus 3.13–19)

12 Ka naguuru tanno miini no, asïrïgö Yasu co anya koꞌdo ma co tafara ka Masala, üpü ooso co ïnꞌdïlï miini kafara ka Masala. 13 Ka taka ka ndaadha ya, ïkïrï ka tagümmünü kadalaadene niini, agese kene kadaꞌbaaga kafünü eera, anangnga eere eene aꞌda kadafïïnï, 14 Samaan yiini ka anangnga eere iini afeꞌde aꞌda Bütrüs ya nja Andraws örre yiini, nja Yaguub nja Yühanna nja Fïlïbüs nja Bartülmaws, 15 nja Matta nja Tööma nja Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Halfa nja Samaan tiya eene katümmünü iꞌi aꞌda tataguꞌdaana ka eedi ya, 16 nja Yahüüsa ꞌbiiꞌbala ya Yaguub nja Yahüüsa Askaryüütï ya kümmünü Yasu a nadiidi miini.

Yasu alaana afada oloona

(Matta 4.23–25)

17 Ïkïrï Yasu ka taꞌbardaga caaꞌbu ndama ꞌdikinya nja kadafïïnï tanno iini aco ꞌdolodho, a kadalaadene niini nja kadu kadhabbu tarügü kini ka oona, köꞌdö ndama naanya ma Yahüüdiya nja Örsaliim nja naanya ma Suur nja Saiyda ka tinggini ma to. 18 Köꞌdö taföönyö tumma kini nja iini ka toolona eege ka maara, a kadu na ana naganaꞌbu ka oona no toolonadene. 19 A kadu nyeꞌdꞌde tasaasa tümmü iꞌi ka oona ana iisine kudumma a türü ka takicci a kürö ndama iini ka oona koolona kadu nyeꞌdꞌde kungngo.

Dhodhdho nja müürü

(Matta 5.1–12)

20 Assa ka kadalaadene tanno iini koꞌdo iki,

“Aꞌdiila oona kada aaga na eema ka titaalo ada no,

kudumma ada kaluna tauugaara ma Masala.

21 Aꞌdiila nja aaga aaga no ïïre kagu aaga ꞌbïtïngngö no,

kudumma ada kara saga tüüsü.

Aꞌdiila nja aaga aaga na afara ꞌbïtïngngö no,

kudumma ada kara saga takijeene.

22 Aꞌdiila nja aaga a kadu kara takïrïmï aaga,

kasoro aaga keela aaga,

kanu ka eere tiya eede afa nïïmö ya toroko ya kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü.

23 “Aaga adhodho aaga tasiili ka uuru tanno miini no, kudumma eema ungngo ada ka ꞌdotomboꞌdo adhabbu kudumma kafaafa meene ka kalinggo ana naganeꞌbi nggeege.

24 Lakiini amꞌba kada aaga na ma eema dhabbu no

asa aaga tagaꞌduga talïngnge naada.

25 Amꞌba kada aaga na üüsü ꞌbïtïngngö no,

ara ïïre sa kagu aaga.

Amꞌba kada aaga na kijeene ꞌbïtïngngö no,

ara aaga sa katamüürü, aaga tafara.

26 Amꞌba kada aaga na kadu ka tïndhïgï aaga koꞌdo nyeꞌdꞌde no,

kagüünï kafaafa ma aaga a naganeꞌbi tanna korokoro no nggeege.

Tasaasa nadiidi

(Matta 5.38–48; 7.12)

27 “Lakiini ara aꞌa tadirina tumma aaga, aaga na toodo ka tumma tanno, aaga asaasa nadiidi naada, aaga taꞌdiila nja kadu tanno akïrïmï aaga no. 28 Aaga amana baraka a kadu tanno linggo aaga no, aaga afara ka Masala ma kadu tanno akïrïmï aaga no. 29 Ka ömöꞌdï kabbü oꞌo ka tanggarama ya, nafele no iini. Üürü ömöꞌdï aꞌduga tenꞌdi müüdü ma ꞌdoogo mo nafa taꞌdükü tenꞌdi müüdü ma teene mo. 30 A ömöꞌdï kara tasaasa nïïmö küdü nanangnga iini, a ömöꞌdï kara taꞌduga nïïmö küdü ya fa taꞌduga kini afeꞌde. 31 Eema yaada ka asaasa kadu kadüünï ana aaga ya, agüünï ana eege nggeege.

32 “Kada kara tasaasa kadu na asaasa aaga no ꞌdee, taꞌdiila naada eege kïïye? Kadu na oroko no ka asaasa kadu na asaasa eege no afeꞌde. 33 A kada kara talinggo taꞌdiila nja tanno alinggo taꞌdiila nja aaga no, ara aaga töꞌdö keere aminna? Münda kadu na oroko no küünï nggeege. 34 A kada kara tamana eema a kadu a kömüsü aꞌda kassa ka tapadaga aaga ꞌdee, ara aaga tümmü minna kide? Münda kadu na oroko no kamana eema a kadu a kömüsü, amang kene tapadaga eene. 35 Lakiini aaga asaasa kadu na diidi aaga no, aaga taꞌdiila nja eene, aaga amana eema eene aaga tafa tamꞌbirina kene. Nggeege ya, ara aaga taluna talïngnge naada na dhabbu no, amang kada ta laala tiya Masala ma koꞌdo mo, kudumma oono mamana eema a kadu tanno taalo kamana taꞌdiila oono no nja tanno oroko no. 36 Aaga ana ꞌbangnga ma kadu, afa ma Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya kaana ꞌbangnga kungngo.

Fa taꞌbunu tumma ka kadu könö ka oona

(Matta 7.1–5)

37 “Aaga fa taꞌbunu tumma ka kadu könö ka oona, amang ka Masala tafa taꞌbunu kada ka oona, aaga fa tümmü kadu amang ka Masala tafa tümmü aaga tekere, aaga eefi ada kadu amang ka Masala ta eefi kada. 38 Aaga amana eema a kadu amang ka Masala tamana aaga, almiti madigine koꞌdꞌdo mo, ara aaga taꞌduga ana iisine, almiti maada ka talaala eema a kadu kide mo, oogo mungngo a Masala kara talaala eema ada kide.”

39 A Yasu tadirina tumma eene iki, “Ara soro tümmünü soro ka tino? Taalo kara taꞌdïnggö co ööye ateera meene? 40 Taalo tatalaadene agiiꞌbi tatalaana yiini, kini ka ndussu eema ꞌdo ya assa ka taköje nja iini.

41 “Minna agu oꞌo nadïnö ndeꞌde no ka örre tiya üüdü ka ööye no, ara oꞌo ka titaalo nadïnö ndageeꞌdi nüüdü ka ööye no amana? 42 Ara oꞌo tiki a örre yüüdü aꞌda, aayu naꞌduga ꞌbandïïsï üdü ka ööye nya, ara oꞌo kafa ka ꞌbandïïsï üdü ka ööye taalo nindineene. Ka ꞌbaga, unggu ndageeꞌdi kürö üdü ka ööye tikinggi, amang küdü tiji ꞌbuugu taꞌdiila nassa ka tunggu ꞌbandïïsï kürö ndama örre tiya üüdü ka ööye.

Fa nja ïïye miini

(Matta 7.16–20; 12.33–35)

43 “Kudumma fa tiya aꞌdiila ya taalo ateene ïïye na oroko no, fa ya toroko ya taalo ateene ïïye na aꞌdiila no. 44 Kussu kadu fa ana ïïye miini, taalo kadu karumu ïndïïye ka fa ma kira, kitaalo karumu kiꞌbimꞌbi ka ndhaaru. 45 Ömöꞌdï ya aꞌdiila ya amanaga eema ya aꞌdiila ya kürö ndama eedi tiya iini ya aꞌdiila ya, a ömöꞌdï ya toroko ya, eema ya toroko ticci a kürö ndama eedi tiya iini ya toroko ya, nïïmö ya ka eedi ya iꞌi yungngo onggoꞌdo ka teema iini.”

Katarüꞌböönö keera

(Matta 7.24–27)

46 “Kümmünü aaga aꞌa aꞌda, ‘Uugaara, Uugaara,’ amana aaga sa kitaalo kalinggo a tumma tanno eede? 47 Ömöꞌdï ya ara töꞌdö kede aföönyö tumma neede alinggo iini ya, ara aꞌa tiki aaga aꞌda afeene nja mada? 48 Afeene nja ömöꞌdï tiya arüꞌbü ꞌdï aꞌdüküꞌdü atagïïꞌdö atageese kadese ka ꞌdokonꞌda assa ka tarüꞌbünü kide, ka faaya kööꞌdö akilaana ka ꞌdï, taalo akara tagïꞌdï iꞌi ka oona, kudumma iini ka tarüꞌbünja ka ꞌdokonꞌda. 49 Lakiini ömöꞌdï ya föönyö tumma neede assa ka titaalo alinggo iini ya, afeene nja ömöꞌdï tiya arüꞌbü ꞌdï ka ꞌbüdhülü ünꞌdügüngngö aꞌda taalo ageese kadese. Ïkïrï faaya kööꞌdö agürü ꞌdï arooro ka ꞌdïnggö areere türrüdü miini ka toroko ꞌdo.”

7

Yasu oolona tasaga ya uugaara ma nasigira ma Rööma

(Matta 8.5–13)

1 Ka Yasu ka ndatïïmö tumma niini nyeꞌdꞌde a kadu taföönyö ya, ïkïrï ka tunggeene aco Kafarnahööm. 2 A ömöꞌdï ya alinggo ada uugaara ma nasigira tanno ukumu kadu ka ïïdümmü no, amaara akete ka teyi, uugaara ma nasigira tasaasa iꞌi dhorro. 3 Ïkïrï ka föönyö tumma na Yasu, yungngo iini ka kürünü kadïïfï ma Yahüüdü ka Yasu, aꞌda ööꞌdö toolona ömöꞌdï yiini ka maara. 4 Kïkïrï ka co ka Yasu katagoolomo iꞌi ꞌdo kiki iini, “Ömöꞌdï ya ama üüdü ka tamünügü iꞌi koꞌdo, 5 kudumma iini asaasa kadu naaja, iꞌi yungngo arüꞌbünü la ma talaana ungngo.”

6 Ïkïrï Yasu ka tunggeene nja eene, kini ka ndakete ka ꞌdï ya, ïkïrï uugaara ma nasigira ka kürünü kateefe miini aꞌda kiki iini, “Ka Tatalaana, aꞌda afa taꞌdïgïꞌdï oona üüdü, taalo aꞌa naꞌdiila müüdü kara co a ꞌbügöörï tiya eede. 7 Aꞌa ka eyi tiya eede taalo naꞌdiila meede kara taꞌdïngnge küdü kidha, lakiini tiri tumma a ömöꞌdï yeede toolonadene. 8 Aꞌa ka eyi tiya eede, uugaara ungngo eede tekere na aꞌa tauugaara ma nasigira tökönö, niki a tiya, ‘Unggeene,’ unggeene, niki a tiya, ‘Aayu,’ ööꞌdö. Niki ömöꞌdï tiya alinggo ada aꞌa ya, ‘Alinggo nïïmö ya kungngo,’ alinggo.”

9 A Yasu tadhere kini ka taföönyö tumma no afele, assa ka kadu tanno unggeene nja iini no koꞌdo iki eene, “Ara aꞌa tiki aaga nüfürü aꞌa taduna ömöꞌdï ka tümmü tumma ma Masala ka Israyil afa ömöꞌdï ya.” 10 A kadafïïnï tïkïrï ka tafada kaco ꞌdï kaduna ömöꞌdï ya maara ya kaꞌdiila.

Yasu anangnga ꞌbiiꞌbala ma aka ma küüme keefe ka ꞌdï

11 A taka ka ndaadha ïkïrï ka tunggeene aco anya tammo ana eere aꞌda Nayiin mo, a kadalaadene niini tunggeene nja iini a kadu töccö kungngo eene kadhabbu. 12 Kene ka ndala ïnye ma anya, kïkïrï ka toreene nja kadu ka tunggeene ana ömöꞌdï ka tenggere ka teyi, ömöꞌdï ya eyi ya unggodho ka nïïmö, aꞌda oogo ma aka ma küüme, a kadu ma anya tammo iini mo kunggeene nja oono kadhabbu. 13 Ka Uugaara ka tasala oogo a muuyu moono tagu iꞌi, iki oono, “Fa tafara.” 14 Ööꞌdö kete aaꞌba tenggere a nïïsö a kadu na ümmöönö no töödhï, ïkïrï Yasu ka tiki iini, “ꞌBiiꞌbala, aꞌa niki oꞌo nafïkïꞌdö.” 15 Ïkïrï ka fïkïꞌdö emmi ana tumma, yungngo a Yasu ka anangnga iꞌi a nïïmö tammo iini.

16 A riꞌba tümmü kadu ïnꞌdïlï kungngo kamana taꞌdiila a Masala kiki aꞌda, “Neꞌbi ya ïdhïndhï ya adele oona kaja ka söödö. A Masala töꞌdö a toolona a kadu tanno oono.” 17 A tumma ma Yasu tanyala ka Yahüüdiya nyeꞌdꞌde nja naanya tanno akete koona no.

Yasu nja Yühanna ya tatambeese

(Matta 11.2–19)

18 A kadalaadene na Yühanna tagadünügü eema ya co iini nyeꞌdꞌde. 19 Ïkïrï ka tagümmünü könö keera kagürünü eege ka Uugaara aꞌda kaco tindini iꞌi, “Oꞌo nungngo nara töꞌdö alla ungngo tïndhïgï ömöꞌdï öccö afeꞌde?”

20 Ka kadu tanno eera no ka ndöꞌdö kiki a Yasu, “Yühanna ya Tatambeese ya, agürünü ungngo aꞌda ungngo töꞌdö tindini oꞌo, oꞌo nungngo nara töꞌdö alla ungngo tïndhïgï ömöꞌdï öccö?”

21 Ka uuru tanno miini no akoolona Yasu kadu kadhabbu ka namaara, adagasoro nagoronggore na oroko no ka kadu ka oona, afaꞌda kisinsoro ka ïïye.

22 Ïkïrï ka tapadaga tumma a kadalaadene tanno Yühanna iki eene, “Aaga fada aaga co tadiriniga eema a Yühanna ma eema tiya ada ka tadïnö kide ya aaga taföönyö ya, kisinsoro kafaꞌda ïïye, a namügüre tunggeene, a kadu ma kutukunya tinsili ka oona, a nakïnggïrï taföönyö eema, a kadu na aaya no tajeene, a kadu na eema ka titaalo kene no taföönyö tumma ma Ïnjïïlï. 23 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya taalo anu ka tamma tanno eede no.”

24 A kadu na Yühanna ka kürünü eege keera no tunggeene, ïkïrï Yasu ka tadünügü tumma ma Yühanna a kadu iki eene, “Kada kaco lodho ꞌdee kadïnö aaga ka minna? ꞌBandamꞌbala a tanya kaꞌdïgïꞌdï iꞌi ka oona? 25 Alla kinynyo aaga a kürö aaga taasala minna? Ömöꞌdï ümmü enꞌdi ya kuꞌdaana ya ka oona? Lakiini kadu na ümmü enꞌdi ya aguꞌdaana ya nja kadu tanno eema kada dhabbu kene no, eege kungngo kanna ka nööꞌdï ma naguugaara. 26 Kinynyo aaga akürö aaga tadïnö minna? Neꞌbi? Ara tiki aaga aꞌda ïï, lakiini agiiꞌbi neꞌbi. 27 Tumma na miini no eege kungngo a sorne ma Masala ka tiki,

‘Ara aꞌa tagürünü tafïïnï yeede küdü kidha,

ööꞌdö tindinaana fïïnï üdü kidha.’*

28 Ara aꞌa tiki aaga, Yühanna ïdhïndhï adagiiꞌbi laala ya iiya kadegeene ya ꞌdo, lakiini ömöꞌdï ya idhilli ka tauugaara ma Masala ya ïdhïndhï adagiiꞌbi iꞌi.”

29 A kadu nyeꞌdꞌde taföönyö tumma no nja kadu ma tuluꞌba kamma ka tumma ma Masala kudumma Yühanna ka tambeese eege. 30 Illi naFariisi nja katalaana ma serïye ma Masala kakaanu ka tumma tanno Masala kataanu ka Yühanna ka tambeese eege.

31 A Yasu tiki, “Ara aꞌa tiki aꞌda kafeene sere ma ꞌbïtïngngö nja mada? Kafeene nja minna? 32 Kafeene nja laala tiya anna ka ꞌdadïllö, kiidhe ka köje,

‘Kabünü ungngo kaaru aaga,

aaga tanu ka siili,

ungngo tagüüwe tüüsü ma fara aaga,

aaga taalo kafara.’

33 Öꞌdö Yühanna ya Tatambeese ya taalo agu miteene, taalo ooye ngeeli, aaga tiki aꞌda, ‘Iꞌi indima.’ 34 A ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü töꞌdö agu eema ooye ngeeli, aaga tiki aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya aguri, ake ka ngeeli a teefe ma kadu ma tuluꞌba nja kadu tanno oroko no.’ 35 Ataꞌdara ma Masala kussu adene ka kadu nyeꞌdꞌde kungngo tanno amma ka tumma tanno a Masala no.”

Yasu oolona ka aka tammo toroko mo

36 A taga Fariisi könö tagümmünü Yasu aꞌda aco ꞌdï kita iini ma tagu eema, ïkïrï ka co ꞌdï emmi ma tagu eema.† 37 Maganna aka ka anya tammo iini mo ma toroko mïkïrï ka tussu aꞌda Yasu inni kita taga Fariisi agu eema ya, mïkïrï ka ööꞌdö a sügüꞌde ma kondho. 38 Maco maꞌdïngnge ka Yasu keere mafara, a ꞌbïïdï ma ïïye yoono tasuuru ada kini ka uune muppu ana awu ma üüdü tiya oono, muꞌbꞌbi iꞌi ka uune, maꞌbunaana a kondho.

39 Ka taga Fariisi tiya agümmünü iꞌi ya ka tasala eema ya kadalinggo adene ya, ïkïrï ka teema kini ka eedi iki, “Ömöꞌdï ya kata kaneꞌbi ya, ara tagussu aka mo mümmü iꞌi ka oona mo oogo ma toroko.”

40 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Samaan, ara aꞌa tadirina tumma oꞌo.”

Ïkïrï Samaan ka tiki iini, “Tatalaana, tirina aꞌa.”

41 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Ömöꞌdï inggide asaasa kömüsü ka kadu ka oona keera, anangnga a tiya homsumiya jine, anangnga a tiya hamsiin jine. 42 A nïïmö titaalo kene ma tanangnga iini ka kömüsü, ïkïrï kafa kene kide nyeꞌdꞌde kungngo.” Ïkïrï ka tiki a Samaan, “Ömöꞌdï öjö ana kene tanno eera no, ara tasaasa iꞌi dhindho?”

43 A Samaan tapadaga tumma iini iki, “Niki aꞌa kide aꞌda ömöꞌdï ya ma kömüsü dhabbu ya, iꞌi yungngo agasaasa iꞌi dhindho.”

Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Nadiri oꞌo tumma dhorro.” 44 Ïkïrï Yasu ka tafele assa ka aka koꞌdo iki a Samaan, “Niji oꞌo aka mo? Nöꞌdö aꞌa ka ꞌbügöörï tiya üüdü taalo oꞌo ninyi ꞌbïïdï aꞌa aꞌda nagala uune iini, lakiini oogo magala aꞌa ka uune a ꞌbïïdï ma ïïye muppugu ana awu ma üüdü tiya oono. 45 Taalo oꞌo nööjülü aꞌa dhorro, lakiini oogo marooro ka tuꞌbꞌbi aꞌa ka uune. 46 Na oꞌo taalo nakara taꞌbunaana aꞌa ka üüdü ana uuꞌba lakiini oogo maꞌbunaana aꞌa ka uune a kondho. 47 Nïkïrï aꞌa ka tiki oꞌo, atatoroko tanno oono na dhabbu no moolona Masala kono, kudumma oono ka asaasa ana eedi dhorro, ömöꞌdï ya Masala ka toolona kini idhilli ya iꞌi itaalo asaasa Masala ana eedi dhorro.”

48 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Katanggala tatoroko nüüdü.”

49 A kadu na agu eema no tindini ajeene kiki, “Iꞌi ya mada ma tama tatoroko ka kadu ka oona?”

50 Ïkïrï Yasu ka tiki aka, “Tamma ka Masala nüüdü ka oolona oꞌo, unggeene a taꞌdiila.”

8

Tumma ma tadïnïïgï

(Matta 13.1–9; Murkus 4.1–9)

1 A Yasu tagunggeene ka naanya nja kadafïïnï tanno iini na adaꞌbaaga kafünü eera no, adünnü tumma ma tauugaara na Masala, 2 nja iiya tökönö na unggeene nja iini no niini ka toolona eege ka nagoronggore tanno oroko no nja maara tökömö, Mariyom meene katümmünü oogo aꞌda Almajdaliya mo, ma Yasu ka tagasoro naganaꞌbu ka ïïdümmü kafünü eera kono ka oona, 3 nja Hanna, aka ma Küsï ya afa ka eema tiya Hirüdüs ya, nja Sawsana nja tökönö kadhabbu, kamanaga eema ma eyi tiya eene a Yasu no.

4 A kadu tütü ka tawaana oona ka Yasu ka oona kööꞌdö ndama naanya kadhabbu ïkïrï ka tirina tafeene ma tumma eene, 5 “Afïkïꞌdö taleele ma tara co tadïnïigï, kini ka ndadïnïïgï ya, ïkïrï migile kömö ka tasuli ka fïïnï, a kadu tïsïraana kide ana uune uyi teeraga. 6 Ammo tasuli ka ꞌdokonꞌda mafüꞌdöönö mafada maaya kudumma oono taalo maduna töꞌdöögö. 7 A migile kömö tasuli ka ïmmï ka teene mafüꞌdöönö masere nja ïmmï, ïmmï tamiriꞌdi oogo. 8 A migile kömö tasuli ka ꞌbüdhülü tiya aꞌdiila ya mafüꞌdöönö, mana ïïye dhabbu kukumu kadu ka ïïdümmü (100).”

Ka Yasu ka ndatïïmö tumma ya ïkïrï ka tiki eene, “Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö ya fa kini aföönyö.”

Teema tafeene ma tumma

(Matta 13.10–17; Murkus 4.10–12)

9 A kadalaadene na Yasu tïkïrï katindini iꞌi kiki iini, “Kiki tumma no nya?”

10 A Yasu tiki eene, “Masala manangnga tussu eema na küdhü no ma tauugaara ma Masala tanno aaga, lakiini kadu könö nadünügü aꞌa eene a tafeene ma tumma,

‘Kassa ka tasala taalo kara tijöögö,

Kassa föönyö taalo kara tussu.’*”

Yasu adünügü tumma ma tadïnïïgï co a kadu

(Matta 13.18–23; Murkus 4.13–20)

11 A Yasu tiki eene, “Tumma no kiki kungngo, migile tumma na Masala eege kamiini.

12 “Migile ma asuli ka fïïnï mo, mafeene nja kadu tanno aföönyö tumma na Masala a Ebliisi töꞌdö aꞌduga kene ka nanggeedi, amang kene tafa tamma kide koolonadene. 13 A migile ma asuli ka ꞌdokonꞌda mo, kadu na föönyö tumma na Masala kadhodho areere assa ka titaalo kene, kamma ka Masala amussu kungngo. Ka ꞌbuugu ka tatoroko ya kaadha kide. 14 A migile ma asuli ka ïmmï ka teene mo, mafeene nja kadu tanno aföönyö tumma na Masala lakiini tadinigöögö nja tasaasa ma eema dhabbu, ïkïrï ka anangnga eege ka mirꞌdidene kitaalo köꞌdö keere ana ïïye. 15 Ammo aꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü tiya aꞌdiila ya, mafeene nja kadu tanno aföönyö tumma na Masala kafa kide ana eedi dhorro kana ïïye a tidhi oona kuꞌbu.

Lamba mungngo ka koyo

(Murkus 4.21–25)

16 “Taalo ömöꞌdï ara tata ïssï ka lamba assa ka taküdhü dho kide nja iini ka tunggu co tenggere ka tümꞌbü, lakiini ara taꞌdala koꞌdo amang kono töyeene a kadu na töꞌdö ka ꞌbügöörï no tiji ꞌbuugu. 17 Nïïmö ya aküdhü ya ara tatele oona, a nïïmö ya kume ya ara tussu adene. 18 Aaga adïnö koꞌdo, kaföönyö aaga tumma ma Masala nya? Ömöꞌdï ya ana nïïmö ya ara tagonanja iini adhabbu, a ömöꞌdï ya nïïmö ka titaalo kini ya aꞌdugadene kini salla assa ka tiki aꞌda ungngo iini idhilli.”

Nïïmö ma Yasu nja nagöre tanno iini

(Matta 12.46–50; Murkus 3.31–35)

19 A nïïmö ma Yasu nja nagöre töꞌdö tassa kini kitaalo kaduna fïïnï ma co kini ka ꞌbügöörï kudumma kadu katiti ajeene. 20 Ïkïrï kadu könö ka tiki iini, “Nïïmö müüdü nja nagöre tanno üüdü kungngo kürö kaꞌdïngnge ana koꞌdo ka asaasa tassa küdü.”

21 Ïkïrï ka tiki eene, “Nïïmö meede nja nagöre tanno eede eege kungngo kaföönyö tumma na Masala ka linggo iini.”

Yasu arïgï tanya

(Matta 8.23–27; Murkus 4.35–41)

22 Uuru öccö ka inggide ka Yasu ka taka ka mürkabü nja kadalaadene tanno iini, iki eene, “Kada kataꞌdaga co a tinggini ma to ndama ꞌdakeyi tinni.” Kïkïrï ka tunggunu co. 23 A kene ka ndïïsö ya, ïkïrï Yasu ka tïïyü arigide, ïkïrï tanya ka ꞌdüsöönö dhindho a ꞌbïïdï tadigi ka mürkabü moono kara tööꞌdï atoroko nja eene.

24 Kïkïrï kadalaadene kaco ka Yasu ka ici iꞌi ka füngngö kiki iini, “Ka Tatalaana, ka tatalaana! Ara angnga takaaya!”

Ïkïrï Yasu ka fïkïꞌdö agirnaana ka tanya, a tanya töödhï a ꞌbuugu tamusuli kuꞌbu amudhudhuli. 25 Yungngo a Yasu ka tiki eene, “Tamma ka Masala naada kïïye?”

Kadhere a riꞌba tümmü eege kindini ajeene kiki, “Ömöꞌdï öjö iꞌi yungngo adha sii? A tanya nja ꞌbïïdï taföönyö tumma niini.”

Yasu oolona ömöꞌdï ma naganaꞌbu

(Matta 8.28–34; Murkus 5.1–20)

26 Kagïïsö a mürkabü kööꞌdö ka anya ma Jarasiin mungngo ka ndaꞌda ma to ndama tafaga co Jaliil. 27 Ka Yasu ka nda taꞌdaga co ꞌdukundaala ndama mürkabü ya, oreene nja ömöꞌdï ma anya tammo iini mo indima, taalo enꞌdi iini ka oona ma ꞌbilli iꞌi taalo anna ka ꞌdï illi anna ka naala ma oofo. 28 Kini ka ndasala Yasu ya, ïkïrï ka tadhiya üürü kini kidha ana küüge aꞌdili koꞌdꞌdo iki, “Yasu ꞌBiiꞌbala ma Masala tammo koꞌdo mo nasaasa oꞌo minna eede ka oona, nasaasa oꞌo nafa tapusu aꞌa.” 29 Atiraana nggeege kudumma Yasu ka tiki a koronggore tiya atoroko ya aꞌda ööꞌdö kürö iini ka oona, kudumma iini kaꞌdïngïgï kini ka oona turi, a kadu tafa kini kimiꞌdi iꞌi ana jansiiri nja ködhöle armuna, a koronggore ya toroko ya tasanaga iꞌi co lodho.

30 A Yasu tindini iꞌi iki iini, “Oꞌo na mada?”

Yungngo iini ka tiki a Yasu, “Aꞌa nana eere aꞌda, ‘Nasigira,’ ” kudumma naganaꞌbu kuurunco kini ka oona kadhabbu. 31 Kïkïrï ka tiki a Yasu aꞌda afa tuurugu eege co ööye tiya adhonggoro ya.

32 A nagüdürü kungngo kaguri ka nsorondho ma anya kadhabbu, a naganaꞌbu tïkïrï ka tiki a Yasu aꞌda, uurugu eege ka nagüdürü tanno miini no ka oona. Yungngo a Yasu katamma kene kide. 33 A naganaꞌbu tafiri akürö ka ömöꞌdï ka oona kafiri ka nagüdürü ka oona, a nagüdürü tarünö ndama nsorondho kafiri co ꞌbïïdï kaꞌduuru ꞌbïïdï.

34 Yungngo a katasaana katassa ka tumma tanno agüünï adene a nagüdürü no, kïkïrï ka rünö kaco nööꞌdï nja nasigeene, kanyala tumma kuꞌbu ꞌdo. 35 A kadu töꞌdö ma tassa ka eema tiya iini ka tagüünï ana ömöꞌdï tiya akindima ya, kaduna ömöꞌdï ya miini ya ka temmi ka Yasu ka uune ana enꞌdi ka oona kaꞌdiila, a riꞌba tümmü eege. 36 A kadu na adïnö ka Yasu ka toolona ka ömöꞌdï tiya akindima ya tagadünügü co a kadu töccö. 37 Ïkïrï kadu ma anya ma Jarasiin ka tiki a Yasu aꞌda unggeene ka anya tammo eene kudumma a riꞌba ka tümmü eege ka eema tiya Yasu ka tagalinggo ya. Ïkïrï ka taka ka mürkabü afada. 38 Ömöꞌdï ya Yasu ka tagasoro naganaꞌbu kini ka oona ya tiki aꞌda iꞌi asaasa taneene nja iini, lakiini Yasu ka tuuru iꞌi ka tino iki iini, 39 “Aafada naco ꞌdï kita üüdü naco nadirina eema ya Masala ka tagalinggo ana oꞌo ya co eene.” Ïkïrï ka tunggeene atagadünügü eema ya Yasu ka tagüünï ana iꞌi ya ka anya ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.

ꞌBadaada ma Yayros nja aka tammo aaꞌba Yasu ka tenꞌdi mo

(Matta 9.18–26; Murkus 5.21–43)

40 Ka Yasu ka ndafada, a kadu tadaꞌda iꞌi kadhabbu kudumma eene katïndhïgï iꞌi eege ïnꞌdïlï kungngo. 41 A ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Yayiros uugaara ma la ma talaana, öꞌdö ka Yasu üürü kini kidha ana küüge olomo iꞌi aꞌda aco ꞌdï nja iini, 42 kudumma ꞌbadaada ma ungngo iini ma unggodho a nagürüünü noono köꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera, a maara tümmü oogo makete ka teyi.

A kini ka ndunggeene ma taco, a kadu türrügü kini ka oona kitaana iꞌi ka oona. 43 Aka minggide erïïdö ka tïïsö kono mandaguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga kafünü eera madagaꞌda eema yoono kuꞌbu a nadigtöörö, mitaalo moolonadene. 44 Mïkïrï ka ööꞌdö ndama iini keere mümmü tinggini ma tenꞌdi tammo iini, erïïdö tarooro ka arumeene kono.

45 A Yasu tindineene iki aꞌda, “Mada iꞌi yungngo aaꞌba aꞌa ka oona ungngo?”

A kadu taꞌdüsünïïgï ïkïrï Bütrüs ka tiki a Yasu, “Ka Tatalaana, kitaana kadu oꞌo ka oona kadhabbu, na oꞌo saga tiki aꞌda mada iꞌi yungngo aaꞌba aꞌa ka oona?”

46 A Yasu tiki, “Ömöꞌdï inggide aaꞌba aꞌa ka oona, nussu aꞌa kudumma a türü köꞌdö kürö kede ka oona.”

47 Aka miini mo tussu aꞌda taalo tumma noono kaküdhüdene ya, a riꞌba tümmü oogo möꞌdö müürü kini kidha ana küüge ka kadu kidha madirina nïïmö ya anangnga oogo ka taaꞌba iꞌi ka oona marooro ka toolonadene ka erïïdö. 48 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “ꞌBadaada eede, tamma ka Masala nüüdü ka oolona oꞌo, unggeene a taꞌdiila ma Masala.”

49 Ka Yasu kaleefe ateema ya, aꞌda ööꞌdö ömöꞌdï ndama ꞌdï kita Yayiros ya uugaara ma la ma talaana ya iki iini, “Ma eyi ꞌbadaada müüdü fa taꞌdïgïꞌdï tatalaana ka oona.”

50 Ïkïrï Yasu ka föönyö iki a Yayiros, “Fa tariꞌba, amma ka tumma tanno eede ana eedi mara tefe ka ꞌdï.”

51 Kene ka ndala ꞌdï ya, ïkïrï Yasu ka faga kadu keere kaco ꞌbügöörï, illi Bütrüs nja Yühanna nja Yaguub nja pupa tiya ꞌbadaada nja nïïmö. 52 A kadu tafara ꞌbadaada, ïkïrï Yasu ka tiki eene aꞌda, “Aaga fa tafara taalo meyi, oogo marigide.”

53 A kadu takiji Yasu, kudumma eene ka tussu aꞌda meyi ꞌbadaada. 54 Yungngo a Yasu ka taꞌdiniga oogo koꞌdo a nïïsö iki oono, “ꞌBadaada, fïkïꞌdö.” 55 A koronggore tapadaga kono ka oona marooro ka fïkïꞌdö, a Yasu tïkïrï ka tiki eene aꞌda kanangnga eema oono ma kuri. 56 A pupa yoono nja nïïmö tadhere, ïkïrï Yasu ka tiki eene aꞌda kafa tadirina tumma na ömöꞌdï töccö.

9

Yasu agürünü kadalaadene na adaꞌbaaga kafünü eera no

(Matta 10.5–15; Murkus 6.7–13)

1 A Yasu tagümmünü kadalaadene niini na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, ümmünü türü eene meene ka tasoro naganaꞌbu nja türü ma toolona ka kadu tanno amaara no. 2 Ïkïrï ka kürünü eege aꞌda kaco tadünügü tumma ma tauugaara na Masala, koolona kadu ka maara. 3 Anangnga tumma eene iki, “Aaga fa tagufu nïïmö ada kara tunggeene alla kuufi alla njoko alla kuri alla a ömöꞌdï öccö tafa tagufu enꞌdi eera. 4 ꞌBügöörï yaada kara co ya, aaga tütü kide aaga tidhi aaga tunggeene ndama iini. 5 Anya ma kadu miini ka titaalo kamma kada mo, aaga öꞌdö kürö ndama iini aaga tafidhi ndhünggürü miini kada ka uune amang kene tussu iini.” 6 Kïkïrï kadafïïnï ka tunggeene kosso naanya kadünnü tumma ma Ïnjïïlï koolona kadu ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo.

Hirüdüs adhere

(Matta 14.1–12; Murkus 6.14–29)

7 Ïkïrï Hirüdüs ya uugaara ma Jaliil ya, katadhere ka eema tiya alinggo adene ya kudumma kadu könö ka tiki aꞌda Yühanna afïkïꞌdö ka inde. 8 Anno tiki aꞌda Ïliya adele oona a kadu, könö tiki aꞌda neꞌbi ma ꞌbilli adele oona. 9 A Hirüdüs tiki, “Narmuna aꞌa Yühanna ka üüdü a ömöꞌdï öccö iꞌi yungngo eede ka föönyö tumma miini, afa ma tiya kungngo?” Atagasaasa takassa ka Yasu.

Yasu anangnga kuri a kadu tanno ööꞌdö na alif ka ïïdümmü no

(Matta 14.13–21; Murkus 6.30–44; Yühanna 6.1–14)

10 Aga kadafïïnï na Yasu ka ndafada ya kïkïrï ka tirina eema yeene ka tagüünï ya a Yasu, ïkïrï ka ꞌduga eege nja iini unggodho eege kaco anya tammo ana eere aꞌda Beet Sayida mo. 11 A kadu tütü kadussu ꞌbuugu miini kuurna iꞌi keere, adaꞌda eege adageemaga tumma ma tauugaara ma Masala eene, oolona kadu na asaasa toolonadene ka maara no.

12 Ka ꞌbuugu ka ndamuru ma siiya ïkïrï kadafïïnï na Yasu no na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no kööꞌdö kini kiki iini, “Uuru kadu ka tino kaco naanya nja nasigeene tanno kete no amang kene taluna eema ma taguri nja ꞌbuugu ma füngngö kudumma lodho yungngo.”

13 Ïkïrï Yasu ka tapadaga tumma eene iki, “Aaga nangnga eema eene kaguri.”

Kiki iini, “Taalo nïïmö kïdï illi miteene mungngo ïïdï mïïdümmü a kïlöögö keera, illi kïdï kara co tana ada kuri a kadu tanno ïnꞌdïlï no.” 14 Kadu na nagiide no köꞌdö na alif kïïdümmü.

Ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene, “Aaga nangnga kadu ka temmi kadu keera aco iisine.” 15 Kïkïrï ka anangnga kadu ka temmi kadu keera aco iisine. 16 Ïkïrï ka ꞌduga miteene mïïdümmü mo nja kïlöögö tanno eera no, assa co ꞌdotomboꞌdo anangnga taꞌdiila a Masala, aꞌdüsünaana kuꞌbu assa ka anangnga a kadalaadene aꞌda kasümünaana ka kadu kuꞌbu. 17 A kadu taguri küüsü nyeꞌdꞌde kungngo kinyi türeene miini kuꞌbu, a kadalaadene tawagaana koona kadigi nasinggili kadaꞌbaaga kafünü eera.

Bütrüs amma ka Yasu dhorro

(Matta 16.13–19; Murkus 8.27–29)

18 A Yasu tageema nja Masala unggodho iꞌi ka uuru kinggide aꞌda kadalaadene niini kinggide nja iini ïkïrï ka tindini eege, “Kadu ꞌdee, kiki aꞌda aꞌa na mada?”

19 Kïkïrï ka tiki iini, “Kadu könö kiki aꞌda oꞌo na Yühanna ya Tatambeese ya, anno tiki aꞌda Ïliya, anno tiki aꞌda neꞌbi ma ꞌbilli afïkïꞌdö ka inde.”

20 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga kiki aꞌda aꞌa na mada?”

A Bütrüs tïkïrï ka tiki iini, “Oꞌo na Almasiihi ya Masala.”

Yasu eema tumma ma dhügürü tiya iini nja inde

(Matta 16.20–28; Murkus 8.30—9.1)

21 Ïkïrï Yasu ka anangnga tumma eene dhorro aꞌda kafa tadirina tumma no ömöꞌdï töccö. 22 Yungngo iini ka tiki a kadafïïnï tanno iini, “Ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tadhügürü ꞌdo, a kadïïfï nja naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye ma Masala tanu kini, kiidi iꞌi afïkïꞌdö ka inde a füngngö iidoona.”

23 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadu ïnꞌdïlï, “Ömöꞌdï ya töꞌdö kede keere ya fa kini aꞌdüsünü eyi yiini aꞌduga saliiꞌbi yiini öꞌdö kede keere turi kungngo. 24 Ömöꞌdï ya asaasa toolona eyi yiini ya aama iꞌi, a ömöꞌdï ya aama eyi yiini kudumma aꞌa ya, ara toolonadene. 25 Ara ömöꞌdï töꞌdö keere a minna kini kara tana eema ma ꞌbüdhülü ïnꞌdïlï kungngo ara ka taama eyi yiini? 26 Ömöꞌdï ya ana modolo ma aꞌa nja tumma tanno eede ya, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tana modolo miini kini ka töꞌdö ka tïdhïndhï tanno iini nja tïdhïndhï tanno Pupa nja kadhangga tanno insili no. 27 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kadu könö kungngo aja kita taalo kara tassa ka inde illi kassa ka tauugaara tanno Masala.”

Tadele oona

(Matta 17.1–8; Murkus 9.2–8)

28 Kene ka ndaganeene a füngngö andöꞌdö ïïdümmü afünü iidoona ya, ïkïrï Yasu ka ꞌduga Bütrüs nja Yühanna nja Yaguub kasïrö anya ma Yasu kara co teema nja Masala kide. 29 Ka Yasu ka ndeema nja Masala ya, ïkïrï dhugudha yiini ka tatemꞌbele, enꞌdi yiini taꞌbassa kalimaana. 30 A kadu tatele oona keera, Müüsa nja Ïliya keema nja Yasu. 31 Kadele oona a tïdhïndhï ma Masala keema nja iini ka inde tanno iini niini ka teyi ka Örsaliim no. 32 A tarigide tümmü Bütrüs nja köje, kene kajeene ya, kïkïrï ka tasala tïdhïndhï na Yasu nja kadu tanno aꞌdïngnge nja iini no. 33 Aga kadu kandunggeene kene koona ya, ïkïrï Bütrüs ka tiki a Yasu, “Ka Tatalaana, aꞌdiila ꞌdo kaja kara taganna kita, katabünnü ligangga kuꞌbu iidoona, müüdü ma unggodho, ammo Müüsa ma unggodho, ammo Ïliya ma unggodho.” Iꞌi taalo ussu nïïmö miini ka teema.

34 Ka Bütrüs ka taleefe ateema ya kaꞌdügüllü nja tülüügü köꞌdö kaküdhü eege ka oona, a riꞌba tümmü kadalaadene kaco ka tülüügü ka teene. 35 A tumma töꞌdö ndama tülüügü kiki, “ꞌBiiꞌbala yeede ka tagesse iꞌi ya yungngo, aaga föönyö tumma niini.” 36 Ka tumma ka ndataalo ya, kaasala Yasu unggodho iꞌi, kïkïrï ka takumu oona taalo kadirina eema yeene kada adïnö kide ya a ömöꞌdï ꞌdo ka naguuru tanno miini no.

Yasu oolona ꞌbiiꞌbala ka naꞌbu

(Matta 17.14–18; Murkus 9.14–27)

37 Kene ka ndaꞌbardaga kuꞌbu ndama anya ka taka ka ndaadha kungngo ya, a kadu toreene nja iini dhabbu. 38 A ömöꞌdï talneege ka kadu ka teene iki, “Ka Tatalaana, ma oolona ka ꞌbiiꞌbala tiya eede ya unggodho kede ya. 39 Koronggore ya toroko aga köꞌdö kini iyini iꞌi co iidhe üpü ndoore ka nïïnö, ütü kadhügürü ana iꞌi taalo ara tapa kini areere ꞌdo. 40 Nageema aꞌa nja kadalaadene tanno üüdü aꞌda kasoro iꞌi illi eege taalo kana türü ma toolona iꞌi.”

41 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga oroko aaga na sere ma ꞌbïtïngngö no, taalo aaga kümmü tumma ma Masala ana eedi, ara aꞌa taneene nja aaga taagaada nambaanya aaga?” Ïkïrï ka tiki ömöꞌdï, “Ungge ꞌbiiꞌbala yüüdü aꞌa kita.”

42 Ka ꞌbiiꞌbala ka leefe tunggunu ka Yasu ya, ïkïrï naꞌbu ka taraꞌbaga iꞌi co ꞌbüdhülü asigiridene, ïkïrï Yasu ka kirnaana ka naꞌbu, a ꞌbiiꞌbala taꞌdiila anangnga iꞌi a pupa tiya iini. 43 A kadu tadhere ka tïdhïndhï ma Masala.

Yasu eema tumma ma inde tanno iini afeꞌde

(Matta 17.22–23; Murkus 9.30–32)

Kene kaleefe tadhere ka eema tiya Yasu ka tagalinggo ya, ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, 44 “Aaga fa tüürü ma nïïmö tiya eede kara tadirina aaga ya, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tümmü adene ananja a kadu.” 45 A kadalaadene taalo kassumunaana ka tumma tanno iini ka teema no. Kudumma eene kataküdhü, amang kene tafa tussu, kariꞌba tindini iꞌi miini.

Mada yungngo ïdhïndhï

(Matta 18.1–5; Murkus 9.33–37)

46 A kadalaadene takamꞌbana njaana koꞌdo a tumma aꞌda ömöꞌdï öjö iꞌi yungngo adhabbu ana kene. 47 Ïkïrï Yasu ka tussu tumma neene ka nanggeedi no, ïkïrï ka aꞌduga ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya anangnga iꞌi ka ꞌdïngnge kini kete. 48 Iki eene, “Ömöꞌdï ya ara tamma ka ꞌbiiꞌbala tiya idhilli ya ana eere ma aꞌa ya, ara tamma kede. A ömöꞌdï ya ara tamma kede ya, ara tamma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. Kudumma ömöꞌdï tiya taalo ara tümmü eedi yiini ka tadhabbu ka kadu ka söödö ya iꞌi yungngo ïdhïndhï.”

49 Ïkïrï Yühanna ka tiki a Yasu, “Tatalaana, kaduna ungngo ömöꞌdï ka tasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona ana eere tiya yüüdü, ungngo tasaasa tafaga iꞌi keere kide kudumma iini taalo ömöꞌdï tiya aja.”

50 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga fa tafaga iꞌi keere kudumma ömöꞌdï tiya taalo a diidi aaga ya iꞌi ya ömöꞌdï tiya ada.”

Daara ma Samira anu ka Yasu

51 Ka uuru tanno Yasu ka ndaco a ꞌdotomboꞌdo ka ndakete ya, ïkïrï ka tunggeene a rüsü ma co Örsaliim. 52 Ïkïrï ka kürünü kadafïïnï kooso kini kidha kïkïrï ka co daara ma Samira ya ma co tindinaana ꞌbuugu iini kuꞌbu. 53 Lakiini kadu ma daara tiya miini ya, taalo kamma kini kudumma iini ka tunggunugu co Örsaliim. 54 Ka kadalaadene tanno iini Yühanna nja Yaguub ka tassa ka tumma tanno ya kiki iini, “Ka Uugaara, nasaasa oꞌo ungngo aꞌda ungngo tatümmünü ïssï ndama ꞌdotomboꞌdo kööꞌdö tafinne eege?” 55 Ïkïrï Yasu ka tafele agirnaana kene. 56 Kïkïrï ka tunggeene kaco daara tökönö.

Kadu no uurna Yasu keere no

(Matta 8.19–22)

57 Kene ka ndunggeene ka nafïïnï ya, ïkïrï ömöꞌdï könö ka tiki iini, “Ara aꞌa tuurna oꞌo keere kita üüdü ka co kita.”

58 Ïkïrï Yasu ka tapadaga tumma iini, “Kijeene kungngo a nasura, a nafü kungngo uyi, illi ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taalo ꞌbuugu miini ka anangnga üüdü yiini kide.”

59 A Yasu tiki ömöꞌdï töccö afeꞌde, “Aayu kede keere.”

Ömöꞌdï tiki iini, “Ka Tatalaana, fa kede naco tatüꞌbü pupa yeede.”

60 Yungngo a Yasu ka tiki iini, “Fa ka kadu tanno aaya no katüꞌbü kadu neene na aaya no, ara oꞌo ka co teema tumma ma tauugaara ma Masala.”

61 A ömöꞌdï öccö tiki a Yasu, “Nasaasa aꞌa tuurna oꞌo keere uugaara, lakiini fa kede tikinggi naco tattogo kadu ma ꞌdï tiya eede.”

62 A Yasu tiki iini, “Ömöꞌdï ya tümmünü nïïsö ka dhongga ma taleele, assa ka tasasala keere ya, taalo ara tamöꞌdï ma tauugaara ma Masala.”

10

Yasu agürünü kadalaadene kadhabbu

1 Ndama kita miini kita ïkïrï Uugaara Yasu ka tagesse kadu könö kukumu kadu kiidoona kaco iisine kafünü eera, agürünü eege kerra, kooso kini kidha ka naanya nja naꞌbuugu tanno iini ka asaasa co no. 2 Iki eene, “Kadhabbu linggo ka siga illi kadu ma linggo taalo kadhabbu, aaga eema nja Uugaara ma alinggo amang kini tagürünü kadu ma töꞌdö talinggo linggo niini. 3 Aaga agolo, ara aꞌa tagürünü aaga afa kidheefele na aneene nja needi no. 4 Aaga fa tagufu njoko, aaga tafa taꞌduga ꞌbelde nja egïïde, aaga tafa tööjülü ömöꞌdï ka fïïnï.

5 “ꞌDï yaada kara co ya, aaga tööjülü kadu miini ka dhidha. 6 Üürü ömöꞌdï ma tasaasa tööjülü inggide ya, ara tööjülü naada taneene nja iini, üürü anu ka tööjülü tanno ada ya, a tööjülü naada tütü kada. 7 Aaga anna ka ꞌdï tiya eene ya, aaga taguri aaga tooye eema yeene kamana aaga ya, kudumma ömöꞌdï tiya alinggo ya, aguri talïngnge ma linggo tanno iini, aaga tafa tunggunaana ka nööꞌdï ünꞌdügüngngö. 8 Anya maada kaco mo, a kadu miini tamma kada no aaga agu kuri yeene kara tinyi aaga ya. 9 Aaga oolona kadu na maara no, aaga tiki eene aꞌda, ‘Asa tauugaara ma Masala takete kada.’ 10 Anya maada kara co a kadu miini tanu kada mo aaga unggeene aaga co a nafïïnï miini aaga tiki, 11 ‘Münda ndhünggürü ma anya tammo ada na ammaꞌda kïdï ka uune no, kafidhi ungngo eege kuꞌbu, lakiini aaga tussu aꞌda tauugaara na Masala ka ndakete’ 12 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara uuru ma tahükümü ma kadu ma Sadöma ara tapalpala adagiiꞌbi kadu ma anya tammo.”

Naanya no taalo kamma ka Masala no

(Matta 11.20–24)

13 A Yasu tütü ka tiki, “Amꞌba ka kadu ma anya ma Korosiin no, amꞌba küdü Beet Sayida, kudumma eema ma türü tanno agalinggo adene kada no kara tagalinggo adene ka Suur nja Saiyda ara kadu takaadha ka tatoroko ma ꞌbilli kadu kemmi ka nataliisi nja füꞌdö. 14 Lakiini Suur nja Saiyda ka uuru ma Masala ka ndaümmü kadu kada misaana ka oona kiiꞌbi aaga. 15 Oꞌo na Kafarnahööm no, naꞌdiniga oꞌo oona nüüdü cooꞌdo ara oꞌo saga tapügünja ka ꞌbuugu ma inde.” 16 Iki a kadalaadene tanno iini, “Ömöꞌdï ya aföönyö tumma naada ya, iꞌi aföönyö tumma neede, a ömöꞌdï ya anu kada ya, iꞌi anu kede, a ömöꞌdï ya anu kede ya iꞌi anu ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya.”

Tafada na kadalaadene

17 A kadalaadene na kukumu kadu kiidoona kaco iisine kafünü eera no, tafada kadhodho kiki a Yasu, “Ka Tatalaana, münda naganaꞌbu kaföönyö tumma nïïdï ana eere tiya yüüdü.”

18 Apadaga tumma eene iki, “Nasala aꞌa Ebliisi kaꞌdïnggö kuꞌbu ndama ooꞌdo afa talimi ma tomboꞌdo kungngo. 19 Nanangnga aꞌa türü aaga aꞌda aaga tïsïrï ka nöönï nja naꞌbaja, aaga tiiꞌbi türü na diidi, a nïïmö ma tara tïlï aaga ka oona titaalo. 20 Aaga fa tadhodho aꞌda naganaꞌbu kaföönyö tumma naada, lakiini aaga adha aaga dhodho kudumma a nagereene tanno ada karigirinja ka sorne ka ꞌdotomboꞌdo.”

Yasu adhodho

(Matta 11.25–27; 13.16–17)

21 Ka uuru tanno miini no agadhodho Yasu a Koronggore tiya Insili ya iki, “Pupa yeede, nanangnga aꞌa taꞌdiila oꞌo no Uugaara ma ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü kudumma oꞌo ka taküdhü eema ya nitaalo nala a kadu tanno aꞌdara nja tanno ussu eema no, ara oꞌo kaala a laala tiya idhiidhi ya. Ïï Pupa, oꞌo nasaasa nggeege.

22 “Pupa yeede anangnga eema aꞌa nyeꞌdꞌde. Taalo ömöꞌdï ma tussu ꞌBiiꞌbala illi Pupa. Kitaalo kussu Pupa, illi ꞌBiiꞌbala nja kadu tanno a ꞌBiiꞌbala ka tagesse eege ma tatele oona iini.” 23 Afele kadalaadene iki eene ka unggondho, “Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya adïnö ka eema tiya ada kadïnö kide ya. 24 Aꞌa tiki aaga, naganeꞌbi kadhabbu nja naguugaara kasaasa tadïnö ka eema tiya ada kijöögö ya kitaalo kijöögö, kasaasa taföönyö eema yaada kaföönyö ya kitaalo kaföönyö.”

Taga Samira ya aꞌdiila ya

25 A tatalaana ma serïye tafïkïꞌdö ma taꞌbꞌba Yasu iki iini, “Ka Tatalaana, ara aꞌa tönynyö amang kede taluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli?”

26 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Serïye ya Müüsa iki nya? Nasaana iꞌi kuꞌbu nya?”

27 Ïkïrï ka tiki a Yasu, “ ‘Asaasa Uugaara Masala müüdü ana eedi dhorro ana oona tanno üüdü a türü tanno üüdü ana üüdü tiya üüdü nyeꞌdꞌde,’* no ‘Asaasa ömöꞌdï ya kete küdü ya afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.’†”

28 A Yasu tiki iini, “Nussu oꞌo ka tiraana timinꞌda, alinggo nggeege amang küdü taluna tefe ka ꞌdï.”

29 Ïkïrï tatalaana ma serïye ka asaasa tagildhe eyi yiini, ïkïrï ka tiki a Yasu, “Mada iꞌi yungngo akete kede ungngo?”

30 Yungngo a Yasu ka tiki iini, “Ömöꞌdï inggide akunggunu akuꞌbu ndama Örsaliim unggunu co Ariiha ïkïrï kanyooro ka takoꞌdo kini ka tabbü iꞌi kakïrnö enꞌdi iini ka oona kassa kafa kini kada inde. 31 Aꞌda adhe taꞌboge adigaala ka fïïnï tiya miini ya, ïkïrï ka tasala iꞌi ka ꞌbüdhülü adheedhe koꞌdo. 32 A taga Lawi töꞌdö adigaala ka fïïnï tiya miini ya asala iꞌi adheedhe kini koꞌdo unggeene.‡ 33 A taga Samira tagunggeene ka fïïnï tiya miini ya ïkïrï ka tasala iꞌi ka ꞌbüdhülü a muuyu miini tagu iꞌi. 34 Ïkïrï ka co kini, asiri uuꞌba nja kembelö kini ka nagööla amiꞌdaana aꞌdiniga iꞌi ka kisine aco lokonda iini atakindinaana iꞌi kuꞌbu kaꞌdiila. 35 A taka ka ndaadha ya, ïkïrï taga Samira ka ꞌduga nakajine keera anangnga ömöꞌdï ma lokonda iki, ‘Afa kini namana eema iini salla adhabbu kede kara tafada na aꞌa saga nanangnga faana miini oꞌo.’§ 36 Ana ka kadu tanno iidoona no ꞌdee mada iꞌi yungngo üüdü ka ijöögö akete ka ömöꞌdï tiya kanyooro ka tabbü iꞌi ya?”

37 Ïkïrï ka tiki iini, “Ömöꞌdï ya ana ꞌbangnga miini ya.”

Yungngo a Yasu ka tiki iini, “Kolo naco tüünï nggeege.”

Yasu inynyo tassa ka Marsa nja Mariyom

38 Ka Yasu ka tunggeene nja kadalaadene tanno iini ya, kïkïrï ka co daara. Aka minggide mana eere aꞌda Marsa madaꞌda iꞌi aco ꞌdï kita oono. 39 Ïnye moono mana eere aꞌda Mariyom magemmi ka ꞌbüdhülü ka Yasu kete matoodo kini ka teema. 40 A Marsa takïïrada kuꞌbu anno kadüünï ada eema a kafala mïkïrï ka ööꞌdö ka Yasu miki iini, “Ka Tatalaana, taalo aguꞌdu oꞌo ka oona ka ïnye tammo eede kafa kede nalinggo unggodho aꞌa? Iki oono mööꞌdö takinyi linggo aꞌa.”

41 A Yasu tatümmünü oogo, “Marsa, Marsa, naꞌdeedene oꞌo ka oona nadinigöögö ma eema dhabbu, 42 lakiini nïïmö inggide unggodho asaasadene, yungngo a Mariyom ka tümmü nïïmö ya aꞌdiila ya, ömöꞌdï ka titaalo ara taꞌduga kono ya.”

11

Yasu alaana kadu ka fara ka Masala

1 A Yasu tageema nja Masala ka ꞌbuugu inggide kini ka ndaadha kide ya, ïkïrï tatalaadene yiini öccö ka tiki iini, “Ka Tatalaana, alaana ungngo ka teema nja Masala afa ma Yühanna ka tagalaana kadalaadene niini kungngo.”

2 Ïkïrï ka tiki eene, “Kada ka tafara ka Masala ya, aaga tiki kungngo,

‘Pupa yïïdï,

fa ka eere tiya yüüdü ïdhïndhï,

a tauugaara nüüdü töꞌdö.

3 Nanangnga kuri ma uuru tanno ungngo.

4 ꞌDuga tamꞌbaga nïïdï kïdï ka oona,

afa miïdï ka afa ka kadu tanno üünï tatoroko ana ungngo no.

Fa tafa kïdï ungngo taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene,

[lakiini oolona ungngo ka tatoroko].*’ ”

5 Ïkïrï ka tiki eene, “Mada ana kada ara co ka teefe miini ka ꞌdï ooso ka teene iki, ‘Ka teefe ma aꞌa, kona miteene aꞌa miidoona a kömüsü. 6 Kudumma teefe ma aꞌa öꞌdö kede ka ꞌdï a nïïmö meede ka nanangnga iini titaalo.’

7 “Yungngo a teefe miini ka tiki iini ndama la, ‘Fa tanyamanya aꞌa ka oona, ka teere ka ïnye, aꞌa nungngo ka tenggere nja laala tiya eede, nïïꞌdï ka fïkïꞌdö ma tanangnga nïïmö oꞌo.’ 8 Ara aꞌa tiki aaga, assa ka titaalo afïkïꞌdö ma tanangnga iini aꞌda a teefe miini ya miini, lakiini kudumma miini ka anyamanya iꞌi ka oona ara tafïkïꞌdö anangnga nïïmö yiini ka asaasa ya.

9 “Yungngo eede ka tiki aaga, aaga arangnga amang ka Masala tanangnga aaga, aaga awwa aaga taluna, aaga dhoodho ïnye ka faꞌdanja aaga. 10 Kudumma ömöꞌdï tiya arangnga ya ananja iini, ömöꞌdï ya awwa ya ara taluna, a ömöꞌdï ya dhoodho ïnye ya ka paꞌdanja iini.

11 “Pupa öjö yungngo a ꞌbiiꞌbala tiya iini kara tasaasa mïdïgïlöögö kini, agala ka anangnga nï iini? 12 Nja iini ka asaasa tünsüle kini, anangnga ꞌbaja iini? 13 Aaga kada oroko kungngo kussu aaga kamana eema ya inꞌdiila a laala tiya ada. Ara taköje nya ka Pupa tiya ada ya ka ꞌdotomboꞌdo ya kara tanangnga Koronggore ya Insili ya a kadu tanno asaasa no?”

Yasu nja Balsabül

14 Uuru kinggide ka Yasu ka tagasoro koronggore ya mörï ya ka ömöꞌdï ka oona, aga koronggore ka ööꞌdö kürö ya ömöꞌdï teema, a kadu tadhere. 15 Lakiini kadu könö kiki, “Iꞌi asoro nagoronggore no oroko ka kadu ka oona a türü tanno Balsabül ya uugaara ma naganaꞌbu ya.” 16 A kadu könö tiki iini aꞌda aala nïïmö ya ïdhïndhï eene ndama ꞌdotomboꞌdo meene ka taꞌbꞌba iꞌi.

17 Ïkïrï Yasu ka tussu tumma neene iki eene, “Ka tauugaara kara tasümünü njaana kuꞌbu ya kara tatanggaꞌda, a ꞌdï ya tasümünü njaana kuꞌbu ya ara türrüdü. 18 Ka tauugaara tanno Ebliisi kara tasümünü njaana kuꞌbu ꞌdee ara taꞌdïngnge aminna? Kudumma ada ka tiki aꞌda aꞌa nasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona a türü tanno Balsabül. 19 Üürü aꞌa nasoro naganaꞌbu a türü tanno Balsabül ꞌdee, ara kadu naada tasoro eege aminna? Kara tümmü aaga. 20 Üürü aꞌa nasoro naganaꞌbu a türü ma nïïsö tanno Masala amang kada tussu aꞌda tauugaara na Masala ka ndöꞌdö kada.

21 “Ömöꞌdï ya ana türü ana eema ma koroꞌbo ara tafa ka ꞌdï tiya iini taalo eema yiini ara taꞌdugadene. 22 Lakiini üürü ömöꞌdï ya ana türü adagiiꞌbi iꞌi ara takoꞌdo kini iiꞌbini kini ya, ara tamuru eema ma koroꞌbo yiini ka takürrü kide ka oona aꞌduga eema nyeꞌdꞌde asümünaana ka kadu kuꞌbu.

23 “Ömöꞌdï ya taalo aneene nja aꞌa ya iꞌi ya diidi ma aꞌa, a ömöꞌdï ya taalo awaana kadu koona nja aꞌa ya, iꞌi aparsaana eege kuꞌbu.

Tafada na naꞌbu

24 “Ka koronggore tiya toroko ya kara töꞌdö kürö ka ömöꞌdï ka oona ya, ïkïrï ka talööle ka dhïïle asaasa ꞌbuugu ma talïngnge kide. Üürü taalo aluna ya, ïkïrï ka tiki, ‘Ara aꞌa tafada naco ꞌdï tiya eede ka ööꞌdö kürö ndama iini ya.’ 25 Ïkïrï ka co aluna ꞌdï ka tinsili ka takïꞌdïnja kuꞌbu. 26 Ïkïrï ka tafada aaco öꞌdö a töccö ka ïïdümmü kafünü eera karisi kini koꞌdo kafiri kini ka oona kanna kide, a ömöꞌdï ya miini ya, tatoroko adagiiꞌbi yiini ka dhidha ya.”

Dhodho na timinꞌda no

27 Ka Yasu ka taleefe teema ya, aka talneege ka kadu ka teene miki iini, “Aꞌdiila nja aka tammo ageene oꞌo ma takindine oꞌo mo.” 28 A Yasu tiki, “Ara tagala kaꞌdiila nja kadu tanno aföönyö tumma na Masala kalinggo iini no.”

Tasaasa türü ma Masala

29 A kadu tarügü ka Yasu ka oona, ïkïrï ka tiki, “Sere ya oroko kasaasa tassa ka türü ma Masala eege kitaalo kara talanja eene illi no akalanja a neꞌbi Yünan no.† 30 Afa ma neꞌbi Yünan ka takalanja a kadu ma Ninawa aga türü nggeege ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ta türü ma sere ma ꞌbïtïngngö.* 31 Ara Uugaara ma küülü tafïkïꞌdö ka uuru ma Masala kara töꞌdö tümmü sere ya, mümmü eege kudumma oono ka ööꞌdö ndama kuꞌbꞌba mööꞌdö taföönyö tumma na Siliman, aꞌa nungngo nagiiꞌbi Siliman.* 32 Ara kadu ma Ninawa tafïkïꞌdö ka uuru ma tahükümü kara töꞌdö no nja sere tiya ꞌbïtïngngö ya kümmü kadu, kudumma eene kaadha ka tatoroko tanno eene kene ka taföönyö tumma na Yünan, aꞌa no kita nagiiꞌbi Yünan.”

Töyeene ma tuuꞌda

33 “Taalo ömöꞌdï ara tata ïssï ka lamba assa ka taküdhü nja iini ka anangnga ka dho ka tümꞌbü, lakiini ara taꞌdala koꞌdo a kadu na iji co ꞌbügöörï no, tiji ꞌbuugu iini. 34 Ïïye eege kungngo ka töyeene ma tuuꞌda, ka ïïye tanno üüdü kara taꞌdiila ara tuuꞌda nüüdü ta töyeene, ïïye nüüdü tara tatoroko ya ara oona nüüdü talüllü. 35 Aaga dini koꞌdo kudumma töyeene tanno ada ka oona no, kara tanangnga aaga ka talüllü. 36 Üürü oona nüüdü ka öyeene nyeꞌdꞌde kungngo ya a ꞌbaꞌdakeyi öccö taalo kara talüllü ya, kara töyeene ꞌdo afa ma lamba ka taꞌdara töyeene küdü ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.”

Yasu ümmü naguugaara ma Yahüüdü

37 Ka Yasu ka taleefe teema ya ïkïrï taga Fariisi könö ka tiki iini aꞌda kaco ꞌdï tagu eema nja iini, kïkïrï ka co ꞌdï kemmi ma tagu eema. 38 A taga Fariisi tadhere kini ka anaana ïïye ka Yasu ka agu eema aꞌda taalo agala iisine ka dhidha assa aguri.

39 Ïkïrï Uugaara Yasu ka tiki iini, “Aaga naFariisi no kagunu aaga kerꞌde nja dho ndama ꞌdugeere miini, ara nanggeedi naada kadigine a tallogo nja tatoroko ma eema dhabbu. 40 Ka nagaaga, taalo ömöꞌdï ya agalinggo ꞌdugeere ma nïïmö yungngo agalinggo teene miini sa? 41 Aaga amana eema yaada a kadu tanno iini ka titaalo kene no amang ka eema tiya ada tinsili nyeꞌdꞌde kungngo.

42 “Amꞌba kada aaga naFariisi no, kamana aaga eema ma naana nja eema tiya ada ka leele ya a Masala, aaga sa kadüünï töꞌbö, aaga tanu ka eema tiya dhorro ya, aaga tanu ka tasaasa ma Masala, kama aaga ma tagalinggo nggeege aaga tafa tagüünï töꞌbö ana eege.‡

43 “Amꞌba kada aaga naFariisi no, kasaasa aaga temmiimi ka kadu kidha ka naala ma talaana, aaga tasaasa kadu kööjülü aaga ka nafïïnï.

44 “Amꞌba kada aaga na afeene nja naala ma oofo kitaalo kussu adene no. A kadu na unggeene kide koꞌdo no taalo kussu aꞌda naala ma oofo eege kamiini.”

45 Yungngo a tatalaana ma serïye ka tiki iini, “Ka Tatalaana, ka tumma tanno üüdü ka teema na oꞌo neela ungngo afeꞌde.”

46 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Amꞌba kada aaga na katalaana ma serïye no, kadho aaga kadu ka oona a tümmü eema ya ïndhï ya, aaga taalo ka kara tamünügü ꞌbanïïsö eene ma takinyi taꞌdina nja eene.

47 “Amꞌba kada ka arüꞌbü aaga naala ma oofo ma naganeꞌbi aꞌda kafaafa ma aaga eege kungngo kagirina eege. 48 Kussu aaga tamma ka linggo tanno kafaafa ma aaga ka tagalinggo no, eege kagirina naganeꞌbi aaga tarüꞌbü naala ma oofo neene. 49 Yungngo a tumma ma tussu ma Masala ka tiki, ‘Ara aꞌa tagürünü naganeꞌbi nja kadafïïnï kene kassa kagirina könö kapusu könö.’ 50 Ara aꞌa tasaasa faana ka sere tiya ma erïïdö ma naganeꞌbi tanno ada ka kirina eege jiddi ma ꞌbüdhülü ka tarüꞌbü adene no, 51 jiddi ma erïïdö tiya Habiil nja erïïdö tiya Sakariya ya agiididene ka söödö ma mïsï ma tïrrï nja la ma Masala ya. Ara aꞌa tiki aaga aꞌda ara aꞌa tasaasa erïïdö ya ka sere tiya kadu tanno ïnꞌdïlï kungngo.§

52 “Amꞌba kada aaga no katalaana ma serïye no, kudumma ada ka ꞌduga nangafata ma tussu eema, alla aaga co alla aaga tafa ka kadu tanno asaasa co no kaco.”

53 Kini ka leefe ateema tumma no ya, ïkïrï katalaana ma serïye nja naFariisi karooro ka tamidhi iꞌi karꞌdnaana eema iini dhabbu. 54 Kadïnö ana iꞌi koꞌdo ma tasaasa iꞌi kadiri tumma amang kene tafünü eema ma korokoro iini ka oona.

12

Fa tïïsïnï kadu

(Matta 10.26–27)

1 Uuru kinggide a kadu kadagawaana oona kadhabbu kiti ajeene anno tïsïraana ka köje, ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Aaga ümmü eyi yaada ka tïgïïdï ma naFariisi ka oona, kudumma eene ka tïïsïnï kadu. 2 Taalo nïïmö anna ka küdhü aꞌda taalo ussudene aya anna ka kume ya ara tadherenja kürö. 3 Eema yaada ka teema ka ꞌbuugu ka talüllü ya ara taföönyödene uuru kungngo, tumma naada ka ayaaya ajeene iini no ka naala no kara saga teemadene ka naala koꞌdo.”

Kariꞌba angnga a mada

(Matta 10.28–31)

4 “Kadu eede ara aꞌa tadirina tumma aaga, aaga fa tariꞌba a kadu tanno ara tiidi tuuꞌda ünꞌdügüngngö no kassa kitaalo katambaanya tüünï nïïmö no. 5 Lakiini aaga öꞌdö nadirina ömöꞌdï yaada kara tariꞌba iini ya aaga, aaga ariꞌba ömöꞌdï tiya ana türü ma tiidi aaga apügü aaga ka ïssï ma Jahanam ya, nïkïrï aꞌa ka tiki aaga, ömöꞌdï ya iꞌi yungngo ada kara tariꞌba iini. 6 Taalo kadu kanadene ana uyi ïïdümmü ana nagirisi keera? Lakiini taalo Masala müürü ma tökönö unggodho kungngo. 7 Münda awu ma nanggüüdü tanno ada aginnidene nyeꞌdꞌde kungngo aaga fa tariꞌba kudumma ada ka tagiiꞌbi uyi dhabbu.”

Tamma nja tanu ka Yasu

(Matta 10.32–33; 12.32; 10.19–20)

8 “Ara aꞌa tiki aaga, ömöꞌdï ya ara tamma kede kidha ma kadu ya, a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tamma kini kidha ma kadhangga tanno Masala. 9 A ömöꞌdï ya ara taꞌdüsünü aꞌa ka kadu kidha ya, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taꞌdüsünü iꞌi kidha ma kadhangga tanno Masala.

10 “Ömöꞌdï ya eela ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ya, ara tafa kini illi ömöꞌdï ya eela Koronggore ya Insili ya, taalo Masala mara tafa kini.

11 “Kada kara tadünggü ma co naala ma talaana nja ada kara tuurugunja kidha ma naguugaara no ïïfï no, ïïya aaga tafa tadinigöögö aꞌda ara aaga tümmöönö ka nanggeyi tiya ada nya nja ada kara tiki aꞌda minna kene kidha. 12 Kudumma a Koronggore tiya Insili ya ara talaana aaga ka uuru tanno miini no ka nïïmö tiya ada kara teema ya.”

Tumma ma tafeene ma ömöꞌdï tiya üüsü aaꞌbaga ya

13 Ïkïrï ömöꞌdï könö ka kadu ka teene ka tiki a Yasu, “Ka Tatalaana, iki a örre tiya eede aꞌda asümünaana eema ma ta pupa kïdï kuꞌbu.”

14 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ka ömöꞌdï, mada anangnga aꞌa ka tauugaara ma tasümünaana eema kada kuꞌbu?” 15 A Yasu tiki a kadu, “Aaga dïnö koꞌdo aaga tafa tallogo, taalo ömöꞌdï efe ka ꞌdï ana eema tiya adhabbu ya.”

16 A Yasu tadirina tumma eene iki, “Ömöꞌdï inggide a siga tanno iini ka tageene eema dhabbu. 17 Ïkïrï ka teema unggodho iꞌi iki, ‘Ara aꞌa tönynyö ꞌbïtïngngö? A ꞌbuugu ka titaalo kede ma tanangnga eema yeede ka taleele ya kide.’

18 “Ïkïrï ka tiki, ‘Ara aꞌa tüünï kungngo ara aꞌa türrüdü naꞌboode neede no, ara aꞌa ka rüꞌbü ya dhabbu ya, nawagaana migile kide nja eema tiya nyeꞌdꞌde kungngo. 19 Na aꞌa saga tiki ka eyi tiya eede, Eema ungngo üüdü aꞌdiila adhüküdhükü ara taneene a nagürüünü kadhabbu, lïngnge naguri nooye nadhodho.’

20 “Mïkïrï Masala ka tiki iini, ‘Ka ꞌbaga, ka ooso tanno ara Masala taꞌduga tefe ka ꞌdï nüüdü küdü. Eema yüüdü ka tagawaana koona ya, ara ta tiya mada?’ ”

21 A Yasu tiki, “Afeene nja kadu tanno awaana eema koona dhabbu ma eyi tiya eene no, lakiini eege kitaalo küüsü kidha ma Masala.”

Fa tadinigöögö

(Matta 6.25–34)

22 A Yasu tiki a kadalaadene tanno iini, “Aaga fa tadinigöögö ma nanggeyi tanno ada aꞌda ara aaga tagu minna nja ada kara taluna enꞌdi ma oona kiga. 23 Tefe ka ꞌdï ka kiiꞌbi kuri oona tagiiꞌbi enꞌdi. 24 Aaga ïïrï nakaaru taalo kadïnïïgï kitaalo karaana ka nasigeene, taalo naꞌboode kene nja nagüdhü, a Masala saga amana kuri eene aaga kaguꞌdaana ka Masala ka oona aaga tagiiꞌbi uyi. 25 Mada ana kada ara tagusu ürüünü unggodho ka tefe ka ꞌdï tanno iini kara tadinigöögö. 26 Üürü taalo aaga kambaanya ligeema ya dhiidhi ya, aminna agu aaga, aaga tadinigöögö ma türeene miini.

27 “Aaga ïïrï togoogo ma lodho inggiridene nya, taalo kadhügürü kaya a kusuka kitaalo küüfü enꞌdi. Ara aꞌa tadirina tumma aaga, münda Siliman ka tïdhïndhï ma tauugaara tanno iini ꞌdo taalo akümmü enꞌdi kaꞌdiila afa tangatogoogo ka unggodho. 28 Ooyo ya afüꞌdöönö ka siga ꞌbïtïngngö, a taka taadha üpünja ka ïssï atinyogo, magala Masala ka kagïrnï enꞌdi eene ka oona, aada aaga adha taalo ma tagïrnï enꞌdi ada ka oona, ma aaga no taalo kümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro no. 29 Aaga fa tasaasa kuri aaga tafa tasaasa tooye aaga fa tadinigöögö. 30 Eema ya iꞌi yungngo a kadu ma ꞌbüdhülü kasaasa, lakiini Pupa yaada ussu aꞌda kasaasa aaga eema ya. 31 Lakiini aaga asaasa tauugaara ma Masala eema ya nyeꞌdꞌde kungngo assa ka kusunja kada kide.

Eema ka ꞌdotomboꞌdo

(Matta 6.19–21)

32 “Ligidheefele ya dhiidhi ya, aaga fa tariꞌba kudumma Pupa tiya ada kaꞌdiila oona iini ma tara tanangnga tauugaara aaga. 33 Aaga tanege ana eema tiya ada aaga tasümünaana gürüüsï miini ka kadu tanno eema ka titaalo kene no. Aaga amanaga eema ya aguꞌdaana ada ka oona ya co ꞌbuugu tiya küꞌdüüꞌdü ka titaalo kara talimaana ya, aaga tanangnga ya ka ꞌdotomboꞌdo kita iini ka titaalo ataama, a tanyooro taalo ara co itaalo ara taalaꞌba. 34 ꞌBuugu ya eema tiya ada ka tanna kide ya, iꞌi yungngo a nanggeedi tanno ada kara tanna kide.”

Kadu ma linggo no adho ka fïïnï no

35 “Aaga indinaana oona kuꞌbu aaga timiꞌdi nanggeedi ma linggo aaga tafa ka nagalamba tanno ada kafinne. 36 Afa kadu na ïndhïgï ömöꞌdï ma ꞌdï ara ka ööꞌdö ndama ꞌbuugu ma tarna kini kara tafada ööꞌdö adhogo ïnye kafaꞌda areere. 37 Aꞌdiila nja kadu tanno miini no ka ömöꞌdï ma ꞌdï kara töꞌdö aluna eege ka adïnö. Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara takïrnö tenꞌdi iini ka oona anangnga eege ka temmi ara ka amanaga kuri eene. 38 Aꞌdiila nja eene kini kara töꞌdö ooso ka teene üürü a naꞌbu ma taka aluna eege ka adïnö nggeege. 39 Amang kada tussu aꞌda ömöꞌdï ma ꞌdï kara tagussu aꞌda ara tanyooro töꞌdö aada ya, ara tadïnö itaalo ara tafa ka ꞌdï tiya iini anyoorodene.

40 “Aaga adïnö koꞌdo turi kudumma ada ka titaalo kussu uuru na ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara töꞌdö iini no.”

41 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Ka Tatalaana, nadünügü oꞌo tumma no ungngo alla nja kadu ïnꞌdïlï kungngo?”

42 A Uugaara Yasu tiki, “Amada iꞌi yungngo adho ka fïïnï aꞌdara, a ömöꞌdï ma ꞌdï ara tanangnga iꞌi kafa ka ꞌdï amana kuri a kadu tanno ma linggo no ka uuru miini? 43 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya miini ya ka ömöꞌdï tiya iini ka talinggo ada iini ya ka töꞌdö aluna iꞌi ka talinggo nggeege. 44 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara tanangnga eema yiini nyeꞌdꞌde kungngo afa kide. 45 Lakiini ka ömöꞌdï tiya alinggo kara tiki ana eedi ka teene aꞌda taalo ömöꞌdï ma ꞌdï ara töꞌdö areere, ïkïrï ka arooro ka abbü kadu na linggo no nja iiya aagu eema ooye ngeeli ake kide. 46 Ka ömöꞌdï kara tafada ka uuru tanno iini ka titaalo ussu, itaalo ussu aꞌda ara töꞌdö aada, ïkïrï ka taꞌdekeraana iꞌi kuꞌbu anangnga iꞌi kafeene nja kadu tanno taalo kaföönyö eema no.

47 “A ömöꞌdï ya alinggo assa ka tussu taneene na ömöꞌdï ma linggo assa ka titaalo alinggo a fïïnï tiya iini ka asaasa ya, ara tabbü adene niini tadhabbu. 48 A ömöꞌdï ya linggo aꞌda taalo ussu taneene na ömöꞌdï assa ka tüünï eema ma tara tanangnga iꞌi ka abbü adene, taalo ara tabbü adene dhindho. Ömöꞌdï ya eema ka ananja iini dhabbu ya asaasadene kini dhabbu, ömöꞌdï ya eema ka tümmününja iini dhabbu ara tanangnga kuꞌbu dhabbu.

Yasu nja kadu ma ꞌbüdhülü

(Matta 10.34–36)

49 “Nöꞌdö aꞌa tüpü ïssï ka ꞌbüdhülü, aꞌa nasaasa eege aꞌda kassa andafinne. 50 Namma aꞌa ka tambeese tanno aguꞌdaana dhindho no, nadinigöögö meene aꞌda ka ööꞌdö talinggo adene. 51 Kiki aaga kide aꞌda aꞌa nöꞌdö a taꞌdiila a kadu ka ꞌbüdhülü? Taalo nggeege, nöꞌdö aꞌa tanangnga kadu kanu aana ka oona. 52 Ndama uuru tanno kadu ma ꞌbügöörï tiya unggodho ya ka ïïdümmü kara tanu aana ka oona, anno iidoona no takïrïmï na eera no anno eera no takïrïmï no iidoona no. 53 A pupa takïrïmï ꞌbiiꞌbala yiini, a ꞌbiiꞌbala takïrïmï pupa yiini, a nïïmö takïrïmï ꞌbadaada moono a ꞌbadaada takïrïmï nïïmö moono, a nïïmö ma ꞌbiiꞌbala takïrïmï taada moono, aka ma ꞌbiiꞌbala takïrïmï taada moono.”

Nagoola ma nagürüünü

(Matta 16.2–3)

54 A Yasu tiki a kadu afeꞌde, “Kada kara tiji tülüügü ka tunggunu koꞌdo ndama taꞌbuugu ya, aaga tiki aꞌda ara tomboꞌdo tede ꞌbïtïngngö, aꞌda timinꞌda. 55 Aga tanya kara tïïsö a koꞌdo ndama küülü, aaga tiki aꞌda ara ꞌbuugu taguꞌdaana, aꞌda timinꞌda. 56 Ka nagaaga, kussu aaga ka tassumunaana taneene ma eema ma ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo, a minna agu aaga taalo kussu tesaana eema ma ꞌbïtïngngö kuꞌbu?”

Aꞌdiila nja diidi tiya üüdü

(Matta 5.25–26)

57 “Minna agu aaga, aaga taalo kïïrï nïïmö ma eyi tiya ada ya dhorro ya, yaada kara talinggo ya? 58 A küdü kara tunggunugu co kita uugaara nja diidi ma oꞌo kardha kuꞌbu neema tumma ma taꞌdiila nja iini ka fïïnï, kudumma iini kara tümmünü oꞌo a uugaara, a uugaara tanangnga oꞌo a tasigira, a tasigira tanangnga oꞌo ka pabuusu. 59 Ara aꞌa tiki oꞌo, taalo oꞌo nara töꞌdö kürö ndama kanna üürü taalo oꞌo nanangnga gürüüsï kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo.”

13

Taadha ka tatoroko

1 Ka uuru tanno miini no kadirina kadu eema a Yasu ma kadu ma Jaliil tanno Bilatus ka kirina eege ka la ma Masala assa ka takonyaana erïïdö yeene ka oona nja erïïdö ma eema ma erïïdö tiya eene ka tïrrï iini ya. 2 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kiki aaga kide aꞌda tatoroko na kadu ma Jaliil na miini no eege ka oroko ka tagiiꞌbi kadu ma Jaliil nyeꞌdꞌde, yungngo eene ka kirinadene? 3 Taalo nggeege, ara aꞌa tiki aaga, kada ka titaalo kaadha ka tatoroko tanno ada no, ara aaga taaya nyeꞌdꞌde afa meene kungngo. 4 A kadu na adaꞌbaaga ana awwa kafünü iidoona no, a sala ka türrüdü kene koꞌdo ka Salwam kaaya no, kiki aaga kide aꞌda tatoroko neene kagiiꞌbi tatoroko na kadu ma Örsaliim nyeꞌdꞌde kungngo? 5 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda taalo nggeege, üürü taalo aaga kaadha ka tatoroko tanno ada no, ara aaga taaya nyeꞌdꞌde afa meene kungngo.”

Tafeene ma tumma ma ïndïïye no taalo kana ïïye no

6 Afada adirina tafeene ma tumma eene iki, “Ömöꞌdï inggide fa ma ïndïïye afüꞌdöönö kini ka raaga ma kiꞌbimꞌbi, ïkïrï ka co asaasa tarmuna aluna eege taalo kageene. 7 Ïkïrï ka tiki a ömöꞌdï tiya afa ka raaga ya, ‘Andöꞌdö kede nagürüünü kiidoona eede ka ticci ka ïndïïye tanno ma tasaasa tarumu ïïye miini nitaalo naduna, bünnügü eege co kagaꞌda ꞌbüdhülü amana?’

8 “A ömöꞌdï ya alinggo ka raaga ya tiki iini, ‘Fa kini ömöꞌdï eede, ka ürüünü tiya ara aꞌa ka tasigiꞌdi iꞌi ka tümꞌbü nanangnga tümükodho kide. 9 Üürü keene ïïye fa kene, üürü taalo keene ka ürüünü tiya unggunu töꞌdö ya na oꞌo sa ka bünnügü co.’ ”

Yasu oolona aka makürꞌdü ka ꞌdugeere ka uuru ma Saꞌbidi

10 Uuru ma Saꞌbidi ka inggide ka Yasu ka tagalaana kadu ka la ma talaana. 11 Aꞌda aka minggide a naganaꞌbu kaꞌdïnggö kono ka oona mamaara makürꞌdü ka ꞌdugeere maguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga ana awwa kafünü iidoona taalo mambaanya taꞌdïngnge madhidho ꞌdo. 12 Ka Yasu ka tasala oogo ïkïrï ka tümmünü oogo iki, “Ka aka mo, madanggala maara üdü ka oona.” 13 Ümmünü iisine oono ka oona, marooro ka fïkïꞌdö madhidho mamana taꞌdiila a Masala.

14 Ïkïrï uugaara ma la ma talaana ka korooꞌbo kudumma Yasu ka toolona aka ka uuru ma Saꞌbidi iki a kadu tanno ka la no, “Füngngö ungngo ada ïïdümmü afünü unggodho maada ka talinggo kide, aaga öꞌdö aaga toolonadene kide, taalo ka uuru ma Saꞌbidi.”

15 Ïkïrï Uugaara Yasu ka tiki eene, “Ka nagaaga, taalo ömöꞌdï öccö ana kada ara tagildhe kisine yiini nja kodha tiya iini ka uuru ma Saꞌbidi ka ꞌbuugu ma kuri aco tunggu iꞌi co tooye ꞌbïïdï? 16 Aka mo ma ꞌbadaada tammo Abrahiim Ebliisi ka timiꞌdi oogo a nagürüünü kadaꞌbaaga ana awwa kafünü iidoona, taalo ama oono kara tatinggildhe ka uuru ma Saꞌbidi?”

17 Kini ka tiri tumma no, a modolo tümmü kadu na ka diidi iꞌi no, ara kadu ïnꞌdïlï katadhodho ma eema tiya iini ka tagüünï ya aꞌdiila ya nyeꞌdꞌde kungngo.

Tafeene ma tumma ma tanuure

18 Ïkïrï ka tiki, “Tauugaara ma Masala ꞌdee ara aꞌa tiki aꞌda kafeene nja minna? 19 Kafeene nja ndanïïye ma tanuure ka ömöꞌdï ka ꞌduga adadïnï ada ka siga tanno iini kafüꞌdöönö kasere kada fa tiya dhabbu ya, a uyi ma ꞌdotomboꞌdo taküüfünü nafü ka naseldhe miini.”

Tafeene ma tumma ma tïgïïdï

20 Afada iki afeꞌde, “Ara aꞌa tiki aꞌda kafeene tauugaara ma Masala afa minna? 21 Kafeene nja tïgïïdï aka ka aꞌduga makoonyaana ka müsö ma dhabbu, elö tüüfü nyeꞌdꞌde.”

Fïïnï ya iciri ya

(Matta 7.13–14, 21–23)

22 A Yasu takunggunaana kuꞌbu ka naanya alaana kadu ka fïïnï aꞌda unggunu co Örsaliim. 23 Ïkïrï ömöꞌdï könö ka tiki iini, “Ka Tatalaana, kadu kadhilli eege kungngo kara toolonadene?”

A Yasu tapadaga tumma eene, 24 “Aaga kardha kuꞌbu aaga tagilaana ka ïnye tanno iciri no, ara aꞌa tadirina aaga, kadu kadhabbu kara tasaasa co ka tauugaara ma Masala, illi eege taalo kambaanya. 25 Aga ömöꞌdï ma ꞌdï kara tafïkïꞌdö eere ka ïnye, aaga taꞌdïngnge ana koꞌdo kürö, aaga tadhoodho ïnye aaga tiki, ‘Ömöꞌdï eede, faꞌda ïnye ungngo.’

“Ïkïrï ka tiki, ‘Taalo aꞌa nussu aaga, aaga ka ma kiga.’

26 “Aaga tïkïrï ka tiki, ‘Kagu ungngo eema ungngo tagooye nja oꞌo, na oꞌo tagalaana kadu ka nafïïnï tanno ïïdï.’

27 “Ïkïrï ka tiki aaga, ‘Taalo aꞌa nussu aaga, aaga köꞌdö ndama kiga, aaga sigi co kanna kede ka oona, aaga ïnꞌdïlï kungngo aaga na oroko no.’ 28 Aaga tafara aaga tabbünaana igini ka oona, kada kara tasala Abrahiim nja Ishak nja Yaguub nja naganeꞌbi ïnꞌdïlï kungngo ka tauugaara ma Masala aaga tuurugunja co kürö. 29 Ara kadu sa kööꞌdö ndama fïïnï ma ndanaaya nja taꞌbuugu nja küüle nja küülü nja naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo kööꞌdö temmi ka tauugaara ma Masala kagu eema. 30 Kadu na kanna keere no kaco kidha, a kadu na kanna kidha no tapadaga oona keere.”

Yasu asaasa Örsaliim

(Matta 23.37–39)

31 Ka uuru tanno miini no, kööꞌdö naFariisi ka Yasu kiki iini, “Kolo kürö nunggeene kita kudumma Hirüdüs asaasa tiidi oꞌo.”

32 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga unggeene aaga co tiki a sura tammo aꞌda, ‘Aꞌa nungngo nasoro naganaꞌbu ka kadu ka oona noolona kadu ka maara ꞌbïtïngngö nja taka, ka naguuru tanno iidoona no, ara aꞌa tatïïmö linggo no nyeꞌdꞌde.’ 33 Lakiini ara aꞌa tunggeene ka fïïnï tiya eede ka uuru tanno nja taka nja taka eege, kudumma neꞌbi taalo ara teyi kürö ma Örsaliim.

34 “Ka Örsaliim, Örsaliim, nagirina oꞌo naganeꞌbi natïïdïrï kadafïïnï na ünggürününja küdü no, naguuru kadhabbu eede ka tasaasa tawaana laala yüüdü koona afa koogoro mawaana lïnsïö kono ka agedhe, aaga taalo kasaasa. 35 Aaga assa ka ꞌdï tiya ada ungngo ara tinyi kada kuꞌbu. Ara aꞌa tiki aaga taalo aaga kara tassa kede afeꞌde, illi ada kara tiki, ‘Baraka ka ömöꞌdï tiya öꞌdö ana eere ma Uugaara ya.’ ”*

14

Yasu oolona ömöꞌdï ka maara

1 A Yasu co kita dhabbu ma naFariisi ka uuru ma Saꞌbidi töccö tagu eema kide, a kadu tadïnö ana iꞌi koꞌdo. 2 Aꞌda ömöꞌdï ungngo iini kidha a maara alüfülü ka oona. 3 Ïkïrï Yasu ka tiki a katalaana ma serïye nja naFariisi, “Aꞌdiila aja kara toolona ömöꞌdï ka uuru ma Saꞌbidi alla atoroko?” 4 Kïkïrï ka kïꞌdöönö, yungngo a Yasu ka tümmü ömöꞌdï ka nïïsö oolona iꞌi uuru iꞌi ka tino.

5 Assa ka tiki eene, “Mada ana kada a ꞌbiiꞌbala tiya iini üürü kodha yiini ka ꞌdïnggö co össe ka uuru ma Saꞌbidi taalo ara tareere unggu iꞌi koꞌdo?” 6 Taalo nïïmö meene kateema.

Tataafala nja tiicolo ka eedi

7 Ïkïrï Yasu ka iji kadu na agümmünüdene no, katesse naꞌbuugu ka kadu kidha kemmi kide, ïkïrï ka tirina tafeene ma tumma neene, 8 “Üürü agümmünü ömöꞌdï oꞌo ma töꞌdö ka tarna ya, fa temmi ka kere tanno kidha no, kudumma ömöꞌdï töccö inggide agümmünüdene adhabbu oꞌo. 9 Nggaaga ömöꞌdï ya agümmünü aaga ya töꞌdö iki oꞌo, ‘Fa ka ömöꞌdï tiya ka ꞌbuugu tiya üüdü,’ a modolo tümmü oꞌo naco temmi keere. 10 Lakiini ka kadu kara tümmünü oꞌo, kolo nemmi ka ꞌbuugu tiya keere ya amang ka ömöꞌdï tiya agümmünü kadu ya, kara töꞌdö iki oꞌo, ‘Ömöꞌdï eede, fïkïꞌdö naco temmi ka fïïnï ma ndanaaya kanna.’ Nggeege ya taalo modolo mara tagu oꞌo ka kadu kidha. 11 Kudumma ömöꞌdï tiya ꞌdinigi oona niini cooꞌdo ya, ara taꞌdiniginja kuꞌbu, ömöꞌdï ya ümmü eyi yiini ka tidhilli ya ara taꞌdiniginja cooꞌdo.”

12 Yungngo a Yasu ka tiki ömöꞌdï tiya agümmünü kadu ya, “Küdü kara tümmünü kadu a kuri ma uuru nja ooso kungngo ya, fa tümmünü kateefe ma oꞌo nja nagöre tanno üüdü nja siliga ma oꞌo nja tanno kete küdü no nja tanno ana eema dhabbu no, kudumma eene kara tümmünü oꞌo tekere kapadaga eema yüüdü oꞌo ka ööye miini. 13 Lakiini küdü kara tümmünü kadu a kuri ya, ümmünü kadu na eema ka titaalo kene no nja kadu tanno namügüre no nja tanno sogoꞌdo no nja tanno kisinsoro no. 14 Aꞌdiila nja kadu kara tüünï nggeege ana eege kudumma eene taalo kara tapadaga eema oꞌo ka ööye miini, ara sa kananja oꞌo ka uuru ma tafïkïꞌdö ma kadu tanno aꞌdiila no.”

Tafeene ma tumma ma taanyara tanno dhabbu no

15 A ömöꞌdï könö ana ka kadu tanno emmi no ka taföönyö ïkïrï ka tiki a Yasu, “Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya ara temmi agu eema ka tauugaara ma Masala ya.”

16 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ömöꞌdï inggide agüünï eema ma kuri dhabbu adagümmünü kadu kadhabbu aꞌda kööꞌdö taguri. 17 Ïkïrï ka kürünü ömöꞌdï ma linggo yiini ka uuru ma kuri, aꞌda aco tiki a kadu tanno miini no aꞌda kasa andöꞌdö kudumma kuri andananja kuꞌbu.

18 “Kaꞌdükü co kawwa eema ma tümmöönö ka nanggeyi tanno eene, a ya dhidha ya tiki iini, ‘Naleefe aꞌa taana siga, yungngo eede kara co ndassa kide nasaasa oꞌo aꞌda nafa kede naco.’

19 “A könö tiki iini, ‘Naana aꞌa nagodha ka ïïdümmü ka trenggele aꞌa nunggunu co ndaꞌbꞌba eege, nasaasa oꞌo aꞌda nafa kede naco.’

20 “Aya tiki, ‘Narna aꞌa aka taalo aꞌa nara tambaanya töꞌdö.’

21 “Ïkïrï ömöꞌdï ya alinggo ya, ka ööꞌdö adirina eema ya kadu kadageema ya iini, ömöꞌdï ma ꞌdï a tagorooꞌbo tümmü iꞌi, ïkïrï ka tiki ömöꞌdï tiya alinggo ada iini ya, ‘Kolo akürö areere ka nafïïnï ma anya a narukuteene miini, nööꞌdö a kadu tanno eema katitaalo kene no nja tanno namügüre no nja tanno asogoꞌdo nja tanno kisinsoro no.’

22 “Ïkïrï ömöꞌdï ya linggo ya ka tiki iini, ‘Ka ömöꞌdï eede, nagalinggo aꞌa afa tiya üüdü ka tiki ya a naꞌbuugu öccö kinggide ka ꞌdöngngönyö.’

23 “Ïkïrï ömöꞌdï ka tiki iini, ‘Kolo a nafïïnï ma anya kuꞌbꞌba nja eere ma nsaara nööꞌdö a kadu kadigi ꞌbügöörï yeede. 24 Ara aꞌa tiki aaga, taalo ömöꞌdï ana ka kadu tanno agümmünüdene no ara tagolo kuri yeede.’ ”

Minna asaasadene ka talaana tanno Yasu

25 A kadu tunggeene nja Yasu kadhabbu ïkïrï ka tafele iki eene, 26 “Ömöꞌdï ya ööꞌdö kede assa ka taalo anu ka pupa tiya iini nja nïïmö, nja aka tammo iini, nja laala tiya iini, nja nagöre tanno iini, nja nagïnye tanno iini, adagiiꞌbi tasaasa ma eyi tiya iini ya, taalo ara tatalaadene tiya eede. 27 A ömöꞌdï ya taalo aꞌduga saliiꞌbi yiini uurna aꞌa keere ya taalo ara tatalaadene tiya eede.

28 “Mada ana kada asaasa tarüꞌbü ꞌdï ya dhonggoro ya assa ka taalo emmi tikinggi inni eema yiini kara tarüꞌböönö iini ya, ara taꞌdimo kini ka arüꞌböönö iini? 29 Kudumma iini kara tanggaaga kadese kuꞌbu assa ka titaalo ambaanya tarüꞌbe, a kadu na unggeene ka fïïnï no nyeꞌdꞌde kungngo, tadïnï iꞌi kamidhi iꞌi. 30 Keema kiki aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya ata tümꞌbü ma tarüꞌböönö kuꞌbu assa ka taalo ambaanya tarüꞌbe ꞌdï.’

31 “Üürü uugaara inggide asaasa co ka soore ka uugaara töccö, taalo ara temmi tikinggi ïïröönö ara iꞌi tambaanya teema koroꞌbo nja iini a nasigira köꞌdö na alif kadaꞌbaaga nja uugaara tiya a nasigira köꞌdö na alif kukumu ömöꞌdï no? 32 Üürü taalo atambaanya, ara tagürünü kadu kaco toreene nja iini aꞌda aleefe kuꞌbꞌba, kimiꞌdi tumma a taꞌdiila nja iini. 33 Nggeege ya üürü ömöꞌdï ana kada itaalo afa ka eema tiya iini nyeꞌdꞌde ya, taalo atambaanya ta tatalaadene tiya eede.

34 “Tanggaꞌdala kaꞌdiila, lakiini kene ka ndasügünï ꞌdee kara tamana minna kide? 35 Taalo kara taꞌdiila nja ꞌbüdhülü kitaalo kara taꞌdiila nja tommokodho, kara tadhifi co akürö.

“Ömöꞌdï ya ana iisine ma taföönyö ya, fa kini aföönyö.”

15

Dheefele ya aama ya

1 A kadu na ama taluꞌba no nja tanno oroko no kanna ka Yasu kete katoodo kini. 2 Ïkïrï naFariisi nja katalaana ma serïye kada aꞌdigineene kiki, “Ömöꞌdï ya asaasa kadu na oroko no agu eema nja eene.”

3 Ïkïrï ka tageema nja eene a tafeene ma tumma tanno iki, 4 “Mada ana kada ana kidheefele kukumu kadu ka ïïdümmü, aya taama ana kene unggodho taalo ara tinyi no kukumu kadu ka ïïdümmü aaco akürö unggodho no, ka lodho ara kaco ndawwa dheefele ya aama ya idhi aduna? 5 Kini ka tuna iꞌi akarasa kini ka ꞌdakeyi adhodho. 6 Aco ꞌdï ümmünü kateefe miini nja kadu tanno kete kini no iki eene, ‘Aaga dhodho nja aꞌa kudumma eede ka tuna dheefele yeede ya agaama ya.’ 7 Yungngo eede kara tiki aaga, ara dhodho tanna ka ꞌdotomboꞌdo nggeege ana ömöꞌdï tiya atoroko ya unggodho kara taadha ka tatoroko tanno iini ööꞌdö ka Masala agiiꞌbi kadu kukumu kadu ka ïïdümmü aaco akürö unggodho, na insili no taalo kasaasa taadha ka tatoroko.”

Jine ya aama ya

8 “Üürü aka minggide mana nakajine* kadaꞌbaaga assa ka taama unggodho, taalo mara tüfü ïssï ka lamba makinye ꞌdï mawwa jine amussu midhi maduna iꞌi? 9 Kono kara taduna ya, mümmünü kateefe moono nja kadu tanno akete kono no miki, ‘Aaga dhodho nja aꞌa kudumma eede ka tuna jine yeede ya agaama ya.’ 10 Yungngo eede ka tiki aaga aꞌda kadhangga ma Masala katadhodho ana ömöꞌdï tiya toroko unggodho ka taadha ka tatoroko.”

ꞌBiiꞌbala ya aama ya

11 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Ömöꞌdï inggide ana laala eera. 12 Ïkïrï ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya ka tiki, ‘Pupa, sa nangnga eema yeede aꞌa ndama almaala.’ Ïkïrï ka sümünaana almaala yiini kene kuꞌbu. 13 A füngngö idhilli kungngo ya, ïkïrï ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya ka tawagaana eema yiini koona nyeꞌdꞌde, unggeene aaco a naanya kuꞌbꞌba, atagaꞌda eema yiini ka eema ma weerö ünꞌdügüngngö. 14 Kini ka ndagaꞌda eema nyeꞌdꞌde ya, assa ïïre tümmü naanya no miini no ka tatoroko, andasaasa kuri. 15 Ïkïrï ka co ka ömöꞌdï ma anya tammo iini mo, aco talinggo nja iini, ïkïrï ka tuurugu iꞌi co nasigeene tanno iini ma taguri a nagüdürü. 16 Ïïre tümmü iꞌi dhindho asaasa tagu ꞌbisinggisi ya nagüdürü ya, illi ömöꞌdï ma tanangnga iini taalo.

17 “Ïkïrï ka apadaga ka eyi tiya iini iki, ‘Kadu no alinggo ada pupa tiya eede kagu eema dhabbu, ara aꞌa ka tanna kita ana ïïre. 18 Ara aꞌa tafïkïꞌdö naco ka pupa tiya eede niki iini, Pupa yeede, nagüünï aꞌa tamꞌbaga kidha ma Masala a kidha ma oꞌo. 19 Taalo aꞌa nama tümmünüdene kada ꞌbiiꞌbala tiya üüdü, ümmü aꞌa ka tamöꞌdï tiya alinggo ya ünꞌdügüngngö.’

20 “Ïkïrï ka tunggeene aaco ka pupa tiya iini, a pupa yiini taasala iꞌi ka tadhe kuꞌbꞌba a ꞌbangnga miini tümmü iꞌi, ïkïrï ka rünö aaco kini ümmü iꞌi iti kini ka oona ööjülü iꞌi. 21 Ïkïrï ꞌbiiꞌbala yiini ka tiki iini, ‘Pupa yeede, nagüünï aꞌa tamꞌbaga kidha ma Masala ana oꞌo afeꞌde, taalo aꞌa nama tümmünüdene kada ꞌbiiꞌbala tiya üüdü.’

22 “Yungngo a pupa tiya iini kadirina eema a kadu tanno alinggo ada iini no, ‘Aaga öꞌdö a tenꞌdi tammo aꞌdiila mo areere, aaga tagïrnï kini ka oona, aaga tagïrnï ndaneema iini ka ꞌbanïïsö aaga tagïrnï egïïde iini ka uune. 23 Aaga öꞌdö a ꞌbamiide tiya ïndhï ya, aaga teedhe angnga taguri angnga tagadhodho. 24 Kudumma ꞌbiiꞌbala tiya eede ya, aga eyi ada ungngo efe ka ꞌdï, adagaama adunadene.’ Kïkïrï kanda dhodho ꞌdo.

25 “Aꞌda ꞌbiiꞌbala ya dhabbu ya inni ka siga, kini ka ndafada ka siga assa ndakete ka ꞌdï ya, ïkïrï ka föönyö tüüsü nja siili. 26 Yungngo iini ka tagümmünü ömöꞌdï öccö ya alinggo ya, indini iꞌi aꞌda, ‘Minna inggide?’ 27 Yungngo iini ka tiki iini, ‘Örre yüüdü afada ka aꞌdiila, a pupa yüüdü tïkïrï ka teedhe ꞌbamiide ya ïndhï ya.’

28 “Ïkïrï ka korooꞌbo aꞌdükü co ꞌbügöörï, a pupa yiini töꞌdö kürö atakilli iꞌi aꞌda aaco. 29 Ïkïrï ka tiki a pupa tiya iini, ‘Nalinggo ada aꞌa oꞌo a nagürüünü dhabbu, nitaalo nasilli tumma nüüdü, taalo oꞌo nakara tümmünü ꞌbanggoromo aꞌa unggodho kungngo aꞌda nadhodho nja kateefe ma aꞌa iini. 30 Lakiini ka ꞌbiiꞌbala tiya üüdü ya atömü eema yüüdü nyeꞌdꞌde nja katemelö, kini ka tafada, na oꞌo tedhe ꞌbamiide ya ïndhï ya iini.’

31 “A pupa yiini tiki iini, ‘ꞌBiiꞌbala eede, nanna oꞌo ka ꞌdï nja aꞌa turi, eema yeede yüüdü iꞌi ya miini. 32 Lakiini aꞌdiila nja angnga kara tagadhodho angnga takaꞌdeema kudumma örre tiya üüdü ya aga eyi ada ungngo efe ka ꞌdï, adagaama adunadene.’ ”

16

Ömöꞌdï ya alinggo a taꞌdara ya

1 A Yasu tadirina tumma a kadalaadene tanno iini afeꞌde, “Ömöꞌdï inggide ana eema dhabbu, ömöꞌdï öccö inggide alinggo nja iini, ömöꞌdï könö tïkïrï ka tafünaana eema ömöꞌdï tiya ma eema ya iki aꞌda, ‘Ömöꞌdï yüüdü ka anangnga iꞌi ka afa ka eema tiya üüdü ya agaꞌda ꞌdo.’ 2 Ïkïrï ka tagümmünü iꞌi iki iini, ‘Eema minna iꞌi yungngo eede ka föönyö ma oꞌo ungngo? Tirina nïïmö yüüdü ka tagüünï ana almaala tiya eede ya aꞌa, taalo oꞌo nara tafa ka eema tiya eede afeꞌde ndama uuru tanno.’

3 “A ömöꞌdï ya linggo teema ka eyi tiya iini, ‘Ömöꞌdï yeede ya ara tafada aꞌduga linggo no kede, ara aꞌa tönynyö ꞌbïtïngngö? Taalo aꞌa nara tambaanya leele, a modolo ma tarangnga tagu aꞌa.’ 4 Ïkïrï ka tiki, ‘Nussu aꞌa nïïmö yeede kara tüünï ya, amang ka ömöꞌdï ma linggo kara tasoro aꞌa ya, a kadu tamma kede ka nööꞌdï tanno eene.’

5 “Ïkïrï ka tagümmünü kadu ma kömüsü tanno ömöꞌdï ma linggo tanno iini iki ada könö, ‘Ömöꞌdï yeede ya ꞌdee asaasa küdü ka oona aanya?’

6 “Iki iini, ‘Nadhafala ma uuꞌba kukumu kadu kïïdümmü.’

“Iki iini, ‘ꞌDuga waraga nemmi areere nakiri kide eema a kadu keera kaco iisine.’

7 “Iki ada öccö, ‘Ömöꞌdï yeede asaasa küdü ka oona aanya?’

“Iki iini, ‘Taliisi ma migile köꞌdö alif.’

“Ïkïrï ka tiki iini, ‘ꞌDuga waraga nakiri kide aꞌda eema ukumu kadu kadaꞌbaaga ta egïïsö (800).’

8 “Ïkïrï ömöꞌdï ya ma eema ka tïndhïgï ömöꞌdï ya alinggo nja iini ya koꞌdo ya taalo adho ka fïïnï ya, kudumma iini ka tagüünï a taꞌdara. Kudumma laala ma ꞌbüdhülü tiya kaꞌdara kadagiiꞌbi laala ma töyeene kadalinggo nja kadu tanno eene. 9 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga, aaga ümmü kateefe ma aaga ana eema ma ꞌbüdhülü, kini kara titaalo ya, kara tamma kada ka ꞌbuugu ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

10 “Ömöꞌdï kara tafa ka nïïmö tiya idhilli ya ara tafa ka tiya adhabbu ya, a ömöꞌdï ya üünï ada kadu kuꞌbu a nïïmö idhilli ya ara tüünï ada kadu kuꞌbu ana eema tiya dhabbu ya. 11 Üürü taalo aaga kafa ka almaala ma ꞌbüdhülü ꞌdee, mada yungngo ara tamma kada ana eema tiya dhorro ya? 12 Üürü taalo aaga kafa ka eema tiya kadu tökönö a mada iꞌi yungngo ara tamana eema yaada aaga?

13 “Taalo ömöꞌdï ara tambaanya talinggo ada kadu keera, kudumma iini kara tanu ka tiya ara ka asaasa öccö, nja iini ka föönyö tumma no ada öccö amidhi öccö, aaga taalo kara tambaanya talinggo ada a Masala nja almaala.”

14 A naFariisi tagatoodo kini kamidhi iꞌi kudumma eene kasaasa almaala dhindho. 15 Ïkïrï ka tiki eene, “Kümmü aaga nanggeyi naada kaꞌdiila ka kadu kidha, lakiini Masala mussu nanggeedi naada ka teene, kudumma eema tiya kadu katümmü iꞌi ka kuꞌdaana ya atoroko ka Masala kidha.

16 “Aga kanna serïye kide nja talaana ma naganeꞌbi idhi a Yühanna ya Tatambeese ya töꞌdö. Ndama uuru tanno miini no, a kadu tagalaanadene a tumma ma tauugaara ma Masala, a kadu könö takardha kuꞌbu ma tasaasa co a rüsü kungngo. 17 Lakiini tamanyaga ma ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo taalo aguꞌdaana afa titaalo ma ꞌbaꞌdakeyi ma serïye unggodho kungngo.

18 “Ömöꞌdï ya adheene nja aka tammo iini atarna kömö ya, iꞌi ya atemelö, a ömöꞌdï ya arna aka ma nyuri ka dheene nja oono mo iꞌi ya atemelö.

Liyasiri nja ömöꞌdï ma almaala

19 “A ömöꞌdï inggide ana almaala dhabbu, ümmü enꞌdi ya aguꞌdaana ya nja tiya ïdhïndhï ya ka oona, ümmünaana kadu ka ꞌdï kita iini a naguuru kagu eema. 20 A ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Liyasiri taalo eema kini, eema ya inꞌdi yungngo iini ka oona nyeꞌdꞌde kungngo, emiimi kini ka ïnye ma ꞌbügöörï. 21 Asaasa tera türeene ma kuri tiya ömöꞌdï ma eema ka aguri ya, a tiini ticci atöꞌdö kanyegeꞌde eema yiini ya inꞌdi ya.

22 “A ömöꞌdï ya eema ka titaalo kini ya teyi, a kadhangga taꞌduga iꞌi kanangnga iꞌi ka Abrahiim kete, ömöꞌdï ya ana almaala ya, teyi afeꞌde adatüꞌbüdene. 23 Ömöꞌdï ya ana almaala ya, andanna ka ꞌbuugu ma inde üünï muuyu assa cooꞌdo asala Abrahiim kuꞌbꞌba nja Liyasiri ka temmi kini kete. 24 Ïkïrï ka tümmünü eene iki, ‘Ka Pupa yeede Abrahiim, oolona kede, kürünü Liyasiri allo üüdü ma ꞌbanïïsö tiya iini ka ꞌbïïdï ööꞌdö iini aꞌa natala kede ka onggoꞌdo, kudumma eede nungngo ka ïssï nüünï muuyu.’

25 “Ïkïrï Abrahiim ka tiki iini, ‘ꞌBiiꞌbala eede, nagïïgï oꞌo yüüdü ka ndagaꞌduga eema ya aꞌdiila yüüdü ka takaleefe ka ꞌdï, ara Liyasiri ka taꞌduga dhügürü, iꞌi ꞌbïtïngngö andaꞌduga talïngnge niini ara oꞌo ka tüünï muuyu kanna. 26 Eema ya ïnꞌdïlï kungngo koolo ungngo ïïdï ka söödö nja aaga adhonggoro, taalo ömöꞌdï ma tassumunaana ka tadaꞌda kide aco ada kanna, ömöꞌdï yaada taalo tassumunaana ka tadaꞌda kide ööꞌdö kïdï kita.’

27 “Ïkïrï ömöꞌdï ya ma almaala ya ka tiki, ‘Pupa yeede Abrahiim, nasaasa aꞌa oꞌo nagürünü Liyasiri ka ꞌdï tiya pupa tiya eede, 28 aco tadirina eema a nagöre tanno eede no ïïdümmü no amang kene tafa töꞌdö ka ꞌbuugu ma dhügürü tiya.’

29 “Yungngo Abrahiim ka tiki iini, ‘Müüsa ungngo eene nja naganeꞌbi, fa kene katoodo kene.’

30 “Ïkïrï ömöꞌdï ka tapadaga tumma iini, ‘Taalo nggeege Pupa yeede Abrahiim, lakiini ka ömöꞌdï unggodho kara tafïkïꞌdö ndama inde aco kene kara taadha ka tatoroko.’

31 “Ïkïrï Abrahiim ka tiki iini, ‘Kene ka titaalo kaföönyö tumma na Müüsa nja naganeꞌbi, ömöꞌdï saga fïkïꞌdö ndama inde taalo kara tamma.’ ”

17

Tatoroko

(Matta 18.6–7, 21–22; Murkus 9.42)

1 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Eema ya amana kadu ka talinggo tatoroko ya ara töꞌdö, lakiini amꞌba ka ömöꞌdï tiya ara talinggo ya. 2 Ara taꞌdiila eene kara timiꞌdina arru iini ka eyi kimiꞌdina ka mïsï ka pügü co to afa tamana ma kadu tanno dhiidhi no ka talinggo eema ya toroko ya. 3 Aaga adïnö koꞌdo, ka örre tiya üüdü kara tüünï tatoroko kirnaana kini, üürü aadha kide ya nafa kini. 4 Üürü agüünï tatoroko ana oꞌo tïïdümmü afünü eera ka uuru ka unggodho ya, assa ka tapadaga küdü tïïdümmü afünü eera assa ka tiki oꞌo aꞌda afada iꞌi aadha kide, na oꞌo tafa kini.”

Tamma ka Masala

5 A kadafïïnï tiki a Uugaara, “Tigini tamma ka Masala ungngo.”

6 Ïkïrï Yasu ka tapadaga tumma eene, “Kada kara tamma ka Masala ana eedi idhilli afa ndanïïye ma tanuure, aaga tiki a ïndïïye tanno, ‘Fannadene nadhonja ka to,’ kara taföönyö tumma naada.

7 “Mada ana kada ömöꞌdï ka leele iini ka siga nja iini ka kuri a kiꞌbiini, ööꞌdö ndama lodho iki iini, ‘Ereere nemmi nagu eema’? 8 Ara tagala ka tiki iini, ‘Indinaana oona nüüdü nindinaana kuri kede kuꞌbu nïndhïgï aꞌa naguri nooye, oꞌo sa ka ööꞌdö taguri nooye.’ 9 Ömöꞌdï ya linggo ya ꞌdee ara taꞌdiila nja iini kini kara taföönyö tumma na ömöꞌdï tiya iini? 10 Kafeene aaga nggeege kada kara tüünï nïïmö ya kadu ka tiki aꞌda aaga tüünï ya, aaga tiki, ‘Ungngo ka kasaga ma linggo ünꞌdügüngngö, ungngo tagalinggo eema ya ananja ungngo aꞌda ungngo talinggo ya.’ ”

Yasu oolona kadu ma kutukunya kadaꞌbaaga

11 Aga Yasu ka ndunggeene ka fïïnï ma tara co Örsaliim adigaala ka Samira nja Jaliil. 12 Kini ka co daara inggide ïkïrï ka toreene nja kadu kana kutukunya ka oona kadaꞌbaaga, kïkïrï ka töödhï kuꞌbꞌba. 13 Kalneege koꞌdꞌdo kiki, “Yasu tatalaana, ana ꞌbangnga ma ungngo.”

14 Ïkïrï Yasu ka tassa kene iki eene, “Aaga unggeene aaga co alaga oona naada co kaꞌboge.” A kene ka tunggunugu co ya kïkïrï ka tinsili ka oona.

15 A könö ungngo eene assa kini ka aꞌdiila ya, afada afünügü Masala koꞌdo dhindho. 16 Ömöꞌdï ya miini ya ataga Samira üürü ka Yasu kidha ana küüge nja dhugudha amana taꞌdiila iini. 17 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Taalo katanggaladene kadaꞌbaaga sa, anno ïïdümmü kafünü egïïsö no kïïye? 18 Taalo ömöꞌdï ana kene afada ööꞌdö tïndhïgï Masala koꞌdo illi töölöge ya?” 19 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Fïkïꞌdö nunggeene, tamma ka Masala nüüdü ka oolona oꞌo.”

Töꞌdö ma tauugaara tanno Masala

(Matta 24.23–28, 37–41)

20 A naFariisi tindini iꞌi kiki, “Ara tauugaara na Masala töꞌdö aada?”

Iki eene, “Taalo ömöꞌdï ara tadïnö ka töꞌdö ma tauugaara ma Masala. 21 Ömöꞌdï tafa tiki aꞌda, ‘Ungngo kita,’ nja iini ka tiki aꞌda, ‘Inni kanna,’ kudumma tauugaara tanno Masala kungngo ada ka nanggeedi.”

22 Iki a kadalaadene tanno iini, “Uuru kinggide kassa ka ööꞌdö, aaga tasaasa tassa ka uuru tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka unggodho kungngo taalo aaga kara tïjöögö. 23 Ara kadu saga tiki aaga aꞌda, ‘Ungngo kita,’ nja iini, ‘Inni kanna,’ aaga fa co, aaga tafa tuurna ömöꞌdï öccö keere. 24 Kudumma uuru ma töꞌdö tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara tafeene nja talimaana ma tomboꞌdo na limi kuꞌbꞌba kasa ka ööꞌdö töyeene ka ꞌdakeyi töccö no. 25 Lakiini iꞌi ara tadhügürü ana eema dhabbu tikinggi a sere ya ma ꞌbïtïngngö ya tanu kini.

26 “Afa ma tiya agüünï adene ka naguuru tanno Nööh no, ara tüünïdene ka naguuru tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü. 27 Kagu kadu eema kooye ngeeli karna ajeene idhi Nööh co a mürkabü ka teene, a faaya töꞌdö agirina eege nyeꞌdꞌde kungngo.

28 “Nja tiya agüünï adene ka naguuru tanno Luut no afeꞌde, kaguri kadu kooye, kanadene ana eema kaana eema, kaleele karüꞌbü nööꞌdï. 29 Lakiini ka Luut ka ööꞌdö kürö ndama Sadöma a Masala tunggu ïssï kuꞌbu nja albaarü kide ndama ꞌdotomboꞌdo mafine eege nyeꞌdꞌde kungngo.

30 “Ara tafiigi nggeege ka uuru tanno ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara tatele oona. 31 Ömöꞌdï ya aganna ka la koꞌdo ka uuru tanno miini no ya, taalo ara töꞌdö kuꞌbu aco aꞌduga eema yiini ka ꞌbügöörï, a ömöꞌdï ya ka siga ya taalo ara tapadaga oona keere. 32 Aaga agïïgï aka ma Luut mo.* 33 Ömöꞌdï ya asaasa toolona eyi yiini ya ara taama iꞌi, ömöꞌdï ya aama eyi yiini ya oolona eege. 34 Ara aꞌa tiki aaga ka ooso tanno miini no ara kadu tafü ka tenggere tanno unggodho no keera, könö taꞌdugadene aya tütü. 35 A iiya keera kawöönö ka ꞌdoonya ma unggodho, a kömö taꞌdugadene ammo tütü. 36 [A kadu na nagiide no tanna ka siga keera, ökönö taꞌdugadene aya tütü.*]”

37 A kadalaadene tindini iꞌi kiki, “Ka Uugaara, ara tumma no talinggo adene kiga?”

Ïkïrï ka tiki eene, “ꞌBuugu ya nïïmö ka teyi kide ya ara nagolo tarügü kide.”†

18

Tafeene ma tumma ma aka ma küüme nja uugaara

1 A Yasu tageema nja kadalaadene tanno iini, a tafeene ma tumma aꞌda kafara ka Masala turi kafa tagiꞌdi. 2 Iki eene, “Aganna uugaara ka anya minggide taalo ariꞌba a Masala itaalo ariꞌba a kadu. 3 Aka ma küüme taganna ka anya tammo iini mo, maleele kini ka oona miki iini, ‘Ümmöönö kede kudumma diidi ma aꞌa.’

4 “Atakanu ka tumma tanno oono, lakiini kono ka ndakaleele kini ka oona ya, ïkïrï ka tiki ka eyi tiya iini, ‘Taalo aꞌa nariꞌba a Masala nitaalo nariꞌba a kadu. 5 Ara aꞌa tümmöönö ka aka ma küüme tammo, kudumma oono ka anyamanya aꞌa ka oona, kudumma oono mara tütü ka taleele kede ka oona manyamanya aꞌa ka oona.’ ”

6 Ïkïrï Uugaara Yasu ka tiki, “Aaga toodo ka eema tiya uugaara tiya üünï ada kadu kuꞌbu ya ka teema. 7 Taalo Masala mara toolona kadu noono ka tagesse eege no, na afara kono ooso a naguuru? Mara tadoono kuꞌbu manangnga ïïye eene? 8 Yungngo eede ka tiki aaga, mara tareere möödhï kene, lakiini ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ꞌdee ara taluna tamma ka ꞌbüdhülü kini kara töꞌdö?”

Tafeene ma tumma ma taga Fariisi nja ömöꞌdï ma tuluꞌba

9 A Yasu tageema ka tumma co kadu kinggide kümmü nanggeyi neene aꞌda eege kaꞌdiila kamidhi kadu öccö, 10 “Kadu kinggide keera kasïrïgö co la ma Masala ma tafara ka Masala, könö a taga Fariisi, aya tamöꞌdï ma tuluꞌba. 11 Ïkïrï taga Fariisi ka fïkïꞌdö adageema ka eyi tiya iini iki, ‘Nanangnga aꞌa taꞌdiila oꞌo Masala, taalo aꞌa nafeene nja türeene ma kadu na ama eema ya kadu na, nüünï ada kadu kuꞌbu no, nja tanno afüngngö anyooro no, taalo aꞌa nafeene nja ömöꞌdï ma tuluꞌba tiya. 12 Nümmü aꞌa tenege teera ka üsbü unggodho namana faana ma la ma Masala kuꞌbu nyeꞌdꞌde.’

13 “Lakiini ömöꞌdï ma tuluꞌba öödhï kuꞌbꞌba taalo asaasa tadïnï co ꞌdotomboꞌdo, agala ka dhüüdhü orro iki, ‘Ana ꞌbangnga ma aꞌa Masala kudumma eede ka tatoroko.’

14 “Ara aꞌa tiki aaga, ömöꞌdï ma tuluꞌba ya inynyo ööꞌdï kita iini kaꞌdiila, ara taga Fariisi ka tütü a tatoroko tanno iini. Ömöꞌdï ya ꞌdinigi oona niini cooꞌdo ya ara taꞌdiniginja kuꞌbu, ömöꞌdï ya ümmü eyi yiini ka tidhilli ya ara taꞌdiniginja cooꞌdo.”

Yasu nja laala tiya dhiidhi ya

(Matta 19.13–15; Murkus 10.13–16)

15 A kadu töꞌdö ana laala iini aꞌda ümmünü iisine eene ka oona, a kadalaadene niini tasala eege kagirnaana kene. 16 Lakiini Yasu agümmünü eege, “Aaga fa ka laala kööꞌdö kede aaga tafa tafaga eege keere, kudumma tauugaara ma Masala kungngo eene. 17 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya taalo amma ka tauugaara ma Masala afa ꞌbiiꞌbala kungngo taalo ara co.”

Ömöꞌdï ya ana almaala ya

(Matta 19.16–30; Murkus 10.17–31)

18 A tadïïfï tindini iꞌi iki, “Ka Tatalaana ya aꞌdiila ya, ara aꞌa tönynyö nassa ka aluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli?”

19 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Minna agu oꞌo nümmünü aꞌa aꞌda naꞌdiila? Taalo ömöꞌdï ma taꞌdiila illi Masala unggodho oogo. 20 Nussu oꞌo tumma no iki aꞌda, ‘Fa tatemelö, fa tagirina kadu, fa tanyooro, fa tafünü korokoro ka kadu ka oona, ümmü pupa yüüdü nja nïïmö tammo üüdü.’ ”*

21 Ïkïrï ka tiki a Yasu, “Nagalinggo aꞌa eema ya ꞌdo aꞌda nakaleefe aꞌa taga idhilli.”

22 Ka Yasu ka ndaföönyö tumma niini no iki, “Nïïmö inggide unggodho öreene, adanege ana eema tiya üüdü nyeꞌdꞌde nasümünaana ka kadu tanno iini ka titaalo kene no amang ka eema tanna küdü ka ꞌdotomboꞌdo, na oꞌo sa ka ööꞌdö kede keere.” 23 Ömöꞌdï tamüürü kini ka taföönyö tumma no kudumma iini ka ana eema dhabbu. 24 Yungngo a Yasu ka iji iꞌi ka korooꞌbo, ïkïrï ka tiki, “Kiideene co ka tauugaara ma Masala ka kadu tanno ana eema dhabbu no. 25 Taalo tadigaala ka ööye ma ibiri ara tiideene ana malaga, afa co ka tauugaara ma Masala ka tiideene ka kadu tanno ana eema dhabbu no.”

26 A kadu na föönyö no tiki, “Amada iꞌi yungngo ara toolonadene adha?”

27 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Nïïmö ya iideene a kadu ya ara Masala talinggo.”

28 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Kafa ungngo ka eema tiya ïïdï ara ungngo ka tuurna oꞌo keere.”

29 A Yasu tiki iini, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya inyi ꞌdï yiini kuꞌbu nja aka tammo iini, nja nagöre nja pupa nja nïïmö nja laala tiya iini kudumma tauugaara ma Masala ya, 30 ara taluna eema dhabbu ka kusunja kini kide, a ꞌbïtïngngö nja tefe ka ꞌdï taꞌbilli.”

Yasu adiri tumma ma inde tanno iini tiidoona

(Matta 20.17–19; Murkus 10.32–34)

31 A Yasu tümmünü kadafïïnï na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no iki eene, “Angnga kungngo kara tasïrïgö co Örsaliim ꞌbïtïngngö a tumma na sorne ma naganeꞌbi kadageema ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara talinggo adene. 32 Ara tümmününja a kajeene kadaana iꞌi kalama keela iꞌi kaꞌbinynyi alaaga iini ka oona. 33 Kassa kabbü iꞌi kiidi iꞌi, assa ka fïkïꞌdö ka inde a füngngö iidoona.”

34 A kadalaadene kitaalo kussu eema yiini ka teema ya, kudumma eene kaküdhüdene kitaalo kussu.

Yasu afaꞌda soro ka ïïye

(Matta 20.29–34; Murkus 10.46–52)

35 Aga Yasu ka ndakete ka Ariiha ya aꞌda soro ungngo emmi ka tinggini ma fïïnï arangnga. 36 Kini ka föönyö a kadu kadhabbu katunggeene ya, ïkïrï ka tindineene, “Minna yungngo?” 37 Kïkïrï ka tiki iini aꞌda, “Yasu ya ma Nasira ya, iꞌi yungngo unggeene kita.”

38 Ümmüneene dhindho iki, “Yasu, ꞌbiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma aꞌa.”

39 A kadu na unggeene kidha no tagirnaana kini aꞌda akïꞌdöönö. Illi iꞌi iidhe koꞌdꞌdo, “Ka ꞌbiiꞌbala ya Dawud, ana ꞌbangnga ma aꞌa.”

40 A Yasu töödhï iki eene aꞌda kööꞌdö ana iꞌi, kini ka ndööꞌdö kete ïkïrï Yasu ka tindini iꞌi, 41 “Oꞌo nasaasa aꞌa aꞌda nönynyö ana oꞌo?”

Ïkïrï soro ka tiki, “Nasaasa aꞌa tiji ꞌbuugu, ömöꞌdï eede.”

42 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Iji ꞌbuugu, tamma nüüdü ka oolona oꞌo.” 43 Arooro kiji ꞌbuugu uurna Yasu keere amana taꞌdiila a Masala. Ka kadu ka ndiji tumma no, kïndhïgï Masala koꞌdo.

19

Yasu nja Zaka

1 A Yasu co Ariiha adheedhe koꞌdo. 2 Ömöꞌdï ungngo ka Ariiha uugaara ma kadu ma tuluꞌba ana almaala dhabbu ana eere aꞌda Zaka. 3 Öꞌdö asaasa tassa ka ömöꞌdï tiya ana eere aꞌda Yasu ya, lakiini iꞌi ya adhüküdhükü, taalo iji Yasu kudumma a kadu katiti ajeene. 4 Ïkïrï ka rünö aaco ka kadu kidha asïrö fa ma ïndïïye amang kini tiji iꞌi, kudumma Yasu kara tadigaala kide. 5 Ka Yasu ka ndala kita miini kita ya, assa cooꞌdo asala iꞌi iki iini, “Zaka, aayu kuꞌbu areere, kudumma eede kara co tanna ka ꞌdï kita üüdü ka uuru tanno.”

6 Ïkïrï ka ööꞌdö kuꞌbu areere oreene nja iini adhodho. 7 Ka kadu kadasala tumma no ya, kaꞌdigineene kiki aꞌda, “Unggeene aco tanna ka ꞌdï tiya ömöꞌdï tiya atoroko ya.”

8 A Zaka tafïkïꞌdö ïkï Uugaara, “Ka Tatalaana, ara aꞌa tanangnga dhüdhü ma eema tiya eede a kadu tanno eema katitaalo kene no, üürü nagüünï ada ömöꞌdï kuꞌbu a nïïmö, napadaga co iini ököje nja tiya iini ya ta egïïsö.”

9 Yungngo Yasu ka tiki iini, “Ndama uuru tanno ka öꞌdö toolona ka ꞌdï tiya, kudumma ömöꞌdï tiya, iꞌi ya ꞌbiiꞌbala tiya Abrahiim afeꞌde. 10 Kudumma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü öꞌdö tawwa kadu na aama no oolona eege.”

Tafeene ma tumma ma gürüüsï ma linggo

11 Ka Yasu ka ndakete ka Örsaliim, a kadu na toodo ka tumma no kiki kide aꞌda tauugaara ma Masala kara tatele oona ꞌbïtïngngö, ütü ka teema, 12 ïkï, “Ömöꞌdï inggide tadïïfï, unggeene aco anya kuꞌbꞌba maco tümmününja ka tauugaara kide assa ka tafada. 13 Ïkïrï ka tagümmünü kadu na linggo nja iini no kadaꞌbaaga adakinaana nakajine ma dahaba* eene kuꞌbu iki eene, ‘Aaga anadene iini ara aꞌa ka ööꞌdö.’

14 “A kadu ma anya tammo iini taalo ka asaasa iꞌi yungngo eene kagürünü kadu ka uurna keere kiki, ‘Taalo ungngo kasaasa ömöꞌdï ya ka tauugaara tiya ïïdï.’

15 “A kadu tümmünü ömöꞌdï ya miini ya ka tauugaara afada aco ꞌdï adagümmünü kadu niini ka anangnga nakajine eene no amang kini tassa kide, ömöꞌdï öccö aluna ka tiya iini aanya. 16 Aya dhidha ya töꞌdö iki, ‘Ömöꞌdï eede, naluna aꞌa ka jine tiya nakajine kadaꞌbaaga.’

17 “Ïkïrï ömöꞌdï ka tiki iini, ‘Oꞌo no ömöꞌdï ma linggo tiya dhorro ya, aꞌdiila nja oꞌo nafa oꞌo ka nïïmö tiya idhilli ya, ara oꞌo tauugaara ma naanya kadaꞌbaaga.’

18 “Aya töꞌdö kini iki, ‘Ömöꞌdï eede, jine yüüdü ya, naduna aꞌa kide nakajine kïïdümmü.’

19 “Ïkïrï ka tiki iini, ‘Ara oꞌo tauugaara ma naanya kïïdümmü.’

20 “A könö töꞌdö iki, ‘Ka ömöꞌdï eede, jine yüüdü ungngo aꞌa naküdhü aꞌa iꞌi ka mandiili. 21 Kudumma eede ka riꞌba oꞌo kudumma üüdü oꞌo na ömöꞌdï taalo nasaasa kadu, narumuru eema aꞌda taalo yüüdü, nama eema aꞌda taalo oꞌo nadïnïïgï.’

22 “Ïkïrï ka tiki iini, ‘Ara aꞌa tümmü oꞌo a tumma tanno üüdü, oꞌo na ömöꞌdï ma linggo ya toroko ya nussu oꞌo aꞌda aꞌa taalo nasaasa kadu narumuru eema ka kadu na ama eema yeede ka titaalo nadïnïïgï ya. 23 A minna agu oꞌo nanu ka tanangnga jine yeede a kadu tanno alinggo ana gürüüsï no amang kede tafada nööꞌdö taluna iꞌi kööꞌdö keere dhabbu?’

24 “Ïkïrï uugaara ka tiki a kadu tanno ꞌdïngnge kini kete no, ‘Aaga ꞌduga jine kini aaga tanangnga ömöꞌdï tiya ma nakajine kadaꞌbaaga ya.’

25 “Kïkïrï ka tiki iini, ‘Ka ömöꞌdï eede, nakajine kungngo iini kadaꞌbaaga.’

26 “Ïkïrï ka tiki, ‘Ara aꞌa tadirina aaga, ömöꞌdï ya ana nïïmö agusunja kini kide, ömöꞌdï ya nïïmö ka titaalo kini ya, yungngo kini ya aꞌdugadene. 27 A kadu na diidi ma aꞌa no taalo kasaasa aꞌda na aꞌa tauugaara tiya eene no aaga öꞌdö ana eege kita, aaga tagirina eege kede kidha.’ ”

Yasu inynyo Örsaliim

28 A Yasu tageema tumma no, unggeene asïrö ma tara co Örsaliim. 29 Kini ka ndakete ka Beet Faji nja Beet Aniya ka ꞌdikinya tammo ana eere aꞌda Anya ma ꞌDïkïdïyö mo, ïkïrï ka kürünü kadalaadene keera. 30 Iki eene, “Agolo anya tammo ada kidha mo, kada kara co ya aaga taluna ꞌbing kisine ka timiꞌdinja kuꞌbu üfürü ömöꞌdï takaka kide ꞌdo aaga kildhe iꞌi aaga töꞌdö iini. 31 Ka ömöꞌdï kara tindini aaga ya aꞌda, ‘Kinggilaana aaga amana ya?’ Aaga iki iini aꞌda, ‘Uugaara asaasa iꞌi.’ ” 32 A kadafïïnï na eera no co kaluna afa ma tiya Yasu kadirina eene ya kungngo. 33 A kene katinggili ꞌbing kisine ya a kadu miini tiki, “Minna agu aaga, aaga tinggili ꞌbing kisine?”

34 Kïkïrï ka tiki, “Uugaara asaasa.” 35 Köꞌdö iini a Yasu kakese enꞌdi yeene ka ꞌbing kisine a Yasu taka kide. 36 A kini ka ndunggeene a kadu takese enꞌdi yeene ka fïïnï.

37 Kini ka ndakete ka nsorondho ma Anya ma ꞌDïkïdïyö ya, ïkïrï kadalaadene kadhabbu katadhodho kïndhïgï Masala koꞌdo keema dhindho ka eema ma türü tiya eene kada kadïnö kide ya nyeꞌdꞌde, kiki aꞌda,

38 “Aꞌdiila ka Uugaara tiya ööꞌdö ana eere ma Masala ya,

fa ka taꞌdiila ka ööꞌdö ka ꞌdotomboꞌdo nja tïdhïndhï ka fïïnï ma ndanaaya.”

39 A naFariisi öccö ungngo ka kadu ka teene ya iki a Yasu, “Ka Tatalaana, iki ka kadalaadene tanno üüdü aꞌda ka kïꞌdöönö.”

40 Apadaga tumma eene iki, “Ara aꞌa tadirina aaga, a kadu no saga kïꞌdöönö ya, ara nïïgïsï tiidhe.”

Yasu ya afara kudumma Örsaliim

41 Kini ka ndakete ka Örsaliim assa kono afara kudumma oono. 42 Ïkïrï ka tiki, “Küdü kara tagussu fïïnï ma taꞌdiila ka uuru tanno. Lakiini ꞌbïtïngngö allafa küdü ka ïïye. 43 Uuru öccö ka inggide a diidi tiya üüdü kara takedhe oꞌo ka oona kasege arꞌda küdü ka oona ka kuꞌdu oꞌo koꞌdo ka oona ïnꞌdïlï kungngo. 44 Kürrüdü ana oꞌo nja laala tiya üüdü ya inggide ya taalo kara tafa ka mïsï küdü ka oona kudumma üüdü taalo nussu uuru ma töꞌdö tanno Masala ma toolona oꞌo.”

Yasu inynyo la ma Masala

45 Ïkïrï ka co la ma Masala arooro ka tasoro kadu na anadene ana eema kide no, uurugu eege co akürö. 46 Eema nja eene iki, “Sorne ma Masala iki aꞌda, ‘ꞌDï yeede ya, ꞌdï ma tafara ka Masala, aaga ka anangnga iꞌi ka tatumba ma kanyooro.’ ”

47 Adagalaana kadu ka la ma Masala a naganuuru a naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye nja kadïïfï ma anya tasaasa tiidi iꞌi. 48 Kitaalo kaluna fïïnï ma tiidi iꞌi kudumma kadu nyeꞌdꞌde kungngo ka asaasa iꞌi ka toodo kini.

20

Türü na Yasu

1 Uuru kinggide iini ka talaana kadu ka la ma Masala adünügü tumma eene, ïkïrï a naguugaara ma kaꞌboge ka ööꞌdö kini nja katalaana ma serïye nja kadïïfï. 2 Kiki iini, “Tirina ungngo, türü öjö eege kungngo üüdü ka talinggo eema ya iini? Mada iꞌi yungngo anangnga türü na oꞌo dhorro ungngo?”

3 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tindini aaga a tumma ka unggodho, aaga tirina aꞌa, 4 tambeese na Yühanna ꞌdee ka öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo alla ndama kadu?”

5 Kadageemaana ka oona unggodho eege kiki, “Aja kara tiki aꞌda, ‘Ndama ꞌdotomboꞌdo ya,’ ara tiki aꞌda, ‘Minna agu aaga, aaga taalo kamma kini?’ 6 Akaja kara tiki aꞌda, ‘Ndama kadu ya,’ ara kadu tatïïdïrï angnga nyeꞌdꞌde kungngo, kudumma eene ka tussu aꞌda Yühanna a neꞌbi.”

7 Yungngo eene ka tiki iini aꞌda, “Taalo ungngo kussu aꞌda kööꞌdö ndama kiga.”

8 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aꞌa ka eyi tiya eede taalo aꞌa nara tiki aaga aꞌda türü na mada eege kungngo eede ka talinggo eema ya iini.”

Tafeene ma tumma ma kaleele

9 Ïkïrï ka ndeema nja kadu a tumma tanno iki eene, “Ömöꞌdï inggide akodho kiꞌbimꞌbi adagümmünü kaleele anangnga eene, ara ka tunggeene atügöögö.

10 “Ka uuru ma taraana miini ka ndöꞌdö ya, ïkïrï ka kürünü ömöꞌdï ma linggo yiini kene aꞌda kanangnga faka ma ïïye ma kiꞌbimꞌbi tanno iini, kïkïrï ka tabbü iꞌi kuuru iꞌi ka tino ana iisine kada ꞌdöngngönyö. 11 Agürünü ömöꞌdï könö afeꞌde, katabbü ya miini ya afeꞌde katakeela iꞌi kuurugu iꞌi ka tino ana iisine ꞌdöngngönyö. 12 Ïkïrï ka kürünü könö kassa kanda iidoona, katabbü iꞌi kanangnga nagoola iini ka oona kapügü iꞌi co kürö ndama raaga ma kiꞌbimꞌbi.

13 “A ömöꞌdï ma kiꞌbimꞌbi tiki, ‘Ara aꞌa tönynyö ꞌbïtïngngö? Ara aꞌa tagürünü ꞌbiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi ya, amang kene tasala iꞌi ka riꞌba.’

14 “Kene ka ndasala iꞌi ya ka ndeema kiki aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya ara takarna ka kiꞌbimꞌbi, katagiidi iꞌi, angnga takarna ka eema.’ 15 Kapügü iꞌi co kürö ndama raaga ma kiꞌbimꞌbi, katagiidi iꞌi.”

Ïkïrï Yasu ka tiki, “Ara ömöꞌdï ma raaga ma kiꞌbimꞌbi tönynyö ana eege? 16 Ara töꞌdö agirina kaleele, anangnga kiꞌbimꞌbi a kadu tökönö.”

A kadu na toodo kini no tiki, “A Masala tafa töꞌdö iini.”

17 Assa kene koꞌdo iki eene, “Tumma no ka sorne kiki aꞌda minna?

‘Mïsï ma katarüꞌböönö yaada kanu kide mo,

oogo mungngo ma mïsï ma kadese.’*

18 Ömöꞌdï ya aꞌdïnggö ka mïsï tammo miini mo ya ara tadhösö, ömöꞌdï ya oono ka ꞌdïnggö kini koꞌdo ya manyikiꞌdaana iꞌi kuꞌbu.”

Faana ma tuluꞌba

19 A katalaana ma serïye nja naguugaara ma kaꞌboge tasaasa tümmü iꞌi ka uuru tanno miini no, illi eege kariꞌba a kadu kudumma eene ka tussu aꞌda iꞌi eema tafeene ma tumma no kene ka oona.

20 Katadïnö ana iꞌi koꞌdo, ka kürünü kadu kini kümmü eyi yeene kada kadu tanno aꞌdiila no, amang kene tümmü iꞌi a ꞌbandumma kümmünü iꞌi uugaara ma Yahüüdiya nja türü tanno iini. 21 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “Ka Tatalaana, kussu ungngo aꞌda oꞌo neema tumma na dhorro no nja talaana tanno üüdü no, taalo nariꞌba a ömöꞌdï, illi oꞌo neema tumma ma fïïnï ma Masala ma timinꞌda. 22 Aꞌdiila aja kara tamana tuluꞌba a Kayisar alla taalo aꞌdiila?”

23 Ïkïrï Yasu ka tussu ünggü meene iki eene aꞌda, 24 “Aaga lage jine aꞌa, koronggore ya mada iꞌi yungngo, eere ya mada iꞌi yungngo?”

Kiki iini, “Ya Kayisar.”

25 Yungngo Yasu ka tiki eene, “Aaga anangnga nïïmö ya Kayisar a Kayisar, aaga tanangnga nïïmö ya Masala a Masala.” 26 Kitaalo kassumunaana ka tumma meene kara tümmü iꞌi iini ka kadu kidha, kadhere ka tumma tanno iini kakumu oona.

Tafïkïꞌdö ka inde

27 A Sadügiin no midhi tafïkïꞌdö ka inde no töꞌdö kini ka indini iꞌi, 28 “Ka Tatalaana, Müüsa arigiri ada angnga aꞌda, ‘Ka örre tiya ömöꞌdï kara teyi aꞌda aka mo ungngo iini a ꞌbiiꞌbala titaalo kini, örre yiini taꞌduga oogo eene ada laala örre tiya iini.’* 29 Kadu kinggide ka nagöre ka ïïdümmü kafünü eera, aya dhidha ya tarna aka eyi aꞌda taalo ꞌbiiꞌbala iini. 30 Aya asigi kini ya taꞌduga aka eyi aꞌda taalo ꞌbiiꞌbala iini. 31 Aya iidoona ya taꞌduga oogo, idhi na ïïdümmü kafünü eera no taaya aꞌda taalo laala eene eege ïnꞌdïlï. 32 Aka mïkïrï ka teyi afeꞌde. 33 Oogo ꞌdee mara ta aka tammo mada ka uuru ma tafïkïꞌdö ka inde, kudumma oono ka ta aka ma kadu ka ïïdümmü kafünü eera?”

34 Ïkïrï Yasu kiki eene, “Kadu ma ꞌbüdhülü karna ajeene. 35 Lakiini kadu na ma tafïkïꞌdö ka inde no, kara tefe ka ꞌdï taꞌbilli taalo karna, kitaalo karna ajeene. 36 Eege kara tafeene nja kadhangga taalo kara taaya, eege ka laala tiya Masala, kada laala ma tafïkïꞌdö ka inde. 37 A Müüsa adïnö kide aala a kadu aꞌda tafïkïꞌdö ka inde ka inggide ka ꞌbamfa ka tafinne, kini ka tümmünü Masala aꞌda, ‘Masala ma Abrahiim nja Masala tammo Ishak nja Masala tammo Yaguub.’† 38 Taalo Masala ma kadu tanno ake no, lakiini Masala ma kadu tanno adïnö no, kudumma eene nyeꞌdꞌde kafe ka ꞌdï ana oogo.”

39 A katalaana ma serïye tiki iini aꞌda, “Nadiri oꞌo tumma dhorro, tatalaana.” 40 Kitaalo kaꞌduga rüsü ma tindini iꞌi ma nïïmö töccö afeꞌde.

Almasiihi ya Masala

41 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Keema kadu aꞌda Almasiihi a ꞌBiiꞌbala tiya Dawud nya? 42 Ara Dawud ka eyi tiya iini ka tiki ka Sorne ma Tüüsü aꞌda,

‘Iki Uugaara a Uugaara tiya eede,

Emmi kede ka nïïsö ma kuri,

43 ara aꞌa ka anangnga oꞌo ka siri ka diidi tiya üüdü ana uune.’‡

44 Aga Dawud ka ndümmünü iꞌi aꞌda, ‘Uugaara ꞌdee,’ assa kanda ꞌbiiꞌbala tiya iini nya?”

Yasu nja katalaana ma serïye

45 A Yasu tiki a kadalaadene tanno iini aꞌda, kadu kinggide nyeꞌdꞌde kaföönyö, 46 “Aaga adïnö koꞌdo kudumma katalaana ma serïye no asaasa tunggeene ka nafïïnï ana enꞌdi ma oona tiya kadhonggoro ya, kasaasa kadu ka jööjülü eege ka namansala nja naꞌbuugu ma tamiimi no kidha ka naala ma talaana nja ꞌbuugu ma eema ma taguri ya dhidha kana taanyara no. 47 Kïïsïnï iiya ma nagüüme kagu eema yeene, kafara ka Masala tafïfïnnï amang ka kadu tiki aꞌda eege kaꞌdiila, eege no miini no, tapusu adene neene kara tatoroko dhindho.”

21

Faana ya aka ma küüme

1 Ïkïrï Yasu ka tïïrï ꞌbuugu asala kadu na ana eema dhabbu no katamana faana yeene ka dho ka la ma Masala. 2 Asala aka ma küüme eema ka titaalo kono mafaana ana gïrïsï keera. 3 Ïkïrï ka tiki, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, aka ma küüme ma ꞌdöngngönyö mo, mafaana adhabbu a kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 4 Ya öreene ka kadu tanno ya, iꞌi yungngo eene kanangnga ka faana ma la ma Masala, lakiini oogo ka taꞌdöngngönyö kungngo manangnga yoono ka nïïsö ya kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo.”

Tagaꞌdadene ma la ma Masala

5 A kadu könö teema aꞌda la ma Masala akesedene a nïïgïsï kaꞌdiila ana eema tiya aꞌdiila ka teene miini kananja a Masala, a Yasu tiki eene, 6 “Uuru kinggide kara sa kööꞌdö, eema yaada kadïnö kide ya, taalo mïsï ma unggodho mara türeene ka madööje koꞌdo kara türrüdü nyeꞌdꞌde kungngo.”

Dhügürü nja tüünï midhi

7 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “Ka Tatalaana, ara tumma no talinggo adene aada sii? A nïïmö minna iꞌi yungngo aja kara tussu iini aꞌda ara talinggo adene?”

8 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga adïnö koꞌdo aꞌda ïïꞌdï ömöꞌdï öccö taama aaga, kudumma kadu kadhabbu kara sa kööꞌdö ana eere tiya eede kiki, ‘Aꞌa namiini,’ aꞌda, ‘Uuru miini ka ndakete.’ Aaga fa co eene keere. 9 Kada kaföönyö aꞌda koroꞌbo inggide a tagorooꞌbo ma ꞌbuugu, aaga tafa tariꞌba kudumma iini ara töꞌdö tikinggi, lakiini iꞌi titaalo ma ꞌbüdhülü küfürü töꞌdö.”

10 Ïkïrï ka tiki eene, “Ara kadu teema koroꞌbo ka naanya, a tauugaara tadiidi tauugaara könö. 11 A ꞌbüdhülü tatïnggïꞌdï dhindho ka naꞌbuugu kadhabbu a ïïre tümmü kadu, a maara tümmü kadu kadhoonyo a riꞌba tagu kadu, eema tatele oona ka ꞌdotomboꞌdo adhabbu keefe.

12 “Keema tiya miini ya ka taleefe ya, ara kadu tümmü aaga kanangnga ka pabuusu küünï midhi kuꞌbu ana aaga, kümmünü aaga a kadu ma naala ma tatalaana nja pabuusu, kümmünü aaga a naguugaara nja kadïïfï kudumma aꞌa. 13 Eema ya miini ya ara tafa kada aaga teema kudumma ma tefe ka ꞌdï neede co kadu. 14 Aaga idhi oona kuꞌbu, aaga tafa tadinigöögö aꞌda ara aaga tümmöönö ka eyi tiya ada nya? 15 Kudumma eede kara tanangnga tumma aaga nja tussu eema, nadiidi naada tatiminaana ka tiiꞌbaana ma aaga, itaalo ara tiki aꞌda ka oroko aaga. 16 Ara kupupa naada nja nakanïïmö tanno ada, nja nagöre tanno ada nja siliga ma aaga nja kateefe ma aaga sa katümmünü aaga a kadu kiidi könö ana kada. 17 A kadu takïrïmï aaga nyeꞌdꞌde kungngo kudumma eere tiya eede. 18 Taalo ndanawu ka unggodho kungngo kara takara ta suli ada ka nanggüüdü. 19 Aaga idhi oona kuꞌbu dhorro amang kada toolonadene.

Yasu eema tumma ma tatanggaꞌda ma Örsaliim

20 “Kada kara tasala nasigira ka takedhe Örsaliim ka oona ya, aaga tussu aꞌda tagaꞌdadene noono ka ndakete. 21 A kadu na ka Yahüüdiya no, fa kene ka rünö ka sïrö na ꞌdikinya, a kadu na ka anya ka teene no, tarünö ka co akürö ndama oono, a kadu na aganna ka nasigeene no kitaalo ka co anya ka teene. 22 Kudumma uuru ma tapusu adene, amang ka tumma tanno ka kirinja ka sorne no co ööye miini. 23 Amꞌba ka iiya tanno agüröönö no nja tanno indine no ka naguuru tanno miini no, kudumma tagorooꞌbo kadhabbu kara töꞌdö ka ꞌbüdhülü a tagorooꞌbo ma Masala talinggo kadu. 24 Kagirinadene a kuluꞌba, ökönö tümmü adene kada ömöꞌdï ma pabuusu kaco ajeene nyeꞌdꞌde ana eege, ajeene tïsïraana ka Örsaliim idhi uuru neene tatïïmö.”

Töꞌdö na ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü

25 “Eema tatele oona ka ndanaaya nja tere nja midigi keefe, a kadu ka ajeene ꞌdo tadhere kariꞌba, afara ma ꞌbïïdï ka to ara talumuli ajeene a tafiri cooꞌdo ma ꞌbïïdï. 26 A kadu öccö kara taꞌdïnggeene, ariꞌba kagu eege nja tïndhïgï nïïmö ya ara töꞌdö ka ꞌbüdhülü ya, kudumma türü ma ꞌdotomboꞌdo ka ꞌdïgïꞌdï ajeene. 27 Ka uuru tanno miini no, ara kadu tiji ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka tunggeene ka tülüügü a türü nja tïdhïndhï. 28 Ka eema tiya ka ndalinggo adene ya, aaga afïkïꞌdö aaga taꞌdiniga nanggüüdü naada cooꞌdo kudumma ta oolonadene tanno ada ka ndakete.”

Tafeene ma tumma ma ïndïïye

29 Adirina tumma eene, “Aaga assa ka fa ma ïndïïye nja naafa nyeꞌdꞌde kungngo. 30 Kene ka ndasiri dhaaru ya, ïkïrï aaga ka tussu aꞌda kooro ka ndakete. 31 Nggeege ada kadasala eema ya, amang ka tussu aꞌda tauugaara na Masala ka ndakete.

32 “Ara aꞌa tadiri tumma aaga dhorro, ara eema talinggo adene nyeꞌdꞌde kungngo aꞌda üfürü sere ya co. 33 Ara ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü tammanyaga lakiini tumma neede taalo kara titaalo.

Tadïnö koꞌdo

34 “Aaga adïnö koꞌdo, aaga tafa takïïrada ka tooye ngeeli aaga take kide, a tadinigöögö ma eema ma ꞌbüdhülü, kudumma uuru tanno miini no kara tatiri aaga. 35 Kudumma iini afeene nja toore ma taꞌdïnggö ka kadu ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo. 36 Aaga adïnö aaga tafara ka Masala turi kungngo, amang kada taduna fïïnï ma toolonadene ka eema tiya ara töꞌdö ya, amang kada taꞌdïngnge kidha ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü.”

37 A Yasu tagalaana kadu ka la ma Masala uuru kungngo, a ꞌbuugu kara tooso kungngo unggeene aco tïïyü co ꞌdikinya tammo ana eere aꞌda Anya ma ꞌDïkïdïyö mo. 38 A kadu tilli ka fïkïꞌdö soꞌdꞌdo ma co la ma Masala ka toodo kini ka teema.

22

Yahüüsa ümmünü Yasu a kadu

1 A uuru ma Taanyara ma Dheedhifi no ana eere aꞌda Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö no ka ndakete 2 A naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye tagawwa fïïnï meene kara tiidi iꞌi kudumma eene ka riꞌba a kadu.

3 Ïkïrï Ebliisi ka ꞌdïnggö ka Yahüüsa ka oona yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Askaryüütï ya, iꞌi ya taꞌba ma kadalaadene tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. 4 Unggeene ateefe timiꞌdi tumma nja naguugaara ma kaꞌboge nja nasigira tanno afa ka la ma Masala no ara tümmü iꞌi nya ümmünü eene. 5 Kadhodho ꞌdo ka timiꞌdi tumma nja iini aꞌda ara eege tanangnga gürüüsï iini. 6 Amma ïkïrï ka adinaana iꞌi koꞌdo ma taluna fïïnï ma tümmünü iꞌi eene aꞌda taalo kadu kussu.

Yasu agu kuri ma tadaꞌda nja kadalaadene tanno iini

(Matta 26.17–25; Murkus 14.12–21; Yühanna 13.21–30)

7 Ïkïrï uuru ma Miteene ma Dheedhifi ka ndöꞌdö yeene kaara kidheefele ma Taanyara ma erïïdö kide ya. 8 Yungngo a Yasu ka kürünü Bütrüs nja Yühanna iki eene, “Aaga unggeene aaga co tindinaana kuri ma Tadaꞌda kaja kuꞌbu.”

9 Kïkïrï ka tiki iini, “Kiga iꞌi yungngo üüdü ka asaasa ungngo ka co tindinaana eema kide?”

10 Apadaga tumma eene iki, “Kada kara co anya ya ara aaga toreene nja ömöꞌdï aꞌbandhafa ma ꞌbïïdï ungngo iini aaga uurna iꞌi keere ka ꞌdï tiya iini kara co ya. 11 Aaga iki a ömöꞌdï ma ꞌdï, ‘Tatalaana iki oꞌo aꞌda, la yeede kara tagu kuri ma Tadaꞌda kide nja kadalaadene tanno eede iꞌi ya ïïye?’ 12 Iꞌi ara tala aaga ka la tiya ꞌdoogo ya adhabbu akesenja kuꞌbu. Aaga indinaana ꞌbuugu ya miini ya kuꞌbu.” 13 Kïkïrï ka co kaluna afa ma tiya iini kadirina eene ya kungngo, kadakindinaana kuri ma erïïdö kuꞌbu.

Kuri ma taamu ya Uugaara ya eere ya

(Matta 26.26–30; Murkus 14.22–26; 1 Kürünsüs 11.23–25)

14 Ka uuru ma tagu kuri ma erïïdö ka ndöꞌdö ïkïrï Yasu ka temmi nja kadafïïnï tanno iini ma tara tagu eema. 15 Ïkïrï ka tiki eene, “Agu ïïre aꞌa ma tagu eema ma erïïdö nja aaga aꞌda nüfürü aꞌa tadhügürü. 16 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda, ndama uuru tanno, taalo aꞌa nara taguri afeꞌde illi alinggo adene ka tauugaara tanno Masala.”

17 A Yasu taꞌduga kerꞌde anangnga taꞌdiila a Masala iki, “Aaga la aaga tasümünaana kada kuꞌbu. 18 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda, taalo aꞌa nara tooye ngeeli ma kiꞌbimꞌbi afeꞌde ndama uuru tanno idhi a tauugaara na Masala töꞌdö.”

19 Aꞌduga miteene anangnga taꞌdiila a Masala asümünaana kuꞌbu anangnga eene iki, “Tuuꞌda no eege kungngo na nanja kudumma aaga, aaga alinggo maada ka tagïïgï aꞌa iini.”

20 Aꞌduga kerꞌde nggeege afeꞌde eene ka ndagu eema iki, “Kerꞌde mo ma ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö ana erïïdö tiya eede ya uurunco co kudumma aaga ya. 21 Lakiini nïïsö na ömöꞌdï tiya ara tümmünü aꞌa a kadu ya, kungngo kita nja aꞌa. 22 ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara teyi afa ma Masala ka tatiraana ꞌbilli, lakiini amꞌbꞌba ka ömöꞌdï tiya ara tümmünü iꞌi a kadu ya.” 23 Ïkïrï kadafïïnï ka tindini ajeene kiki aꞌda kamada eege kamiini ka asaasa talinggo tumma no.

Mada iꞌi yungngo adhabbu

24 Kadiisaana ka oona unggodho eege kiki aꞌda, mada iꞌi yungngo adhabbu ana kene ungngo. 25 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Naguugaara ma ajeene ka naguugaara meene, a kadïïfï tasaasa tümmünüdene aꞌda kateefe ma kadu.

26 “Lakiini aaga ya taalo kara tafiigi nggeege, fa ka ömöꞌdï tiya adhabbu ana kada ya ümmü eyi yiini ka tidhilli, aya dhabbu ya, tafeene nja ömöꞌdï tiya alinggo ada a kadu ya. 27 Amada iꞌi yungngo adhabbu, ömöꞌdï ya emmi agu eema ya alla ya alinggo ya? Ya emmi ya iꞌi yungngo adhabbu, a ꞌbïtïngngö aꞌa nungngo ada ka söödö afa ömöꞌdï ya alinggo ya. 28 Aaga kungngo köödhï nja aꞌa ka dhügürü tiya eede ya. 29 Ara aꞌa tanangnga tauugaara aaga afa ma pupa tiya eede ka anangnga aꞌa kungngo. 30 Ara aaga taguri aaga tooye nja aꞌa ka tauugaara tanno eede, aaga temmi ka nagööyö afa naguugaara, aaga tümmü siliga ma Israyil na adaꞌbaaga kafünü eera no.”

Bütrüs ara taꞌdüsünü Yasu

31 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Samaan, Samaan, Ebliisi ungngo asaasa taꞌdekeꞌde aaga afa migile. 32 Lakiini nafara aꞌa ka Masala kudumma oꞌo aꞌda atamma nüüdü tafa taama, a küdü kara tafada ya, nanangnga nagöre nüüdü ka tidhi oona kuꞌbu.”

33 Yungngo a Samaan ka tiki iini, “Ka Tatalaana, na amma aꞌa ka co ka pabuusu na eyi nja oꞌo.”

34 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ara aꞌa tiki oꞌo no Bütrüs no, ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona aꞌda üfürü dhïmbï tafara.”

35 Ïkïrï ka tiki akadafïïnï tanno iini, “kede ka tagürünü aaga aꞌda taalo njoko nja ꞌbelde ada nja egïïde ka kasaasa aaga nïïmö?”

Kiki aꞌda, “Kaw.”

36 Ïkïrï ka tiki eene, “A ꞌbïtïngngö ya, ömöꞌdï ma gürüüsï aꞌduga nja njoko, ömöꞌdï ya kuluꞌba ka titaalo kini ya, atannege a tenꞌdi tiya iini aana kuluꞌba iini. 37 Ara aꞌa tiki aaga, Tumma na sorne ka tiki aꞌda, ‘Kada kinni iꞌi nja kanyooro,’* kara tatïïmö a tumma na kirinja kuꞌbu ma aꞌa no, kara töꞌdö timinꞌda.”

38 Kiki iini, “Ka Tatalaana, maguluꞌba mungngo ïïdï kita meera.”

Ïkïrï ka tiki eene, “Ma ꞌdimo.”

Yasu afara ka Masala unggodho iꞌi

39 Ïkïrï ka ööꞌdö kürö aaco Anya ma ꞌDïkïdïyö afa ma tiya iini ka tadaada ya, a kadalaadene niini tuurna iꞌi keere. 40 Kene ka ndala ꞌbuugu ya, iki eene, “Aaga fara ka Masala ïïꞌdï aaga taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene.”

41 Asigi co kuꞌbꞌba kene ka oona üürü kuꞌbu eema nja Masala. 42 Ïkïrï ka tiki, “Ka Pupa yeede, üürü nasaasa oꞌo naꞌduga kerꞌde ma dhügürü mo kede ka oona, taalo tasaasa ma eedi tiya eede eege kamiini, lakiini üürü tasaasa ma eedi tiya üüdü fa kene küünïdene.” 43 A tadhangga tatele oona ndama ꞌdotomboꞌdo uuꞌbu iꞌi ka eedi. 44 Akardha kuꞌbu afara ka Masala dhindho idhi a ꞌbïïdï ma dhugudha tasuuru afa ma erïïdö aꞌdölö ka ꞌbüdhülü.

45 Ïkïrï ka fïkïꞌdö ka ꞌbuugu ma teema nja Masala aaco ka kadalaadene aduna eege karigide, kudumma eene ka tamüürü. 46 Ïkïrï ka tiki eene, “Minna agu aaga, aaga tarigide? Aaga fïkïꞌdö, aaga tafara ka Masala ïïꞌdï aaga taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene.”

Tümmü adene na Yasu

47 Kini ka taleefe teema ya, aꞌda kadhe kadu ana Yahüüsa ungngo eene kidha, tatalaadene ya Yasu ana ka tanno adaꞌbaaga kafünü eera no, öꞌdö ka Yasu ööjülü iꞌi. 48 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ka Yahüüsa, nümmünü oꞌo ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü a kadu a tööjülü?”

49 Ka kadalaadene ka ndiji eema ya üünïdene ya kiki, “Ka Uugaara, ungngo tabbü eege a naguluꞌba?” 50 A könö tabbü ömöꞌdï ma linggo ya uugaara ma kaꞌboge ka neeso ma nïïsö ma kuri armuna.

51 A Yasu tiki eene, “Aaga fa kide.” Ümmü iꞌi ka neeso arooro ka lime.

52 Yungngo a Yasu ka tiki a naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma nasigira ma la ma Masala nja kadïïfï tanno ööꞌdö kini no, “Tanyooro iꞌi yungngo ada ka co kini a maguluꞌba a maguufi? 53 Naganna aꞌa nja aaga ka la ma Masala a naguuru, taalo aaga kümmü aꞌa, lakiini uuru naada eege kungngo tauugaara ma talüllü eege kungngo.”

Bütrüs aꞌdüsünü Yasu

54 Kïkïrï kaꞌduga iꞌi ka co ꞌdï tiya uugaara ma kaꞌboge iini, a Bütrüs takoꞌdꞌdo kene keere ndama kuꞌbꞌba. 55 A nasigira tafülle ïssï ka ꞌdadïllö ma ꞌdï kemmi, a Bütrüs temmi kene ka söödö. 56 Aka ma linggo mo tasala iꞌi ka temmi ïlle ïssï manaana ïïye iini miki, “Ömöꞌdï ya aganeene nja Yasu.”

57 Aꞌdüsünïïgï iki, “Aka mo, taalo aꞌa nussu ömöꞌdï ya.”

58 Amussu kungngo ya, ömöꞌdï öccö tasala iꞌi iki, “Oꞌo nja eene.”

A Bütrüs tiki iini, “Ömöꞌdï, taalo aꞌa nja eene.”

59 Kada kaneene a ꞌbuugu tamuru ya, ömöꞌdï könö tütü kadussu iꞌi iki, “Tumma dhorro, ömöꞌdï ya a kaneene nja iini kudumma iini ama Jaliil afeꞌde.”

60 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Ka ömöꞌdï, taalo aꞌa nussu nïïmö yüüdü ka teema ya.” A kini ka aleefe ateema ya, a dhïmbï tafara. 61 Ïkïrï Uugaara ka tafele assa ka Bütrüs. A Bütrüs tagïïgï tumma na Uugaara nja iini aꞌda, “Ka dhïmbï ka tüfürü tafara ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona.” 62 Ïkïrï ka ööꞌdö kürö adafara fara ya dhiiri ya.

Nasigira küünï midhi ana Yasu

63 A kadu na afa ka Yasu no tüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi kabbü iꞌi. 64 Ka küdhü iꞌi ka ïïye, kassa ka tindini iꞌi, “Mada iꞌi yungngo abbü oꞌo, tiraana?” 65 Keema tumma kini koꞌdo kadhabbu keela iꞌi.

Yasu ungngo ka naguugaara kidha

66 Ka taka ka ndaadha ya, a kadïïfï ma Yahüüdü temmi, eege no naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye, kööꞌdö ana Yasu kide. 67 Kiki iini, “Üürü oꞌo na Almasiihi tirina ungngo.”

A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Kede kara tadirina aaga, taalo aaga kara tamma. 68 A kede kara tindini aaga taalo aaga kara tadirina aꞌa. 69 Ndama uuru tanno, ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü temmi ka türü ma nïïsö ma kuri tanno Masala.”

70 Kïkïrï ka tiki eege ïnꞌdïlï kungngo, “Oꞌo no ꞌBiiꞌbala ma Masala?”

Ïkïrï ka tiki, “Kiki aaga aꞌda aꞌa namiini.”

71 Yungngo eene ka tiki, “Kasaasa angnga taföönyö ka ömöꞌdï afeꞌde? Angnga ana oona ma angnga kaföönyö angnga ndama nïïnö tanno iini.”

23

Kadu köꞌdö ana Yasu ka Bilatus kidha

(Matta 27.1–2, 11–14; Murkus 15.1–5; Yühanna 18.28–38)

1 A naguugaara tafïkïꞌdö nyeꞌdꞌde küügü Yasu kaco ka Bilatus ana iꞌi. 2 Kïkïrï ka tafünü tumma iini ka oona kiki, “Kaduna ungngo ömöꞌdï ya agirnaana kadu ka oona afünü kadu aꞌda kafa tamana tuluꞌba a Kayisar iki aꞌda iꞌi ya Almasiihi ya uugaara.”

3 Yungngo a Bilatus ka tindini iꞌi, “Oꞌo na uugaara ma Yahüüdü?”

A Yasu tiki iini, “Oꞌo natiraana.”

4 Ïkïrï Bilatus ka tiki a naguugaara ma kaꞌboge nja kadu nyeꞌdꞌde, “Taalo aꞌa naduna nïïmö ya toroko ya ka ömöꞌdï tiya.” 5 Kütü ka tumma tanno eene kiki, “Iꞌi ya agirnaana kadu ka oona a talaana tanno iini ka Yahüüdiya ndama Jaliil alla ööꞌdö kita.”

Yasu ungngo ka Hirüdüs kidha

6 A Bilatus taföönyö aꞌda ömöꞌdï ya ama Jaliil iki, “Ömöꞌdï ya ꞌdee, iꞌi ya taga Jaliil?” 7 Kini ka ndussu aꞌda Yasu ama ma anya tammo Hirüdüs, ïkïrï ka tuurugu iꞌi co Hirüdüs kudumma Hirüdüs ka uuru tanno miini no agööꞌdö ka Örsaliim. 8 Ka Hirüdüs ka tasala Yasu ya oona taꞌdiila kini ꞌdo kudumma iini ka tasaasa takassa ka Yasu magaada kudumma iini ka taföönyö tumma iini kadhabbu, asaasa tassa kini ka talinggo nïïmö keefe. 9 Adakindini iꞌi ma eema dhabbu, itaalo apadaga tumma iini unggodho kungngo. 10 Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja katalaana ma serïye ka fïkïꞌdö kakogoona ma tüüfünü eema iini ka oona. 11 A Hirüdüs tagüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi nja nasigira tanno iini küünï tatoroko ana iꞌi kagïrnï tenꞌdi ma limaana mo kini ka oona apadaga iꞌi co a Bilatus. 12 A Hirüdüs tarooro kaꞌdiila nja Bilatus ka uuru tanno miini no, aꞌda kadiidi ajeene ka dhidha.

Yasu ümmününja ka tiididene

(Matta 27.15–26; Murkus 15.6–15; Yühanna 18.39—19.16)

13 A Bilatus tagümmünü naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï nja kadu ꞌdo. 14 Iki eene, “Köꞌdö aaga ana ömöꞌdï tiya aꞌa aaga tiki aꞌda iꞌi ya agaꞌda kadu ka nanggüüdü, na aꞌa takindini iꞌi kada kidha, taalo aꞌa naduna nïïmö yaada ka tümmü iꞌi kudumma miini ya. 15 A Hirüdüs afeꞌde taalo aluna nïïmö kini kudumma iini ka tapadaga iꞌi angnga, a ömöꞌdï ya taalo agüünï nïïmö ma tanangnga iꞌi ka teyi. 16 Ara aꞌa tabbü iꞌi nassa ka tapa kini.” [ 17 A Bilatus ka tadaada apaapa ka ömöꞌdï unggodho ndama pabuusu ka uuru ma taanyara.*]

18 A kadu teela ka tumma koꞌdo, “Iidi ömöꞌdï ya ara oꞌo ka tapa ka Barabas!” 19 Barabas ya anna ka pabuusu kudumma iini ka tagaꞌda ꞌbuugu ka anya nja tagiidi ömöꞌdï.

20 A Bilatus tageema nja eene afeꞌde kudumma iini ka asaasa tapa ka Yasu. 21 Kütü ka tiidhe kiki, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi! Bünnü iꞌi ka ma saliiꞌbi!”

22 Ïkïrï ka tiki eene asa ndiidoona aꞌda, “Ömöꞌdï ya ꞌdee agüünï minna ya toroko ya? Taalo aꞌa naduna nïïmö kini ya ma tiidi iꞌi ya, ara aꞌa tabbü iꞌi nassa ka apa kini.” 23 A kadu tütü kiidhe a tumma koꞌdꞌdo kasaasa iꞌi ka bünnünja kuꞌbu, kakogoona ma tiidhe. 24 A Bilatus tamma ka tumma tanno eene aꞌda eyi. 25 Ara ka tapa kene ka Barabas tiya ungngo ka pabuusu ya ka kirnaana kadu ka oona, adagiidi ömöꞌdï kene ka asaasa aꞌda ööꞌdö kürö, ara ka tümmünü Yasu eene kudumma nanggeedi tanno eene ka asaasa.

Yasu ungngo ka saliiꞌbi

(Matta 27.32–44; Murkus 15.21–32; Yühanna 19.17–27)

26 Kene ka ndüügü Yasu kunggeene iini ya, kïkïrï ka tümmü Samaan ya ma Keriwan ya, anda fada ka siga kanangnga saliiꞌbi iini unggeene ka Yasu keere.

27 A kadu tuurna iꞌi keere kadhabbu ana iiya kungngo eene ka dhüüdhü naaro a muuyu miini kagu eege. 28 A Yasu tafele assa kene iki, “Ka iiya ma Örsaliim, aaga fa tafara kede, aaga afara nanggeyi naada nja laala tiya ada. 29 Naguuru kinggide kara sa kööꞌdö a kadu teema kiki, ‘Aꞌdiila nja iiya tanno taalo kagüröönö no, kitaalo kageene kitaalo kindine laala no.’ 30 Kiki a naanya aꞌda, ‘Kürrüdü kïdï koꞌdo,’ iki a kürünggürü, ‘Küdhü ungngo ka oona.’* 31 A kene ka ndalinggo kungngo ya a ꞌbamfa tiya kirikiri ꞌdee, ara tafaanya nja ꞌbamfa tiya arume ya.”*

32 Kööꞌdö a kadu tanno oroko no keera ma tara tiidi eege nja Yasu. 33 Kene ka ndala ꞌbuugu ya ana eere aꞌda, Dho ma Üüdü ya, kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi nja kadu tanno eera na weerö no, ya ndama nïïsö ma kuri aya ndama nïïsö ma küüle. 34 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Pupa yeede, fa kene kudumma eene taalo kussu nïïmö yeene ka talinggo ya.” Kasümünaana enꞌdi yiini kene kuꞌbu, kafanna muduru miini.

35 A kadu taꞌdïngnge kadïnö a naguugaara neene tamidhi iꞌi kiki, “Oolona kadu könö, toolona eyi yiini adha, üürü iꞌi ya Almasiihi ya Masala ka tagesse iꞌi ya.”

36 A nasigira töꞌdö küünï midhi kuꞌbu ana iꞌi afeꞌde kamanaga kembelö iini, 37 Kiki, “Oolona eyi yüüdü üürü oꞌo na uugaara ma Yahüüdü.”

38 Kada rigiri tumma ka bünnü kini ka üüdü ma saliiꞌbi aꞌda, “Uugaara ma Yahüüdü iꞌi yungngo.”

39 Ömöꞌdï öccö ana ka kadu tanno ka saliiꞌbi na eera no, teela iꞌi iki iini, “Taalo oꞌo na Almasiihi sa? Oolona eyi yüüdü noolona ungngo.”

40 A könö tagirnaana kini iki iini, “Taalo oꞌo nariꞌba a Masala, oꞌo napusu adene ka eema tiya miini ya? 41 Tapusu adene naaja no, ka timinꞌda kapusu adene angnga kudumma aja ka tagüünï tamꞌbaga lakiini iꞌi taalo agüünï nïïmö ya toroko ya.”

42 Ïkïrï ka tiki, “Agïïgï tumma aꞌa Yasu, küdü kara co ka tauugaara tanno üüdü.”

43 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, uuru no ara oꞌo tanna ka ꞌdï ma singgi nja aꞌa.”

Inde na Yasu

(Matta 27.45–56; Murkus 15.33–41; Yühanna 19.28–30)

44 A ꞌbuugu kanda uuru ka teene ya a ndüülï töꞌdö ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde idhi a ndanaaya töꞌdö kiidoona siiya kungngo. 45 A ndanaaya talifi, a tenꞌdi ma la ma Masala tarisina njaana kuꞌbu ka söödö. 46 A Yasu tadhiya koꞌdꞌdo, “Pupa yeede, nümmünü aꞌa koronggore yeede üüdü ka nïïsö.” Iki nggeege eyi.

47 Aga uugaara ma nasigira tanno ukumu kadu ka ïïdümmü no ka tasala eema ya afünügü Masala koꞌdo, iki, “Agaꞌdiila ömöꞌdï ya dhorro.” 48 A kadu na kanna kide dhabbu no ka tadïnö ka eema tiya no kafada kadhüüdhü naaro kunggeene. 49 A kateefe ma Yasu nja iiya nyeꞌdꞌde kungngo na öꞌdö nja iini ndama Jaliil no kadïnö ka eema tiya ndama kuꞌbꞌba.

Tatüꞌbüdene na Yasu

(Matta 27.57–61; Murkus 15.42–47; Yühanna 19.38–42)

50 Ömöꞌdï inggide taga adaya ma la ma kadïïfï ma Yahüüdü ana eere aꞌda Yüüsïf aꞌdiila ümmü tumma ma Masala dhorro. 51 Taalo agamma ka eema tiya Yahüüdü ka talinggo ya, iꞌi ya ma anya ma Yahüüdiya mana eere aꞌda Raama mo, iꞌi akïndhïgï tauugaara na Masala. 52 Ïkïrï ka co ka Bilatus asaasa oofo ya Yasu. 53 Ïkïrï ka taꞌdinigi iꞌi kuꞌbu ndama saliiꞌbi aꞌbürü iꞌi ka oona a tenꞌdi, atüꞌbü iꞌi ka la ma oofo tiya assadene ka ꞌdokonꞌda, üfürü ömöꞌdï tatüꞌbüdene kide. 54 Ka uuru tanno miini no, kindinaana kadu oona kuꞌbu ma uuru ma Saꞌbidi ka ndakete. 55 A iiya no kataꞌda ka Yasu keere ndama Jaliil no kunggeene nja Yüüsïf kada kanna ka la ma oofo, kadadïnö ka oofo tiya iini ananja kide nya. 56 Kafada kateefe tindinaana kondho nja russu kuꞌbu, kalïngnge ka uuru ma Saꞌbidi afa ma Sorne ma serïye ka tiki ya kungngo.

24

Tafïkïꞌdö na Yasu ka inde

(Matta 28.1–10; Murkus 16.1–8; Yühanna 20.1–10)

1 Iiya killi kafïkïꞌdö ligitaka soꞌdꞌdo ka uuru ma Lahada kööꞌdö ka la ma oofo a kondho tammo eene ka takindinaana kuꞌbu mo. 2 Kaduna dhembeliili ka ꞌdugadene ka ïnye ma la ma oofo. 3 Kaco teene miini taalo kaluna oofo ya Uugaara Yasu kide. 4 Kene ka ndadhere ya, kadhïmï ka kadu ka tatele oona eene keera ana enꞌdi ka oona kalimaana. 5 Ariꞌba tümmü eege küssülü ïïye ka ꞌbüdhülü a kadu na miini no tiki, “Kawwa aaga ömöꞌdï ya adïnö ya ka kadu tanno aaya no ka teene amana? 6 Itaalo kita lakiini iꞌi afïkïꞌdö, aaga kïïgï tumma niini ka tadirina aaga ka Jaliil no, 7 kini ka takiki aꞌda, ‘ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara tümmününja ka kadu tanno oroko no ka iisine kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi assa ka fïkïꞌdö a füngngö iidoona.’ ” 8 Yungngo eene ka tagïïgï tumma niini.

9 Kafada ndama la ma oofo kadirina eema a kadafïïnï no öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü unggodho no nja türeene ma kadu nyeꞌdꞌde kungngo ma eema tiya nyeꞌdꞌde. 10 Na Mariyom Almajdaliya nja Hanna nja Mariyom nïïmö ma Yaguub nja iiya tökönö kunggeene nja eene no kadirina eema ya a kadafïïnï. 11 A kadafïïnï taalo kamma ka tumma tanno iiya, kiki kide aꞌda tumma ünꞌdügüngngö. 12 Lakiini Bütrüs afïkïꞌdö aꞌdiga co la ma oofo, itigili kuꞌbu asala enꞌdi unggodho iꞌi afada adhere ka eyi tiya iini ka eema tiya agüünï adene ya.

Tino ma tra co Imwas

(Murkus 16.12–13)

13 Ka uuru tanno miini no Kadu kinggide keera ka kadalaadene kunggeene ma tra co anya tammo ana eere aꞌda Imwas ma kuꞌbꞌba ka Örsaliim ana nameele ka ïïdümmü kafünü eera. 14 Kada keemaana ka oona unggodho eege ma eema tiya agüünï adene ya nyeꞌdꞌde kungngo. 15 A kene ka ndeemaana ka oona kamꞌbana koꞌdo a tumma ya, ïkïrï Yasu ka eyi tiya iini ka ööꞌdö kene kete unggeene nja eene. 16 Lakiini ïïye neene kaküdhü taalo kussu iꞌi ꞌdo.

17 Ïkïrï ka tindini eege, “Tumma minna eege kungngo ada kadeema iini aꞌda kunggeene aaga no?”

Köödhï kamüürü. 18 A könö ya ana eere aꞌda Kaliyubas tiki iini, “Oꞌo nungngo nefe ka Örsaliim unggodho oꞌo nitaalo nussu eema ya agalinggo adene kide ka naguuru tanno ya?”

19 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Minna agüünï adene?”

Kiki iini, “Eema ya agalinggo adene ana Yasu ya ma Nasira ya iꞌi ya aga neꞌbi ana türü ma tumma nja linggo kidha ma Masala nja kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 20 Naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï tanno aja kümmü iꞌi ma tiidaana kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi. 21 Kagümmü ungngo iꞌi aꞌda iꞌi yungngo ara toolona Israyil adha ya a füngngö ma eema tiya agalinggo adene ya anda iidoona ꞌbïtïngngö. 22 Lakiini iiya nïïdï tökönö kinggide kanangnga ungngo katadhere. Kunggeene ligitaka soꞌdꞌdo kaco la ma oofo. 23 Kitaalo kaluna oofo yiini, kafada kööꞌdö kiki ungngo aꞌda kaduna eege kadhangga kiki eene aꞌda iꞌi adïnö. 24 A kadu öccö tunggeene ana ka kadu tanno ïïdï ka co la ma oofo, kaduna afa ma tiya iiya ka tiraana ya kungngo, lakiini eege taalo kasala iꞌi.”

25 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ka nagaaga aaga kadoono aaga kuꞌbu a tümmü Masala, ma tumma tanno naganeꞌbi katatiraana no nyeꞌdꞌde. 26 Taalo Almasiihi ara tadhügürü üünï muuyu assa ka co ka tïdhïndhï tanno iini?” 27 Ada kadünügü tumma ma eyi tiya iini na ikirinja ka nakasorne ndama serïye tiya Müüsa nja naganeꞌbi nyeꞌdꞌde kungngo.

28 Kene ka ndakete ka anya tammo eene ka tunggunugu co mo, a Yasu tüünï eyi yiini aꞌda iꞌi unggunugu co a ꞌbuugu tiya aguꞌbꞌba ya. 29 Kammaꞌda kini kiki iini aꞌda, “Aneene nja ungngo kudumma ꞌbuugu kanda siiya ooso ka ndöꞌdö.” Ïkïrï ka co ma co taneene nja eene.

30 A kene ka ndemmi ma tara tagu eema ya, a Yasu taꞌduga miteene anangnga taꞌdiila a Masala, aꞌdüsünü anangnga eene. 31 Ïïye tatanfaꞌda kene kussu iꞌi, ïkïrï ka tamanyaga eene ka oona. 32 Aya tiki a tööje, “Taalo tunugu abaana kaja ka naaro, kini ka tageema nja angnga ka fïïnï adagadünügü eema ya ka kasorne ma Masala ya angnga?”

33 Karooro ka tafada kaco Örsaliim, kaduna kadafïïnï na adaꞌbaaga kafünü unggodho no katemmi nja kadu töccö na aneene nja eene no. 34 Kadageema kiki, “Afïkïꞌdö Uugaara aala oona a Samaan timinꞌda.” 35 Ïkïrï kadalaadene na eera no ka tirina eema ya agalinggo adene ka fïïnï ya, kene ka tussu Uugaara kini ka ꞌdüsünü miteene.

Yasu adele oona a kadalaadene tanno iini

(Matta 28.16–20; Murkus 16.14–18; Yühanna 20.19–23; Kadafïïnï 1.6–8)

36 Aga kadalaadene na eera no ka ndeema ya, ïkïrï Yasu ka ꞌdïngnge kene ka söödö iki, “Aꞌa nööjülü aaga.” 37 A riꞌba tümmü eege kaꞌdeedene ka oona kiki kide aꞌda eege kaasala koronggore. 38 Yungngo iini ka tiki eene, “Minna agu aaga, aaga taꞌdeedene, aaga tasanaana nanggeedi kuꞌbu? 39 Aaga assa kede ka iisine nja uune, aꞌa namiini, aaga aaꞌba aꞌa ka oona aaga tïïröönö, taalo tuuꞌda ka koronggore nja kuꞌbuuni afa maada ka tïnö kede kungngo.”

40 Atiraana nggeege aala iisine niini eene nja uune tanno iini. 41 Lakiini eege kütü taalo kamma, eene katadhere a dhodho tagu eege ka oona dhindho ïkïrï ka tiki eene, “Nïïmö ma taguri ungngo ada kita?” 42 Kagona ꞌbamïdïgïlöögö ma kuꞌdudene mo iini. 43 Aꞌduga adaguri kene kidha.

44 Ïkïrï ka tiki eene, “Tumma neede ka tadirina aaga aꞌda nagaleefe aꞌa nja aaga no aꞌda tumma nakasorne ma serïye tiya Müüsa nja kasorne ma naganeꞌbi nja sorne ma Tüüsü ma nakaaru na keema tumma ma aꞌa no kara talinggo adene ana aꞌa nyeꞌdꞌde kungngo.”

45 Yungngo iini ka tafaꞌda eege ka nanggüüdü amang kene tussu ka sorne. 46 Ïkïrï ka tiki eene, “Tumma na kakirinja ka sorne kiki aꞌda Almasiihi ara tadhügürü afïkïꞌdö ndama inde a naguuru kiidoona. 47 Ara kadu tadünnü tumma ana eere tiya iini ma kadu kataadha ka tatoroko, ma toolona tamꞌbaga, kata tümꞌbü miini ndama Örsaliim kadhala ka kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 48 Aaga kungngo kadïnö ka eema tiya. 49 Ara aꞌa tunggu nïïmö ya Pupa tiya eede ka tatiraana aaga ya, aga aganna ka anya ma Örsaliim ara türü kööꞌdö kada ka oona ndama fïïnï ma ndanaaya.”

Yasu asïrïgö co ꞌdotomboꞌdo

(Murkus 16.19–20; Kadafïïnï 1.9–11)

50 Ïkïrï ka ööꞌdö kürö ana eege kaco Beet Aniya aꞌdiniga iisine cooꞌdo anangnga baraka eene. 51 A kini ka ndamana baraka eene ya, asigi keere eene ka oona assa ka taꞌdiniginja co ꞌdotomboꞌdo. 52 Küürü kuꞌbu kamma kini, kafada kaco Örsaliim kadhodho dhorro. 53 Kanꞌdanaga co la ma Masala turi kungngo, kamana taꞌdiila a Masala.

* 1:27 1.27 Matta 1.18

* 2:23 2.23 Töꞌdö kürö 13.2,12

† 2:24 2.24 Lawiin 12.8

‡ 2:41 2.41 Töꞌdö kürö 12.1–27

* 3:6 3.6 Asaiya 40.3–5

* 4:4 4.4 Serïye ya eera ya 8.3

† 4:8 4.8 Serïye ya eera ya 6.13

‡ 4:11 4.11 Tüüsü ma nakaaru 91.11–12

§ 4:12 4.12 Serïye ya eera ya 6.16

* 4:19 4.19 Asaiya 61.1–2

* 5:14 5.14 Laawi 14.1–32

* 7:27 7.27 Malaki 3.1

† 7:36 7.36 Tafiigi ma kadu kata emiimi ka nagööyö kanangnga oona kuꞌbu kassa agu eema.

* 8:10 8.10 Asaiya 6.9

* 10:27 10.27 Serïye ya eera ya 6.5

† 10:27 10.27 Lawi 19.18

‡ 10:32 10.32 Kadu ma Lawi no linggo ka la ma Masala

§ 10:35 10.35 Jine ya miini ya iꞌi ya ma linggo ma uuru unggodho.

* 11:4 11.4 Matta 6.13

† 11:29 11.29 Matta 16.4; Murkus 8.12

* 11:30 11.30 Yünan 3.5

* 11:31 11.31 1 Naguugaara 10.1–10; 2 Akhbar 9.1–12

‡ 11:42 11.42 Laawi 27.30 Nanangnga ꞌdakeyi ma eema ma siga.

§ 11:51 11.51 2 Akhbar 24.20–21; Matta 23.35

* 13:35 13.35 Tüüsü ma Nakaaru 118.26

* 15:8 15.8 Jine ya miini ya iꞌi ya ma linggo ma uuru unggodho.

* 17:32 17.32 Takwiin 19.15–26

* 17:36 17.36 Matta 24.40

† 17:37 17.37 Ka uuru ma tapusu adene kara töꞌdö ara aaga tussu ꞌbuugu miini.

* 18:20 18.20 Töꞌdö kürö 20.12–16; Serïye ya eera ya 5.16–20

* 19:13 19.13 Jine ma dahaba ököje nja mahiiya ma nagatereene kiidoona.

* 20:17 20.17 Tüüsü ma Nakaaru 118.22

* 20:28 20.28 Serïye ya eera ya 25.5–6

† 20:37 20.37 Töꞌdö kürö 3.1–12

‡ 20:43 20.43 Tüüsü ma nakaaru 110.1

* 22:37 22.37 Asaiya 53.12.

* 23:17 23.17 Matta 27.15; Murkus 15.6

* 23:30 23.30 Hawsha 10.8

* 23:31 23.31 A kadu ka talinggo tatoroko ana Yasu aꞌda taalo agüünï nïïmö ya toroko ꞌdee, aꞌda kara sa kafaanya nja ömöꞌdï tiya atoroko ya?

Yühanna

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Ïnjïïlï

Yühanna

Tafaꞌda tumma

Yühanna aga tafïïnï tiya Yasu ana ka kadu na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. Iꞌi eema tumma ma eema keefe ma Yasu ka talinggo no nja talaadene tanno iini ka tamana a kadu no. Yühanna anangnga kadu ka tussu aꞌda Yasu iꞌi ya ömöꞌdï dhorro iꞌi ya Masala afeꞌde.

Sorne ala angnga aꞌda Yasu ya tumma tanno Masala nja tumma ma töꞌdö ka ꞌbüdhülü. Yühanna ya tatambeese ya ümmünü iꞌi aꞌda dhünggü ma Masala, ala angnga aꞌda inde niini kara tatïrrï tanno ara taꞌduga tatoroko ma ꞌbüdhülü. Yasu iꞌi ya Almasiihi ya naganeꞌbi ma ꞌbilli kadageema tumma töꞌdö ma ꞌbilli tanno iini. Yühanna eema tumma ma tasaasa tanno Yasu ka kadu tanno iini nja tumma ma taꞌbaga eege ka nanggeedi taamu kungngo aꞌda üfürü tümmü adene (Yühanna 13—17). Abünnünja kuꞌbu afïkïꞌdö ka inde aala oona niini a kadu tanno iini a naguuru kadhabbu (Yühanna 18—21).

1

Tumma na Masala ka tuuꞌda

1 Ka dhidha kaganna tumma kide, a tumma taganna ka Masala, a tumma eege ka Masala. 2 Iꞌi ka dhidha aganeene nja Masala. 3 Eema nyeꞌdꞌde öꞌdö ndama iini, üürü taalo iꞌi taalo eema adaganna kide. 4 Tefe ka ꞌdï kungngo iini, a tefe ka ꞌdï niini tamana töyeene a kadu nyeꞌdꞌde. 5 A töyeene ada ka talüllü, a talüllü taalo kambaanya türü na töyeene.

6 Ömöꞌdï inggide adele oona ana eere aꞌda Yühanna, a Masala ka kürünü iꞌi. 7 Iꞌi öꞌdö teema tumma ma töyeene tammo iini ka tadïnö kide no co kadu amang kene tamma ka Masala ïnꞌdïlï ndama tumma tanno iini. 8 Iꞌi ka eyi tiya iini taalo a töyeene, iꞌi öꞌdö teema tumma ma töyeene sugi. 9 Iꞌi ya töyeene tanno dhorro no, köꞌdö ka ꞌbüdhülü ma tanangnga töyeene ka kadu ka oona.

10 Aganna ka ꞌbüdhülü, a Masala tarüꞌbü ꞌbüdhülü ana iꞌi, a kadu ma ꞌbüdhülü taalo kussu iꞌi. 11 Öꞌdö ka kadu ma anya tammo iini, lakiini kadu niini taalo kamma kini. 12 Lakiini kadu na amma kini no, nja tanno kamma ka eere tiya iini no, anangnga tauugaara eene kada laala ma Masala. 13 Eege no taalo kageenedene ndama tuuꞌda nja erïïdö kitaalo kageenedene ndama miide lakiini kageenedene ndama Masala.

14 A tumma ta ömöꞌdï adaganeene nja angnga, angnga tadïnö ka tïdhïndhï tanno iini, tïdhïndhï na ꞌBiiꞌbala ya unggodho ya, ya öꞌdö ndama Pupa adigine a türü nja timinꞌda. 15 Yühanna ijöögö, adageema koꞌdꞌdo iki aꞌda, “Ömöꞌdï yeede ka takiki aꞌda ara töꞌdö kede keere ya iꞌi yungngo, iꞌi ïdhïndhï adagiiꞌbi aꞌa kudumma iini ka taganeene aꞌda naleefe aꞌa takitaalo.”

16 Adigi baraka ma türü tanno iini kaja ka oona, adadigine türü kaja kide turi. 17 Kudumma Masala manangnga serïye a Müüsa öꞌdö iini angnga, lakiini türü nja timinꞌda tanno dhorro no köꞌdönja angnga ndama Yasu Almasiihi. 18 Taalo ömöꞌdï ma tadïnö ka Masala, lakiini Masala ma unggodho ma ꞌBiiꞌbala ya unggodho ya, ya ka Pupa ka tügüle ya iꞌi yungngo anangnga oogo ka tussu adene.

Tumma na Yühanna ya tatambeese ya

(Matta 3.1–12; Murkus 1.2–8; Lüüka 3.15–17)

19 A tumma na Yühanna ka tiraana no eege kungngo a Yahüüdü kagürünü kaꞌboge nja Lawiin ndama Örsaliim ma co tindini iꞌi, “Oꞌo na mada?” 20 Ütü ka tamma itaalo aꞌdüsünïïgï, iki aꞌda, “Taalo aꞌa na Almasiihi.”

21 Kïkïrï ka tiki iini, “Oꞌo na mada ma? Oꞌo na Ïliya?”

Iki, “Taalo aꞌa na Ïliya.”

Kiki iini, “Oꞌo na neꞌbi?”

Iki eene, “Kaw.”

22 Keere kungngo kïkïrï ka tiki iini, “Oꞌo na mada, amang kïdï tapadaga tumma co ka kadu tanno kürünü ungngo no. Niki oꞌo ka eyi tiya yüüdü nya?”

23 A Yühanna tiki,

“Abbü ömöꞌdï takeere ka dhïïle,

‘Aaga indinaana fïïnï ka Uugaara kuꞌbu, ka tadhidho,’ ”* afa ma tiya neꞌbi Asaiya ka tiki ya kungngo.

24 A naFariisi eege kungngo kagürünüdene. 25 Kïkïrï ka tindini Yühanna kiki iini, “Üürü taalo oꞌo na Almasiihi, nitaalo na Ïliya, nitaalo na neꞌbi oꞌo nambeese kadu amana?”

26 A Yühanna tiki eene, “Ara aꞌa tambeese a ꞌbïïdï, lakiini ömöꞌdï ungngo ada ka söödö ada katitaalo kussu iꞌi. 27 Iꞌi yungngo a töꞌdö kede keere taalo aꞌa natambaanya tinggili meena ma egïïde tiya iini.” 28 Tumma no kalinggo adene ka Beet Aniya ka ndaꞌda ma Ri ma Ürdün kita Yühanna ka takambeese kide ya.

Yasu iꞌi ya dhünggü ma Masala

29 Ka taka tökönö a Yühanna taasala Yasu ka tunggunu kini, ïkïrï ka tiki, “Aaga assa ka dhünggü tiya Masala ya ara taꞌduga tatoroko ka ꞌbüdhülü ya iꞌi yungngo. 30 Iꞌi yungngo eede ka tageema tumma miini aꞌda, ‘Ömöꞌdï inggide atöꞌdö kede keere kudumma iini aganna eede kidha adhabbu aꞌa.’ 31 Taalo aꞌa nakussu iꞌi, illi aꞌa nöꞌdö tambeese a ꞌbïïdï amang kini tatele oona a kadu ma Israyil.”

32 Ïkïrï Yühanna ka adïnö kide iki, “Niji aꞌa Koronggore ka ööꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo afeene nja ndalambo idhi kini ka oona. 33 Taalo aꞌa nara tagussu iꞌi, illi ömöꞌdï ya kürünü aꞌa ka ööꞌdö tambeese a ꞌbïïdï ya, iki aꞌa aꞌda, ‘Ömöꞌdï yüüdü ka tasala Koronggore ya ka tidhi kini ka oona ütü kide ya, iꞌi yungngo ara tambeese a Koronggore tiya Insili ya.’ 34 Aꞌa nadïnö kini nussu aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Masala iꞌi ya miini.”

Kadalaadene na Yasu na dhidha no

35 Ka taka tökönö a Yühanna taꞌdïngnge afeꞌde nja kadalaadene tanno iini na eera no. 36 Kini ka tasala Yasu ka ööꞌdö adigaala, a Yühanna tasala iꞌi iki, “Aaga assa ka dhünggü ma Masala.” 37 A kadalaadene na eera no taföönyö iini ka teema, kïkïrï ka turna Yasu keere. 38 A Yasu tassa keere, asala eege katoꞌdꞌdo kini keere, ïkïrï ka tiki eene, “Kasaasa aaga minna?”

Kiki, “Rabi” (aꞌda Tatalaana), “ꞌdï yüüdü inggiga?”

39 Ïkïrï ka tiki eene, “Aaga öꞌdö aaga co tassa co.” Kïkïrï ka co kateefe tassa kita iini ka tanna kide kita, kadaganeene nja iini ka uuru tanno miini no, amuru ma siiya.

40 A könö ana ka kadalaadene tanno eera no kaföönyö tumma na Yühanna kuurna Yasu keere no, ana eere aꞌda Andraws örre ya Samaan Bütrüs. 41 Nïïmö ya Andraws ka talinggo ka dhidha ya iꞌi aduna örre yiini Samaan iki iini, “Kaduna ungngo Almasiya” (aꞌda Almasiihi).

42 Ööꞌdö ana iꞌi a Yasu, ïkïrï Yasu ka tassa kini iki, “Oꞌo na Samaan ꞌbiiꞌbala ya Yühanna, ara oꞌo tana eere aꞌda Kifa” (aꞌda ꞌdokonꞌda).

Yasu ümmünü Fïlïbüs nja Nasanayiil

43 Aga taka ka ndaadha ya a Yasu tasaasa co Jaliil, ïkïrï ka tuna Fïlïbüs, iki iini, “Aayu kede keere.” 44 A Fïlïbüs, iꞌi ya ma Beet Sayida, anya ma Andraws nja Bütrüs. 45 A Fïlïbüs taduna Nasanayiil, iki iini, “Kaduna ungngo ömöꞌdï ya Müüsa ka tarigiri ada ka sorne ma Masala nja sorne ma naganeꞌbi ya, Yasu ꞌbiiꞌbala ya Yüüsïf ya ma Nasira ya.”

46 A Nasanayiil tiki iini, “Nïïmö ya aꞌdiila inggide atöꞌdö ndama Nasira?”

A Fïlïbüs tiki iini, “Aayu kolo tassa kide.”

47 Ka Yasu ka taasala Nasanayiil ka tunggunu kini ya, ïkïrï ka tiki iini, “Taga Israyil ya dhorro ya iꞌi yungngo taalo korokoro kide.”

48 A Nasanayiil tiki iini, “Nussu aꞌa nya?”

A Yasu tiki iini, “Nasala aꞌa oꞌo ka tümꞌbü ma ïndïïye aꞌda üfürü Fïlïbüs tagümmünü oꞌo.”

49 Ïkïrï Nasanayiil ka tiki, “Tatalaana, oꞌo na ꞌBiiꞌbala ma Masala. Oꞌo na Uugaara ma Israyil.”

50 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Namma oꞌo kudumma eede ka tiki aꞌda aꞌa nasala oꞌo ka tümꞌbü ma ïndïïye. Ara oꞌo sa adïnö ka eema adhabbu a tiya.” 51 Ïkïrï ka tiki iini, “Tumma dhorro, ara aꞌa tadirina aaga, ara tiji ꞌdotomboꞌdo ka tatafaꞌda, a kadhangga ma Masala tasïrïgö cooꞌdo kaꞌdïnggö kuꞌbu ka ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka oona.”*

2

Yasu aꞌbele ꞌbïïdï kada ngeeli

1 Ka füngngö kanda iidoona ya, a tarna taganna ka Kaana ka Jaliil, a nïïmö ma Yasu taganna kide, 2 a kadu tagümmünü Yasu nja kadalaadene kaco ka tarna. 3 Ka kadu kanda ꞌduuru ngeeli ya, ïkïrï nïïmö ma Yasu ka tiki iini, “Taalo ngeeli köreene kene.”

4 A Yasu tiki oono, “Ka aka mo, minna yüüdü nja aꞌa. Küfürü uuru neede töꞌdö.”

5 A nïïmö ma Yasu tiki a kadu tanno alinggo no, “Nïïmö yiini ka tiki aaga aꞌda aaga talinggo ya aaga linggo.”

6 A nadhafala kinggide ka ïïdümmü kafünü unggodho, kagalinggo adene a mïsï, kadu ma Yahüüdü ka tadaada kagodene a nadhafala, aya tadigine a ꞌbïïdï dhabbu.* 7 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadu tanno alinggo no, “Aaga tigi nadhafala a ꞌbïïdï,” kïkïrï ka tigaana öꞌdö ka nïïnö miini. 8 Ïkïrï ka tiki eene, “ꞌBïtïngngö aaga indi ökönö aaga tunggo co uugaara ma linggo.” Kïkïrï ka tinya iini.

9 Kini ka tagolo ꞌbïïdï ataꞌbele kada ngeeli ya, aꞌda taalo ussu aꞌda köꞌdö ndama kiga, lakiini kasaga na amana ngeeli a kadu no, eege kungngo kussu, adagümmünü tatarna yeene. 10 Iki iini, “Kadu ꞌdo kamana ngeeli na itoto no a kadu ka dhidha, a kadu kandaaya kide ya, kïkïrï kamana na ꞌbïïdï no eene. Lakiini nagala oꞌo ka afa ka ngeeli tanno itoto no, na oꞌo sa ka ööꞌdö iini ꞌbïtïngngö adha.”

11 Yasu ala eema keefe nja türü nja tïdhïndhï tanno iini a kadu ka Kaana ka Jaliil ka dhidha a kadalaadene niini tadïnö kide kamma kini.

12 Ndama kanna a Yasu tasülü kuꞌbu nja nïïmö tammo iini nja nagöre tanno iini nja kadalaadene tanno iini kaco Kafarnahööm, kagünü kide a füngngö idhilli.

Yasu asoro kadu na anadene no ka la ma Masala

(Matta 21.12–13; Murkus 11.15–17; Lüüka 19.45–46)

13 Aga Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ma Yahüüdü kanda kete ya, ïkïrï Yasu ka sïrïgï co Örsaliim. 14 Aduna kadu ka la ma Masala, kanadene ana eefo nja kidheefele nja alambo, aꞌda kadu na aregere gürüüsï no kungngo kemmi ka naterbeesa. 15 Ïkïrï ka takaaya feeri ma naaru adagasoro eege ka ꞌbooro ma la ma Masala nyeꞌdꞌde kungngo, nja kidheefele nja eefo apudu naterbeesa kuꞌbu asanaana gürüüsï ya kadu tanno aregere no. 16 Ïkïrï ka tiki a kadu tanno kanadene ana alambo no, “Aaga ꞌduga eema ya kita, aaga fa tanangnga ꞌdï ya Pupa tiya eede ka taꞌbuugu ma tanadene.” 17 A kadalaadene niini tagïïgï eene katiki aꞌda, “Ka Masala, tasaasa ma la tiya üüdü kaguꞌdu aꞌa ka eedi.”*

18 Ïkïrï Yahüüdü ka tiki iini, “La türü ungngo nïïdï ka tussu iini aꞌda ara oꞌo talinggo tumma no?”

19 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga arüdü la ma Masala ya na aꞌa sa ka arüꞌböönö a füngngö iidoona.”

20 A Yahüüdü tiki, “La ma Masala ya, arüꞌbü adene a nagürüünü a kadu keera kafünü kide ka ïïdümmü afünü unggodho (46), na oꞌo sa ka tarüꞌböönö a füngngö iidoona nya?” 21 Lakiini la ma Masala ya Yasu ka teema tumma miini ya, eema tumma ma tuuꞌda tanno iini. 22 A kini ka fïkïꞌdö ndama inde ya, a kadalaadene niini tagïïgï tumma no, kamma ka tumma ma sorne ma Masala nja tumma tanno Yasu ka tatiraana no.

23 Kini ka taganna ka Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ka Örsaliim ya, a kadu tamma ka eere tiya iini kadhabbu kene ka tadïnö ka türü ma eema tiya iini ka talinggo keefe ya. 24 Lakiini Yasu taalo üürü kene ka oona kudumma iini ka tussu kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 25 Kudumma iini taalo ama ömöꞌdï ka tirina tumma ömöꞌdï iini, kudumma iini ka tussu nanggeedi na kadu.

3

Yasu alaana Niködimus

1 A ꞌbïtïngngö taga Fariisi inggide uugaara ma Yahüüdü ana eere aꞌda Niködimus, iꞌi ya taꞌba ma naFariisi. 2 Unggeene ooso kungngo aco ka Yasu iki iini, “Rabi, (aꞌda Tatalaana) kussu ungngo aꞌda oꞌo na tatalaana ya öꞌdö ndama Masala ya. Taalo ömöꞌdï ma tambaanya talinggo eema keefe afa ma tiya üüdü ka talinggo ya itaalo illi ka Masala ka taneene nja iini.”

3 A Yasu tiki iini, “Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, taalo ömöꞌdï ma tassa ka tauugaara ma Masala illi iini ka tageenedene afeꞌde.”

4 A Niködimus tiki iini, “Ara ömöꞌdï teenedene nya iini ka tadhabbu? Atapadaga ka nïïmö ka feelü assa ka teenedene afeꞌde?”

5 A Yasu tiki, “Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, taalo ömöꞌdï ma tara co ka tauugaara ma Masala illi kini ka teenedene ndama ꞌbïïdï nja Koronggore. 6 Ömöꞌdï ya ageenedene ndama tuuꞌda ya iꞌi ya tuuꞌda, lakiini ömöꞌdï ya ageenedene ndama Koronggore ya iꞌi ya koronggore. 7 Fa tadhere ka tumma tanno eede ka tiki oꞌo no aꞌda, ‘Aaga teenedene afeꞌde.’ 8 Tanya kïïsö co kita eene kasaasa, aaga taföönyö tïïsö miini, lakiini aaga sa katitaalo kussu kita eene kööꞌdö ndama iini kita, aaga taalo kussu kita eene kïïsö co, nggeege kafeene nja ömöꞌdï tiya ara teenedene ndama Koronggore ya.”

9 A Niködimus tiki, “Tumma no katalinggo adene nya?”

10 A Yasu tiki iini, “Oꞌo no tatalaana ma Israyil, na oꞌo sa ka titaalo nussu tumma no? 11 Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, keema ungngo nïïmö yïïdï ka tussu ya, ungngo tadirina nïïmö yïïdï ka tadïnö kide ya, illi aaga taalo kamma ka tumma tanno ïïdï. 12 Nageema aꞌa nja aaga ma eema ma ꞌbüdhülü aaga taalo kamma, ara aaga tamma nya kede kara teema nja aaga ana eema ma ꞌdotomboꞌdo? 13 Taalo ömöꞌdï ma tasïrö ꞌdotomboꞌdo illi ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü iꞌi yungngo öꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo. 14 Afa ma tiya Müüsa ka tagaꞌdala nï koꞌdo ka dhïïle kungngo ya,* ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taꞌdinanja koꞌdo nggeege, 15 amang ka kadu tanno amma kini no taluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

16 “Kungngo Masala masaasa kadu nyeꞌdꞌde, mïkïrï ka kürünü ꞌBiiꞌbala yoono ya unggodho ya, amang ka kadu tanno amma kini no tafa taama, lakiini kataluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 17 Taalo Masala magürünü ꞌBiiꞌbala yoono ka kadu aꞌda ümmü eege, lakiini moono ka toolona kadu ana iꞌi. 18 Ömöꞌdï ya amma ka ꞌBiiꞌbala ya, taalo ara tahükümüdene, a ömöꞌdï ya taalo amma kini ya, ümmü adene, kudumma iini taalo amma ka ꞌBiiꞌbala ma Masala tiya unggodho ya. 19 A tahükümü no, kudumma töyeene köꞌdö ka ꞌbüdhülü, illi kadu ka asaasa talüllü ka tagiiꞌbi töyeene, kudumma eene ka talinggo eema ya toroko ya. 20 Ömöꞌdï ya linggo eema ya toroko ya anu ka töyeene, itaalo ara co ka ꞌbuugu tiya öyeene ya, kudumma eene kariꞌba a kadu katiji eema yiini ka talinggo ya. 21 Lakiini ömöꞌdï ya alinggo eema ya dhorro ya, anna ka ꞌbuugu tiya öyeene ya, amang ka kadu tiji linggo niini kussu aꞌda fïïnï ma Masala iꞌi ya miini.”

Yasu nja Yühanna tiya Tatambeese ya

22 Ïkïrï Yasu ka tunggeene aco anya ma Yahüüdiya nja kadalaadene tanno iini, adaganna kide nja eene atagambeese eege. 23 A Yühanna takambeese afeꞌde ka Een Nün, kete ma Saliim, kudumma ꞌbïïdï ka tadhabbu kide, a kadu ticci ka tambeesedene kide. 24 Aꞌda aleefe Yühanna üfürü co ka pabuusu. 25 A taga Yahüüdü taꞌbununjaana kuꞌbu ka tumma nja kadalaadene tanno Yühanna, kudumma tagunaana ma taanyara. 26 Kïkïrï ka ööꞌdö ka Yühanna kiki iini, “Rabi, (aꞌda Tatalaana) ömöꞌdï ya aganna ka ndaꞌda ma Ürdün nja oꞌo ya yüüdü ka tageema tumma miini ya, inni kanna ambeese, a kadu ticci kini kide.”

27 A Yühanna tiki eene, “Taalo ömöꞌdï ma taꞌduga nïïmö ünꞌdügüngngö illi ka Masala ka anangnga iini ndama ꞌdotomboꞌdo. 28 Aaga ka nanggeyi tanno ada kaföönyö aaga eede ka tiki aꞌda, ‘Taalo aꞌa na Almasiihi, illi aꞌa nagürünüdene kini kidha.’ 29 Ömöꞌdï ya arna ya iꞌi yungngo a nyori ma aka. A teefe ma tatarna iꞌi aꞌdïngnge atoodo ka tumma tanno iini adhodho kini ka föönyö tumma niini, a ꞌbïtïngngö dhodho neede ka ndafaradene kudumma iini. 30 Iꞌi ama tasisigi co aadha, ara aꞌa ka tapapataga keere.”

Ömöꞌdï ya öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo ya

31 Ömöꞌdï ya ööꞌdö kuꞌbu ndama ooꞌdo ya, iꞌi yungngo ka kadu kidha nyeꞌdꞌde, ömöꞌdï ya anna ka ꞌbüdhülü ya, iꞌi ya ama ꞌbüdhülü eema tumma ma kadu ma ꞌbüdhülü. Aya öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo ya iꞌi yungngo ka kadu kidha nyeꞌdꞌde kungngo. 32 Eema tumma niini ka tadïnö kide adaföönyö no, lakiini taalo ömöꞌdï unggodho kungngo amma ka tumma tanno iini. 33 Ömöꞌdï ya amma ka tumma tanno iini ussu aꞌda tumma na Masala ka dhorro. 34 Ömöꞌdï ya Masala ka kürünü iꞌi ya, eema tumma ma Masala, kudumma Masala manangnga Koronggore a kadu aꞌda taalo faana kide. 35 A Pupa asaasa ꞌBiiꞌbala ümmünü eema iini ka nïïsö nyeꞌdꞌde kungngo. 36 Ömöꞌdï ya amma ka ꞌBiiꞌbala ya ara taduna tefe ka ꞌdï taꞌbilli, ömöꞌdï ya taalo amma ka ꞌBiiꞌbala ya, taalo ara tassa ka tefe ka ꞌdï, ara tütü ka tapusu adene ma Masala.

4

Yasu nja aka ma Samira

1 A naFariisi taföönyö aꞌda Yasu alaana kadalaadene ambeese eege kadhabbu a kadu tanno Yühanna. 2 Tumma dhorro Yasu ka eyi tiya iini taalo akambeese, lakiini kadalaadene niini eege kungngo kagambeese kadu. 3 Ka Yasu ka tussu tumma no ya, unggeene ka Yahüüdiya afada aaco Jaliil. 4 Iꞌi ama tunggeene adho ka Samira.

5 Öꞌdö ka anya ma Samira mana eere aꞌda Sukar, makete ka ꞌbuugu tiya Yaguub ka anangnga a ꞌbiiꞌbala tiya iini Yüüsïf.* 6 Össe ma Yaguub makete kita miini kita, aga Yasu ka tagunggeene agiꞌdi, ïkïrï ka temmi ka tinggini ma össe ka uuru ka teene. 7 Aka ma Samira möꞌdö ma tindi ꞌbïïdï, ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Nya ꞌbïïdï aꞌa nooye.” 8 Kudumma kadalaadene tanno iini ka unggeene kaco tana eema ma taguri ka anya.

9 Mïkïrï aka ma Samira ka tiki iini, “Oꞌo na taga Yahüüdü aꞌa na madaga Samira, oꞌo saga asaasa ꞌbïïdï kede aꞌda nooye nya?” Kudumma Yahüüdü taalo kunggunaana koona nja kadu ma Samira.

10 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Küdü ka tussu eema ya Masala ka amana a kadu ya, na oꞌo tagussu ömöꞌdï ya arangnga ꞌbïïdï küdü aꞌda ooye ya, ara oꞌo takindini aꞌa ara aꞌa takinya ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï oꞌo.”

11 Aka tiki iini, “Ka ömöꞌdï eede, taalo rembe küdü, össe tadhonggoro na oꞌo sa taluna ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï kiga? 12 Pupa yïïdï Yaguub anangnga össe mo ungngo adakooye ꞌbïïdï kide iꞌi nja laala tiya iini nja eema ma erïïdö tiya iini, oꞌo nagiiꞌbi Yaguub?”

13 A Yasu tiki oono, “Ömöꞌdï ya tooye ꞌbïïdï ya ara tenege tagu iꞌi afeꞌde, 14 lakiini ömöꞌdï yeede ka tinyi ꞌbïïdï iini ooye ya, taalo tenege ka tagu iꞌi afeꞌde turi. A ꞌbïïdï yeede ka tinya iini ya ara ta nduguli ma tefe ka ꞌdï kini ka oona taꞌbilli.”

15 Aka tiki iini, “Nya ꞌbïïdï ya aꞌa ömöꞌdï eede, amang ka tenege tafa tagu aꞌa nafa töꞌdö tügü ꞌbïïdï kita.”

16 Iki oono, “Kolo tümmünü nyuri yüüdü na oꞌo sa ka tafada nööꞌdö kita.”

17 Aka tiki, “Taalo nyuri eede.”

A Yasu tiki oono, “Tumma dhorro eege kungngo üüdü ka teema aꞌda, ‘Taalo nyuri üüdü,’ 18 kudumma naganyori kada kanna küdü kïïdümmü, aya küdü ꞌbïtïngngö ya taalo nyuri yüüdü iꞌi ya miini a tumma nüüdü ka timinꞌda.”

19 Aka tiki, “Niji oꞌo kada neꞌbi ömöꞌdï eede. 20 Kafaafa ma ungngo kagümmü Masala ka ꞌdikinya tammo, aaga na Yahüüdü no tiki aꞌda, Örsaliim ꞌbuugu ma tümmü Masala kide.”

21 A Yasu tiki oono, “Amma ka tumma tanno eede aka, uuru kinggide aaga sa ka tümmü Pupa taalo ka ꞌdikinya tammo alla ka Örsaliim. 22 Aaga na ma Samira no kamma aaga ka nïïmö tiya ada ka titaalo kussu ya, ungngo na Yahüüdü no kümmü ungngo nïïmö yïïdï ka tussu ya, kudumma toolona ka töꞌdö ndama Yahüüdü. 23 Lakiini uuru kinggide kara sa kööꞌdö eege kungngo kandöꞌdö ꞌbïtïngngö a kadu na ümmü Masala timinꞌda no kasa ka tümmü Pupa a koronggore nja timinꞌda, eege kungngo ka kadu tanno ümmü Pupa ka asaasa eege no. 24 Masala ma Koronggore, a kadu na ümmü oogo no, kümmöönö a koronggore dhorro.”

25 Aka tiki iini, “Nussu aꞌa aꞌda Almasiya (ana eere aꞌda Almasiihi) atöꞌdö. Kini ka töꞌdö ara tadirina eema ungngo ïnꞌdïlï kungngo.”

26 A Yasu tiki oono, “Aꞌa nungngo neema nja oꞌo kungngo aꞌa namiini.”

27 Amussu kungngo ya ïkïrï kadalaadene niini ka tafada, kaduna iꞌi ka teema nja aka kadhere. Lakiini taalo ömöꞌdï ana kene iki iini aꞌda, “Nasaasa oꞌo minna kono?” nja iini ka tiki aꞌda, “Neema oꞌo nja oono amana?”

28 Aka tinyi seeꞌde ma ꞌbïïdï yoono kuꞌbu mara tapadaga co anya miki a kadu, 29 “Aaga köꞌdö aaga tassa ka ömöꞌdï tiya adirina eema yeede ka tagalinggo ya nyeꞌdꞌde kungngo. Taalo tanggaaga ta Almasiihi iꞌi ya miini?” 30 Kïkïrï ka ööꞌdö kürö ndama anya kööꞌdö ka kini.

31 Kita miini kita ya, ïkïrï kadalaadene ka tiki a Yasu, “Tatalaana agu eema.”

32 Ïkïrï ka tiki eene, “Kuri ungngo eede ka kuri taalo aaga kussu iꞌi.”

33 Kïkïrï ka tindini ajeene kiki, “Öꞌdö ömöꞌdï ana eema ma kuri iini?”

34 A Yasu tiki eene, “Kuri yeede aꞌda nalinggo linggo na ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya natïïmö eege. 35 Taalo aaga kiki aꞌda, ‘A nagatereene ka egïïsö a kadu sa karaana’? Ara aꞌa tiki aaga, aaga afaꞌda ïïye aaga tassa co nasigeene asa migile tarume masa taꞌbassa ma tasaasa taradene. 36 A tataraana ma migile ara taꞌduga faana yiini, awagaana migile koona ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli, ömöꞌdï ma siga tadhodho nja ömöꞌdï tiya araana ya. 37 A tumma na adiridene no töꞌdö dhorro aꞌda, ‘Ömöꞌdï öccö adïnïïgï aya taraana.’ 38 Nagürünü aꞌa aaga aꞌda aaga co tara migile ka siga tanno ada katitaalo kadhügürü iini no, ömöꞌdï könö agadhügürü iini aaga tara migile ma dhügürü tiya iini.”

Kadu ma Samira kadhabbu kamma ka Masala

39 A kadu ma anya ma Samira kadhabbu kamma kini ka tumma tanno oono ka tirina eene no, kudumma oono miki aꞌda, “Iꞌi ya tirina eema yeede ka tagalinggo ya nyeꞌdꞌde kungngo.” 40 A kadu ma Samira kööꞌdö kini kiki iini aꞌda, aneene nja eene, ïkïrï ka taganeene nja eene afüngngö eera. 41 A kadu na amma kini no tadhabbu kudumma eene kataföönyö tumma niini. 42 Kiki aka, “Taalo ungngo kamma kudumma ïïdï ka taföönyö küdü sugi, lakiini ungngo kaföönyö, ungngo tadïnö kide ma eyi tiya ïïdï unggodho ungngo, ungngo tussu aꞌda ömöꞌdï ya iꞌi ya Tatoolona ma kadu ma ꞌbüdhülü timinꞌda.”

Yasu oolona ꞌbiiꞌbala

43 Ka Yasu ka ndïïyü füngngö eera ya, ïkïrï ka tunggeene aco Jaliil. 44 (A Yasu ka eyi tiya iini iki aꞌda, “Taalo neꞌbi asaasadene ka anya tammo iini.”) 45 Kini ka ndala Jaliil ya, a kadu miini tadaꞌda iꞌi kudumma eene ka taganna ka Örsaliim ka Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ma Yahüüdü kadadïnö ka eema tiya iini ka tagalinggo ya ïnꞌdïlï kungngo.

46 Ïkïrï ka ööꞌdö ka Kaana ka Jaliil kita iini ka taꞌbele ꞌbïïdï kada ngeeli ya. Ömöꞌdï ma Kafarnahööm ya alinggo nja uugaara ya, a ꞌbiiꞌbala tiya iini ka tamaara. 47 Ïkïrï ka föönyö aꞌda Yasu öꞌdö ka Jaliil ndama Yahüüdiya ya, ïkïrï ka ööꞌdö kini, asaasa iꞌi aꞌda ööꞌdö ka Kafarnahööm oolona ꞌbiiꞌbala yiini kini ka ndakete ka teyi.

48 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Taalo aaga ka tamma illi aaga tiji türü nja eema keefe.”

49 Ïkïrï ömöꞌdï ka tiki iini, “Ka ömöꞌdï eede, aayu kuꞌbu aꞌda üfürü ꞌbiiꞌbala yeede teyi.”

50 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Unggeene! ꞌBiiꞌbala yüüdü efe ka ꞌdï.” Ömöꞌdï tamma ka tumma tanno Yasu unggeene. 51 Kini ka tunggeene ka fïïnï ya, ïkïrï ka toreene nja kadu tanno alinggo nja iini no kiki iini, “ꞌBiiꞌbala yüüdü adïnö.”

52 Ïkïrï ka tindini eege, “Aꞌdiila aada?”

Kiki iini aꞌda, “Ka ooso uuru ka teene, iꞌi yungngo a ꞌbürüdü ka taadha kini.” 53 A pupa ma ꞌbiiꞌbala tagïïgï aꞌda tamana ya Yasu ka tiki iini aꞌda, “Adïnö ꞌbiiꞌbala yüüdü.” Ïkïrï ka tamma kini nja kadu ma ꞌdï tiya iini.

54 Eema yiini ka tagalinggo a türü teera kini ka ööꞌdö ka Jaliil ndama Yahüüdiya.

5

Yasu oolona mügüre

1 Ka uuru tökönö, a Yasu tunggeene asïrïgö co Örsaliim ka taanyara ma Yahüüdü. 2 Ka Örsaliim kete ma ïnye ma kidheefele dhömbö inggide napese kïïdümmü, a kadu ma Yahüüdü kümmünü iꞌi aꞌda Beet Saiyda ya. 3 A kadu na maara no ka tinggini ma napese no, kisinsoro nja tanno sogoꞌdo no nja namügüre [kaꞌdana ka ꞌbïïdï aꞌda atïnggïꞌdï. 4 Kudumma tadhangga ma Uugaara ka taꞌbarda ka ꞌbïïdï atïnggïꞌdï. Ömöꞌdï ya tafiri ka ꞌbïïdï aꞌda atïnggïꞌdï ya, ömöꞌdï ya ꞌbardaga ka ꞌbïïdï ya, ara toolonadene ka maara tammo agu iꞌi mo.] 5 Ömöꞌdï inggide akamaara a nagürüünü kukumu ömöꞌdï kaco iisine kafünü kide ïïdümmü afünü iidoona. 6 Aga Yasu ka tasala iꞌi ka füngngö nggeege ya, ussu aꞌda illi ka maara, ïkïrï ka tiki iini, “Nasaasa oꞌo taꞌdiila?”

7 Ömöꞌdï ya maara ya tiki iini, “Ka ömöꞌdï eede, taalo ömöꞌdï ma taꞌdinigi aꞌa co dhömbö a ꞌbïïdï ka tatïnggïꞌdï na aꞌa tasaasa co, ömöꞌdï öccö tadhe aꞌa.”

8 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Fïkïꞌdö naꞌduga sekede yüüdü nunggeene.” 9 Ömöꞌdï tarooro kaꞌdiila ka ꞌbuugu miini kungngo aꞌduga sekede yiini unggeene, a nïïmö ya ꞌdo agalinggo adene ka uuru ma Saꞌbidi, 10 ïkïrï Yahüüdü katiki ömöꞌdï tiya oolonadene ya, “Uuru ma Saꞌbidi serïye iki taalo oꞌo nama tümmü sekede yüüdü kide.”

11 Ïkïrï ka tiki eene, “Ömöꞌdï ya nangnga aꞌa kaꞌdiila ya iki aꞌda, ‘Naꞌduga sekede yüüdü nunggeene.’ ”

12 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “Mada iꞌi yungngo iki oꞌo aꞌda naꞌduga sekede yüüdü nunggeene?”

13 Ömöꞌdï taalo ussu mada iꞌi ya miini, kudumma Yasu ka talugu ka kadu tanno dhabbu no ka teene. 14 Keere kungngo ya, a Yasu taluna iꞌi ka la ma Masala iki iini, “Oꞌo ꞌbïtïngngö sa oꞌo taꞌdiila, fa co talinggo eema ya toroko ya, ïïꞌdï nïïmö tagu oꞌo dhindho.” 15 Ïkïrï ömöꞌdï ka tunggeene aco adirina eema a Yahüüdü aꞌda Yasu iꞌi yungngo anangnga iꞌi kaꞌdiila.

Tefe ka ꞌdï a ꞌBiiꞌbala

16 Ïkïrï Yahüüdü ka talinggo Yasu ꞌdo kudumma iini ka tüünï tumma no ka uuru ma Saꞌbidi. 17 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Pupa yeede alinggo a naganuuru na aꞌa talinggo afa miini kungngo.” 18 A Yahüüdü takogoona ma tasaasa tiidi Yasu, taalo kudumma iini kanu ka tumma ma Saꞌbidi sugi, lakiini iꞌi iki afeꞌde aꞌda Masala a Pupa tiya iini ümmü eyi yiini kada köje nja Masala.

19 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo ꞌBiiꞌbala ma tambaanya talinggo nïïmö unggodho iꞌi, alinggo eema yiini ka adïnö ka Pupa tiya iini ka talinggo ya, a nïïmö ya Pupa ka talinggo ya ara ꞌBiiꞌbala talinggo afa miini kungngo. 20 Yungngo a Pupa ka asaasa ꞌBiiꞌbala alaala iꞌi ka eema tiya iini ka talinggo ya ïnꞌdïlï. Nggeege ara aaga tadhere kini kara tala eema iini dhabbu adagiiꞌbi ya. 21 Afa ma Pupa ka tinci kadu ka inde amana eege keefe ka ꞌdï, a ꞌBiiꞌbala tamana tefe ka ꞌdï ömöꞌdï tiya iini ka asaasa tanangnga iini ya. 22 A Pupa taalo a tümmü kadu ka eyi tiya iini, kudumma iini ka tümmünü tauugaara a ꞌBiiꞌbala. 23 Amang ka kadu nyeꞌdꞌde tafünügü ꞌBiiꞌbala koꞌdo afa meene katafünügü Pupa koꞌdo, a ömöꞌdï ya taalo afünügü ꞌBiiꞌbala koꞌdo ya, iꞌi taalo atafünügü Pupa ya agürünü iꞌi ya.

24 “Tumma dhorro eede ka tadirina aaga, ömöꞌdï ya föönyö tumma neede amma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya, ataluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli taalo a tahükümüdene, kudumma iini ataꞌda ka inde aco ka tefe ka ꞌdï. 25 Tumma dhorro eede ka tirina aaga, uuru kinggide kassa ka ööꞌdö eege kandöꞌdö ꞌbïtïngngö, a kadu na aaya no kassa ka föönyö tumma na ꞌBiiꞌbala ma Masala, ömöꞌdï ya toodo kini ya a tefe ka ꞌdï. 26 Afa ma Pupa ka eefe ka ꞌdï ka eyi tiya iini, iꞌi anangnga tefe ka ꞌdï a ꞌBiiꞌbala ka eyi tiya iini. 27 Ümmünü tauugaara iini ka nïïsö ma tümmü kadu, kudumma iini kada ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü.

28 “Aaga fa tadhere ka tumma tanno, uuru kinggide kassa ka ööꞌdö a kadu no ka naala ma oofo no kassa ka föönyö tumma niini nyeꞌdꞌde kungngo, 29 a kadu na kalinggo eema ya aꞌdiila ya, kafïkïꞌdö ndama inde kaco ka tefe ka ꞌdï, a kadu na linggo tatoroko no kafïkïꞌdö ndama inde kaco ka hetti. 30 Taalo aꞌa nara tambaanya tüünï nïïmö ndama eyi tiya eede, aꞌa nüünï afa meede ka aföönyö ya, tahükümü neede ka dhorro taalo üünï ada kadu kuꞌbu, kudumma eede taalo nasaasa nïïmö ma eyi tiya eede, lakiini tasaasa ma eyi tiya ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya.

Teema tumma ma Yasu

31 “Eede ka tageema tumma ma eyi tiya eede, ara tumma neede tagatoroko. 32 Ömöꞌdï öccö inggide eema tumma ka üüdü ma aꞌa, nussu aꞌa aꞌda tumma niini ka teema ma aꞌa no ka dhorro.

33 “Kagürünü aaga kadu ka Yühanna, adagadünnü tumma na dhorro no. 34 Taalo aꞌa namma ka tumma tanno kadu, lakiini aꞌa neema tumma no ada amang kada toolonadene. 35 Yühanna aga lamba tammo afinne ma öyeene mo, aaga tasaasa tadhodho a töyeene tanno iini ana ndanaaya ka unggodho.

36 “Tumma ma aꞌa kadhabbu a tanno Yühanna. Kudumma linggo tanno Pupa ka tanangnga aꞌa aꞌda natïïmö no, eege kungngo eede ka talinggo eema aꞌda Pupa agagürünü aꞌa. 37 A Pupa ya agürünü aꞌa ya ka eyi tiya iini, ageema tumma ma aꞌa. Taalo aaga kaföönyö ꞌbugeyi yiini alla aaga tadïnö ka oona tanno iini, 38 a tumma niini titaalo ada ka nanggeedi, kudumma ada ka titaalo kamma ka ömöꞌdï tiya iini ka agürünü ya. 39 Aaga tïïrï kasorne kudumma ada katiki kide aꞌda tefe ka ꞌdï taꞌbilli kinggide, lakiini eege kungngo keema tumma ma aꞌa, 40 lakiini aaga taalo kasaasa töꞌdö kede amang kada taluna tefe ka ꞌdï.

41 “Taalo aꞌa narangnga tafününja koꞌdo ka kadu, 42 kudumma eede ka tussu aaga. Nussu aꞌda tasaasa ma Masala kitaalo ada ka nanggeedi. 43 Nöꞌdö aꞌa ana eere ma Pupa tiya eede, aaga taalo kamma kede, lakiini ka ömöꞌdï tökönö ka töꞌdö ana eere tiya iini ya, ara aaga tamma kini. 44 Ara aaga tamma nya ada ka tafünügü njaana koꞌdo unggodho aaga, lakiini taalo aaga kasaasa takardha kuꞌbu aaga taluna tafünügünja koꞌdo na öꞌdö ndama Masala tammo unggodho mo?

45 “Aaga fa tiki kide aꞌda ara aꞌa tasigi aaga kidha ma Pupa. Ömöꞌdï ya ara tasigi aaga ya inggide, Müüsa yaada ka takïkï ïïye iini koꞌdo ya aꞌda iꞌi ara tasigi aaga. 46 Kada ka tagamma ka Müüsa ya, ara aaga tagamma kede, kudumma iini ka tarigiri ada ka sorne ma aꞌa. 47 Lakiini kada katitaalo kamma ka tumma tanno iini ka tarigiri no ꞌdee, ara aaga tamma ka tumma tanno eede nya?”

6

Yasu anangnga kuri a kadu na alif ka ïïdümmü

(Matta 14.13–21; Murkus 6.30–44; Lüüka 9.10–17)

1 Ndama kanna a Yasu tadigaala ka to ma Jaliil (mana eere aꞌda to ma Tabariya mo), 2 a kadu turna iꞌi keere kadhabbu, kudumma eene ka tadïnö ka türü tanno iini ka tüünï oolona kadu na maara no. 3 A Yasu tasïrö ꞌbaꞌdakinya, emmi iꞌi nja kadalaadene tanno iini. 4 A uuru ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ma Yahüüdü kanda kete. 5 Ïkïrï Yasu ka laga ïïye koꞌdo asala kadu ka tunggunu kini kadhabbu, ïkïrï ka tiki a Fïlïbüs, “Ara angnga tana kuri kiga ma tanangnga a kadu tanno kaguri?” 6 Iꞌi atiraana nggeege ma taꞌbꞌba Fïlïbüs ka eedi, aꞌda illi ka tussu nïïmö yiini ka talinggo ya.

7 Ïkïrï Fïlïbüs ka tiki iini, “Kaja ka tana miteene ana miya jine keera* taalo mara taꞌdimo ka ömöꞌdï unggodho ara taluna ꞌbandamiteene idhilli.”

8 A tatalaadene yiini öccö ya ana eere aꞌda Andraws örre ya Samaan Bütrüs tiki iini, 9 “ꞌBiiꞌbala ungngo kita a miteene ma sayeer ma ungngo iini mïïdümmü a kïlöögö keera, illi eege taalo kara taꞌdimo ka kadu tanno ïnꞌdïlï no?”

10 Ïkïrï Yasu ka tiki eene aꞌda, “Aaga nangnga kadu ka temmi.” A ꞌbuugu ya miini ya ooyo inggide dhabbu a kadu temmi kide a kadu na nagiide no köꞌdö na alif kïïdümmü. 11 Ïkïrï Yasu ka tadhifi namiteene anangnga taꞌdiila a Masala adakinaana ka kadu kuꞌbu tamana ya ma taꞌdimo kene ya a tagalinggo a kïlöögö tanno eera no nggeege.

12 A kene ka ndüüsü ya, ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Aaga wagaana türeene miini koona öccö tafa taama.” 13 Kadagawaana türeene ma miteene ma sayeer mïïdümmü ma kadu ka taguri, kadigi nasinggili kadaꞌbaaga kafünü eera.

14 Aga kadu katassa ka türü tanno Yasu ka tagalinggo no kiki aꞌda, “Tumma dhorro, neꞌbi ya ara töꞌdö ka ꞌbüdhülü ya iꞌi yungngo.” 15 A Yasu tussu aꞌda eege ka asaasa tümmü iꞌi kanangnga iꞌi ka tauugaara a rüsü, ïkïrï ka taculu unggodho iꞌi asïrö anya.

Yasu unggeene ka ꞌbïïdï

(Matta 14.22–27; Murkus 6.45–52)

16 Ka ꞌbuugu kanda siiya, a kadalaadene niini taꞌbarda ka to ma Jaliil, 17 kaka ka mürkabü kadigaala ma co Kafarnahööm a ꞌbuugu tooso aꞌda taalo Yasu ala eege koona. 18 Ïkïrï tanya ka tïïsö dhindho a to co kamuli muli. 19 Kene ka ndarmuna ꞌbuugu tamana ma nameele kiidoona alla ka egïïsö kasala Yasu ka tunggeene ka ꞌbïïdï unggunu ka mürkabü ariꞌba tümmü eege. 20 Ïkïrï ka tiki eene, “Aꞌa namiini aaga fa tariꞌba.” 21 Kïkïrï ka asaasa tamünügü iꞌi ka mürkabü, a mürkabü tarooro ka ala ꞌbuugu yeene ka tunggunu co ya.

22 Aga taka kandaadha a kadu na kanna ka ndaꞌda ma to no, kussu tumma mürkabü ka taganna kide ma unggodho, a Yasu taalo aka kide nja kadalaadene tanno iini, lakiini kunggeene unggodho eege. 23 Lakiini namürkabü könö köꞌdö ndama Tabariya köödhï ka tinggini ma to kita eene ka tagu miteene kide, ka Yasu ka tanangnga taꞌdiila a Masala kide ya. 24 A kadu kandussu aꞌda Yasu taalo kanna alla kadalaadene niini kïkïrï ka taka ka namürkabü kaco tawwa ꞌbuugu ma Yasu ka Kafarnahööm.

Yasu a miteene ma tefe ka ꞌdï

25 Kene kaduna iꞌi ka ndaꞌda ma to kiki iini, “Ka Tatalaana, nöꞌdö oꞌo kita aada?”

26 A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo aaga kawwa ꞌbuugu ma aꞌa kudumma ada katadïnö ka eema tiya eede ka tagalinggo keefe ya, lakiini kudumma ada ka tagu miteene aaga tüüsü. 27 Aaga fa talinggo a kuri tiya ara titaalo ya, lakiini a kuri tiya ara tütü ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli ya, ya ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü kara tanangnga aaga. Kudumma Masala ma Pupa mo mabünnü hitimi yoono kini ka oona ussudene.”

28 Kiki iini, “Ara ungngo talinggo eema ya Masala ka asaasa ya nya?”

29 A Yasu tapadaga tumma eene, “Linggo na Masala eege kungngo ömöꞌdï ya Masala ka agürünü iꞌi ya, iꞌi yungngo Masala ka asaasa aaga tamma kini.”

30 Kïkïrï ka tindini iꞌi, “La türü ungngo amang kïdï tassa kide ungngo tamma küdü. Ara oꞌo talinggo minna? 31 Kafaafa ma angnga kagu alman ka dhïïle afa ma tiya sorne ka tiki ya kungngo, ‘Iꞌi anangnga miteene eene ndama ꞌdotomboꞌdo kadaguri.’ ”*

32 A Yasu tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo Müüsa iꞌi yungngo amana miteene aaga ndama ꞌdotomboꞌdo. Pupa yeede unggodho iꞌi yungngo amanaga miteene ma dhorro mo aaga ndama ꞌdotomboꞌdo. 33 Miteene ma Masala oogo möꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo manangnga tefe ka ꞌdï a kadu ma ꞌbüdhülü.”

34 Kiki iini, “Tatalaana, amana miteene miini mo ungngo ꞌbücca kungngo.”

35 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aꞌa nungngo na miteene ma tefe ka ꞌdï, ömöꞌdï ya töꞌdö kede ya taalo ïïre tagu iꞌi, aya tamma kede ya taalo tenege ka tagu iꞌi turi. 36 Lakiini afa meede ka takiki aaga, kadïnö aaga kede aaga sa kitaalo kamma. 37 Ömöꞌdï ya Pupa ka tümmünü iꞌi aꞌa ya amma kede, ömöꞌdï ya öꞌdö kede ya taalo aꞌa nara tapadaga iꞌi kuꞌbu. 38 Kudumma eede taalo nöꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ma töꞌdö talinggo linggo ma eyi tiya eede, lakiini aꞌa nöꞌdö talinggo linggo na ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. 39 A nïïmö ya ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa iini ya aꞌda natafa ka kadu tanno oono ka anangnga aꞌa no kaama, lakiini niji eege ka inde nyeꞌdꞌde kungngo ka uuru ma tafïkïꞌdö ka uuru na eere no. 40 A tumma na Pupa tiya eede ka asaasa no eege kamiini, ömöꞌdï ya tasala ka ꞌBiiꞌbala amma kini ya ataluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli ara aꞌa taꞌdina iꞌi koꞌdo ka uuru tanno eere no.”

41 A Yahüüdü taꞌdigineene kudumma Yasu ka tiki aꞌda, “Aꞌa na miteene tammo öꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo mo.” 42 Kiki, “Taalo Yasu ya ꞌbiiꞌbala tiya Yüüsïf sa? Assa tiki ꞌbïtïngngö aꞌda iꞌi ööꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo nya?”

43 A Yasu tiki eene, “Aaga fa tisaana ka oona unggodho aaga. 44 Taalo ömöꞌdï a töꞌdö kede illi Pupa ya kürünü aꞌa ya, ka tuurugu iꞌi aꞌa, nanangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ka uuru tanno eere no. 45 Ikirinja ka sorne ma naganeꞌbi, ‘Aꞌda ara Masala talaana eege nyeꞌdꞌde.’* Ömöꞌdï ya föönyö tumma na Pupa ussu iini ya öꞌdö kede. 46 Taalo ömöꞌdï öccö adïnö ka Pupa, illi ömöꞌdï ya öꞌdö ndama Masala ya iꞌi yungngo adïnö ka Pupa. 47 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya amma kede ya a taluna tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 48 Aꞌa na miteene ma tefe ka ꞌdï. 49 Kafaafa ma aaga kagu alman ka dhïïle kaaya. 50 Lakiini ömöꞌdï ya agu miteene ma öꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo mo, taalo ara teyi. 51 Aꞌa nungngo na miteene ma tefe ka ꞌdï ma ööꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo mo. Ömöꞌdï ya tagu miteene mo ya eefe ka ꞌdï taꞌbilli. A miteene meede ka tanangnga iini mo, tuuꞌda neede eege kamiini, neede ka ööꞌdö iini ma kadu ma ꞌbüdhülü keefe ka ꞌdï iini.”

52 A Yahüüdü tisaana ka oona unggodho eege dhindho kiki, “Ara ömöꞌdï ya tanangnga tuuꞌda niini angnga taguri nya?”

53 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, kada katitaalo kagu tuuꞌda na ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü aaga tooye erïïdö yiini ya, taalo aaga kataluna tefe ka ꞌdï. 54 Lakiini ömöꞌdï ya agu tuuꞌda neede adakooye erïïdö yeede ya ara tefe ka ꞌdï taꞌbilli, ara aꞌa tiji iꞌi ka inde ka uuru na eere no. 55 Tuuꞌda neede eege kungngo kuri tiya dhorro ya, erïïdö yeede iꞌi yungngo ama tooyedene dhorro. 56 Ömöꞌdï ya agu tuuꞌda neede adakooye erïïdö yeede ya ammaꞌda kede aꞌa tammaꞌda kini. 57 Afa ma Pupa tiya efe ka ꞌdï ya ka kürünü aꞌa na aꞌa tefe ka ꞌdï kudumma Pupa, ömöꞌdï ya agu aꞌa ya, ara tefe ka ꞌdï kudumma aꞌa. 58 Miteene ma öꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo mo oogo mungngo. Kafaafa ma aaga kagu alman kaaya, lakiini ömöꞌdï ya agu miteene mo ara tefe ka ꞌdï taꞌbilli.”

59 Yasu adiri tumma no kini ka tagalaana kadu ka la ma talaana ka Kafarnahööm.

Tumma ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli

60 A kadalaadene niini kadhabbu kaföönyö tumma no kiki, “Kiideene tumma no ꞌdo, mada iꞌi yungngo a tambaanya tatoodo ka tumma tanno?”

61 A Yasu tussu aꞌda kadalaadene niini keemaana ka oona ïkïrï ka tiki eene, “Kiideene tumma no ana aaga? 62 Ara tafaanya ada ka tiji ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka tasïrïgö co a ꞌbuugu tiya iini ka ööꞌdö ndama iini ka dhidha ya? 63 Koronggore ya Masala iꞌi yungngo amana tefe ka ꞌdï a kadu illi tuuꞌda taalo ka talinggo nïïmö, tumma neede ka tirina aaga no Koronggore iꞌi ya miini nja tefe ka ꞌdï. 64 Lakiini kadu könö kungngo ada ka söödö taalo kamma.” Yasu iki nggeege kudumma iini ka tagilli ka tagussu ka dhidha aꞌda kadu kinggide taalo kamma kini, ussu aꞌda mada iꞌi yungngo atümmünü iꞌi a kadu ngo. 65 Ïkïrï ka tiki, “Iꞌi yungngo eede ka tiki aaga aꞌda taalo ömöꞌdï ma töꞌdö kede illi a türü tanno Pupa tiya eede.”

66 Ndama uuru tanno miini no a kadalaadene niini kadhabbu kapadaga oona keere taalo kunggeene nja iini. 67 Ïkïrï Yasu ka tiki a kadalaadene tanno iini na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no, “Aaga tekere taalo aaga kasaasa tunggeene?”

68 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tiki iini, “Ka Uugaara, ara ungngo co ka mada aꞌda tumma ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli kungngo üüdü? 69 Kamma ungngo katussu aꞌda oꞌo na ömöꞌdï ma Masala ya Insili ya.”

70 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo aꞌa nungngo nagesse aaga na adaꞌbaaga kafünü eera no? Lakiini ömöꞌdï unggodho ana kada, Ebliisi.” 71 (Iꞌi eemaga ka Yahüüsa ꞌbiiꞌbala ya Samaan Askaryüütï koꞌdo, kudumma iini iꞌi yungngo ara atümmünü iꞌi a kadu aꞌda iꞌi ka eyi tiya iini ama kadalaadene tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no.)

7

Yasu nja nagöre tanno iini

1 Ndama tiya miini ya a Yasu takunggunaana kuꞌbu ka Jaliil, iꞌi taalo asaasa tunggeene ka Yahüüdiya, kudumma Yahüüdü kasaasa tiidi iꞌi. 2 Ka uuru ma Taanyara ma nagangga ma Yahüüdü ka ndakete ya, 3 ïkïrï nagöre niini ka tiki iini, “Unggeene kita naco Yahüüdiya amang ka kadalaadene tanno üüdü tadïnö ka eema tiya üüdü ka talinggo ya. 4 Taalo ömöꞌdï ma talinggo nïïmö ka küdhü assa ka asaasa kadu ka tussu iꞌi. Üürü oꞌo nalinggo eema ya, la eyi yüüdü a kadu ïnꞌdïlï.” 5 Nagöre niini ka eyi tiya eene taalo kagamma kini.

6 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Küfürü uuru neede töꞌdö, lakiini aaga ya, naganuuru na ïnꞌdïlï no naada eege kamiini. 7 Taalo kadu ma ꞌbüdhülü kakïrïmï aaga, lakiini eege kakïrïmï aꞌa kudumma eede ka teema ka tatoroko tanno eene. 8 Agolo ka taanyara, taalo aꞌa nara co ka taanyara tanno, kudumma uuru tanno eede küfürü töꞌdö.” 9 Iki eene nggeege ara ka tütü ka Jaliil.

10 Aga nagöre tanno iini ka tunggeene ka co ka taanyara ya, ïkïrï ka taculu aaco eene keere taalo ꞌbïïnï. 11 A Yahüüdü tagawwa ꞌbuugu miini ka taanyara kindini ajeene kiki aꞌda, “Inggiga sii?”

12 A kadu takayaaya ajeene kini koꞌdo, a könö tiki, “Iꞌi ömöꞌdï aꞌdiila.” Anno tiki, “Kaw iꞌi agaꞌda kadu ka nanggüüdü ïïsïnï eege.” 13 Taalo ömöꞌdï ma teema tumma miini ꞌbïïnï kungngo kudumma eene kariꞌba a naguugaara ma Yahüüdü.

Yasu alaana kadu ka uuru ma taanyara

14 Aga taanyara ka ndadhidhi miini ya, ïkïrï Yasu ka tunggeene aaco la ma Masala alaana kadu. 15 A Yahüüdü tadhere kiki, “Ussu tumma ka kasorne nya aꞌda taalo akalaanadene?”

16 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Talaana neede taalo ndama aꞌa lakiini ndama ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. 17 Ömöꞌdï ya asaasa talinggo tumma na Masala ya, ara tussu aꞌda talaana neede no köꞌdö ndama Masala alla aꞌa neema ndama eyi tiya eede. 18 Ömöꞌdï ya eema tumma ma eyi tiya iini ya, iꞌi ya asaasa tümmü eyi yiini ka tïdhïndhï, lakiini ömöꞌdï ya ümmü ömöꞌdï ya agürünü iꞌi ka tïdhïndhï ya, iꞌi adünnü tumma timinꞌda taalo korokoro kide. 19 Taalo Müüsa iꞌi yungngo anangnga serïye aaga? Lakiini taalo ömöꞌdï unggodho ana kada ümmü serïye. Minna agu aaga aaga tasaasa tiidi aꞌa?”

20 A kadu nyeꞌdꞌde tiki iini, “Naꞌbu ungngo üüdü ka oona. Mada asaasa tiidi oꞌo ꞌbïtïngngö?”

21 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Nagalinggo aꞌa türü ka unggodho, aaga tadhere nyeꞌdꞌde kungngo. 22 Müüsa iki aaga aꞌda aaga taradene, aꞌda taalo taradene na Müüsa eege kamiini, lakiini köꞌdö ndama kafaafa, aaga tara ꞌbiiꞌbala ka uuru ma Saꞌbidi.* 23 A kada kara tara laala ka uuru ma Saꞌbidi amang kada tafa tagaꞌda tumma na Müüsa, minna agu aaga aaga tagorooꞌbo nja aꞌa aꞌda aꞌa noolona ömöꞌdï ka uuru ma Saꞌbidi nya? 24 Aaga fa tümmü nïïmö ndama kürö miini aaga tümmü nïïmö ndama teene miini ya adho ka fïïnï ya.”

Yasu ꞌdee iꞌi ya Almasiihi?

25 A kadu ma Örsaliim könö tiki, “Taalo ömöꞌdï ya kadu kasaasa tiidi iꞌi ya iꞌi yungngo? 26 Aaga assa kini ka teema ka kadu kidha ꞌbïïnï kungngo kitaalo kindini iꞌi. Alla naguugaara kandussu dhorro aꞌda Almasiihi iꞌi ya miini? 27 Lakiini kussu ungngo kita ömöꞌdï tiya ka ööꞌdö ndama iini kita ya, lakiini Almasiihi kara töꞌdö ya taalo ömöꞌdï ma tussu aꞌda öꞌdö ndama kiga?”

28 Ïkïrï Yasu ka alneege koꞌdꞌdo kini ka talaana kadu ka la ma Masala iki, “Kussu aaga aꞌa aaga tussu aꞌda nöꞌdö aꞌa ndama kiga, taalo aꞌa nöꞌdö ndama eyi tiya eede, lakiini ömöꞌdï ya agürünü aꞌa ya iꞌi yungngo adhorro. Aaga taalo kussu iꞌi, 29 illi aꞌa nussu iꞌi kudumma eede ka ööꞌdö ndama iini, iꞌi yungngo agürünü aꞌa.”

30 Kïkïrï ka asaasa tümmü iꞌi, illi ömöꞌdï ma tümmünü nïïsö iini ka oona itaalo, kudumma uuru tanno iini ka üfürü töꞌdö. 31 Illi kadu kungngo kaköje ka teene kadhabbu kamma kini kiki, “Almasiihi ka töꞌdö ꞌdee ara talinggo eema kadhabbu keefe iiꞌbi ömöꞌdï ya?”

32 Ïkïrï naFariisi ka föönyö a kadu kayaaya ajeene ka Yasu koꞌdo ma eema tiya. Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi kagürünü nasigira ma la ma Masala ma co tümmü iꞌi. 33 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara aꞌa tagünü nja aaga idhilli, na aꞌa saga tunggeene naco ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. 34 Ara aaga sa katawwa ꞌbuugu ma aꞌa aaga taalo ka taluna aꞌa koona, a ꞌbuugu yeede kara co ya, taalo aaga katambaanya töꞌdö kide.”

35 Ïkïrï Yahüüdü ka teemaana ka oona unggodho eege, “Ömöꞌdï ya asaasa co kiga angnga taalo kara taluna iꞌi? Ara co ꞌbuugu tiya kadu tanno aja kadanna kide kasana njaana kuꞌbu ka kadu ma Yünan ka teene alaana kadu ma Yünan? 36 Minna iini ka teema aꞌda, ‘Ara aaga tawwa aꞌa taalo aaga ka taluna aꞌa, a ꞌbuugu yeede ka co ya taalo aaga katambaanya töꞌdö kide’?”

37 Ka uuru ma taanyara tanno eere no na ïdhïndhï no, ïkïrï Yasu ka fïkïꞌdö alneege koꞌdꞌdo iki, “Ömöꞌdï ya tenege kagu iꞌi ya ööꞌdö kede ooye. 38 Ömöꞌdï ya amma kede ya afa ma Sorne ka tiki, ‘Ara nduguli ma ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï tïïsö kini ka eedi.’ ” 39 Nggeege iꞌi eema tumma ma Koronggore ma kadu tanno amma kini kara sa kööꞌdö tamma, kudumma uuru tanno miini no taalo Koronggore agananja eene, kudumma iini ka üfürü tagaꞌduga tïdhïndhï.

40 Ka taföönyö tumma niini, a kadu könö kiki, “Ömöꞌdï ya iꞌi ya neꞌbi dhorro.”*

41 A kadu könö tiki aꞌda, “Iꞌi ya Almasiihi.”

A könö tütü ka tindineene, “Ara Almasiihi töꞌdö ndama Jaliil nya? 42 Taalo Sorne iki aꞌda Almasiihi ara töꞌdö ndama laala tiya Dawud, ndama Beetlaham anya ma Dawud?” 43 A kadu tasümünü njaana kuꞌbu kudumma Yasu. 44 A kadu könö tasaasa tümmü iꞌi, illi ömöꞌdï ma taada iꞌi ka oona kungngo taalo.

Naguugaara ma Yahüüdü taalo kamma ka Yasu

45 A nasigira ma la ma Masala tapadaga ka naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi, a kadu na miini no tiki eene, “Minna agu aaga taalo köꞌdö ana iꞌi?”

46 Ïkïrï nasigira ka tapadaga tumma eene kiki, “Taalo ömöꞌdï ma tageema tumma afa ma tanno jiddi ma ꞌbilli.”

47 Ïkïrï naFariisi ka tiki eene, “Ïïsïnï aaga afeꞌde? 48 Taalo ömöꞌdï inggide unggodho ana ka naguugaara nja naFariisi amma kini? 49 Lakiini kadu na ïnꞌdïlï no taalo kussu serïye ya Müüsa ka ööꞌdö iini, eege kungngo linggi kagu eege.”

50 Ïkïrï Niködimus ya taꞌba ma naFariisi ya, agööꞌdö ka Yasu ka dhidha ya ka tindini eege, 51 “Serïye yaaja ꞌdee ümmü ömöꞌdï aꞌda taalo ageema tumma, angnga taföönyö angnga tussu nïïmö yiini ka tagalinggo ya?”

52 Kiki iini, “Oꞌo no ma Jaliil afeꞌde sa? Ïïrï ka sorne, taalo aaga ka taluna neꞌbi ma töꞌdö ndama Jaliil.”

53 [A kadu tïkïrï ka tunggeene ka unggondho kaco nööꞌdï tanno eene.

8

Aka ma temelö mo

1 Lakiini Yasu unggeene aco Anya ma ꞌDïkïdïyö. 2 Afada ligitaka soꞌdꞌdo kungngo ööꞌdö ka la ma Masala, ïkïrï kadu ka ööꞌdö kini nyeꞌdꞌde kungngo emmi alaana eege. 3 Ïkïrï naFariisi nja katalaana ma serïye kööꞌdö ana aka a kadu katümmü oogo ka afüngngö nja ömöꞌdï, kanangnga oogo ka ꞌdïngnge kene kidha, 4 kïkïrï ka tiki iini, “Ka tatalaana, aka mo mümmü adene ka füngngö nja ömöꞌdï. 5 A Müüsa iki ka serïye tiya iini aꞌda, aka afa ma tammo, marïdene a nïïgïsï. A ꞌbïtïngngö niki oꞌo nya?” 6 Eege kadiri tumma no meene kasaasa tawwa iꞌi ka eyi, amang kene tasigi iꞌi. Illi Yasu iti kuꞌbu arigiri ka ꞌbüdhülü a ꞌbanïïsö.

7 Kene kandakogoona ma tindini iꞌi ꞌdo ya, ïkïrï ka fïkïꞌdö iki eene, “Ömöꞌdï ya üfürü tagüünï tatoroko ya aꞌduga mïsï ïïrï oogo iini ka dhidha.” 8 Afada iti kuꞌbu arigiri ada ka ꞌbüdhülü. 9 A kene kandaföönyö tumma no ya, a modolo tümmü eege karooro katanculu ka unggondho kunggeene na ïïfï no ka dhidha, anno idhiidhi no turna eege keere a Yasu tütü unggodho iꞌi aka tütü ka ꞌdïngnge ana koꞌdo ka ꞌbuugu tiya oono. 10 Ïkïrï Yasu ka taꞌdiniga oona koꞌdo iki oono, “Ka aka, kadu na öꞌdö ana oꞌo no kïïye? Taalo ömöꞌdï ma tümmü oꞌo ana kene?”

11 Miki, “Kaw, taalo ömöꞌdï Uugaara.”

Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Aꞌa tekere taalo aꞌa natüünï nïïmö ana oꞌo, unggeene nafa co tüünï tatoroko no afeꞌde.”]

Yasu iꞌi ya töyeene ma ꞌbüdhülü

12 A Yasu tageema nja eene afeꞌde iki, “Aꞌa nungngo na töyeene ma ꞌbüdhülü. Ömöꞌdï ya uurna aꞌa keere ya, taalo atunggeene ka ndüülï a taneene a töyeene ma tefe ka ꞌdï koona.”

13 Ïkïrï naFariisi ka tiki iini, “Neema oꞌo tumma ma eyi tiya üüdü, taalo tumma nüüdü ka dhorro.”

14 A Yasu tiki eene, “Üürü aꞌa neema aꞌa tumma ma eyi tiya eede, tumma neede ka tatiminꞌda, kudumma eede nussu aꞌa aꞌda aꞌa nöꞌdö ndama kiga, nussu ꞌbuugu yeede kara co ya. Lakiini aaga taalo kussu kita eede kööꞌdö ndama iini ya, aaga titaalo kussu ꞌbuugu yeede kara co ya. 15 Kïïrï aaga tuuꞌda ma ömöꞌdï ndama kürö ünꞌdügüngngö illi aꞌa taalo nalinggo nggeege ana eege. 16 Kede ka tümmü kadu ya, ara tümmü adene neede ta timinꞌda, kudumma eede taalo aꞌa nalinggo unggodho aꞌa, lakiini aꞌa naꞌdïngnge nja Pupa tiya agürünü aꞌa ya. 17 Katarigirinja ka Serïye tiya ada, kadu keera ka tadïnö ka nïïmö a tatiminꞌda.* 18 Aꞌa nungngo neema tumma ma eyi tiya eede, a Pupa yeede ya agürünü aꞌa ya, iꞌi ussu tumma neede afeꞌde.”

19 Kïkïrï ka tiki iini, “Pupa yüüdü iꞌi ïïye?”

A Yasu tiki eene, “Taalo aaga kussu aꞌa alla aaga taalo kussu Pupa yeede. Kada kadussu aꞌa ara aaga tagussu Pupa yeede afeꞌde.” 20 Yasu adiri tumma no aꞌda ungngo akete ka ꞌbuugu ma tonso gürüüsï ka la ma Masala iini ka talaana kadu. Taalo ömöꞌdï ma tümmü iꞌi kudumma uuru tanno iini ka üfürü töꞌdö.

Yasu eema nja Yahüüdü

21 Ïkïrï Yasu ka tiki eene afeꞌde, “Ara aꞌa tunggeene, aaga sa katawwa ꞌbuugu ma aꞌa, aaga taaya ka tatoroko tanno ada. A ꞌbuugu yeede kara co ya taalo aaga ka tambaanya töꞌdö kide.”

22 Ïkïrï Yahüüdü ka tiki, “Iꞌi a tiidi eyi yiini? Kudumma iini ka tiki, ‘Kita eede ka co taalo aaga ka tambaanya töꞌdö kide’?”

23 Iki eene, “Aaga kama taꞌbuugu kita, lakiini aꞌa nöꞌdö ndama fïïnï ma ndanaaya aaga kama ꞌbüdhülü tiya, aꞌa taalo nama ꞌbüdhülü tiya. 24 Iꞌi yungngo eede ka tiki aaga aꞌda, ara aaga taaya ka tatoroko tanno ada, kada katitaalo kamma kede aꞌda aꞌa namiini.”

25 Kïkïrï ka tiki iini, “Oꞌo na mada?”

A Yasu tiki, “Nagadirina aꞌa aaga ka dhidha. 26 Tumma kungngo eede kadhabbu eede ka teema napusu aaga iini. Lakiini ömöꞌdï ya agürünü aꞌa ya tumma niini ka timinꞌda, a nïïmö yeede ka taföönyö kini ya nadirina a kadu.”

27 Kitaalo kussu aꞌda Yasu eema tumma ma Pupa tiya iini. 28 Ïkïrï ka tiki eene, “Kada ka taꞌdiniga ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü cooꞌdo, ara aaga sa ka tussu aꞌda aꞌa namiini, taalo aꞌa nalinggo nïïmö ma eyi tiya eede nitaalo natiraana aꞌda taalo Pupa akalaana aꞌa. 29 A Pupa ya agürünü aꞌa ya aneene nja aꞌa taalo afa kede unggodho aꞌa, kudumma eede ka talinggo eema yiini ka asaasa ya.” 30 Kini ka tirina tumma no ya, a kadu tamma kini kadhabbu.

Laala ya Abrahiim

31 Ïkïrï Yasu ka tiki a Yahüüdü tanno amma kini no, “Üürü aaga ka tütü ka talaana tanno eede ya, ara aaga ta kadalaadene tanno eede dhorro. 32 Aaga tussu tumma na dhorro no a tumma na dhorro no toolona aaga.”

33 Kiki iini, “Ungngo ka kadaada ma Abrahiim, ungngo taalo ka kasaga tanno ömöꞌdï töccö, oꞌo sa ka tiki ungngo aꞌda ara ungngo sa kada kadu tanno dhorro no nya?”

34 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Tumma dhorro eede ka tadirina aaga, ömöꞌdï ya üünï tatoroko ya, ara tadasaga ma eema tiya toroko ya. 35 A tasaga taalo ara tanna ka ꞌdï turi nja kadu miini, lakiini ꞌbiiꞌbala iꞌi yungngo a tanna ka ꞌdï taꞌbilli. 36 Aga ꞌBiiꞌbala ka toolona aaga ka tadasaga ya, ara aaga toolonadene ka tadasaga ma timinꞌda. 37 Nussu aꞌa aꞌda aaga ka kadaada ma Abrahiim. Lakiini aaga kasaasa tiidi aꞌa kudumma tumma tanno eede kitaalo ada ka nanggeedi. 38 Aꞌa neema tumma neede ka tadïnö kide kidha ma Pupa tiya eede ya, aaga talinggo eema yaada ka taföönyö ka pupa tiya ada ya.”

39 Kiki iini, “Pupa yïïdï aꞌda Abrahiim.”

Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kada ka talaala tiya Abrahiim ya, ara aaga tagalinggo eema ya Abrahiim ka tagalinggo ya. 40 Lakiini aaga ꞌbïtïngngö kasaasa aaga tiidi aꞌa, aꞌa nungngo nadünügü tumma na dhorro no aaga afa ma tanno eede ka taföönyö ka Masala no. Abrahiim ka eyi tiya iini taalo agalinggo linggo no. 41 Kalinggo aaga eema ya pupa tiya ada.”

Kiki iini, “Taalo ungngo ka laala ma nyooro, Pupa ungngo ïïdï unggodho iꞌi ya Masala.”

42 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Üürü Pupa yaada aꞌda Masala ya ara aaga tasaasa aꞌa, kudumma eede ka ööꞌdö ndama Masala nööꞌdö kada, taalo aꞌa nöꞌdö ma eyi tiya eede, lakiini Masala magürünü aꞌa. 43 Minna agu aaga taalo aaga kussu tumma neede ka teemaga co aaga no? Kudumma ada katitaalo ka asaasa tatoodo ka tumma tanno eede. 44 Aaga ka laala tiya pupa tiya ada Ebliisi, aaga tasaasa tuurna tumma na pupa tiya ada keere. Iꞌi ya tatagirina kadu ka dhidha, taalo ümmü a tumma na dhorro no katitaalo kini. Iꞌi ya korokoro, iꞌi ka eyi tiya iini akorokoro ꞌdo, kudumma iini ya korokoro ada pupa tiya kadu tanno korokoro no. 45 Aaga taalo kamma kede kudumma eede ka teema tumma ma tatiminꞌda na dhorro no. 46 Mada ana kada ka tümmü aꞌa ka linggo tanno toroko no? Üürü aꞌa neema aꞌa tumma ma timinꞌda a minna agu aaga taalo kamma kede? 47 Ömöꞌdï ya öꞌdö ndama Masala ya, ara taföönyö tumma na Masala ka teema no. Nïïmö ya anangnga aaga ka titaalo kaföönyö ya kudumma aaga taalo ka kadu tanno Masala.”

Yasu nja Abrahiim

48 Ïkïrï Yahüüdü ka tiki, “Taalo ungngo kadiri tumma dhorro kïdï ka tiki aꞌda oꞌo no taga Samira, naꞌbu ungngo üüdü ka oona?”

49 A Yasu tiki eene, “Taalo naꞌbu eede ka üüdü illi aꞌa nïndhïgï Pupa yeede koꞌdo illi aaga kamidhi aꞌa. 50 Taalo aꞌa nïndhïgï eyi yeede koꞌdo, lakiini ömöꞌdï inggide asaasa, iꞌi yungngo atümmü kadu. 51 Ara aꞌa tadirina tumma dhorro, ömöꞌdï ya alinggo a tumma tanno eede no, taalo a tassa ka inde koona.”

52 Ïkïrï Yahüüdü ka tiki iini, “Asa ungngo tamma ꞌbïtïngngö aꞌda naꞌbu ungngo üüdü ka üüdü, eyi Abrahiim a naganeꞌbi taaya, na oꞌo sa ka tiki aꞌda ömöꞌdï ya ümmü tumma nüüdü ya taalo ara tassa ka inde taꞌbilli. 53 Oꞌo nagiiꞌbi pupa yïïdï Abrahiim, ya eyi ya nja naganeꞌbi tanno aaya no? Nümmü oꞌo eyi yüüdü kada minna ꞌdo?”

54 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kede ka tïndhïgï eyi yeede koꞌdo ya, taalo ara taꞌdiila, Pupa yeede iꞌi yungngo ïndhïgï aꞌa koꞌdo, yaada ka tiki aꞌda Masala maada oogo miini. 55 Taalo aaga kussu oogo, illi aꞌa nungngo nussu oogo. Kede ka tiki aꞌda taalo aꞌa nussu oogo ya, ara aꞌa takorokoro afa ma aaga kungngo. Aꞌa nussu oogo nümmü tumma noono. 56 Pupa yaada Abrahiim adinigöögö ma tasaasa tassa ka uuru tanno eede ka töꞌdö no, adadïnï kide oona taꞌdiila kini.”

57 A Yahüüdü tiki iini, “Nagürüünü nüüdü küfürü töꞌdö a kadu keera kaco iisine, oꞌo niji Abrahiim nya!”

58 A Yasu tiki eene, “Tumma dhorro eede ka tirina aaga ka Abrahiim ka tüfürü tageenedene ya aꞌa ninggide.” 59 Kïkïrï ka kona nïïgïsï ma tadïïdïrï iꞌi iini, lakiini Yasu aculu amanyaga kene ka söödö unggeene ka la ma Masala.

9

Yasu oolona soro

1 Uuru kinggide a Yasu ka tunggeene ka fïïnï, asala ömöꞌdï ageenedene kada soro. 2 A kadalaadene niini tindini iꞌi, “Ka Tatalaana, mada iꞌi yungngo agüünï tatoroko, ömöꞌdï ya alla pupa yiini nja nïïmö tammo iini, anangnga iꞌi ka tageenedene kada soro?”

3 A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Taalo iꞌi ya agüünï tatoroko alla pupa nja nïïmö eege kungngo kagüünï tatoroko, lakiini iꞌi ageenedene kada soro amang ka türü tanno Masala tijidene kini ka oona. 4 Ara aꞌa talinggo eema ya ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa aꞌda a uuru ꞌbuugu, kudumma ꞌbuugu kada ooso ya, taalo ömöꞌdï ma tambaanya linggo. 5 Kede ka tanna ka ꞌbüdhülü ya, aꞌa na töyeene ma ꞌbüdhülü.”

6 Atiraana nggeege assa aꞌbinynyi alaaga ka kuraaga akordhe ꞌbandamꞌbala iini asigiaana ka soro ka ïïye. 7 Ïkïrï ka tiki iini, “Unggeene, naco taagala ïïye ka dhömbö ma Salwam” (ya ana eere aꞌda, Tagürünïïgï), ïkïrï kico aagala ïïye aco ööꞌdï ka iji ꞌbuugu.

8 A kadu na kete kini no nja tanno ussu aꞌda aga soro aatarangnga, anno tiki, “Taalo ömöꞌdï ya agemmi aatarangnga ya iꞌi yungngo sa?” 9 A kadu könö tiki, “Ïï, iꞌi ya miini.”

Anno tiki, “Kaw, afeene nja iini.”

Illi iꞌi ka eyi tiya iini iki, “Aꞌa namiini.”

10 Kïkïrï ka tiki iini, “Katanfaꞌda ïïye nüüdü nya?”

11 Ïkïrï ka tiki eene, “Ömöꞌdï ya ana eere aꞌda Yasu ya, oojolo tamꞌbala amirijaana kide ka ïïye iki aꞌa aꞌda, ‘Naco a dhömbö ma Salwam naco tatanggala kide,’ nïkïrï ka co nagala nasala ꞌbuugu.”

12 Kïkïrï ka tiki iini, “Iꞌi ïïye?”

Iki eene, “Taalo aꞌa nussu.”

NaFariisi kindini toolonadene

13 Kïkïrï ka aꞌduga ömöꞌdï ya aga soro ya, kööꞌdö ana iꞌi a naFariisi. 14 Aꞌda uuru ma Saꞌbidi eege kungngo ka Yasu ka tagalinggo tamꞌbala afaꞌda ömöꞌdï ka ïïye iini. 15 Ïkïrï naFariisi ka tindini iꞌi kiki iini aꞌda, iji ꞌbuugu nya.

Ïkïrï ka tiki eene, “Anangnga tamꞌbala eede ka ïïye natanggala a ꞌbïtïngngö nasala ꞌbuugu.”

16 A naFariisi könö tiki, “Taalo ömöꞌdï ya öꞌdö ndama Masala, kudumma iini taalo ariꞌba uuru ma Saꞌbidi.”

Anno tiki, “Üürü ömöꞌdï atoroko atambaanya talinggo eema keefe afa ma tiya kungngo nya?” A tumma taꞌbana koꞌdo kene.

17 Kïkïrï ka tiki a soro, “Niki oꞌo aꞌda iꞌi afaꞌda oꞌo ka ïïye, oꞌo niki nya ka tumma tanno?”

Ïkïrï ka tiki eene, “Iꞌi ya neꞌbi.”

18 A Yahüüdü taalo kamma aꞌda ömöꞌdï ya aga soro assa ndiji ꞌbuugu, kïkïrï ka kürünü ka pupa tiya iini nja nïïmö kööꞌdö. 19 Kindini eege kiki eene, “ꞌBiiꞌbala yaada iꞌi yungngo ada katiki aꞌda ageenedene kada soro? A ꞌbïtïngngö iꞌi iji ꞌbuugu nya?”

20 A pupa yiini nja nïïmö tiki, “Kussu ungngo aꞌda ꞌbiiꞌbala yïïdï iꞌi yungngo, ageenedene kada soro. 21 Lakiini iꞌi iji ꞌbuugu ꞌbïtïngngö nya, taalo ungngo kussu mada afaꞌda iꞌi ka ïïye, taalo ungngo kussu, aaga indini iꞌi. Iꞌi anda dhabbu, iꞌi ara tadirina tumma ma ïïye tiya iini aaga.” 22 Eege kiki nggeege kudumma eene ka riꞌba a Yahüüdü, kudumma eene ka tiki aꞌda ömöꞌdï ya amma ka Yasu aꞌda iꞌi Almasiihi ya, kasoro iꞌi ka la ma talaana. 23 Iꞌi yungngo a pupa tiya iini nja nïïmö katiki aꞌda, “Aaga indini iꞌi kudumma iini ka ndasere.”

24 A naFariisi tafada kadagümmünü ömöꞌdï ya aga soro ya afeꞌde, kindini iꞌi kiki iini, “Ïndhïgï Masala koꞌdo kussu ungngo aꞌda ömöꞌdï ya atoroko.”

25 Ïkïrï ka tiki aꞌda, “Taalo aꞌa nussu aꞌda iꞌi atoroko alla taalo atoroko, nussu aꞌa nïïmö unggodho, naga soro aꞌa a ꞌbïtïngngö niji aꞌa ꞌbuugu.”

26 Kafada kindini iꞌi, “Agüünï minna ana oꞌo? Afaꞌda oꞌo ka ïïye nya?”

27 Iki eene, “Nilli aꞌa ka tagadünügü aaga itaalo inynyo ada ka nanggüüdü, aaga kasaasa taföönyö minna afeꞌde? Alla aaga kasaasa ta kadalaadene tanno iini afeꞌde?”

28 Kïkïrï ka teela iꞌi kiki iini, “Oꞌo nungngo na tatalaadene tiya iini, illi ungngo kadalaadene tanno Müüsa. 29 Kussu ungngo aꞌda Masala mageema nja Müüsa, lakiini ömöꞌdï ya taalo ungngo kussu öꞌdö ndama kiga.”

30 Ïkïrï ömöꞌdï ka tiki eene, “Kaneene tumma naada nya, ömöꞌdï afaꞌda aꞌa ka ïïye aaga sa ka tiki aꞌda taalo aaga kussu aꞌda öꞌdö ndama kiga? 31 Kussu ungngo aꞌda Masala taalo maföönyö tumma na kadu tanno oroko no, illi oogo maföönyö tumma na ömöꞌdï tiya aföönyö tumma noono alinggo iini ya. 32 Taalo ömöꞌdï ma taföönyö jiddi ma nagürüünü ꞌdo aꞌda ömöꞌdï inggide afaꞌda ömöꞌdï ka ïïye ka tageenedene kada soro. 33 Üürü ömöꞌdï ya taalo öꞌdö ndama Masala ya, taalo takambaanya talinggo eema afa ma tiya kungngo.”

34 Kïkïrï ka tiki iini, “Oꞌo nama talaana ungngo üdü ka tageenedene a tatoroko ꞌdo kungngo?” Kïkïrï ka tagasoro iꞌi kuurugu iꞌi co kürö.

Tasoro ma koronggore

35 A Yasu taföönyö aꞌda eege kagasoro iꞌi, kini ka toreene nja iini, ïkïrï ka tiki iini “Namma oꞌo ka ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü?”

36 Ömöꞌdï tiki, “Iꞌi ya mada ömöꞌdï eede, amang kede tamma kini.”

37 A Yasu tiki, “Oꞌo niji iꞌi ꞌbïtïngngö, tumma dhorro iꞌi yungngo eema nja oꞌo ꞌbïtïngngö.”

38 Ïkïrï ka tiki, “Namma aꞌa Uugaara.” Üürü kuꞌbu kini kidha.

39 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Nöꞌdö aꞌa ka ꞌbüdhülü ma tümmü kadu, amang ka kadu tanno kisinsoro no tiji ꞌbuugu, anno iji ꞌbuugu no ta kisinsoro.”

40 Ïkïrï naFariisi könö na kanna kini kete no kaföönyö kiki iini minna, “Ungngo ka kisinsoro afeꞌde?”

41 A Yasu tiki eene, “Kada ka takisinsoro taalo tatoroko ka taganna kada koona. Lakiini kiki aaga aꞌda kiji aaga ꞌbuugu ya ara tatoroko naada tütü kada ka oona.”

10

Yasu iꞌi ya tadasaana tiya dhorro ya

1 A Yasu tiki, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya taalo inynyo a ꞌbooro ma kidheefele ndama ïnye ma ondo ya, ara ka kilaana ndama eere miini ya iꞌi ya tanyooro. 2 Illi ömöꞌdï ya inynyo ndama ïnye ya, iꞌi ya tadasaana ya dhorro ya. 3 A ömöꞌdï ya afa ka ïnye ya tafaꞌda ïnye iini, a kidheefele taföönyö tumma niini ümmünü kidheefele ka nagereene tanno eene kaföönyö uurugu eege kürö. 4 Ïkïrï ka tuurugu kidheefele kürö aaco kene kidha kuurna iꞌi keere kudumma eene ka tussu ꞌbugeyi yiini. 5 Ömöꞌdï ya taalo yeene ya, kasala iꞌi karünö kitaalo kaco iini keere, kudumma eene ka titaalo kussu ꞌbugeyi yiini.” 6 A Yasu tadirina tafeene ma tumma eene, lakiini taalo kinynyo eene ka nanggüüdü.

7 Ïkïrï Yasu ka tiki eene afeꞌde, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, aꞌa nungngo na ïnye ma ondo ma kidheefele. 8 Kadu na ööꞌdö kede kidha ꞌdo no, kanyooro eege kamiini, a kidheefele taalo kaföönyö tumma neene. 9 Aꞌa nungngo na ïnye, ömöꞌdï ya tigaala kide ya, oolonadene aaco ööꞌdö kürö aduna kuri. 10 Taalo tanyooro a tunggeene ünꞌdügüngngö illi unggunu ka nyooro, aara kidheefele agirina, lakiini aꞌa nöꞌdö amang kene taluna tefe ka ꞌdï na tigine no.

11 “Aꞌa na tadasaana tiya dhorro ya. A tadasaana ya dhorro ya ara teyi kudumma kidheefele tanno iini. 12 Ömöꞌdï ya asaana a faana ya, taalo a tadasaana ma kidheefele. Lakiini kini ka tasala ti ka tunggunu ka kidheefele arünö inyi kidheefele kuꞌbu, a ti tümmü eege maparsaana eege kuꞌbu. 13 Ömöꞌdï ya asaana a kidheefele aꞌda taalo ka niini no, ara tarünö kudumma eene taalo ka aguꞌdu iꞌi ka oona.

14 “Lakiini aꞌa nungngo na tadasaana tiya dhorro ya, nussu aꞌa kidheefele neede, a kidheefele neede tussu aꞌa. 15 Afa ma Pupa ka tussu aꞌa nussu Pupa, ara aꞌa teyi ka üüdü ma kidheefele tanno eede. 16 Kidheefele könö kungngo eede kitaalo ka ꞌbooro tiya, ara aꞌa co töꞌdö ana eege afeꞌde, ka taföönyö tumma neede nuuraana eege koona ka unggodho a tadasaana unggodho. 17 Nïïmö ya Pupa tiya eede ka asaasa aꞌa ya, kudumma eede ka tüpü eyi yeede co amang kede taluna afeꞌde. 18 Taalo ömöꞌdï ma taꞌduga kede, lakiini aꞌa nara tanangnga eege kuꞌbu ma eyi tiya eede. A türü kungngo eede ma tanangnga eege kuꞌbu a türü kungngo eede ma tanꞌdinaga eege koꞌdo afeꞌde. Tumma no, naꞌduga eege ka Pupa tiya eede.”

19 A tumma taꞌbana koꞌdo ka Yahüüdü kasümünü njaana kuꞌbu kudumma tumma tanno. 20 A kadu ana kene kadhabbu tiki, “Naꞌbu ungngo iini ka üüdü atanggaꞌda ka üüdü, katoodo aaga ka tumma tanno iini amana?”

21 Anno tiki, “Taalo tumma ma ömöꞌdï tiya ana naꞌbu ka oona eege kungngo. Ara naꞌbu tambaanya tafaꞌda ömöꞌdï ya soro ya ka ïïye?”

Yahüüdü kanu ka Yasu

22 A Taanyara ma tïrrï ma la ma Masala tadhe ka Örsaliim aꞌda afeele ꞌbuugu, 23 a Yasu takunggunaana kuꞌbu ka fangga tammo Siliman ka la ma Masala. 24 Ïkïrï Yahüüdü ka tarügü kini ka oona kiki iini, “Ara oꞌo talüülü ungngo ka ïïye taagaada? Tirina tumma ungngo dhorro oꞌo na Almasiihi?”

25 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Nadirina aꞌa aaga, lakiini aaga taalo kamma ka tumma tanno eede, eema yeede ka talinggo ana eere ma Pupa tiya eede ya, iꞌi yungngo ada ka tussu iini. 26 Lakiini taalo aaga kara tamma kede kudumma ada katitaalo ka kidheefele tanno eede. 27 Kidheefele neede kaföönyö tumma neede nussu eege, koꞌdꞌdo kede keere. 28 Namana aꞌa tefe ka ꞌdï taꞌbilli eene, kitaalo ka taaya ꞌdo, ömöꞌdï ma tamuru eege kede ka nïïsö kungngo taalo. 29 Pupa yeede iꞌi yungngo anangnga eege aꞌa, iꞌi yungngo agiiꞌbi kadu nyeꞌdꞌde kungngo, ömöꞌdï ma tamuru eege ka Pupa tiya eede ka nïïsö kungngo itaalo. 30 Aꞌa nja Pupa ka unggodho ungngo.”

31 Afeꞌde ïkïrï Yahüüdü ka tadhifi nïïgïsï afeꞌde ma tadïïdïrï iꞌi, 32 ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Kiji aaga eema ya aꞌdiila yeede ka tagalinggo ya dhabbu a Pupa ka anangnga aꞌa, öjö iꞌi yungngo ada kasaasa tadïïdïrï aꞌa kudumma miini ngo?”

33 A Yahüüdü tiki iini, “Taalo ungngo kasaasa tadïïdïrï oꞌo kudumma eema tiya üüdü ka talinggo ya aꞌdiila ya, lakiini kudumma teela Masala nüüdü! Oꞌo na ömöꞌdï ünꞌdügüngngö na oꞌo sa ka tümmü eyi yüüdü kada Masala.”

34 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Taalo tumma no ka kirinja ka serïye tiya ada, ‘A Masala ka tiki, Aaga namasala’?* 35 A kini kara tümmünü eege aꞌda ‘namasala,’ aꞌda eege kungngo a tumma ma Masala ka ööꞌdö kene, a Sorne ma Masala taalo ara taama, 36 Kiki aaga nya ma ömöꞌdï tiya Pupa ka tagesse iꞌi kada tiya oono dhorro magürünü iꞌi ka ꞌbüdhülü. Minna agu aaga tümmü aꞌa aꞌda aꞌa neela Masala kudumma eede ka tiki aꞌda aꞌa na ꞌBiiꞌbala ma Masala? 37 Kede ka titaalo nalinggo linggo na Pupa ya, aaga fa tamma kede. 38 Lakiini na aꞌa sa ka talinggo ya, salla aaga saga taalo kamma kede, aaga amma ka eema keefe tiya ada kara tussu aꞌda Pupa ungngo eede, aꞌa na Pupa.” 39 Kasaasa tarefe iꞌi, lakiini aduluꞌbi kene kuꞌbu.

40 Afada aco adaꞌda to ma Ürdün kita Yühanna ka takambeese kide ka dhidha ya anna kide. 41 A kadu töꞌdö kini kadhabbu kiki, “Taalo Yühanna agalinggo nïïmö unggodho keefe, lakiini tumma niini ka tiraana ma ömöꞌdï tiya ka tatiminꞌda.” 42 A kadu tamma ka Yasu kadhabbu kanna.

11

Inde na Liyasiri

1 A maara tümmü ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Liyasiri ama Beet Aniya, ama daara tammo Mariyom nja ïnye tammo oono Marsa. 2 A Mariyom mo, oogo mungngo muuru kondho ka Yasu ka uune matakuppu ana awu tiya oono, örre yoono iꞌi yungngo amaara, ana eere aꞌda Liyasiri. 3 Mïkïrï Mariyom nja Marsa ka kürünü ka Yasu kiki iini, “Ka Uugaara, teefe ma oꞌo yüüdü ka asaasa iꞌi ya amaara.”

4 Ka Yasu ka föönyö tumma no ya iki, “Taalo maara ma inde oogo miini, lakiini tïdhïndhï ma Masala, amang ka ꞌBiiꞌbala ma Masala tïdhïndhï iini.” 5 A Yasu tagasaasa Marsa nja ïnye tammo oono nja Liyasiri. 6 Lakiini iꞌi ütü kanna ïïyü kide naganuuru keera kini ka aföönyö aꞌda Liyasiri amaara, 7 ïkïrï ka tiki a kadalaadene tanno iini, “Aaga öꞌdö ungngo tapadaga co Yahüüdiya.”

8 Ïkïrï kadalaadene niini ka tiki iini, “Ka Tatalaana kete kungngo kasaasa Yahüüdü tiidi oꞌo a nïïgïsï ara oꞌo tagapadaga co kanna afeꞌde?”

9 Ïkïrï ka tiki aꞌda, “Taalo uuru ka unggodho ka ndanaaya kadaꞌbaaga kafünü eera? Ömöꞌdï ka tunggeene uuru kungngo taalo ataseene kudumma iini ka adïnö ka töyeene ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde. 10 Ömöꞌdï ya unggeene ooso kungngo ya, ataseene kudumma töyeene ka titaalo kini.” 11 Iki nggeege assa ka tafada iki eene, “Teefe ma angnga Liyasiri arigide, aꞌa tunggeene naco tiji iꞌi.”

12 Ïkïrï kadalaadene ka tiki iini, “Uugaara, üürü iꞌi arigide ya ara taꞌdiila.” 13 Yasu ageema tumma inde taalo tarigide ma timinꞌda, kiki kide aꞌda füngngö ma tarigide ünꞌdügüngngö.

14 Ïkïrï Yasu ka tirina eene dhorro, “Liyasiri eyi, 15 kaꞌdiila oona eede kudumma aaga amang kada tamma aꞌda taalo aꞌa naganna kanna nja iini, aaga fïkïꞌdö angnga co kini kanna.”

16 Ïkïrï Tööma yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Miiso ya, ka tiki a köje tanno a kadalaadene no, “Kico tekere angnga co takaaya nja iini.”

Yasu uuꞌbu nagïnye na Liyasiri ka eedi

17 Ïkïrï Yasu ka ala kanna aduna Liyasiri ka la ma oofo andatïïmö füngngö egïïsö. 18 A Beet Aniya ma kuꞌbꞌba ka Örsaliim ana nameele keera, 19 a Yahüüdü kadhabbu köꞌdö ka fara kuuꞌbu Marsa nja Mariyom eege ka eedi kidhi oona kuꞌbu ma örre tiya eene. 20 Mïkïrï Marsa ka föönyö aꞌda Yasu inni öꞌdö ya, mïkïrï ka ööꞌdö kürö marogo kini ara Mariyom ka tütü ka ꞌbügöörï.

21 A Marsa tïkïrï ka tiki a Yasu, “Ka Uugaara, üdü ka taganna kita, taalo örre yeede ara takeyi. 22 Lakiini nütü aꞌa ka tussu aꞌda ara Masala tanangnga nïïmö yüüdü ka asaasa kono ya oꞌo.”

23 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Ara örre yüüdü tafïkïꞌdö ka inde afeꞌde.”

24 Mïkïrï Marsa ka tiki iini, “Nussu aꞌa aꞌda atafïkïꞌdö ka inde ka uuru ma tafïkïꞌdö tanno eere no.”

25 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Aꞌa nungngo na tefe ka ꞌdï nja tafïkïꞌdö. Ömöꞌdï ya amma kede ya ara tefe ka ꞌdï, munda kini kara teyi. 26 Ömöꞌdï ya efe ka ꞌdï amma kede ya, taalo teyi. Namma oꞌo ka tumma tanno?”

27 Miki iini, “Ïï, namma aꞌa Tatalaana, namma aꞌa aꞌda oꞌo na Almasiihi, ꞌBiiꞌbala ma Masala ya atöꞌdö ka ꞌbüdhülü ya.”

28 Ka Marsa ka tiraana nggeege ya, mïkïrï ka tafada maco ka Mariyom matagümmünü oogo mayaaya oogo miki, “Öꞌdö Tatalaana asaasa ꞌbuugu ma oꞌo.” 29 A Mariyom tïkïrï ka fïkïꞌdö kono ka taföönyö tumma no, marooro ka tunggeene maco ka Yasu. 30 Aꞌda üfürü Yasu tala daara aleefe ka ꞌbuugu tiya Marsa ka takoreene nja iini kide ya. 31 Ka Yahüüdü na kööꞌdö kafara ka Mariyom ka ꞌdï no, kasala oogo ka fïkïꞌdö areere maco kürö, kuurna oogo keere, kiki kide aꞌda oogo ma co la ma oofo tafara kide.

32 A Mariyom töꞌdö ka ꞌbuugu tiya Yasu ka taganna kide ya, kono ka tasala Yasu ya, müürü kini kidha ana küüge miki iini, “Ka Tatalaana, küdü ka taganna kita taalo örre yeede ara takeyi.”

33 Aga Yasu ka iji oogo ka fara a Yahüüdü na ööꞌdö nja oono no tafara nja oono, oona töꞌdö kini koꞌdo angooro tümmü iꞌi a koronggore. 34 Ïkïrï ka tiki, “Katüꞌbü aaga iꞌi kiga?”

Kiki iini, “Aayu kolo tassa kide, Uugaara.”

35 A Yasu tafara.

36 Ïkïrï Yahüüdü ka tiki, “Aaga assa kini agasaasa iꞌi nya.”

37 Lakiini kadu könö kiki, “Iꞌi afaꞌda soro ka ïïye taalo atanangnga Liyasiri keefe ka ꞌdï?”

Yasu iji Liyasiri ka inde

38 Oona tangooro ka Yasu afeꞌde ööꞌdö ka la ma oofo, a mïsï mungngo ka ïnye ma tumba. 39 Ïkïrï ka tiki, “Aaga kürünügü mïsï keere.”

A Marsa ma ïnye tammo Liyasiri mo tiki, “Ka Tatalaana, anda unynya, ungngo iini ka la ma oofo füngngö egïïsö.”

40 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Taalo aꞌa niki oꞌo aꞌda küdü ka tamma, na oꞌo tiji tïdhïndhï na Masala?” 41 Kïkïrï ka aꞌdina mïsï. A Yasu tassa cooꞌdo iki, “Nanangnga aꞌa taꞌdiila oꞌo Pupa yeede, kudumma üüdü ka föönyö tumma neede. 42 Nussu aꞌa aꞌda ara oꞌo taföönyö kede a naguuru. Lakiini aꞌa neema nggeege amang ka kadu tanno kita nja aꞌa no, tamma aꞌda oꞌo nagürünü aꞌa.”

43 Kini ka tiraana nggeege, ïkïrï ka alneege koꞌdꞌdo iki, “Liyasiri, aayu kürö.” 44 Ömöꞌdï ya eyi ya, ïkïrï ka ööꞌdö kürö ka timiꞌdidene ka uune nja iisine ana enꞌdi adimiꞌdidene ka ïïye a tenꞌdi, ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga kildhe eema iini ka oona aaga tafa kini unggeene.”

Ünggü ma tiidi Yasu

45 A Yahüüdü könö kadhabbu na ööꞌdö tassa ka Mariyom no, tiji eema ya Yasu ka tagalinggo ya kamma kini. 46 Lakiini kadu könö ana kene keefe tadirina eema a naFariisi ma eema tiya Yasu ka tagalinggo ya. 47 A naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi temmi ka la ma kadïïfï ma Yahüüdü ma tïïrï tumma no kiki, “Ara angnga takönynyö ana ömöꞌdï tiya, iini ka talinggo eema dhabbu keefe. 48 Kaja ka tafa kini nggeege ara kadu tamma kini nyeꞌdꞌde a kadu ma Rööma töꞌdö tagaꞌda anya maaja nja la ma Masala tiya aja.”

49 Ïkïrï könö ana kene ana eere aꞌda Kiyaafa ya aga uugaara ma kaꞌboge ka ürüünü tiya miini ya ka tiki, “Taalo aaga kussu nïïmö ꞌdo, 50 taalo aaga kussu aꞌda aꞌdiila ka ömöꞌdï kara teyi ka üüdü ma kadu amang ka kadu tafa taaya ïnꞌdïlï.” 51 Lakiini Kiyaafa taalo adiri tumma no ndama eedi tiya iini, kudumma iini kada uugaara ma kaꞌboge ka ürüünü tiya miini ya, ïkïrï ka teema ussu aꞌda Yasu a teyi ka üüdü ma kadu ma Yahüüdü. 52 Lakiini taalo a teyi ka üüdü meene unggodho eege, lakiini ka üüdü ma kadu tanno Masala na asananjaana kuꞌbu ka ajeene no anangnga eege kada unggodho. 53 Ndama uuru tanno miini no kandawwa fïïnï ma tiidi iꞌi.

54 Nggeege taalo Yasu aga unggunaana kuꞌbu ꞌbïïnï kungngo ka söödö ma Yahüüdü, agala ka tunggeene aco a rïïfö tiya kete ka dhïïle ka anya tammo ana eere aꞌda Afraim mo, ada kamma kide nja kadalaadene tanno iini.

55 Aga Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ma Yahüüdü ka ndakete ya, a kadu ma naanya ꞌdo töꞌdö ka Örsaliim ma tindinaana oona kuꞌbu aꞌda aleefe uuru ma tïrrï. 56 Kawwa ꞌbuugu ma Yasu kindini ajeene ka la ma Masala kiki, “Kiki aaga nya? Ara töꞌdö ka taanyara alla taalo atöꞌdö?” 57 Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge nja naFariisi ka tiki aꞌda ömöꞌdï ya tussu ꞌbuugu ma Yasu ya, atiraana a kadu tümmü iꞌi.

12

Aka masanna kondho ka Yasu ka uune ka Beet Aniya

(Matta 26.6–13; Murkus 14.3–9)

1 Ka füngngö ka ndöreene ïïdümmü afünü unggodho ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö, ïkïrï Yasu ka ööꞌdö ka Beet Aniya ka ꞌdï tiya Liyasiri yiini ka tiji iꞌi ka inde ya. 2 Kadagüünï ada eema ma kuri ma ooso iini, a Marsa oogo mungngo malinggo ada eene, a Liyasiri taguri nja eene. 3 Mïkïrï Mariyom ka ꞌduga sügüꞌde ma kondho a kadu kaana kaguꞌdaana agalinggo adene ana nardiin ya dhorro ya, masanna ka Yasu ka uune maꞌbunaanago ana awu ma üüdü tiya oono a ꞌbügöörï tafilli a kondho. 4 Ïkïrï Yahüüsa Askaryüütï, ya tatalaadene ya, assa ka tümmünü Yasu a kadu ya ka anu kide, 5 “Taalo aꞌdiila aja katenege a kondho tammo ana nakajine köꞌdö na miya kiidoona kanangnga a kadu tanno eema ka titaalo kene no?” 6 Taalo iꞌi atiraana nggeege aꞌda iꞌi ya ana ꞌbangnga meene, lakiini kudumma iini kada tanyooro iꞌi yungngo ümmü njoko ma gürüüsï, anggona kide ma eyi tiya iini.

7 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Aaga fa kono, oogo mafa ka kondho tammo ma uuru ma tatüꞌbüdene tanno eede. 8 Kadu na eema ka titaalo kene no kaneene nja aaga turi kungngo, lakiini aꞌa taalo nara taneene nja aaga turi.”

9 A Yahüüdü kadhabbu taföönyö aꞌda Yasu ungngo ka Beet Aniya, kïkïrï ka co tassa kini kara kaco tassa ka Liyasiri tiya Yasu ka anangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ndama inde. 10 Iꞌi yungngo a naguugaara ma kaꞌboge kadimiꞌdi tumma ma tiidi Liyasiri afeꞌde. 11 Kudumma ma Liyasiri Yahüüdü kadhabbu ka unggeene kaco ka Yasu kamma kini.

Yasu inynyo Örsaliim

(Matta 21.1–11; Murkus 11.1–11; Lüüka 19.28–40)

12 Ïkïrï kadu na ööꞌdö ka Örsaliim ka taanyara no, kaföönyö aꞌda Yasu inni ara töꞌdö kanna. 13 Kïkïrï ka aꞌbuna iisine ma naafa ma tamuru koreene nja iini kiidhe kiki, keema aꞌda,

“Tïdhïndhï.”

“Aaga nangnga baraka ka ömöꞌdï tiya ara töꞌdö ana eere ma Uugaara ya.”*

“Aaga nangnga baraka ka Uugaara ma Israyil.”

14 Ïkïrï ka tuna ꞌbing kisine aka kide afa ma tiya sorne ka tiki ya kungngo,

15 “Fa tariꞌba, ꞌbadaada ma Sahyüün,

assa, uugaara yüüdü tunggunu atöꞌdö

aka ka ꞌbing kisine tiya idhilli ya.”*

16 Ka uuru tanno miini no taalo kadalaadene niini kussu nïïmö miini illi eene kadagïïgï iꞌi kini ka tafünügünja koꞌdo, sorne ageema tumma miini, eege kagalinggo ada eema ya iini. 17 Kadu na kunggeene nja iini no kini ka tagümmünü Liyasiri kürö ndama la ma oofo iji iꞌi ndama inde kadünügü tumma miini co kadu. 18 A kadu töꞌdö kürö kadhabbu koreene nja iini kudumma eene ka taföönyö aꞌda iꞌi agalinggo eema keefe. 19 Ïkïrï naFariisi ka teemaana ka oona unggodho eege, “Taalo nïïmö maaja kara talinggo, aaga assa ka kadu ïnꞌdïlï ka tuurna iꞌi keere nya.”

Yasu eema tumma ma inde tanno iini

20 A kadu ma Yünan kagööꞌdö nja kadu tanno kööꞌdö ka Örsaliim ka uuru ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö. 21 Kööꞌdö ka Fïlïbüs ya ma Beet Sayida ka Jaliil ya kiki iini, “Ömöꞌdï eede, kasaasa ungngo tassa ka Yasu.” 22 Ïkïrï Fïlïbüs ka tirina Andraws, a Fïlïbüs tunggeene nja Andraws ka tirina a Yasu.

23 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Uuru ma ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ka ndöꞌdö miini ka tafünügünja koꞌdo. 24 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, üürü taalo ndanïïye ma tinggile ka asuli ka ꞌbüdhülü keyi ya, a tütü unggodho eege. Lakiini kene ka teyi ya, kara töꞌdö ana ïïye kadhabbu. 25 Ömöꞌdï ya asaasa eyi yiini ya ara taama, ömöꞌdï ya aꞌdüsünü eyi yiini ka ꞌbüdhülü tiya, ara tafa kene ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 26 Ömöꞌdï ya asaasa talinggo ada aꞌa ya, fa kini uurna aꞌa keere, kita eede ka tanna kide ya, ara talinggo ada aꞌa, ömöꞌdï ya alinggo ada aꞌa ya, ara Pupa yeede tamünügü iꞌi koꞌdo.

27 “Kalullu oona eede a ꞌbïtïngngö ara aꞌa tiki nya? Ara aꞌa tiki aꞌda, ‘Pupa yeede, oolona aꞌa ka uuru tanno’? Kaw, kudumma tumma tanno, eege kungngo eede ka ööꞌdö ka uuru tanno. 28 Pupa yeede, fa ka eere tiya üüdü ïdhïndhï.”

A tumma töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo, “Nanangnga aꞌa iꞌi ka tïdhïndhï nara tafa kini ïdhïndhï afeꞌde.” 29 A kadu na kanna kide no kataföönyö kiki aꞌda baana ma tomboꞌdo, anno tiki aꞌda tadhangga ageema nja iini.

30 Ïkïrï Yasu ka tiki, “Taalo tumma no köꞌdö kudumma ma aꞌa, eege köꞌdö kudumma aaga. 31 A ꞌbïtïngngö uuru no, uuru ma kadu ma ꞌbüdhülü ka tagümmü adene eege kungngo, a ꞌbïtïngngö uuru no ara uugaara ma ꞌbüdhülü atasorodene. 32 Kede ka taꞌdigi cooꞌdo ndama ꞌbüdhülü, ara aꞌa tagufu kadu nja aꞌa nyeꞌdꞌde kungngo.” 33 Atiraana nggeege ma tala eege ka inde tanno iini kara teyi no.

34 A kadu nyeꞌdꞌde tiki iini, “Kaföönyö ungngo ka serïye ka tiki aꞌda, Almasiihi ara tütü ka ꞌdï taꞌbilli, oꞌo sa kööꞌdö nya niki aꞌda ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ara taꞌdigi cooꞌdo? ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü ya iꞌi ya mada?”

35 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Ara töyeene tagünü nja aaga idhilli, aaga unggeene ka töyeene ïïꞌdï ndüülï tanggaaga tala aaga ka oona, kudumma ömöꞌdï tiya unggeene ka ndüülï ya taalo ussu ꞌbuugu yiini ka tunggunu co ya. 36 Aaga ümmü töyeene ana eedi dhorro, kudumma eene kungngo ada ꞌbïtïngngö amang kada ta laala tiya töyeene.” Ka Yasu ka alneege nggeege ya, unggeene itaalo.

Yahüüdü kanu ka tamma ka Yasu

37 Aꞌda agalinggo ada eema keefe ya eene kidha ꞌdo, kassa kitaalo kamma kini. 38 Afa ma tumma tanno neꞌbi Asaiya ka tiraana no ka timinꞌda iki,

“Ka Uugaara, mada iꞌi yungngo amma ka tumma tanno aja?

A mada iꞌi yungngo a nïïsö tanno Masala ka alanja iini ungngo?”*

39 Taalo kambaanya tamma kini kudumma Asaiya ka tiki afeꞌde,

40 “Masala maꞌbinynyi eege ka ïïye

manangnga eege ka takïdhö ka nanggeedi,

amang kene tafa tiji ꞌbuugu ana ïïye tanno eene,

kafa tussu eema a nanggeedi tanno eene,

amang kene tafada

na aꞌa toolona eege.”*

41 Asaiya adiri tumma no kudumma iini ka tasala tïdhïndhï ma taꞌdiila tanno Yasu, adageema tumma miini.

42 Lakiini naguugaara ma Yahüüdü kadhabbu ka eyi tiya eene kamma ka Yasu. Lakiini eege taalo kasaasa kadu ka tussu iini, kudumma eene kariꞌba a naFariisi ïïꞌdï tasoro eege ka la ma talaana. 43 Eege kasaasa kadu ka tafünügü eege koꞌdo dhabbu kiiꞌbi tafünügü koꞌdo na Masala.

44 Ïkïrï Yasu ka alneege koꞌdꞌdo iki, “Ka ömöꞌdï ka tamma kede ya, taalo iꞌi ya amma kede sugi, lakiini iꞌi amma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya. 45 Ömöꞌdï ya iji aꞌa ya, iji ömöꞌdï ya agürünü aꞌa ya. 46 Aꞌa na töyeene tanno öꞌdö ka ꞌbüdhülü no, ömöꞌdï ya amma kede ya taalo tanna ka ndüülï.

47 “Ömöꞌdï ya föönyö tumma neede assa ka titaalo amma kide ya, taalo aꞌa natümmü iꞌi. Kudumma eede taalo aꞌa nöꞌdö tümmü kadu ma ꞌbüdhülü, aꞌa nöꞌdö toolona kadu ka ꞌbüdhülü. 48 Ömöꞌdï ya anu kede itaalo amma ka tumma tanno eede ya, ömöꞌdï ma tümmü iꞌi inggide, a tumma neede ka tiraana no katümmü iꞌi ka uuru tanno eere no. 49 Taalo aꞌa neema tumma ma eyi tiya eede, lakiini Pupa ya agürünü aꞌa ya, iꞌi yungngo anangnga tumma aꞌa aꞌda nööꞌdö tatiraana neema iini. 50 Aꞌa nussu aꞌda tumma niini, eege ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli. A tumma neede ka teema no ara aꞌa tatiraana afa ma tiya Masala ka tiki ya kungngo.”

13

Yasu agunu kadalaadene niini ka uune

1 Ka Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö ka ndakete ya, aꞌda ussu Yasu aꞌda uuru miini ka ndunggeene ka ꞌbüdhülü ma co ka Pupa tiya iini. Iꞌi asaasa kadu niini na ka ꞌbüdhülü no asaasa eege dhorro taꞌbilli. 2 Ka Yasu ka ndemmi ooso kungngo ma tagu eema nja kadalaadene tanno iini, ïkïrï Ebliisi ka ïïsïnï Yahüüsa Askaryüütï ꞌbiiꞌbala ya Samaan, ya ümmünü Yasu a naguugaara. 3 A Yasu ussu aꞌda Pupa yiini ümmünü eema iini ka nïïsö nyeꞌdꞌde. Ussu aꞌda iꞌi öꞌdö ndama Masala ara tapadaga ka Masala afeꞌde. 4 Ïkïrï ka fïkïꞌdö ka kuri akïrnö tenꞌdi miini, aramba dhiiri niini a tenꞌdi. 5 Ïkïrï ka tuuru ꞌbïïdï ka dho agunu kadalaadene niini ka uune, uppu a tenꞌdi tammo iini ka miꞌdi dhiiri iini mo.

6 Kini ka ndöꞌdö ka Samaan Bütrüs ya, ïkïrï Samaan ka tiki iini, “Ka Tatalaana, ara oꞌo tagunu aꞌa ka uune?”

7 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Oꞌo ꞌbïtïngngö ya, taalo oꞌo nussu nïïmö yeede ka talinggo ya, lakiini ara oꞌo saga tussu taka öccö.”

8 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Taalo oꞌo nara tagunu aꞌa ka uune ꞌdo.”

A Yasu tiki iini, “Kede ka titaalo natagunu oꞌo ka uune ya, taalo oꞌo nara tosso ka nïïmö nja aꞌa.”

9 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tiki, “Ka Tatalaana, fa tagala aꞌa ka uune unggodho eege, agala aꞌa ka iisine nja üüdü afeꞌde.”

10 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ömöꞌdï ya agoodene ya, a tinsili ka oona ꞌdo, taalo ama tagoodene ka oona nyeꞌdꞌde, illi uune sugi, kinsili aaga lakiini taalo aaga nyeꞌdꞌde kinsili ka nanggeedi.” 11 Yasu iki aꞌda, “Taalo aaga nyeꞌdꞌde kinsili ka nanggeedi,” kudumma iini ka tussu aꞌda mada iꞌi yungngo atümmünü iꞌi a naguugaara.

12 A kini ka ndagala eege ka uune agïrnï tenꞌdi iini ka oona afada aco a ꞌbuugu ma kuri, iki eene, “Kussu aaga nïïmö yeede ka talinggo ana aaga ya? 13 Kümmünü aaga aꞌa aꞌda ‘Tatalaana’ nja ‘Uugaara,’ aꞌda tumma dhorro kudumma aꞌa namiini. 14 A ꞌbïtïngngö aꞌa na Uugaara nja Tatalaana nagunu aꞌa aaga ka uune, aaga tekere aaga kunu ajeene ka uune. 15 Nala aꞌa aaga ka fïïnï miini amang kada talinggo afa meede ka tagalinggo ada kungngo. 16 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, taalo ömöꞌdï ya linggo ya agiiꞌbi ömöꞌdï yiini ka talinggo nja iini ya, a tafïïnï taalo agiiꞌbi ömöꞌdï ya agürünü iꞌi ya. 17 A ꞌbïtïngngö sa aaga tussu fïïnï ya dhorro ya, ara aaga taluna baraka kada kara talinggo iini.”

18 “Taalo aꞌa neema tumma aaga nyeꞌdꞌde, nussu aꞌa kadu neede ka tagesse eege no, lakiini tumma na Sorne ma Masala ka takiki no kara co ööye miini aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya agu kuri yeede ya apadaga kede alinggo aꞌa.’* 19 Ara aꞌa tadirina aaga ꞌbïtïngngö aꞌda küfürü tüünïdene, amang kene kara töꞌdö aaga tamma aꞌda aꞌa namiini. 20 Tumma dhorro ara aꞌa tadirina aaga, ka ömöꞌdï tiya amma ka kadu tanno eede ka kürünü eege no, amma kede, ömöꞌdï ya amma kede ya, iꞌi ya amma ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya.”

Yasu eema tumma ma tümmü adene tanno iini

(Matta 26.20–25; Murkus 14.17–21; Lüüka 22.21–23)

21 Ka Yasu ka ndageema tumma ya, oona tarooro ka taꞌdeedene kini, ïkïrï ka tiki eene, “Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï inggitta ana kada atümmü aꞌa ümmünü aꞌa a kadu.”

22 Ïkïrï kadalaadene ka tasalaana ka oona unggodho eege, kadhere taalo kussu ömöꞌdï yiini ka teema kini ka oona ya. 23 A tatalaadene inggide a Yasu ka asaasa iꞌi, emmi kini kete. 24 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tageꞌde iꞌi ana üüdü indini iꞌi, “Mada iꞌi yungngo iini ka teema kini ka oona?”

25 Ïkïrï tatalaadene ya miini ya ka tasigi ka Yasu kete indini iꞌi, “Tatalaana, mada iꞌi ya miini ungngo sii?”

26 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ömöꞌdï yeede ka tata miteene ka kala nanangnga iini ya.” Ïkïrï Yasu ka tindi miteene ata ka kala anangnga a Yahüüsa Askaryüütï ꞌbiiꞌbala ya Samaan. 27 Ka Yahüüsa ka ndagu miteene ya, ïkïrï Ebliisi ka taka kini, ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Üünï nïïmö yüüdü ka asaasa talinggo ya, nafa tadoono kuꞌbu.” 28 A kadu na emmi ma tagu eema no, taalo kussu aꞌda iꞌi iki iini nggeege amana? 29 A Yahüüsa iꞌi yungngo amünügü njoko ma gürüüsï eene, kïkïrï ka tiki kide aꞌda Yasu agürünü iꞌi aꞌda aaco tana eema ma taanyara nja iini kara co tagona eema a kadu tanno eema ka titaalo kene no. 30 Ka Yahüüsa ka tamü miteene, arooro kico kürö aꞌda aga ooso ꞌbuugu.

Tumma na issi no

31 Kini kico kürö ïkïrï Yasu ka tiki, “ꞌBïtïngngö ara ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü tafünügünja koꞌdo, a Masala tafünügü koꞌdo kini. 32 Üürü tïdhïndhï na Masala kungngo iini ka oona, ara Masala tanangnga ꞌBiiꞌbala ka tïdhïndhï ana oogo, mara tanangnga iꞌi ka tïdhïndhï areere. 33 Laala eede, taalo aꞌa nara tagünü nja aaga dhabbu. Ara aaga saga tawwa aꞌa taalo aaga ka taluna aꞌa afa ma tiya eede ka tirina a Yahüüdü ya kungngo, ara aꞌa tadirina aaga ꞌbïtïngngö. ꞌBuugu yeede kico ya, taalo aaga ka töꞌdö kide.

34 “Ara aꞌa tadirina tumma na issi no aaga, aaga asaasa ajeene afa meede ka asaasa aaga kungngo, aaga asaasa ajeene. 35 Kada kasaasa ajeene ya, ara kadu nyeꞌdꞌde kungngo tussu aꞌda aaga kadalaadene tanno eede.”

Yasu eema tumma ma taꞌdüsünü iꞌi na Bütrüs

(Matta 26.31–35; Murkus 14.27–31; Lüüka 22.31–34)

36 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tiki iini, “Ara oꞌo co kiga sii Uugaara?”

A Yasu tiki iini, “ꞌBuugu yeede kara co ya taalo oꞌo nara tambaanya co eede keere ꞌbïtïngngö, lakiini ara oꞌo saga co eede keere ka uuru töccö.”

37 Ïkïrï Bütrüs ka tiki iini, “Ka Uugaara, minna tagu aꞌa nitaalo natambaanya co üdü keere ꞌbïtïngngö? Namma aꞌa ka teyi ka üüdü ma oꞌo.”

38 A Yasu tiki iini, “Ara oꞌo teyi ka üüdü ma aꞌa? Tumma dhorro eege kungngo eede ka tadirina oꞌo, ka dhïmbï ka tüfürü tafara ya, ara oꞌo taꞌdüsünü aꞌa tiidoona.”

14

Yasu a fïïnï ma co ka Pupa

1 “Aaga fa taꞌdeedene ka nanggeedi. Aaga amma ka Masala aaga tamma kede afeꞌde. 2 Naala kungngo ka ꞌdï tiya Pupa tiya eede dhabbu, üürü taalo nggeege, taalo aꞌa nagadirina aaga ara aꞌa co tindinaana ꞌbuugu kada kuꞌbu. 3 A kede kara co, naco tindinaana ꞌbuugu ada kuꞌbu ya, nafada nööꞌdö taꞌduga aaga nja aꞌa, aaga co tanna ka ꞌbuugu ya kara co tanna kide ya nja aꞌa. 4 Kussu aaga fïïnï ma ꞌbuugu tiya eede kara co ya.”

Yasu a fïïnï ma co ka Pupa

5 Ïkïrï Tööma ka tiki iini, “Ka Tatalaana, taalo ungngo kussu kita üüdü kara co ya, ara ungngo tussu fïïnï nya?”

6 A Yasu tiki iini, “Aꞌa nungngo na fïïnï, aꞌa nungngo na dhorro nja tefe ka ꞌdï. Taalo ömöꞌdï ma co ka Pupa illi ndama aꞌa. 7 Kada kussu aꞌa dhorro ya, ara aaga tagussu Pupa yeede afeꞌde. Ndama uuru tanno kussu aaga iꞌi aaga tadïnö kini.”

8 A Fïlïbüs tiki iini, “Ka Uugaara, la ungngo ka Pupa sugi.”

9 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ka Fïlïbüs, naneene aꞌa nja aaga magaada ꞌdo na oꞌo saga taalo nussu aꞌa? Ömöꞌdï ya adïnö kede ya, iꞌi ya adïnö ka Pupa, na oꞌo saga tiki aꞌda la ungngo ka Pupa nya? 10 Taalo oꞌo namma aꞌda aꞌa na ka Pupa a Pupa ungngo eede? Tumma neede ka teemaga co oꞌo no, taalo aꞌa neema eege ndama eyi tiya eede, lakiini Pupa ya anna kede ka oona ya, iꞌi yungngo alinggo linggo niini.

11 “Aaga amma ka tumma tanno eede kede ka tiki aaga aꞌda aꞌa na ka Pupa a Pupa ungngo eede. Lakiini üürü aaga taalo kamma kede, aaga amma kudumma linggo ka eyi tiya iini. 12 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ömöꞌdï ya amma kede ya a talinggo eema yeede ka talinggo ya, kara tüünï kiiꞌbi iꞌi kudumma eede kara tunggeene naco ka Pupa tiya eede. 13 A nïïmö yaada ka asaasa ana eere tiya eede ya, ara aꞌa talinggo amang ka Pupa tïndhïgïnja koꞌdo ka ꞌBiiꞌbala. 14 Kada kara tasaasa nïïmö öccö ana eere tiya eede ara aꞌa talinggo.

Yasu eema töꞌdö ma Koronggore tiya Insili ya

15 “Kada katasaasa aꞌa ara aaga tümmü tumma neede. 16 Ara aꞌa tarangnga Pupa yeede anangnga Tatamünügü koꞌdo öccö aaga aneene nja aaga taꞌbilli, 17 iꞌi ya Koronggore ma timinꞌda ya. Ya kadu ma ꞌbüdhülü taalo ka tambaanya tamma kini ya, kudumma eene taalo kiji iꞌi kitaalo kussu iꞌi. Lakiini aaga kungngo kussu iꞌi, kudumma iini ara tütü nja aaga anna kada ka oona. 18 Taalo aꞌa nara tinyi aaga kuꞌbu kada nagüülö, ara aꞌa tafada nööꞌdö kada. 19 A füngngö idhilli kungngo, taalo kadu ma ꞌbüdhülü kara tiji aꞌa, lakiini aaga kungngo katassa kede, kudumma eede ka eefe ka ꞌdï, aaga tefe ka ꞌdï tekere. 20 Ka uuru tanno miini no, ara aaga tussu aꞌda aꞌa na ka Pupa tiya eede, aaga kungngo eede, aꞌa nungngo ada. 21 Ömöꞌdï ya amma ka tumma tanno eede afa kide iꞌi ya asaasa aꞌa, ömöꞌdï ya asaasa aꞌa ya, a Pupa yeede tasaasa iꞌi, aꞌa tasaasa iꞌi nadele oona neede iini.”

22 Ïkïrï Yahüüsa, (taalo Yahüüsa Askaryüütï iꞌi ya miini) ka tiki iini, “Ka Tatalaana, minna agu oꞌo nadele oona ungngo nitaalo natatele oona a kadu ka ꞌbuugu koona ꞌdo?”

23 A Yasu tiki iini, “Ömöꞌdï ya asaasa aꞌa ya, ara taföönyö talaana neede. A Pupa yeede tasaasa iꞌi, ungngo töꞌdö kini ma taneene nja iini. 24 Ömöꞌdï ya taalo asaasa aꞌa ya, taalo ataföönyö talaana neede, a tumma no taalo neede, tumma na Pupa yeede ka kürünü aꞌa iini.

25 “Nadirina tumma aaga ꞌbïtïngngö aꞌda naleefe aꞌa nja aaga. 26 Lakiini Tatamünügü koꞌdo, Koronggore ya Insili ya, ya Pupa tiya eede ka tagürünü iꞌi ana eere tiya eede, iꞌi yungngo ara talaana aaga, aaga tagïïgï eema yeede ka tagadünügü aaga ya nyeꞌdꞌde kungngo.

27 “Ara aꞌa tinyi taꞌdiila kada kuꞌbu, nanangnga taꞌdiila neede aaga taalo atafeene afa ya kadu ma ꞌbüdhülü kamana aaga kungngo, aaga fa taꞌdeedene ka nanggeedi aaga tafa tariꞌba. 28 Kaföönyö aaga eede ka tiki aaga aꞌda, ‘Ara aꞌa tunggeene na saga tafada nööꞌdö kada.’ A kada ka tasaasa aꞌa ara aaga tagadhodho kudumma eede ka tiki aꞌda ara aꞌa co ka Pupa kudumma Pupa adhabbu aꞌa. 29 Nilli aꞌa ka tirina aaga ꞌbïtïngngö aꞌda üfürü tüünïdene amang kene tara tüünïdene, aaga tamma kide. 30 Taalo aꞌa nara teema tumma nja aaga dhabbu kudumma uugaara ma ꞌbüdhülü ara töꞌdö, lakiini iꞌi taalo uugaara ma aꞌa, 31 lakiini amang ka kadu ma ꞌbüdhülü tussu aꞌda nasaasa aꞌa Pupa, a tumma na Pupa ka tirina aꞌa no nalinggo aꞌa iini.

“Aaga fïkïꞌdö angnga tunggeene ndama kita.

15

Yasu iꞌi ya takiꞌbimꞌbi tanno dhorro no

1 “Aꞌa na takiꞌbimꞌbi tanno dhorro no, a Pupa yeede iꞌi ya yungngo afa ka kiꞌbimꞌbi. 2 Seldhe yeede ya taalo ana ïïye ya adhege iꞌi co, a seldhe ya ara tana ïïye ya indinaanago amang kini tana ïïye dhabbu. 3 A ꞌbïtïngngö kinsili aaga kudumma a tumma tanno eede ka tirina aaga no. 4 Aaga ammaꞌda kede afa ma aꞌa nja aaga kungngo, seldhe taalo ara teene unggodho iꞌi illi kini ka tütü kada kiꞌbimꞌbi, aaga kafiigi nggeege, kada katitaalo kammaꞌda kede ya, taalo aaga kara töꞌdö keere ana ïïye.

5 “Aꞌa na takiꞌbimꞌbi aaga ka naseldhe, ömöꞌdï ya ütü nja aꞌa ya aꞌa tütü kini, atöꞌdö a tööyö dhabbu, lakiini kede ka titaalo ya, taalo aaga kara tüünï nïïmö. 6 Ömöꞌdï ya taalo ütü nja aꞌa ya, iꞌi afeene nja seldhe tiya kadhifinja co arume, naseldhe na miini no kaꞌdugadene kadhifinja ka ïssï kafinne. 7 Kada kara tütü nja aꞌa a tumma neede tütü kada, nïïmö yaada ka tasaasa ya, ara aaga taluna. 8 Ara Pupa yeede tïdhïndhï kada ka töꞌdö ana ïïye dhabbu, nggeege ara aaga ta kadalaadene tanno eede.

9 “Nasaasa aꞌa aaga afa ma Pupa tiya eede ka asaasa aꞌa kungngo, ꞌbïtïngngö aaga tütü ka tasaasa ma aꞌa. 10 Kada kara tafa ka tumma tanno eede, ara aaga tütü ka tasaasa tanno eede, afa meede ka afa ka tumma tanno Pupa tiya eede nütü ka tasaasa tanno iini. 11 Aꞌa nadirina aaga nggeege amang ka dhodho tanno eede tütü kada a dhodho tanno ada tatïïmö. 12 Tumma neede eege kungngo, aꞌda aaga tasaasa ajeene afa meede ka asaasa aaga kungngo. 13 Taalo tasaasa ma tïdhïndhï afa ma tanno kungngo, ma ömöꞌdï ka tüpü eyi yiini eyi ka üüdü ma kateefe miini. 14 Aaga ka kateefe ma aꞌa, kada kara talinggo a tumma tanno eede ka anangnga aaga no. 15 Taalo aꞌa nara tümmünü aaga aꞌda kasaga ndama uuru tanno, kudumma a tasaga taalo ussu nïïmö ya ömöꞌdï tiya iini ka talinggo ya nyeꞌdꞌde. Lakiini ara aꞌa tümmünü aaga aꞌda kateefe ma aꞌa, kudumma eede ka tirina eema nyeꞌdꞌde yeede ka taföönyö ka Pupa tiya eede ya aaga. 16 Taalo aaga kungngo kagesse aꞌa, lakiini aꞌa nagesse aaga nagürünü aaga ma co töꞌdö ana ïïye tanno ara teene taꞌbilli no, nïïmö yaada ka asaasa ana eere tiya eede ya, ara Pupa tanangnga aaga. 17 A tumma neede eege kungngo, aaga tasaasa ajeene dhorro.

Kadu ma ꞌbüdhülü taalo kasaasa kadalaadene

18 “Ka kadu kara takïrïmï aaga, aaga tagïïgï aꞌda kagakïrïmï aꞌa ka dhidha. 19 Kada kara ta kadu ma ꞌbüdhülü ya, ara kadu ma ꞌbüdhülü tasaasa aaga kada kadu tanno eene. Kudumma eede ka tagesse aaga ka ꞌbüdhülü, aaga taalo kama iini afeꞌde iꞌi yungngo a kadu ma ꞌbüdhülü kanu kada. 20 Aaga agïïgï tumma neede ka tageema nja aaga no, ‘Taalo ömöꞌdï ya alinggo ya agiiꞌbi ömöꞌdï yiini ka talinggo nja iini ya.’ Kene ka takïrïmï aꞌa ya, kara takïrïmï aaga afeꞌde, a kene kara taföönyö talaana neede ya, kara taföönyö tumma naada. 21 Kara talinggo ana aaga nggeege nyeꞌdꞌde kungngo kudumma eere tiya eede, kudumma eene taalo kussu ömöꞌdï ya agürünü aꞌa ya. 22 Kede kara tafa tagööꞌdö nadageema nja eene ya, taalo tatoroko ka tagööꞌdö kene ka oona, lakiini ꞌbïtïngngö taalo nïïmö ma takara kene ka oona iini afeꞌde, kudumma eene ka ndaföönyö. 23 Ömöꞌdï ya kïrïmï aꞌa ya, iꞌi ya akïrïmï Pupa yeede afeꞌde. 24 Kede ka tafa tagalinggo eema kene ka söödö ya, aꞌda taalo ömöꞌdï könö agalinggo nggeege, taalo tatoroko ka tööꞌdö kene, lakiini eege ꞌbïtïngngö ka adïnö ka eema keefe, kassa ka tütü kadakïrïmï aꞌa, nja Pupa tiya eede. 25 Lakiini amang ka tumma tanno kakirinja ka Sorne ma serïye tiya eene ya töꞌdö timinꞌda, ‘Eege kakïrïmï aꞌa aꞌda taalo nagüünï tatoroko.’*

26 “Ka Tatamünügü koꞌdo ka ööꞌdö, yeede kara tagürünü kada ndama Pupa, Koronggore ma timinꞌda ya icci kürö ndama Pupa ya, iꞌi yungngo ateema tumma ma aꞌa. 27 Lakiini aaga tekere ara aaga teema tumma ma aꞌa co a kadu kudumma ada kada kaneene nja aꞌa ka dhidha.

16

1 “Nadirina aꞌa tumma no aaga ïnꞌdïlï kungngo ïïꞌdï aaga tapadaga keere ka tumma tanno eede. 2 Ara aaga sa kadasorodene ka naala ma talaana, tumma dhorro uuru kinggide kara sa kööꞌdö, a kadu na kirina aaga no tiki kide aꞌda eege kalinggo ada a Masala. 3 Eege kalinggo nggeege kudumma eene katitaalo kussu Pupa yeede kitaalo kussu aꞌa. 4 Nadirina aꞌa tumma no aaga, amang ka uuru tanno miini no kara töꞌdö, aaga tagïïgï aꞌda nagadirina aꞌa aaga, taalo aꞌa nagadirina aaga ka dhidha kudumma eede ka taleefe taganeene nja aaga.

Linggo na Koronggore tiya Insili ya

5 “A ꞌbïtïngngö ara aꞌa tunggeene naco ka ömöꞌdï tiya agürünü aꞌa ya, taalo ömöꞌdï öccö ana kada tindini aꞌa aꞌda, ‘Ara oꞌo co kiga?’ 6 Kudumma eede ka tiri tumma no, aaga tümmü nanggeedi. 7 Lakiini ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, agala kaꞌdiila nja aaga eede kara tunggeene adha, kede ka titaalo nunggeene, taalo Tatamünügü koꞌdo ya afa kada ya ara töꞌdö, lakiini kede kara tunggeene ara aꞌa tagürünü iꞌi kada. 8 A kini kara töꞌdö ya, aala tatoroko ma kadu ma ꞌbüdhülü eene nja taꞌdiila nja tahükümü tanno Masala. 9 Kudumma tatoroko, kudumma eene taalo kamma kede. 10 Kudumma eene taalo kümmü tumma ma Masala taꞌdiila, yungngo eede kara tunggeene naco ka Pupa, aaga taalo ka tiji aꞌa afeꞌde. 11 Kudumma tahükümü, asa uugaara ma ꞌbüdhülü tahükümüdene.

12 “Tumma kungngo eede kadhabbu eede ka asaasa tadirina aaga, lakiini aaga ꞌbïtïngngö ya, taalo aaga kara tambaanya eege. 13 Aga Koronggore ma timinꞌda ya kara töꞌdö, assa ka talaana aaga ka eema tiya timinꞌda ya nyeꞌdꞌde kungngo. Kudumma iini taalo eema tumma ma eyi tiya iini, lakiini iꞌi ara teema tumma niini ka taföönyö no, ara teema nja aaga ma nïïmï tiya töꞌdö ya. 14 Iꞌi ara tïndhïgï aꞌa koꞌdo, kudumma iini ka ama tumma neede adünügü aaga. 15 Eema ya ka Pupa tiya eede ya nyeꞌdꞌde yeede iꞌi ya miini. Yungngo eede ka tiki aaga aꞌda Koronggore ara taꞌduga tumma kede anangnga aaga ka tussu eege.

Fara ara tatemꞌbele kada dhodho

16 “Amussu kungngo ya taalo aaga kara tiji aꞌa, amussu kungngo afeꞌde ara aaga tiji aꞌa.” 17 Ïkïrï kadalaadene niini könö ka tindini ajeene unggodho eege kiki aꞌda, “Minna yungngo iini ka teema iki aꞌda, ‘Amussu kungngo taalo aaga kara tiji aꞌa, amussu kungngo ara aaga tiji aꞌa,’ ana ‘Kudumma eede kara co ka Pupa’?” 18 Kindini ajeene kiki aꞌda, “Minna iꞌi yungngo ana eere aꞌda, ‘Idhilli ungngo’? Taalo angnga kussu nïïmö yiini ka teema ya.”

19 Ïkïrï Yasu ka tussu aꞌda eege kasaasa tindini iꞌi, ïkïrï ka tiki eene, “Aaga kindini ajeene ma nïïmö tiya eede ka teema ya, ‘Idhilli kungngo taalo aaga kara tiji aꞌa, idhilli kungngo ara aaga tiji aꞌa’? 20 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, ara aaga sa kafara, aaga tüünü ngooro ara kadu ma ꞌbüdhülü katadhodho. Ara aaga tadinigöögö aaga tïkï ïïye kuꞌbu, lakiini tadinigöögö naada no kassa ka taꞌbele kada dhodho. 21 Aka kara teene ꞌbiiꞌbala a tinꞌdꞌdi, kudumma uuru ma teene tanno oono ka ndöꞌdö, lakiini ka ꞌbiiꞌbala kara teenedene ya, müürü ma tinꞌdꞌdi miini kono ka tadhodho kudumma oono ka tageene ada ömöꞌdï ka ꞌbüdhülü. 22 A ꞌbïtïngngö aaga kafiigi nggeege, kadïnïgöögö aaga ꞌbïtïngngö lakiini kede ka tafada ya, ara nanggeedi naada sa katadhodho ömöꞌdï ma taꞌduga kada kungngo itaalo.

23 “Ka uuru tanno miini no, taalo aaga ka tasaasa nïïmö kede, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, nïïmö yaada katasaasa ka Pupa ana eere tiya eede ya, ara tanangnga aaga. 24 Taꞌbïtïngngö taalo aaga karangnga nïïmö öccö ana eere tiya eede, aaga arangnga ara tananja aaga amang ka dhodho tanno ada tatïïmö.

25 “Nadiri aꞌa tumma aaga a tafeene ma tumma ünꞌdügüngngö, lakiini uuru kinggide kassa ka ööꞌdö taalo aꞌa nara teema a tafeene ma tumma nja aaga, ara aꞌa teema tumma ma Pupa tiya eede nja aaga ꞌbïïnï kungngo. 26 Ka uuru tanno miini no ara aaga tarangnga ana eere ma aꞌa taalo aꞌa natiki aꞌda ara aꞌa tarangnga Pupa ka üüdü ma aaga. 27 Kaw, Pupa ka eyi tiya iini kungngo ya, asaasa aaga kudumma ada ka asaasa aꞌa, aaga tamma aꞌda aꞌa nööꞌdö ndama Pupa. 28 Aꞌa nöꞌdö ndama Pupa nööꞌdö ka ꞌbüdhülü, a ꞌbïtïngngö ara aꞌa tinyi ꞌbüdhülü kuꞌbu napadaga ka Pupa.”

29 Ïkïrï kadalaadene niini ka tiki iini, “Oꞌo ꞌbïtïngngö neema oꞌo tumma dhorro, taalo oꞌo neema eege a tafeene ma tumma. 30 A ꞌbïtïngngö kussu ungngo aꞌda nussu oꞌo eema nyeꞌdꞌde kungngo, na oꞌo taalo nama ömöꞌdï ka tindini oꞌo ma nïïmö ꞌdo, iꞌi yungngo ïïdï ka tamma aꞌda nöꞌdö oꞌo ndama Masala.”

31 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Sa aaga tamma keere kungngo. 32 Uuru kinggide kara töꞌdö, eege ka ndöꞌdö ꞌbïtïngngö, aaga sa ka tanyala njaana kuꞌbu, ömöꞌdï tapadaga co ꞌbuugu tiya iini unggodho iꞌi aaga tinyi aꞌa kuꞌbu unggodho aꞌa, lakiini taalo aꞌa nara taneene unggodho aꞌa kudumma ma Pupa tiya eede ataneene nja aꞌa.

33 “Nadirina aꞌa eema ya aaga amang kada taluna taꞌdiila kede, ara aaga tadhügürü ka ꞌbüdhülü tiya, lakiini aaga fa tariꞌba, nagiiꞌbi aꞌa türü ma ꞌbüdhülü.”

17

Yasu afara ka Masala ma eyi tiya iini

1 Ka Yasu ka tiri tumma no ya, assa co ꞌdotomboꞌdo iki,

“Pupa, asa uuru töꞌdö, ïndhïgï ꞌBiiꞌbala yüüdü koꞌdo amang kini tafünügü oꞌo koꞌdo. 2 Oꞌo nanangnga tauugaara ma kadu nyeꞌdꞌde iini, amang kini tanangnga tefe ka ꞌdï taꞌbilli a kadu nyeꞌdꞌde nüüdü ka anangnga iini no. 3 A tefe ka ꞌdï taꞌbilli meene ka tussu aꞌda, oꞌo na Masala tammo dhorro mo unggodho mo, kussu Yasu Almasiihi yüüdü ka kürünü iꞌi ya. 4 Nöꞌdö aꞌa a tïdhïndhï oꞌo ka ꞌbüdhülü kita ma tatïïmö linggo nüüdü ka anangnga aꞌa aꞌda nalinggo no. 5 Nangnga tïdhïndhï aꞌa ꞌbïtïngngö küdü kidha Pupa yeede a tïdhïndhï na kanna kede nja oꞌo no aꞌda üfürü ꞌbüdhülü tagalinggo adene.”

Yasu afara ka Masala kudumma kadalaadene tanno iini

6 “Nanangnga eere yüüdü ka tussu adene ka kadu tanno üüdü ka anangnga eege ka ꞌbüdhülü no. Kadu nüüdü eege kamiini, nanangnga oꞌo eege aꞌa kïkïrï ka föönyö tumma nüüdü dhorro. 7 A ꞌbïtïngngö eege kussu aꞌda eema yüüdü ka anangnga aꞌa nyeꞌdꞌde ya, öꞌdö ndama oꞌo. 8 Nadirina tumma nüüdü ka tirina aꞌa no eene kamma kide. Eege kussu aꞌda tumma dhorro aꞌda nöꞌdö aꞌa ndama oꞌo, kamma aꞌda oꞌo nagürünü aꞌa. 9 Ara aꞌa tafara ka Masala kudumma eene. Taalo aꞌa natafara kudumma a kadu ma ꞌbüdhülü, lakiini kudumma a kadu tanno üüdü ka anangnga aꞌa no, kudumma eene kada kadu tanno üüdü. 10 Eema ya inggide nyeꞌdꞌde yüüdü iꞌi ya miini, aya küdü ya nyeꞌdꞌde, yeede iꞌi ya miini. Aꞌa tïdhïndhï ana eege. 11 Taalo aꞌa nara tütü ka ꞌbüdhülü, illi eege kara tütü kide, ara aꞌa töꞌdö küdü, Pupa yeede ya Insili ya, afa kene a türü ma eere tiya üüdü ka anangnga aꞌa ya, amang kene ta unggodho, afa ma oꞌo nja aꞌa kada unggodho kungngo. 12 Kede ka taganeene nja eene ka ꞌbüdhülü ya nakafa aꞌa kene ana eere tiya üüdü ka anangnga aꞌa ya, nakafa aꞌa kene taalo könö ana kene aama illi ömöꞌdï ya illi ka tagaama ya afa ma tiya Sorne ka tiki ya kungngo.

13 ꞌBïtïngngö ara aꞌa töꞌdö küdü, aꞌa nadiri tumma no kede ka aleefe ka ꞌbüdhülü, amang ka dhodho tanno eede tanna kene ka oona. 14 Nadirina tumma nüüdü eene, illi kadu ma ꞌbüdhülü kanu kene kudumma eene ka titaalo kama ꞌbüdhülü, afa ma aꞌa taalo nama ꞌbüdhülü. 15 Taalo aꞌa niki oꞌo aꞌda naꞌduga eege ka ꞌbüdhülü, lakiini na oꞌo tafa kene kudumma Ebliisi. 16 Eege taalo kama ꞌbüdhülü aꞌa taalo nama ꞌbüdhülü afeꞌde. 17 Nanangnga eege ka tinsili a tumma tanno üüdü na dhorro no, kudumma tumma tanno üüdü ka dhorro. 18 Aꞌa nagürünü eege ka ꞌbüdhülü afa müüdü ka kürünü aꞌa ka ꞌbüdhülü kungngo. 19 Nanangnga aꞌa eyi yeede ka tinsili kudumma eene, amang kene tinsili tekere ka tumma tanno üüdü na dhorro no.”

Yasu afara ka Masala ma kadu tanno amma no

20 “Taalo aꞌa nafara kene kudumma eene unggodho eege, lakiini aꞌa nafara ka kadu tanno ara tamma kede no a tamma ka tumma tanno eene. 21 Nanangnga eege kada unggodho nyeꞌdꞌde kadanna kaja ka oona, afa ma oꞌo ka tanna kede, aꞌa nungngo küdü, fa kene tekere kanna kaja ka oona amang ka kadu ma ꞌbüdhülü tussu aꞌda oꞌo nagürünü aꞌa. 22 Nunggu aꞌa tïdhïndhï nüüdü ka anangnga aꞌa no nanangnga eene, amang kene ta unggodho afa ma angnga kada unggodho kungngo. 23 Aꞌa nungngo eene ka oona oꞌo nungngo eede ka oona amang kene ta unggodho tatïïmö amang ka kadu tussu aꞌda oꞌo nagürünü aꞌa, oꞌo nasaasa eege afa müüdü ka asaasa aꞌa kungngo.

24 Ka Pupa, oꞌo nanangnga eege aꞌa nasaasa eege aꞌda kaneene nja aꞌa ka ꞌbuugu tiya eede ka tanna kide ya, amang kene tiji tïdhïndhï nüüdü ka anangnga aꞌa no, kudumma üüdü ka asaasa aꞌa aꞌda üfürü ꞌbüdhülü tarüꞌbü adene. 25 Ka Pupa ya aꞌdiila ya, salla kadu ma ꞌbüdhülü taalo kussu oꞌo illi aꞌa nungngo nussu oꞌo, a kadalaadene tussu aꞌda oꞌo nagürünü aꞌa. 26 Nanangnga eege ka tussu oꞌo nara tala eege kide amang ka tasaasa tanno kede no, tanna kene, aꞌa ka eyi tiya eede nanna kene.”

18

Tümmü adene na Yasu

(Matta 26.47–56; Murkus 14.43–50; Lüüka 22.47–53)

1 Ka Yasu ka tïïmö fara ka Masala ya, ööꞌdö kürö nja kadalaadene tanno iini kadaꞌda Koolo ma Kitröön ꞌbooro inggide ka ꞌbuugu tiya miini ya, ïkïrï ka co nja kadalaadene tanno iini. 2 Aꞌda ussu Yahüüsa ya agümmünü iꞌi a kadu ya, ussu ꞌbuugu ya, kudumma Yasu ka takicci tanna inggide nja kadalaadene tanno iini. 3 Ïkïrï Yahüüsa ka ööꞌdö ka ꞌbooro nja nasigira nja kadu tanno afa ka naguugaara ma kaꞌboge nja tanno naFariisi no kagürünü eege aꞌda kaꞌduga lamba nja ïssï ma tamꞌbala kafinne nja eema ma koroꞌbo. 4 Ïkïrï Yasu ka toreene nja eene aꞌda ussu nïïmö ya atalinggo adene ana iꞌi ya, iki eene, “Kasaasa aaga mada?”

5 Kiki, “Yasu ya ma Nasira ya.”

A Yasu tiki eene, “Aꞌa nungngo,” aꞌda Yahüüsa ya ümmünü iꞌi a kadu yungngo aꞌdïngnge nja eene. 6 Aga Yasu ka tiki eene aꞌda, “Aꞌa nungngo ya,” kadagitigi keere kaꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü.

7 Ïkïrï Yasu ka tindini eege afeꞌde, “Kasaasa aaga mada?”

Kiki aꞌda, “Yasu ya Nasira ya.”

8 Ïkïrï Yasu ka tiki eene aꞌda, “Aꞌa niki aaga, aꞌa nungngo, üürü aaga kasaasa aꞌa, aaga fa ka kadu tanno kunggeene.” 9 A tumma niini ka tatiraana no co ööye miini, “Taalo aꞌa naama ömöꞌdï öccö unggodho ana ka kadu tanno üüdü ka nanangnga aꞌa no.”

10 Aꞌda kuluꞌba ma dhonggoro mo mungngo a Samaan Bütrüs, ïkïrï ka fanna armuna tasigira ya uugaara ma kaꞌboge ka neeso ma kuri, ya ana eere aꞌda Malkis ya.

11 Ïkïrï Yasu ka tiki a Bütrüs, “Apadaga kuluꞌba ma dhonggoro mo müüdü co la miini, taalo aꞌa nara tooye kerꞌde ma dhügürü tiya Pupa tiya eede ka anangnga aꞌa sa?”

Yasu ungngo kidha ma Hanan

12 Ïkïrï nasigira nja uugaara tiya eene nja nasigira ma la ma Masala ka tümmü Yasu kadimiꞌdi iꞌi. 13 Kaꞌduga Yasu kaco ka Hanan ana iꞌi ka dhidha, ya ꞌberki ma Kiyaafa ya iꞌi ya uugaara ma kaꞌboge ka ürüünü tiya miini ya. 14 A Kiyaafa ya iꞌi yungngo akiki a Yahüüdü aꞌda, “Aꞌdiila ka ömöꞌdï unggodho ka teyi ka üüdü ma kadu.”

Bütrüs aꞌdüsünü Yasu

(Matta 26.69–70; Murkus 14.66–68; Lüüka 22.55–57)

15 A Samaan Bütrüs nja tatalaadene töccö takoꞌdꞌdo ka Yasu keere. Kudumma a tatalaadene tiya miini ya, tagussu ajeene nja uugaara ma kaꞌboge, aco nja Yasu ka ꞌbooro tiya uugaara ma kaꞌboge. 16 Ïkïrï Bütrüs ka töödhï ka ïnye ndama kürö, a tatalaadene öccö, ya uugaara ma kaꞌboge ka tussu iꞌi ya, tapadaga co kürö adageema nja ꞌbadaada tammo mafa ka ïnye mo, oogo mungngo munggu Bütrüs co a ꞌbügöörï. 17 Ïkïrï ꞌbadaada ma fa ka ïnye mo, ka tiki a Bütrüs, “Taalo oꞌo na tatalaadene tiya ömöꞌdï tiya?”

A Bütrüs tiki, “Taalo aꞌa nja iini.”

18 Ïkïrï kadu ma linggo nja nasigira kafülle ïssï, kaꞌdïngnge ana koꞌdo kïlle ïssï kudumma ma ꞌbuugu ka tiicolo, ïkïrï Bütrüs ka aꞌdïngnge ïlle ïssï nja eene.

Uugaara ma kaꞌboge indini Yasu

(Matta 26.59–66; Murkus 14.55–64; Lüüka 22.66–71)

19 Ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka tindini Yasu ma kadalaadene tanno iini nja talaana tanno iini. 20 A Yasu tiki iini, “Nageema aꞌa nja kadu ana ndanaaya koꞌdo nalaana kadu ꞌbucca ka naala ma talaana nja la ma Masala kita Yahüüdü ka tamiimi kide eege nyeꞌdꞌde ya, na aꞌa taalo nageema nïïmö öccö unggodho ka küdhü. 21 Oꞌo nindini aꞌa amana? Indini kadu na föönyö kede no, niki aꞌa aꞌda minna, eege kussu nïïmö yeede ka tageema ya.”

22 Aga Yasu ka tiraana nggeege ya, ïkïrï tasigira ökönö aganna kini kete a abbü iꞌi ka tanggarama iki iini, “Neema oꞌo nja uugaara ma kaꞌboge nggeege amana?”

23 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Üürü nadiri aꞌa nïïmö ya toroko ya, tiri iꞌi ka kadu kidha, üürü nadiri aꞌa tumma na dhorro no a minna agu oꞌo nabbü aꞌa?” 24 Ïkïrï Hanan ka timiꞌdi iꞌi uurugu iꞌi co Kiyaafa ya uugaara ma kaꞌboge ya.

Bütrüs aꞌdüsünü Almasiihi teera tiidoona

(Matta 26.71–75; Murkus 14.69–72; Lüüka 22.58–62)

25 Ka Samaan Bütrüs ka ꞌdïngnge ïlle ïssï ya, kïkïrï ka tiki iini, “Taalo oꞌo na tatalaadene tiya iini?”

Aꞌdüsünïïgï iki, “Taalo aꞌa nja iini.”

26 Ïkïrï könö ana ka kadu ma linggo tanno uugaara ma kaꞌboge ya siliga ma ömöꞌdï tiya Bütrüs ka rumuna iꞌi ka neeso ya, iki iini, “Taalo aꞌa nadïnö küdü ka ꞌbooro nja iini?”

27 A Bütrüs taꞌdüsünü iꞌi afeꞌde aꞌda arooro dhïmbï ka tagolo fara.

Yasu ungngo ka Bilatus kidha

(Matta 27.1–2, 11–14; Murkus 15.1–5; Lüüka 23.1–5)

28 A Yahüüdü tïkïrï ka aꞌduga Yasu ndama kita ka Kiyaafa kaco ꞌdï tiya uugaara ma Rööma ligitaka soꞌdꞌdo, a Yahüüdü taalo kinynyo ꞌdï tiya uugaara, kudumma eene taalo kasaasa tanyoro ka uuru ma taanyara amang kene tagu kuri ma Tadaꞌda ka Erïïdö. 29 Ïkïrï Bilatus ka ööꞌdö kene kürö indini eege, “Kümmü aaga ömöꞌdï ya amana?”

30 Kiki, “Kini ka tafa tagüünï nïïmö ya tatoroko ya, taalo ungngo kara tagööꞌdö ana iꞌi oꞌo.”

31 Ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Aaga ꞌduga iꞌi aaga tümmü iꞌi a tumma ma serïye tiya ada.”

Kiki iini, “Taalo ungngo kama tümmü iꞌi ma tiidi iꞌi.” 32 A tumma na Yasu ka tiraana aꞌda inde niini kara tatïïmö timinꞌda.

33 Ïkïrï Bilatus ka co la ma tauugaara atümmünü Yasu iki iini, “Oꞌo na uugaara ma Yahüüdü?”

34 A Yasu tiki iini, “Oꞌo natiraana unggodho oꞌo alla kadu könö kadirina oꞌo ma aꞌa?”

35 Ïkïrï Bilatus ka tiki, “Aꞌa na Yahüüdü sa? Kadu nüüdü nja naguugaara ma kaꞌboge kümmü oꞌo kööꞌdö ana oꞌo kede, nagalinggo oꞌo minna?”

36 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Tauugaara neede taalo kama ꞌbüdhülü tiya, ka tauugaara tanno eede ka taga ama ꞌbüdhülü ya, ara kadu neede tafaga Yahüüdü keere ka tümmü aꞌa, a tauugaara neede kitaalo kama ꞌbüdhülü.”

37 Ïkïrï Bilatus ka tiki iini, “Oꞌo no uugaara ꞌba?”

A Yasu tiki iini, “Oꞌo niki aꞌda aꞌa na uugaara, iꞌi yungngo eede ka tageenedene nööꞌdö ka ꞌbüdhülü amang kede tadünnü tumma na dhorro no, ömöꞌdï ya adho ka fïïnï ma timinꞌda ya, ara taföönyö tumma neede.”

38 Ïkïrï Bilatus ka tiki iini, “Minna yungngo a dhorro ngo?” Kini ka tiraana nggeege ïkïrï ka co ka Yahüüdü kürö afeꞌde iki eene, “Taalo aꞌa naduna nïïmö ya toroko ya ma tümmü iꞌi iini. 39 Lakiini tafiigi ma aaga katadaada napaapa aꞌa ka ömöꞌdï ma pabuusu ka uuru ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö, kasaasa aaga aꞌa aꞌda napa ka uugaara ma Yahüüdü?”

40 Keela ka tumma koꞌdo nyeꞌdꞌde kungngo kiki, “Kaw, fa tapa ka ömöꞌdï tiya, apa ka Barabas.” A Barabas agosso ka tagaꞌda ꞌbuugu.

19

Yasu ümmü adene ma teyi

1 Ïkïrï Bilatus ka anangnga kadu katabbü Yasu. 2 A nasigira taguꞌdaana tagiya ma ïmmï koona kanangnga kini ka üüdü kagïrnï tenꞌdi ma tauugaara ma öödhe mo kini ka oona. 3 Keema kini ka oona, “Aꞌa nööjülü uugaara ma Yahüüdü,” kabbü iꞌi ka karama.

4 A Bilatus tapadaga ka Yahüüdü iki eene, “Ara aꞌa tuurugu iꞌi kada kürö amang kada tussu aꞌda taalo aꞌa naluna nïïmö ya toroko ya kini.” 5 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö kürö ana tagiya ma ïmmï ka üüdü a tenꞌdi ma tauugaara ma öödhe mo ka oona, ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Aaga assa ka ömöꞌdï ungngo.”

6 Aga naguugaara ma kaꞌboge nja nasigira ka tasala iꞌi ya, keela ka tumma kiki, “Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi! Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi!”

Ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Aaga ꞌduga iꞌi aaga tabünnü ka saliiꞌbi unggodho aaga taalo aꞌa naluna nïïmö ya toroko ya kini ma tümmü iꞌi.”

7 A Yahüüdü tiki iini, “Tumma ma serïye nïïdï kiki aꞌda, iꞌi ama teyi, kudumma iini ka tümmü eyi yiini kada ꞌBiiꞌbala ma Masala.”

8 Ka Bilatus ka taföönyö tumma neene no ya, a riꞌba tümmü iꞌi dhindho. 9 Apadaga co la ma tauugaara afeꞌde iki a Yasu, “Oꞌo no ma kiga ꞌdo?” A Yasu tagïnꞌdï iini dhore kungngo. 10 Ïkïrï Bilatus ka tiki iini, “Taalo oꞌo nasaasa teema nja aꞌa? Taalo oꞌo nussu aꞌda türü kungngo eede, ma tapa küdü, alla nabünnü oꞌo ka saliiꞌbi?”

11 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Taalo oꞌo nana türü ma aꞌa, taalo Masala manangnga üürü oꞌo, lakiini ömöꞌdï ya ümmünü aꞌa oꞌo ya, tatoroko niini kadhabbu a tatoroko tanno üüdü.”

12 A Bilatus takaꞌbꞌba oona ma tasaasa tapa ka Yasu, lakiini Yahüüdü kiidhe koꞌdo kiki, “Küdü ka tapa kini taalo oꞌo na teefe ma Kayisar. Kudumma ömöꞌdï tiya ümmü eyi yiini kada uugaara ya iꞌi ya diidi tiya Kayisar.”

13 Ka Bilatus ka ndaföönyö tumma no ya, ïkïrï ka tuurugu Yasu co kürö ara ka temmi ka kööyö ma tauugaara ka ꞌbuugu tiya ana eere aꞌda ꞌdokonꞌda ya, (a kadu ma Yahüüdü ka tümmüneene aꞌda Kabatha). 14 Uuru ma Juma eege kamiini, na kadu ka tindinaana oona kuꞌbu ma Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö no, aꞌda asa ꞌbuugu ta uuru ka teene, ïkïrï ka tiki a Yahüüdü, “Uugaara yaada ungngo.”

15 Keela ka tumma kiki, “Aaga iidi iꞌi. Aaga iidi iꞌi. Bünnü iꞌi ka saliiꞌbi.”

Ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Niidi uugaara yaada?”

Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge ka tiki, “Taalo uugaara kïdï illi Kayisar.”

16 Keere kungngo ïkïrï Bilatus ka anangnga iꞌi eene kaco tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi, kïkïrï ka ꞌduga Yasu kunggeene iini.

Yasu abünnünja ka saliiꞌbi

(Matta 27.32–44; Murkus 15.21–32; Lüüka 23.26–43)

17 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö kürö aꞌduga saliiꞌbi yiini aco a ꞌbuugu tiya ana eere aꞌda Dho ma Üüdü ya, (ya kadu ma Yahüüdü ka tümmünü iꞌi aꞌda Jüljüsa ya). 18 Kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi kanna nja kadu keera, ömöꞌdï öccö ka ꞌdakeyi tiya aya ka ꞌdakeyi tiya, a Yasu tanna kene ka söödö. 19 Ïkïrï Bilatus ka taꞌdala ndageeꞌdi koꞌdo ka saliiꞌbi adarigiri ada kide aꞌda, “YASU YA MA NASIRA YA IꞌI YA UUGAARA MA YAHÜÜDÜ.” 20 A Yahüüdü kadhabbu tagïïrï tumma no, kudumma a ꞌbuugu tiya miini ya akete ka anya, karigiri ada kide a tumma ma Yahüüdü nja tangga Latiini nja tangga Yünan. 21 Ïkïrï naguugaara ma kaꞌboge ma Yahüüdü ka tiki a Bilatus, “Fa tarigiri aꞌda, ‘Uugaara ma Yahüüdü,’ lakiini arigiri aꞌda, ‘Ömöꞌdï ya iki aꞌda iꞌi ya Uugaara ma Yahüüdü.’ ”

22 Ïkïrï Bilatus ka tiki eene, “Nïïmö yeede ka tarigiri ya, atütü nggeege.”

23 Ka nasigira ka bünnü Yasu ka saliiꞌbi ya, kaꞌduga enꞌdi yiini kasümünaana kene kuꞌbu egïïsö, a tasigira ya taꞌduga yiini, aya taꞌduga yiini, kaꞌduga tenꞌdi ma oona miini marꞌdadene ndama taꞌdoogo mööꞌdö kuꞌbu taalo marꞌdadene nyeꞌdꞌde. 24 A nasigira tökönö tiki, “Kada fa tagodho aana tenꞌdi ma oona kuꞌbu, illi angnga tafanna muduru angnga takïïröönö mara taꞌdïnggö ka mada?” Amang ka tumma ma sorne co ööye miini,

“Kasümünaana enꞌdi yeede kene kuꞌbu

kafanna tamuduru ma tenꞌdi tammo eede.”*

Iꞌi yungngo nasigira ka tüünï.

25 A kadu na kanna ka saliiꞌbi tiya Yasu kete no, nïïmö miini nja ïnye tammo nïïmö, Mariyom aka ma Kilooba nja Mariyom Almajdaliya. 26 A Yasu tasala nïïmö miini ka ꞌdïngnge nja tatalaadene tiya iini ka asaasa iꞌi ya, ïkïrï ka tiki a nïïmö tammo iini, “Aka mo, ꞌbiiꞌbala yüüdü iꞌi yungngo,” 27 ïkïrï ka tiki a tatalaadene, “Nïïmö müüdü oogo mungngo.” Ndama uuru tanno miini no ïkïrï tatalaadene ka aꞌduga oogo aaco ꞌdï tiya iini.

Inde na Yasu

(Matta 27.45–56; Murkus 15.33–41; Lüüka 23.44–49)

28 Ïkïrï Yasu ka ndussu aꞌda asa eema nyeꞌdꞌde tafaradene ïkïrï ka tiki, “Kagu tenege aꞌa.”* Afa ma tiya Sorne ka tiki ata tïïmö. 29 Aꞌda maganna dho kide madigine a kembelö, kïkïrï ka miꞌdini sifinja ka ꞌboola ma timerö kollo ka kembelö kunggu cooꞌdo kümmünü kini ka nïïnö. 30 Aga Yasu ka tagolo kembelö iki, “Asa eema tafaradene nyeꞌdꞌde.” Iti kuꞌbu eyi.

Yasu üfüdene ka tügüle

31 Ka uuru tanno miini no kindinaana kadu oona kuꞌbu ma uuru ma Saꞌbidi, ïkïrï Yahüüdü ka tiki a Bilatus aꞌda, afa kene kaꞌbuna kadu na bünnünja ka saliiꞌbi no ka uune kunggu eege kuꞌbu, kudumma Yahüüdü taalo kasaasa oofo yeene ka tütü ka saliiꞌbi ka uuru ma Saꞌbidi, kudumma uuru ma Saꞌbidi ïdhïndhï. 32 Ïkïrï nasigira kööꞌdö kaꞌbuna uune na ömöꞌdï tiya dhidha ya nja tiya eere ya na bünnünja kuꞌbu nja Yasu no. 33 A kene kandöꞌdö ka Yasu ya, kaduna iꞌi ka teyi itaalo kaꞌbuna iꞌi ka uune. 34 Lakiini tasigira könö üfü iꞌi ka tügüle a kandha erïïdö töꞌdö kürö nja ꞌbïïdï. 35 Ömöꞌdï ya adïnö kide ya eema tumma dhorro, iꞌi ussu aꞌda eema iꞌi tumma dhorro amang kada tamma. 36 Amang ka tumma tanno sorne ka tiki no, co ööye miini, “Taalo kuꞌba yiini unggodho kungngo ara taꞌbunadene.”* 37 A sorne tiki afeꞌde, “Ara kadu sa kiji ömöꞌdï ya üfü iꞌi ya.”*

Tatüꞌbüdene na Yasu

(Matta 27.57–61; Murkus 15.42–47; Lüüka 23.50–56)

38 Ïkïrï Yüüsïf ya ma Raama ya aga tatalaadene tiya Yasu ka küdhü, kudumma iini ka riꞌba a Yahüüdü, öꞌdö iki a Bilatus anangnga Yasu iini, ïkïrï ka ꞌduga oofo ya Yasu. 39 Ïkïrï Niködimus ya agööꞌdö ka Yasu ooso kungngo ya nja Yüüsïf, öꞌdö a kondho matonggoonyo a felengidhi tamana ma nakajine kukumu kadu kiidoona kaco iisine ana awwa. 40 Kïkïrï ka ꞌduga Yasu kaꞌbürü iꞌi ka oona a tenꞌdi nja kondho afa tatüꞌböönö na Yahüüdü no kungngo. 41 Kita eene ka tabünnü Yasu kide ya, raaga inggide, ka raaga tiya miini ya la ma oofo inggide aleefe takïïꞌdödene, ömöꞌdï tüfürü tatüꞌbüdene kide. 42 Kïkïrï ka tüꞌbü Yasu kide kudumma eene ka ꞌdigaana, kudumma uuru ma tindinaana oona kuꞌbu, a la ma oofo akete kene taalo aguꞌbꞌba.

20

Uuru ma tafïkïꞌdö na Yasu

1 Ka uuru ma Lahada mïkïrï Mariyom Almajdaliya ka tunggeene ligitaka soꞌdꞌdo aꞌda aleefe ꞌbuugu tirifirifi maco la ma oofo maluna dhembeliili ka aꞌdugadene ka ïnye. 2 Mïkïrï ka tareere maco ka Samaan Bütrüs nja tatalaadene tiya Yasu ka asaasa iꞌi ya, miki eene, “Kaꞌduga Uugaara ka la ma oofo ungngo taalo kussu kanangnga iꞌi kiga.”

3 Ïkïrï Bütrüs nja tatalaadene töccö kaco la ma oofo. 4 Kada kïïsö ateera meene ka dhidha illi tatalaadene aküpü Bütrüs aaco la ma oofo ka dhidha. 5 Iti kuꞌbu asala co teene miini asala enꞌdi yeene ka taꞌbürü iꞌi ka oona iini ya, illi iꞌi taalo inynyo la ma oofo ka teene. 6 A Samaan Bütrüs töꞌdö kini keere arooro kico la ma oofo asala enꞌdi ka ꞌbüdhülü. 7 A mandiili ma aganna ka Yasu ka üüdü mo taꞌdukunjaana koꞌdo, unggodho oogo, taalo makete ka enꞌdi ma tatüꞌböönö. 8 Keere kungngo, ïkïrï tatalaadene ya adhe a Bütrüs ya, kico la ma oofo asala amma kide. 9 Kudumma eene ka tüfürü tagussu tumma na ka Sorne ma Masala no, iki aꞌda Yasu ara tafïkïꞌdö ndama inde. 10 Ïkïrï kadalaadene ka tafada kaco ꞌdï tiya eene.

Yasu atele oona a Mariyom Almajdaliya

(Matta 28.9–10; Murkus 16.9–11)

11 A Mariyom taꞌdïngnge ana koꞌdo ka la ma oofo kürö mafara, miti kuꞌbu ka la ma oofo mafara, 12 maasala kadhangga keera ana enꞌdi ka oona kada kaꞌbassa katemmi ka ꞌbuugu tiya Yasu ka taganna kide ya, ökönö emmi ndama üüdü, aya ndama uune.

13 A kadhangga na eera no tiki oono, “Ka aka mo, minna agu oꞌo nafara?”

Miki eene, “Kaꞌduga Uugaara yeede, taalo aꞌa nussu kanangnga iꞌi kiga?” 14 Kono ka tiki nggeege ya, maasala keere maasala Yasu ka ꞌdïngnge ana koꞌdo mitaalo mussu aꞌda Yasu iꞌi ya miini.

15 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Ka aka mo, minna agu oꞌo nafara? Oꞌo nasaasa mada?”

Miki kide aꞌda ömöꞌdï ma ꞌbooro iꞌi ya miini, miki iini, “Ka ömöꞌdï eede, üürü oꞌo naꞌduga iꞌi ꞌdee, la aꞌa kita üdü ka anangnga iꞌi kide ya amang kede co taꞌduga iꞌi.”

16 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Ka Mariyom.”

Mïkïrï ka tassa kini mussu iꞌi, miki iini, “Rabbuni,” Tatalaana a tangga Yahüüdü.

17 Ïkïrï Yasu ka tiki oono, “Fa tümmü aꞌa ka oona a nïïsö, kudumma eede ka tüfürü tasïrïgö cooꞌdo ka Pupa, lakiini unggeene naco ka nagöre tanno eede no niki eene aꞌda, ‘Ara aꞌa co ka Pupa tiya eede aꞌda a Pupa tiya ada, Masala meede aꞌda ma tammo ada afeꞌde.’ ”

18 Mïkïrï Mariyom Almajdaliya ka tafada maco madirina eema a kadalaadene aꞌda oogo madïnö ka Uugaara, oogo madirina eene aꞌda iꞌi ya tirina tumma no oono.

Yasu atele oona a kadalaadene tanno iini

(Matta 28.16–20; Murkus 16.14–18; Lüüka 24.36–49)

19 Ka uuru ma Lahada siiya kungngo ka kanna kadalaadene ka la, keere ka nagïnyeene eene kariꞌba a Yahüüdü. Ïkïrï ka ööꞌdö aꞌdïngnge kene ka söödö, iki eene, “Aꞌa nööjülü aaga.” 20 Ïkïrï ka ala iisine eene nja tügüle, kïkïrï kadalaadene ka tadhodho kene ka tasala Uugaara. 21 Ïkïrï Yasu ka tiki eene afeꞌde, “Nööjülü aaga, afa ma Pupa ka kürünü aꞌa kungngo, ara aꞌa tagürünü aaga.” 22 Kini ka tiraana nggeege ya, ïkïrï ka fülle ada kene ka oona iki eene, “Aaga ꞌduga Koronggore ya Insili ya. 23 Üürü aaga kaadha ka tatoroko tanno ömöꞌdï kara taadha, üürü aaga taalo kaadha kene, taalo kara taadha.”

Yasu atele oona a Tööma

24 A tatalaadene ökönö ana kene no öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no ana eere aꞌda Tööma (aꞌda Miiso) akitaalo, ya Yasu ka tagööꞌdö kene. 25 Ïkïrï kadalaadene ka tiki iini, “Kadïnö ungngo ka Uugaara.”

Ïkïrï ka tiki eene, “Taalo aꞌa nara tamma illi eede ka tasala kijeene ma namusmara kini ka iisine nanangnga ꞌbanïïsö yeede ka ꞌbuugu ma namusmara, nanangnga iisine neede kini ka tügüle.”

26 Ka füngngö ka ndöꞌdö ïïdümmü afünü iidoona ya, a kadalaadene kungngo ka la afeꞌde aꞌda Tööma inggide nja eene aꞌda kateere nagïnyeene, ïkïrï Yasu ka ööꞌdö aꞌdïngnge kene ka söödö iki eene, “Aꞌa nööjülü aaga.”

27 Ïkïrï ka tiki a Tööma, “Aayu a ꞌbanïïsö tiya üüdü kita nassa kede ka nïïsö nööꞌdö, aayu a nïïsö nanangnga kede ka tügüle nafa taꞌdoore ka eedi, lakiini namma.”

28 Ïkïrï Tööma ka tiki, “Uugaara yeede nja Masala tammo eede.”

29 Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Ka Tööma, namma oꞌo kudumma üüdü ka tadïnö kede! Aꞌdiila ada a kadu tanno amma aꞌda taalo kijöögö no.”

30 Eema inggide adhabbu keefe, a Yasu ka tagalinggo ka kadalaadene kidha, illi iꞌi taalo ikirinja ka sorne tiya. 31 Illi eema ya ikirinja kita, amang kada tamma aꞌda Yasu iꞌi ya Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Masala, amang kada taluna tefe ka ꞌdï ana eere tiya iini ada kara tamma kini.

21

Yasu atele oona a kadalaadene tanno na ïïdümmü kafünü eera no

1 A Yasu tala oona a kadalaadene tanno iini afeꞌde ka tinggini ma to ma Tabariya. 2 Aꞌda kaganeene nja Samaan Bütrüs nja Tööma yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Miiso ya, nja Nasanayiil ya ama Kaana ma ka Jaliil mo, nja laala tiya Zaꞌbedi, nja kadalaadene tanno Yasu könö keera. 3 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka tiki eene, “Ara aꞌa co takinne kïlöögö.”

Kïkïrï ka tiki iini, “Ara ungngo co nja oꞌo tekere.” Kïkïrï ka ööꞌdö kürö kaka ka mürkabü, lakiini eege ka ooso tanno ïnꞌdïlï no taalo kümmü mïdïgïlöögö ꞌdo.

4 Ligitaka kungngo a Yasu taꞌdïngnge ka tinggini ma to, a kadalaadene taalo kussu aꞌda Yasu iꞌi ya miini. 5 Ïkïrï ka tümmünü eege iki eene, “Kateefe ma aꞌa taalo aaga kümmü mïdïgïlöögö?”

Kiki iini aꞌda, “Kaw.”

6 Iki eene, “Aaga raꞌbaga saꞌbaka co ꞌbïïdï ndama ꞌdakeyi ma nïïsö ma kuri ma mürkabü amang kada tümmü nïïmö.” Kïkïrï ka taraꞌbaga saꞌbaka co kitaalo kambaanya töösï, kudumma iini ka tigine a kïlöögö.

7 Ïkïrï tatalaadene ya Yasu ka asaasa iꞌi ya, ka tiki a Bütrüs, “Uugaara iꞌi ya miini!” Areere kungngo ya ka Samaan Bütrüs ka föönyö iini ka tiki aꞌda Uugaara ya miini, ïkïrï ka kïrnï tenꞌdi iini ka oona kudumma iini ka taganeene ana oona kuꞌbu afiri co ꞌbïïdï. 8 Ïkïrï kadalaadene ökönö ka ööꞌdö a mürkabü köösï saꞌbaka adigine a kïlöögö kide, kudumma eene kitaalo ka kuꞌbꞌba ka tinggini ma to illi namitiri köꞌdö miya. 9 A kene ka ndööꞌdö koꞌdo ka ꞌdukundaala ya, kasala ïssï ma kiya ka finne a kïlöögö kide nja miteene.

10 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga öꞌdö a kïlöögö tanno ada ka tümmöönö ꞌbïtïngngö no.”

11 Ïkïrï Samaan Bütrüs ka ööꞌdö koꞌdo asïrö mürkabü asisigi saꞌbaka ka ꞌbüdhülü kadigine a kïlöögö kadhabbu kööꞌdö 153, lakiini salla kada dhabbu tanno eene no taalo saꞌbaka öörese. 12 Ïkïrï Yasu ka tiki eene, “Aaga öꞌdö aaga tagu eema.” Taalo öccö ana kene aꞌbuna eedi ma tindini iꞌi aꞌda, “Oꞌo na mada?” Kudumma eene katussu aꞌda iꞌi ya Uugaara. 13 Ïkïrï Yasu ka ööꞌdö aꞌduga miteene anangnga eene nja kïlöögö afeꞌde. 14 Anda iidoona ka Yasu ka tatele oona a kadalaadene tanno iini jiddi miini ka takafïkïꞌdö ndama inde.

Yasu nja Bütrüs

15 Kene kandaguri ya, ïkïrï Yasu ka tiki a Samaan Bütrüs, “Samaan ꞌbiiꞌbala ya Yühanna nasaasa oꞌo aꞌa natagiiꞌbi tasaasa na kadu tanno nyeꞌdꞌde kungngo?”

Iki iini aꞌda, “Ïï, Uugaara, nussu oꞌo aꞌda nasaasa aꞌa oꞌo.”

Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Asaana a kidheefele tanno eede.”

16 Afada indini iꞌi afeꞌde, “Ka Samaan ꞌbiiꞌbala ya Yühanna, nasaasa oꞌo aꞌa dhorro?”

A Samaan tiki iini, “Ïï, Uugaara nussu oꞌo aꞌda aꞌa nasaasa oꞌo.”

Ïkïrï Yasu ka tiki iini, “Asaana a kidheefele tanno eede.”

17 Afada indini iꞌi tiidoona afeꞌde, “Ka Samaan ꞌbiiꞌbala ya Yühanna, nasaasa oꞌo aꞌa?”

Ïkïrï Bütrüs ka korooꞌbo kudumma Yasu ka tindini iꞌi tiidoona aꞌda, “Nasaasa oꞌo aꞌa.” Ïkïrï ka tiki, “Ka Uugaara, nussu oꞌo eema nyeꞌdꞌde kungngo, nussu aꞌda nasaasa aꞌa oꞌo.”

A Yasu tiki iini, “Asaana a kiꞌbiini tanno eede. 18 Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo dhorro, küdü ka takaleefe takadhilli ya, naga kïrnï enꞌdi küdü ka oona unggodho oꞌo nunggunaana kuꞌbu kita üdü ka asaasa co kita, lakiini küdü kanda dhabbu ya ara oꞌo taꞌdiniga iisine nüüdü cooꞌdo ara ömöꞌdï ökönö ka kïrnï tenꞌdi ümmünü oꞌo ka tino matara co a ꞌbuugu tiya üüdü ka titaalo nasaasa co ya.” 19 A Yasu atiraana nggeege kudumma iini ka tussu inde na Bütrüs kara teyi, ïndhïgï Masala koꞌdo iini no, ïkïrï ka tiki iini, “Uurna aꞌa keere.”

20 A Bütrüs tasala keere asala tatalaadene ya Yasu ka asaasa iꞌi ya, ka toꞌdꞌdo kene keere, iꞌi yungngo agööꞌdö ka Yasu kita eene kagu eema ooso kungngo, aꞌdangnga ꞌdugeere ka Yasu iki iini, “Ka Uugaara, mada iꞌi yungngo ara tümmünü oꞌo a kadu ngo?” 21 Aga Bütrüs ka tasala iꞌi ya, iki a Yasu, “Ka Uugaara, niki oꞌo nya ka taya?”

22 A Yasu tiki iini, “Üürü kede ka asaasa iꞌi ka eefe ka ꞌdï ara aꞌa ka ööꞌdö, aminna yüüdü inggide? Aayu kede keere.” 23 A tumma no tanyala kuꞌbu ka kadu ꞌdo aꞌda tatalaadene ya taalo ara teyi, lakiini Yasu taalo iki a Bütrüs aꞌda iꞌi taalo a teyi, lakiini iki iini, “Kede kara tasaasa aꞌda eefe ka ꞌdï ara aꞌa kööꞌdö, aminna yüüdü inggide?”

24 Tatalaadene ya miini ya iꞌi yungngo adïnö ka eema tiya adarigiri ada ka sorne, ungngo tussu aꞌda tumma niini ka timinꞌda.

25 Eema inggide adhabbu a Yasu ka talinggo üürü arigiridene nyeꞌdꞌde ya, niki aꞌa aꞌda taalo kasorne miini na arigiridene no kara taꞌdimo ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde.

* 1:23 1.23 Asaiya 40.3

* 1:51 1.51 Takwiin 28.12

* 2:6 2.6 Lawi 11.33; 15.12

* 2:17 2.17 Tüüsü ma Nakaaru 69.9

* 3:14 3.14 Tineene 21.9

* 4:5 4.5 Takwiin 48.22

* 6:7 6.7 Jine ya miini ya iꞌi ya ma linggo ma uuru unggodho.

* 6:31 6.31 Töꞌdö kürö 16.4

* 6:45 6.45 Asaiya 54.13

* 7:22 7.22 Takwiin 7.10; Lawi 12.3

* 7:40 7.40 Yühanna 1.21

* 8:17 8.17 Serïye ya eera ya 19.15

* 10:34 10.34 Tüüsü ma Nakaaru 82.6

* 12:13 12.13 Tüüsü ma Nakaaru 118.25–26

* 12:15 12.15 Sakariya 9.9

* 12:38 12.38 Asaiya 53.1

* 12:40 12.40 Asaiya 10

* 13:18 13.18 Tüüsü ma Nakaaru 41.9

* 15:25 15.25 Tüüsü ma nakaaru 35.19; Tüüsü ma nakaaru 69.4

* 19:24 19.24 Tüüsü ma Nakaaru 22.18

* 19:28 19.28 Tüüsü ma Nakaaru 22.15; Tüüsü ma Nakaaru 69.21

* 19:36 19.36 Tüüsü ma Nakaaru 34.20

* 19:37 19.37 Sakariya 12.10

Kadafïïnï

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Linggo na Kadafïïnï

Tafaꞌda tumma

Ömöꞌdï ya arigiri sorne ya, iꞌi ya Lüüka, sorne ya ütü ka teema tumma na Lüüka ka tarigiri ada ka Ïnjïïlï tamma Lüüka. Sorne ya eema tumma ma kadu tanno Yasu ka tanyalaana tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu kuꞌbu a türü tanno Koronggore tiya Insili ka Örsaliim nja Yahüüdiya nja Samira nja tökönö ka naꞌbuugu töccö. Tamma ka Yasu kaganna ka kadu ma Yahüüdü kadhadha assa ka tanyala ka naꞌbuugu koona ïnꞌdïlï.

Koronggore ya Insili ya öꞌdö a türü ka a kadu tanno Yasu ka oona ka Örsaliim ka uuru tanno öꞌdö a kadu keera kaco iisine no (Taanyara ma Koronggore). Türü niini kalaala eema eene kamana türü a naguugaara tanno eene ka oona. Tumma na kadu tanno adünnü tumma ma Ïnjïïlï kakirinja ka sorne tiya, talaana na kalaala angnga kiji talaana ma Ïnjïïlï ma Yasu a kadu ka naanya kadhoonyo.

1

1 Ka Tiyafilos, nagarigiri aꞌa ka sorne tiya eede ya dhidha ya, ma Yasu ka tafüꞌdü linggo ka dhidha adagalaana kadu iini nyeꞌdꞌde, 2 kadara ka uuru tanno iini ka co a ꞌdotomboꞌdo no. Aꞌda anangnga türü ma Koronggore ya Insili ya eene adadünügü tumma a kadafïïnï tanno niini ka tagesse eege no. 3 Agalaala oona eene ka adïnö kini ka fïkïꞌdö ka inde adagalaala eema eene dhabbu adaganeene nja eene a füngngö ukumu kadu keera adageema tumma ma tauugaara ma Masala nja eene. 4 Kini ka agu eema nja eene ïkïrï ka tiki eene, “Aaga fa tunggeene ka Örsaliim, aaga öödhïgï nïïmö ya Pupa ka takiki aaga aaga taföönyö kede ya. 5 Yühanna akambeese kadu a ꞌbïïdï, aaga ꞌbïtïngngö ara aaga tambeesedene a Koronggore tiya Insili ya a füngngö miini anda öreene idhilli.”

Yasu inynyo a ꞌdotomboꞌdo

(Murkus 16.19–20; Lüüka 24.50–53)

6 A kadafïïnï tarügü kini ka oona kindini iꞌi kiki iini, “Uugaara uuru no ꞌdee ara oꞌo tapadaga tauugaara a kadu ma Israyil?”

7 A Yasu tapadaga tumma eene iki, “Taalo aaga kama tussu nagürüünü na Masala ka takindinaana kuꞌbu a türü tanno oono no. 8 Lakiini Koronggore ya Insili ya a taꞌdïnggö kada ka oona anangnga türü aaga, aaga tadünnü tumma na üünïdene ana aꞌa ka Örsaliim nja Yahüüdiya nja Samira nja ꞌbüdhülü ka oona nyeꞌdꞌde kungngo.” 9 Ka Yasu ka tiri tumma no ya, assa ka taꞌdiniginja co ꞌdotomboꞌdo kadïnö kini keere a tülüügü taküdhü iꞌi ka oona kitaalo kiji iꞌi afeꞌde.

10 Kene ka adïnï kini keere ka tunggunu co ꞌdotomboꞌdo, kadhïmï kadu keera ana enꞌdi ka oona kada kaꞌbassa. 11 Kiki eene, “Ka kadu ma Jaliil, minna agu aaga, aaga taꞌdïngnge koꞌdo aaga tadïnö co ꞌdotomboꞌdo? Yasu ya inyi aaga kuꞌbu ya, aꞌdiniginja co ꞌdotomboꞌdo, assa ka tafada afa ma tiya ada kiji iꞌi ka tunggunu co ya kungngo.”

Matiyas akarna ka ꞌbuugu tiya Yahüüsa

12 Ïkïrï kadalaadene ka tapadaga co Örsaliim ndama anya minggide mana eere aꞌda Anya ma ꞌDïkïdïyö, makete ka Örsaliim. 13 Kene ka töꞌdö ka Örsaliim ya kasïrïgö co ꞌdasala koꞌdo kita eene ka füngngö kide ya, eege na Bütrüs nja Yühanna, nja Yaguub nja Andraws, nja Fïlïbüs nja Tööma, nja Bartülmaws nja Matta, nja Yaguub ꞌbiiꞌbala ya Halfa, nja Samaan ya tataguꞌdaana ka eedi ya, nja Yahüüsa ꞌbiiꞌbala ya Yaguub. 14 Eege nyeꞌdꞌde kungngo kafara ka Masala turi ana eedi unggodho, nja iiya töccö nja Mariyom nïïmö ma Yasu nja nagöre tanno iini.

15 Ka uuru tanno miini no a Bütrüs afïkïꞌdö ma teema, nja kadu tanno amma ka Yasu no, a kadu na kanna kide nja eene no, kukumu kadu ka ïïdümmü ukumu ömöꞌdï (120) iki, 16 “Nagöre eede, tumma na Koronggore tiya Insili ya na Dawud ka tagadünnü ka sorne ꞌbilli no, kinynyo ööye miini aꞌda Yahüüsa ya ka alaala kadu ka Yasu kümmü iꞌi ya. 17 Iꞌi agosso ka linggo tanno nja angnga.”

18 Gürüüsï yiini ka ꞌduga ka kadu tanno ümmü Yasu ya, eenege siga iini, aꞌdïnggö aꞌbuna üüdü kuꞌbu adhösönjaana kuꞌbu, eema ma eedi töꞌdö kürö nyeꞌdꞌde kungngo. 19 A tumma no tussu adene ka Örsaliim koona nyeꞌdꞌde kungngo, kidhi kanangnga eere a ꞌbuugu tiya miini ya aꞌda Hakil Dama (Lodho ma Erïïdö.)

20 A Bütrüs tiki, “Sorne ma Tüüsü ma nakaaru tiki,

‘Ara ꞌdï yiini taꞌdöngngönyö,

a tööyö niini titaalo.’*

Iki afeꞌde,

‘Ara ömöꞌdï öccö tagala ka ꞌbuugu tiya iini.’*

21 Kadu kungngo aja ꞌbïtïngngö kaneene nja angnga, ndama uuru tanno Uugaara Yasu ka takafïkïꞌdö a linggo, 22 ma uuru tanno Yühanna ka takambeese iꞌi no, idhi aaco a ꞌdotomboꞌdo, ïkïrï angnga ka asaasa tümmü ömöꞌdï öccö ana kene ya tadïnö kide nja angnga ka tafïkïꞌdö ka inde tanno Yasu.”

23 Kïkïrï kagona kadu keera, Yüüsïf ya ana eere aꞌda Barsaba ya, eere ma töögöje yiini aꞌda Yustus, nja tiya ana eere aꞌda Matiyas ya. 24 Kïkïrï ka tageema nja Masala kiki, “Ka Masala, oꞌo nussu nanggeedi na kadu nyeꞌdꞌde, la ungngo ka ömöꞌdï tiya üüdü ka asaasa ana ka kadu tanno eera no. 25 Amang kini tafïkïꞌdö a linggo ma tafïïnï na Yahüüsa ka tinyi kuꞌbu no, unggeene ateefe taluna inde niini.” 26 Kafanna muduru, a tameerö taꞌdïnggö ka Matiyas, akoonyo oonana ka kadafïïnï tanno adaꞌbaaga kafünü unggodho no.

2

Töꞌdö ma Koronggore tiya Insili ya

1 Ka Taanyara ma Koronggore ka ndöꞌdö ya, a kadalaadene tarügü ka ꞌbuugu unggodho kanna kide.* 2 Kadhïmï ka tumma koꞌdo ndama ꞌdotomboꞌdo, afa tanya no ïïsö dhindho no, ka tigi ka ꞌbügöörï tiya eene ka tanna kide ya. 3 Kadhïmï ka nagonggoꞌdo kafeene nja ïssï. Kasümünü njaana kene ka nanggüüdü kaꞌdïngnge kide. 4 A Koronggore ya Insili ya töꞌdö kene ka oona nyeꞌdꞌde, keema tumma öccö aꞌda taalo neene, a Koronggore tanangnga türü kene ka oona keema.

5 Ka uuru tanno miini no aꞌda sa Yahüüdü na ümmü tumma ma Masala no, töꞌdö ka Örsaliim ndama naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo. 6 Kene kandaföönyö tumma no ya, kawagaana oona kadhere, kudumma ömöꞌdï kaföönyö tumma niini ka teemadene no. 7 Kadhere kiki, “Ma kadu na eema no ꞌdee taalo kadu ma Jaliil eege kamiini sa? 8 Angnga sa ka töꞌdö nya ndaföönyö tumma ma anya tammo aja eene ka teema? 9 Kadu no köꞌdö ndama Parsiya nja Madiya nja Alam nja naaya ma Naato Keera nja Yahüüdiya nja Kabadökiya nja Büntüs nja Asiya, 10 nja Frajya nja Bamfiliya nja Misiri nja rïïfö ma Libya ka Keriwan nja kadu ma Rööma na anna kita no. 11 Nja kadu ma Kireet nja Piirigide nja Yahüüdü nja kajeene tanno amma ka Masala tammo Yahüüdü no, angnga sa kaföönyö kene kadeema tumma naaja keema tumma ma Masala na ꞌdiila no.” 12 A kadu tadhere nyeꞌdꞌde keema kiki, “Minna yungngo ꞌbïtïngngö?”

13 A kadu öccö tïïrï eege kadamidhi ka oona kiki aꞌda, “Eege kaaya ka ngeeli.”

Bütrüs ageema nja a kadu

14 Ïkïrï Bütrüs ka fïkïꞌdö nja kadafïïnï tanno öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü unggodho no alneege koꞌdꞌdo iki eene, “Aaga Yahüüdü nja kadu ma Örsaliim ꞌdo, akatoodo ka tumma tanno eede no kara teeme no. 15 Aaga keema aꞌda kadu na kaaya ka ngeeli kaleefe ndanaaya ta ïïdümmü kafünü egïïsö ligitaka kungngo, a tumma no taalo ka timinꞌda. 16 Tumma no na neꞌbi Jüwiil ka tageema eege kungngo,

17 ‘Masala makiki aꞌda,

Ka naguuru tanno eere no

na aꞌa sa ka tuuru Koronggore yeede ka kadu ka oona ïnꞌdïlï kungngo.

A laala yaada ya nagiide ya nja tanno iiya no teema tumma a kümböödö.

A kadïmöögö tiji tumma neede,

a kümböödö tagu kadu na ïïfï no.

18 Nuuru Koronggore yeede

ka iiya ka oona nja nagiide no ümmü tumma ma aꞌa

ka uuru tanno miini no,

keema tumma neede.

19 Nalinggo eema ka ꞌdotomboꞌdo keefe,

nalinggo ya ka ꞌbüdhülü keefe,

a ꞌbuugu ta erïïdö nja ïssï nja ndhïïgö dhabbu.

20 A ndanaaya talifi

a tere ta erïïdö

aꞌda küfürü uuru na Uugaara na öyeene kïdhïndhï no töꞌdö.

21 Ömöꞌdï ya amma ka eere ma Uugaara ya ara toolonadene.’*

22 “Kadu ma Israyil aaga föönyö tumma no, Yasu ya ma Nasira ya Masala manangnga türü iini adagalinggo eema keefe kada ka söödö aaga tussu iꞌi, adagalinggo eema dhabbu keefe adaleꞌbele eema a türü tanno Masala, aaga tussu iini. 23 Kini ka tümmününja aaga ya, aꞌda milli Masala ka tagussu iini, aaga tümmü iꞌi aaga tabünnü ka saliiꞌbi aaga tafa ka kadu tanno oroko no ka tagiidi iꞌi. 24 Iꞌi yungngo a Masala ka tagildhe türü ma inde kini ka oona afïkïꞌdö, inde taalo ka tümmü iꞌi. 25 Kudumma Dawud ka tadiri tumma miini iki,

‘Niji aꞌa Uugaara kede kidha turi kungngo,

kudumma iini anna kede ka nïïsö ma kuri

amang ka riꞌba tafa tagu aꞌa.

26 Ïkïrï eedi yeede kaꞌdiila, a onggoꞌdo meede tadhodho nawe tüüsü nïndhïgï Masala

kudumma tuuꞌda tanno eede afeꞌde kara tïndhïgï Masala.

27 Kudumma oꞌo taalo oꞌo natafa kede nütü ka ꞌbuugu ma inde

taalo oꞌo natafa ka ömöꞌdï tiya üüdü ya insili ya anna ka ꞌbuugu tiya tasürdö ya.

28 Nalaala aꞌa ka fïïnï ma tefe ka ꞌdï,

ara oꞌo saga tadigi aꞌa a dhodho kidha ma oꞌo.’ ”*

29 A Bütrüs tiki, “Nagöre eede, aaga afa kede nadirina tumma aaga dhorro, eyi pupa yaaja Dawud atatüꞌbüdene a la ma oofo yiini ungngo aja kita taꞌbïtïngngö. 30 Iꞌi aga neꞌbi, ussu aꞌda Masala maküdöönö ada iini miki iini aꞌda ara oogo masa anangnga ꞌbandaada miini könö ka kööyö tiya iini. 31 A Dawud illi ka tasala tumma na Masala ka talinggo adageema aꞌda Almasiihi a tafïkïꞌdö ka inde iki,

‘Taalo Masala matafa kini ka ꞌbuugu ma inde

a tuuꞌda niini taalo ka tasürdö.’

32 Yasu afïkïꞌdö ka inde a türü tanno Masala, angnga tijöögö angnga ïnꞌdïlï kungngo. 33 Aga Masala ka taꞌdina iꞌi koꞌdo manangnga iꞌi kono ka nïïsö ma kuri, iꞌi aꞌduga ka Pupa Koronggore ya Insili ya kada tiraana ya, uuru kaja ka oona iꞌi yungngo ada ka adïnö kide ꞌbïtïngngö aaga taföönyö.

34 “A Dawud taalo asïrö ꞌdotomboꞌdo, iꞌi ka eyi tiya iini iki,

‘Iki Uugaara a Uugaara tiya eede,

Emmi kede ka nïïsö ma kuri,

35 ara aꞌa ka anangnga oꞌo ka siri ka diidi tiya üüdü ana uune.’*

36 “Amang ka kadu ma Israyil tussu dhorro aꞌda Yasu yaada ka tagiidaana ya, Masala manangnga iꞌi kada Uugaara ada Almasiihi.”

37 A kadu ka taföönyö tumma na Bütrüs, a tumma no tala eege ka nanggeedi, kindini Bütrüs nja kadafïïnï könö kiki, “Ungngo ꞌbïtïngngö ara ungngo tönynyö, nagöre ïïdï?”

38 A Bütrüs tiki eene, “Aaga aadha ka eema tiya toroko ya, aaga tambeesedene ka unggondho ana eere ma Yasu Almasiihi aꞌduga tumma na toroko no kada ka oona, a Koronggore tiya Insili ya tananja aaga. 39 Tumma na Masala ka teema aꞌda aaga tïndhïgï oogo nja laala tiya ada nja kadu tanno kuꞌbꞌba no na ümmünü Uugaara aꞌda Masala maaja mo.”

40 Agadünügü eema eene ma eema adhabbu iki eene, “Aaga oolonadene aaga taadha ka sere tiya toroko ya ka oona.” 41 A kadu na amma ka tumma tanno iini no kakambeesedene, a kadu öccö töꞌdö kene na alif ka iidoona.

Taneene na kadu ma kaniisa

42 Kada kümmünü nanggeyi neene ka talaana tanno kadafïïnï kagu eema ka ꞌbuugu tiya unggodho ya kafara ka Masala eege nyeꞌdꞌde. 43 A kadafïïnï tagalinggo eema dhabbu keefe a türü tanno Masala ariꞌba tümmü kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 44 A kadu na amma ka Yasu no, tumma neene ka unggodho kafaana ka oona, kosso ka eema. 45 Kanadene ana ana almaala tiya eene nja eema ma nasigeene tiya eene kosso ka gürüüsï nja kadu tanno iini na eema ka titaalo kene no kuꞌbu. 46 Kicci toreene turi ka la ma Masala ka Örsaliim ana eedi unggodho, kagoreene ka nööꞌdï tanno eene kagu eema kaꞌdeema. 47 Küüwe tüüsü ka dhodho ada a Masala a kadu tamma ka tumma tanno eene nyeꞌdꞌde, a Uugaara tagusu kadu tanno oolonadene no ka köje ꞌbücca kungngo.

3

Tafïkïꞌdö ma mügüre

1 Uuru kinggide Bütrüs nja Yühanna co la ma Masala ana ndanaaya kiidoona amuru ma siiya ma taco tafara ka Masala. 2 A kadu tadhe ana ömöꞌdï ka tageenedene kada mügüre. Kamanaga iꞌi ka ïnye ma la ma Masala ya ana eere aꞌda ïnye na ꞌDiila a naguuru no arangnga kadu na icci no. 3 Kini ka tasala Bütrüs nja Yühanna kata unggunugu co ya, ïkïrï ka rangnga eege aꞌda kanangnga nïïmö iini. 4 Kïkïrï ka tasala kini koꞌdo, a Bütrüs tiki iini, “Assa kïdï!” 5 Ïkïrï ka adïnö eege iki kide aꞌda ka tanangnga nïïmö iini.

6 A Bütrüs tiki iini, “Taalo gürüüsï kede, a dahaba titaalo kede lakiini yungngo eede ara tanangnga oꞌo, ana eere ma Yasu Almasiihi ya ma Nasira ya, fïkïꞌdö nunggeene.” 7 Ümmü iꞌi ka nïïsö ma kuri aꞌdina iꞌi koꞌdo, uune tarooro ka takïdhö ka uuru miini, 8 Afïkïꞌdö imbiiri unggunaana kuꞌbu, aaco la ma Masala ka teene nja eene, unggeene imbiiri ïndhïgï Masala koꞌdo. 9 A kadu tadïnö iꞌi nyeꞌdꞌde ka tunggeene ïndhïgï Masala koꞌdo. 10 Kussu aꞌda ömöꞌdï ya kanna ka ïnye ma la ma Masala tiya ana eere aꞌda Aꞌdiila ya atarangnga ya, iꞌi ya miini kuurugu oona kuꞌbu kadhere ka nïïmö tiya küünïdene ya.

Tumma na Bütrüs ka la ma Masala

11 Aga ömöꞌdï tiya arangnga ya tamaꞌda ka Bütrüs nja Yühanna ka fangga tammo Siliman mo, a kadu nyeꞌdꞌde tadhere kisi kene keere.

12 Ka Bütrüs ka tasala eege nggeege ya iki eene, “Ka kadu ma Israyil minna agu aaga, aaga tadhere ka eema tiya agalinggo adene ya? Minna agu aaga tadïnö ungngo afa ungngo ka anangnga ömöꞌdï ya ka fïkïꞌdö a türü tanno ïïdï a taꞌdiila tanno ïïdï? 13 Masala ma kadaada ma angnga, Masala ma Abrahiim nja Ishak nja Yaguub. Oogo mungngo manangnga türü ka tatasaga tiya oono Yasu yaada ka taꞌdüsünü iꞌi ka Bilatus kidha, aaga tümmünü iꞌi a kadu tanno diidi iꞌi no kada kiidi iꞌi. A Bilatus ta kasaasa tapa kini illi aaga kanu. 14 Kanu aaga ka ömöꞌdï tiya aꞌdiila insili ya ara aaga ka tapa ka tatagirina kadu. 15 Kagiidi aaga nduguli ma tefe ka ꞌdï illi Masala miji iꞌi ka inde ungngo tadïnö kide. 16 Tamma ana eere tiya Yasu, ömöꞌdï yaada kiji, aaga tussu aꞌda kapadaga türü kini ya, eere ya Yasu nja tamma na ööꞌdö ndama iini no ka anangnga iꞌi ka oolonadene ꞌdo yaada kijöögö aaga ïnꞌdïlï ya.

17 “A ꞌbïtïngngö nagöre eede, nussu aꞌa aaga ka linggo aꞌda taalo aaga kussu afa ma naguugaara tanno ada ka tagüünï. 18 A Masala tatïïmö ada kide ka tumma tanno oono ka tageema a naganeꞌbi nyeꞌdꞌde aꞌda Almasiihi a tadhügürü. 19 Aaga aadha ka eema tiya toroko ya aaga tamma ka Masala amang kono toolona tatoroko naada ka oona no. 20 Amang ka Uugaara tafaꞌda fïïnï ya aꞌdiila ya aaga ka Yasu Almasiihi afa moono ka tageema. 21 Ara töödhï ka ꞌdotomboꞌdo ara uuru ka ööꞌdö ma Masala ka anangnga eema ïnꞌdïlï ka issi afa moono ka tageemaga co naganeꞌbi tanno oono na insili no ꞌbilli. 22 Müüsa iki aꞌda, ‘Masala Uugaara müüdü massa ka kürünü neꞌbi afa ma aꞌa kungngo aaga taföönyö tumma niini ka teema nja aaga no.* 23 Ömöꞌdï ya taalo taföönyö tumma na neꞌbi tiya miini ya, atakedhekanja keere ndama ka söödö.’*

24 “A naganeꞌbi nyeꞌdꞌde ndama Samwiil nja tanno öꞌdö kini keere no, kageema tumma töꞌdö ma uuru tanno. 25 Aaga kungngo kakarna ka naganeꞌbi nja timiꞌdi tumma tanno Masala nja kafaafa ma aaga miki Abrahiim, ‘Laala yüüdü tanangnga kadu ka aduna baraka ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde.’* 26 A Masala manangnga tasaga yoono ka fïkïꞌdö ndama inde magürünü iꞌi kada ana baraka ka dhidha amang kada taadha ka tatoroko.”

4

Tahükümü na Bütrüs nja Yühanna

1 Ka Bütrüs nja Yühanna tadünügü eema a kadu ya, a kaꞌboge nja uugaara ma kadu tanno afa ka la ma Masala no nja Sadügiin tadhe koꞌdo kene ka oona. 2 Kagorooꞌbo aꞌda eege kalaana kadu aꞌda kadu kara tafïkïꞌdö ka inde ana Yasu. 3 Kümmü eege kanangnga ka pabuusu kudumma ꞌbuugu kanda siiya ara taka kataadha. 4 A kadu kadhabbu kaföönyö Bütrüs nja Yühanna kadeema kamma ka Yasu, kadu na nagiide no köꞌdö na alif kïïdümmü.

5 Ka taka ka taadha ya a naguugaara ma Yahüüdü nja katalaana ma serïye nja kadïïfï temmi ka ꞌbuugu tiya unggodho ya ka Örsaliim. 6 Nja Hanan uugaara ma kaꞌboge nja Kiyaafa nja Yühanna nja Askander nja siliga ma uugaara ma kaꞌboge ïnꞌdïlï. 7 Kïkïrï ka tagümmünü Bütrüs nja Yühanna kanangnga eege ka ꞌdïngnge kene kidha kindini eege, “Kagalinggo aaga eema ya ana eere töccö nja türü töccö?”

8 A Koronggore tiya Insili ya tuurunja ka Bütrüs ka oona iki eene, “Ka naguugaara ma anya nja kadïïfï ma anya, 9 katindini ungngo ꞌbïtïngngö ma ömöꞌdï tiya maara ya aꞌda aꞌdiila nya? 10 Amang kada tussu iini aaga kadu ma Israyil nyeꞌdꞌde kungngo aꞌda ömöꞌdï ya ꞌdïngnge kada kidha ya aꞌdiila ana eere tiya Yasu Almasiihi ya ma Nasira ya, yaada ka tagiidi iꞌi ya, aaga tabünnü iꞌi ka saliiꞌbi ya, a Masala tiji iꞌi afïkïꞌdö ka inde. 11 Iꞌi ya

‘Mïsï ma katarüꞌböönö yaada kanu kide mo,

oogo mungngo ma mïsï ma kadese.’*

12 Taalo toolona illi ana eere tiya Yasu, eere titaalo ma toolona kadu ka ꞌbüdhülü, iꞌi yungngo Masala ka kürünü iꞌi ma toolona angnga.”

13 Ka kadu ma la ma kadïïfï kiji rüsü na Bütrüs nja Yühanna, oona tadhere kene kuurunja kuꞌbu kene kaföönyö aꞌda eege taalo ka kalaanadene illi eege kandussu aꞌda eege kaganeene nja Yasu. 14 Kiji ömöꞌdï ya oolonadene ka ꞌdïngnge kene kete, kïkïrï ka titaalo kiji nïïmö ma taꞌbununjaana kuꞌbu miini. 15 Kïkïrï ka tiki eene aꞌda kunggeene ka la ma kadïïfï kïkïrï ka teema ana ka oona. 16 Kiki, “Ara angnga tönynyö a kadu tanno eera no ꞌbïtïngngö? Kudumma kadu ma Örsaliim nyeꞌdꞌde kussu aꞌda kadu no eema keefe angnga taalo ka tussu ka ꞌdüsünïïgï. 17 Kudumma ma tumma ka tanyalanjaana kuꞌbu, angnga tiki eene, kafa teema ana eere ma Yasu ka kadu kidha taalo kasaasa eege ka tanyala kuꞌbu.”

18 Kïkïrï ka tagümmünü eege kiki eene aꞌda, kafa talaana kadu, kafa teema ana eere ma Yasu. 19 Lakiini Bütrüs nja Yühanna kiki, “Aaga ïïröönö ka nanggeyi tanno ada öjö iꞌi yungngo adhorro ka Masala, ungngo taföönyö tumma naada alla na Masala. 20 Ungngo teema tumma ma eema tiya ïïdï ka tadïnö kide yungngo taföönyö ya.”

21 Kene kanda kuuru riꞌba eene ka nanggeedi ya kapa kene kunggeene, kitaalo kaluna fïïnï ma tapusu eege, kudumma kadu nyeꞌdꞌde ka tafünügü Masala koꞌdo ka eema tiya agalinggo adene ya. 22 Kudumma ömöꞌdï tiya oolonadene ya, nagürüünü niini koꞌdo a kadu keera.

Kadu ma kaniisa kafara ka Masala

23 Ka naguugaara ka tapa ka Bütrüs nja Yühanna, kafada kaco ka kadu tanno eene kadirina eema ya naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï kadirina eene ya. 24 Kene ka taföönyö tumma no ya, kafara ka Masala ana eedi unggodho, kiki, “Ka Uugaara, oꞌo narüꞌbü ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü nja to ana eema tiya kide ya nyeꞌdꞌde. 25 Dawud ageema tumma nüüdü a Koronggore tiya üüdü ya Insili ya iki,

‘Minna agu ajeene kafïkïꞌdö ka linggo ajeene,

a kadu ana eema tiya atoroko ya?

26 Kafïkïꞌdö naguugaara ma ꞌbüdhülü ka timiꞌdi tumma

nja naguugaara ka ꞌbuugu nyeꞌdꞌde kungngo

ma takïrïmï Masala Uugaara nja Almasiihi.’*

27 Hirüdüs nja Bilatus Albunti ya nja kadu ma Israyil nja kadu ma kajeene ka anya tammo kümmü tumma ka kïrïmï Yasu tatalinggo yüüdü ya insili ya yüüdü ka tümmünü iꞌi kada Almasiihi ya. 28 Kagalinggo tatoroko nüüdü killi kadageeme a türü tanno üüdü aꞌda kara tüünïdene. 29 A ꞌbïtïngngö Uugaara, ïïrï rüsü neene nja ungngo no, nanangnga türü a kasaga tanno üüdü ka eema tumma nüüdü aꞌda kitaalo ungngo kariꞌba. 30 Kilina nïïsö nüüdü noolona kadu na maara no nüünï eema keefe ana eere ma tasaga tiya yüüdü Yasu ya Insili ya.”

31 Kene ka teema nja Masala ya, a ꞌbuugu tatïnggïꞌdï, a Koronggore ya Insili ya taka ka kadu nyeꞌdꞌde, kadünnü tumma ma Masala ariꞌba titaalo.

Kadu ma kaniisa kosso ka eema

32 A kadu ma kaniisa taganna ana eedi ka unggodho kosso ka eema, taalo ömöꞌdï ma tiki aꞌda eema yiini yungngo. 33 A kadafïïnï talaana kadu keema iini aꞌda Yasu Uugaara afïkïꞌdö ndama inde, a türü na Masala tuꞌbu eege ka nanggeedi ïnꞌdïlï, 34 Taalo ömöꞌdï ma tasaasa nïïmö, kudumma kadu kanadene a nööꞌdï nja nasigeene kaamana eema miini ka ꞌbuugu tiya unggodho ya, 35 kasümünaana kuꞌbu a ömöꞌdï ya taꞌduga tamana yiini ka asaasa ya.

36 Afeꞌde a Yüüsïf taga Lawi ya ma Kuburus, ya kadafïïnï kanangnga eere iini aꞌda, Barnaba tafireeri. 37 Adanege a siga tanno iini aꞌduga gürüüsï miini öꞌdö iini a kadafïïnï.

5

Hananiya nja aka tammo iini Safiira

1 ꞌBïtïngngö ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Hananiya, agatanege a siga tanno iini nja aka tammo iini mana eere aꞌda Safiira. 2 Karmuna türeene ma gürüüsï kuꞌbu ma eyi tiya iini aꞌda mussu, ara ka ööꞌdö a türeene miini anangnga a kadafïïnï kidha.

3 A Bütrüs tiki iini, “Ka Hananiya, minna agu oꞌo nafa ka Ebliisi aaco küdü ka eedi nïïsïnï Koronggore ya Insili ya? Narmuna türeene ma gürüüsï ma siga? 4 Taalo siga nüüdü eege kamiini aꞌda nafürü oꞌo tagatenege iini? A kene kanda tennege taalo oꞌo nama tafa ka gürüüsï ma eyi tiya üüdü? Minna agu oꞌo nalinggo tumma afa ma tanno kungngo. Oꞌo nïïsïnï Masala taalo oꞌo nïïsïnï kadu.”

5 Aga Hananiya ka föönyö tumma no ya, aꞌdïnggö eyi, ariꞌba tümmü kadu na föönyö tumma no. 6 A kadïmöögö köꞌdö kaꞌbürü iꞌi ka oona a tenꞌdi, kaꞌdina iꞌi katüꞌbü iꞌi.

7 Ka ndanaaya ka ööꞌdö kiidoona ya, aka miini tööꞌdö aꞌda taalo mussu nïïmö ya agüünï adene ya. 8 A Bütrüs tindini oogo iki oono, “Tirina tumma aꞌa dhorro ma eema ma siga tiya ada ka tanadene iini ya, iꞌi yungngo?”

Miki, “Ïï, iꞌi ya miini.”

9 A Bütrüs tiki oono, “Kimiꞌdi aaga tumma nja nyuri yüüdü aaga taꞌbꞌba Koronggore ya Uugaara amana? Assa! Ka tonꞌdo ma uune tanno kadu tanno aꞌduga nyuri yüüdü katüꞌböönö ka ïnye, kara taꞌduga oꞌo afeꞌde!” 10 Marooro ka ꞌdïnggö ka Bütrüs kidha meyi. A kadïmöögö töꞌdö kaduna oogo ka teyi, kaꞌdina oogo katüꞌböönö ka nyuri kete. 11 A ariꞌba tümmü kadu ka kaniisa nyeꞌdꞌde nja kadu tanno föönyö no nyeꞌdꞌde.

Toolona kadu a türü tanno Masala

12 A kadafïïnï tagalinggo eema keefe kadhabbu nja türü kidha ma kadu. A kadu na amma no ïnꞌdïlï kicci toreene turi ka fangga tammo Siliman. 13 Taalo ömöꞌdï unggodho kungngo ma tagaꞌda tumma neene, lakiini kadu nyeꞌdꞌde kamma kene kafünügü eege koꞌdo. 14 A kadu na amma ka Masala no tamanya kadhabbu nagiide nja iiya. 15 A kadu tama kadu na maara no kamana eege ka nafïïnï kaꞌdüürü eege ka kere nja akede, ka Bütrüs ka tunggeene ya, a tallappa niini tagilaana kene ka oona kaꞌdiila. 16 A kadu takicci ka Örsaliim ndama naꞌbuugu tanno akete no, a kadu tanno maara no nja kadu tanno indima no koolonadene nyeꞌdꞌde.

Kadafïïnï kananja ka pabuusu

17 Uugaara ma kaꞌboge nja kadu tanno iini na Sadügiin no kadigine akïrïmï. 18 Kümmü kadafïïnï kuuru eege ka pabuusu. 19 Ïkïrï tadhangga ma Uugaara ka ööꞌdö ooso kungngo, aafaꞌda ïnye ma pabuusu uurugu kadafïïnï kürö iki eene, 20 “Aaga unggeene, aaga co la ma Masala, talaana kadu ka tumma ma tefe ka ꞌdï na Masala ka öꞌdö iini no.”

21 Kamma ka tumma kaco la ma Masala ligitaka soꞌdꞌdo kalaana kadu.

Uugaara ma kaꞌboge nja kadu tanno iini nja la ma kadïïfï ma Yahüüdü tagürünü kadu kaco töꞌdö a kadafïïnï ndama pabuusu. 22 A nasigira co pabuusu taalo kaduna ömöꞌdï kide, kafada kööꞌdö ka naguugaara. 23 “Kaduna ungngo pabuusu kada teere a kadu na afa kide no kaꞌdïngnge ana koꞌdo ka nagïnyeene, lakiini kïdï ka tafaꞌda eege, ungngo taalo kaduna ömöꞌdï ka teene miini.” 24 Uugaara ma nasigira tanno afa ka la ma Masala no nja naguugaara ma kaꞌboge, kene ka taföönyö tumma no ya, oona tadhere kene kuurunja kuꞌbu, kiki, “Kaneene tumma no nya?”

25 Ïkïrï ömöꞌdï öccö ka öꞌdö iki eene, “Kadu naada ka tadhifi eege ka pabuusu no, kinni ka la ma Masala kalaanaka kadu!” 26 Uugaara ma nasigira ma la ma Masala nja kadu tanno iini ta üügü kadafïïnï taꞌdiila kungngo, kudumma eene kariꞌba ïïꞌdï kadu tadïïdïrï eege.

27 A kene ka ööꞌdö a kadafïïnï ka naguugaara kidha, ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka tiki eene, 28 “Kageema ungngo nja aaga dhabbu aꞌda aaga tafa talaana kadu ana eere tiya talaana naada kadhala ka Örsaliim ka oona nyeꞌdꞌde, kasaasa aaga tagïrnï inde ma ömöꞌdï tiya kïdï koꞌdo?”

29 A Bütrüs nja kadafïïnï tiki, “Ara ungngo taföönyö tumma na Masala taalo ungngo kataföönyö tumma na kadu. 30 Masala ma kupupa tanno aja, miji Yasu ka inde yaada ka tagiidi iꞌi aaga kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi ya. 31 Masala oogo mungngo maꞌdinigi iꞌi koꞌdo ka nïïsö ma kuri tanno oono, manangnga iꞌi kada Uugaara nja tatoolona ma kadu ma Israyil amang kene taadha ka tatoroko a Masala tafa kene. 32 Ungngo ya kadïnö ungngo ka eema tiya nyeꞌdꞌde, a Koronggore ya Insili ya Masala ka anangnga iꞌi a kadu tanno aföönyö tumma niini no.”

33 Aga naguugaara taföönyö tumma no, kagorooꞌbo kasaasa tagirina eege. 34 Illi ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Gamalayiil taga Fariisi, iꞌi a tatalaana ma serïye, a kadu nyeꞌdꞌde tïndhïgï iꞌi koꞌdo, afïkïꞌdö ka la ma kadïïfï ma Yahüüdü, ïkïrï ka tiki a kadafïïnï kuurugu kadu co kürö tikinggi. 35 Ïkïrï ka tiki eene, “Kadu ma Israyil, aaga aadha ka tumma tanno ada ka asaasa talinggo a kadu tanno no. 36 Afïkïꞌdö ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Südas, kete kungngo ümmü eyi yiini kada dhabbu, a kadu tuurna iꞌi keere miya ka egïïsö. Adagiididene a kadu tanyalanjaana kuꞌbu a tumma miini titaalo. 37 Afeꞌde a Yahüüsa ya ma Jaliil ya adele oona ka uuru tanno kadu kadaginni kadu no, a kadu tisi kini keere kadhabbu. Eyi afeꞌde, a kadu na isi kini keere no, tanyalanjaana kuꞌbu. 38 A ꞌbïtïngngö ya ara aꞌa tiki aaga, kadu afa ma tanno aaga fa talinggo a tumma tanno eene, tumma neene ka talaana kadu iini no, kassa ka titaalo kene kada tumma ünꞌdügüngngö. 39 A kene kada tumma ma Masala eege kamiini, taalo aaga ka tarïgï eege, ïïꞌdï aaga tüünï ada tagorooꞌbo ada kuꞌbu nja Masala.”

40 A kadu tamma ka tumma tanno iini. Kadagümmünü kadafïïnï, katabbü eege kuuru eege ka tino kiki eene, kafa talaana kadu ana eere tiya Yasu.

41 A kadafïïnï tunggeene kadhodho, kudumma Masala manangnga eege ka tambaanya dhügürü kudumma eere tiya Yasu. 42 A kadafïïnï taalo kaadha ka talaana kadu ꞌbucca kungngo, ka la ma Masala nja nööꞌdï kalaana kadu kadünügü tumma ma Ïnjïïlï aꞌda Yasu iꞌi ya Almasiihi.

6

Kadu ma linggo no ïïdümmü kafünü eera no

1 Ka naguuru tanno miini no, asa kadalaadene tadhabbu kagusaana ka köje. A Yahüüdü na eema tangga Yünan no, taꞌdigineene keema aꞌda Yahüüdü na eema tangga Ebraniin no küünï töꞌbö ana iiya ma nagüüme tanno eene kuꞌbu taalo kamana eema ma takuri eene ꞌbucca kungngo. 2 Ïkïrï kadafïïnï na adaꞌbaaga kafünü eera no ka tagümmünü kadalaadene öccö kiki eene, “Taalo aꞌdiila ungngo a kadüünï töꞌbö a tumma ma Masala ara ungngo katöödhï kasümünaana eema ma kuri kuꞌbu ünꞌdügüngngö. 3 Nagöre eede aköꞌdö a kadu ka ïïdümmü kafünü eera na ussudene no na adigine a Koronggore tiya Insili ya nja tussu eema, angnga tanangnga linggo no eene. 4 Ara ungngo kadafara ka Masala ungngo tagalaana kadu ka tumma tanno oono.”

5 A tumma na taꞌdiila ka kadalaadene ka oona kümmü Istifanüüs, ya amma ka Masala dhorro ana eedi ya, adigine a Koronggore tiya Insili ya, nja Fïlïbüs nja Brokoros nja Nikanors nja Temon nja Braminas, nja Nikola ya ma Antakiya ya amma ka tumma ma Yahüüdü ya. 6 Köꞌdö ana eege kidha ma kadafïïnï kümmünü iisine kene ka nanggüüdü kafara ka Masala.

7 A tumma na Masala takanyala kuꞌbu, a kadalaadene töꞌdö kadhabbu ka Örsaliim a kaꞌboge tamma ka Yasu kadhabbu.

Tümmü adene na Istifanüüs

8 A türü na Masala tadigi ka Istifanüüs ka oona alinggo eema kefe aleꞌbele eema a kadu tadhere. 9 A kadu ma la ma talaana tiya ana eere aꞌda La ma kasaga na apa kene no, nja kadu ma Keriwan nja kadu ma Iskandariya, nja kadu ma Kilikiya nja kadu ma Asiya ꞌdo, kaꞌbununjaana kuꞌbu nja iini a tumma. 10 A Masala tanangnga türü ma tumma Istifanüüs, a tumma niini tiligi kene kadagiiꞌbi eege. 11 Kafünü kadu öccö kanangnga nïïmö eene aꞌda kiki, “Kaföönyö angnga iꞌi eela Müüsa nja Masala!”

12 Kagirnaana ka kadu ka oona nja kadïïfï nja katalaana ma serïye, kümmü Istifanüüs kaco la ma kadïïfï ma Yahüüdü iini. 13 Köꞌdö a kadu kafünü korokoro ka Istifanüüs ka oona kiki, “Ömöꞌdï ya öödhï ka teela la ma Masala nja tumma serïye tiya Müüsa turi kungngo. 14 Kaföönyö ungngo iini ka tiki aꞌda, Yasu ya ma Nasira ya, ara tagüꞌdügü la ma Masala ya co, aadha kadu ka tumma tanno Masala na Müüsa ka ööꞌdö iini angnga no.”

15 A kadu na emmi nyeꞌdꞌde ka la ma kadïïfï ma Yahüüdü, tassa ka Istifanüüs koꞌdo kasala dhugudha yiini kafeene nja dhugudha ma tadhangga.

7

Tumma na Istifanüüs nja naguugaara ma Yahüüdü

1 Ïkïrï uugaara ma kaꞌboge ka tiki Istifanüüs, “Tumma no ꞌdee ka timinꞌda?”

2 Istifanüüs tapadaga tumma eene iki, “Nagöre eede nja kafaafa ma aꞌa, aaga toodo kede! Masala ma ïdhïndhï mo matele oona a pupa tiya aja Abrahiim kini ka takaleefe ka anya ma Naato Keera aꞌda üfürü co Haran. 3 Miki iini, ‘Ninyi anya müüdü kuꞌbu nja siliga ma oꞌo ara oꞌo ka tunggeene naco anya tammo meede kara tala oꞌo kide mo.’* 4 Ïkïrï Abrahiim ka tinyi anya ma Kaldan kuꞌbu ara kico Haran emmi kide. A pupa tiya iini ka teyi, a Masala taꞌduga iꞌi manangnga ka ꞌbüdhülü tiya ada ka tanna kide ꞌbïtïngngö ya.* 5 Ka uuru tanno miini no, taalo Masala manangnga nïïmö iini ma ꞌbüdhülü tiya taalo makara tarmuna ꞌbamꞌbuugu iini. A Masala tiki iini aꞌda oogo matanangnga ꞌbüdhülü a kadaada ma iini kakarna kide, kudumma Abrahiim üfürü ꞌbiiꞌbala taganna kini.* 6 A Masala tiki iini, ‘Laala yüüdü kara ta kölöge ka anya tammo taalo tanno eene. Eege kara ta kasaga küünï midhi kuꞌbu ana eege a nagürüünü na miya ka egïïsö. 7 Lakiini ara aꞌa tapusu anya ma üünï eege kada kasaga mo, kassa ka tunggeene ka anya tammo iini mo, kööꞌdö tafara kede ka ꞌbuugu tiya.’* 8 A Masala tïkïrï ka timiꞌdi tumma nja Abrahiim, ma taradene meene ka tussu adene iini. Ïkïrï Abrahiim ka teene Ishak atïïmö füngngö ïïdümmü afünü iidoona, eedhe iꞌi. Ishak tara ꞌbiiꞌbala yiini Yaguub, a Yaguub tara kafaafa ma angnga na adaꞌbaaga kafünü eera no.

9 “A kafaafa ma angnga tagagïrïmï Yüüsïf ka tanege ana iꞌi kaco Misiri iini, a Masala taganeene ma taafa kini. 10 A Masala toolona iꞌi ka dhügürü tiya ïnꞌdïlï ya, manangnga tussu eema iini tumma tanno aꞌdiila niini, a Faröön ya uugaara ma Misiri ya, tasaasa iꞌi ümmünü eema iini nyeꞌdꞌde ada uugaara.*

11 “A ïïre tümmü Misiri nyeꞌdꞌde nja anya ma Kanaan, a kuri titaalo a migile taga taalo a kafaafa ma angnga.* 12 Ïkïrï Yaguub ka föönyö aꞌda migile mungngo ka Misiri ya, iꞌi agürünü kafaafa ma angnga ka tino neene na dhidha no. 13 A kini ka kürünü eege afeꞌde, a Yüüsïf tala eyi yiini a nagöre tanno niini, a Faröön tussu kadu na Yüüsïf. 14 A Yüüsïf tagürünü ka pupa tiya iini nja kadu tanno iini nyeꞌdꞌde, na ööꞌdö kadu kiidoona kadaꞌbaaga ana awwa no. 15 A Yaguub töꞌdö ka Misiri, eyi kide nja kafaafa ma angnga nyeꞌdꞌde. 16 Kaꞌduga eege kaco Shakiim katatüꞌbü eege ka la ma oofo tiya Abrahiim ka taana ka laala tiya Hamüür ka Shakiim ana gürüüsï ya.

17 “Ka uuru ma tafiꞌdi tumma na Masala nja Abrahiim, a kadu naaja kakogoona kadhabbu ka Misiri. 18 A kadu tümmü uugaara öccö ka Misiri taalo ussu Yüüsïf. 19 Adagüünï ada kadu naaja kuꞌbu ada kapusu kafaafa ma angnga no ma taꞌbunu eege ka tapüüpü laala ya aleefe tageenedene co, amang kene tafa tefe ka ꞌdï.* 20 Ka naguuru tanno miini no ageenedene Müüsa a ꞌdiila ꞌdo atïïmö nagatereene kiidoona ka ꞌdï tiya pupa tiya iini. 21 Ka kadu ka taanu kini, a ꞌbadaada ma Faröön taꞌduga iꞌi ma tinggiri iꞌi kada ꞌbiiꞌbala tiya oono.* 22 A Müüsa takalaadene ka tussu eema ma Misiri. Ana türü ma teema tumma nja alinggo.

23 “Kini ka ndaguꞌdu nagürüünü a kadu keera ya, ïkïrï ka tunggeene aaco tosso kadu niini ma Israyil. 24 Ïkïrï ka tasala taga Misiri ka abbü taga Israyil akaraka iꞌi keere adagiidi taga Misiri. 25 A Müüsa takiki aꞌda ara nagöre niini tussu aꞌda Masala ma toolona eege, ndama nïïsö tanno iini, lakiini eege taalo kussu. 26 Ka uuru töccö kadu ma Israyil keera kabbü ajeene, adagümmünü eege ma tindinaana eege kuꞌbu. Iki eene, ‘Aaga ꞌdee, aꞌda aaga ka nagöre sa kasaasa tïlï ajeene amana?’

27 “Ömöꞌdï öccö tagürünügü iꞌi keere kini ka oona iki, ‘Mada anangnga oꞌo kada uugaara tiya ïïdï? 28 Nasaasa oꞌo tiidi aꞌa afa müüdü ka tagiidi ta Misiri ka ooso kungngo?’ 29 Ka Müüsa ka föönyö tumma no ya, ïkïrï ka rünö aaco anya ma Midian, adaganna kide kada tajeene adageene laala eera kide.

30 “Kini ka tatïïmö nagürüünü a kadu keera ya, a tadhangga ma Masala tatele oona iini ka ꞌdikinya ka dhïïle ma Siina ka ïssï ka finne ka ndhaaru.* 31 A Müüsa tadhere kini ka tasala ïssï ka finne ka ndhaaru, asigi kide kete amang kini tïjöögö, a Masala tümmünü iꞌi ndama ïssï ka teene, 32 ‘Aꞌa na Masala ma kafaafa ma oꞌo, Masala ma Abrahiim nja Ishak nja Yaguub.’ Ariꞌba tümmü Müüsa taalo aꞌduga rüsü ana eedi ma tassa co.

33 “A Masala tiki iini, ‘Kïrnö egïïde kuꞌbu küdü kuune, kudumma ꞌbüdhülü tiya üüdü ka ꞌdïngnge kide ya ꞌbüdhülü ya insili ya iꞌi ya miini. 34 Aꞌa niji dhügürü ya kadu tanno eede ka Misiri naföönyö fara yeene, nïkïrï aꞌa ka ööꞌdö kuꞌbu ma toolona eege. Aayu nagürünü oꞌo ka Misiri.’

35 “A Müüsa ya kadu tanno iini ka tagaanu kini kiki iini, ‘Mada anangnga oꞌo kada uugaara tiya ïïdï?’ Iꞌi yungngo Masala ka kürünü iꞌi ada uugaara atoolona a türü tanno tadhangga na alanja iini ka ndhaaru no. 36 Unggu kadu kürö ndama Misiri a türü tanno Masala niini ka talinggo eema keefe a kadu ka Misiri nja tadaꞌda ma to ma Dhöyö mo nja dhïïle a nagürüünü a kadu keera. 37 A Müüsa ka eyi tiya iini iki a kadu ma Israyil, ‘Ara Masala sa nangnga neꞌbi aaga a töꞌdö ndama aaga afa ma aꞌa kungngo.’* 38 A Müüsa iꞌi yungngo nja kadu ma Israyil ka dhïïle ungngo ka söödö ma kafaafa ma angnga, nja tadhangga ya ageema nja iini ka ꞌdikinya ma Siina, anangnga tumma ma tefe ka ꞌdï iini ööꞌdö iini angnga.*

39 “Lakiini kafaafa ma angnga kanu kini kitaalo kaföönyö tumma niini, a nanggeedi neene kasaasa tapadaga co Misiri. 40 Kiki a Harüün, ‘Adina namasala kunggeene kaja kidha mo, kudumma ungngo taalo kussu nïïmö ya ümmü Müüsa ya aꞌda iꞌi yungngo öꞌdö ana angnga ndama Misiri.’ 41 Kadadina masala kafeene nja ꞌbileefo kataraana eema iini kadhodho a nïïmö kadadina a nïïsö meene ya. 42 A Masala tümmü eyi yoono eene ka oona mafa kene kafara ka midigi, afa ma tiya ka takirinja ka sorne ma naganeꞌbi,

‘Ka laala ya Israyil! Aaga ꞌdee kara aaga eema aꞌa ka dhïïle kanna

ka nagürüünü tanno kukumu kadu keera no?

43 Uꞌu, lakiini kaꞌduga aaga fangga ma Muluk

a timidigi ma masala tammo Romfan,

namasala yaada kadadina ma tafara kono.

Ara aꞌa tuurugu aaga co kajeene keere ma Babil.’*

44 “A kafaafa ma angnga kaganna fangga eene a tumma ma teema tumma ma Masala kide nja eene ka dhïïle. Afa ma tiya Masala ka tiki iini, aꞌda üünï afa miini ka ijöögö kungngo.* 45 A kafaafa ma angnga taꞌduga fangga ka nïïsö ma Yashu ka ööꞌdö iini nja eene kene ka tamuru ꞌbüdhülü ya kajeene a Masala ka tagasoro eege kene kidha. Fangga maganna kanna ka ꞌbüdhülü idhi uuru na Dawud ka ööꞌdö.* 46 A Masala tasaasa Dawud ma ꞌdiila nja iini, a Dawud tiki oono aꞌda ara iꞌi tarüꞌbünü la a Masala tammo Yaguub.* 47 Lakiini Siliman iꞌi yungngo arüꞌbü la oono.*

48 “Lakiini Masala taalo manna ka naala na arüꞌbü adene ana iisine no, afa ma tiya neꞌbi ka tiraana ya kungngo,

49 ‘Uugaara iki, ꞌBuugu ma temmi tiya eede ka ꞌdotomboꞌdo,

a ꞌbüdhülü ꞌbuugu ma uune tiya eede.

ꞌDï ya faanya iꞌi yungngo ada ka tarüꞌbünü aꞌa?

ꞌBuugu ma taneene yeede iꞌi ïïye?

50 Taalo iisine neede eege kungngo kagalinggo eema ya nyeꞌdꞌde kungngo?’*

51 “Aaga takïdhö ka nanggüüdü a nanggeedi aaga nakïnggïrï no! Kafeene aaga nja kafaafa ma aaga, kaleefe aaga tanu ka Koronggore tiya Masala ya Insili ya.* 52 Kafaafa ma aaga ka küünï tatoroko ana naganeꞌbi kagirina kadu na keema tumma ma töꞌdö na ömöꞌdï tiya adho ka fïïnï yaada ka tümmü iꞌi, aaga tagiidi iꞌi ya. 53 Kaꞌduga aaga tumma na Masala ka kadhangga ka nïïsö aaga sa katitaalo kalinggo iini.”

54 Ka kadu ka föönyö tumma no Istifanüüs no, kagorooꞌbo kadiginigo ka nanggeedi kabbünaana igini neene kini. 55 Lakiini Koronggore ya Insili ya tadigi ka Istifanüüs ka oona, assa co a ꞌdotomboꞌdo asala tïdhïndhï ma Masala, a Yasu ka ꞌdïngnge ka Masala ka nïïsö ma kuri. 56 Istifanüüs tiki, “Niji aꞌa ꞌdotomboꞌdo ka tatanfaꞌda a ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü taꞌdïngnge ka nïïsö ma kuri tanno Masala!”

57 Kafiri koꞌdo keela ka tumma koꞌdꞌdo, kaküdhü iisine, kakoꞌdo kini eege ïnꞌdïlï. 58 Kasisigi iꞌi co kürö ndama anya ma Örsaliim ma tadïïdïrï iꞌi a nïïgïsï. A kadu na adïnï kide no takïrnö enꞌdi eene ka oona, kümmünü ömöꞌdï tiya ana eere aꞌda Sawl ya. 59 Katïïdïrï Istifanüüs a nïïgïsï, ïkïrï ka tümmüneene iki, “Ka Uugaara Yasu, ꞌduga koronggore yeede!” 60 Üürü kuꞌbu adhiya koꞌdꞌdo iki, “Uugaara, fa tümmü eege ka tatoroko tanno kene no.” Kini ka tiraana nggeege ya eyi.

8

Sawl alinggo kadu na amma ka Yasu no

1 A Sawl tagamma ka tiididene tanno Istifanüüs. A kadu ka naguuru tanno miini no, kagalinggo kadu na amma ka Yasu no kakïrïmï eege ka Örsaliim. A kadu na amma ka Yasu no, tarünö kanyalanjaana kuꞌbu nyeꞌdꞌde kungngo, kapadaga co fïïnï ma Yahüüdiya nja Samira. Illi kadafïïnï, eege kungngo kütü ka Örsaliim. 2 A kadu könö na amma ka Masala no, tatüꞌbü Istifanüüs, kadafara iꞌi dhorro. 3 A Sawl tagunggeene ma tagaꞌda kaniisa, öleele ka nööꞌdï ümmü kadu na nagiide no nja iiya amanaga eege ka pabuusu.

Linggo na Yasu kala Samira

4 A kadu na kanyalagaago no, taköleele kadünügü tumma ma Masala co kadu. 5 A Fïlïbüs taꞌbarda aaco anya ma Samira adünügü tumma na Almasiihi co kadu kide. 6 A kadu tagatoodo ka tumma tanno iini ana eedi unggodho, kudumma eene ka taföönyö tumma ma eema keefe yiini ka talinggo a türü tanno Masala ya. 7 Kudumma nagoronggore tanno oroko no ka tamꞌbiri kürö ka kadu ka oona dhabbu kiidhe dhindho. A kadu toolonadene, namügüre dhabbu nja tanno sogoꞌdo no. 8 A kadu ka anya ka oona nyeꞌdꞌde tadhodho kaꞌdeema.

9 A tadegeene inggide ana eere aꞌda Samaan, iꞌi agalinggo eema ya ïdhïndhï ya dhabbu anangnga kadu ma Samira tadhere kini nyeꞌdꞌde kungngo. Aꞌdiniga oona cooꞌdo aꞌda ya iꞌi ya ömöꞌdï tiya ïdhïndhï ya. 10 A kadu nyeꞌdꞌde tisi kini keere, na ïïfï no nja tanno dhiidhi no kiki, “Ömöꞌdï ya türü na Masala, eege kamiini naaja ka tümmünü eege aꞌda tïdhïndhï no.” 11 A kadu tisi kini keere kudumma iini ka amana eege ka tadhere nggeege ꞌbücca a tageene tanno iini no. 12 Kene ka tamma ka tumma tanno Fïlïbüs ka teema tumma ma Ïnjïïlï ma Tauugaara ma Masala nja eere tiya Yasu Almasiihi ya, a kadu na nagiide no nja iiya tagambeesedene. 13 A Samaan tamma ka tumma tanno Yasu adakambeesedene öleele nja Fïlïbüs, adïnö ka eema yiini ka tagalinggo a türü tanno Masala no adhere.

14 A kadafïïnï na kanna ka Örsaliim no taföönyö aꞌda kadu ma Samira tamma ka tumma tanno Yasu. Kïkïrï ka kürünü Bütrüs nja Yühanna kene. 15 A kene ka ndala Samira ya, kadageema nja Masala amang kene taꞌduga Koronggore ya Insili ya. 16 Kudumma iini taalo öꞌdö ka ömöꞌdï töccö ka oona illi eege kakambeesedene ana eere tiya Uugaara Yasu. 17 Bütrüs nja Yühanna kümmünü iisine eene ka nanggüüdü a Koronggore ya Insili ya töꞌdö kene ka oona.

18 A Samaan taasala Masala ka anangnga Koronggore ya Insili ya ana Bütrüs nja Yühanna kümmünü iisine a kadu ka oona ya, ïkïrï ka ꞌduga gürüüsï amana eene. 19 Iki eene, “Aaga anangnga türü no aꞌa meede ka tümmünü iisine neede ka ömöꞌdï ka oona a Koronggore ya Insili töꞌdö kini ka oona!”

20 A Bütrüs tiki iini, “Oꞌo nja gürüüsï tiya yüüdü nyeꞌdꞌde agolo ka ïssï, oꞌo niki kide aꞌda oꞌo natana eema ya Masala ka amana a kadu ya ana gürüüsï. 21 Linggo nïïdï nitaalo nara tosso kide ka linggo tanno nja ungngo, kudumma eedi tiya yüüdü taalo a ꞌdiila nja Masala. 22 Aadha ka tatoroko tanno üüdü no, ara oꞌo ka fara ka Masala amang kono taꞌduga tumma na toroko no küdü ka eedi. 23 Niji oꞌo ka ꞌdiiri afa tokotente a tatoroko timiꞌdi oꞌo dhindho.”

24 A Samaan tapadaga tumma eene iki, “Aaga eema nja Uugaara amang ka tumma tanno tafa tïlï aꞌa ka oona.”

25 Ka Bütrüs nja Yühanna ka tageema tumma ma Uugaara, kïkïrï ka tafada kaco Örsaliim kadünnü tumma ma Ïnjïïlï co kadu ka nadaara ma Samira dhabbu.

Fïlïbüs akambeese taga Habese

26 A tadhangga ma Masala tiki a Fïlïbüs, “Fïkïꞌdö unggeene nasülügü caaꞌbu ka fïïnï tiya öꞌdö ndama Örsaliim ma co Kaza ka dhïïle.” 27 A Fïlïbüs tafïkïꞌdö unggeene, aduna taga Habese adheemu, afa ka almaala tiya uugaara ma Habese ïnꞌdïlï oogo mana eere aꞌda Kantaka mo. Iꞌi agööꞌdö ka Örsaliim ma tafara ka Masala. 28 Kini ka tafada ya, akaka ka karru tammo iini ïïrï ka sorne ma neꞌbi Asaiya. 29 A Koronggore ya Insili ya tiki a Fïlïbüs, “Unggeene naco ka karro tammo kete mo.”

30 A Fïlïbüs tisi kono keere aföönyö ömöꞌdï ka tïïrï sorne ma neꞌbi Asaiya iki iini, “Nussu nïïmö yüüdü ka taföönyö kide ya?”

31 Iki iini, “Ara aꞌa tussu nya aꞌda taalo ömöꞌdï ma tadünügü aꞌa?” Ïkïrï ka tiki a Fïlïbüs aꞌda, “Aaga emmi nja aꞌa.”

32 A tumma niini ka tïïrï ka sorne no,

“Eege kungngo afa dheefele ma tatendhe mo,

afa dhünggü kïꞌdöönö a kadu kateppe musa kono ka oona

taalo akara taafaꞌda nïïnö.

33 Taalo küünï eema ya aꞌdiila ana iꞌi kanyooro eema yiini

kadagüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi,

tefe ka ꞌdï niini kaꞌdugadene ka ꞌbüdhülü, taalo ömöꞌdï ma tambaanya teema tumma ma kadaada miini.”*

34 Ömöꞌdï tiki a Fïlïbüs, “Tirina aꞌa ꞌba neꞌbi ꞌdee iki aꞌda minna a tumma tanno eema tumma ma eyi tiya iini alla tumma ma ömöꞌdï tökönö?” 35 Ïkïrï Fïlïbüs ka tagadünügü tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu no iini alaana iꞌi ka tumma tanno ka sorne no.

36 A kene ka tagunggeene kaala ꞌbuugu ma ꞌbïïdï, ömöꞌdï tiki iini ka tindini Fïlïbüs iki iini, “ꞌBïïdï yungngo, amana iꞌi yungngo ara tafaga aꞌa keere ka tambeesedene?” 37 [A Fïlïbüs tiki iini, “Taalo nïïmö ma tafaga oꞌo keere ka tambeesedene üürü namma oꞌo ana eedi ka teene dhorro.” Ömöꞌdï tiki, “Namma aꞌa aꞌda Yasu Almasiihi ya ꞌBiiꞌbala ma Masala.”]

38 Ïkïrï ka tarïgï karro kaꞌbarda co ꞌbïïdï nja Fïlïbüs, a Fïlïbüs takambeese iꞌi. 39 Kene kööꞌdö koꞌdo ndama ꞌbïïdï ya, a Koronggore ma Masala Uugaara taꞌduga Fïlïbüs, a dheemu taalo asala iꞌi afeꞌde, lakiini unggeene adhodho ka fïïnï. 40 A Fïlïbüs taluna eyi yiini ka Ashdüd, unggeene eema tumma ma Injïïlï co kadu ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde idhi aala Kaiysariya.

9

Saul amma ka fïïnï tiya Yasu

1 A Sawl tütü ka talinggo kadalaadene na Uugaara Yasu ma tagirina eege, unggeene aaco ka uugaara ma kaꞌboge. 2 Asaasa waraga kini ma co naala ma talaana ka Demasak, ma co tümmü kadu na nagiide no nja iiya na amma ka fïïnï tiya Yasu ööꞌdö ana eege ka Örsaliim.

3 A kini ka tunggeene asa takete ka Demasak ya, ïkïrï ꞌdotomboꞌdo karooro ka talimi ka öyeene ada kini ka oona. 4 Ïkïrï ka ꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü, aföönyö ömöꞌdï ka tümmüneene iki iini, “Sawl, Sawl, minna agu oꞌo nalinggo tatoroko ana aꞌa?”

5 A Sawl tiki, “Oꞌo na mada Uugaara?”

A Yasu tapadaga tumma iini iki, “Aꞌa na Yasu yüüdü ka talinggo tatoroko ana iꞌi ya. 6 Fïkïꞌdö ꞌbïtïngngö naco anya kara saga tirina nïïmö yüüdü kara tüünï ya.”

7 A kadu na kunggeene nja Sawl no töödhï, taalo keema, kaföönyö tumma, lakiini taalo kiji ömöꞌdï. 8 A Sawl tafïkïꞌdö ndama ꞌbüdhülü afaꞌda ïïye asa taalo iji nïïmö. A kadu tümmü iꞌi ka nïïsö kümmünü iꞌi ka tino kaco a Demasak iini. 9 Adaganeene a füngngö iidoona taalo iji ꞌbuugu itaalo agu eema itaalo ooye ꞌbïïdï.

10 A tatalaadene ka Demasak ana eere aꞌda Hananiya. A Uugaara Yasu tageema nja iini a kümböödö miki iini, “Hananiya.”

Apadaga tumma iini iki, “Ïï, Uugaara.”

11 Uugaara Yasu tiki iini, “Fïkïꞌdö naco a fïïnï tiya ana eere aꞌda Dhidho ya, naco tindini ömöꞌdï inggide ama Tarsuus ana eere aꞌda Sawl. Ka ꞌdï tiya Yahüüsa inni kide eema nja Masala. 12 Asala ömöꞌdï a kümböödö ana eere aꞌda Hananiya ööꞌdö ümmünü iisine iini ka oona iji ꞌbuugu.”

13 A Hananiya tiki, “Uugaara Yasu, kadu dhabbu kiki aꞌa aꞌda ömöꞌdï agüünï tatoroko a kadu tanno üüdü ka Örsaliim. 14 Iꞌi aꞌduga waraga ka naguugaara ma kaꞌboge, ma töꞌdö kümmü kadu na amma küdü no anangnga eege ka pabuusu.”

15 Uugaara Yasu tiki iini, “Kolo kini kudumma eede ka tagesse iꞌi aaco teema ka tumma neede co kadu tanno kitaalo ka Yahüüdü no nja naguugaara nja kadu ma Israyil. 16 Ara aꞌa tala kini ka ööye, ara tambaanya dhügürü ma linggo ma eere tiya eede.”

17 A Hananiya co ꞌdï anangnga iisine ka Sawl ka üüdü iki, “Örre yeede Sawl, Uugaara Yasu ya adele oona oꞌo ka fïïnï tiya üüdü ka ööꞌdö ndama iini ya iꞌi agürünü aꞌa küdü amang küdü taafaꞌda ïïye natiji ꞌbuugu naꞌduga Koronggore ya Insili ya.” 18 Eema tarooro ka tasuli ndama iini ka ïïye afa mudhangga asala ꞌbuugu adakambeesedene. 19 Ïkïrï ka tagu eema a türü niini tapadaga kini. A Sawl taganna ka Demasak nja kadalaadene füngngö idhilli.

Sawl alaana kadu ka Demasak

20 A Bölis tarooro ka tadünügü eema a kadu ka naala ma talaana aꞌda Yasu ya ꞌBiiꞌbala ma Masala. 21 A kadu na föönyö no tadhere kiki, “Taalo ömöꞌdï ya kalinggo kadu ka Örsaliim kudumma eere tiya Yasu? Iꞌi ya öꞌdö kita ma tümmü kadu na amma ka Yasu ma tunggu eege co naguugaara ma kaꞌboge?” 22 Lakiini Sawl akogoona ma tana türü, anangnga Yahüüdü no kanna ka Demasak no ka tadhere kini ka teema dhorro aꞌda Yasu iꞌi ya Almasiihi.

23 Ka füngngö ka tafijo dhabbu ya ïkïrï Yühanna ka timiꞌdi tumma ma tiidi iꞌi. 24 A tumma no tala iꞌi kafünü kuꞌbu ana iꞌi ka ïnye ma anya ooso kungngo ana uuru meene ka tiidi iꞌi kini kaco kürö. 25 Lakiini kadu niini ka aꞌduga iꞌi ooso kungngo kaꞌdinigi iꞌi caaꞌbu ndama ööye ma arꞌda.

26 Aga Sawl ka öꞌdö ka Örsaliim, asaasa taneene nja kadalaadene ya kariꞌba iini kitaalo kamma kini aꞌda iꞌi ya tatalaadene. 27 Lakiini Barnaba aꞌduga iꞌi ööꞌdö ana iꞌi a kadafïïnï. Adagadünügü tumma eene iki, Sawl ka tino tanno iini iji Uugaara nya, Uugaara tageema nja iini. Adirina eema eene aꞌda Sawl agadünügü tumma co kadu ma Demasak ana eere tiya Uugaara aꞌda taalo riꞌba kini ka eedi.

28 Ïkïrï Sawl ka tunggunaana kuꞌbu nja kadafïïnï ka Örsaliim, eema tumma na Uugaara Yasu aꞌda taalo riꞌba kini ka eedi. 29 Adageema nja Yahüüdü na eema tangga Yünan no, aꞌbununjaana kuꞌbu nja eene lakiini eege kasaasa tiidi iꞌi. 30 A kadalaadene ka ndussu ya, kaꞌduga iꞌi kunggu co Kaiysariya ndama kanna kuurugu iꞌi co Tarsuus. 31 A kaniisa ma Yahüüdiya nja Jaliil nja Samira teema taꞌdiila. Midhi oona kuꞌbu a kadu tadhabbu ka anya a türü tanno Koronggore tiya Insili ya kaneene a riꞌba ma Uugaara.

Bütrüs ungngo ka Lidda

32 A Bütrüs ta kunggeene ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde, alla ööꞌdö ka kadu tanno Masala ka Lidda. 33 Aluna ömöꞌdï inggide a mügüre ana eere aꞌda Inas, ungngo iini ka ꞌbüdhülü nagürüünü ka ïïdümmü kafünü iidoona. 34 A Bütrüs tiki iini, “Inas, Yasu Almasiihi oolona oꞌo. Fïkïꞌdö na nindinaana eema ma füngngö yüüdü kuꞌbu a nïïsö ma oꞌo.” Arooro ka fïkïꞌdö. 35 A kadu ma Lidda nja kadu ma Saroon tadïnö ka eema tiya nyeꞌdꞌde kamma ka Uugaara Yasu.

36 Madatalaadene maganna ka Yaafa mana eere aꞌda Tabiita mana eere tangga Yünan aꞌda Dorkas (aꞌda kosaala) mamana eema a kadu tanno eema kitaalo kene no, ma linggo eema ya aꞌdiila ya. 37 Ka uuru tanno miini no mümmü maara oogo meyi. Kagala oogo ka oona kunggu co la tiya taꞌdoogo ya. 38 A Lidda makete ka Yaafa, a kadalaadene taföönyö aꞌda Bütrüs ungngo ka Lidda kagürünü kadu kini keera kiki iini aꞌda, Ööꞌdö areere afa tadoono kuꞌbu.

39 A Bütrüs tïkïrï ka fïkïꞌdö areere afada nja eene kaco Yaafa, a kene ka ndalaana ya, kïkïrï ka ꞌduga iꞌi kaco la tiya ꞌdoogo ya. Iiya ma nagüüme toreene nja iini kafara kalaala enꞌdi ya Dorkas ka tarꞌdaana yeene kono ka takaleefe ka ꞌdï. 40 A Bütrüs tuurugu kadu kürö ndama la nyeꞌdꞌde, ara katüürü kuꞌbu afara ka Masala. Ïkïrï ka tasala ka oofo ma koꞌdo iki oono, “Tabiita, fïkïꞌdö.” Mïkïrï ka tafaꞌda ïïye, masala Bütrüs mafïkïꞌdö memmi. 41 Ümmü oogo ka nïïsö mafïkïꞌdö. Adagümmünü kadu ma Masala nyeꞌdꞌde nja iiya ma nagüüme anangnga oogo eene ka adïnö. 42 A tumma no tadhala ka Yaafa nyeꞌdꞌde, a kadu tamma ka Uugaara Yasu kadhabbu. 43 A Bütrüs tagünü a füngngö dhabbu ka Yaafa ka ꞌdï tiya ömöꞌdï tiya linggo ödeene ya ana eere aꞌda Samaan ya.

10

Kornolius agümmünü Bütrüs

1 Ömöꞌdï inggide aganna ka Kaiysariya ana eere aꞌda Kornolius, aga uugaara ma nasigira na öꞌdö miya no ma Rööma tanno ana eere aꞌda Tiliyani no. 2 Ariꞌba a Masala nja kadu ma ꞌdï tiya iini, asaasa kadu nyeꞌdꞌde amana eema a kadu na eema katitaalo kene no, afara ka Masala turi.

3 Ïkïrï ka tasala a kümböödö tadhangga ma Masala ana ndanaaya kiidoona amuru ma siiya ka tunggunu kini atümmünü iꞌi, “Ka Kornolius!”

4 Assa kini koꞌdo ka tariꞌba ka oona iki iini, “Niki oꞌo nya ömöꞌdï eede?”

A tadhangga tiki iini, “Ta fara ka Masala nüüdü no nja linggo tanno üüdü na ꞌdiila no, Masala mussu tumma miini. 5 ꞌBïtïngngö agürünü kadu ka Yaafa aꞌda kööꞌdö ana ömöꞌdï tiya ana eere aꞌda Samaan yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Bütrüs ya. 6 Iꞌi yungngo ka ꞌdï tiya ömöꞌdï tiya linggo ka ödeene ana eere aꞌda Samaan, ꞌdï yiini ka tinggini ma to.”

7 Ka tadhangga tiya ageema nja iini ya ka tunggeene, ïkïrï ka tagümmünü kadu na linggo nja iini no keera nja tasigira tiya amma ka Masala ya unggodho. 8 Adirina eema tiya agüünï adene ya nyeꞌdꞌde agürünü eege ka Yaafa.

9 Kene ka tunggeene ligitaka kungngo kasa ndöꞌdö kete ka anya ma Yaafa ya. A Bütrüs tasïrïgï co la koꞌdo ma teema nja Masala uuru ka teene. 10 Ïkïrï ïïre ka tümmü iꞌi asaasa tagu eema. Kene ka tüünï ada eema ma taguri iini ya, eyigi koꞌdo, 11 asala a kümböödö ꞌdotomboꞌdo ka tatafaꞌda, asala nïïmö afeene nja tenꞌdi adhabbu afiꞌdadene ka karama ada egïïsö miini unggunu kuꞌbu ka ꞌbüdhülü. 12 Madigine ana eema ma ꞌbüdhülü ana eema ma erïïdö, nja eema tiya ürneene ya nja uyi ma ꞌdotomboꞌdo. 13 Aföönyö tumma kiki, “Bütrüs, fïkïꞌdö naraana naguri.”

14 A Bütrüs tiki, “Uugaara, taalo aꞌa nagu eema ya toroko ya nja tiya nyoro ya.”

15 A tumma tiki iini afeꞌde, “Nïïmö ya Masala ka talinggo kaꞌdiila ya, fa tiki aꞌda atoroko.” 16 A tumma no tüünïdene tiidoona, a tenꞌdi tarooro ka aꞌdugadene mapadaga ꞌdotomboꞌdo.

17 A Bütrüs tabbü falandaana asanaana eedi kuꞌbu ma eema tiya iini ka tijöögö ya, a kadu na Kornolius ka agürünü eege no kaduna ꞌdï kada ꞌdïngnge ana koꞌdo ka ïnye. 18 Kümmünü kadu kindineene kiki aꞌda, “Samaan ya ana eere aꞌda Bütrüs ya ꞌdee öꞌdö kita?”

19 A Bütrüs tütü ka tesenana eedi kuꞌbu ma eema tiya iini ka tijöögö ya, a Koronggore ya Insili ya tiki iini, “Kadu kungngo kürö ka iidoona kasaasa oꞌo, 20 fïkïꞌdö na caaꞌbu nunggeene nja eene nafa tariꞌba kudumma eede, aꞌa nungngo nagürünü eege.”

21 A Bütrüs töꞌdö kuꞌbu iki a kadu, “Aꞌa nungngo ada katawwa ꞌbuugu ma aꞌa, köꞌdö aaga tiki nya?”

22 A ömöꞌdï tiki, “Köꞌdö ungngo ndama Kornolius ya uugaara ma nasigira. Iꞌi ya ömöꞌdï aꞌdiila ariꞌba a Masala, kadu ma Yahüüdü ïnꞌdïlï kaꞌdiila nja iini. Tadhangga ya insili ya tiki iini aꞌda nööꞌdö ka ꞌdï kita iini, amang kini taföönyö nïïmö yüüdü kara teema ya.” 23 Ïkïrï Bütrüs ka tagümmünü kadu kööꞌdö kada kafala tiya iini.

24 Ïkïrï Bütrüs ka ööꞌdö kita Kornolius ka Kaiysariya, ka taka ka ndaadha. Kaduna Kornolius ka tïndhïgï eege nja kadu tanno iini nja kateefe miini. 25 Aga Bütrüs kaco a ꞌbügöörï, a Kornolius toreene nja iini üürü kuꞌbu kini kidha. 26 A Bütrüs taꞌdiniga iꞌi koꞌdo iki iini, “Fïkïꞌdö, aꞌa na ömöꞌdï afa oꞌo!”

27 Aaco ꞌbügöörï eema nja iini, aduna kadu kadhabbu. 28 A Bütrüs iki eene, “Kussu aaga aꞌda ungngo na Yahüüdü no, taalo ungngo kongoonyo ajeene nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, ungngo taalo kaco nööꞌdï tanno eene, lakiini Masala mala aꞌa aꞌda nafa tümmü kadu öccö katoroko kanyoro. 29 A kadu kada kümmünü aꞌa ya nadheedhe koꞌdo, nïkïrï ka tindini aaga, aaga kümmünü aꞌa amana?”

30 A Kornolius tiki, “Nafara aꞌa ka Masala ka ꞌdï tiya eede, a füngngö ka egïïsö, nümmü tenege ana ndanaaya kiidoona amuru ma siiya, nasala ömöꞌdï kede kidha ana enꞌdi ka oona kada ꞌbassa. 31 Iki aꞌa, ‘Kornolius, maföönyö Masala fara yüüdü mussu eema ya aꞌdiila yüüdü ka talinggo ya. 32 Agürünü kadu ka Yaafa ka ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Samaan ya ana eere aꞌda Bütrüs. Iꞌi yungngo ka ꞌdï tiya ömöꞌdï tiya linggo ka ödeene ana eere aꞌda Samaan, ꞌdï yiini ka tinggini ma to.’ 33 Nïkïrï aꞌa ka kürünü kadu areere, a töꞌdö nüüdü kaꞌdiila. Angnga kungngo ka Masala kidha, ꞌbïtïngngö nyeꞌdꞌde ma aja ka taföönyö nïïmö ya Uugaara ka tiki oꞌo ya.”

34 Ïkïrï Bütrüs ka tiki aꞌda, “ꞌBïtïngngö sa aꞌa tussu aꞌda Masala dhorro ya taalo mümmü ka ömöꞌdï öccö, taalo mambanaana kadu kuꞌbu. 35 Ömöꞌdï ya riꞌba oono ya, üünï eema ya aꞌdiila ya, mamma kini. 36 Kussu aaga aꞌda Masala magürünïïgï a tumma tanno oono mööꞌdö iini a kadu ma Israyil aꞌda keema tumma ma Ïnjïïlï naꞌdiila ma Yasu Almasiihi ma Uugaara ma kadu ïnꞌdïlï ya. 37 Kussu aaga eema ya agalinggo adene ka Yahüüdiya, tata tümꞌbü ka Jaliil ndama tambeese tanno Yühanna ka tagümmüneene iini. 38 Yasu ya ma Nasira ya, Masala manangnga türü ma Koronggore ya Insili ya iini, adaköleele ka naꞌbuugu üünï eema ya aꞌdiila ya, oolona kadu ïnꞌdïlï na türü ma Ebliisi ka tuurunja kene ka oona no, kudumma Masala ka taganeene nja iini.

39 “Ungngo kadïnö ka eema tiya iini ka tagalinggo ya aꞌdiila ya kanaanya ma Yahüüdiya nja Örsaliim kabünnü iꞌi ka saliiꞌbi kada kiidaana. 40 Lakiini Masala manangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ka la ma oofo a füngngö iidoona manangnga iꞌi ka takalaala oona a kadu, 41 taalo adele oona a kadu nyeꞌdꞌde, illi kadu na Masala ka tagesse eege kadhadha no. Ungngo kadïnö kini ungngo taguri nja iini ungngo tagooye nja iini kini ka afïkïꞌdö ka inde. 42 Anangnga tumma ungngo iki aꞌda ungngo tadünügü eema a kadu aꞌda Masala manangnga iꞌi kara tümmü kadu na aaya no nja tanno adïnö no. 43 A naganeꞌbi nyeꞌdꞌde tageema a tumma miini kiki aꞌda, ömöꞌdï ya amma kini ya ara Masala toolona tatoroko kini ana eere tiya iini.”

44 Ka Bütrüs ka aleefe teema kungngo ya ïkïrï Koronggore ya Insili ya ka öꞌdö ka kadu tanno katoodo kini no ka oona nyeꞌdꞌde kungngo. 45 A Yahüüdü na amma ka Yasu no kunggeene nja Bütrüs no tadhere kene kiji Masala ka anangnga Koronggore ya Insili ya a kadu tanno taalo ka Yahüüdü no ka oona afeꞌde. 46 Kudumma eene ka föönyö kene kageema tumma taalo neene kïndhïgï Masala koꞌdo. A Bütrüs tiki, 47 “Koronggore ya Insili ya öꞌdö ka kadu tanno ka oona, afa ma angnga, amada iꞌi yungngo tafaga eege keere ka tambeesedene?” 48 Anangnga eege ka tambeesedene ana eere tiya Yasu Almasiihi, kasaasa iꞌi aꞌda agünü nja eene a füngngö idhilli.

11

Tumma na Bütrüs ka Örsaliim

1 A kadafïïnï nja kadu tanno amma ka Yasu ka Yahüüdiya no taföönyö aꞌda kadu na taalo ka Yahüüdü no kamma ka tumma tanno Masala. 2 Aga Bütrüs ka ööꞌdö ka Örsaliim ya, a Yahüüdü na kamma ka Yasu no teema tatoroko iini kiki iini, 3 “Ninynyo oꞌo ka ꞌdï tiya kadu na taalo karadene no natagu eema nja eene.”

4 A Bütrüs tadirina eema ya agüünï adene ana iꞌi ya iki, 5 “Nageema aꞌa nja Masala ka anya ma Yaafa, nasala eema a kümböödö, nïïmö afeene nja tenꞌdi adhabbu imiꞌdidene ka naꞌdugugini iini ada egïïsö miini, aꞌbardaga kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo idhi ööꞌdö kete. 6 Nasala co niji eema ma erïïdö kide nja eema ma toroko ma dhïïle nja tiya ürneene ya nja uyi. 7 Naföönyö aꞌa tumma ka tiki aꞌa, ‘Ka Bütrüs, fïkïꞌdö naara eema ya naguri.’

8 “Na aꞌa tiki, ‘Taalo aꞌa nasaasa, Uugaara! Kede ka taneene ꞌdo ma ꞌbilli taalo aꞌa nagu nïïmö ya toroko ya nja tiya nyoro ya kede ka nïïnö.’

9 “A tumma töꞌdönja aꞌa ndama ꞌdotomboꞌdo afeꞌde kiki, ‘Nïïmö ya Masala kadagalinggo kaꞌdiila ya, fa tiki aꞌda atoroko.’ 10 Adiridene tiidoona, ïkïrï eema ka tapadaga co ꞌdotomboꞌdo nyeꞌdꞌde.

11 “Ka uuru tanno miini no köꞌdö kadu kiidoona kaꞌdïngnge ana koꞌdo ka ïnye ma ondo ma ꞌdï tiya eede ka tanna kide ya, kagürünüdene ndama Kaiysariya. 12 A Koronggore ya Insili ya tiki aꞌa nunggeene nja eene nafa tümmü rümü. A nagöre na ïïdümmü ka afünü unggodho no tunggeene nja aꞌa ma co Kaiysariya, ungngo co ꞌbügöörï tiya Kornolius. 13 Iki ungngo aꞌda iji iꞌi tadhangga ka ꞌdï kita iini ka ꞌdïngnge iki iini, ‘Kürünü kadu ka Yaafa kaco töꞌdö ana Samaan, ya kadu ka tümmünü iꞌi aꞌda Bütrüs ya. 14 Adünügü tumma müüdü ka toolonadene nja kadu ma ꞌdï tiya üüdü nyeꞌdꞌde kungngo.’

15 “A kede ka ndeema ya, a Koronggore ya Insili ya töꞌdö kene ka oona afa ma tiya iini ka tagööꞌdö kaja ka oona ka dhidha ya. 16 Nagïïgï aꞌa tumma na Uugaara Yasu ka tatiraana no, ‘Yühanna akambeese a ꞌbïïdï illi aaga ara tambeesedene a Koronggore tiya Insili ya.’* 17 Masala ꞌdee kono ka anangnga eema a kadu tanno afa moono ka anangnga angnga kaja ka tamma ka Uugaara Yasu Almasiihi, nggeege ꞌdee aꞌa na mada natakara ka tumma tanno Masala?”

18 Ka kadu ka ndaföönyö tumma na Bütrüs ka tageema no kidhi oona kuꞌbu kïndhïgï Masala koꞌdo kiki, “ꞌBïtïngngö kussu ungngo aꞌda Masala mafa ka kadu na taalo ka Yahüüdü no aꞌda kaadha ka tatoroko tanno eene kööꞌdö ka fïïnï tiya dhorro ya nja fïïnï ma tefe ka ꞌdï.”

Kaniisa ma ka Antakiya mo

19 A kadu na amma ka Yasu kanyalagaago kudumma inde tanno Istifanüüs kunggeene kalla kaco Finikiya nja Kuburus nja Antakiya kitaalo keema tumma ma Yasu co kadu nyeꞌdꞌde illi Yahüüdü unggodho eege. 20 Lakiini kadu könö kungngo eene kama Kuburus nja Keriwan köꞌdö ka Antakiya kadünügü eema a kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, keema ka tumma ma Uugaara Yasu na ꞌdiila no co eene. 21 A Masala taganeene nja eene a kadu dhabbu tamma ka Uugaara Yasu.

22 A kadu ma kaniisa ka Örsaliim no taföönyö tumma no, kïkïrï ka kürünü Barnaba ka Antakiya. 23 A kini kinco asala taꞌdiila ma Masala, a dhodho uuꞌbu eege ka nanggeedi nyeꞌdꞌde ma tidhi oona kuꞌbu ka Uugaara ana eedi dhorro. 24 A Barnaba ömöꞌdï aꞌdiila a adigine a Koronggore tiya Insili ya nja tamma ka Yasu dhorro, a kadu kadhabbu tamma ka Uugaara Yasu.

25 A Barnaba co Tarsuus ma co ndawwa Sawl. 26 A kini ka aluna iꞌi ööꞌdö ka Antakiya iini kaguꞌdu ürüünü unggodho kadagalaana kadu na amma ka Yasu kadhabbu. Eere tananja a kadalaadene ka Antakiya ka dhidha aꞌda na masihiin.

27 Ka naguuru tanno miini no, köꞌdö naganeꞌbi ndama Örsaliim kaco Antakiya. 28 A könö tafïkïꞌdö ana kene ana eere aꞌda Akabüs, a Koronggore ya Insili ya tanangnga türü kini ka oona adageema iki, aꞌda ïïre inggide atoroko, ara taꞌduga ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde. Ïïre ya miini ya agööꞌdö ka ürüünü tiya Kayisar Kalödiyös. 29 A kadalaadene tiki aꞌda ara eege tonsoona eema ka oona ömöꞌdï ya asaasa tanangnga kuꞌbu tamana ma türü tanno iini kagürünïïgï kunggu co nagöre no ka Yahüüdiya. 30 Kadagüünï nggeege, kagürünïïgï ana eema co kadïïfï ma kaniisa nja Sawl nja Barnaba.

12

Bütrüs öꞌdö kürö ndama pabuusu

1 Afïkïꞌdö Uugaara Hirüdüs ka uuru tanno miini no ma talinggo kadu ma kaniisa ꞌdo. 2 Adagiidi Yaguub ya örre tiya Yühanna ya anangnga kadu ka teedhe iꞌi ka eyi a kuluꞌba.* 3 A kini ka tassa ka oona kaꞌdiila ka Yahüüdü, iini ka tagiidi Yaguub ya, ümmü Bütrüs ka uuru ma Taanyara ma Dheedhifi. 4 Kini ka tümmü iꞌi anangnga iꞌi ka pabuusu anangnga nasigira kafa kini kanggïïsö, asaasa tapusu iꞌi kidha ma kadu ka Taanyara ma Tadaꞌda ka Erïïdö kara co kürö.

5 Kini ka tanangnga iꞌi ka pabuusu ya, a kadu ma kaniisa tafara ka Masala turi kudumma iini.

6 Ka ooso tanno Hirüdüs ka asaasa tala iꞌi a kadu no, a Bütrüs tagarigide ka söödö ma nasigira keera adimiꞌdidene ana killi keera aꞌda nasigira könö kanangnga ka ïnye ma pabuusu kafa kide. 7 Amussu kungngo a tadhangga ma Masala tadhe, a ꞌbuugu taꞌdara öyeene ka pabuusu ka teene. Ïkïrï tadhangga ka abbü Bütrüs ka oona iji iꞌi iki iini, “Fïkïꞌdö areere!” A nakilli tasuli kini ka iisine.

8 A tadhangga tiki iini, “Miꞌdi jönnö yüüdü nimiꞌdi egïïde yüüdü.” A Bütrüs tagalinggo nggeege, assa ka tiki iini, “Kïrnï tenꞌdi yüüdü ma kürö mo küdü ka oona nuurna aꞌa keere.” 9 Ïkïrï ka tuurna iꞌi keere kaco kürö, itaalo ussu aꞌda tumma dhorro eege kungngo a tadhangga ka tagüünï, iki kide aꞌda kümböödö. 10 Ataꞌda ka nasigira tanno dhidha no a tanno asigi kide no köꞌdö ka ïnye ma ndaliili tanno afaga co anya no katanfaꞌda unggodho eege kööꞌdö kürö kada kunggeene ka fïïnï a tadhangga tarooro kadheene nja Bütrüs.

11 A Bütrüs tajeene ïïye taꞌdara kini iki, “Sa aꞌa tussu aꞌda Masala magürünü tadhangga, ööꞌdö taꞌduga ka Hirüdüs ka iisine nja tatoroko tanno Yahüüdü ka asaasa tüünï ana aꞌa.”

12 Adakïkï ïïye kuꞌbu, amussu kungngo unggeene aaco kita Mariyom nïïmö ma Yühanna ya kadu ka tümmünü iꞌi aꞌda Murkus ya, aꞌda kadu kungngo ka ꞌbügöörï kadhabbu ka kafara ka Masala. 13 Ïkïrï Bütrüs ka tadhogo ka ïnye na eera no, a ꞌbadaada ma linggo nja eene mo, mana eere aꞌda Rawda ma ööꞌdö tassa kide. 14 Kono ka tussu aꞌda ꞌbugeyi ya Bütrüs iꞌi ya miini, mafanna üüdü areere maco a ꞌbügöörï taalo mafaꞌda ïnye oona kaꞌdiila kono miki eene aꞌda, “Bütrüs ungngo ka ïnye.”

15 Kiki oono, “Taꞌbala ünꞌdügüngngö.” Mütü ka teema tumma noono kiki oono aꞌda, “Tadhangga yiini iꞌi ya miini.”

16 A Bütrüs tütü ka abbü ïnye kidhi kaafaꞌda iini, kene ka taasala iꞌi kadhere. 17 Alaga nïïsö cooꞌdo iki eene aꞌda ka kïꞌdöönö adagadünügü tumma na Masala ka tunggu iꞌi kürö ndama pabuusu no iki eene, “Aaga tirina tumma no a Yaguub* nja kadu tanno aja,” ïkïrï ka ööꞌdö kürö aaco a ꞌbuugu töccö.

18 Ka taka ka ndaadha a riꞌba tümmü nasigira kindini ajeene aꞌda, minna agüünï adene ana Bütrüs? 19 Ïkïrï Hirüdüs ka kürünïïgï aꞌda kööꞌdö ana iꞌi kitaalo kaluna iꞌi, adakindini nasigira anangnga kadu kagirina eege.

Ïkïrï Hirüdüs ka tunggeene ndama Yahüüdiya aco tanna ka Kaiysariya.

Inde na Hirüdüs

20 A Hirüdüs tagorooꞌbo nja kadu ma Suur nja kadu ma Saiyda. Eege ꞌbïtïngngö kimiꞌdi tumma ka unggodho, köꞌdö ka Hirüdüs. Kadhadha kadakilli Bilastos ya alinggo ada Hirüdüs ya, kasaasa taꞌdiila kudumma kuri tiya eene ka ticci töꞌdö ndama anya tammo Uugaara Hirüdüs.

21 Ka uuru tanno iini ka teema nja eene no, ïkïrï ka kïrnï tenꞌdi ma tauugaara iini ka oona emmi ka kööyö ma tauugaara eema nja kadu. 22 A kadu tafiiri kiki, “Tumma na Masala eege kungngo taalo tumma ma ömöꞌdï eege kamiini.” 23 Ïkïrï tadhangga ma Masala ka abbü iꞌi kudumma iini taalo anangnga taꞌdiila a Masala, ïkïrï aꞌdiino ka tatamü iꞌi eyi.

24 A tumma ma Masala tadhala kuꞌbu kadhabbu. 25 Ka Barnaba nja Sawl ka ndatïïmö linggo kafada ndama Örsaliim ya, a Yühanna ya ana eere aꞌda Murkus ya turna eege keere.

13

Barnaba nja Sawl kümmününja ka linggo

1 Akaganna naganeꞌbi ka kaniisa ma Antakiya nja katalaana, Barnaba, nja Shamön ya ana eere aꞌda Nijer, nja Lokios ya ma Keriwan ya, nja Manayiin ya teefe ma Hirüdüs tiya uugaara ya miini ka takadhilli, nja Sawl. 2 Kene ka talinggo ada a Masala kafara kümmü tenege, a Koronggore ya Insili ya tiki eene, “Aaga apa kede ka Barnaba nja Sawl kalinggo linggo neede ka tagümmünü eege iini no.” 3 Kene ka tümmü tenege kafara ka Masala ya. Kümmünü iisine neene eene ka nanggüüdü kuuru eege ka tino.

Barnaba nja Sawl kalaana kadu ka Kuburus

4 A Koronggore ya Insili ya tagürünü eege ka Salükiya ndama kita miini kita kunggeene a mürkabü kaco Kuburus. 5 A kene kaala Salamis ya kadünügü tumma ma Masala a kadu ka naala ma talaana ma Yahüüdü, a Yühanna Murkus takinyi linggo eene ka uuru tanno miini no.*

6 Katunggeene kadaꞌda jazeera ma Kuburus nyeꞌdꞌde munda anya ma Bafos, kaduna tadegeene ma Yahüüdü, ümmü eyi yiini kada naꞌbi akorokoro ana eere aꞌda Bara-Yasu. 7 Iꞌi ya teefe ma ömöꞌdï tiya uugaara ma Rööma ya ma Kuburus ya ana eere aꞌda Sercius Bölis, ömöꞌdï ya miini ya aꞌdara adagümmünü Barnaba nja Bölis iki eene aꞌda keemaga tumma ma Masala co iini. 8 Lakiini tadegeene ya ana eere aꞌda Elimas, afaga eege keere asaasa tafünü iꞌi aꞌda afa tamma ka tumma tanno Yasu. 9 A Koronggore ya Insili ya töꞌdö ka Sawl, ya ana eere afeꞌde aꞌda Bölis ya, assa ka tadegeene koꞌdo. 10 Iki iini, “Ma oꞌo ꞌbiiꞌbala ma Ebliisi no, nanu oꞌo ka eema tiya aꞌdiila ya, eedi yüüdü adigine ana eema tiya toroko nja korokoro! Taalo oꞌo nasaasa taadha ka tagaꞌda fïïnï ma Uugaara ya dhorro ya? 11 Ara nïïsö na Masala sa ka abbü oꞌo, ara takisinsoro taalo oꞌo nara tiji ndanaaya a naguuru.” Eema tarooro ka tarifirifi kini ka ïïye aꞌbaana ꞌbuugu, asaasa ömöꞌdï ma tümmünü iꞌi ka tino.

12 Ka uugaara ka tasala eema ya agalinggo adene ya, amma adakadhere ka talaana tanno.

Bölis nja Barnaba koꞌdo ka Antakiya ka Besidiya

13 A Bölis taka ka mürkabü nja köje ndama Bafos kaco Barga ka Bamfiliya, a Yühanna Murkus tadheene nja eene aco Örsaliim. 14 Illi eege kunggeene ndama Barga ka co Antakiya ka Besidiya, kaco la ma talaana ka uuru ma Saꞌbidi kemmi. 15 Ka ömöꞌdï kanda kïïrï sorne ma serïye nja sorne ma naganeꞌbi ya, a naguugaara ma la ma talaana tagürünü kene kiki, “Nagöre ma ungngo, üürü tumma ma tafünügü koꞌdo kungngo ada, aaga tadirina a kadu.”

16 A Bölis tafïkïꞌdö alaga nïïsö cooꞌdo iki, “Kadu ma Israyil nja kajeene tanno ümmü Masala no, aaga toodo kede. 17 Masala ma kadu ma Israyil magona kafaafa manangnga eege kada dhabbu yeene kadaganna ka Misiri munggu eege kürö ndama anya tammo a türü ma nïïsö tanno oono. 18 Iꞌi aganeene nja eene ka dhïïle adakidhi oona kuꞌbu nja eene a nagürüünü a kadu keera. 19 Magirina kadu ka naanya ka ïïdümmü kafünü eera ka Kanaan manangnga ꞌbüdhülü yeene a kadu tanno oono kakarna kide. 20 Eema ya ꞌdo agalinggo adene a nagürüünü köꞌdö namiya ka egïïsö adaꞌbaaga ka ïïdümmü (450).

“Masala massa kanangnga eege kada naguugaara ma tahükümü eege idhdhi ürüünü tiya neꞌbi Samwiil töꞌdö. 21 Kadarangnga Masala aꞌda mümmünü uugaara ya dhabbu yeene, a Masala tümmünü Sawl ꞌbiiꞌbala ya Kaise eene kada uugaara iꞌi ya siliga tiya Binyamiin, adaganna kada uugaara a nagürüünü kadu keera. 22 Mïkïrï ka tuurugu iꞌi keere ka tauugaara mara kanangnga Dawud kide, miki, ‘Eedi yeede amma ka Dawud ꞌbiiꞌbala ya Yessi dhorro, iꞌi ara talinggo eema yeede ka asaasa ya.’

23 “A Masala tanangnga Yasu ka tageenedene kada ꞌbandaada ma Dawud tatoolona ma kadu ma Israyil afa ma tiya oono ka tageema ya kungngo. 24 Ka Yasu ka tüfürü töꞌdö ya, a Yühanna tageema tumma ma taadha ka tatoroko nja tambeese ma kadu ma Israyil nyeꞌdꞌde. 25 Aga Yühanna ka ndakete ka tatïïmö linggo niini ya ïkïrï ka tiki eene, ‘Kiki aaga kide aꞌda aꞌa ungngo na töꞌdö sa? Taalo aꞌa na ömöꞌdï tiya ada ka tïndhïgï ya. Kaw, iꞌi yungngo ara töꞌdö kede keere, taalo aꞌa natambaanya tinggili meena ma egïïde tiya iini.’

26 “Kadu eede ka laala ya Abrahiim nja kajeene tanno ümmü tumma ma Masala no, magürünïïgï a tumma ma toolona ma angnga. 27 Lakiini kadu ma Örsaliim nja naguugaara tanno eene taalo kussu Yasu, kitaalo kussu tumma ma naganeꞌbi neene kadïïröönö a naguuru ma Saꞌbidi. Kene ka tahükümü Yasu ya, kanangnga tumma na naganeꞌbi ka co ööye miini. 28 Aꞌda taalo kaduna nïïmö ma tiidi iꞌi, kiki a Bilatus ya uugaara ma Rööma ya aꞌda iidi iꞌi. 29 Kene ka ndatïïmö tumma na arigirinja ka nakasorne miini no, kaꞌdinigi iꞌi kuꞌbu ndama saliiꞌbi kunggu iꞌi co la ma oofo. 30 Lakiini Masala miji iꞌi ndama inde. 31 Iꞌi adele oona a kadu a füngngö dhabbu, a kadu tanno ööꞌdö nja iini ndama Jaliil kaco Örsaliim no, a ꞌbïtïngngö eege kungngo keema tumma niini.

32 “Ungngo kadünügü tumma ma Ïnjïïlï aaga na Masala ka takatirna a kafaafa ma angnga no. 33 Masala magalinggo ada angnga no laala tiya eene ya kono ka anangnga Yasu ka tafïkïꞌdö ka inde. Afa ma sorne ma Tüüsü ma nakaaru ma eera mo katiki,

‘Oꞌo na ꞌbiiꞌbala tiya eede,

ka uuru tanno nageene aꞌa oꞌo.’*

34 Masala mafïkïꞌdö iꞌi ka inde, iꞌi taalo asürdö ka la ma oofo afa moono ka takiki aꞌda,

‘Ara aꞌa tanangnga baraka ya insili ya ma timinꞌda aaga yeede ka adirina a Dawud ya.’*

35 Miki ka sorne ma Tüüsü ma Nakaaru,

‘Taalo oꞌo na tafa ka tataꞌdiila tiya üüdü assa ka tasürdö.’*

36 “Lakiini Dawud kini ka ndalinggo tumma na Masala kini ka aleefe ka ꞌdï nyeꞌdꞌde eyi ada tüꞌbüdene ka kafaafa miini kete a tuuꞌda niini tasürdö. 37 Illi ömöꞌdï ya Masala ka fïkïꞌdö iꞌi ka inde ya taalo tuuꞌda niini ka sürdö.

38 “Kadu eede, keemaga ungngo tumma na Masala co aaga ana eere ma Yasu, ara tatoroko naada taꞌdugadene. 39 Ömöꞌdï ya amma ka Yasu ya a toolonadene ka eema tiya tumma tanno Müüsa taalo kambaanya talinggo ya. 40 Aaga adïnö koꞌdo ïïꞌdï tumma na naganeꞌbi kadarigiri no töꞌdö kada.

41 ‘Aaga adïnö kide, aaga no midhi eema no,

aaga dhere aaga taaya,

ara aꞌa talinggo eema ka nagürüünü tanno ada

ya ömöꞌdï sa ka tirina aaga ya

taalo aaga katamma kide.’ ”*

42 Aga Bölis nja Barnaba ka ndöꞌdö kürö ndama la ma talaana ya, a kadu tasaasa aꞌda kööꞌdö teema tumma ma eema tiya ka uuru ma Saꞌbidi tiya unggunu töꞌdö ya. 43 Ka kadu ka ndanyalaga, a Yahüüdü dhabbu nja tanno öꞌdö kada Yahüüdü no turuna Bölis keere nja Barnaba kadageema nja eene kuuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kütü ka türü ma Masala.

44 Aga uuru ma Saꞌbidi ka ndöꞌdö ya, a kadu ma anya tagawaana oona ma taföönyö tumma ma Uugaara Yasu. 45 Aga Yahüüdü ka tasala kadu kadhabbu ya, oona takïrïmï kene keela iꞌi kafaga iꞌi keere ka teema tumma niini.

46 A Bölis nja Barnaba takuru rüsü kapadaga tumma eene, “Ungngo kama tageemaga tumma na Masala co aaga ka dhidha. Lakiini kanu aaga kide aaga tümmü nanggeyi naada aꞌda aaga taalo ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli, ungngo ꞌbïtïngngö ara ungngo co ka kajeene. 47 Kudumma Uugaara ka tiki angnga,

‘Aꞌa nanangnga oꞌo ka öyeene ada kajeene,

ma toolona kadu ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo.’ ”*

48 A kadu ma kajeene taföönyö tumma na Bölis, eege kadhodho kïndhïgï tumma na Uugaara. A kadu na amma ka Masala no nyeꞌdꞌde, kagessedene ma co ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

49 A tumma na Masala kanyala ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde. 50 Illi Yahüüdü kagafünaana naguugaara ma anya küüfünü iiya tammo ïïfï na ariꞌba a Masala no nja kadïïfï ma anya. Kagalinggo Bölis nja Barnaba, kakïrïmï eege kasoro eege ka anya tammo eene. 51 Ïkïrï Bölis nja Barnaba ka tafidhe ndhünggürü eene ka uune kagorooꞌbo nja kadu ma anya kunggeene kaco Ikoniya. 52 A kadu na amma ka Masala no, tadiginigo adhodho nja Koronggore tiya Insili ya.

14

Bölis nja Barnaba köꞌdö ka Ikoniya

1 A Bölis nja Barnaba co la ma talaana ma Yahüüdü katadaada ka Ikoniya, kadageema ka tumma a Yahüüdü nja kadu taalo ka Yahüüdü no kadhabbu, kamma ka tumma ma Uugaara Yasu. 2 A Yahüüdü no anu ka tamma no, takafünü kadu na taalo ka Yahüüdü no, kagaꞌda eege ka nanggüüdü kada diidi ma nagöre tanno eene na amma ka Yasu no. 3 Lakiini Bölis nja Barnaba kütü ka anya kadünügü tumma ma Uugaara Yasu a kadu a rüsü. Uugaara ya miki aꞌda tumma neene katiminꞌda manangnga türü eene ma talinggo eema ma türü nja taleꞌbele eema keefe.

4 A kadu ma anya tasümünü njaana kuꞌbu, kadu no nja Yahüüdü, anno nja na Bölis nja Barnaba kadafïïnï. 5 Yahüüdü nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no nja naguugaara tanno eene, kasaasa tüünï tatoroko ana eege ma tadïïdïrï eege a nïïgïsï. 6 Ka tumma tanno ka tasurugu kene ka iisine ya kïkïrï ka rünö kaco Lestra nja Derba nja naꞌbuugu tiya kete kene ya ka anya ma Ligööniya. 7 Keemaga tumma ma Ïnjïïlï a kadu kanna.

Bölis öꞌdö ka Lestra nja Derba

8 Ömöꞌdï inggide ka Lestra ageenedene kada mügüre, taalo unggeene ꞌdo. 9 Kini ka tatoodo ka Bölis ka teema ya, ïkïrï Bölis ka tagïïrï iꞌi aduna iꞌi amma ana eedi ma toolonadene. 10 A Bölis tiki iini, “Fïkïꞌdö nümmü ꞌbuugu ana uune tanno üüdü nunggeene!” Ïkïrï kafiri koꞌdo unggeene.

11 Ka kadu ka ndasala eema ya Bölis ka tagüünï ya, kiidhe a tumma ma Ligööniya, “Namasala köꞌdö kaja kuꞌbu kafeene nja ömöꞌdï.” 12 Kagona eere a Barnaba aꞌda Masala Siyus, kanangnga eere a Bölis aꞌda Masala Hürmüs kudumma iini ana tumma. 13 A taꞌboge ma Siyus, la ma masala mungngo iini kürö ma anya, öꞌdö a tuli ma naafa nja nagodha anna ka ïnye ma anya asaasa tïrrï eege nja kadu.

14 Ka Barnaba nja Bölis ka taföönyö tumma no ya, köörese enꞌdi kuꞌbu eene ka oona, kaꞌdigaana ka kadu kiidhe kene, 15 “Hööy kadu, minna iꞌi yungngo ada ka talinggo? Ungngo ka kadu afa aaga, köꞌdö ungngo teema ka tumma na ꞌdiila no aaga taadha ka tatoroko tanno, aaga tamma ka Masala ma efe ka ꞌdï mo marüꞌbü ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü nja to nja eema tiya inggide ya nyeꞌdꞌde. 16 Mafa kadu ka nagürüünü ma ꞌbilli ka tagalinggo a fïïnï tiya eene ünꞌdügüngngö. 17 Illi oogo madïnï ka eema yoono ka tagalinggo kaꞌdiila ya, manangnga tomboꞌdo ka ede ada aaga, manangnga eema kaꞌdiila ka uuru miini manangnga eema ma kuri aaga dhabbu a nanggeedi taꞌdiila kada.” 18 A Bölis nja Barnaba kaꞌbuna njaana kuꞌbu nja kadu ma tafaga eege keere ka tïrrï eege kidhi kaadha.

19 A Yahüüdü könö töꞌdö ndama Antakiya nja Ikoniya kada kafünaana kadu ka Bölis, katïïdïrï iꞌi kapügü iꞌi kürö ndama anya kiki kide aꞌda eyi. 20 A kadu na amma ka Yasu no tarügü kini ka oona, afïkïꞌdö aaco anya. Aga taka ka ndaadha ya, kööꞌdö kürö nja Barnaba kaco Derba.

Tapadaga co Antakiya ka Süüriya

21 A Bölis nja Barnaba tagadünügü tumma na Yasu a kadu ka Derba a kadu tamma kadhabbu kafada kapadaga co Lestra. Ndama Lestra kunggeene kaco Ikoniya nja Antakiya ka Besidiya. 22 Kütü kadünügü tumma ma Masala eene kuuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kümmü tumma ma Yasu ana eedi dhorro kiki eene, “Angnga ama co ka tadhügürü na dhabbu no amang kaja co ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo ma Masala.” 23 ꞌBuugu yeene kaco ya kümmünü kadïïfï ka linggo ma kaniisa, kassa ndafara ka Masala kümmü tenege kassa tümmünü eege ka nïïsö tanno Uugaara Yasu yeene ka tamma kini ya.

24 Kunggeene ateera meene kadhe ka anya ma Besidiya koꞌdo kööꞌdö ka Bamfiliya. 25 Kadageema tumma ma Masala ka Barga kassa ka tunggeene kaco Atalia. 26 Ndama kanna kunggeene kadigaala ka to kapadaga co Antakiya ka Süüriya meene ka tagümmünü eege ka nïïsö ma Masala kudumma linggo tanno eene ka tagalinggo ꞌbïtïngngö no, ka tïïmö.

27 Kene kala Antakiya ya, kawagaana kadu ma kaniisa ka oona, eema ya Masala ka tagalinggo nja eene mafaꞌda fïïnï a kadu na taalo ka Yahüüdü no kamma kono. 28 Kagünü dhabbu nja kadalaadene.

15

Temmi ma kadafïïnï nja kadïïfï ka Örsaliim

1 A kadu töꞌdö ndama Yahüüdiya kalaana kadu ma kaniisa kiki eene, “Toolonadene kitaalo illi aaga taradene afa ma tiya Müüsa ya kungngo.” 2 A Bölis nja Barnaba taꞌbununjaana kuꞌbu nja eene kisaana ka oona. Kïkïrï ka tiki a Bölis nja Barnaba nja kadu töccö tindini kadafïïnï nja kadïïfï ka Örsaliim.

3 Aga kadu ma kaniisa ka kürünü eege ya, kadigaala ka Finikiya nja Samira kadünügü tumma ma kadu tanno taalo ka Yahüüdü no katamma ka Yasu, oona taꞌdiila kadu kadhodho. 4 A kene ka ndala Örsaliim, a kadu ma kaniisa kadadaꞌda eege, kadafïïnï nja kadïïfï kene ka tagadünnü eema ya Masala ka tagalinggo ana eege nyeꞌdꞌde. 5 A kadu na amma ka tumma tanno Yasu no naFariisi no tiki aꞌda, “Kadu na taalo ka Yahüüdü no fa kene karadene kümmü tumma ma serïye tiya Müüsa.”

6 A kadafïïnï nja kadïïfï temmi ma tassa ka tumma tanno. 7 Kene ka taꞌbununjaana kuꞌbu a tumma dhabbu ya, a Bütrüs tafïkïꞌdö iki eene, “Nagöre eede, kussu aaga aꞌda ꞌbilli Masala magesse aꞌa kada ka söödö amang ka kadu na taalo ka Yahüüdü no taföönyö tumma ma Ïnjïïlï kamma kide. 8 Masala oogo mussu nanggeedi, mamma kene manangnga Koronggore ya Insili eene afa moono ka anangnga angnga. 9 Taalo kambananjaana kuꞌbu nja angnga. Oogo magala eege ka nanggeedi kene ka tamma kono. 10 Kaꞌbꞌba aaga Masala ka eedi amana aaga tanangnga linggo na ïndhï no a kadalaadene, kafaafa ma angnga nja angnga taalo angnga kambaanya tümmöönö? 11 Kamma angnga aꞌda ara angnga toolonadene a türü tanno Yasu, eege afeꞌde katoolonadene nggeege.”

12 A kadu nyeꞌdꞌde takïꞌdöönö dhore katoodo ka Barnaba nja Bölis kadünügü eema ma türü ya Masala ka tanangnga eege ka talinggo ya ka söödö ma kadu tanno taalo ka Yahüüdü no. 13 Kene ka ndaadha ka tumma ya, Yaguub tiki eene, “Nagöre eede, aaga toodo ka tumma tanno eede. 14 Iki Samaan aaga aꞌda Masala masaasa kadu na taalo ka Yahüüdü no ma kona kadu kene ka söödö kada tanno oono. 15 Tumma no kagoreene nja tumma tanno naganeꞌbi ka sorne ma Masala tiya,

16 ‘Afeꞌde, ara aꞌa tafada nööꞌdö

tarüꞌbü la ya Dawud ya arüdü ya afeꞌde.

Ara aꞌa tarüꞌbünü ka naguudhu miini

naꞌdiniga iꞌi cooꞌdo.

17 A kadu nyeꞌdꞌde co ka Masala

nja kadu na taalo ka Yahüüdü no nyeꞌdꞌde no eede ka tagümmünü eege kada kadu tanno eede no.

A Masala marüꞌbü eema nyeꞌdꞌde oogo mungngo ma eema ꞌdo.

18 Masala manangnga eema ka tussu adene ma ꞌbilli.’*

19 “Tumma neede aꞌda angnga tafa tanangnga iꞌi ka tïndhï a kajeene tanno öꞌdö ka Masala no. 20 Lakiini angnga kara tarigiri ada waraga co eene, angnga tiki eene aꞌda kafa tagu kuri ma tïrrï ma eema ma namasala ya nyoro ya nja füngngö kadhoonyo nja tuuꞌda ma eema tiya amiriꞌdidene ya nja erïïdö. 21 Tumma na Müüsa ka tiki a kadu ma ꞌbilli ka naanya kïïrï ka naala ma talaana ka naguuru ma Saꞌbidi ka anya ka oona ïnꞌdïlï.”

Waraga ma co ka kajeene tanno amma ka Masala no

22 Ïkïrï kadafïïnï nja kadïïfï nja kadu ma kaniisa ꞌdo timiꞌdi tumma ma tümmü kadu keera ma tagürünü eege ka Antakiya nja Barnaba nja Bölis, kïkïrï ka tümmü Yahüüsa yeene ka tümmünü iꞌi aꞌda Barsaba ya nja Siila, kadu na ussudene a kadu tasaasa eege no. 23 Katarigiri waraga kanangnga eene iki,

Kadafïïnï nja kadïïfï nja nagöre tanno ada kunggu ungngo waraga ya co a kadu na taalo ka Yahüüdü na amma ka fïïnï tiya Yasu no ka Antakiya nja Süüriya nja Kilikiya.

Kafaanya aaga.

24 Kaföönyö ungngo aꞌda kadu kinggide köꞌdö kanna aꞌda taalo ungngo ka kürünü eege, kagaꞌda aaga ka nanggüüdü. 25 Ungngo ïnꞌdïlï kimiꞌdi tumma ma tagesse kadu ungngo tagürünü eege kada nja örre ma angnga tiya Barnaba nja Bölis, 26 kadu na üpü nanggeyi neene co kudumma eere tiya Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi. 27 Ungngo tïkïrï ka kürünü Yahüüsa nja Siila aꞌda kadirina aaga a tumma ma nïïnö ma eema tiya ïïdï ka rigiri ya. 28 Ijidene kaꞌdiila a Koronggore tiya Insili nja ungngo aꞌda ungngo tafa tudhu aaga ka oona ana eema tiya ïndhï ya, ma eema ya asaasadene ya. 29 Aaga fa taadha ka kuri ma tïrrï ma eema ma namasala nja erïïdö nja uuꞌda ma nïïmö tiya kamirꞌdidene ya nja taneene ma temelö. Aꞌdiila nja aaga kada kara taadha ka eema tiya. A Masala taneene nja aaga.

30 Kunggeene kaco Antakiya, kadagümmünü kadu na ka kaniisa no kanangnga waraga eene. 31 A kadu takïïröönö kadhodho ka tafünügünja tanno iini. 32 A Siila nja Yahüüsa eege ka eyi tiya eene ka naganeꞌbi kagadünügü eema a kadu ma kaniisa dhabbu ma tuuꞌbu eege ka nanggeedi ka tamma ka Masala. 33 Kene ka tagünü ka Antakiya a kadu tattogo eege ana baraka ma taꞌdiila kaco ka kadu tanno kagürünü eege no. 34 [A Siila tütü kanna, ara Yahüüsa ka tafada unggodho iꞌi.] 35 A Bölis nja Barnaba tütü ka Antakiya, kalaana kadu ka tumma ma Uugaara Yasu nja kadu kungngo eene dhabbu.

Bölis adheene nja Barnaba

36 Kene ka tatïïmö naganuuru kadhilli a Bölis tiki kungngo a Barnaba, “Aayu angnga ndapadaga keere ka naanya tanno aja ka tagalinggo tumma ma Uugaara Yasu kide no angnga tïïrï taneene ma kadu tanno aja kide.” 37 A Barnaba tasaasa Yühanna ya ana eere aꞌda Murkus ya ka tunggeene nja eene, 38 illi Bölis anu kini kico nja eene kudumma iini ka adheene nja eene ka Bamfiliya itaalo agalinggo nja eene. 39 Kaꞌdigineene kadheene, Barnaba taꞌduga Murkus kunggeene a tigaala ka to kaco Kuburus. 40 Ïkïrï Bölis ka aꞌduga Siila kunggeene ka Antakiya a kadu ma kaniisa tattogo eege a taꞌdiila tanno Uugaara Yasu. 41 Kadigaala ka Süüriya nja Kilikiya, keema tumma ma Yasu a kadu ka nakaniisa aꞌda kaneene a türü tanno Yasu dhorro.

16

Timosaws unggeene nja Bölis nja Siila

1 A Bölis töꞌdö ka Derba nja Lestra. A tatalaadene inggide kanna ka Lestra ana eere aꞌda Timosaws, a nïïmö miini ma mada Yahüüdü mümmü tumma ma Yasu dhorro, a pupa yiini taga Yünan. 2 A kadu ma kaniisa ma Lestra nja Ikoniya teema tumma taꞌdiila tanno iini. 3 A Bölis tasaasa taꞌduga iꞌi nja iini, ïkïrï ka teedhe iꞌi kudumma ꞌbuugu tiya eene kaco ya, kadu ma Yahüüdü kussu aꞌda pupa yiini ataga Yünan. 4 Kene ka tunggeene kosso naanya keema ka tumma na kadu ma kaniisa aꞌda kaföönyö tumma na kadafïïnï nja kadïïfï no ka Örsaliim amang kene talinggo iini. 5 A kadu ma kaniisa tümmü tumma na Yasu dhorro ana eedi kafa kide, a kadu tagusunja ka köje a naganuuru.

Tumma na öꞌdönja Bölis ka Tarwas

6 Kadigaala ka anya ma Frajya nja Galatiya, kudumma Koronggore tiya Insili ya kafaga eege keere ka tadünnü tumma ma Yasu ka Asiya. 7 Kene ka ndakete ka Miisiya ya kasaasa co Basiiniya, a Koronggore ya Yasu tafaga eege keere kaco. 8 Kagilaana ka Miisiya kööꞌdö ka Tarwas. 9 Aga ꞌbuugu ka ndooso kungngo ya, a Bölis tasala ömöꞌdï a kümböödö iꞌi taga Makadoniya ka aꞌdïngnge ana koꞌdo ümmünü iꞌi iki, “Aayu ka Makadoniya noolona ungngo!” 10 Aga Bölis ka tasala tumma no ya, ungngo tarooro ka tunggeene ma taco Makadoniya kudumma ïïdï ka tussu aꞌda Masala mümmünü aꞌda ungngo co talaana kadu ka tumma noono kide.

Lidiya mamma ka Yasu

11 Ungngo taka ka mürkabü ka Tarwas ma co Samotrakiya, a taka taadha ungngo co a Niyabulis. 12 Ndama kita miini kita ungngo co Filippi, ka anya ma dhabbu mo ka Makadoniya, ma kadu ma Rööma katümmöönö. Ungngo taganna kide naguuru kadhabbu.

13 A ka uuru ma Saꞌbidi ungngo töꞌdö kürö ungngo co a tinggini ma ri, ungngo tiki kide aꞌda ungngo taduna ꞌbuugu ma Yahüüdü kadeema nja Masala kide, ungngo taduna iiya kemmi, ungngo temmi kene ka oona ungngo tageema nja eene. 14 Aka minggide matoodo kïdï ka tumma, mana eere aꞌda Lidiya ma ma anya Tiyatira, manadene ana enꞌdi ma öödhe mümmü tumma na Masala ana eedi, Uugaara Yasu tafaꞌda oogo ka üüdü ma toodo ka Bölis ka teema. 15 Kono ka tagambeesedene nja kadu ma ꞌdï tiya oono ya, miki ungngo, “Kada ka tussu aꞌda aꞌa namma ka Yasu dhorro ya, aaga öꞌdö ka ꞌdï tiya eede aaga tanna kide.” Matakuuꞌbuna ungngo ka nanggeedi ungngo tamma kono kide.

Bölis nja Siila kungngo ka pabuusu ka Filippi

16 Uuru kinggide kïdï ka tunggunu kafara ka Masala ya, ungngo tïkïrï ka toreene nja aka madasaga ma hatta. Oogo magawaana gürüüsï koona dhabbu, mada hatta mamana ömöꞌdï tiya oono kada tasaga tiya oono ya. 17 Mïkïrï ka toꞌdꞌdo ka Bölis keere nja ungngo, meema koꞌdꞌdo miki aꞌda, “Kadu ma Masala ma koꞌdo mo, eege kungngo kalaala aaga ka fïïnï ma toolonadene.” 18 Malinggo nggeege turi kungngo aꞌdooko atoroko ka Bölis ka oona, ïkïrï ka tassa kono koꞌdo iki a koronggore tiya toroko ya, “Aꞌa niki oꞌo ana eere tiya Yasu Almasiihi aꞌda öꞌdö kürö kono ka oona.” Ïkïrï ka arooro ka ööꞌdö kürö.

19 A kadu tanno oono ka tassa ka almaala kata arumeene itaalo ya, kïkïrï ka tümmü Bölis nja Siila kaco ꞌdadïllö ma serïye ana eege. 20 Kümmünü eege a naguugaara ma anya kiki eene, “Kadu na eera no ka Yahüüdü kassa ööꞌdö tagaꞌda anya maaja. 21 Kalaana kadu a tumma kefe taalo kunggeene nja tumma tanno aja ungngo taalo kalinggo iini ungngo no ma Rööma.” 22 A kadu co kamuli muli ka linggo eege. A naguugaara ma anya tarisinana enꞌdi ka Bölis kuꞌbu nja Siila kanangnga kadu kada abbü eege. 23 Kada abbü eege ꞌdo kanangnga eege ka pabuusu, kïkïrï ka tiki a tasigira ma pabuusu aꞌda afa kene dhorro. 24 Ka ömöꞌdï ma pabuusu ka taföönyö tumma no ya, ïkïrï ka tuuru eege co pabuusu ka teene afinꞌda eege ka ndageeꞌdi amang kene tafa tarünö.

25 A Bölis nja Siila ka ooso ka teene kafara ka Masala, küüwe tüüsü, a kadu na ka pabuusu no tatoodo kene kide. 26 A ꞌbuugu tarooro ka tatïnggïꞌdï dhindho a nagïnyeene ka tatafaꞌda, a nakilli tatinggildhe ka kadu tanno ka pabuusu no nyeꞌdꞌde kungngo. 27 Ömöꞌdï ma pabuusu tajeene ka tarigide asala nagïnyeene ka tafaꞌdanja kuꞌbu, iki kide aꞌda karünö kadu na anna ka pabuusu, ïkïrï ka afanna kuluꞌba asaasa tiidi eyi yiini. 28 A Bölis tiidhe ya koꞌdo iki iini, “Fa tiidi eyi yüüdü. Ungngo ka inggitta nyeꞌdꞌde.”

29 Ïkïrï ömöꞌdï ma pabuusu ka agürünü ka ïssï arünö aco co pabuusu ka teene ïkïrï ka tüürü kuꞌbu ana küüge ka Bölis kidha nja Siila aꞌdeedene ka oona. 30 Ïkïrï ka tuurugu eege kürö iki eene, “Ka kadu eede, ara aꞌa tönynyö amang kede toolonadene?”

31 Kïkïrï ka tiki iini, “Amma ka Uugaara Yasu amang küdü toolonadene nja kadu ma ꞌdï tiya üüdü.” 32 Kada kadünügü tumma ma Uugaara Yasu co iini nja kadu ma ꞌdï tiya iini. 33 Aꞌduga eege ka ooso tanno miini aagala nagoola na inꞌdi no, arooro ka tambeesedene nja kadu ma ꞌdï tiya iini. 34 Aꞌduga eege aco ööꞌdï nja eene anangnga kuri eene adhodho nja kadu ma ööꞌdï tiya iini, kudumma eene ka tamma ka Masala.

35 A taka ka ndaadha ya a naguugaara ma anya tagürünü nasigira kiki eene aꞌda, “Kapa ka kadu tanno eere no.”

36 A ömöꞌdï ma pabuusu tadirina tumma no a Bölis, iki iini aꞌda, “Naguugaara kiki aꞌda, a kadu tapa kada aaga tunggeene, a ꞌbïtïngngö aaga unggeene a taꞌdiila.”

37 A Bölis tiki, “Kabbü ungngo ka kadu kidha aꞌda taalo kageema serïye aꞌda ungngo ka kadu ma Rööma kanangnga ungngo ka pabuusu. A ꞌbïtïngngö kasaasa tapa kide kume kume ünꞌdügüngngö, taalo ungngo katunggeene. Fa kene kööꞌdö tuurugu ungngo kürö.”

38 A nasigira taꞌduga tumma no, kunggu co naguugaara. Kene ka ndussu aꞌda Bölis nja Siila ka ma Rööma, a riꞌba tümmü eege. 39 Kïkïrï ka ööꞌdö kene kiki eene, “Aaga fa kïdï, kussu ungngo aꞌda tatoroko nïïdï eege kamiini.” Kuurugu eege kürö kiki eene aꞌda kunggeene kaco anya tökönö. 40 Kene kööꞌdö kürö ndama pabuusu kunggeene kaco kita Lidiya, kagoreene nja kadu ma kaniisa kuuꞌbu eege ka nanggeedi kïkïrï ka tunggeene.

17

Bölis nja Siila ka Tasalanükï

1 Ka kilaana ka Amifibulis nja Apolinia kööꞌdö ka Tasalanükï, Tasalanükï la ma talaana ma Yahüüdü minggide. 2 Ïkïrï Bölis ka co la ma talaana afa ma tiya iini ka tüünï katadaada ya alaala eege ka sorne ma Masala adageema a naganuuru ma Saꞌbidi kiidoona. 3 Adünügü co eene aꞌda Almasiihi ya Masala ka kürünü iꞌi a töꞌdö ööꞌdö tadhügürü idhi eyi afïkïꞌdö ka inde iki eene aꞌda, “Yasu iꞌi yungngo eede ka teema ka tumma miini co aaga yungngo Almasiihi.” 4 A kadu na Yahüüdü könö tamma kuurna tumma na Bölis keere nja Siila, nja kadu ma Yünan dhabbu na ümmü tumma ma Masala dhorro no, nja iiya ma anya tanno ïïfï no.

5 A Yahüüdü tadigine a kïrïmï, kateefe tawagaana nagaaga ka oona nja kadu ma weerö nja tanno orro tino ünꞌdügüngngö no, kiidhe kalinggo weerö, kaco anya kööꞌdö ka ꞌdï kita Yason köꞌdö tümmü Bölis nja Siila, ma tümmünü eege a kadu. 6 Kitaalo kaduna eege, kïkïrï ka tükkü Yason nja kadu könö na amma ka Yasu no, ma tunggu eege co naguugaara ma anya kiidhe kiki aꞌda, “Kadu kagirnaana kadu ka oona ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde kungngo eege kungngo kita. 7 Eege kafala tanna Yason, eege ꞌdo kanu ka tumma tanno Kayisar, kiki aꞌda, ‘Uugaara öccö inggide ana eere aꞌda Yasu.’ ” 8 A tumma no taguꞌdu eege ka oona ꞌdo nja naguugaara ma anya. 9 Kïkïrï kanangnga Yason nja kadu töccö ka taafa nanggeyi neene kassa ka tapa eene kunggeene.

Bölis nja Siila kungngo ka Beeriya

10 A kadu ma kaniisa tuurugu Bölis nja Siila co Beeriya ooso kungngo. Kene ka aala ya, kaco la ma talaana ma Yahüüdü. 11 A kadu ma Beeriya kaꞌdiila kadagiiꞌbi kadu ma Tasalanükï, kudumma eene ka tagatoodo ka tumma ma Masala a tasaasa ma eedi dhorro kïïrï Sorne a naguuru ma tïïrï eema ya Bölis ka tiki ya a timinꞌda. 12 A Yahüüdü tamma ka tumma tanno eene kadhabbu a nagiide ma Yünan nja iiya tanno ïïfï no kadhabbu.

13 A Yahüüdü ma Tasalanükï tussu aꞌda Bölis anna ka Beeriya alaana kadu ka tumma ma Masala kuurna iꞌi keere kaco tagaꞌda tumma kafünaana kadu kini. 14 A kadu ma kaniisa tïkïrï ka tuurugu Bölis co fïïnï ma to, lakiini Siila nja Timosaws kütü ka Beeriya. 15 A kadu na kunggeene nja Bölis no teefe tattogo iꞌi co Asiina, kïkïrï ka tafada kaco Beeriya, a Bölis tagürünü eege a tumma ka Siila nja Timosaws aꞌda kööꞌdö kini keere areere.

Bölis aganna ka Asiina

16 Ka Bölis ka tïndhïgï Siila nja Timosaws ka Asiina ya, agorooꞌbo kini ka tasala ka eema ma namasala ka anya kadhabbu. 17 Ïkïrï ka taꞌbununjaana kuꞌbu ka la ma talaana nja Yahüüdü nja kadu ma Yünan tanno ariꞌba a Masala no nja kadu tanno iini ka taduna eege ka mansala a naguuru no.

18 A kadu na ussu eema no kinggide kana eere aꞌda Abikooriin nja Rwaakiin kaꞌbununjaana kuꞌbu a tumma nja iini, a kadu könö kungngo eene tiki, “Minna ada tarꞌdaana eema tiya ka asaasa tatiraana?”

A kadu öccö tiki, “Iꞌi eema tumma namasala keefe.” Eege kiki nggeege kudumma Bölis ka teema tumma ma Yasu nja tafïkïꞌdö ka inde.

19 Kïkïrï ka ꞌduga Bölis kaco a ꞌbanya ka ꞌbuugu tiya ana eere aꞌda Ariusbaküüs, kiki iini, “Kasaasa ungngo tussu talaana na issi no üüdü ka ööꞌdö iini no? 20 Kudumma talaana tanno üüdü kefe, ungngo taalo kassumunaana kide, ungngo tasaasa tussu minna iꞌi ya miini ungngo.” 21 A kadu ma Asiina nja kajeene tanno kanna kanna no, koraana tino kuꞌbu ünꞌdügüngngö taalo kalinggo nïïmö, lakiini kaana tumma katoodo kuꞌbu ma tumma tanno aleefe tabbü ꞌdala no.

22 A Bölis tafïkïꞌdö aꞌdïngnge ana koꞌdo ka kadu ka söödö iki eene, “Ka kadu ma Asiina! Niji aaga ka tümmü namasala naada a nanggeedi dhorro. 23 Nakunggunaana aꞌa kuꞌbu ka anya tammo ada nïïrï naala ma masala naada, naduna ꞌbuugu ma tïrrï kömö ada kadakiri kide aꞌda taalo aaga kussu oogo. Oogo mungngo eede ka teema tumma moono aaga. 24 Masala magalinggo ꞌbuugu nyeꞌdꞌde ana eema tiya inggide ya ꞌdo oogo ma Uugaara ma ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo taalo manna ka naala tanno kadu ka türböönö ana iisine no. 25 Taalo angnga kama tamana eema oono, angnga taalo talinggo ada oono ana iisine mitaalo masaasa eema kudumma oono mungngo mamana eema a kadu manangnga tefe ka ꞌdï eene nja teela tanya ana eema nyeꞌdꞌde. 26 Marüꞌbü kadu nyeꞌdꞌde ka ꞌbüdhülü ndama ömöꞌdï unggodho, manangnga ꞌbüdhülü eene nyeꞌdꞌde, madagalinggo ada naganuuru eene, madagalaala eege ka naꞌbuugu meene ka tanna kide. 27 Nggeege ya, kene ka aduna ꞌbuugu moono kaduna oogo, oogo taalo maguꞌbꞌba kaja kuꞌbu. 28 ‘Kefe angnga ka ꞌdï ana oogo, angnga takunggunaana kuꞌbu angnga tefe ꞌdï.’ Afa ma katüüfü tüüsü tiya ada ka takiki, ‘Angnga ka laala tiya oono.’

29 “Kaja kada laala tiya Masala, taalo angnga kama tiki aꞌda Masala magalinggo adene dahaba nja fudda nja nïïgïsï ya adinadene a nïïsö ma ömöꞌdï nja taꞌdara miini. 30 A Masala mafa ka kadu kene ka titaalo kussu oogo mümmünü kadu ka naꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde aꞌda kaadha ka tatoroko kapadaga kono. 31 Uuru kinggide kono ka tagümmü kadu ka ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde ana ömöꞌdï tiya oono ka tümmünü iꞌi aꞌda ööꞌdö tümmü kadu ya, maala a kadu kono ka fïkïꞌdö iꞌi ka inde.”

32 Kene ka föönyö tumma ma tafïkïꞌdö ka inde, a kadu könö kamidhi iꞌi, a könö tiki iini, “Kasaasa ungngo taföönyö tumma ma tafïkïꞌdö ka inde no afeꞌde.” 33 Ïkïrï Bölis ka ööꞌdö kürö unggeene. 34 A kadu könö kamma ka tumma tanno iini kaco iini keere, ömöꞌdï öccö ana eere aꞌda Diyanisos iꞌi ya taga adaya ma Ariusbaküüs, aka ma minggide mana eere aꞌda Damariis a kadu töccö nja eene.

18

Bölis ka Kürünsüs

1 Ndama tiya, ïkïrï Bölis ka tinyi Asiina kuꞌbu aco Kürünsüs. 2 Aduna taga Yahüüdü kide ama Büntüs ana eere aꞌda Akilla aleefe tagunggeene ndama Italiya nja aka tammo iini mana eere aꞌda Berskilla, kudumma Kayisar Kalödiyös ya uugaara ma Rööma ya agasoro Yahüüdü nyeꞌdꞌde aꞌda kunggeene ka Rööma. A Bölis tunggeene ma tassa kene. 3 Adaganeene nja eene adagalinggo nja eene kudumma iini ka talinggo naheema afa meene kungngo. 4 Adagaꞌbununjaana kuꞌbu nja Yahüüdü nja kadu ma Yünan ka naguuru ma Saꞌbidi ka la ma talaana, ma tasaasa eege aꞌda kamma ka tumma tanno iini.

5 Ka Siila nja Timosaws ka ööꞌdö ndama Makadoniya ya, a Bölis taadha ka eema nyeꞌdꞌde ara kanaana ïïye ka tagadünnü tumma ma Masala eemaga co a Yahüüdü aꞌda Yasu iꞌi ya Almasiihi. 6 Kanu ka tumma tanno iini keela iꞌi, ïkïrï ka tafidhi tenꞌdi miini eene, iki eene, “Erïïdö yaada kada ka nanggüüdü, naguꞌbꞌba kada ara aꞌa kunggeene ndama uuru tanno naco kajeene könö.”

7 Unggeene ndama kanna aco ꞌdï tiya ömöꞌdï ya tajeene akete ka la ma talaana ana eere aꞌda Tito Yustus ümmü Masala ana eedi dhorro. 8 A Krisbus ya uugaara ma la ma talaana ya tamma ka Uugaara Yasu, iꞌi nja kadu tiya iini nyeꞌdꞌde kungngo. A kadu ma Kürünsüs kadhabbu taföönyö tumma na Bölis, kamma ka Yasu kakambeesedene.

9 Uugaara tageema nja Bölis ooso kungngo a kümböödö iki iini, “Fa tariꞌba eema! Fa takïꞌdöönö. 10 Aꞌa nja oꞌo, taalo ömöꞌdï a tüünï nïïmö ana oꞌo. Kudumma kadu kungngo eede ka anya tammo kadhabbu.” 11 Adaganna kide ana ürüünü unggodho a nagatereene ka ïïdümmü kafünü unggodho alaana kadu ka tumma ma Masala.

12 A kadu ma Rööma tümmünü Kalion ka tümmü tauugaara ma Akaiya, a Yahüüdü tawagaana ka ꞌbüdhülü kümmü Bölis kaco ka naguugaara iini. 13 Kiki, “Ömöꞌdï ya agaꞌda kadu ka nanggüüdü asaasa eege katümmü tumma ma Masala ka fïïnï tiya diidi ma serïye.”

14 Ïkïrï Bölis ka asaasa teema, a Kalion tiki a Yahüüdü, “Kini ka tatumma tanno toroko no nja eema ma tagaꞌda ꞌbuugu eege kamiini ya ara tagatoodo ka tumma tanno ada natakindinaana kuꞌbu. 15 Üürü tumma eema ma kerꞌde kerꞌde nja tindiri nja nagereene nja tumma ma serïye tanno ada, aaga indinanago unggodho aaga kudumma eede taalo aꞌa nasaasa ta uugaara ma tumma tanno.” 16 Ïkïrï ka tagasoro eege kunggeene. 17 Kümmü Sustanis ya uugaara ma la ma talaana ya eege ïnꞌdïlï kungngo katabbü iꞌi ka Kalion kidha a Kalion tanangnga ïïye eene taalo indineene.

Tapadaga co Antakiya

18 A Bölis taganna ka Kürünsüs dhabbu, a kadu ma kaniisa tattogo. Iꞌi adigaala ka to nja Berskilla nja Akilla ma taco Süüriya. Adagemmedene ka Kankariya, kudumma iini ka timiꞌdi tumma ma Masala. 19 Kene kööꞌdö ka Afosus ka ꞌbuugu ya Bölis ka adheene nja Berskilla Akilla aco la ma talaana eema tumma ma Masala nja Yahüüdü. 20 Kïkïrï ka tiki iini aꞌda agünü nja eene dhabbu, illi iꞌi anu. 21 Lakiini kini ka tunggeene iki eene, “Ka Masala ka tafa kede ara aꞌa tafada.” Ïkïrï ka tunggeene ka Afosus adigaala ka to. 22 Ïkïrï ka taꞌbarda ka Kaiysariya, ndama kanna asïrïgö co Örsaliim ööjülü kadu ma kaniisa, aꞌbarda aco Antakiya. 23 Kini ka tagünü kide idhilli ya, ïkïrï ka tunggeene aco Galatiya nja Frajya ööꞌdö a kadu ma kaniisa ka nanggeedi aꞌda kakardha kuꞌbu dhorro.

Apölös inynyo Afosus inynyo Kürünsüs

24 A taga Yahüüdü inggide ama Iskandariya ana eere aꞌda Apölös, öꞌdö ka Afosus ussu ka tadünnü eema, ussu tumma ma sorne ma Masala dhorro. 25 Akalaana kadu iꞌi ka fïïnï tiya Uugaara adageema tumma kadhabbu dhorro, adageema ma Yasu kaꞌdiila aꞌda ussu tambeese na Yühanna sugi. 26 Kini ka teema ka la ma talaana a rüsü, ïkïrï Berskilla nja Akilla ka föönyö, kïkïrï ka ꞌduga iꞌi kaco ööꞌdï kita eene iini kadagalaana iꞌi ka fïïnï ma Masala tiya dhorro ya.

27 Apölös tasaasa tunggeene aco Akaiya, a kadu ma kaniisa ma Afosus taguuꞌbu iꞌi ka eedi kagürünü iꞌi a waraga ma co tunggu a kadu ma kaniisa ka Akaiya iini aꞌda kamma kini aneene nja eene. A kini ka ndala Akaiya, a taꞌdiila nja kadu tanno amma ka Masala no. 28 Kudumma iini ka tagiiꞌbi Yahüüdü ka kadu kidha a tumma, alaala tumma ka kasorne ma Masala aꞌda Yasu iꞌi Almasiihi.

19

Bölis ungngo ka Afosus

1 Ka Apölös ka taganna ka Kürünsüs ya, a Bölis tunggeene atigaala ka naanya ka söödö ööꞌdö ka Afosus aduna kadalaadene könö kide. 2 Ïkïrï ka tiki eene, “Kada katamma ka Yasu ꞌdee kaꞌduga aaga Koronggore ya Insili ya?”

Kiki iini, “Taalo ungngo kussu aꞌda Koronggore ya Insili ya inggide.”

3 Ïkïrï ka tiki, “A tambeese na mada eege kungngo ada?”

Iki iini, “Tambeese na Yühanna.”

4 A Bölis tiki, “Akambeese Yühanna tambeese ma taadha ka linggo ma eema tiya toroko ya, ageema nja kadu aꞌda kamma ka ömöꞌdï ya töꞌdö kini keere ya iꞌi ya Yasu.” 5 A kene ka taföönyö tumma no ya, kadakambeesedene ana eere tiya Uugaara Yasu. 6 Ka Bölis ka tümmünü iisine kene ka oona ya, a Koronggore ya Insili ya töꞌdö kene ka oona, karooro ka teema tumma taalo neene, keema tumma ma Masala. 7 A kadu kinggide köꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera.

8 A Bölis tïkïrï ka co la ma talaana eema tumma kanna aꞌda taalo riꞌba kini ka eedi, asaasa aꞌda kamma ka tauugaara ma Masala. 9 A kadu öccö tanu kide kamidhi tumma niini keema tatoroko kanu ka fïïnï tiya Yasu kidha ma kadu könö. A Bölis taadha kene ka oona aꞌduga kadalaadene nja iini, adünügü tumma eene turi ka ꞌbuugu ma talaana ya Tiranus. 10 Ütü kadagalinggo nggeege a nagürüünü keera idhi iki a Yahüüdü ma Asiya nja kadu ma Yünan taföönyö tumma na Uugaara Yasu.

Laala ya Sakawa

11 A Masala tanangnga Bölis ka talinggo eema ya ïdhïndhï keefe. 12 A kadu tama namendeeli nja enꞌdi tiya iini kamana a kadu tanno maara no ka oona. A maara talimi kene, a nagoronggore na oroko no taadha kene ka oona. 13 A Yahüüdü könö kunggunaana kuꞌbu kasoro nagoronggore na oroko no, kïkïrï ka asaasa tasoro naganaꞌbu kürö ana eere tiya Uugaara Yasu. Kiki aꞌda, “Ana eere tiya Yasu afa Bölis ka teema iini ya, aꞌa niki aayu kürö.” 14 Uugaara ma kaꞌboge ma Yahüüdü inggide, ana eere aꞌda Sakawa, laala ungngo iini ïïdümmü afünü eera kalinggo eema ya miini ya. 15 A koronggore ya toroko ya tiki eene, “Nussu aꞌa Yasu nussu Bölis aaga ka mada?” 16 Ömöꞌdï ya ana koronggore ya toroko ya takoꞌdo kene atabbü eege adagiiꞌbi eege kïkïrï ka rünö ana oona kada ꞌdöngngönyö a nagööla ka oona.

17 A kadu ma Afosus, Yahüüdü nja kadu ma Yünan taföönyö tumma no nyeꞌdꞌde a riꞌba tümmü eege, eere ya Uugaara Yasu tïdhïndhï. 18 A kadu na amma ka Yasu no töꞌdö kadhabbu kamma ka kadu kidha aꞌda eege kagalinggo eema ya toroko ya. 19 A kadegeene takawagaana ka sorne ka kadu kidha nyeꞌdꞌde kungngo küfü ïssï kide, kadakïneene tamana miini kaduna iꞌi öꞌdö nakajine hamsiin alif.* 20 Nggeege tumma na Uugaara Yasu tanyala ka naꞌbuugu kadhabbu, kinggiridene a türü.

21 Ka eema tiya agüünï adene ka ndatïïmö ya, ïkïrï Bölis ka asaasa tunggeene aco Makadoniya nja Akaiya assa ka tunggeene aco Örsaliim, ïkïrï ka tiki, “Kede ka taala kanna ya ara aꞌa co tassa co Rööma.” 22 Agürünü kadu na akinyi linggo iini no keera, Timosaws nja Arastus ka Makadoniya ara kütü ka Asiya agünü kide.

Tagaꞌda ꞌbuugu ka Afosus

23 A kadu tagaꞌda ajeene ka Afosus ka uuru tanno miini no kudumma fïïnï tiya Uugaara Yasu. 24 Tamodooꞌdo inggide ana eere aꞌda Dimitrios adina eema ma masala ma Artamis ana fudda ma kadu tafara kono. Iꞌi nja kadu tanno iini kanadene nja kadu ana gürüüsï dhabbu. 25 Ïkïrï ka tawagaana kadu na linggo eema nja iini no koona iki eene, “Kussu aaga aꞌda almaala yaaja köꞌdö ndama linggo tanno. 26 Aaga adïnö kide aaga taföönyö ömöꞌdï ya ana eere aꞌda Bölis ya, iꞌi anangnga kadu kadhabbu ka föönyö tumma niini atafaga eege keere kafara ka masala, kalinggo tanno ka Afosus nja Asiya. Iki aꞌda namasala na alinggo adene ana iisine no, taalo Masala dhorro oogo miini. 27 A tumma no ka toroko ꞌdo kara tanangnga kadu ka teema diidi ma angnga. Kara tamidhi la ma masala ma Artamis ma dhabbu mo. Kara tanangnga oogo ka titaalo, oogo mungngo a kadu kafara kono ka Asiya nja ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde.”

28 A kadu ka taföönyö tumma no ya, ïkïrï kagorooꞌbo kiidhe, “Artamis ma Afosus ïdhïndhï!” 29 Amussu kungngo ya, anya nyeꞌdꞌde co kalumuli. A kadu tarefe Kayos nja Arestarkos, eege kama Makadoniya, kunggeene nja Bölis küügü eege kaco ꞌdadïllö ma taꞌbala. 30 A Bölis tasaasa co ka kadu ka teene ka ꞌdadïllö, a kadu ma kaniisa sa faga iꞌi keere ka co. 31 A kadu ma Asiya na ïïfï no eege ka kateefe ma Bölis tagürünü tumma iini aꞌda afa co tarïgï eyi yiini ka tumma tanno, aaco ꞌdadïllö.

32 A kadu nyeꞌdꞌde teema tumma kadhoonyo, aya teema tumma niini kefe aya teema niini unggodho iꞌi, könö taalo kussu nïïmö yeene ka ööꞌdö kide ya. 33 A Yahüüdü tïkïrï ka tuurugu ka Askander ka kadu kidha kiki aꞌda iꞌi ya kalinggo tumma no, ïkïrï ka alaga nïïsö cooꞌdo asaasa teema. 34 Kene ka ndussu aꞌda iꞌi ya taga Yahüüdü ya, eege ïnꞌdïlï kungngo kiidhe a tumma ka unggodho kabbü tageere ꞌdo idhi katafara ndanaaya keera, kene katiidhe kiki aꞌda, “Artamis, Masala ma Afosus! Maguꞌdaana ma ïdhïndhï.”

35 Ömöꞌdï ma anya ya arigiri ya, tanangnga kadu kada mudhudhuli iki, “Ka kadu ma Afosus, kadu ka ꞌbuugu koona ïnꞌdïlï kussu aꞌda anya maaja Afosus oogo mafa ka la ma masala ma dhabbu mo Artamis nja koronggore tiya oono ya aꞌdïnggö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo mo? 36 Taalo ömöꞌdï ma tiki aꞌda katoroko tumma no, aaga idhi oona kuꞌbu aaga taadha ka tatoroko. 37 Aaga köꞌdö a kadu no kita, lakiini eege taalo kanyooro eema ka la ma masala alla keela masala tammo aja. 38 Üürü Dimitrios nja kadu tanno linggo nja iini no, tumma kungngo eene nja kadu, fa kene kaco teema serïye ka naguugaara kidha, ka uuru miini na dhorro no. 39 Üürü tumma kungngo ada afeꞌde, kateemadene ka fïïnï tiya dhorro ya kidha ma naguugaara. 40 Aꞌa niki, ïïꞌdï kadu tapügü tumma kaja ka oona ma tagirnaana kadu koona kalinggo adene ka uuru tanno. A fïïnï ma aja kaꞌdüsünïïgï titaalo.” 41 A kini ka ndageema nggeege ya uuru kadu ka tino.

20

Bölis inynyo Makadoniya nja Akaiya

1 Ka kadu ka ndaadha ka tiidhe a ꞌbuugu tamudhudhuli ka Afosus ya, ïkïrï Bölis ka tagümmünü kadu ma kaniisa adageema nja eene uuꞌbu eege ka eedi ïkïrï ka tattogo eege unggeene aco Makadoniya. 2 Ïkïrï ka tunggeene ka naꞌbuugu eema tumma ma Masala dhabbu nja kadu tanno amma ka Masala no, uuꞌbu eege ka nanggeedi. Ïkïrï ka ööꞌdö ka Akaiya. 3 Adaganna kide a nagatereene kiidoona, a kini ka ndasaasa tadigaala ka to ma taco Süüriya ya, ïkïrï Yahüüdü ka üünï ünggü ma tiidi iꞌi, ïkïrï ka tussu tumma no asaasa tunggeene a fïïnï ma Makadoniya. 4 Iꞌi unggeene nja Subatros ꞌbiiꞌbala ya Berus ya ma Beeriya ya, nja Arestarkos nja Skontos ya ma Tasalanükï ya, nja Kayos ya ma Derba ya, nja Timosaws, nja Tikikos nja Trïfïmöös ya ma anya ma Asiya. 5 Kadhe ungngo kaco Tarwas ka takïndhïgï inggide. 6 Ungngo tunggeene ungngo tadho ka to ndama Filippi ka Taanyara ma Dheedhifi kinynyo kürö, ungngo tagureene nja eene ka Tarwas a füngngö kïïdümmü, ungngo taganna kide a füngngö ka ïïdümmü kafünü eera.

Bölis inynyo Tarwas

7 A ka uuru ma Lahada ooso kungngo ungngo temmi ma takoreene ma kaniisa ïkïrï Bölis ka adünügü tumma ma Masala a kadu, idhi a ꞌbuugu tooso ka teene kudumma iini ka asaasa tunggeene ligitaka kungngo. 8 Kaganna nagalamba ka la ka taꞌdoogo kadhabbu kita ïïdï katemmi kide kita. 9 A tadïmöögö inggide emmi ka ka tinggini ma subaga ma la, ana eere aꞌda Aftikös, ka Bölis ka leefe teema ya, a tarigide taꞌduga iꞌi anyegeꞌde kuꞌbu aꞌdïnggö caaꞌbu ndama kürö ndama la koꞌdo kaꞌdina iꞌi ka teyi. 10 A Bölis taꞌbarda kuꞌbu iti iꞌi kini ka oona, iki eene, “Aaga afa taꞌdeedene ka oona. Iꞌi adïnö!” 11 A Bölis tasïrïgï co la aꞌduga miteene aꞌdüsünü adaguri. Adageema nja kadu a taka taadha ïkïrï ka tunggeene. 12 A kadu töꞌdö a ꞌbiiꞌbala ka adïnö, a nanggeedi neene taꞌbarda kuꞌbu.

Bölis inynyo Miletos

13 Ungngo tunggeene, ungngo co mürkabü, ungngo tunggeene ma co Asos ma co aꞌduga Bölis nja ungngo ndama kanna kudumma iini ka tadirina ungngo no aꞌda iꞌi asaasa tunggeene ana awwa aaco. 14 A kini ka ala ungngo ka Asos ya, ungngo tanangnga iꞌi ka mürkabü ungngo tunggeene ma co Metilina. 15 Ka taka ka taadha, ungngo tunggeene a mürkabü, ungngo töꞌdö ka Kios. A füngngö kanda iidoona ya, ungngo tala kete ma Samos, ungngo töꞌdö ka Milits a füngngö tiya egïïsö ya. 16 Kudumma Bölis ka asaasa tadheedhe ka Afosus koꞌdo kudumma iini taalo asaasa tatoodo kuꞌbu ka Asiya kini ka ꞌdigaana ma taco Örsaliim aꞌda üfürü uuru ma Taanyara ma Koronggore.

Tumma na Bölis nja kadïïfï ma Afosus

17 Ka Bölis ka taganna ka Milits iꞌi agürünü tumma co kadïïfï ma kaniisa ma Afosus. 18 Kene ka ööꞌdö a tumma iini, iki eene, “Kussu aaga aꞌda nakanꞌdeene aꞌa nja aaga ka naganuuru tanno ïnꞌdïlï no, ka uuru tanno eede ka ööꞌdö ka Asiya taꞌbïtïngngö. 19 Nagalinggo aꞌa linggo na Uugaara Yasu ana eedi ka tinsili, taalo nümmü eyi yeede kada nïïmö, nalinggo ada Uugaara Yasu a ꞌbïïdï ka ïïye, ana eema tiya toroko ya Yahüüdü ka tagüünï ana aꞌa ya. 20 Taalo aꞌa nüürü nïïmö öccö keere ma töꞌdö keere a nïïmö aaga, nagalaana aaga ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde kadara co nööꞌdï tanno ada. 21 Nadagadünügü eema a Yahüüdü nja kadu ma Yünan aꞌda kaadha ka eema tiya toroko kamma ka Uugaara yaaja Yasu.

22 “Ka uuru tanno ara co Örsaliim, a Koronggore ya Insili ya ka tuurugu aꞌa co, nitaalo nussu aꞌda ara aꞌa co aduna minna kide. 23 Kudumma Koronggore tiya Insili ya eema nja aꞌa ka naꞌbuugu neede ka taco no aꞌda dhügürü nja naaru ma timiꞌdi aꞌa kïndhïgï aꞌa. 24 Lakiini aꞌa taalo nümmü eyi yeede kada nïïmö tiya aguꞌdaana ïndhï ya, kudumma eede ka asaasa tatïïmö linggo na Uugaara Yasu ka tümmünü aꞌa no, nalaana aꞌa kadu ka tumma ma Ïnjïïlï ma türü tanno Masala.

25 “Nussu aꞌa aꞌda taalo aaga kataasala ka dhugudha tiya eede ndama uuru tanno, aaga neede ka taganeene nja aaga nadageema tumma ma tauugaara ma Masala nja aaga no. 26 Nageema aꞌa tumma nja aaga uuru tanno aꞌda, naguꞌbꞌba aꞌa ka erïïdö ma kadu nyeꞌdꞌde. 27 Nageema tumma ma Masala nja aaga dhabbu nitaalo nüürü nïïmö öccö keere. 28 Aaga adïnö koꞌdo ma nangnga eyi tanno ada, nja kadu tanno a Koronggore tiya Insili ya ka anangnga aaga kafa kene no. Aaga ka katasaana ma kaniisa tammo Masala moono ka taana ana erïïdö tiya oono mo. 29 Nussu aꞌa aꞌda kede ka tunggeene, a kadu öccö tafiri kada ka teene afa needi na taalo kana ꞌbangnga ma kadu no kungngo. 30 A kadu könö kungngo ada ka söödö kadagaꞌda kadu ma kaniisa ka nanggüüdü kïïsïnï eege ka uurna eege keere. 31 Aaga adïnö koꞌdo, aaga agïïgï nagürüünü na iidoona no taalo aꞌa naadha ka teema nja aaga osooso a naguuru a ꞌbïïdï ka ïïye.

32 “Aꞌa ꞌbïtïngngö nümmünü aaga kuꞌbu a Masala nja tumma ma türü tanno Masala, ma tanangnga türü aaga manangnga takarna ka eema ka kadu tanno oolonadene no. 33 Kede ka taneene nja aaga, taalo aꞌa nasaasa gürüüsï nja enꞌdi ka ömöꞌdï ma eyi tiya eede. 34 Kussu aaga tumma meede ka talinggo ana iisine tanno eede nööꞌdö ana eema ma eyi tiya eede nja kadu tanno linggo nja aꞌa no. 35 Turi nageema aꞌa tumma aaga aꞌda angnga takinyi kadu na eema ka titaalo kene no, aaga agïïgï tumma na Uugaara Yasu ka eyi tiya iini ka tiraana aꞌda, ‘Aꞌdiila tamana eema a kadu adagiiꞌbi a tamaana ka kadu.’ ”

36 Aga Bölis ka ndatïïmö tumma niini ya, üürü kuꞌbu nja kadu nyeꞌdꞌde kafara ka Masala. 37 Ïkïrï eege ka tattogo Bölis, kafara eege ïnꞌdïlï a ꞌbïïdï ka ïïye. 38 Nïïmö ya dhorro tanangnga nanggeedi ka toroko kene kagorooꞌbo ya, tumma iini ka tiki eene aꞌda, “Taalo aaga ka tasala ka dhugudha tiya eede afeꞌde.” Kïkïrï ka tattogo iꞌi co mürkabü ka to.

21

Bölis ungngo ka Örsaliim

1 A kïdï ka adheene nja eene, ungngo tapadaga co fïïnï ma Kos ya, a taka taadha ungngo co Rodes ndama kanna ungngo co Batra. 2 Ungngo taluna mürkabü kanna ma tunggeene ma co Finikiya, ungngo taka kide ungngo tunggeene. 3 Kïdï ka ndasala Kuburus ya, ungngo tinyi oogo ndama nïïsö ma küüle, ungngo tapadaga co fïïnï ma Süüriya. Ungngo tapadaga ka Suur, ara kadu kadadhifigi eema kuꞌbu ndama mürkabü. 4 Ungngo taluna kadu na Yasu kanna, ungngo tagünü nja eene füngngö ïïdümmü afünü eera. A Koronggore ya Insili ya tanangnga eege ka tiki a Bölis aꞌda afa tasïrïgï co Örsaliim. 5 Kede ka ndatïïmö taneene nja eene kanna ya, ungngo töꞌdö kürö ungngo tunggeene. Kattogo ungngo eege nyeꞌdꞌde kungngo nja iiya tanno eene nja laala tiya eene, ungngo tüürü kuꞌbu ka tinggini ma to ungngo tafara ka Masala. 6 Kïkïrï ka tattogo ungngo, ungngo taka ka mürkabü kara ka tafada kaco nööꞌdï tanno eene.

7 Ndama Suur ungngo tala Butlmaws, ungngo tööjülü kadu ma kaniisa kide ungngo tïïyü nja eene füngngö unggodho. 8 A taka taadha ungngo tunggeene ungngo co Kaiysariya, ungngo co ꞌdï tiya Fïlïbüs ya alaana kadu ka tumma ma Ïnjïïlï ya iꞌi yungngo a kadu ka tagümmünü eege ka ïïdümmü kafünü eera ma linggo ma kaniisa.* Ungngo taganeene nja iini. 9 A laala ya lömü ya ungngo iini egïïsö, kiji tumma ma Masala. Keemaga tumma ma Masala co a kadu.

10 Kïdï ka ndatïïmö füngngö dhabbu nja eene ya, a neꞌbi inggide ana eere aꞌda Akabüs öꞌdö ndama Yahüüdiya. 11 Öꞌdö ka ꞌdï aꞌduga jönnö ya Bölis afinꞌdi uune niini nja iisine iki, “Koronggore ya Insili ya iki aꞌda, ‘Ömöꞌdï ma jönnö tiya, ara Yahüüdü timiꞌdi iꞌi nggeege ka Örsaliim kümmünü iꞌi a kajeene.’ ”

12 Kïdï ka taföönyö tumma no ya, ungngo nja kadu tanno ïïdï kete no ungngo tageema nja Bölis aꞌda afa tasïrïgï co Örsaliim. 13 Ïkïrï Bölis ka tiki, “Minna agu aaga, aaga tafara aaga tagaꞌda aꞌa ka eedi? Aꞌa taalo namma ma timiꞌdidene sugi, nagala aꞌa kindinaana eyi yeede co teyi ka Örsaliim kudumma eere tiya Uugaara Yasu.” 14 A kïdï ka ndagiꞌdi kini keere ka tumma ya, ïkïrï ungngo ka tiki, “Fa ka tumma tanno Uugaara Yasu kalinggo adene.”

15 Ka naganuuru ka ndatïïmö ya, ungngo tindinaana oona kuꞌbu ungngo tunggeene ma co Örsaliim. 16 A kadu könö ma kaniisa tunggeene nja ungngo ndama Kaiysariya, kateefe tattogo ungngo co ꞌdï tiya Manason ya ma Kuburus ya, iꞌi tatalaadene ya Yasu ma ꞌbilli.

17 Kïdï kaala Örsaliim ya, a kadu ma kaniisa takoreene nja ungngo kadhodho. 18 Ka taka ka ndaadha a Bölis tunggeene nja ungngo ma co kita Yaguub, a kadïïfï ma kaniisa töꞌdö kide nyeꞌdꞌde kungngo. 19 Ïkïrï Bölis ka tööjülü eege adagadünügü eema ya Masala ka anangnga iꞌi ka tagalinggo ada kajeene no. 20 Kene ka taföönyö tumma niini no, kïndhïgï Masala koꞌdo. Kïkïrï ka a Bölis, “Nijöögö oꞌo örre ma angnga, Yahüüdü na alif kadhabbu kamma ka tumma tanno Yasu illi eege ïnꞌdïlï kaguꞌdaana ka nanggeedi ma serïye. 21 Eege kaföönyö aꞌda oꞌo nalaana Yahüüdü na anna ka kajeene ka teene no aꞌda kaadha ka serïye tiya Müüsa. Oꞌo tadünügü eema eene aꞌda kafa tara laala yeene, kafa talinggo ana eema tiya kadaada ma angnga ma ꞌbilli ya. 22 Angnga ꞌbïtïngngö ara ta könynyö? Kudumma eene ka taföönyö aꞌda oꞌo nöꞌdö. 23 Nïïmö yïïdï ka tiki oꞌo aꞌda nalinggo, kadu kungngo ïïdï ka egïïsö kimiꞌdi tumma ma Masala. 24 ꞌDuga eege aaga co taagala oona ka la ma Masala nja eene nanangnga faana ma temme nanggüüdü neene kuꞌbu amang ka kadu tussu nyeꞌdꞌde aꞌda tumma ma oꞌo neene ka taföönyö no taalo katiminꞌda, nunggeene oꞌo ka fïïnï tiya serïye tiya Müüsa afa meene kungngo. 25 A kadu na amma ka Yasu aꞌda taalo ka Yahüüdü no, kunggugu ungngo tumma eene aꞌda kümmü eyi yeene ka kuri ma tïrrï ma eema ma namasala nja erïïdö nja eema tiya kadu kamirꞌdaana ya nja füngngö kadhoonyo.”

26 A Bölis taꞌduga kadu na egïïsö no a taka ka ndaadha, kanangnga nanggeyi neene ka tinsili. Ïkïrï kaco la ma Masala ma tadiri tumma a taꞌboge ma naguuru ma tatïïmö tinsili, amang kene tara eema yeene.

Bölis ümmü adene ka la ma Masala

27 A füngngö ya ïïdümmü afünü eera ya ka ndakete ka tatïïmö ya, a Yahüüdü ma Asiya tasala Bölis ka la ma Masala. Kadagafünaana kadu kini kümmü iꞌi. 28 Kiidhe kiki, “Ka kadu ma Israyil! Aaga akinyi ungngo, ömöꞌdï ya iꞌi yungngo alaana kadu nyeꞌdꞌde ka naꞌbuugu eela kadu ma Israyil nja serïye ya Müüsa nja ꞌbuugu tiya. Nja iini ka ööꞌdö a kadu ma Yünan ka la ma Masala kanyoro ꞌbuugu ya insili ya.” 29 Eege kiki nggeege kudumma eene ka tiji Trïfïmöös ya ma Afosus ya ka tunggeene nja Bölis ka anya, kiki kide aꞌda Bölis aꞌduga iꞌi aco la ma Masala nja iini.

30 Anya co kamuli muli nyeꞌdꞌde, a kadu tagedhe Bölis kümmü iꞌi kasisigi iꞌi co kürö ndama ïnye ma la ma Masala karooro ka teere kide. 31 Kene ka ndasaasa tiidi Bölis ya, ïkïrï uugaara ma nasigira ya dhabbu ya ma Rööma ka taföönyö aꞌda Örsaliim nyeꞌdꞌde kungngo minynyo kamuli muli. 32 Ïkïrï ka kürünü nasigira kööꞌdö kene areere. A kene ka ndasala nasigira nja uugaara tiya eene ya, kïkïrï ka taadha ka baana ma Bölis.

33 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya töꞌdö kini kete iki eene aꞌda kimiꞌdi iꞌi ana killi keera, ïkïrï ka tindini kadu miini aꞌda, “Mada iꞌi ya miini, iꞌi agalinggo minna?” 34 A kadu tambananjaana kuꞌbu a tumma niini, uugaara ma nasigira ya dhabbu ya itaalo ussu tumma niini dhorro, ïkïrï ka tiki a nasigira aꞌda ka üügü Bölis kaco ꞌbuugu tiya eene iini. 35 A kene ka ndala kadhiki, ïkïrï nasigira ka taꞌdiniga iꞌi koꞌdo kudumma kadu katïlï iꞌi ka oona. 36 Kudumma eene ka tagööꞌdö kene keere kiidhe aꞌda, “Aaga iidi iꞌi!”

Bölis ümmü ka eyi tiya iini

37 Ka Bölis ka ndakete kaco a ꞌbuugu ma nasigira ya, ïkïrï ka tiki uugaara ma nasigira ya dhabbu ya, “ꞌBandumma ungngo eede ka asaasa tadirina oꞌo?”

Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tiki iini, “Tara aꞌda nussu oꞌo tangga Yünan? 38 Taalo oꞌo na taga Misiri ya kirnaana ka kadu ka oona kambele, üügü kadu na alif ka egïïsö ma koroꞌbo aco a dhïïle iini?”

39 Ïkïrï Bölis ka tiki, “Aꞌa na taga Yahüüdü nanna aꞌa ka Tarsuus ka Kilikiya anya ma dhabbu mo. Fa kede neema nja kadu.”

40 Ïkïrï ka tapa kini aꞌda eema, ïkïrï Bölis ka ꞌdïngnge ka kadhiki alaga nïïsö koꞌdo a kadu. A ꞌbuugu tamudhudhuli, adageema nja eene a tumma ma Yahüüdü iki eene.

22

1 “Aaga föönyö aaga na kafaafa ma aꞌa no nja nagöre tanno eede, tumma neede ka tadirina aaga ꞌbïtïngngö meede ka tümmöönö ka eyi tiya eede.” 2 Kene ka föönyö iini ka teema tangga Yahüüdü ya, kamusuli kuꞌbu.

Ïkïrï Bölis ka tiki, 3 “Aꞌa na taga Yahüüdü nageenedene aꞌa ka Tarsuus ma Kilikiya, illi aꞌa nasere ka anya tammo. A Gamalayiil akalaana aꞌa ka tumma ma serïye ma kadaada ma angnga ana eedi dhorro nasaasa linggo ma Masala afa tiya ada ka talinggo ꞌbïtïngngö ya. 4 Nadagalinggo kadu na ümmü fïïnï ya na amanaga eege ka inde, kanangnga kadu na nagiide no nja iiya ka pabuusu. 5 Uugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma Yahüüdü nyeꞌdꞌde kadïnö kede. Nama aꞌa tumma kene co nagöre tanno aja ka Demasak, nafada naco kanna ma töꞌdö a kadu ka Örsaliim ma tapusu adene.”

Bölis eema tumma miini ka tamma ka Yasu

(Kadafïïnï 9.1–19; 26.12–18)

6 “Kede ka ndakete ka Demasak, uuru ka teene a ꞌbuugu taꞌdara öyeene kede ka oona a ꞌdotomboꞌdo talimi. 7 Naꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü, naföönyö ömöꞌdï ka tümmünü aꞌa, ‘Sawl, Sawl, minna agu oꞌo nalinggo aꞌa?’

8 “Niki, ‘Oꞌo na mada, Uugaara?’

“Iki, ‘Aꞌa na Yasu ya ma Nasira yüüdü ka talinggo iꞌi ya.’ 9 A kadu na kunggeene nja aꞌa no, kiji töyeene kassa kitaalo kaföönyö tumma na ömöꞌdï ya eema nja aꞌa ya.

10 “Ïkïrï aꞌa ka tiki, ‘Nasaasa aꞌa ka tönynyö ꞌbïtïngngö, Uugaara?’

“Ïkïrï ka tiki aꞌa, ‘Fïkïꞌdö naco Demasak, ara kadu sa kadirina eema oꞌo ma nïïmö tiya üüdü ka talinggo ya.’ 11 Töyeene na limi no kakafa aꞌa ka ïïye taalo niji ꞌbuugu, a kadu na unggeene nja aꞌa no tagümmünü aꞌa ka tino ungngo co Demasak.

12 “Ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Hananiya akümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro, a Yahüüdü na kanna ka Demasak no nyeꞌdꞌde kungngo kadïnö ka taneene tanno iini. 13 Ïkïrï ka ööꞌdö aꞌdïngnge kede kete iki, ‘Örre yeede Sawl, asala ꞌbuugu.’ Ïkïrï aꞌa ka arooro ka tasala ꞌbuugu.

14 “Ïkïrï ka tiki, ‘Masala ma kafaafa ma angnga magesse oꞌo manangnga oꞌo ka tussu fïïnï yoono, nasala taꞌdiila niini, naföönyö tumma niini. 15 Ara oꞌo tadünügü eema yüüdü ka tadïnö kide na oꞌo taföönyö ya co a kadu nyeꞌdꞌde. 16 Minna agu oꞌo ꞌbïtïngngö nadoono kuꞌbu? Fïkïꞌdö nambeesedene, a tatoroko tatanggala küdü ka oona ninsili ana eere tiya iini.’

Masala magürünü Bölis ka kajeene

17 “Nïkïrï aꞌa ka tafada naco Örsaliim. A kede ka ndafara ka Masala ka la ma Masala ya, neyigi koꞌdo. 18 Nïkïrï aꞌa ka tasala Uugaara ka tiki aꞌa, ‘Areere nööꞌdö kürö ndama Örsaliim, kudumma eene taalo kara tamma ka tumma tanno üüdü ka teema ma aꞌa no.’

19 “Nïkïrï aꞌa ka tiki, ‘Ka Uugaara, eege kussu tumma no dhorro, kadakicci co naala ma talaana nümmü kadu na amma ka fïïnï tiya namanaga aꞌa eege ka pabuusu nabbü eege. 20 Ka uuru tanno kadu ka tagiidi Istifanüüs no aꞌda aꞌa ninggide, namma ka inde tanno iini nataafa ka enꞌdi tiya kadu tanno kiidi iꞌi no.’

21 “Ïkïrï Uugaara Yasu ka tiki aꞌa, ‘Aayu ara aꞌa tagürünü oꞌo naco co ꞌbuugu ya a kuꞌbꞌba, a kadu tanno taalo ka Yahüüdü no.’ ”

22 A kadu tagatoodo ka Bölis kini ka ndiri tumma no ya, kïkïrï ka teele ka tumma koꞌdꞌdo, “Aaga kiidi ömöꞌdï ya apa ka anya. Kudumma iini taalo ama tefe ka ꞌdï ꞌdo.” 23 Kïkïrï ka ndiidhe, kapüpügü enꞌdi yeene kasanaana kuraaga cooꞌdo. 24 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tanangnga nasigira ka aꞌduga Bölis kaco ꞌbuugu ma nasigira ka teene ana iꞌi kabbü iꞌi kindini iꞌi aꞌda minna agu Yahüüdü kiidhe kini ka oona afa ma tiya kungngo. 25 Kene kafinꞌdi iꞌi kuꞌbu ma tabbü iꞌi, ïkïrï Bölis ka tiki uugaara ma nasigira ya aꞌdïngnge kini kete ya, “Aꞌdiila kada nggeege maada ka tabbü ömöꞌdï ya taga Rööma aꞌda taalo aaga kageema serïye, aaga taalo tussu nïïmö ya agu iꞌi ya?”

26 Uugaara ma nasigira ka taföönyö tumma no ya, areere aco ka uugaara ma nasigira ya dhabbu ya iki iini, “Ara oꞌo talinggo minna? Ömöꞌdï ya a taga Rööma.”

27 Ïkïrï uugaara ma nasigira ya dhabbu ya ka ööꞌdö ka Bölis iki iini, “Eema nja aꞌa dhorro, oꞌo na taga Rööma?”

A Bölis tiki iini aꞌda, “Ïï.”

28 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tiki iini, “Nafaana aꞌa ana almaala dhabbu amang kede tataga Rööma.”

Ïkïrï Bölis ka tiki iini, “Aꞌa ya, nageenedene aꞌa kide.”

29 A kadu na asaasa takindini iꞌi no, karooro kaadha kini ka oona. A riꞌba tümmü uugaara ma nasigira ya dhabbu ya kini ka ndussu aꞌda iꞌi imiꞌdi Bölis ya taga Rööma ya a nakilli.

Bölis ka kadïïfï ma Yahüüdü kidha

30 Ka taka ka ndaadha a uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tasaasa tussu nïïmö ya anangnga Yahüüdü ka tümmü Bölis ka tumma iini ya, agildhe nakilli iini ka oona, iki a naguugaara ma kaꞌboge nja kadïïfï ma la ma Yahüüdü nyeꞌdꞌde aꞌda kööꞌdö temmi. Ïkïrï ka tapa ka Bölis ööꞌdö kene ka teene.

23

1 A Bölis tassa ka kadu tanno emmi ka la ma kadïïfï ma Yahüüdü iki, “Nagöre eede, naga ꞌdiila aꞌa nja tumma ma Masala ana eedi ka tinsili taꞌbïtïngngö.” 2 A Hananiya ya uugaara ma kaꞌboge ya, ka tiki a kadu na aꞌdïngnge ka Bölis kete no, kabbü Bölis ka nïïnö. 3 Ïkïrï Bölis ka tiki iini, “Ara Masala tabbü oꞌo, oꞌo na ꞌdakala tiya lokoladene kataꞌbassa ya. Nemmi kanna nümmü aꞌa afa ma serïye ka tiki no, namana oꞌo ka abbü adene kaꞌbana koꞌdo nja tumma ma serïye tiya Masala?”

4 A kadu na aꞌdïngnge ka Bölis kete no kiki, “Neela oꞌo uugaara ma kaꞌboge tiya Masala?”

5 Ïkïrï Bölis ka tiki, “Ka kadu eede, taalo aꞌa nakussu aꞌda iꞌi ya uugaara ma kaꞌboge ma Masala, kudumma Sorne ma Masala ka tiki aꞌda, ‘Aaga tafa teela uugaara ma kadu tanno üüdü.’ ”*

6 A Bölis tussu aꞌda kadu könö ka naFariisi öccö ta Sadügiin, ïkïrï ka alneege ka kadu ka teene iki, “Ka kadu, aꞌa na Fariisi ꞌbiiꞌbala ma Fariisi, nümmü adene aꞌa ꞌbïtïngngö kudumma eede ka tamma nussu aꞌda tafïkïꞌdö ma inde ka inggide.”

7 Iki iini ka tirina tumma no, a tumma taꞌbana koꞌdo kene, naFariisi nja Sadügiin kasümününjaana kuꞌbu. 8 Kudumma Sadügiin taalo kamma aꞌda ara kadu tafïkïꞌdö ka inde, kitaalo kamma aꞌda kadhangga kinggide nja nagoronggore, a naFariisi kamma kide nyeꞌdꞌde. 9 A kadu tiidhe koꞌdo, a naFariisi könö na alaana kadu ka tumma ma serïye tiya Masala kaꞌdïngnge koꞌdo kamꞌbana ka tumma kiki, “Taalo ungngo kaduna nïïmö ya toroko ya ka ömöꞌdï tiya. Aminna üürü koronggore alla tadhangga ageema nja iini.”

10 A kadu takardha kuꞌbu taꞌbununjaana kuꞌbu a tumma koꞌdꞌdo a riꞌba tümmü uugaara ma nasigira ya dhabbu ya, ïïꞌdï kadu taresana Bölis kuꞌbu, ïkïrï ka kürünü nasigira aꞌda kaꞌbarda kaco tamuru iꞌi kene ka söödö kunggu iꞌi co ꞌbuugu ma nasigira.

11 Ka ooso töccö Uugaara Yasu ka tatele oona a Bölis, iki iini, “Kardha kuꞌbu! Afa müüdü ka tageema tumma neede ka Örsaliim ya, ara oꞌo teema tumma neede nggeege ka Rööma.”

Ünggü ma tara tiidi Bölis

12 Ka taka ka ndaadha a Yahüüdü timiꞌdi tumma, kanu kagu eema kanu katooye ara eege katiidi Bölis. 13 A kadu na miꞌdi tumma no kadhabbu köꞌdö ukumu kadu keera (40). 14 Kïkïrï ka ööꞌdö ka naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma anya kiki eene, “Kümmü ungngo eedi taalo ungngo katagu eema illi ungngo tiidi Bölis. 15 Aaga kürünü ka uugaara ma nasigira ya dhabbu ya aaga na naguugaara no aaga tiki aꞌda uurugu Bölis aaga, aꞌda aaga asaasa tassa ka nïïmö tiya inggide ya, ara ungngo takadho ka fïïnï ungngo tindinaana oona kuꞌbu ma tiidi iꞌi ka fïïnï ma ta unggunu kada kita.”

16 A moole ma Bölis taföönyö ünggü ma tumma no, ïkïrï ka co ka Bölis ka ꞌbuugu ma nasigira adirina eema iini. 17 Ïkïrï Bölis ka tümmünü uugaara ma nasigira iki iini, “ꞌDuga ꞌbiiꞌbala ya naco tunggu iꞌi co uugaara ma nasigira ya dhabbu ya, kudumma tumma kungngo iini ma co tadirina iini.” 18 A uugaara ma nasigira taꞌduga iꞌi ateefe tunggu iꞌi co uugaara ma nasigira ya dhabbu ya iki iini, “Ömöꞌdï ya ka pabuusu ya, ya ana eere aꞌda Bölis ya agümmünü aꞌa iki aꞌda nöꞌdö a ꞌbiiꞌbala tiya oꞌo, kudumma tumma kungngo iini ma tadirina oꞌo.”

19 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tümmü iꞌi ka nïïsö kasigi keere, ïkïrï ka tindini iꞌi, “Minna inggide, tirina aꞌa?”

20 Iki, “Yahüüdü kimiꞌdi tumma ma tasaasa tiki oꞌo aꞌda nuurugu Bölis kadha ma naguugaara taka kudumma eene ka asaasa tussu nïïmö ya kini ya dhorro. 21 Oꞌo fa tamma kene kide, kudumma kadu kinggide köꞌdö kukumu kadu keera kafünnügü kuꞌbu ana iꞌi, eege kanu kagu eema kanu ka ꞌbïïdï ara eege katiidi Bölis, eege ꞌbïtïngngö kindinaana oona kuꞌbu, kïndhïgï oꞌo.”

22 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tuuru ꞌbiiꞌbala ka tino iki iini, “Fa tiki ömöꞌdï aꞌda nadirina eema aꞌa.”

Bölis öꞌdö ka Uugaara Fileks

23 Uugaara ma nasigira ya dhabbu ya tagümmünü naguugaara ma nasigira keera iki eene, “Aaga ümmünü nasigira na öꞌdö ukumu kadu kadaꞌbaaga (200), a kadu ma naguttu köꞌdö a kukumu kadu kiidoona kaco iisine (70), a kadu ma nakandha töꞌdö a ukumu kadu kadaꞌbaaga (200) ma co Kaiysariya ana ndanaaya ka ïïdümmü kafünü egïïsö ooso kungngo. 24 Aaga tagona muttu a Bölis aka kide aco ka Uugaara Fileks.”

25 Adarigiri waraga unggu co Uugaara Fileks iki iini kide,

26 “Aꞌa na Kalödiyös Lisias nagarigiri waraga a Fileks, ya uugaara ya, nafaanya oꞌo.

27 Yahüüdü kümmü ömöꞌdï ya kasaasa tiidi iꞌi. A kede ka tussu aꞌda iꞌi ya taga Rööma ya, nïkïrï aꞌa ka tareere nja nasigira tanno eede noolona iꞌi. 28 Nasaasa aꞌa tussu nïïmö yeene ka asaasa tümmü iꞌi ka tumma iini ya, nïkïrï aꞌa ka ööꞌdö ana iꞌi ka la ma kadïïfï ma Yahüüdü tiya eene. 29 Nussu aꞌda eege kümmü iꞌi ka tumma ma serïye tiya eene, lakiini tumma no taalo kama tadiidi miini, taalo ama tanangnga iꞌi ka teyi alla anna ka pabuusu. 30 Nïkïrï aꞌa ka föönyö aꞌda eege kïïyü kuꞌbu ana iꞌi ma tiidaana, iꞌi yungngo eede ka tunggugu iꞌi oꞌo ꞌbïtïngngö. Aꞌa tekere nïkïrï ka tiki a kadu tanno ümmü iꞌi no, aꞌda kasigi iꞌi küdü ma tumma tiya eene kadiidi iꞌi kide ya.”

31 A nasigira tagalinggo a tumma tanno uugaara tiya eene, kaꞌduga Bölis ooso kungngo kaco Antibtris. 32 A taka ka ndaadha ya, ïkïrï nasigira na unggeene no ka tafada kaco ꞌbooro, ara kadu ma naguttu kico tattogo iꞌi. 33 A kadu ma naguttu ka ndala Kaiysariya ya, kunggu Bölis co Uugaara Fileks kanangnga waraga iini. 34 Ïkïrï ka takïïröönö indini Bölis ma anya tammo iini ka ööꞌdö ndama iini mo. A kini ka ndussu aꞌda iꞌi ama Kilikiya ya, 35 iki iini, “Ara aꞌa sa kaföönyö tumma a kadu tanno ümmü oꞌo no kene ka töꞌdö.” Ïkïrï ka tiki a nasigira aꞌda kaafa ka Bölis ka ꞌdï tiya Hirüdüs.

24

Yahüüdü kasigi Bölis

1 A füngngö ka ndöꞌdö ïïdümmü ya ïkïrï uugaara ma kaꞌboge Hananiya ka co Kaiysariya nja naguugaara ma anya ökönö, nja ömöꞌdï tiya ümmöönö ka kadu ya ana eere aꞌda Tartullos, kadakasigi Bölis ka Uugaara Fileks. 2 Ka uugaara ka tagümmünü Bölis, ïkïrï Tartullos ka tiki, “Uugaara Fileks, kadu nïïdï kaneene taꞌdiila kudumma oꞌo, nja eema tiya aꞌdiila ya adhabbu ya, kudumma üüdü ka taꞌdara nja tamünügü ungngo koꞌdo. 3 Ungngo ya kamma ungngo ka eema tiya turi nja ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde kungngo a tamana taꞌdiila. 4 Aꞌa taalo nasaasa teema tumma kadhabbu, ungngo kasaasa oꞌo aꞌda natoodo kide a ꞌbandumma idhilli kungngo.

5 “Kaduna ungngo ömöꞌdï ya ka agaꞌda ꞌbuugu, afünaana Yahüüdü ka oona ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde, iꞌi ya uugaara ma kadu tanno uruna Yasu ya ma Nasira ya keere. 6 Iꞌi asaasa tanyoro la ma Masala, yungngo ïïdï ka tagümmü iꞌi. [Ungngo kasaasa tahükümü iꞌi tamana ma serïye tanno aja 7 lakiini uugaara ma nasigira ya dhabbu ya Lisias tamuru iꞌi kïdï ka iisine a rüsü kungngo. 8 Ïkïrï ka tiki a nadiidi tiya iini aꞌda kööꞌdö a tumma tanno eene kasigi iini no oꞌo.] Küdü kara tindini iꞌi ma eema nyeꞌdꞌde ya, ara oꞌo tussu eema yïïdï ka tümmü iꞌi ya nyeꞌdꞌde.”

9 A Yahüüdü tafünügü sïgïrï, anno töꞌdö kiki aꞌda tumma no katiminꞌda.

Bölis ümmünü ka eyi tiya iini ka Fileks kidha

10 Ïkïrï Fileks ka tageꞌde Bölis aꞌda ööꞌdö teema, ïkïrï Bölis ka tiki, “Nussu aꞌa aꞌda oꞌo na uugaara ma anya tammo a nagürüünü kadhabbu, ïkïrï riꞌba taalo kagu aꞌa eede kara tümmöönö ka eyi tiya eede. 11 Afa müüdü ka tussu eema ya ꞌdo, ninyo aꞌa Örsaliim ka linggo ma Masala a füngngö adaꞌbaaga kafünü eera. 12 A Yahüüdü taalo kaduna aꞌa ka naꞌbuugu ka taꞌbununjaana kuꞌbu nja ömöꞌdï ka la ma Masala taalo nagirnaana kadu ka oona ka anya nja naala ma talaana. 13 Eege ya taalo ka takara tadiri nïïmö yeede ka tagalinggo dhorro ya. 14 Lakiini aꞌa namma aꞌda aꞌa nümmü tumma ma Masala tammo kupupa tanno aja ka fïïnï tiya eene ka tümmüneene aꞌda korokoro ya. Aꞌa namma ka tumma ma serïye nja tumma tanno naganeꞌbi ka tageema no ka nakasorne ma Masala no, 15 nïndhïgï Masala afa meene ka tïndhïgï oogo kungngo, kadu nyeꞌdꞌde ka tafïkïꞌdö ka inde nja tanno oroko no nja tanno ꞌdiila no. 16 Aꞌa nindinaana oona neede kuꞌbu na insili ka eedi nja Masala nja kadu.

17 “Naleefe aꞌa töꞌdö eede ka takitaalo a nagürüünü kadhabbu, nööꞌdö ana eema ma tonsoona a kadu tanno eede kita, ara ka ööꞌdö tïrrï. 18 Nagalinggo aꞌa eema ya, kaduna aꞌa ka la ma Masala natïïmö aꞌa linggo ma tanangnga tuuꞌda ka tinsili. Aꞌda kitaalo kadu kadhabbu kide nja aꞌa nitaalo nagirnaana kadu ka oona. 19 Lakiini Yahüüdü könö köꞌdö ndama anya ma Asiya, kene kara taganna kita kidha ma oꞌo ka tagööꞌdö küdü ka tadiri nïïmö yeene ka tasigi aꞌa ka tumma iini ya, üürü eege kussu nïïmö miini. 20 A ꞌbïtïngngö ya fa kene kadirina nïïmö yeene ka aduna aꞌa ka tagalinggo ya, eede ka taꞌdïngnge ka ꞌbuugu ma temmi ma Yahüüdü. 21 Lakiini tumma neede ka tageema kene kidha eede ka ꞌdïngnge, ‘Aaga ümmü aꞌa ka uuru tanno kudumma eede ka tamma aꞌda kadu kara tafïkïꞌdö ka inde.’ ”

22 A Fileks illi ka tagussu fïïnï ya Yasu, ïkïrï ka tanyalaana kadu kuꞌbu iki, “Ka Lisiya uugaara ma nasigira ya dhabbu ya ka töꞌdö kita ya aꞌa sa ööꞌdö tassa ka tumma tanno ada no.” 23 Ïkïrï ka tiki a uugaara ma nasigira aꞌda kafa ka Bölis, afa tafaga iꞌi keere ka teema nja kadu tanno ticci tassa kini no nja kateefe miini ma takinyi linggo iini no.

Bölis öꞌdö ka Uugaara Fileks kidha nja Trusilla

24 Kene ka tagünü a füngngö idhilli kungngo ya, ïkïrï Fileks ka ööꞌdö nja aka tammo iini madaga Yahüüdü mo, mana eere aꞌda Trusilla, atümmünü Bölis atoodo ka tumma tanno iini no ma tamma ka Yasu Almasiihi no. 25 Aga Bölis ka ndageema tumma ma taꞌdiila ma nanggeedi nja tümmü eyi nja tahükümü ma Masala kara töꞌdö no, a riꞌba tümmü Fileks iki iini, “Unggeene ꞌbïtïngngö ya ara sa ka tümmünü oꞌo taka öccö afeꞌde kede ka tasaasa.” 26 A Fileks tïndhïgï Bölis aꞌda agona gürüüsï iini, ümmünaana iꞌi ꞌbucca kungngo eema nja iini.

27 Aga nagürüünü ka ndöꞌdö keera ya a Borkios Fïstös tagala ka ꞌbuugu tiya iini. A Fileks tasaasa Yahüüdü aꞌda kaꞌdiila nja iini, ïkïrï ka afa ka Bölis ütü ka pabuusu.

25

Bölis unggu tumma niini co Kayisar

1 Aga Fïstös ka ööꞌdö ka anya ma Yahüüdiya ya atïïmö füngngö iidoona ka Kaiysariya, unggeene ndama Kaiysariya asïrïgö co Örsaliim. 2 A naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma Yahüüdü tagadünügü eema ya Bölis ka tagalinggo ya. Kindini Fïstös 3 aꞌda aꞌduga Bölis unggu iꞌi co Örsaliim, kudumma eene kasaasa tïïyü kuꞌbu ana iꞌi ka fïïnï ma tiidi iꞌi. 4 A Fïstös tiki, “Ara Bölis tütü ka pabuusu ka Kaiysariya, kudumma eede ka co kanna ereere. 5 Aaga fa ka naguugaara tanno ada kaco ka Kaiysariya nja aꞌa, ümmü ömöꞌdï ya agalinggo nïïmö ya toroko ya, ka tiraana.”

6 Ka Fïstös taganeene a füngngö ïïdümmü afünü iidoona alla füngngö adaꞌbaaga, unggeene asülügü co Kaiysariya, ka taka ka taadha ïkïrï ka temmi ka ꞌbuugu ma serïye, iki aꞌda agööꞌdö ana Bölis. 7 Aga Bölis ka ndöꞌdö ya, a Yahüüdü no öꞌdö ndama Örsaliim no tarügü kini ka oona, kafünaana kini ana eema dhabbu kitaalo kaduna nïïmö kini atoroko iini ka tagalinggo.

8 A Bölis tinggili tumma no kini ka eyi iki, “Taalo aꞌa nagalinggo nïïmö ya toroko ya ana Serïye tiya Yahüüdü nitaalo aꞌa nagüünï nïïmö ya toroko ya ka la ma Masala nitaalo nadirina tumma na toroko no ka uugaara ma Rööma ya ka oona ꞌdo.”

9 A Fïstös tasaasa taꞌdiila nja Yahüüdü, ïkïrï ka tiki a Bölis, “Nasaasa oꞌo co Örsaliim naco teema serïye kide kidha ma tumma tanno?”

10 A Bölis tiki, “Aꞌa naꞌdïngnge ka ꞌbuugu ma serïye tiya uugaara ma Rööma Kayisar, nara tahükümüdene ka serïye tiya kita. Nussu oꞌo tumma nyeꞌdꞌde aꞌda aꞌa taalo nagalinggo nïïmö ya toroko ya ana Yahüüdü. 11 Üürü nagalinggo aꞌa nïïmö ya toroko ya ma tiidi aꞌa, taalo aꞌa nanu ka teyi. Üürü tumma neene ka teema taalo ka timinꞌda ya, taalo ömöꞌdï ma tümmü aꞌa ümmünü a Yahüüdü. Ara aꞌa tunggu serïye yeede co uugaara ma Rööma.”

12 A Fïstös tageema nja kadu tanno iini unggodho eege ïkïrï ka tapadaga tumma a Bölis, “Nunggu serïye yüüdü co uugaara ma Rööma.”

Bölis inynyo ka Uugaara Agriiba kidha nja Barniki

13 A füngngö kinco akürö idhilli kungngo ya, Uugaara Agriiba nja Barniki töꞌdö ka Kaiysariya köꞌdö tööjülü Fïstös. 14 Kene ka tagünü nja eene dhabbu ya, ïkïrï Fïstös ka tirina tumma serïye ya Bölis Uugaara Agriiba iki iini, “Ömöꞌdï inggide a Fileks ka tinyi iꞌi ka pabuusu. 15 Kede ka ööꞌdö ka Örsaliim a naguugaara ma kaꞌboge nja naguugaara ma Yahüüdü tasigi iꞌi kede kiki aꞌda nümmünü iꞌi ka inde. 16 Nïkïrï aꞌa ka tiki eene, ‘Tafiigi mungngo kada kadu ma Rööma taalo angnga kümmü ömöꞌdï ünꞌdügüngngö aꞌda taalo öꞌdö ka kadu tanno asigi iꞌi no kidha, illi kaföönyö nïïmö yiini ka tagalinggo kussu iini ya.’ 17 A kene ka ööꞌdö kita nja aꞌa narooro kaco a ꞌbuugu ma serïye nitaalo nadoono kuꞌbu a tumma ma tasigi, ka taka ka ndaadha nïkïrï ka tiki a kadu aꞌda kööꞌdö ana iꞌi. 18 A kadu na ümmü iꞌi no tageema tumma neene kitaalo kadiri nïïmö ya toroko ya ma tahükümü iꞌi iini ya, na aꞌa tiki kide aꞌda kadiri nïïmö yeede ka asaasa ya. 19 Tumma kungngo eene nja iini kaꞌbununjaana kuꞌbu ma Masala tammo eene, ma ömöꞌdï inggide ana eere aꞌda Yasu akeyi, illi Bölis iki aꞌda adïnö. 20 Nïkïrï aꞌa ka ndabbü falandaana, nïkïrï ka tindini Bölis niki iini, üürü asaasa co teema serïye yiini ka Örsaliim. 21 Lakiini Bölis unggu tumma niini co uugaara ya dhabbu ya Kayisar, aꞌda assa kide. Yungngo eede ka tiki aꞌda ütü ka pabuusu kita nassa ka tuurugu iꞌi co Kayisar.”

22 Ïkïrï Agriiba ka tiki a Fïstös, “Nasaasa aꞌa taföönyö tumma na ömöꞌdï tiya.”

Ïkïrï Fïstös ka tiki iini, “Ara oꞌo sa föönyö taka.”

23 A taka ka ndaadha, Agriiba töꞌdö nja Barniki ka ꞌbuugu ma serïye. Adigine a kadu ma anya tanno ïïfï no a naguugaara ma nasigira, ïkïrï Fïstös ka kürünïïgï aꞌda kööꞌdö ana Bölis, ïkïrï ka ööꞌdö. 24 A Fïstös tiki, “Ka Uugaara Agriiba nja kadu tanno emmi kita no nyeꞌdꞌde kungngo, ömöꞌdï yaada kidha ya agasigi kadu ma Yahüüdü iꞌi kede nyeꞌdꞌde kungngo, ka Örsaliim nja kita ka Kaiysariya, kiidhe keema aꞌda afa tefe ka ꞌdï. 25 Illi aꞌa taalo naduna nïïmö kini ya toroko ya ma tiidi iꞌi, illi iꞌi ya unggu serïye yiini co Kayisar. Yungngo eede ka asaasa tuurugu iꞌi co iini. 26 Illi aꞌa taalo naduna nïïmö ya dhorro ya ma tarigiri ada a Kayisar, yungngo eede ka ööꞌdö ana iꞌi aaga, nja oꞌo ka eyi tiya üüdü, oꞌo na Uugaara Agriiba no, aaga tindini iꞌi ma tumma tanno ka linggodene no, ara aꞌa tussu nïïmö meede ka tarigiri ada a Kayisar. 27 Taaꞌbaga eege kungngo eede, meede ka tuurugu ömöꞌdï co pabuusu aꞌda taalo aꞌa nadiri nïïmö yiini ka tagalinggo ya.”

26

Bölis ümmöönö ka eyi tiya iini

1 Ïkïrï Agriiba ka tiki a Bölis, “Nasaasa oꞌo aꞌda na kildhe tumma no küdü ka eyi.”

Ïkïrï Bölis ka alaga nïïsö cooꞌdo ma tara tümmöönö ka eyi tiya iini iki, 2 “Ka Uugaara Agriiba, kaꞌdiila oona eede kede ka aꞌdïngnge küdü kadha ka uuru tanno ma tinggili tumma no kede ka eyi, napadaga tumma na Yahüüdü na Yahüüdü kafünü kede ka oona no nyeꞌdꞌde. 3 Oꞌo nussu tumma na Yahüüdü ana eema tiya eene ka taꞌbununjaana kuꞌbu iini ya, nasaasa eedi yüüdü adhonggoro ma nïïmö tiya eede ka teema ya.

4 “Yahüüdü nyeꞌdꞌde kussu jiddi ma taneene tanno eede yeede ka taleefe ta kidhilli nakinggiridene aꞌa ka anya tammo eede nja kadu ka Örsaliim afeꞌde. 5 Eege kussu aꞌa ma ꞌbilli, kussu aꞌda aꞌa nafa ka tumma ma Masala tanno eede, na aꞌa taganeene kada taga Fariisi üürü eege kasaasa tadiri tumma aꞌda nuuruna na nafïïnï ma Masala keere nadagümmöönö dhorro. 6 A ꞌbïtïngngö nümmü adene aꞌa, kudumma eede ka tïndhïgï tumma na Masala ka tageemaga a kafaafa ma angnga no. 7 Iꞌi yungngo siliga ma Israyil na adaꞌbaaga kafünü eera no katïndhïgï töꞌdö niini kümmü Masala osooso a naguuru, nggeege Uugaara yungngo Yahüüdü katüfünü tumma eede ka oona. 8 Amana iꞌi yungngo aaga taalo kamma aꞌda Masala minci kadu ka inde?

9 “Aꞌa tekere nakiki kide aꞌda ara aꞌa tadiidi ma eere tiya Yasu ya ma Nasira ya a türü tanno eede ïnꞌdïlï. 10 Nagalinggo aꞌa nggeege ka Örsaliim, na aꞌa tamana kadu kadhabbu na amma ka Yasu no ka pabuusu, a türü ma naguugaara ma kaꞌboge tagafünü tumma ma korokoro kede ka oona, a kene ka tagirinadene ya, nadagamma kene ka take. 11 Nadagapusu eege ka naala ma talaana, naꞌbunu eege kaꞌdüsünü tumma Yasu, nagakardha kuꞌbu nakïrïmï eege, naco naanya ma kajeene nalinggo eege kide.

Bölis eema tumma ma tamma ka Yasu

(Kadafïïnï 9.1–19; 22.6–16)

12 “Nunggeene ma co Demasak a naguugaara ma kaꞌboge kagürünü aꞌa a türü ma tauugaara tanno eene. 13 A kede ka tunggeene ka fïïnï ma co Demasak uuru ka teene ya, ka uugaara, nasala aꞌa öyeene ka ꞌdotomboꞌdo, alimaana adagiiꞌbi ndanaaya, öyeene kede keere nja kadu tanno unggeene nja aꞌa no. 14 Ungngo taꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü ungngo nyeꞌdꞌde naföönyö tumma neene a tangga Yahüüdü, ‘Sawl, Sawl, minna agu oꞌo nalinggo aꞌa? Taalo oꞌo namma talinggo aꞌa, ara tiideene nja oꞌo küdü kara tüünï midhi kuꞌbu ana aꞌa.’

15 “Nïkïrï aꞌa ka tiki, ‘Oꞌo na mada, ömöꞌdï eede?’

“A Yasu tiki, ‘Aꞌa na Yasu tiya üüdü ka talinggo ajeene ana iꞌi ya. 16 Fïkïꞌdö naꞌdïngnge ana koꞌdo ana uune tanno üüdü, aꞌa nala oona oꞌo nanangnga oꞌo kada ömöꞌdï ma linggo, neema tumma ma eema tiya üüdü ka tadïnö kide ma aꞌa ya nja eede kara tala oꞌo ya. 17 Ara a toolona oꞌo ka kadu ma Israyil nja kajeene tanno eede ka tagürünü oꞌo kene no. 18 Amang küdü tafaꞌda eege ka ïïye kafada ndama ꞌbuugu tiya lüllü ya kara kööꞌdö ka töyeene, kinyi türü na Ebliisi kuꞌbu kara kico ka türü tanno Masala, amang katamma kede tanno eene ara aꞌa toolona eege ka tatoroko tanno eene, ara aꞌa tamma kene kada kadu tanno iini kudumma eene ka tamma kede.’

Bölis eema tumma ma linggo tanno iini

19 “A ndama uuru tanno, oꞌo no Uugaara Agriiba, nitaalo aꞌa nanu ka tumma tanno öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo no. 20 Na aꞌa tagadünügü tumma a kadu ma Demasak ka dhidha, nja kadu ma Örsaliim nja naanya ma Yahüüdiya nyeꞌdꞌde, nassa co ka kajeene ïnꞌdïlï, nadünügü eema eene aꞌda kaadha ka tatoroko kara ka tapadaga ka Masala, kalinggo linggo na ussu aꞌda kaadha ka tatoroko no. 21 Yungngo Yahüüdü ka tümmü aꞌa ka la ma Masala, kasaasa tiidi aꞌa. 22 Lakiini Masala mafa kede taꞌbïtïngngö amang kede teema tumma noono co kadu tanno dhiidhi no nja tanno ïïfï no. Nitaalo neema nïïmö öccö illi tumma na Müüsa ka tageema nja naganeꞌbi no. 23 Aꞌda Almasiihi a tadhügürü üünï muuyu, afïkïꞌdö ka inde ka dhidha, adadünügü eema ya Yahüüdü nja kajeene nyeꞌdꞌde atöyeene ma toolonadene.”

24 Aga Bölis ka aleefe tinggili tumma iini ka eyi ya, ïkïrï Fïstös ka alneege a tumma koꞌdo iki, “Ka Bölis, nindima oꞌo! Talaana na dhabbu no kanangnga oꞌo ka tindima!”

25 Ïkïrï Bölis ka tapadaga tumma iini iki, “Taalo aꞌa nindima nya ömöꞌdï eede, aꞌda aꞌa neema tumma na dhorro na adho ka fïïnï no. 26 Uugaara ussu eema ya, ara teema nja iini aꞌda taalo riꞌba eede ka eedi. Nussu aꞌa taalo nïïmö ma taꞌdüsünü ada iini, kudumma meene taalo kagalinggo adene ka küdhü. 27 Ka Uugaara Agriiba, namma oꞌo ka tumma ma naganeꞌbi? Nussu aꞌa aꞌda namma oꞌo kide.”

28 Ïkïrï Agriiba ka tiki a Bölis, “Nasaasa oꞌo tanangnga aꞌa kada Almasiihi ka ꞌbandaneene tiya idhilli kungngo ya?”

29 A Bölis tiki iini, “Üürü idhilli üürü adhabbu, nasaasa aꞌa Masala a nangnga oꞌo nja kadu tanno föönyö ꞌbïtïngngö no aꞌda aaga tafeene nja aꞌa illi ka nakilli neede no eege kungngo katitaalo kada.”

30 Ïkïrï Uugaara Agriiba nja Fïstös nja Barniki ka fïkïꞌdö nja kadu tanno emmi nja eene no. 31 A kadu tanyalagaago keema aꞌda, “Ömöꞌdï ya taalo agüünï nïïmö ma tiidi iꞌi itaalo ama tunggu iꞌi ka pabuusu.”

32 A Agriiba tiki a Fïstös, “Ömöꞌdï ya ama kadu ka tapa kini, kini kara tafa tunggu tumma niini co uugaara ma Rööma.”

27

Bölis aco Rööma a mürkabü

1 A kudumma ka tatïïmö ma ïïdï katunggeene ungngo tadigaala ka to ma co Italiya ya, a kadu tanangnga Bölis uugaara ma nasigira tanno uugaara ma Rööma ana eere aꞌda Yüliyos no nja kadu töccö na ka pabuusu no. 2 Ungngo taka ka mürkabü ma ööꞌdö ndama Atramiit, ungngo tapadaga co naanya ma Asiya, ungngo tagïïsö ka to ungngo tïïsönögö nja Arestarkos ya ma Makadoniya ya öꞌdö ndama Tasalanükï. 3 Ungngo tala Saiyda a taka ka ndaadha, a Yüliyos tanangnga taꞌdiila a Bölis, afa kini aco ka kateefi miini ka inynya eema yiini ka asaasa ya. 4 A kïdï ka tunggeene ka to kete ma Kuburus kudumma tanya ka talinggo ungngo. 5 A kïdï ka tigaala ka to kete ka tinggini ma Kilikiya nja Bamfiliya, ungngo taꞌbarda ka Mira ma Likiiya mo kanna. 6 Uugaara ma nasigira taluna mürkabü ma öꞌdö ndama Iskandariya ma unggunu co Italiya anangnga ungngo taka kide. 7 A mürkabü tagïïsö ana ungngo amussu a füngngö dhabbu, a tanya tagalinggo ungngo kafaga ungngo keere kaala Kanitos. Ka tanya ka faga ungngo keere ma tadheedhe koꞌdo, ungngo tafada taꞌbarda kide, ungngo takete ka Kireet ndama üüdü ma Salmon. 8 Ungngo tagunggeene kete ka tinggini ma to a dhügürü, ungngo tala ꞌbuugu ya ana eere aꞌda Mawani ya aꞌdiila ya kada kete ma anya ma Lisiila.

9 Ungngo taganeene dhabbu, a kadu tüpü tenege co, a tino tiideene. Ïkïrï Bölis ka teema nja kadu aꞌda kindinaana oona kuꞌbu kadïnö koꞌdo. 10 Iki, “Ka kadu, niji aꞌa tino no taalo kaꞌdiila tatoroko kungngo aja kidha kadhabbu taalo ka mürkabü nja eema tiya inggide ya unggodho iꞌi, nja nanggeyi tanno aja afeꞌde.” 11 Lakiini uugaara ma nasigira amma ka tumma tanno ömöꞌdï ma mürkabü nja taloglaana koꞌdo ara kitaalo amma ka tumma tanno Bölis. 12 A ꞌbuugu yeene ka ööꞌdö kide ya taalo aꞌdiila meene ka tanna kide feele kungngo, adhabbu ma a kadu töccö tïkïrï ka tiki aꞌda kunggeene a mürkabü kaco a Finikis, ka anya ma Kireet kanna kide ara feele kico kürö Finikis kudumma tanya taalo ïïsö kanna.

Tanya ka linggo to

13 Ka tanya ka ndaïïsö ndama küülü amussu ya, kiki kide aꞌda eege kicco a ꞌbuugu tiya eene ka asaasa ya, kïkïrï ka fanna ndaliili ma afiꞌdanja kuꞌbu ka aru ma mürkabü mo, kara ka tunggeene ka tinggini ma to ma Kireet. 14 Lakiini a tanya karooro töꞌdö a türü ndama fïïnï ma Kireet ana eere aꞌda Orokilion. 15 A tanya tagürü mürkabü, a mürkabü taalo mambaanya türü ma tanya. Ïkïrï tanya ka arünö ana oogo kïïsö co ꞌbuugu tiya eene kïïsö co yiini. 16 Ungngo tagunggeene ka ꞌdakeyi ma ꞌbanya minggide mana eere aꞌda Kawda, ungngo taꞌbeene nja tanya ungngo tidhi, ungngo taluna ꞌbamürkabü ma idhilli mo ma ka mürkabü ma dhabbu mo keere. 17 Kene ka taꞌdiniga oogo co mürkabü tammo dhabbu mo ka teene ya, kïkïrï ka afinꞌda mürkabü ma dhabbu mo kuꞌbu a naaru ka tümꞌbü miini ma timiꞌdinaana oogo ka oona ka söödö. Kariꞌba kudumma mürkabü ka tarünö mafiri ka ndüdüürü kete ma Libya, kagildhe naaru, kapa ka mürkabü a tanya tagürünü oogo koꞌdo. 18 Ka taka ka ndaadha a tanya takogoona ma tïïsö dhindho, kïkïrï kama eema ka mürkabü kapügü ka ꞌbïïdï ka to. 19 Ka füngngö kanda iidoona ya kïkïrï ka aꞌduga eema ya ïndhï ya ka mürkabü nyeꞌdꞌde kungngo kadhifi ka ꞌbïïdï ka to. 20 Ungngo tïïyü füngngö a dhabbu aꞌda taalo ungngo kasala ndanaaya nja midigi, a tanya tütü ka tïïsö a naguuru, ungngo titaalo kamma aꞌda ara ungngo toolonadene afeꞌde.

21 A kadu ma mürkabü taganeene ana ïïre a füngngö dhabbu, eene taalo kagolo nïïmö, ïkïrï Bölis ka fïkïꞌdö iki eene, “Kadu eede, aaga föönyö tumma neede, aaga tafa tunggeene ka Kireet a tatoroko no tafa taduna aaga tagaꞌda eema kaja. 22 Aꞌa ꞌbïtïngngö nuuꞌbu aaga ka nanggeedi, aꞌda aaga tidhi oona kuꞌbu kudumma taalo ömöꞌdï unggodho kungngo ana kada ataama, illi mürkabü unggodho oogo ma tatanggaꞌda. 23 Tadhangga ma Masala tammo eede ka tümmü oogo ana eedi dhorro nja eede ka talinggo ada oono mo, möꞌdö kete koosoki. 24 Iki aꞌa, ‘Ka Bölis, fa tariꞌba, nütü oꞌo ka aco ka uugaara ma Rööma, Masala manangnga kadu na unggeene nja oꞌo no ka nïïsö ma oꞌo.’ 25 Aaga idhi oona kuꞌbu dhorro, namma aꞌa ka Masala tumma na adirina nja aꞌa no kaco ööye miini. 26 ꞌBïïdï ya tanya ka talinggo iꞌi ya tagürünügü angnga co jazeera tökönö.”

Mürkabü maꞌbunanjaana kuꞌbu

27 Kïdï ka ndatïïmö füngngö adaꞌbaaga kafünü egïïsö, kaleefe ungngo talööle ka To ma Adriya, ooso ka teene a kadu ma mürkabü tiki kide aꞌda eege ka ndakete ka tinggini ma to. 28 Kene ka ineene taꞌbuugu ma to ya, kalaga co afeꞌde kaduna namitiri köꞌdö ukumu kadu keera (40) kasigi co idhilli kungngo kalaga co afeꞌde kaduna namitiri ukumu ömöꞌdï aco iisine ya (30). 29 A riꞌba tümmü eege eene katiki kide aꞌda mürkabü madïrïnï oona ka ꞌbuugu tiya nïïgïsï ya, kïkïrï ka kadhifi eliili na afiꞌdadene ka naaru no keere ma mürkabü ka egïïsö, kara kafara ka Masala aꞌda a taka taadha. 30 A kadu ma mürkabü taꞌbꞌbaana oona kuꞌbu ma tasaasa tarünö ndama kunggu mürkabü ma idhilli mo co ꞌbïïdï, kümmü nanggeyi niini aꞌda eege kasaasa tunggugu ndaliili na afiꞌdanja ka naaru no ka mürkabü kidha. 31 Ïkïrï Bölis kita iki a uugaara ma nasigira nja nasigira tanno iini, “Üürü kadu ma mürkabü taalo kütü ka teene miini ya taalo tefe kide ata.” 32 A nasigira tïkïrï ka rumuna naaru ma mürkabü ta ma idhilli mo kafa kene kaꞌdïnggö ka ꞌbïïdï.

33 Ligitaka soꞌdꞌdo, a Bölis tiki eene ïnꞌdïlï aꞌda kagu eema, iki eene, “Ka füngngö adaꞌbaaga afünü egïïsö na eere no, taalo aaga kagolo nïïmö ma taguri. 34 Nïkïrï aꞌa ka asaasa aꞌda aaga tagu eema, amang kada tefe ka ꞌdï, andanaw kungngo unggodho kungngo taalo kara tasuli kata ka nanggüüdü.” 35 Kini ka tiki nggeege ya, ïkïrï ka aꞌduga meteene anangnga taꞌdiila a Masala kene kidha nyeꞌdꞌde kungngo, ïkïrï ka ꞌdüsünü arooro ka taguri. 36 Kïkïrï ka tidhi oona kuꞌbu eege ïnꞌdïlï katagu eema. 37 Ungngo no ka mürkabü köꞌdö miyateene ana sita sabiini (276). 38 Kene ka ndüüsü ya, kïkïrï ka raraꞌbaga migile co to amang ka mürkabü ta iꞌbalapala.

39 Ka taka ka taadha a kadu ma mürkabü taalo kussu ꞌbuugu yeene kööꞌdö kide ya, lakiini eege kasala tinggini ma to ana ndamugu, kïkïrï ka asaasa tüügü mürkabü co ꞌbuugu tiya miini ya. 40 Karumuna eliili ya afiꞌdadene ka naaru ya ma mürkabü kafa kene kaꞌdïnggö co to. Kakildhe naaru na ma taꞌdiniga tenꞌdi cooꞌdo ka mürkabü amang ka tanya taꞌduga oogo kapadaga co tinggini ma to iini. 41 Lakiini mürkabü mirri ana oona ka ndamugu ka ꞌbïïdï ka teene üüdü miini tööꞌdï, taalo agasigi oona, eere miini taꞌbununjaana kuꞌbu a türü ma tanya nja ꞌbïïdï.

42 A nasigira tasaasa tagirina kadu na ka pabuusu no amang kene tafa kabbü ꞌbïïdï kaco a tinggini ma to karünö. 43 Lakiini uugaara ma nasigira asaasa toolona Bölis, ïkïrï ka faga eege keere. Iki a kadu na ussu ka abbü ꞌbïïdï no kaco ka tinggini ma to ka ndanda ka dhidha, 44 ïkïrï a kadu könö saga tuurna eege keere anno karefe keeꞌdi anno taka ka türeene ma mürkabü ma tanggaꞌda mo ka idhi kala tinggini ma to kaꞌdiila.

28

Bölis ungngo ka to ma Malta

1 Kïdï ka ööꞌdö koꞌdo ndama ꞌbïïdï ya, ungngo tïkïrï ka tussu aꞌda ꞌbuugu ya ana eere aꞌda Malta. 2 A kadu miini tamma kïdï kadagüünï tataafala ana ungngo kaꞌdiila, kafülle ada ïssï ungngo ma tïlle kudumma ꞌbuugu ka tiicolo a tomboꞌdo ka teede. 3 Aga Bölis ka awaana keeꞌdi koona anangnga ka ïssï ya, talïïlï a taguꞌdaana ma ïssï tala nï, afiri akürö ndama ndageeꞌdi aꞌdukunjaana ka Bölis ka nïïsö. 4 A kadu ma naanya tïkïrï ka tassa kini ka taꞌdukunjaana, kïkïrï ka teemaana ka oona unggodho eege kiki aꞌda, “Ömöꞌdï ya agirina kadu, asa ka toolonadene ka to illi Masala taalo ma tafa kini efe ka ꞌdï.” 5 Lakiini Bölis asanaga nï ka ïssï, iꞌi taalo ïlï adene ka oona. 6 Katoodo kuꞌbu miini ka tüüfü ka nïïsö nja iini kaꞌdïnggö eyi. Kene kanda katoodo kuꞌbu dhabbu, a nïïmö ya toroko ya taalo agu iꞌi ya, kafada a tumma kiki, “Masala oogo mungngo?”

7 Kete ma ꞌbuugu tiya Bölis ka tanna kide ya siga no uugaara ma anya kungngo ana eere aꞌda Böbliös, kide anangnga ungngo ka ꞌdï taganeene nja iini a füngngö iidoona ataafa kide ꞌdo. 8 A pupa tiya Böbliös tagamaara a ꞌbürüdü nja ꞌbooyo, ïkïrï Bölis ka co iini ka la ümmünü nïïsö kini ka oona adageema nja Masala moolona iꞌi. 9 Kini ka tagüünï adene nggeege ya, ïkïrï kadu na amaara no kööꞌdö ka iini nyeꞌdꞌde anangnga eege kaꞌdiila. 10 A kadu tagüünï tateefe na ꞌdiila ana ungngo, ka inya eema ma taguri ka fïïnï ungngo.

Tino na Bölis ma tara co Rööma

11 Ungngo tafara nagatereene kanda iidoona ya, ungngo tïkïrï ka taka ka mürkabü ma öꞌdö ndama Iskandariya, mana koronggore ma nagiiso ma namasala keera kungngo oono ka üüdü, oogo matïïmö feele kita miini kita. 12 Ungngo taꞌbarda ka anya ma Siirakoos, ungngo tagünü kide füngngö iidoona. 13 Ungngo tïkïrï ka tunggeene ka ꞌdï, ungngo tarooro a ꞌdakeyi ma to, ungngo tala anya ma ana eere aꞌda Rikion kene ka ndïïyü füngngö eera ya, ïkïrï tanya ka ööꞌdö ndama küülü, ligitaka kungngo tala Batyüli a füngngö tiya anda iidoona ya. 14 Ungngo taluna kadu ma kaniisa kide, kiki ungngo aꞌda ungngo tagünü nja eene a füngngö ïïdümmü afünü eera. Nggeege ungngo tala Rööma. 15 A nagöre ma angnga taföönyö aꞌda kunggunu ungngo töꞌdö, kunggeene kalla kööꞌdö ka Mansala ma Abüyös nja Nalokonda tanno iidoona no ma toreene nja ungngo. Ka Bölis ka asala kadu no, anangnga taꞌdiila a Masala idhi oona kuꞌbu.

Bölis ungngo ka Rööma

16 Kïdï kico Rööma ya, a nasigira tanangnga Bölis ka ꞌbuugu tiya iini unggodho iꞌi nja tasigira tiya afa kini ya.

17 Kene ka ndïïyü tiidoona ya, ïkïrï Bölis ka tagümmünü kadïïfï ma Yahüüdü na anna ka Rööma no aꞌda kööꞌdö tamma iini. Kene ka ndemmi nja iini ya, ïkïrï ka tiki eene, “Kadu eede, taalo aꞌa nagalinggo nïïmö ya toroko a kadu tanno aja nitaalo nadiri tumma no toroko ka eema ma kadaada ma angnga ma ꞌbilli no ka oona, lakiini Yahüüdü kümmü aꞌa ka Örsaliim kümmünü aꞌa a kadu ma Rööma. 18 A kadu ma Rööma tagindini aꞌa, kasaasa tapa kudumma eede taalo aꞌa nagüünï tumma na tatoroko no, ma tanangnga aꞌa ka teyi. 19 Lakiini Yahüüdü kanu, nïkïrï aꞌa ka tunggu serïye yeede co uugaara ma Rööma, lakiini aꞌa taalo nasaasa teema nïïmö ya toroko ya a kadu tanno eede ka oona. 20 Iꞌi yungngo eede ka tümmünü aaga aꞌda töꞌdö, tumma nadirina aaga. Nakilli na aꞌbununja kede ka iisine no, kudumma ömöꞌdï ya kadu ma Israyil ka tïndhïgï iꞌi ya.”

21 Kïkïrï ka tiki iini, “Taalo waraga öꞌdönja ungngo ndama Yahüüdiya ma tumma oꞌo, ömöꞌdï taalo öꞌdö ndama nagöre ma angnga kanna adirina nïïmö ungngo ma oꞌo a tumma taalo kadirinja ungngo ma üüdü ka tatoroko. 22 Lakiini ungngo kasaasa taföönyö tumma nüüdü, kudumma ungngo ka tussu kadu ka naꞌbuugu kadhabbu eene kanu ka tumma tanno.”

23 Kïkïrï ka timiꞌdi tumma kööꞌdö ka Bölis ka ꞌdï, eege kadhabbu ka uuru töccö. Ïkïrï Bölis ka ndeema nja eene, kadara ma ligitaka kungngo, a ꞌbuugu ta siiya, eema tumma ma tauugaara ma Masala asaasa eege katussu Yasu ndama tumma ma serïye tiya Müüsa nja kasorne ma naganeꞌbi. 24 A kadu könö tamma ka tumma tanno iini anno tanu kide. 25 A kene ka tüfürü tanyalagaago kita iini, kudumma tumma tanno eene taalo kinynyo ka oona, a Bölis tiki eene, “Tumma na Koronggore tiya Insili ya ka timinꞌda a neꞌbi Asaiya ka tirina a kadaada ma aaga no,

26 ‘Kolo ka kadu tanno niki eene,

Aaga sa föönyö taalo aaga ka tussu,

aaga sa kadïnö kide taalo aaga ka tïjöögö.

27 Nanggeedi na kadu tanno kakïdhö afa nïïgïsï,

köödhï iisine neene, kaꞌbürü ïïye neene,

amang kene tafa taföönyö ana iisine tanno eene,

nja eene kafa tiji ꞌbuugu ana ïïye tanno eene,

kussu a nanggeedi tanno eene kaadha ka tatoroko na aꞌa toolona eege.’*

28 “Nggeege nasaasa aꞌa aꞌda aaga tussu toolona na Masala kagürünüdene co kadu ma kajeene, kara tatoodo kide.” 29 [Kini ka ndageema tumma no ya, ïkïrï Yahüüdü töꞌdö kürö kaꞌdigineene kisaana ka oona.]

30 A Bölis taganna ka Rööma a nagürüünü keera ka ꞌdï tiya iini kada afaana ya, amma ka kadu tanno icci tassaasa kini ka ꞌdï no nyeꞌdꞌde. 31 Adünügü tumma ma tauugaara ma Masala co kadu, alaana eege ka tumma tanno Uugaara Yasu Almasiihi aꞌda taalo riꞌba kini ka eedi.

* 1:20 1.20 Tüüsü ma Nakaaru 69.25

* 1:20 1.20 Tüüsü ma Nakaaru 109.8

* 2:1 2.1: Lawi 23.15–21; Serïye ya eera ya 16.9–11

* 2:21 2.21 Jüwiil 2.28–32

* 2:28 2.28 Tüüsü ma Nakaaru 16.8–11

* 2:35 2.35 Tüüsü ma Nakaaru 110.1

* 3:22 3.22 Serïye ya eera ya 18.15, 18

* 3:23 3.23 Serïye ya eera ya 18.19

* 3:25 3.25 Takwiin 22.18; 26.4

* 4:11 4.11 Tüüsü ma Nakaaru 118.22

* 4:26 4.26 Tüüsü ma Nakaaru 2.1–2

* 7:3 7.3 Takwiin 12.1

* 7:4 7.4 Takwiin 11.31; 12.4

* 7:5 7.5 Takwiin 12.7

* 7:7 7.7 Takwiin 15.13–14

* 7:10 7.10 Takwiin 41.39–41

* 7:11 7.11 Takwiin 42.1–2

* 7:19 7.19 Töꞌdö kürö 1.10–11, 22

* 7:21 7.21 Töꞌdö kürö 2.2–10

* 7:30 7.30 Töꞌdö kürö 3.1–10

* 7:37 7.37 Serïye ya eera ya 18.15

* 7:38 7.38 Töꞌdö kürö 19.1—20.17; Serïye ya eera ya 5.1–33

* 7:43 7.43 Amus 5.25–27

* 7:44 7.44 Töꞌdö kürö 25.9, 40

* 7:45 7.45 Yashu 3.14–17

* 7:46 7.46 2 Samwiil 7.1–16

* 7:47 7.47 1 Naguugaara 6.1–38

* 7:50 7.50 Asaiya 66.1–2

* 7:51 7.51 Asaiya 63.10

* 8:33 8.33 Asaiya 53.7–8

* 11:16 11.16 Kadafïïnï 1.5

* 12:2 12.2 Lüüka 5.10

* 12:17 12.17 Kadafïïnï 15.13; Galatiya 1.19

* 13:5 13.5 Kadafïïnï 12.25

* 13:33 13.33 Tüüsü ma Nakaaru 2.7

* 13:34 13.34 Asaiya 55.3

* 13:35 13.35 Tüüsü ma Nakaaru 16.10

* 13:41 13.41 Habakök 1.5

* 13:47 13.47 Asaiya 49.6

* 15:18 15.18 Amus 9.11–12; Asaiya 45.21

* 19:19 19.19 Jine ya miini ya iꞌi ya ma linggo ma uuru unggodho.

* 21:8 21.8 Kadafïïnï 6.1–7

* 23:5 23.5 Töꞌdö kürö 22.28

* 28:27 28.27 Asaiya 6.9, 10

Rööma

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Waraga ya Bölis ma co

Rööma

Tafaꞌda tumma

Bölis ya tafïïnï ya arigiri ada aaga waraga ma co ka kadu ma kaniisa ka anya ma Rööma kudumma iini ka asaasa tadünügü eema ma tumma tanno adünnüdene ka naꞌbuugu tökönö ya, iꞌi asaasa co tassa ka kadu ma kaniisa ka Rööma na linggo nja eene idhilli, assa ka tunggeene aco Aspaniya. Iꞌi iki aꞌda tumma ma Ïnjïïlï na Yasu ka anangnga kadu katussu aꞌda Masala manangnga kadu nyeꞌdꞌde ka ꞌdiila nja oono ka tamma tanno eene ka eema tiya Yasu ka talinggo ya. Bölis iki aꞌda Abrahiim aga unggodho nja Masala atamma kono, taalo kudumma eema tiya iini ka talinggo ya. Kudumma aja kasaasa Masala, kafa angnga ka Koronggore tiya Insili ya alaala angnga ka taneene amang kaja taganeene afa ma tiya Masala anangnga kataneene ya kungngo.

Bölis adiri tumma ma kadu ma kaniisa kara taneene kada kadu ka unggodho (Rööma 12.15) iꞌi ya ageema tumma ma tasaasa kadu könö kadara ka kadu tanno taalo kamma kaja kakïrïmï angnga no, angnga taföönyö tumma na naguugaara tanno aja. Iꞌi ööjülü kateefe miini ka Rööma a nagereene tanno eene (Rööma 16).

1

Tööjülü

1 Tumma no köꞌdö ndama Bölis ömöꞌdï ma linggo ya Yasu Almasiihi Masala magesse iꞌi aꞌda ada tafïïnï eema tumma ma Masala tanno ꞌdiila no. 2 Yoono ka tafiꞌdi yoono ka tiri tumma miini ꞌbilli, a naganeꞌbi tatiraana ka sorne ma Masala. 3 Aꞌda tumma na ꞌdiila no eege kamiini, ma ꞌBiiꞌbala tiya oono Yasu Almasiihi Uugaara yaaja iꞌi ageenedene kada tadüꞌdꞌdü ama ꞌbügöörï tiya Uugaara Dawud. 4 Ussudene aꞌda iꞌi ya ꞌbiiꞌbala ma Masala kini ka fïkïꞌdö ka inde a türü ma Koronggore tiya Insili ya, iꞌi ya Uugaara tiya yaaja Yasu Almasiihi. 5 Yasu anangnga türü aꞌa meede kada tafïïnï ana eere tiya iini, nümmünü kadu ma kajeene nyeꞌdꞌde kamma kini kaföönyö tumma niini. 6 Nja aaga afeꞌde, Masala magümmünü aaga aꞌda aaga ka kadu tanno Yasu Almasiihi. 7 Waraga ya, aꞌa nunggu aaga ka Rööma nyeꞌdꞌde kungngo, Masala masaasa aaga madagesse aaga ka kadu tanno oono na insili no fa ka Masala Pupa yaaja nja Uugaara Yasu Almasiihi tanangnga türü aaga nja taꞌdiila.

Bölis asaasa co Rööma

8 Ka dhidha, namana aꞌa taꞌdiila a Masala tammo eede ana eere tiya Yasu Almasiihi kudumma aaga nyeꞌdꞌde kungngo, aꞌa nüünï nggeege kudumma kadu ka ꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo keema tumma ma tamma ka Masala tanno ada. 9 A Masala meede ka tamma kono a koronggore neema tumma noono na ꞌdiila no ana eere ma ꞌbiiꞌbala tiya oono ya adïnö kede ka tagïïgï tumma ma aaga a naguuru. 10 Ka fara tiya eede ꞌbucca ya, nafara aꞌa ka Masala aꞌda makara tafaꞌda fïïnï aꞌa aꞌda nööꞌdö tassa kada. 11 Nasaasa aꞌa töꞌdö tassa kada amang kaja tosso ka tumma koronggore tanno ananja aꞌa no anangnga aaga kana türü. 12 Tumma no aꞌda tafünügü aaga koꞌdo angnga tosso ka tafünügü njaana koꞌdo ka tamma ma Masala tanno aja ka nanggeedi no. 13 Nagöre eede, taalo aꞌa nasaasa aꞌda aaga tüürü, kudumma eede nasaasa aꞌa töꞌdö kada kanna ꞌbucca kungngo a nïïmö miini sa ka faga aꞌa keere nasaasa aꞌa tamanaga kadu a Yasu afa ma tiya eede ka tüünï nja kajeene ya kungngo. 14 Kudumma kömüsü tammo kadu nyeꞌdꞌde kungngo mungngo eede ka eyi, kadu ma Yünan nja kadu tanno taalo ka Yünan nja kadu tanno ꞌdara no nja tanno nagaaga no. 15 Tumma no kanangnga aꞌa ka asaasa töꞌdö tadünügü tumma na ꞌdiila no co aaga no ka Rööma no.

16 Taalo modolo magu aꞌa ma tumma ma Masala tanno ꞌdiila no, kudumma meene ka tatürü ma Masala ma toolona kadu na amma nyeꞌdꞌde ka kadu ma Yahüüdü ka dhidha nja kajeene afeꞌde. 17 Tumma na Masala na ꞌdiila no kiki aꞌda Masala manangnga kadu kaꞌdiila nja oono ndama tamma nja tamma afa ma sorne ka tiki, “Ömöꞌdï ya aꞌdiila ka eedi ya efe ka ꞌdï a tamma.”*

Tagorooꞌbo na Masala

18 Kudumma tagorooꞌbo tanno Masala ka öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo ma kadu tanno oroko no, na üünï tatoroko no, kadu na küdhü tumma ma timinꞌda ana eema tiya toroko ya. 19 Tussu ma Masala kussu adene kene ka oona kudumma Masala ka ala kene ka ööye. 20 Jiddi ma Masala ka tarüꞌbü ꞌbüdhülü, a taneene noono taküdhü türü noono taꞌbilli nja ta Masala tanno oono, kussu adene ka eema tiya Masala ka tagalinggo ya, taalo ömöꞌdï ma tiki aꞌda taalo iꞌi ussu. 21 Kussu Masala kassa ka taalo kafünügü oogo koꞌdo kitaalo kanangnga taꞌdiila oono kada Masala, nanggüüdü neene koroko a nanggeedi neene tadigine ana ndüülï kanagaaga. 22 Kümmü nanggeyi neene kada ꞌdara, kagala kada nagaaga. 23 Kagere tïdhïndhï ma Masala mara tütü ka ꞌdï taꞌbilli mo kara kafara ka eema tiya eene ka tagalinggo ana iisine ya, ömöꞌdï ya ara titaalo nja uyi nja eema ma erïïdö nja eema tiya ürneene ya.

24 Nggeege yungngo a Masala ka tümmünü eege a tallogo ma nanggeedi tanno eene ümmünü eege a tatoroko, ma tüünï midhi kuꞌbu a tuuꞌda tanno eene eege ka unggodho eege. 25 Kagere tumma ma Masala na dhorro no a korokoro. Kamma kafara ka eema tiya Masala ka tarüꞌböönö ya kafa ka Masala tammo agalinggo eema mo, mïdhïndhï taꞌbilli mo. Amiin. 26 Nggeege yungngo a Masala ka anangnga eege a tatoroko ma midhi, iiya neene tagere füngngö ya dhorro ya a tiya taalo a dhorro ya. 27 A nagiide afeꞌde kaadha ka füngngö tiya dhorro ya nja iiya, kara kalïïlï ajeene a temelö ma nagiide unggodho eege, a nagiide tüünï modolo nja nagiide könö a tapusu adene kene ka nanggeyi tanno eene ka tatoroko tanno eene kadüünï no.

28 Kudumma eene taalo kasaasa tafa ka tussu eema ma Masala, ïkïrï Masala ka tümmünü eege a tatoroko ma nanggüüdü tanno eene muuru eege ka talinggo ya taalo ama talinggo adene ya. 29 Kadigine a tatoroko, a tagaꞌda ꞌbuugu, a tallogo ma iiya nja nagiide nja tallogo ma eema, aꞌbuguꞌbuugu ünꞌdügüngngö. Kadigine a kïrïmï, a tagirina kadu nja tadiidi, ana ünggü, a tadhe kadu. 30 Keema ka kadu koꞌdo, kadiidi ma Masala. Keela kadu, kaꞌdiniga oona cooꞌdo, kawwa tatoroko, taalo kaföönyö tumma na kafaafa meene. 31 Taalo kaꞌdara, taalo kafa ka timiꞌdi tumma. Taalo kana ꞌbangnga, taalo kana muuyu. 32 Aꞌda kussu aꞌda ömöꞌdï ya üünï tatoroko nggeege ya ara teyi, taalo kalinggo sugi, kagala kada dhodho a kadu tanno üünï nggeege no.

2

Tapusu adene ma Masala

1 Nggeege taalo oꞌo nara tümmöönö ka eyi tiya üüdü, na oꞌo saga faanya nümmü kadu aꞌda eege ka oroko, aꞌda nalinggo oꞌo eema yeene ka talinggo ya, kudumma üüdü ka teema nggeege ya, oꞌo nümmöönö ka eyi tiya üüdü. 2 Kussu angnga aꞌda Masala mümmü kadu kada timinꞌda, ömöꞌdï ya linggo eema afa ma tiya miini ya. 3 Ömöꞌdï eede, nakiki kide üdü ka teema aꞌda kadu na küünï eema ya toroko ya, aꞌda nüünï oꞌo ma eyi tiya üüdü ara oꞌo töꞌdö kürö ka tapusu adene tanno Masala? 4 Alla oꞌo namidhi ꞌbangnga moono nja tidhi oona kuꞌbu tanno oono nja muuyu tammo oono, taalo ussu aꞌda tiicolo na Masala ka künaana oꞌo ka taadha ka tatoroko. 5 Lakiini a tatoroko tanno üüdü nja takïdhö ka eedi tanno nüüdü no, nawaana oꞌo tagorooꞌbo üdü ka oona ma uuru ma tagorooꞌbo a tapusu adene na Masala na dhorro no a tussu adene. 6 Masala mara tapusu ömöꞌdï kada köje nja linggo tanno iini.* 7 Kadu no üünï eema ya aꞌdiila ya, kawwa tïdhïndhï nja tinsili ma eedi a tütü ka ꞌdï ara Masala tanangnga tefe ka ꞌdï taꞌbilli eene. 8 Kadu könö kadhegedhe nanggeyi neene, taalo kaföönyö eema ya dhorro ya, lakiini kaföönyö eema ma tatoroko ara Masala tagorooꞌbo nja eene. 9 Amꞌba ka kadu tanno alinggo tatoroko no, Yahüüdü ka dhidha nja kadu na taalo ka Yahüüdü no. 10 Tïdhïndhï nja tiicolo nja taꞌdiila kara tananja ömöꞌdï tiya üünï eema ya aꞌdiila ya, Yahüüdü ka dhidha nja kadu na taalo ka Yahüüdü no. 11 Kudumma Masala taalo müünï ada ömöꞌdï könö kuꞌbu.

12 Kadu na üünï tatoroko aꞌda kitaalo kussu serïye no eege kara taaya aꞌda taalo kussu serïye afeꞌde. A kadu na ussu serïye kassa tüünï tatoroko no kara tahükümüdene ana serïye. 13 Taalo kadu na föönyö tumma ma serïye eege kungngo kaꞌdiila kidha ma Masala, lakiini kadu na linggo tumma ma serïye no, eege kungngo kaꞌdiila. 14 Kadu no ajeene no taalo ka Yahüüdü no, kadu na serïye katitaalo kene no kene ka talinggo a tumma ma serïye aꞌda taalo serïye ya Müüsa kene. 15 Kiki aꞌda tumma na serïye kööꞌdö iini no, karigirinja kene ka nanggeedi, a nanggeedi neene nja nanggüüdü tussu taka öccö kaꞌbuna tumma eene ka oona taka no kümmöönö kene. 16 Ka uuru tanno Masala kara tümmü kadu na küdhü nanggeedi neene no afa ma tumma tanno Yasu Almasiihi neede ka teemaga co aaga no. 17 Nümmü oꞌo eyi yüüdü aꞌda oꞌo no taga Yahüüdü nammaꞌda ka serïye nabbü ꞌdanïïsö a Masala. 18 Üürü oꞌo nussu fïïnï yoono nasana eema ya aꞌdiila yüüdü ka kalaadene kide ya ndama serïye ya. 19 Nussu aꞌa aꞌda oꞌo nalaala kisinsoro ka fïïnï, na oꞌo tatöyeene ma kadu tanno anna ka talüllü no. 20 Oꞌo na tatalaana ma nagaaga, oꞌo na tatalaana ma laala tiya dhiidhi ya, kudumma üüdü ka tussu eema ma serïye timinꞌda nyeꞌdꞌde kungngo. 21 A küdü ka ndalaana kadu, taalo oꞌo nara talaana eyi yüüdü? Oꞌo niki aꞌda kafa tanyooro ara oꞌo ka tanyooro? 22 Oꞌo nakiki aꞌda kadu tafa tatemelö, na oꞌo tatemelö? Oꞌo naꞌdüsünü eema namasala na oꞌo saga tanyooro naala miini? 23 Oꞌo naꞌdiniga oona koꞌdo aꞌda oꞌo nana serïye ya Masala, ara oꞌo ka tamidhi Masala nagaꞌda serïye yoono? 24 Sorne iki aꞌda, “Aaga kanangnga kajeene kateela eere ya Masala.” 25 Tatendhe kaꞌdiila kene katümmü tumma ma serïye, lakiini küdü kara tanu ka serïye ara oꞌo tafeene nja kadu tanno taalo katendhe no. 26 Üürü ömöꞌdï ya taalo atendhe ya ümmü tumma ma serïye, taalo ara tümmü adene afa ömöꞌdï ya tendhe ya? 27 Ömöꞌdï ya taalo atendhe ka tuuꞌda assa ka tümmü tumma ma serïye ya, taalo ara tümmü kadu na atendhe no aꞌda serïye ungngo eene kassa agaꞌda. 28 Taalo ömöꞌdï ya tendhe ka tuuꞌda ya iꞌi ya taga Yahüüdü dhorro, taalo tatendhe ma tuuꞌda eege kungngo kasaasadene. 29 Lakiini taga Yahüüdü ya küdhü ya iꞌi yungngo ataga Yahüüdü, taradene ma eedi a Koronggore taalo a sorne iꞌi yungngo a taradene, iꞌi yungngo a Masala ka tafünügü iꞌi koꞌdo taalo kadu.

3

1 A ꞌbïtïngngö ꞌdee nïïmö ya Yahüüdü kööꞌdö keere iini iꞌi ya ïïye? A taradene köꞌdö keere aminna? 2 Kadhabbu nafïïnï, ka dhidha Masala magümmünü Yahüüdü ka tumma tanno oono. 3 Üürü ömöꞌdï inggide taalo amma? Ara tanu ka tamma tanno eene tanangnga Masala ka aadha ka tamma tanno eene? 4 Uꞌu, tumma na Masala ka timinꞌda anangnga ömöꞌdï ka korokoro nyeꞌdꞌde. Sorne iki,

“Tumma nüüdü kara tussu adene afeꞌde

ka ꞌbuugu ma serïye ara tumma nüüdü tiiꞌbaana.”*

5 Üürü tatoroko naaja kala taꞌdiila ꞌbïïnï kungngo ara angnga tiki nya? Masala oogo müünï ada kadu kuꞌbu, kono ka ööꞌdö a tagorooꞌbo tanno oono angnga? Aꞌa neema ꞌbïtïngngö ka tamöꞌdï. 6 Uꞌu, üürü taalo nggeege ara Masala tasigi kadu nya? 7 Üürü korokoro yeede anangnga tumma na Masala ka tadhorro a tïdhïndhï tanno oono, na aꞌa sa tasigidene ka tamöꞌdï tiya toroko ya amana? 8 Aminna agu angnga taalo kiki aꞌda, “Kada küünï tatoroko amang ka taꞌdiila töꞌdö”? Kadu könö kakeela aꞌa kasigi aꞌa aꞌda aꞌa nadiri tumma na miini no, eege ka saga tahükümüdene kada adho ka fïïnï.

Kadu nyeꞌdꞌde koroko

9 Ïkïrï angnga kara tiki aꞌda minna? Angnga kagiiꞌbi kajeene? Taalo nggeege ꞌdo, assa ungngo takiki aꞌda Yahüüdü nja kajeene ꞌdo kungngo ka tauugaara ma tatoroko. 10 Sorne iki,

“Taalo ömöꞌdï ma taꞌdiila, salla unggodho kungngo taalo.

11 Taalo ömöꞌdï ma tussu,

taalo ömöꞌdï ma tasaasa Masala.

12 Kadu nyeꞌdꞌde kaama

kadagüünï tatoroko eege ïnꞌdïlï,

taalo ömöꞌdï unggodho üünï nïïmö ya aꞌdiila ya,

taalo unggodho kungngo.”*

13 “Naꞌbugeyi neene ka naala ma oofo na tanfaꞌda no,

nagonggoꞌdo neene kama korokoro.”*

Tümmü ma nöönï kungngo eene ka nanïïnö.*

14 “Nanïïnö neene kadigine ana linggi nja taꞌdiiri.”*

15 “Uune neene kïïsö ka tüüfü erïïdö.

16 Kagaꞌda ꞌbuugu küünï eema ya toroko ya kita eene kara co kide ya.

17 Fïïnï ma taꞌdiila taalo kussu.”*

18 “Taalo riꞌba ma Masala eene ka ööye.”*

19 Kussu angnga nïïmö ya serïye ka teema ya, iꞌi adünügü co kadu tanno ka nïïsö ma serïye no, amang ka nanïïnö takïꞌdöönö, a kadu nyeꞌdꞌde ka ꞌbüdhülü töꞌdö kidha ma Masala. 20 Kudumma linggo ma serïye taalo ka tanangnga ömöꞌdï ka ꞌdiila ka Masala kidha, kudumma serïye amana angnga ka tussu tatoroko.

Tadho ka fïïnï nja Tamma

21 Lakiini ꞌbïtïngngö köꞌdö taꞌdiila na Masala aꞌda taalo serïye aꞌda serïye nja tumma ma naganeꞌbi kadïnö kini. 22 Oogo möꞌdö a tinsili a tamma ka Yasu Almasiihi kudumma taalo tambananjaana kuꞌbu nja ömöꞌdï tiya amma ya. 23 Kudumma kadu nyeꞌdꞌde kungngo ka oroko, taalo kussu fïïnï ma Masala. 24 Lakiini Masala manangnga eege ka ꞌdiila aꞌda taalo faana kide afaana ana eere ma Yasu Almasiihi ya oolona eege ya. 25 Masala manangnga iꞌi kada nïïmö ma tïrrï, ma tamma ka erïïdö tiya iini, oogo magüünï nggeege ma tala taꞌdiila noono, kudumma ka tidhi oona kuꞌbu tanno oono afa ka tatoroko kadagüünï adene ka dhidha. 26 Mala taꞌdiila noono ka ürüünü ma ꞌbïtïngngö amang kono tanangnga kadu na amma ka Yasu no ka tinsili.

27 Nïïmö ya amana angnga ka taꞌdiniga oona cooꞌdo iꞌi ya ïïye? Ara angnga taꞌdiniga oona cooꞌdo aminna? A lingngo? Uꞌu lakiini a tamma. 28 Kiki inggide aꞌda ömöꞌdï ara tinsili a tamma ka Masala aꞌda taalo alinggo a tumma ma serïye. 29 Ara Masala ta Masala tammo Yahüüdü unggodho eege? Alla oogo ma kajeene nyeꞌdꞌde afeꞌde, ïï oogo ma Masala ma tammo kajeene afeꞌde. 30 Kudumma Masala ma unggodho, manangnga Yahüüdü ka ꞌdiila a tamma kono afa moono ka amana kajeene ka ꞌdiila a tamma. 31 Nggeege ara angnga ta kaadha ka serïye a tamma? Uꞌu ara angnga tagümmünü serïye kuꞌbu.

4

Abrahiim amma ka Masala ana eedi

1 Ara angnga tiki aꞌda faafa ma angnga Abrahiim aduna minna? 2 Üürü Masala manangnga iꞌi ka tinsili kudumma linggo tanno iini, ara tabbü ꞌdanïïsö, lakiini taalo kidha ma Masala. 3 Sorne iki nya? “Amma Abrahiim ka Masala, a Masala tanangnga taꞌdiila ka tamma tanno iini.”* 4 Ömöꞌdï ya linggo ya ara taꞌduga faana yiini, taalo faana yiini ananja iini ünꞌdügüngngö, lakiini taalo a kömüsü linggo niini eege kamiini. 5 Lakiini taalo oꞌo nara tanangnga Masala ka tamma küdü kudumma linggo tanno üüdü ka tüünï no, Masala mamma ka kadu tanno oroko no kudumma eene ka tamma kono.

6 Dawud adiri tumma na miini no kini ka tageema ma baraka ma ömöꞌdï tiya Masala ka aꞌduga tatoroko miini aꞌda taalo agüünï nïïmö.

7 “Aꞌdiila nja kadu tanno a tatoroko no a tatoroko tanno eene kaꞌdugadene

a tatoroko neene tadünggüdhü.

8 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya Masala taalo minni tatoroko niini ya.”*

9 Dhodho ꞌdee eege kama taradene sugi, alla titaalo katendhe? Angnga tiki aꞌda Masala manangnga taꞌdiila Abrahiim kudumma iini ka tamma. 10 Lakiini agalinggo adene nya? Kini ka ndatendhe alla iini ka takaleefe? Taalo karadene lakiini ka dhidha taalo keere. 11 Iꞌi aꞌduga tatendhe kada kala ma tala tamma tanno iini ka Masala mamma kini ka taꞌdiila aꞌda üfürü tatendhe. Abrahiim ya pupa ma kadu nyeꞌdꞌde ya amma lakiini taalo akatendhe amang ka taꞌdiila tananja eene. 12 Ada pupa tiya kadu tanno tendhe no, nunggunu ka fïïnï ma tamma tiya Abrahiim ya, taalo akatendhe, assa katamma ka Masala ya.

13 Taalo serïye yungngo a Masala ka timiꞌdi tumma nja Abrahiim nja laala tiya iini miini katakarna ka ꞌbüdhülü, lakiini a taꞌdiila ma tamma ka Masala. 14 Kene kara taga kadu ma serïye eege kungngo kara takarna ka ꞌbuugu, ara tamma ma Masala tagaꞌdadene a timiꞌdi tumma tatanggaꞌda. 15 Kudumma serïye amana Masala ka korooꞌbo, ka serïye kara titaalo ya, taalo nïïmö ya toroko ya a tanna kide.

16 Timiꞌdi tumma kama tamma aꞌda taalo faana kide amang kini tütü ka laala tiya Abrahiim nyeꞌdꞌde kungngo, taalo serïye unggodho iꞌi, lakiini ma kadu tanno amma afa ma Abrahiim no kungngo, kudumma iini kada pupa tiya aja angnga ïnꞌdïlï kungngo. 17 Afa ma sorne ka tiki, “Nanangnga oꞌo kada pupa ma kadu kadhabbu.”* Iꞌi ya pupa tiya aja kidha ma Masala tammo iini ka tamma kono mo, Masala mamana tefe ka ꞌdï ka kadu tanno ake no, mafada a kadu manangnga eege keefe ka ꞌdï. 18 Taalo tïndhïgï kaganna ka Abrahiim miini kara tana laala, lakiini Abrahiim amma ka Masala ütü ka tïndhïgï ada Pupa, afa ma Masala ka tadirina iini, “Ara kadaada ma oꞌo tadhabbu afa midigi.”* 19 A nagürüünü na Abrahiim ka ndöꞌdö kukumu kadu ka ïïdümmü taalo agiꞌdi ka fïïnï ma Masala, aꞌda iji tuuꞌda niini ka nda inde a feelü ma aka tammo iini manda eyi afeꞌde. 20 Taalo aꞌdoore ka eedi ma tumma tanno Masala ka takiki iini no, tamma kanangnga türü iini ka oona afünügü Masala koꞌdo. 21 Ussu dhorro aꞌda Masala mara tütü ka tumma tanno oono ka takiki no. 22 Kudumma tamma ka Masala tanno Abrahiim no ïkïrï Masala ka tamma kini manangnga iꞌi ka taꞌdiila. 23 Taalo sorne iki aꞌda Masala manangnga iꞌi ka tinsili kudumma iini unggodho iꞌi. 24 Lakiini kudumma angnga afeꞌde, angnga na Masala ka anangnga angnga ka taꞌdiila kaco ka tamma kono manangnga Uugaara yaaja Yasu ka fïkïꞌdö ka inde. 25 Ümmününja ka inde kudumma tatoroko tanno aja, afïkïꞌdö efe ka ꞌdï miini, amang kini tanangnga angnga ka aꞌdiila nja Masala.

5

Taꞌdiila nja dhodho

1 Ka Masala ka tanangnga angnga ka tinsili ya ka tamma tanno aja no, a taneene taꞌdiila kaja oono ana eere tiya Uugaara Yasu Almasiihi. 2 Iꞌi öꞌdö ana angnga a tamma ka türü tanno aja ka tanna kide no, angnga tadhodho a tïndhïgï ma tïdhïndhï ma Masala. 3 Taalo nggeege sugi, lakiini angnga tadhodho afeꞌde ka dhügürü, angnga tussu aꞌda dhügürü ara töꞌdö a tidhi oona kuꞌbu, 4 tidhi oona kuꞌbu taꞌbꞌbadene eege kamiini, a taꞌbꞌbadene tïndhïgï eege kamiini. 5 A tïndhïgï naaja no taalo kara taama, kudumma Masala ka tuuru tasaasa aja ka nanggeedi a Koronggore tiya Insili ya Masala ka anangnga angnga ya.

6 Ka tagiꞌdi tanno aja no, eyi Almasiihi ka üüdü ma kadu tanno oroko no, ka uuru tanno Masala ka takiki no. 7 Minna agu ömöꞌdï eyi ka üüdü ma ömöꞌdï tiya aꞌdiila ya üürü ma ömöꞌdï tiya adho ka fïïnï ya, ara ömöꞌdï takardha kuꞌbu eyi afeꞌde. 8 Lakiini Masala mala angnga aꞌda tasaasa noono ka anangnga Almasiihi ka teyi ka üüdü ma angnga aꞌda koroko angnga. 9 Ka inde tanno iini, maꞌdiila Masala nja angnga, ara tafaanya aja kara tagoolonadene ka tapusu adene tanno Masala. 10 Üürü Masala maꞌdiila nja angnga ka inde ma ꞌbiiꞌbala tiya oono aꞌda ka diidi ma oono, ara tafaanya kaja kara toolonadene a tefe ka ꞌdï tanno iini aꞌda muuraana angnga koona. 11 Afeꞌde angnga tagadhodho a Masala ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ya aja kaluna taꞌdiila kini ya.

Adam nja Almasiihi

12 Tatoroko köꞌdö ka ꞌbüdhülü ana ömöꞌdï unggodho a tatoroko eege köꞌdö ana inde, inde sa ka co ka kadu nyeꞌdꞌde kudumma kadu ka toroko. 13 Tatoroko ka kanna ka ꞌbüdhülü aꞌda a leefe serïye ya Müüsa takitaalo, lakiini, kita serïye ka titaalo kide ya taalo tatoroko kinnidene. 14 Lakiini kaganna inde ka ꞌbüdhülü ka Adam kadara ka uuru tanno Müüsa, salla kadu na taalo kagüünï no afa tatoroko no Adam. Adam iꞌi yungngo aga koronggore ma ömöꞌdï tiya ara töꞌdö ya. 15 Lakiini türü ya ananja angnga, taalo afeene nja tatoroko, üürü inde köꞌdö ka ꞌbüdhülü ana ömöꞌdï unggodho, a faaya ma türü tanno Masala nja türü tiya oono ya öꞌdö a türü tanno ömöꞌdï unggodho Yasu Almasiihi. 16 Afeꞌde kambananjaana tumma tiya amananja angnga ya nja tatoroko ma ömöꞌdï unggodho. Tasigi köꞌdö a tatoroko ka unggodho kööꞌdö a tahükümüdene, lakiini eema ya Masala ka amana angnga ya asoro tatoroko kadhabbu ka angnga kadu kaꞌdiila. 17 Üürü inde köꞌdö a tatoroko ma ömöꞌdï unggodho, ara tafaanya a tefe ka ꞌdï ana ömöꞌdï unggodho Yasu Almasiihi, kadu na aluna türü nja nïïmö tiya Masala ka anangnga taꞌdiila a kadu ya.

18 Afa ma tatoroko ma ömöꞌdï unggodho ka tuuru kadu ka tasigidene, nggeege tekere taꞌdiila ma ömöꞌdï unggodho anangnga kadu ka ꞌdiila nyeꞌdꞌde kaluna tefe ka ꞌdï. 19 Kudumma tasilli eema tanno ömöꞌdï unggodho kanangnga kadu katoroko, nggeege afeꞌde kataföönyö tanno ömöꞌdï unggodho kanangnga kadu kadhabbu ka ꞌdiila.

20 A serïye öꞌdö a tatoroko tadigi kuꞌbu, a ꞌbuugu ya tatoroko kada dhabbu kide ya, a türü ma Masala tadhabbu ꞌdo. 21 Salla a tatoroko saga tümmününja ka inde ya, nggeege tekere ara türü tümmününja ka taꞌdiila ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli ana Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi.

6

Tefe ka ꞌdï nja Almasiihi

1 Ara angnga tiki aꞌda minna, ara angnga takütü kadüünï tamꞌbaga amang kaja taduna türü kadhabbu? 2 Kaw, angnga no aaya ka tatoroko no, ara angnga taganna kide nya afeꞌde? 3 Taalo aaga kussu aꞌda kaja ka tagambeesedene ana eere tiya Yasu Almasiihi ka kambeesedene angnga ma taaya nja iini? 4 Angnga tatüꞌbüdene nja iini, angnga takaaya nja iini a tambeese. Aga Pupa ka anangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ka inde a türü ma tïdhïndhï tanno oono ara angnga taganna ka tefe ka ꞌdï tanno issi no.

5 Akaja kara ta unggodho nja iini ka tafeene ma inde tanno iini ara angnga tafeene nja iini ka tefe ka ꞌdï tanno iini. 6 Kussu ungngo aꞌda ömöꞌdï yaaja ya illi ya agabünnünja ka saliiꞌbi nja iini amang ka tuuꞌda ma tatoroko titaalo nja iini, amang kaja tafa taga kasaga ma tatoroko. 7 Kudumma ömöꞌdï tiya eyi ya öꞌdö kürö ndama tatoroko. 8 A kaja kara takaaya nja Almasiihi, angnga tagamma aꞌda ara angnga tefe ka ꞌdï nja iini. 9 Kussu angnga aꞌda Masala mafïkïꞌdö Almasiihi ka inde itaalo ara teyi afeꞌde, inde taalo kara ta uugaara miini afeꞌde. 10 Kudumma iini eyi ka üüdü ma tatoroko ta unggodho taꞌbilli a tefe ka ꞌdï niini tefe ka ꞌdï ma Masala eege kamiini. 11 Aaga tekere aaga ümmü nanggeyi naada ka taaya kudumma tatoroko, lakiini aaga tefe ka ꞌdï nja Masala, aaga tefe ka ꞌdï nja Masala nja Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi.

12 Aaga tafa ka tatoroko kanna kada ka tuuꞌda tanno ada na aaya no, amang kada tafa tisi ka tatoroko ma eema ma tuuꞌda keere. 13 Aaga fa tümmünü nanggeyi naada a tatoroko afa eema ma tamꞌbaga, lakiini aaga ümmünü nanggeyi naada a Masala adha, afa kadu na ööꞌdö ndama inde kööꞌdö ka tefe ka ꞌdï no, ümmü tuuꞌda naada iini afa eema ma taꞌdiila. 14 A tatoroko taalo kara ta uugaara ma aaga afeꞌde, kudumma ada ka titaalo ka tauugaara ma serïye afeꞌde aaga kungngo ka türü ma Masala.

Kasaga na taꞌdiila no

15 A ꞌbïtïngngö ꞌdee nya? Ara angnga tagüünï tatoroko kudumma aja ka titaalo ta tauugaara tanno serïye, lakiini ka tauugaara tanno türü? Kaw. 16 Naföönyö eema yiini afa ma tasaga, üürü oꞌo na tasaga ma tatoroko nara tuurugu oꞌo ka inde, üürü taföönyö nara tuurugu oꞌo ka taꞌdiila. 17 Angnga tanangnga taꞌdiila a Masala kudumma ada kada kagasaga ma tatoroko, lakiini aaga ka kuurna fïïnï ma eedi ma talaana tanno ada ka tagümmöönö no. 18 Aaga tagildhe nanggeyi naada ka eema ma tamꞌbaga koona a kada kasaga ma taꞌdiila. 19 Aꞌa neema tumma ma tadüꞌdꞌdü, kudumma tuuꞌda ka tagiꞌdi kudumma ada ka anangnga nanggeyi naada ka tadasaga ma eema ma nyoro ꞌbïtïngngö agümmünü nanggeyi naada ka taꞌdiila nja talinggo ma tinsili ma eedi. 20 Yaada kataleefe taga kasaga ma eema ma tatoroko ya, ka kuꞌbꞌba aaga ka taꞌdiila ma Masala kuꞌbu. 21 Köꞌdö aaga keere aminna ka eema tiya ada kana modolo miini ꞌbïtïngngö ya, eema ya miini ya öꞌdö ana inde. 22 A ꞌbïtïngngö kada kööꞌdö kürö ka eema ma tatoroko ya aaga ta kasaga ma Masala ara aaga töꞌdö keere a tinsili nja tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 23 Kudumma faana ma tatoroko inde eege kamiini a türü na Masala eege ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli ana Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi.

7

Töꞌdö kürö ndama Serïye

1 Aaga fa tüürü nagöre eede, neema aꞌa nja aaga na ussu serïye no, taalo serïye ta uugaara ma ömöꞌdï illi kini ka tefe ka ꞌdï. 2 Aka marnadene mo, mungngo ka nïïsö ma serïye ma nyuri tiya oono kini ka leefe ka ꞌdï, lakiini kini ka teyi taalo mara tanna ka serïye afeꞌde. 3 A kono kara tagona nyuri könö aꞌda aleefe nyuri yoono ka ꞌdï ya, mana eere aꞌda madatemelö lakiini nyuri ka teyi, taalo mara tanna ka serïye mitaalo mada temelö afeꞌde kono kata aka tammo ömöꞌdï könö.

4 Nggeege nagöre eede, kaaya aaga ka serïye a tuuꞌda tanno Almasiihi, amang kada ta tanno ömöꞌdï ya fïkïꞌdö ka inde ya amang kada töꞌdö keere a tööyö a Masala. 5 Yaaja kataleefe a teene ma tuuꞌda ma tatoroko, a tatoroko tagüünï adene ana serïye kaja ka tuuꞌda amang kaja töꞌdö a tööyö ma inde. 6 Lakiini ꞌbïtïngngö ka kaaya angnga ka nïïmö tiya imiꞌdi angnga kuꞌbu ya, kööꞌdö angnga kürö ndama serïye amang kïdï talinggo ada Masala a fïïnï na issi no ma Koronggore ma ꞌbïtïngngö taalo ka fïïnï ma ꞌbilli, ya agakirinja ka sorne ma serïye ya.

7 Ara angnga tiki nya? Ara serïye tatoroko? Taalo nggeege, taalo aꞌa nakussu aꞌda minna yungngo a tallogo, üürü taalo serïye iki aꞌda, “Fa tallogo.”* 8 Lakiini tatoroko kaduna fïïnï kükkü tallogo koꞌdo eede ka oona, kudumma serïye katitaalo a tatoroko teyi. 9 Nageefe aꞌa ka ꞌdï ka dhidha aꞌda taalo serïye, ka töꞌdö a tatoroko tefe ꞌdï ara aꞌa ka teyi. 10 A kanüün ya ama ma tefe ka ꞌdï kuuru aꞌa ka inde. 11 Kudumma tatoroko karuna fïïnï ma serïye. Kïïsïnï aꞌa iini ka tagiidi aꞌa. 12 Serïye ka eyi tiya iini ya insili nja kanüün insili adho ka fïïnï ya aꞌdiila ya. 13 A nïïmö ya aꞌdiila ya ara tanangnga aꞌa ka teyi? Kaw, taalo nggeege, lakiini tatoroko köꞌdö ana inde aꞌa ma tagüünï nïïmö ya aꞌdiila ya amang kene tussu adene aꞌda ka tatoroko, atagalinggo ana serïye amang kene tala tatoroko na dhorro no.

14 Kussu angnga aꞌda serïye ama koronggore, lakiini aꞌa taalo nama koronggore natennege aꞌa afa tasaga ma tatoroko. 15 Taalo aꞌa nussu nïïmö yeede ka talinggo ya, kudumma nïïmö eede kasaasa talinggo ya, taalo aꞌa nalinggo, nïïmö yeede kaanu kide ya iꞌi yungngo eede ka talinggo iꞌi. 16 A kede ka talinggo nïïmö yeede kaanu kide ya, namma aꞌda serïye a dhorro. 17 Taalo aꞌa nungngo nalinggo nïïmö yeede kitaalo nasaasa ya. Lakiini tatoroko neede ka oona no. 18 Nussu aꞌa aꞌda taalo nïïmö ya aꞌdiila ya eede ka oona, anna ka tuuꞌda ma ta ömöꞌdï, nümmü aꞌa tumma ma tasaasa tüünï nïïmö ya aꞌdiila ya, lakiini taalo aꞌa nambaanya. 19 Taꞌdiila neede kasaasa no taalo aꞌa nalinggo eege lakiini tatoroko neede kaanu kide no eege kungngo eede ka talinggo eege. 20 A kede ka talinggo nïïmö yeede kaanu kide ya, taalo aꞌa nungngo nalinggo, lakiini tatoroko neede ka oona no, eege kungngo kalinggo.

21 A serïye ala aꞌa ka nïïmö tiya afaga aꞌa keere ka talinggo nïïmö yeede ka asaasa kaꞌdiila ya, lakiini tatoroko eege kungngo eede ka oona. 22 Ka eedi tiya eede ka teene, nadhodho aꞌa kudumma serïye ma Masala. 23 Lakiini aꞌa niji serïye könö kede ka oona alinggo ajeene ana serïye tiya kede ya, yeede ka tamma kide, ya uurugu aꞌa ka serïye ma tatoroko yeede ka tuuꞌda ya. 24 Aꞌa na ömöꞌdï taalo aꞌdeema! Mada ara toolona aꞌa ka tuuꞌda ma inde tanno? 25 Nanangnga taꞌdiila a Masala a Yasu Almasiihi Uugaara yaaja. Ndama üüdü tiya eede nalinggo ana serïye ma Masala, nalinggo ana serïye ma tatoroko a tuuꞌda tanno eede.

8

Tefe ka ꞌdï ma Koronggore

1 Nggeege ꞌbïtïngngö taalo tahükümü ka kadu tanno Almasiihi Yasu no. 2 Kudumma serïye ma Koronggore ma tefe ka ꞌdï ana eere ma Almasiihi Yasu anangnga ka tahürra ndama serïye ma tatoroko nja inde. 3 Nïïmö ya serïye ka tagiꞌdi ka linggo miini ya, tuuꞌda ma tatoroko kanangnga eege ka tagiꞌdi. Masala magürünü ꞌBiiꞌbala yoono afa ömöꞌdï ya toroko ya, ada kümmü tatoroko ka tuuꞌda. 4 Amang ka eema tiya serïye kasaasa kaja ya co ööye miini angnga na unggeene ka fïïnï ma Koronggore no taalo ka fïïnï ma tuuꞌda.

5 Kadu na linggo ana eema ma tuuꞌda no, kanaana ïïye ka eema ma tuuꞌda, a kadu no alinggo ana eema ma Koronggore no kanaana ïïye ka eema ma Koronggore. 6 Kudumma linggo ma eema ma tuuꞌda, inde eege kamiini, lakiini tanaana ïïye ka eema ma Koronggore tefe ka ꞌdï nja taꞌdiila, eege kamiini. 7 Kudumma tanaana ïïye ka eema ma tuuꞌda ya tadiidi ma Masala eege kamiini, taalo ümmü tumma ma serïye tiya Masala, taalo a tana türü ma tümmöönö. 8 A kadu no ümmü fïïnï ma eema ma tuuꞌda no, taalo kara tanangnga Masala ka asaasa eege. 9 Lakiini aaga taalo kunggeene ka fïïnï ma eema ma tuuꞌda, lakiini ka fïïnï ma Koronggore ma Masala ungngo ada ka oona, lakiini ömöꞌdï ya Koronggore tiya Almasiihi ka titaalo kini ya iꞌi taalo ömöꞌdï yiini. 10 Üürü Almasiihi aneene nja aaga ara tuuꞌda naada taaya kudumma tatoroko, a koronggore ya tefe ka ꞌdï naada kudumma taꞌdiila. 11 Üürü Koronggore ya Masala anangnga Yasu ka fïkïꞌdö ka inde ya aneene nja aaga, ömöꞌdï ya afïkïꞌdö Almasiihi ka inde ya, ara tanangnga tuuꞌda naada na aaya no kefe ka ꞌdï a Koronggore tiya oono ya aneene nja aaga ya.

12 Nagöre eede, linggo dhorro eege kungngo aja, lakiini taalo angnga kama taneene taneene ma tuuꞌda. 13 Üürü kaneene aaga taneene ma tatoroko ya, ara aaga taaya, lakiini kada kara taaya ka Koronggore ma eema tiya toroko ma tuuꞌda ya, ara aaga tefe ka ꞌdï. 14 Kudumma kadu tanno aneene a Koronggore ma Masala no eege ka laala ma Masala. 15 A koronggore yaada ka ꞌduga ya taalo üünï tadasaga ana aaga afeꞌde anangnga aaga ka riꞌba, lakiini anangnga aaga kada laala ma Masala, angnga tagümmünü, “Abba,” aꞌda Pupa yeede. 16 A Koronggore ya ussu tumma ma nagoronggore tanno aja aꞌda angnga ka laala ma Masala. 17 Üürü angnga ka laala ma Masala ara angnga taꞌduga baraka yoono ka takindinaana kuꞌbu ya, ara angnga takarna ka eema ma Masala, angnga nja Almasiihi, a kaja kara tagosso ka dhügürü nja iini ya, ara angnga tagosso ka türü tanno iini.

Tïdhïndhï na töꞌdö no

18 Niji aꞌa dhügürü ya ka ꞌbüdhülü ꞌbïtïngngö ya, taalo ara taköje nja tïdhïndhï tanno ara töꞌdö kaja ka oona no. 19 Kudumma eema tiya Masala ka tarüꞌböönö nyeꞌdꞌde ïndhïgï Masala aꞌda aala laala tiya oono. 20 Nggeege eema ya Masala ka tina atanggaꞌda ka nanggüüdü, lakiini taalo kudumma ma tasaasa tatanggaꞌda ka nanggüüdü. Masala magalinggo nggeege ka tïndhïgï. 21 Eema ya Masala ka tadina ka eyi tiya eene kara töꞌdö kürö ndama tatoroko tanno eene kööꞌdö ka tïdhïndhï ma tahürra ma laala tiya Masala. 22 Kussu angnga aꞌda eema ya Masala ka tagalinggo ya nyeꞌdꞌde kungngo ya, kafara ꞌbïtïngngö afa tinꞌdi ma teene. 23 Lakiini taalo eema ya miini ya unggodho iꞌi lakiini angnga na ana Koronggore ka dhidha no kadhügürü angnga afeꞌde ka tuuꞌda angnga takïndhïgï Masala maꞌduga angnga moolona tuuꞌda naaja. 24 Kudumma aja kara takïndhïgï Masala angnga toolonadene, lakiini tïndhïgï na ijidene no taalo tïndhïgï eege kamiini, ara ömöꞌdï tïndhïgï nïïmö yiini kijöögö ya nya? 25 A kaja kara tagandhïgï nïïmö yaaja ka titaalo kijöögö ya, ara angnga tïndhïgï iꞌi a tidhi oona kuꞌbu.

26 A Koronggore töꞌdö afeꞌde ma takinyi tagiꞌdi naaja, angnga taalo kakussu kafara ka Masala afa ma tiya oono ka asaasa ya illi Koronggore ka eyi tiya iini eema tumma ma angnga ka Masala kidha tumma miini ka iideene. 27 Masala miji nanggeedi mussu nïïmö ya Koronggore ka asaasa ya, iꞌi ümmöönö ka kadu ma Masala afa ma tiya oono ka asaasa ya. 28 Kussu angnga aꞌda eema nyeꞌdꞌde alinggo a taꞌdiila ma kadu tanno asaasa Masala no, eege kungngo a Masala ka tümmünü eege ndama eedi tiya oono. 29 A kadu noono ka tagesse eege no kadhadha, magümmünü eege ka dhidha no anangnga eege kafeene nja ꞌbiiꞌbala tiya oono Yasu ya dhidha ka nagöre tanno kadhabbu no. 30 A kadu noono ka tagesse ka dhidha magümmünü eege, manangnga eege kaꞌdiila ka nanggeedi nja oono, oogo afeꞌde manangnga eege ka tïdhïndhï.

31 Ara angnga takiki nya ka tumma tanno, üürü Masala nja angnga ꞌdee mada iꞌi yungngo ara tadiidi ma angnga afeꞌde? 32 Masala taalo mana ꞌbangnga ma ꞌbiiꞌbala tiya oono, lakiini mümmü iꞌi ka inde ka üüdü ma angnga nyeꞌdꞌde, assa ka titaalo ara tanangnga eema angnga iini nyeꞌdꞌde nya? 33 Mada iꞌi yungngo ara tümmü kadu na Masala ka tagesse eege no? Aꞌda oogo mungngo moolona eege. 34 A mada yungngo a tümmü kadu? Aꞌda Almasiihi eyi, afïkïꞌdö afeꞌde anna ka nïïsö ma kuri ma Masala eema tumma angnga. 35 Mada iꞌi yungngo ara tadhagaana angnga kuꞌbu nja tasaasa tanno Almasiihi, tagorooꞌbo ma ꞌbuugu, tüünï nja kuꞌbu, kïrïmï, ïïre, alla taneene ana oona kuꞌbu alla inde? 36 Sorne iki,

“Kadhügürü angnga ka üüdü ma oꞌo a nagürüünü,

ungngo tafeene nja kiꞌbiini ma taraana.”*

37 Lakiini angnga kadhügürü tiya nyeꞌdꞌde kungngo ya, kagiiꞌbi angnga eege a türü ma ömöꞌdï tiya asaasa angnga ya. 38 Nussu aꞌa dhorro aꞌda kitaalo inde, a tefe ka ꞌdï titaalo alla kadhangga, alla naguugaara ma kadhangga, alla türü ma eema ma ꞌbïtïngngö ya ara töꞌdö taka öccö ya, 39 alla türü ma ꞌbüdhülü alla türü ma ꞌdotomboꞌdo alla eema öccö ya Masala ka tadina ya ara tambaanya tadhagaana angnga kuꞌbu nja tasaasa ma Masala tanno Uugaara Yasu Almasiihi.

9

Masala nja kadu ma Israyil

1 Ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro ana eere ma Almasiihi taalo aꞌa nakorokoro eedi yeede ussu aꞌa a Koronggore tiya Insili ya. 2 Namüürü aꞌa ꞌdo, tinꞌdi kungngo eede ka eedi taalo kaadha. 3 Nagala aꞌa ka tasaasa ka eyi tiya eede aꞌda a linggi tagu na aꞌa takaadha ka fïïnï tiya Almasiihi kudumma siliga ma aꞌa nja nagöre tanno neede. 4 Eege ka laala tiya Israyil na Masala ka tümmü eege kada laala tiya oono no, nja tïdhïndhï nja timiꞌdi tumma nja serïye nja tümmü Masala nja tïndhïgï. 5 Kafaafa kungngo eene, Almasiihi öꞌdö ka tuuꞌda, iꞌi yungngo a Masala ma eema nyeꞌdꞌde. Masala mafünügü nja koꞌdo taꞌbilli. Amiin.

6 Taalo aꞌa niki aꞌda, tumma na Masala ka tamiꞌdaana no kaama. Taalo kadaada ma Israyil ka Israyil nyeꞌdꞌde. 7 Taalo laala ya Abrahiim ka laala tiya Abrahiim nyeꞌdꞌde. Masala miki Abrahiim, “Ara laala tanna küdü ana Ishak.”* 8 Taalo laala ma tuuꞌda ya, laala ma Masala, lakiini laala ma timiꞌdi tumma eege kungngo a Masala ka tümmü eege kada laala tiya Abrahiim. 9 A timiꞌdi tumma kiki kungngo, “Ara aꞌa töꞌdö a ꞌbuugu kafiigi kungngo a Sara teene ꞌbiiꞌbala.”* 10 Taalo sugi ma tumma eege kungngo, lakiini Rifiga magüröönö nja ömöꞌdï unggodho, pupa yaaja Ishak. 11 A kene ka tüfürü tageenedene, taalo küünï eema ya aꞌdiila ya nja tiya atoroko ya, amang ka tumma tanno Masala ka tagesse no tütü ka ööye miini, 12 taalo a tumma alinggo, lakiini kudumma tümmüneene tanno iini. Miki Masala a Rifiga, “Ara ꞌbiiꞌbala ya idhilli ya tüünï tadasaga ada ya dhabbu ya.”* 13 Afa ma tiya sorne ka tiki aꞌda, “Nasaasa aꞌa Yaguub nanu ka Iiso.”*

14 Ara angnga tiki nya? Masala müünï ada kadu könö kuꞌbu? Kaw. 15 Kudumma Masala ka tiki a Müüsa,

“Ara aꞌa tana ꞌbangnga ma ömöꞌdï tiya eede ka asaasa kana ꞌbangnga miini ya,

nana muuyu ma ömöꞌdï tiya eede kana muuyu miini ya.”*

16 Lakiini taalo tumma ma eedi tiya ömöꞌdï nja nïïmö tiya iini ka asaasa ya, lakiini ꞌbangnga ma Masala unggodho oogo. 17 Kudumma sorne ka tiki a Faröön, “Naꞌdiniga aꞌa oꞌo koꞌdo amang ka türü tanno eede tussu adene küdü amang ka eere tiya eede tafara ka ꞌbuugu ka oona ïnꞌdïlï kungngo.”* 18 Oogo mana ꞌbangnga ma ömöꞌdï tiya oono ka asaasa ya, manangnga nanggeedi na kadu töccö ka takïdhö.

19 Ara aaga tiki aꞌa aꞌda, “Minna agu Masala mümmü angnga ana eedi? Mada iꞌi yungngo ara tambaanya türü noono?” 20 Oꞌo na mada napadaga tumma a Masala? Nïïmö ya arüꞌbü adene ya ara tiki ömöꞌdï tiya arüꞌbü iꞌi ya, “Minna agu oꞌo natarüꞌbü aꞌa kungngo?”* 21 Ömöꞌdï ya arüꞌbü tamꞌbala ya ꞌdee, taalo üünï ma eyi tiya iini? Arüꞌbü nïïmö ya aꞌdiila arüꞌbü ya toroko ya. 22 Iꞌi yungngo a Masala ka tagüünï, oogo masaasa tala tagorooꞌbo noono nja türü tanno oono, ma idhi oona kuꞌbu tafifinni ana eema ma tagorooꞌbo ma tara taama. 23 Oogo afeꞌde masaasa tala tüüsü ma tïdhïndhï noono na dhabbu no, na küünïnja kaja ka oona kada nïïmö ma ꞌbangnga tammo oono angnga yoono ka tindinaana angnga kuꞌbu ma tïdhïndhï tanno oono no. 24 Oogo magümmünü angnga afeꞌde aꞌda taalo angnga ka Yahüüdü angnga ka kajeene afeꞌde. 25 Afa moono ka tiki ka sorne ma Hawsha,

“Ara aꞌa tümmünü kadu no taalo ka kadu tanno eede no kada kadu tanno eede no,

eede ka titaalo nasaasa oogo mo ara aꞌa tümmü oogo kada tammo eede ka asaasa oogo mo.

26 ꞌBuugu yeene kara tiki eene kide aꞌda,

‘Taalo aaga ka kadu tanno eede,

ara aaga tana eere aꞌda laala ya Masala tammo efe ka ꞌdï mo.’ ”

27 Asaiya tageema tumma ma kadu ma Israyil,

“Sa aaga tagöje nja ndamugu ma to

ara türeene miini toolonadene.

28 Kudumma Uugaara mara tapusu kadu na ka ꞌbüdhülü no.”*

29 Asaiya ageema iki,

“Üürü taalo Uugaara ma nasigira mafa ka laala ya,

ara angnga ta kafeene nja Sadöma angnga ta kafeene nja Amuura.”*

Israyil nja Almasiihi

30 Ara angnga tiki nya? Kajeene na taalo kasi ka taꞌdiila keere no, kaduna taꞌdiila lakiini a tamma ka Masala. 31 Lakiini Israyil no ïïsö ka serïye keere no, ka taꞌdiila no taalo kambaanya tala serïye ya aꞌdiila ya koona. 32 Amana? Kudumma eene ka tagalinggo nggeege aꞌda taalo tamma kene ka eedi, lakiini afeene afa linggo ma serïye, kïkïrï ka seene ka mïsï tammo kara ka fïïnï mo. 33 Afa ma sorne ka tiki,

“Aꞌa nungngo nara tanangnga mïsï ma taseene ka Sahyüün ka kadu ka fïïnï

nja mïsï ma taꞌdïnggö,

ömöꞌdï ya amma kini ya taalo ara tana modolo.”*

10

1 Nagöre eede, nïïmö yeede ka asaasa ana eedi dhorro ya aꞌda tafara ka Masala neede aꞌda a kadu ma Israyil toolonadene. 2 Niji aꞌa taguꞌdaana ka nanggeedi neene ma Masala, lakiini taguꞌdaana ka nanggeedi neene taalo kama tussu eema. 3 Eege taalo kussu fïïnï ya Masala ka amana kadu kaꞌdiila nja oono, kaꞌbꞌba tanangnga nanggeyi neene kaꞌdiila unggodho eege, eege taalo kamma ka fïïnï tiya Masala ka amana kadu kaꞌdiila. 4 Almasiihi iꞌi yungngo eere ma Serïye, amang ka ömöꞌdï tiya amma kini ya, taꞌdiila nja Masala.

Toolona ka kadu nyeꞌdꞌde

5 Kudumma Müüsa ka takiki aꞌda, “Ara ömöꞌdï taꞌdiila ka serïye nya, ömöꞌdï ya ümmü tumma ma serïye ya ara tefe ka ꞌdï iini.”* 6 A taꞌdiila a tamma ka Masala kiki, “Fa tiki ka eedi tiya üüdü aꞌda, Mada iꞌi yungngo ara tasïrö co ꞌdotomboꞌdo?”* anangnga Almasiihi ka ööꞌdö kaja kuꞌbu. 7 Nja, “Ömöꞌdï tiya taꞌdïnggö co ööye?”* nja iini ka anangnga Almasiihi ka ööꞌdö ndama inde. 8 Lakiini iki aꞌda minna? “Tumma ka kete küdü ka nïïnö nja eedi.”* Eege ka tumma ma tamma naaja ka tadünügü co kadu no. 9 Küdü kara teema ana onggoꞌdo tammo üüdü aꞌda Yasu Uugaara, namma ana eedi tiya üüdü aꞌda Masala manangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ndama inde ya ara oꞌo toolonadene. 10 Tamma ana eedi kara tanangnga aaga ka ꞌdiila nja Masala a tumma a nanggoꞌdo tanangnga ömöꞌdï ka toolonadene. 11 Sorne ma Masala iki, “Ömöꞌdï ya amma kini taalo ataama.”* 12 Taalo taꞌbakala kada ka Yahüüdü nja ömöꞌdï tiya taalo a taga Yahüüdü ya kudumma Masala tammo eene nyeꞌdꞌde, mamana eema a kadu tanno amma kono no nyeꞌdꞌde kungngo. 13 Kudumma, “Ömöꞌdï ya amma ka eere ma Uugaara ya ara toolonadene.”*

14 Eege kara tümmünü oogo nya aꞌda taalo kamma kono? Kara tamma kono nya aꞌda taalo kaföönyö? Kara taföönyö nya aꞌda taalo ömöꞌdï ma tagadünügü eene? 15 Eege kara teema nya ara taalo Masala magürünü iꞌi? Afa ma sorne ka tiki, “Kaꞌdiila uune no kadu tanno adünnü tumma ma Masala no.”* 16 Lakiini taalo eege ïnꞌdïlï kamma ka tumma tanno Masala, kudumma Asaiya ka tiki aꞌda, “Ka Uugaara, mada iꞌi yungngo ara tamma ka tumma tanno aja?” 17 Kamma ka tumma ma Masala aja kara taföönyö tumma na Almasiihi. 18 Lakiini ara aꞌa tiki aaga, taalo kaföönyö? Kaföönyö sorne iki,

“Tumma no ka nyala ka ꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo

nja ꞌbüdhülü koona ïnꞌdïlï.”*

19 Lakiini ara aꞌa tiki aaga aꞌda, kadu ma Israyil taalo kussu? Akiki Müüsa ka dhidha,

“Ka kïrïmï aaga kadu na taalo ka kadu tanno eede no,

ara aꞌa tanangnga kadu öccö na taalo kussu eema no kanangnga oꞌo ka korooꞌbo.”*

20 Asaiya akuru rüsü iki,

“Kaduna kadu na taalo kagawwa aꞌa no,

aꞌa nussudene ka kadu tanno taalo kawwa aꞌa no.”*

21 Lakiini iꞌi eema ka Israyil,

“Namünügü aꞌa nïïsö uuru ïnꞌdïlï

a kadu tanno oroko taalo kaföönyö eema kasilli tumma.”*

11

Masala taalo manu ka kadu ma Israyil

1 Nïkïrï aꞌa ka tiki aꞌda, Masala ꞌdee manu ka kadu tanno oono? Kaw! Aꞌa ka eyi tiya eede aꞌa na taga Israyil ꞌbandaada ma Abrahiim ndama siliga tiya Binyamiin. 2 Taalo Masala manu ka kadu tanno oono ka tagilli ka tagesse eege no. Alla taalo aaga kussu aꞌda miki Masala ka sorne ma Ïliya nya, iini ka tasigi kadu ma Israyil ka Masala, 3 “Ka Masala, kagirina naganeꞌbi nüüdü kürrüdü nïïgïsï ma tïrrï illi aꞌa nungngo nöreene unggodho aꞌa kasaasa tiidi aꞌa”*? 4 Lakiini tumma na Masala kiki iini nya? “Türeene ma kadu kinggide köꞌdö saꞌba alif taalo küürü kuꞌbu a nagüüge ka ꞌBaala kidha.”* 5 Aga ürüünü tiya ꞌbïtïngngö ya afeꞌde, türeene ma kadu kinggide a Masala ka tagesse eege a türü. 6 Üürü tessadene a türü, taalo ma kara tama linggo aya ma linggo ya iꞌi ya ïïye, illi a türü takütü ka türü.

7 Minna inggide afeꞌde? Ya Israyil katasaasa ya taalo kaduna ka kadu tanno Masala ka tagesse eege no eege kungngo kaduna. Lakiini türeene miini kakïdhö ka nanggeedi. 8 Afa ma sorne ka tiki,

“Manangnga Masala koronggore ma taaꞌbaga eene,

ïïye taalo kiji ꞌbuugu,

iisine taalo kaföönyö eema kadara ka uuru tanno.”*

9 A Dawud tiki,

“Fa ka ꞌbuugu ma kuri tiya eene ada küdhï

ada saraka akara eene ka fïïnï,

üünï midhi kuꞌbu ana eege.

10 Ïïye neene talüdhü kuꞌbu amang kene tafa tiji ꞌbuugu kagürꞌdü

a naꞌdugeere neene tagürꞌdü kiti kuꞌbu turi.”*

11 Aꞌa nindineene, aserꞌde awwa ya Yahüüdü kaꞌdïnggö taꞌbilli? Kaw, lakiini taserꞌde neene kanangnga kajeene ka toolonadene anangnga Israyil ka takïrïmï eege. 12 Üürü taserꞌde neene kanangnga kadu ka tüüsü ya a tagiꞌdi neene kanangnga kajeene ka tüüsü ara tafaanya kene kara tadigi kuꞌbu.

13 Aꞌa neema nja aaga na kajeene no, kudumma aꞌa na tafïïnï ma kajeene, aꞌa na ꞌdinigi oona cooꞌdo ka linggo tanno eede. 14 Aꞌa nasaasa tanangnga kadu neede tana kïrïmï amang kede toolona türeene meene. 15 Üürü tanu neene kanangnga Masala kaꞌdiila nja kadu ka ꞌbüdhülü, aminna ungngo ka tamma tanno eene, illi tefe ka ꞌdï ka inde. 16 Üürü ꞌdakeyi ma tïgïïdï ma insili kono ka ananja a Masala ya, ara tïgïïdï nyeꞌdꞌde ta insili.* Üürü ꞌbereere insili ya, ara kolelle tinsili tekere.

17 Üürü kolelle könö kaꞌbunadene, oꞌo taga ꞌdïkïdïyö ma dhïïle ka tendhe ma tammaꞌda ka kolelle tammo ütü ka ꞌdïkïdïyö tiya dhorro a ꞌbïtïngngö kosso aaga ka baraka tiya Masala ka tadirina Abrahiim ya. 18 Fa taꞌdiniga eyi yüüdü koꞌdo a kolelle, üürü oꞌo naꞌdiniga eyi yüüdü cooꞌdo taalo oꞌo na ꞌbereere dhorro. Lakiini ꞌdïkïdïyö ya dhorro ya iꞌi yungngo ümmü oꞌo. 19 Lakiini ara oꞌo tiki, “Katendhe kolelle no amang kede tammaꞌda kide.” 20 Tumma dhorro, lakiini eege kaꞌbunadene kudumma eene taalo kamma, oꞌo nütü ka tumma ma tamma tanno üüdü, fa taꞌdiniga oono nüüdü cooꞌdo, lakiini ariꞌba. 21 Üürü Masala taalo mana ꞌbangnga ma kolelle tanno dhorro no, taalo mara tana ꞌbangnga ma oꞌo.

22 ꞌBangnga ma Masala nja tagorooꞌbo, a tagorooꞌbo ada ka kadu tanno aꞌdïnggö no, lakiini ꞌbangnga ma Masala nja oꞌo ka anangnga oꞌo ka tütü ka ꞌbangnga tammo. Üürü oꞌo taalo nütü ka ꞌbangnga tanno, ara oꞌo tarumeene afeꞌde. 23 A kene kara taadha ka tatoroko tanno eene no, ara Masala tamana kuri eene, kudumma Masala mambaanya tamana kuri eene afeꞌde. 24 Üürü oꞌo natendhe ndama fa ma ꞌdïkïdïyö ma dhïïle, kamaꞌda ka ꞌdïkïdïyö tiya dhorro ya, ara taꞌdiila nja eene ka ꞌdïkïdïyö tiya dhorro ya.

Masala mana ꞌbangnga ma kadu nyeꞌdꞌde

25 Nagöre eede, taalo aꞌa nasaasa aꞌda aaga tafa tussu tumma na kume no, ïïꞌdï aaga tümmü nanggeyi naada kada ꞌdara, takïdhö ka nanggüüdü tanno kadu na Israyil kara saga titaalo ka kajeene dhabbu kara tamma ka Almasiihi. 26 Nggeege ara kadu ma Israyil toolonadene ïnꞌdïlï afa ma sorne ka tiki kungngo,

“Ara tatoolona töꞌdö ndama Sahyüün

agala tatoroko ka laala tiya Yaguub ka oona.

27 A timiꞌdi tumma neede eege kungngo meede kara tagala tatoroko neene.”*

28 Kadu ma Israyil kadhabbu ꞌbïtïngngö kadiidi ma Masala, kudumma eene kanu ka tumma ma Ïnjïïlï, agala kaꞌdiila nja aaga na kajeene no. Lakiini Masala masaasa eege magesse eege kudumma ma timiꞌdi tumma noono nja kadaada meene. 29 Masala taalo mara tafada ana eema tiya oono ka amana a kadu ya, mitaalo mara tüürü ma kadu tanno oono ka tagesse eege no. 30 Afa maada ka tasilli tumma na Masala ka dhidha, a ꞌbïtïngngö moolona aaga kudumma ma tasilli eema tanno eene. 31 Eege ꞌbïtïngngö ka tasilli tumma amang kene taluna ꞌbangnga afeꞌde afa ꞌbangnga ma Masala nja aaga. 32 Kudumma Masala ka anangnga kadu nyeꞌdꞌde ka pabuusu ma tasilli eema amang kono tana ꞌbangnga kene ka oona ïnꞌdïlï.

Tafünügü Masala koꞌdo

33 Kadhonggoro tüüsü na Masala nja taꞌdara tanno oono nja tussu eema tanno oono. Ka iideene tussu linggo noono nja tussu nafïïnï noono.

34 Sorne iki,

“Mada iꞌi yungngo ussu tumma na Uugaara

a mada iꞌi yungngo a talaala oogo ka fïïnï?”*

35 “A mada iꞌi yungngo anangnga nïïmö oono

amang kono tapadaga iini.”*

36 Kudumma eema nyeꞌdꞌde köꞌdö ndama oono kada tiya oono, ara co kono. A tïndhïgï kungngo oono turi taꞌbilli. Amiin.

12

Tefe kaꞌdï na Almasiihi

1 Nagöre eede, aꞌa niki aaga a ꞌbangnga ma Masala aꞌda aaga tümmünü nanggeyi naada ka eema ma tïrrï tiya insili ya a tefe ka ꞌdï tanno Masala ka tamma kide ya, tümmü Masala ma koronggore naada eege kamiini. 2 Aaga tafa tafeene nja eema ma ꞌbüdhülü ya ma ꞌbïtïngngö ya, lakiini aaga agere nanggüüdü naada kada ma ꞌbïtïngngö amang kada tussu fïïnï ya Masala ya dhorro ya, fïïnï ya Masala ya aꞌdiila ya adho ka fïïnï ya.

3 Aꞌa niki aaga a türü tanno ümmününja aꞌa no aꞌda ömöꞌdï tafa tümmü eyi yiini ka tiiꞌbaana, lakiini ümmü eyi yiini ka taꞌdara, ka taköje nja tiya Masala ka anangnga iini ya ka tamma ka Masala tanno iini. 4 Afa ma naseldhe kungngo aja ka tuuꞌda tanno unggodho no kadhabbu, lakiini linggo neene taalo ka unggodho. 5 Nggeege kadhabbu angnga, lakiini tuuꞌda naaja ka unggodho ka Almasiihi, angnga ka unggodho. 6 Linggo ma taꞌdara kambananjaana kuꞌbu ma türü tanno Masala ka anangnga angnga no, ömöꞌdï teema tumma na Masala ka anangnga iini a tamma ma eedi tiya iini. 7 Ömöꞌdï ya ussu ka talinggo ya, fa kini alinggo, aya ussu ka talaana ya fa kini alaana. 8 Ömöꞌdï ya ussu ka tafünügü kadu koꞌdo ya fa kini alaana kadu kide, ömöꞌdï ya amana eema a kadu ya fa kini amana eema a taꞌdiila ma eedi, ömöꞌdï ya indinaana kadu kuꞌbu ya fa kini alinggo dhorro, ömöꞌdï ya ana ꞌbangnga fa kini üünï ana eedi ka tinsili.

9 Kasaasa tasaasa na dhorro no, aaga aadha ka eema tiya toroko ya ara aaga ka tümmü fïïnï ya aꞌdiila ya. 10 Aaga asaasa ajeene kada nagöre aaga tümmü ajeene a nanggeedi dhorro. 11 Aaga fa tagiꞌdi ka linggo keere aaga alinggo a taguꞌdaana, aaga tümmü Masala ana eedi ka teene. 12 Aaga dhodho ka tïndhïgï ma Masala, aaga tidhi oona kuꞌbu ka ꞌbuugu ka tatoroko nja aaga, aaga tafara ka Masala turi kungngo. 13 Aaga osso ka eema tiya ada nja kadu ma kaniisa yeene ka asaasa ya, aaga tamana eema eene.

14 Aaga amana baraka a kadu tanno alinggo aaga no, aaga amana baraka eene aaga tafa teela eege. 15 Aaga dhodho nja kadu tanno dhodho no, aaga fara nja kadu tanno fara no. 16 Aaga faana ka oona, aaga fa taꞌdiniga oona cooꞌdo, aaga fa tümmü nanggeyi naada aꞌda aaga kaꞌdara aaga tagiiꞌbi kadu könö.

17 Aaga fa taꞌdïïnö kömüsü ana ömöꞌdï tiya üünï tatoroko ana aaga ya, aaga kardha kuꞌbu aaga tüünï eema ya aꞌdiila ya ka kadu kidha nyeꞌdꞌde kungngo. 18 Aaga alinggo eema ya aꞌdiila ya, amang kada taneene nja kadu nyeꞌdꞌde a tussu kide tanno ada. 19 Aaga fa taꞌdïïnö kömüsü ma nanggeyi tanno ada, nagöre eede, aaga aadha ka tatoroko, kudumma Masala miki ka sorne, “Aꞌa nungngo nara taꞌdiïnö kömüsü.”*

20 Ka ïïre kara tagu diidi ma oꞌo ya nya kuri iini,

a tenege kara tagu iꞌi nanya ꞌbïïdï iini.

Kudumma üüdü kara tüünï nggeege ya, afeene afa oꞌo naraada aꞌdiiꞌdo iini ka üüdü.

21 Fa tafa ka tatoroko kiiꞌbi oꞌo. Lakiini iiꞌbi tatoroko a taꞌdiila.

13

Taföönyö tumma ma naguugaara

1 Fa ka kadu nyeꞌdꞌde kümmünü nanggeyi neene a naguugaara ma anya, kudumma tauugaara ïnꞌdïlï kungngo ka nïïsö ma Masala, tauugaara na ꞌbïtïngngö no Masala oogo mungngo möꞌdö iini. 2 Ömöꞌdï ya anu ka tauugaara ya, iꞌi anu ka linggo tanno Masala, kadu no anu ka tauugaara no eege kara töꞌdö a pabuusu eene ka nanggeyi. 3 Kadu no alinggo eema ya ꞌdiila ya, taalo kariꞌba a naguugaara, illi ömöꞌdï ya toroko ya. Nasaasa oꞌo aꞌda nafa tariꞌba a naguugaara, alinggo eema ya ꞌdiila ya amang kene tafünügü oꞌo koꞌdo. 4 Kudumma eene ka talinggo ada a Masala ma tindinaana ꞌbuugu, lakiini küdü ka tüünï tatoroko, ara oꞌo tariꞌba kudumma iini taalo ümmü kuluꞌba weerö ünꞌdügüngngö kudumma eene ka talinggo ada a Masala, kara tapusu kadu no üünï tamꞌbaga no. 5 Nggeege ya fa ka kadu kümmünü nanggeyi neene eene, taalo kudumma ma riꞌba ma tapusu adene sugi, lakiini kudumma ma eedi. 6 Kudumma ata kamana tuluꞌba kuꞌbu, eege ka kadu ma linggo tanno Masala, kalinggo a kadu turi kungngo. 7 Aaga anangnga eema a ömöꞌdï tiya asaasa kada ya, üürü ömöꞌdï ma taluꞌba nanangnga kuꞌbu, üürü diginiya nanangnga kuꞌbu, a ömöꞌdï ya dhabbu ya, nariꞌba iini, ömöꞌdï ya adho ka fïïnï ya, nariꞌba iini.

Aaga asaasa ajeene

8 Aaga fa tama kömüsü ka kadu, illi kömüsü ma tasaasa ajeene, kudumma ömöꞌdï tiya asaasa kadu ya iꞌi ya atïïmö linggo ma serïye. 9 Masala miki ka sorne aꞌda, “Fa tatemelö,” “Fa tagirina kadu,” “Fa tanyooro,” “Fa tallogo ma eema.” A tumma könö afeꞌde köödhï ka nïïmö unggodho, “Asaasa kadu afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.” 10 A tasaasa taalo tïlï ömöꞌdï ya akete kini ya, tasaasa katïïmö linggo ma serïye nyeꞌdꞌde.

11 Kussu aaga aꞌda ka uuru töccö assa uuru naada töꞌdö ma taceene ka tarigide tanno ada, toolona ka ndagette kaja, taalo afeene nja uuru tanno aja ka takaleefe tagümmü Masala no. 12 Assa ooso takete ka taadha, a taka taadha, kada aadha linggo ma ndüülï ara angnga kada aꞌduga eema ma koroꞌbo ma töyeene. 13 Kata kaneene taneene no dhorro no, afa ma kadu no anna ka töyeene ma uuru no. Angnga tafa take ka ngeeli, angnga tafa tüünï tatoroko nja temelö nja tadiidi nja kïrïmï. 14 Aaga kïrnï Uugaara Yasu Almasiihi ada ka oona afa tenꞌdi, aaga tafa talinggo ana eema ma tuuꞌda, kudumma eene ka teema ma tanaana ïïye ma eema.

14

Tagiꞌdi nja tana türü

1 Aaga amma ka ömöꞌdï tiya agiꞌdi ka tümmü Masala ka eere ya, aaga tafa talinggo a tumma ma eedi tiya iini. 2 Ömöꞌdï öccö amma ka kuri ma eema nyeꞌdꞌde, lakiini kadu könö kinggide taalo kamma kide kïkïrï kagu migile nja naafa nja ooyo sugi. 3 Ömöꞌdï ya agu eema nyeꞌdꞌde afa tamidhi ömöꞌdï ya anu kide ya, ömöꞌdï ya anu ka kuri ya afa tamidhi ömöꞌdï ya agu eema nyeꞌdꞌde ya kudumma Masala ka tamma kide. 4 Oꞌo na mada namidhi tasaga ya ömöꞌdï könö? Aꞌda ömöꞌdï yiini iꞌi yungngo ussu aꞌda iꞌi ara taꞌdïnggö nja iini kara tambaanya, ara tambaanya kudumma Masala oogo mungngo mara tanangnga iꞌi kaana türü. 5 Kadu könö kümmü uuru öccö kaꞌdiila, öccö tümmöönö nyeꞌdꞌde, lakiini fa ka ömöꞌdï ümmü nïïmö yiini ka asaasa ana eedi tiya iini. 6 Ömöꞌdï ya ümmü uuru könö kada dhorro ya, iꞌi ümmü Uugaara. Ömöꞌdï ya agu uuꞌda ya, iꞌi aguri Uugaara, iꞌi amana taꞌdiila a Masala aya anu kide ya iꞌi alinggo ada Uugaara anangnga taꞌdiila a Masala. 7 Taalo ömöꞌdï öccö ana kaja efe ka ꞌdï ma eyi tiya iini, ömöꞌdï ma teyi ma eyi tiya iini taalo. 8 Üürü angnga kefe ka ꞌdï angnga tefe ka ꞌdï ka Uugaara, üürü angnga kakaaya angnga takaaya ka Uugaara. Salla angnga sa keefe ka ꞌdï alla kaaya angnga, angnga kama Uugaara.

9 Kudumma Almasiihi ka teyi afïkïꞌdö ka inde amang kini ta Uugaara ma tefe ka ꞌdï nja kadu tanno aaya no. 10 Aminna agu oꞌo namidhi örre yüüdü? Aminna agu oꞌo nadaana örre yüüdü kalama? Angnga no nyeꞌdꞌde ara angnga taꞌdïngnge ana koꞌdo ka Masala kidha ïnꞌdïlï ka uuru ma tahükümü kadu. 11 Sorne iki,

“Aꞌa nefe ka ꞌdï, Masala miki, nggeege,

Ara kadu nyeꞌdꞌde saga tüürü kede kidha

a nagonggoꞌdo nyeꞌdꞌde saga tafünügü Masala koꞌdo.”*

12 Angnga nyeꞌdꞌde kungngo ara angnga saga taꞌdïngnge kidha ma Masala angnga takinni eema yaaja ka tüünï co oono.

13 Aaga fa tasigi ajeene kada nagöre, lakiini aaga aadha ya, aaga fa tanangnga ömöꞌdï öccö ka tamma nja iini ka ꞌdïnggö ka tamꞌbaga. 14 Nussu aꞌa namma ka tumma tanno Uugaara Yasu aꞌda taalo nïïmö aꞌda iꞌi ya nyoro. Üürü iꞌi ïröönö kada nyoro ya, iꞌi anyoro ana iꞌi. 15 Üürü oꞌo nanangnga örre yüüdü ka korooꞌbo kudumma eema ma taguri, nggeege taalo oꞌo naneene a tasaasa ka eedi dhorro. Fa taama örre yüüdü kudumma kuri. 16 Fa tanangnga nïïmö ya aꞌdiila ya ka eema tiya toroko ya. 17 Tauugaara ma Masala taalo kama kuri nja tooye ma ngeeli, lakiini kama fïïnï tiya dhorro ya nja dhodho nja taꞌdiila ma Koronggore tiya Insili ya. 18 Ömöꞌdï ya alinggo ada Almasiihi nggeege ya ara Masala taꞌdiila nja iini a kadu tamma kini.

19 Kada kardha kuꞌbu ka nïïmö tiya ara töꞌdö a taꞌdiila ya nja tiya ara tindinaana angnga kuꞌbu ïnꞌdïlï ya. 20 Fa tagaꞌda linggo na Masala kudumma kuri, eema ïnꞌdïlï aꞌdiila, lakiini atoroko üdü kagu nïïmö ya ara tanangnga ömöꞌdï öccö ka ꞌdïnggö ka tatoroko. 21 Aꞌdiila üdü kara tafa tagu uuꞌda nafa tooye ngeeli nja nïïmö tiya ara tafaga örre yüüdü keere katümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro ya. 22 Afa ka tamma ka Masala tanno üüdü no ma eyi tiya üüdü kidha ma Masala, aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya taalo amidhi eema yiini ka kuri ya iji kaꞌdiila ana iꞌi. 23 Lakiini ya agu eema kada riꞌba ka oona ya, ara tahükümüdene, üürü iꞌi aguri kudumma kuri tiya iini taalo ndama tamma. A nïïmö ya taalo ööꞌdö ndama tamma ya, tatoroko.

15

Alinggo nïïmö ya kadu kasaasa ya

1 Angnga na kïdhö ka tamma no, kadakidhi oona kuꞌbu nja kadu tanno agiꞌdi, angnga tafa kanangnga eyi tanno ada. 2 Kadagüünï eema ya aꞌdiila ya nja kadu na kete kaja no amang kene tümmü tumma ma Masala taꞌdiila. 3 Kudumma Almasiihi taalo agasaasa nïïmö ma eyi tiya iini, lakiini afa ma sorne ka tiki, “Teelaana ma kadu tanno eele oꞌo no, kaꞌdïnggö kede koꞌdo.”* 4 Tumma no kööꞌdö ka sorne ka dhidha, eege köꞌdö ma talaana angnga, amang kaja tagambaanya tidhi oona kuꞌbu angnga takïdhö ka nanggeedi. 5 Fa ka Masala ma tidhi oona kuꞌbu nja takïdhö ka nanggeedi, manangnga angnga kafaana ka oona, a tumma ta unggodho afa taneene na Yasu Almasiihi. 6 Amang kada tafünügü Masala koꞌdo Pupa yaaja Yasu Almasiihi ana eedi unggodho a tumma ta unggodho kada.

7 Aaga amma ka taneene kada unggodho afa ma Almasiihi ka tamma kada, amang kada töꞌdö a tïdhïndhï a Masala. 8 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda Yasu Almasiihi alinggo ada Yahüüdü amang kini tala a kadu aꞌda tumma na Masala ka timinꞌda, a tumma noono ka tageema nja kafaafa no aco ööye miini. 9 Yungngo a kajeene kara tafünügü Masala koꞌdo ka ꞌbangnga meene, afa ma sorne ka takiki aꞌda,

“Ara aꞌa tadirina eema a kajeene ma oꞌo,

nara tüwe tüüsü na afünügü eere yüüdü koꞌdo.”*

10 A sorne tiki afeꞌde,

“Aaga dhodho aaga no kajeene no nja kadu tanno Masala.”*

11 Afeꞌde,

“Aaga üwe ata tüüsü a Masala aaga no kajeene no nyeꞌdꞌde

a kadu nyeꞌdꞌde kungngo tïndhïgï oogo koꞌdo.”*

12 Asaiya tiki,

“Bereere ya Yessi ara töꞌdö

a tauugaara ma kajeene iꞌi yungngo

a kajeene kara tïndhïgï iꞌi.”*

13 Fa ka Masala ma tadigi dhodho nja taꞌdiila küdü ka oona, amang küdü tadigi a tïndhïgï ma türü tanno Koronggore tiya Insili ya.

Linggo na Bölis nja kajeene

14 Aꞌa ka eyi tiya eede nagöre eede, namma aꞌa nussu aꞌda kadigine aaga, aaga taꞌdiila aaga tussu eema dhabbu aaga tassumunaana ka tala ajeene dhadha. 15 Lakiini aꞌa nakuru rüsü dhorro nadarigiri ada aaga ligeema könö aaga amang kada tussu iini, ka türü tanno Masala ka anangnga aꞌa no. 16 Amang kede talinggo ada Yasu Almasiihi ka üüdü ma kajeene nadünnü tumma na Masala kada taꞌboge amang ka Masala tamma ka tïrrï tanno kajeene ka tinsili a Koronggore tiya Insili ya. 17 Nabbü aꞌa ꞌdanïïsö kudumma eede ka talinggo ada Yasu Almasiihi ana eere ma Masala. 18 Taalo aꞌa nara takuru rüsü ma teema tumma ma nïïmö, illi nïïmö ya Almasiihi ka tanangnga aꞌa ka tagüünï, meede ka talaana kajeene ka tamma ka Masala, a tumma ma nïïnö nja linggo. 19 A türü ma linggo keefe nja türü ma nïïsö tanno Masala nja türü ma Koronggore tiya Insili ya ndama Örsaliim nja naꞌbuugu tanno kete kono no kara co Alirikon, nageema aꞌa tumma ma Ïnjïïlï ma Almasiihi nyeꞌdꞌde. 20 Tasaasa ma eede tiya eede ꞌbucca aꞌda neema tumma ma Ïnjïïlï ka naꞌbuugu tanno Almasiihi katitaalo ussudene kide no, ïïꞌdï aꞌa tarüꞌbünü ka kadese tanno ömöꞌdï könö. 21 Lakiini afa ma Sorne ka tiki,

“Kadu na ömöꞌdï ka titaalo agadünügü tumma miini co eene no kara sa kijöögö,

a kadu no taalo kaföönyö tumma miini no kara saga tussu.”*

22 Iꞌi yungngo afaga aꞌa keere ꞌbucca kungngo kööꞌdö kada kanna.

Bölis asaasa co Rööma

23 A ꞌbïtïngngö taalo fïïnï ma linggo kede ka naanya tanno afeꞌde, nasaasa aꞌa töꞌdö tassa kada kanna a nagürüünü kadhabbu, 24 kede kara co Aspaniya ya ara aꞌa tadigaala kada kanna, kudumma eede ka asaasa tassa kada, amang kada tamünügü aꞌa koꞌdo ma co kanna kede kara tagünü nja aaga idhilli. 25 Aꞌa ꞌbïtïngngö ara aꞌa co Örsaliim ma co talinggo ada a kadu ma kaniisa kide. 26 Kudumma kadu ma Makadoniya nja Akaiya kadüünï taꞌdiila, kakonsaana gürüüsï koona ma tunggu co kadu ma kaniisa ka Örsaliim no, eema katitaalo kene no. 27 Eege kagüünï taꞌdiila nggeege, aꞌdiila nja eene, kudumma kajeene kaꞌduga baraka ma Ïnjïïlï ka Yahüüdü, nggeege fa ka kajeene kamana eema ma tefe ka ꞌdï tiya eene kene kara tasaasa. 28 Kede ka ndatïïmö linggo ya, nanangnga eema ya miini ya eene ya, nassa adigaala kada kanna ma tra co Aspaniya. 29 Nussu aꞌa aꞌda kede kara tala aaga kanna ya, ara aꞌa töꞌdö ka tigi ana baraka ma tumma tanno Almasiihi.

30 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga nagöre eede ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi nja tasaasa ma Koronggore aaga fara ka Masala nja aꞌa kudumma aꞌa, 31 Afara ka Masala kudumma ma aꞌa, amang kede toolonadene ka iisine ma kadu tanno anu ka tumma ma Masala ka Yahüüdiya no, afara ka Masala amang ka kadu ma kaniisa ka Örsaliim kamma ka linggo tanno eede. 32 Nggeege üürü tasaasa ma eedi tiya Masala ya, ara aꞌa töꞌdö kada kanna a dhodho angnga ïnꞌdïlï ta ꞌdeema. 33 A Masala ma taꞌdiila taneene nja aaga nyeꞌdꞌde kungngo. Amiin.

16

Bölis ööjülü kateefe miini

1 Aꞌa nageema tumma ma ïnye ma angnga tammo Feebi mo, aka ma linggo ma kaniisa ma Kankariya. 2 Aaga tamma kono ana eere ma Uugaara Yasu afa ma nagöre tanno aja no ma kaniisa no kungngo, aaga anangnga eema yoono ka tasaasa kada ya oono, kudumma oono ka takinyi kadu kadhabbu nja aꞌa afeꞌde.

3 Aaga ööjülü Akilla nja Berskilla eege na linggo linggo ma Yasu Almasiihi nja aꞌa no. 4 Kadu no ümmünü nanggeyi neene ka inde kudumma aꞌa, taalo aꞌa unggodho aꞌa nanangnga taꞌdiila eene, lakiini nakaniisa ma kajeene na amma ka Masala no nyeꞌdꞌde afeꞌde kungngo. 5 Aaga ööjülü kaniisa meene ka ꞌdï mo.

Aaga ööjülü tataꞌdiila yeede Abintus, iꞌi ya ömöꞌdï ya amma ka Almasiihi ka Asiya ka dhidha.

6 Aaga ööjülü Maryom magadhügürü dhabbu kudumma angnga mo.

7 Aaga ööjülü Antrunikos nja Yunias ya siliga ma aꞌa ya anna ka pabuusu nja aꞌa ya, na ussudene ka kadafïïnï ka söödö no, na illi ka tööꞌdö ka Almasiihi kede kidha no.

8 Aaga ööjülü Amblyatos teefe ma aꞌa ka linggo ma Masala ya.

9 Aaga ööjülü Orbanus ya linggo nja angnga ka Almasiihi ya.

Aaga ööjülü Istakis ya teefe ma aꞌa ya.

10 Aaga ööjülü Ablus ya kardha kuꞌbu ka linggo ma Almasiihi ya.

Aaga ööjülü kadu ma ꞌdï tiya Artibolis.

11 Aaga ööjülü Herotion ya siliga ma aꞌa ya.

Aaga ööjülü kadu ma ꞌdï tiya Narikisios na amma ka Masala no.

12 Aaga ööjülü Trifina nja Trifosa na dhügürü ka linggo ma Masala no.

Aaga ööjülü Bersis ma ꞌdiila mo, madhügürü dhabbu ka linggo ma Masala.

13 Aaga ööjülü Rüfas ya Masala ka tagesse iꞌi ma linggo tanno ya nja nïïmö tammo iini aꞌda ma nïïmö kede afeꞌde.

14 Aaga ööjülü Asinkeritos nja Fligon nja Hürmüs nja Bitrubas nja Hermas nja nagöre tanno aja na aneene nja eene no.

15 Aaga ööjülü Filolokos nja Juliya nja Nerios nja ïnye, nja Olimbas nja kadu ma kaniisa tanno eene.

16 Aaga tööjülü tööjülü na ꞌdiila no, nakaniisa na Almasiihi kööjülü aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

17 Nagöre eede, ara aꞌa tadirina tumma aaga dhorro, aaga adïnö koꞌdo ma kadu tanno agaꞌda taneene kaparsaana kadu kuꞌbu no, a tumma kambananjaana kuꞌbu a talaana tanno ada ka taföönyö kede no, aaga aadha eene ka oona. 18 Kadu afa ma tanno miini no taalo kalinggo ada Almasiihi Uugaara yaaja, kuri yungngo eene kasaasa sugi a tumma tanno aꞌdiila katiꞌdꞌdi no, kïïsïnï kadu. 19 Taalo ömöꞌdï ma titaalo ussu tiicolo ka nanggeedi naada ka Masala, iꞌi yungngo eede ka tadhodho ana aaga, lakiini aꞌa nasaasa aꞌda aaga taꞌdara ma eema tiya aꞌdiila ya, aaga taguꞌbꞌba ka eema tiya toroko ya kuꞌbu. 20 A Masala maꞌdiila mara tanangnga aaga kasiraana ka Ebliisi ana uune, fa ka türü tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi kaneene nja aaga, Amiin.

21 Timosaws ya alinggo nja aꞌa ya ööjülü aaga, agasiliga ma aꞌa no, Lokios nja Yason nja Sosibatros kööjülü aaga.

22 Aꞌa na Tertios narigiri waraga ya, aꞌa nööjülü aaga ana eere ma Masala.

23 A Kayos ööjülü aaga, ya üünï tatafala ana aꞌa nja kadu ma kaniisa ïnꞌdïlï ya.

Arastus ööjülü aaga ya ümmü gürüüsï ma anya afa kide ya, örre ma angnga Kawartis ööjülü aaga. 24 Türü na uugaara tiya aja Yasu Almasiihi kaneene nja aaga ïnꞌdïlï kungngo, Amiin.

25 Kada kafünügü Masala koꞌdo, mana türü ma tanangnga aaga katidhi oona kuꞌbu ka tumma tanno oono neede ka tadünnü nümmüneene ana eere ma Yasu Almasiihi ma tumma tanno nussudene ꞌbïtïngngö no kaküdhü jiddi ma ꞌbilli no. 26 Lakiini kadele oona ꞌbïtïngngö ya naganeꞌbi ka tarigiri a kadu nyeꞌdꞌde tussu iꞌi, afa Masala ka takiki ma ꞌbilli amang kene taföönyö kamma. 27 Angnga tafünügü Masala mo ussu eema ma unggodho oogo mo, ana Yasu Almasiihi taꞌbilli. Amiin.

* 1:17 1.17 Habakök 2.4

* 2:6 2.6 Tüüsü ma Nakaaru 62.12

* 3:4 3.4 Tüüsü ma Nakaaru 51.4

* 3:12 3.12 Tüüsü ma Nakaaru 14.1–3

* 3:13 3.13 Tüüsü ma Nakaaru 5.9

* 3:13 3.13 Tüüsü ma Nakaaru 140.3

* 3:14 3.14 Tüüsü ma Nakaaru 10.7

* 3:17 3.17 Asaiya 59.7–8

* 3:18 3.18 Tüüsü ma Nakaaru 36.1

* 4:3 4.3 Takwiin 15.6; Galatiya 3.6

* 4:8 4.8 Tüüsü ma Nakaaru 32.1–2

* 4:17 4.17 Takwiin 17.5

* 4:18 4.18 Takwiin 5.5

* 7:7 7.7 Töꞌdö kürö 20.17; Serïye ya eera ya 5.21

* 8:36 8.36 Tüüsü ma Nakaaru 44.22

* 9:7 9.7 Takwiin 21.12

* 9:9 9.9 Takwiin 18.10, 14

* 9:12 9.12 Takwiin 25.23

* 9:13 9.13 Malaki 1.2–3

* 9:15 9.15 Töꞌdö kürö 33.19

* 9:17 9.17 Töꞌdö kürö 9.16

* 9:20 9.20 Asaiya 29.16; 45.9

* 9:28 9.28 Asaiya 10.22–23

* 9:29 9.29 Asaiya 1.9

* 9:33 9.33 Asaiya 8.14; 28.16

* 10:5 10.5 Lawi 18.5

* 10:6 10.6 Serïye ya eera ya 30.13

* 10:7 10.7 Serïye ya eera ya 30.13

* 10:8 10.8 Serïye ya eera ya 30.14

* 10:11 10.11 Asaiya 28.16

* 10:13 10.13 Jüwiil 2.28–32

* 10:15 10.15 Asaiya 52.7

* 10:18 10.18 Tüüsü ma Nakaaru 19.4

* 10:19 10.19 Serïye ya eera ya 32.21

* 10:20 10.20 Asaiya 65.1

* 10:21 10.21 Asaiya 65.2

* 11:3 11.3 1 Akhbar 19.10, 14

* 11:4 11.4 1 Akhbar 19.18

* 11:8 11.8 Serïye ya eera ya 29.4; Asaiya 29.10

* 11:10 11.10 Tüüsü ma Nakaaru 69.22–23

* 11:16 11.16 Tineene 15.20–21

* 11:27 11.27 Asaiya 9.20–21; Armiya 31.33–34

* 11:34 11.34 Asaiya 40.13

* 11:35 11.35 Ayüb 41.11

* 12:19 12.19 Serïye ya eera ya 32.35

* 14:11 14.11 Asaiya 45.23

* 15:3 15.3 Tüüsü ma Nakaaru 69.9

* 15:9 15.9 2 Samwiil 22.50; Tüüsü ma Nakaaru 18.49

* 15:10 15.10 Serïye ya eera ya 32.43

* 15:11 15.11 Tüüsü ma Nakaaru 117.1

* 15:12 15.12 Asaiya 11.10

* 15:21 15.21 Asaiya 52.15

1 Kürünsüs

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Waraga ya Bölis ma co

Kürünsüs ya Dhidha ya

Tafaꞌda tumma

Bölis ya tafïïnï ya arigiri ada waraga ya a kadu ma kaniisa ka Kürünsüs anya ma dhabbu ka Yünan mo. Bölis agadünügü eema kadu ka Kürünsüs ana ürüünü unggodho a dhüdhü miini kadu tamma ka Yasu kadhabbu (Tafïïnï 18). Lakiini ka Bölis kanda unggeene ka Kürünsüs a tagorooꞌbo tabbü ꞌdala ka kadu ma kaniisa ka teene kanna, ïkïrï ka rigiri waraga ya ma kakkiꞌdi tumma no kuꞌbu.

Ka waraga tiya Bölis, ageema iki aꞌda atoroko ka kadu ma kaniisa kasümünaana oona kuꞌbu, aya taꞌdigineene nja tööje (1 Kürünsüs 1—4). Eelanaga kadu könö kudumma eene ka talinggo eema ya toroko ya afa kadu na taalo kussu Masala no (1 Kürünsüs 5—6). Iꞌi alaana eege ka taneene ma kadu ma kaniisa kaneene nja iiya tanno eene nya, nyuri nja kadu ma ꞌdï tiya iini (1 Kürünsüs 7). Please translate this into Katcha: He gives them advice about living as Christians among people who worship other gods (1 Kürünsüs 8—10). Eema nja eene amang kene tümmü Masala kene kara kene temmi ka ꞌbuugu unggodho. Eema nja eene ma Koronggore ya Insili ya ka amana eema angnga, angnga taganeene afa kadu ma kaniisa. (1 Kürünsüs 10.14). Afada adirina tumma eene kudumma Almasiihi afïkïꞌdö ka inde, ussu aꞌda Masala mara tanangnga aaga kafe ka ꞌdï afeꞌde (1 Kürünsüs 15).

1

Tafara ka Masala nja tamana taꞌdiila

1 Aꞌa na Bölis, ya ana eere aꞌda tafïïnï ya Yasu Almasiihi a tamma ma eedi tiya Masala, aꞌa narigiri waraga ya nja örre tiya aja Sustanis. 2 Nunggu co kadu tanno amma ka Masala no ka anya ma Kürünsüs, na Masala ka anangnga eege ka tinsili ana eere tiya Yasu Almasiihi madagümmünü eege kada kadu tanno insili no nja kadu tanno oono ka tümmünü eege ka naꞌbuugu ꞌdo ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi, Uugaara yeene nja angnga. 3 A türü nja taꞌdiila tanno Masala Pupa yaaja nja Uugaara Yasu Almasiihi taneene nja aaga.

Tamana taꞌdiila

4 Aꞌa namana taꞌdiila a Masala turi kudumma a türü tanno oono ka anangnga aaga ana Yasu Almasiihi no. 5 Aaga tana türü miini ma eema nyeꞌdꞌde, ka tussu ma eema nja tumma. 6 Afa ma tumma tanno Yasu ka tütü kada ka nanggeedi. 7 Kudumma ada taalo aaga kütü ka teene aꞌda taalo tumma ma türü tanno Masala kada katïndhïgï töꞌdö na Uugaara Yasu Almasiihi. 8 Iꞌi yungngo afa kada dhindho amang kada tidhi oona kuꞌbu taꞌbilli a nïïmö ya toroko ya titaalo kada ka oona ka uuru tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi. 9 Masala magümmünü aaga aꞌda aaga tosso ka tugreene nja ꞌBiiꞌbala tiya oono Yasu Almasiihi Uugaara yaaja, Masala oogo madho ka fïïnï.

Kadu ma kaniisa kasümünü njaana kuꞌbu

10 Aꞌa nasaasa aaga nagöre eede ana eere tiya Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi aaga teema tumma ka unggodho aaga tafa tasümünü njaana kuꞌbu, lakiini aaga ta unggodho aaga nyeꞌdꞌde kungngo, a tumma naada ta unggodho ka üüdü nja koronggore. 11 Nagöre eede, kadu ma ꞌdï tiya Kalwa tiya ka tadünügü tumma ma aaga aꞌa, aꞌda tagorooꞌbo kungngo ada ka söödö. 12 Aꞌa nasaasa tiki aꞌda ömöꞌdï könö ana kada iki aꞌda, “Aꞌa nuurna Bölis,” aya tiki aꞌda, “Aꞌa nuurna Apölös,” aya tiki, “Aꞌa nuurna Bütrüs,” aya tiki, “Aꞌa nuurna Almasiihi.” 13 Almasiihi ꞌdee asümünü njaana kuꞌbu? Bölis ꞌdee kabünnü kadu iꞌi ka saliiꞌbi ka üüdü ma aaga? Alla kakambeesedene aaga ana eere tiya Bölis? 14 Nanangnga aꞌa taꞌdiila a Masala kudumma eede taalo aꞌa nakambeese ömöꞌdï ana kada illi Krisbus nja Kayos. 15 Taalo ömöꞌdï könö ara tiki aꞌda aaga kakambeesedene ana eere tiya eede. 16 (Ïï, aꞌa nakambeese kadu ma ꞌdï tiya Istifanüüs afeꞌde, na aꞌa taalo nagïïgï tumma eede ka takambeese ömöꞌdï könö afeꞌde.) 17 Kudumma Almasiihi taalo agürünü aꞌa ka ööꞌdö tambeese, lakiini nööꞌdö talaana kadu ka tumma ma Ïnjïïlï, taalo a tumma ma taꞌdara ma tadüꞌdꞌdü ïïꞌdï saliiꞌbi ya Almasiihi ta nïïmö ünꞌdügüngngö.

Almasiihi a türü nja taꞌdara ma Masala

18 Kudumma tumma ma saliiꞌbi ka kadu tanno aama no taaꞌbaga, lakiini angnga tanno oolonadene a türü ma Masala eege kamiini. 19 Kudumma sorne ka tiki,

“Ara aꞌa tagaꞌda taꞌdara na kadu tanno aꞌdara no,

nagaꞌda taꞌdara ma kadu tanno ussu eema no.”*

20 Ömöꞌdï ya aꞌdara ya ïïye? Ömöꞌdï ya ussu eema ya ïïye? Ömöꞌdï ma tindinaana tumma ma ꞌbïtïngngö ya ïïye? Taalo Masala manangnga taꞌdara ma ꞌbüdhülü kada nagaaga? 21 Kara tussu Masala a taꞌdara, Masala masaasa kadu koolonadene ka tamꞌbaga ma teema tumma ma Ïnjïïlï. 22 Kudumma Yahüüdü kasaasa türü ma taleꞌbele eema, a kadu ma Yünan tasaasa tussu eema, 23 lakiini ungngo keema tumma ma Almasiihi tiya abünnünja ka saliiꞌbi ya, a tumma ma takara ka Yahüüdü kidha a tamꞌbaga a kadu ma Yünan. 24 Lakiini Yahüüdü nja kadu ma Yünan na Masala ka tagümmünü eege no, Almasiihi a türü nja taꞌdara tanno Masala. 25 Taaꞌbaga na Masala ka kiiꞌbi taꞌdara ma ömöꞌdï, a tagiꞌdi na Masala ka kiiꞌbi türü ma ömöꞌdï.

26 Nagöre eede, aaga kïïgï ya ada ka tagümmünüdene ya. Taalo kadu ïnꞌdïlï ana kada kagaꞌdara a tussu eema ta ömöꞌdï, taalo kadu kadhabbu kagaana türü, taalo kadu kadhabbu kageenedene ndama kadu tanno ïïfï ka anya. 27 Lakiini Masala magesse eema ya nagaaga ma ꞌbüdhülü ma tamana modolo ka kadu tanno afara ka taꞌdara no ka oona, Masala tagesse kadu ma ꞌbüdhülü na kiꞌdi no, ma tamana modolo ka kadu tanno ana türü no ka oona. 28 Masala magesse kadu na midhidene ka ꞌbüdhülü no, nja tanno a kadu kaanu kene no, nja tanno kadu taalo kümmünü eege kada dhorro no, amang kono tagaꞌda eema ya kadu ka tümmöönö kada eema dhorro ya. 29 Amang ka ömöꞌdï tafa taꞌdiniga oona niini cooꞌdo kidha ma Masala. 30 Kudumma türü noono asa aaga ta kadu tanno Yasu Almasiihi, iꞌi ya tussu eema na Masala a taꞌdiila a tinsili miini nja toolona. 31 Afa ma sorne ma Masala ka tiki, “Ömöꞌdï ya abbü ꞌdanïïsö ya fa kini abbü ꞌdanïïsö a Uugaara.”*

2

1 A kede ka ööꞌdö kada nagöre eede, taalo aꞌa nagööꞌdö a tumma tanno adhabbu nja tumma ma taꞌdara ma teemaga tumma ma Masala na küdhü no co aaga. 2 Taalo aꞌa nümmü tumma ma tussu nïïmö öccö kede ka taganeene nja aaga illi Yasu Almasiihi ya abünnünja ka saliiꞌbi ya. 3 Nöꞌdö aꞌa kada ka tagiꞌdi nariꞌba naꞌdeedene ka oona. 4 A tumma neede nja talaana tanno eede taalo ka tumma ma taꞌdara nja tumma taꞌbunu kadu kide, lakiini a talaala ma türü tanno Koronggore. 5 Amang kada tamma ka Masala tanno ada taalo tumma ma taꞌdara ma tadüꞌdꞌdü, lakiini a türü ma Masala.

Taꞌdara na Masala

6 Ungngo ꞌdo keema ungngo tumma ma taꞌdara ka kadu tanno ussu eema no ka söödö, lakiini taalo taꞌdara ma ürüünü tiya ma naguugaara ma ürüünü tiya ara titaalo ya. 7 Lakiini ungngo keema taꞌdara na Masala na küdhü no, taꞌdara na kaküdhü tafinni ma ꞌbilli na Masala ka takindinaana kuꞌbu ma ꞌbilli ma türü tanno aja. 8 Taalo naguugaara ma nagürüünü tiya kussu, kene ka tussu taalo kara takabünnü Uugaara ya ïdhïndhï ya ka saliiꞌbi. 9 Lakiini afa ma sorne ka tiki,

“Nïïmö ya ööye ka titaalo ijöögö

a neeso taalo kaföönyö ya, taalo eedi ma tussu

a tadüꞌdꞌdü taalo ussu Masala

makindinaana ka kadu tanno kasaasa oogo no kuꞌbu.”*

10 Lakiini Masala mala angnga a Koronggore tiya oono, kudumma a Koronggore awwa eema nyeꞌdꞌde kadara co eedi tiya Masala. 11 Mada iꞌi ya ussu eedi ya tadüꞌdꞌdü nggeege, illi koronggore ya tadüꞌdꞌdü. Taalo ömöꞌdï öccö ma tussu eedi ya Masala illi Koronggore ya Masala. 12 Taalo angnga kaꞌduga koronggore ma ꞌbüdhülü tiya, lakiini kaꞌduga angnga Koronggore ya Masala ka kürünü iꞌi ya, amang kaja tussu eema ya Masala ka anangnga angnga ya aꞌda taalo faana kide. 13 Ungngo taalo keema tumma ma talaana ma taꞌdara ma kadüꞌdꞌdü, lakiini tumma ma talaana na Koronggore tiya Insili ya, ungngo tadünnü tumma ma timinꞌda ma Koronggore ka tumma ma koronggore. 14 Ömöꞌdï ya taalo ana koronggore ya, taalo atamma ka tumma tanno Koronggore ma Masala, kudumma iini ka tümmöönö kada taaꞌbaga, taalo ara tambaanya tussu eege, kudumma eene kada tumma tanno koronggore. 15 Lakiini ömöꞌdï ma koronggore ka oona ya, iꞌi yungngo a tümmü kadu ka eema nyeꞌdꞌde, lakiini iꞌi ka eyi tiya iini taalo ömöꞌdï ma tümmü iꞌi. 16 Sorne iki,

“Mada iꞌi yungngo ussu üüdü ya Uugaara

ma talaana iꞌi?”*

Lakiini tümmü üüdü na Almasiihi kungngo aja.

3

Kadu ma linggo na Masala

1 Lakiini nagöre eede, taalo aꞌa nara tambaanya teema nja aaga kada kadu ma nagoronggore, lakiini kada tadüꞌdꞌdü nja laala tiya idhiidhi ya ka Almasiihi. 2 Namana aꞌa siiga aaga taalo kuri ya kidhö ya, kudumma ada taalo kakamꞌbaanya kuri miini, a ꞌbïtïngngö taalo aaga kamꞌbaanya. 3 Kaleefe aaga ta kadu ma ꞌbüdhülü, aaga takïrïmï nja tanu oona ka oona nja tasümünü njaana kuꞌbu tanno kadu ka söödö, taalo aaga ka kadu ma ꞌbüdhülü? Aaga taalo kaneene taneene ma kadüꞌdꞌdü? 4 Ka ömöꞌdï töccö ana kada ka tiki aꞌda, “Aꞌa tuurna Bölis,” aya tiki, “Aꞌa tuurna Apölös,” taalo aaga ka kadu ünꞌdügüngngö?

5 Mada iꞌi yungngo Apölös? A mada iꞌi yungngo a Bölis? Kadu ma linggo no nangnga aaga ka tümmü tumma ma Masala eege kamiini afa ma Uugaara ka tasümünaana linggo eene kuꞌbu. 6 Aꞌa nakodho oogo, Apölös tagünü ꞌbïïdï kide, lakiini Masala oogo mungngo minggiraana. 7 Ömöꞌdï ya akodho oogo ya nja tiya agünü ꞌbïïdï kide ya taalo a nïïmö, Masala oogo minggiraana. 8 Ömöꞌdï ya akodho oogo ya nja tiya agünü ꞌbïïdï kide ya ka unggodho, lakiini eege kama faana ma dhügürü tiya eene. 9 Ungngo kosso ka linggo nja Masala, aaga ka siga tanno Masala nja tarüꞌböönö tanno oono.

10 Afa ma türü tanna Masala ka anangnga no kungngo nagesse aꞌa kadese kuꞌbu kada, tatürüꞌböönö ya ussu ka arüꞌböönö ya, ömöꞌdï öccö tarüꞌbünü kide afeꞌde, lakiini fa ka ömöꞌdï könö ïïröönö ara tarüꞌböönö nya? 11 Taalo ömöꞌdï ma tambaanya tanangnga kadese kuꞌbu illi ömöꞌdï ya illi ka anangnga kuꞌbu ya illi Yasu Almasiihi. 12 Lakiini üürü ömöꞌdï ara tarüꞌbünü ka kadese tanno ana dahaba nja fudda nja nduguri nja keeꞌdi nja ooyo nja kaforo. 13 Ara linggo niini saga tussu adene, kudumma uuru kara sa kööꞌdö ana eege ka töyeene kara sa kööꞌdö ana ïssï, ïssï saga tïïrï taꞌdiila ma linggo tanno ömöꞌdï. 14 Üürü tarüꞌböönö niini ka talinggo no kütü ya, iꞌi ara taꞌduga talïngnge niini. 15 A ömöꞌdï ya linggo tanno iini ka talinggo no ka tafinne, taalo ara taluna faana yiini, lakiini iꞌi ara toolonadene afa miini ka tigaala ka ïssï kungngo.

16 Aaga ka eyi tiya ada taalo kussu aꞌda aaga ka la ma Masala, a Koronggore ya Masala ungngo ada ka oona? 17 Ömöꞌdï ya agaꞌda la ma Masala ya, ara Masala tagaꞌda iꞌi, kudumma la ma Masala ka tinsili, aaga ka eyi tiya ada la ma Masala aaga kungngo ka la ma Masala tiya miini ya.

18 Aaga fa tïïsïnï nanggeyi naada. Ömöꞌdï öccö kara tümmü eyi yiini ka taꞌdara ka ꞌbüdhülü tiya, fa kini aꞌbaga amang kini taꞌdara. 19 Kudumma taꞌdara ma ꞌbüdhülü tiya a taaꞌbaga a Masala, kudumma sorne ka tiki,

“Masala mümmü kadu na ꞌdara no ana ünggü tammo eene.”*

20 Iki sorne afeꞌde, “Uugaara ussu nanggeedi na kadu tanno ꞌdara no,

ka tumma ünꞌdügüngngö.”*

21 Ömöꞌdï tafa tabbü ꞌdanïïsö ana ömöꞌdï, kudumma eema nyeꞌdꞌde ata yaada. 22 Bölis üürü Apölös üürü Bütrüs üürü ꞌbüdhülü üürü tefe ka ꞌdï üürü inde nja iini ka teema ma ꞌbïtïngngö nja tiya unggunu töꞌdö ya, eema ya nyeꞌdꞌde yaada, 23 lakiini aaga ka kadu tanno Almasiihi, Almasiihi iꞌi ya Masala.

4

Kadafïïnï na Almasiihi

1 Fa ka kadu kümmü angnga kada kadu ma linggo tanno Almasiihi, ungngo kungngo kümmü tumma na Masala na dhorro na küdhü no ungngo tafa kide. 2 Nïïmö ya asaasadene ka kadu tanno ümmü tumma na Almasiihi dhorro aꞌda kaduna ömöꞌdï ya afa ka eema dhorro ya. 3 Taalo aguꞌdu aꞌa ka oona ꞌdo aꞌda aaga kara tümmü aꞌa, üürü kadu ma ꞌbüdhülü könö kara tümmü aꞌa, dhorro taalo aꞌa nara tümmü eyi yeede. 4 Taalo eedi yeede aꞌdoore ma nïïmö, lakiini taalo aꞌa nara tiki aꞌda ninsili aꞌa, kudumma Uugaara oogo mungngo mara tümmü aꞌa. 5 Nggeege aaga fa tapügü tumma ka ömöꞌdï ka oona aꞌda küfürü uuru miini töꞌdö, aaga öödhï ara Uugaara ka ööꞌdö. Ara sa kööꞌdö a nïïmö tiya küdhü ka ꞌbuugu tiya lüllü ya ööꞌdö iini ka töyeene adhere tumma ma nanggeedi tanno kadu koꞌdo. Ka uuru tanno miini no ara ömöꞌdï saga aꞌduga tafünügünja koꞌdo niini ndama Masala.

6 Nagöre eede, nanangnga aꞌa eyi yeede ka linggo tanno, aꞌa nja Apölös kudumma aaga, amang kada tussu teema tumma miini, “Aaga fa takïkï ïïye co kuꞌbꞌba aaga tadheedhe ka tumma tanno ka sorne no koꞌdo.” Ömöꞌdï könö tafa tabbü ꞌdanïïsö ana ömöꞌdï könö, ara aaga kafa ka könö. 7 Mada iꞌi yungngo anangnga oꞌo ka tambananjaana kuꞌbu nja kadu? Taalo Masala oogo mungngo manangnga eema ya oꞌo nyeꞌdꞌde? Aminna agu oꞌo nabbü ꞌdanïïsö afa taalo oꞌo naꞌduga adha?

8 Asa aaga tüüsü, aaga tana eema, asa aaga ta naguugaara, aaga tafa kïdï, kasaasa ungngo aꞌda aaga ta naguugaara dhorro amang kïdï tosso ka tauugaara nja aaga. 9 Niji aꞌa aꞌda Masala manangnga ungngo kada kadafïïnï tanno ka kadu keere afa maaja ka tümmününja ka inde ꞌbïïnï kungngo, kudumma ïïdï ka tümmünü eyi yïïdï ka kadu ma modolo kuꞌbu nja kadhangga nja kadu. 10 Kanagaaga ungngo ka üüdü ma Almasiihi, aaga taꞌdara ka Almasiihi, ungngo tagiꞌdi aaga tana türü. Kadu kïndhïgï aaga koꞌdo, kadaana ungngo kalama. 11 Taꞌbïtïngngö aleefe ïïre tagu ungngo nja tenege, enꞌdi titaalo kïdï ka oona, ungngo tabbü adene, a nööꞌdï titaalo kïdï ma tanna kide. 12 Ungngo tadhügürü a linggo ana iisine tanno ïïdï. A kadu talinggo ungngo, ungngo tanangnga baraka eene, illi ungngo kütü ka tambaanya a tidhi oona kuꞌbu. 13 Kamidhi ungngo illi ungngo ka kïꞌdöönö, ungngo tafeene nja kadu tanno nyoro ka ꞌbüdhülü, a kadu ma ꞌbüdhülü tanu kïdï.

14 Taalo aꞌa narigiri tumma no aꞌda nangnga modolo kagu aaga, lakiini aꞌa nalaana aaga kada laala tiya eede ka asaasa eege ya. 15 Üürü katalaana kungngo ada köꞌdö na alif kadaꞌbaaga ka Almasiihi, taalo kupupa naada kadhabbu ka Almasiihi Yasu, a tumma ma Ïnjïïlï tanno eede kööꞌdö iini aaga no. 16 Iꞌi yungngo eede ka asaasa aꞌda aaga takinya aꞌa. 17 Tumma no eege kungngo eede ka kürünü Timosaws, kada ꞌbiiꞌbala tiya eede ka asaasa iꞌi dhorro ya kidha ma Uugaara. Iꞌi yungngo ara tadirina linggo neede nja taneene tanno eede aaga ka Almasiihi, afa ma tiya eede ka talaana kadu ka nakaniisa ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo. 18 Kadu könö ana kada kaꞌdiniga oona cooꞌdo, kudumma eene kiki kide aꞌda taalo aꞌa nara töꞌdö kada. 19 Lakiini ara aꞌa töꞌdö kada kanna areere ka Uugaara ka nïïsö, ara aꞌa töꞌdö tussu nïïmö ya nagaaga tanno ꞌdinigi oona cooꞌdo kadeema no, lakiini nasaasa aꞌa tussu türü neene. 20 Lakiini tauugaara na Masala taalo a tumma lakiini a türü. 21 Öjö iꞌi yungngo ada kasaasa? Nööꞌdö kada a tamaꞌdaka alla a koronggore ma tasaasa nja taꞌdiila?

5

Temelö

1 Tumma ka nyala kuꞌbu ꞌdo aꞌda temelö kungngo ada ka söödö, temelö afa ma tanno kitaalo ka kadu na taalo kussu Masala no, ömöꞌdï könö afüngngö nja aka tammo pupa tiya iini. 2 Aaga tütü kabbü naꞌdugiisine aaga taꞌdiniga oona cooꞌdo! Taalo aꞌdiila ada kara tafara amang kada tasoro ömöꞌdï ya alinggo eema afa ma tiya kada ka söödö? 3 Salla aꞌa saga titaalo a tuuꞌda, lakiini aꞌa nungngo ada ka söödö a koronggore nagümmü aꞌa ömöꞌdï ya kalinggo tumma no afa aꞌa nungngo kada ka söödö. 4 Kada kara temmi, aꞌa tanna kada ka söödö a koronggore ana eere tiya Uugaara Yasu aꞌa taneene nja aaga a koronggore nja türü tanno Uugaara tiya aja Yasu kungngo aja. 5 Aaga ümmünü ömöꞌdï ya a Ebliisi, amang ka tuuꞌda tanno iini taama, a koronggore yiini toolonadene ka uuru tanno Uugaara. 6 Tabbü naꞌdugiisine naada taalo kaꞌdiila, taalo aaga kussu aꞌda ꞌbandïgïïdï ara tanangnga elö ka tüüfü nyeꞌdꞌde kungngo? 7 Aaga dhifigi tïgïïdï ma illi mo co, amang kada ta kadu tanno issi nja tanno insili no aꞌda taalo tïgïïdï kide, afa ma aaga ꞌbïtïngngö. Kudumma Almasiihi iꞌi ya dhünggü ma Taanyara ma Tadaꞌda, agatendhe ka üüdü ma angnga. 8 Kada afa ka taanyara, lakiini taalo a tïgïïdï tanno illi mo, ma toroko nja tamꞌbaga, lakiini a tefe ka ꞌdï tammo issi no, ya aꞌdiila nja timinꞌda.

9 Narigiri ada aꞌa aaga ka waraga tiya eede, aꞌda aaga tafa taneene nja kadu tanno atemelö no. 10 Taalo aꞌa niki aꞌda kadu ma ꞌbüdhülü tiya na katemelö no allogo no, kanyoro, kanyooro, alla kümmü eema ma namasala. Üürü nggeege ara aaga tagööꞌdö kürö ndama kadu ma ꞌbüdhülü. 11 Lakiini ꞌbïtïngngö aꞌa narigiri waraga aaga aꞌda aaga tafa taneene nja ömöꞌdï tiya iki aꞌda iꞌi ya örre, assa ka füngngö ana iiya alinggo eema ya toroko ya nja tiya ümmü eema ma namasala ya nja teelaana ma kadu nja take ka ngeeli nja tiya anyooro ya, ömöꞌdï afa ma tiya miini ya aaga fa temmi nja iini ma tagu eema.

12 Taalo aꞌa nama tümmü kadu na taalo kama kaniisa no? Taalo aaga kungngo kara tümmü kadu na ka teene miini no? 13 Kudumma kadu tanno kürö miini no, ara Masala tümmü eege, “Aaga asoro ömöꞌdï ya toroko ya kada ka söödö.”*

6

Tasigi kadu ma kaniisa

1 Üürü nïïmö ungngo ömöꞌdï tökönö ana kada nja tööje ara tana rüsü ma co tasigi iꞌi kidha ma kadu tanno taalo kussu Masala no nya, lakiini iꞌi adha ya ara co tasigi kidha ma kadu tanno insili no? 2 Taalo aaga kussu aꞌda kadu na insili no eege kungngo kara tümmü kadu ma ꞌbüdhülü? A kada kara tümmü kadu ma ꞌbüdhülü ꞌdee, taalo aaga kara tambaanya tümmü nïïmö ya dhilli ya? 3 Taalo aaga kussu aꞌda ara angnga tahükümü kadhangga? Üürü ara angnga tahükümü kadhangga dee, ara angnga tagambaanya ma tahükümü eema ma ꞌbüdhülü tiya. 4 Üürü tumma kungngo ada ka söödö ma eema afa ma tiya, aaga emmi nja kadu ma kaniisa salla na kadu ka titaalo kümmü eege ka taꞌdara no ka kaniisa no. 5 Aꞌa nadirina tumma no aaga amang ka modolo tagu aaga. Taalo ömöꞌdï ya ꞌdara ya ka tambaanya tindinaana tumma ka kadu kuꞌbu kada nagöre? 6 Lakiini agala ömöꞌdï ka ꞌduga örre yiini aco tasigi iꞌi kidha ma kadu tanno taalo kamma ka Masala no.

7 Tumma dhorro aaga tasigi ajeene ka nanggeyi tanno ada, afeene afa aaga ka kiꞌdi ꞌdo taalo aꞌdiila ada katidhi oona kuꞌbu ka tüünïnja kuꞌbu. Aꞌdiila ada kara tamma kada nyoorodene? 8 Lakiini aaga ka eyi tiya ada kagala aaga ka tüünï ada kadu naada kuꞌbu, aaga tanyooro nagöre naada.

9 Taalo aaga kussu aꞌda kadu na üünï ada aaga kuꞌbu no taalo kara takarna ka tauugaara ma Masala? Aaga fa tïïsïnï nanggeyi naada, alla ka temelö nja kadu tanno ümmü masala ma ꞌbüdhülü no nja kadu tanno oroko no nja nagiide tanno temelö no, nja nageldo, 10 alla kanyooro no nja tanno allogo no nja tanno ake ka ngeeli no nja tanno eela kadu no nja tanno arumuru eema ka kadu no, taalo kara co ka tauugaara tanno Masala. 11 Kadu könö ana kada kütü kafeene nggeege, lakiini aaga katanggala, aaga tinsili eema ya titaalo ada ka oona ana eere ma Uugaara Yasu Almasiihi, a Koronggore ma Masala tammo aja.

Temelö na toroko no

12 “Eema nyeꞌdꞌde aꞌdiila nja aꞌa,” lakiini taalo eema nyeꞌdꞌde adho ka fïïnï. “Eema nyeꞌdꞌde aꞌdiila ana aꞌa,” lakiini taalo aꞌa nara tafa ka nïïmö üünï tadasaga ana aꞌa. 13 “Kuri ama eedi, eedi ama kuri,” lakiini Masala oogo mungngo mara tagaꞌda eege ïnꞌdïlï kudumma tuuꞌda taalo kama ma eema ya toroko ya, lakiini eege ama Uugaara, Uugaara ama tuuꞌda. 14 A Masala oogo mungngo manangnga Uugaara ka fïkïꞌdö ka inde, mara tanangnga angnga ka fïkïꞌdö tekere a türü tanno oono. 15 Taalo aaga kussu aꞌda tuuꞌda naada ka unggodho nja Almasiihi? ꞌBïtïngngö ꞌdee ara aꞌa taꞌduga tuuꞌda na Almasiihi nanangnga ka aka tammo temelö mo? Taalo ataꞌdiila! 16 Alla taalo aaga kussu aꞌda ömöꞌdï ya atarefe nja madatemelö ya, a tuuꞌda neene ta unggodho? Sorne iki, “A kadu tanno eera no, ara tuuꞌda neene ta unggodho.”* 17 A ömöꞌdï ya ara tammaꞌda ka Uugaara ya, a koronggore yiini ta unggodho nja tiya iini.

18 Aaga arünö ka temelö na toroko no koona. Kudumma tatoroko tanno ömöꞌdï ka talinggo no, kungngo kürö ma tuuꞌda, lakiini ömöꞌdï ya afüngngö nja aka a nyooro ya iꞌi agüünï ada tatoroko ka tuuꞌda tanno iini. 19 Taalo aaga kussu aꞌda tuuꞌda naada eege ka la ma Koronggore tiya Insili ya anna kada ka oona, yaada kaꞌduga ka Masala? A tuuꞌda naada no taalo ka ma eyi tiya ada unggodho aaga. 20 Oogo mungngo mana aaga mafaana, aaga ïndhïgï Masala koꞌdo ka tuuꞌda tanno ada.

7

Tarna

1 A tumma nüüdü ka tunggu waraga aꞌa miini no, aꞌdiila a ömöꞌdï afa tarna. 2 Lakiini kudumma füngngö kadhoonyo ünꞌdügüngngö, fa ka ömöꞌdï arna aka miini, aka tarna nyori yoono. 3 A nyori tamana eema aka tammo iini yoono ka asaasa ya, aka tamana eema ya nyori ka asaasa ya iini. 4 Tuuꞌda na aka na nyori eege kamiini, a nyori tekere tuuꞌda niini na aka tammo iini. 5 Ömöꞌdï tafa taꞌdükü tuuꞌda niini a tööje illi ada kara timiꞌdi tumma ma uuru töccö, amang kada töödhï ka teema nja Masala aaga sa ka tapadaga ka taneene ma tanyori afeꞌde kudumma Ebliisi ara tanggaaga tïïsïnï aaga kudumma ada ka titaalo kümmü nanggeyi naada ma tidhi oona kuꞌbu. 6 Aꞌa nadirina tumma no aaga, lakiini taalo aꞌa naꞌbuna aaga kide, lakiini ka teemaana kide. 7 Nasaasa aꞌa kadu nyeꞌdꞌde aꞌda ka tafeene afa aꞌa, lakiini Masala masümünaana eema ka kadu kuꞌbu kambananjaana kuꞌbu, ömöꞌdï könö tafiigi kungngo aya tafiigi kungngo.

8 Aꞌa niki a kadu tanno taalo karna no nja iiya ma nagüüme, aꞌdiila nggeege eene kara tütü afa ma aꞌa kungngo. 9 Lakiini üürü eege taalo kambaanya tümmü nanggeyi neene ya, fa kene karna kudumma tarna kaꞌdiila ka tagiiꞌbi taguꞌdu ajeene atemelö.

10 A kadu na arna no ara aꞌa tiki eene, taalo ndama aꞌa lakiini Uugaara miki aꞌda, aka tafa tadheene nja nyori tiya oono. 11 Üürü madheene nja iini, mütü mafa tarnadene üürü masaasa mapadaga ka nyori tiya oono. A nyori tafa tadheene nja aka tammo iini.

12 A türeene ma kadu, ara aꞌa tiki eene, aꞌa taalo na Uugaara, üürü örre ma angnga ana aka, aka taalo mümmü tumma ma kaniisa, masa ka asaasa taneene nja iini, afa tapa kono. 13 Üürü aka ma kaniisa mana nyori taalo ümmü tumma ma kaniisa, assa ka asaasa taneene nja oono mafa tadheene nja iini. 14 Nyori ya taalo amma ka kaniisa ya, insili ka aka tammo iini, aka mitaalo mamma ka kaniisa mo, minsili ka nyori tiya oono, üürü taalo nggeege a laala yeene tanyoro aꞌda kinsili. 15 Üürü ömöꞌdï ya taalo amma ka kaniisa assa asaasa tadheene nja tööje ya, fa kini adheene ka tumma örre nja ïnye taalo nïïmö ma timiꞌdi eege ka oona, lakiini Masala oogo mungngo magümmünü aaga aꞌda aaga taneene a taꞌdiila. 16 Nussu oꞌo nya aꞌda ara oꞌo na aka tammo amma ka Masala mo aꞌda ara oꞌo toolona nyori yüüdü? Ömöꞌdï ya amma ka Masala nussu oꞌo nya aꞌda ara oꞌo toolona aka müüdü mitaalo mamma ka Masala mo?

17 Nggeege fa ka ömöꞌdï aneene taneene na Masala ka tagümmünü iꞌi iini no, tumma no eege kungngo eede ka talaana kadu iini ka nakaniisa nyeꞌdꞌde kungngo. 18 Ömöꞌdï ya Masala ka tagümmünü iꞌi aꞌda atendhe ya afa tatendhe afeꞌde. Ömöꞌdï ya taalo aga tendhe aꞌda magümmünü Masala iꞌi ya, afa tatendhe. 19 Tatendhe taalo ka nïïmö, a titaalo ka tendhe taalo ka nïïmö. Tümmü tumma na Masala eege kungngo kasaasadene. 20 Fa ka ömöꞌdï ütü ka taneene taneene na Masala ka tagümmünü iꞌi iini no. 21 Üürü naga tasaga oꞌo ka uuru tanno üdü ka tagümmünüdene no fa tadinigöögö miini lakiini üürü oꞌo niji fïïnï ma tahürra a linggo iini. 22 Kudumma ömöꞌdï tiya Uugaara ka tatümmünü iꞌi aꞌda a tasaga iꞌi ya hurra kidha ma Uugaara, afeꞌde nja ömöꞌdï tiya Almasiihi ka tagümmünü iꞌi ya hurra, iꞌi ya tatasaga tiya Almasiihi. 23 Masala mana aaga manangnga faana miini kuꞌbu, aaga tafa ta kasaga ma kadu. 24 Nagöre eede, aaga fa ka ömöꞌdï ütü ka taneene tanno iini afa ma tiya Masala ka tagümmünü iꞌi ya kungngo.

Kadu na iiya ka titaalo kene nja iiya ma nagüüme

25 Lakiini tumma ma laala tiya lömü ya taalo karna no taalo köꞌdönja aꞌa ndama Uugaara meene, lakiini ara aꞌa tadiri tumma kada ömöꞌdï ya ꞌbangnga ma Uugaara ka tamma kini ana eedi ya dhorro ya. 26 Aꞌa niki aꞌda ka tatoroko ma ꞌbuugu tiya ꞌbïtïngngö ya, ara taꞌdiila ka ömöꞌdï kara tütü kungngo. 27 Üürü narna oꞌo aka fa tawwa fïïnï ma tadheene nja oono. Üürü taalo oꞌo narna aka ya, fa tarna aka. 28 Üürü narna oꞌo taalo oꞌo natoroko, üürü tölömü marnadene taalo matatoroko, lakiini kadu na arna no kara taluna dhügürü ka ꞌbüdhülü tiya, iꞌi yungngo eede ka titaalo nasaasa aꞌda takete kide.

29 Nagöre eede, aꞌa niki aaga aꞌda, ꞌbuugu ꞌbïtïngngö anda kete. A kadu tanno ana iiya no, kafeene afa ma iiya ka titaalo kene kungngo. 30 A kadu na fara no tafeene afa taalo kafara, a kadu na dhodho no, a kadu na ana eema no kafeene afa ma eema ka titaalo kene. 31 A kadu na linggo eema ka ꞌbüdhülü tiya, kafeene afa taalo kalinggo, kudumma ꞌbüdhülü tiya ara titaalo.

32 Taalo aꞌa nasaasa aaga ka tinigöögö. Ömöꞌdï ya taalo arna no ana ïïye ka linggo ma Uugaara, amang ka Uugaara tamma kene ana eedi dhorro. 33 Ömöꞌdï ya arna ya atinigöögö ma eema ma ꞌbüdhülü, amang kini tanangnga aka miini kaꞌdiila nja iini. 34 Iꞌi asümününjaana kuꞌbu, aka mitaalo marnadene mo nja ꞌbadaada tammo tölömü mo, katinigöögö ma linggo ma Uugaara amang kono taluna tinsili ma tuuꞌda nja koronggore. Lakiini aka marnadene mo, matinigöögö ma eema ma ꞌbüdhülü, moono kanangnga nyori kaꞌdiila nja oono. 35 Aꞌa nadiri tumma no ma taꞌdiila tanno ada, taalo meede ka imiꞌdina aaga kuꞌbu, lakiini amang kada tüünï eema ya adho ka fïïnï ya, aaga talinggo ada Uugaara aꞌda taalo eedi eera.

36 Üürü ömöꞌdï iji eyi yiini taalo atambaanya tïndhïgï ꞌbala miini ka tagümmünü oogo kuꞌbu mo, üürü atügöögö, fa kini arna, iꞌi taalo üünï nïïmö ya toroko ya. 37 Lakiini ömöꞌdï ya indinaana taneene ma eyi tiya iini kuꞌbu ya, aneene ma eyi tiya iini, taalo arna ꞌbala ma tölömü mo. Ömöꞌdï ya üünï nïïmö ya aꞌdiila ya. 38 Nggeege ya ömöꞌdï ya arna ya aꞌdiila, a ömöꞌdï ya ütü aꞌda taalo arna ꞌbala ya, agala kaꞌdiila.

39 Aka mimiꞌdi adene a tarna ka nyori tiya oono kaleefe ka ꞌdï. Kini kara teyi ya, möödhï ma eyi tiya oono marna ömöꞌdï yoono ka asaasa iꞌi kidha ma Uugaara. 40 Lakiini nijöögö aꞌa aꞌdiila oono kara tütü aꞌda taalo marnadene, niki aꞌa kide aꞌda Koronggore ma Masala ungngo eede ka oona tekere.

8

Eema ya aranja ka eema ma namasala ya

1 Lakiini eema ya kadu karaana a namasala, kussu angnga eema ya. Tussu eema ka anangnga ömöꞌdï ka tanꞌdinigi oona cooꞌdo, a tasaasa eege kungngo ka inggiri kadu. 2 Ömöꞌdï ya ümmü eyi yiini aꞌda iꞌi ya ussu nïïmö ya, taalo ara tussu nïïmö afa yiini kara ka tussu ya kungngo. 3 Lakiini ömöꞌdï ya asaasa Masala ya, oogo mussu iꞌi.

4 Lakiini kudumma ma kuri ma eema tiya aranja eema ma namasala. Kussu ungngo aꞌda eema na namasala taalo a nïïmö ka ꞌbüdhülü, ungngo tussu aꞌda mitaalo Masala illi ma unggodho. 5 Üürü namasala kungngo ka ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü, afa ma kadu katiki, salla üürü namasala ka dhabbu nja naguugaara, 6 lakiini ana ungngo ya, Masala minggide ma unggodho Pupa, oogo magalinggo eema nyeꞌdꞌde, ungngo taneene ma tafünügü oogo koꞌdo, Uugaara inggide unggodho Yasu Almasiihi, eema nyeꞌdꞌde köꞌdö ana iꞌi, ungngo taneene ana iꞌi.

7 Lakiini taalo kadu nyeꞌdꞌde kussu tumma no, kadu könö kamma ka namasala ma ꞌbüdhülü taꞌbïtïngngö, kaleefe tagu uuꞌda moono tuuꞌda ma taranja ka eema ma masala ma ꞌbüdhülü kümmü nanggeyi neene aꞌda eege kagiꞌdi ka nyoro. 8 Lakiini taalo eema ma taguri iꞌi yungngo ara tunggu angnga kidha ma Masala, angnga saga taguri taalo angnga kara töꞌdö keere a nïïmö, angnga saga taalo kaguri taalo angnga katümmü nïïmö kide.

9 Lakiini aaga adïnö koꞌdo ïïꞌdï tahürra naada takara ka kadu tanno agiꞌdi no. 10 Kudumma ömöꞌdï tiya taalo ümmü Masala dhorro ka tasala oꞌo naguri ka la ma masala ma ꞌbüdhülü, taalo ara tümmü rüsü ana eedi aguri tekere? 11 Tussu eema nüüdü no, eege kungngo kanangnga örre yüüdü ka tagiꞌdi ya Almasiihi ka teyi ka üüdü miini ya ka taama. 12 Kada kadüünï tatoroko ana nagöre tanno ada, aaga tici nanggeedi neene na agiꞌdi no, nggeege aaga küünï tatoroko ana Almasiihi. 13 Üürü kuri iꞌi yungngo ara tafa ka örre tiya eede aama, taalo aꞌa nara tagu uuꞌda taꞌbilli, ïïꞌdï aꞌa tanangnga örre yeede ka ꞌdïnggö ka tatoroko.

9

Kadafïïnï

1 Taalo aꞌa na hurra? Taalo aꞌa na tafïïnï? Taalo aꞌa nadïnö ka Uugaara tiya aja Yasu? Taalo aaga ka kadu ma linggo tanno eede ka Uugaara? 2 Üürü taalo aꞌa na tafïïnï ma kadu könö ya, aꞌa na tafïïnï ana aaga, kudumma ada kada hitimi ma tafïïnï tanno eede ka Uugaara.

3 A tumma no eege kungngo eede ka tümmöönö ka eyi tiya eede co kadu tanno ümmü aꞌa no. 4 Taalo ungngo kama tagu eema angnga tooye? 5 Taalo ungngo kama taꞌduga aka ma amma mo ka Masala nja ungngo afa türeene ma kadafïïnï nja nagöre tanno Uugaara nja Bütrüs? 6 Alla nja Barnaba unggodho ungngo tumma dhorro kitaalo kïdï, illi ungngo taluna kuri ma eyi tiya ïïdï? 7 Mada iꞌi yungngo alinggo tasigira ndama eyi tiya iini? Mada iꞌi yungngo adïnï kiꞌbimꞌbi assa ka taalo aguri? Mada iꞌi yungngo aguri a kiꞌbiini assa ka taalo ooye siiga miini?

8 Tumma neede no ka tumma ma tadüꞌdꞌdü? Taalo serïye iki afeꞌde? 9 Sorne ma serïye ya Müüsa iki aꞌda, “Aaga fa takumu kodha ya ka ꞌdeeli ya ka nïïnö, kini ka tödhe migile.”* Kaguꞌdu tumma ma nagodha Masala ka oona? 10 Taalo iꞌi ya eema dhorro ma tümmöönö kaja? Ïï, arigirinja ka Sorne ka üüdü ma angnga aꞌda amang ka ömöꞌdï tiya aleele ya, taleele kuꞌbu ömöꞌdï ya ödhe ya, tödhe kalinggo nggeege kïndhïgï uuru meene kara tosso ka migile ateera meene.

11 A kïdï ka tadïnï ada eema ma koronggore ya aꞌdiila ya kada ka oona, ara tadhabbu kïdï kara tara eema ma ꞌbüdhülü kada? 12 Üürü kadu könö kama eema kada ꞌdee, taalo ungngo kama taꞌduga ya dhabbu ya? Lakiini taalo ungngo kagalinggo nggeege, lakiini kidhi ungngo nanggeedi kuꞌbu amang kïdï tafa tagaꞌda fïïnï ma tumma ma Almasiihi. 13 Taalo aaga kussu aꞌda kadu na linggo ka la ma Masala no, kagu eema ma faana miini, a kadu na linggo ka mïsï ma tïrrï no kosso ka eema tiya amananja ka mïsï ma tïrrï? 14 Nggeege yungngo Uugaara ka tiki aꞌda kadu na eema tumma ma sorne no kaguri kide.

15 Lakiini aꞌa taalo nagalinggo nggeege, na aꞌa taalo narigiri tumma no ma tasaasa nïïmö ma eyi tiya eede. Aꞌdiila kede kara teyi aꞌda taalo ömöꞌdï ma tafaga aꞌa keere ka abbü ꞌdanïïsö. 16 Üürü aꞌa nadünnü tumma ma Masala, taalo aꞌa nara tabbü ꞌdanïïsö, kudumma eede ka tagaꞌbununja kide. Amꞌba kede eede ka titaalo nadünnü tumma ma Masala. 17 Üürü aꞌa neema tumma ma eyi tiya eede ya, ara aꞌa taꞌduga faana, üürü taalo aꞌa nadünnü tumma ndama eyi tiya eede ya, aꞌa nalinggo linggo na ümmününja aꞌa no. 18 Faana yeede iꞌi ya ïïye? Faana yeede aꞌda nadünnü tumma ma Ïnjïïlï aꞌda taalo faana kide naadha ka faana tiya eede ka linggo ma tumma ma Ïnjïïlï.

19 Naneene aꞌa ka eyi tiya eede kidha ma kadu, lakiini aꞌa nümmü eyi yeede kada tasaga ma kadu nyeꞌdꞌde amang kede töꞌdö a kadu kadhabbu. 20 Nümmü eyi yeede kada taga Yahüüdü ka Yahüüdü kidha. Amang kede töꞌdö ana Yahüüdü. Nümmü eyi yeede kidha ma kadu ma serïye ka tamöꞌdï ma serïye, (aꞌda nitaalo aꞌa ka nïïsö ma serïye,) amang kede töꞌdö a kadu ma serïye. 21 Naneene aꞌa nja kadu tanno taalo kamma ka serïye no afa meede ka titaalo namma ka serïye kungngo, amang kede töꞌdö a kadu tanno taalo kanna ka serïye no, (aꞌda serïye ungngo eede, namma ka serïye tiya Almasiihi). 22 Naneene aꞌa nja kadu tanno agiꞌdi no, afa meede ka tagiꞌdi kungngo, amang kede töꞌdö a kadu tanno agiꞌdi no, na aꞌa teema nyeꞌdꞌde ka kadu kidha amang kede toolona könö. 23 Aꞌa nalinggo eema ya ka üüdü ma tumma ma Ïnjïïlï, amang kede tosso ka eema miini ya aꞌdiila ya.

24 Taalo aaga kussu aꞌda kadu no ambrinanago no, kïïsö ïnꞌdïlï, lakiini ökönö unggodho ara tadhe eene? Aaga ïïsö afa miini kungngo amang kada taꞌduga ndalembö. 25 Ömöꞌdï ya ambrinanago ya idhi oona kuꞌdu ma eema nyeꞌdꞌde, kudumma ma ndalembö kara tatanggaꞌda. Lakiini ungngo ka ïïsö kudumma ndalembö no ara tütü taꞌbilli. 26 Taalo aꞌa nïïsö weerö ünꞌdügüngngö aꞌda taalo aꞌa niji nïïmö miini, taalo aꞌa neema koroꞌbo nabbü ꞌdolodho ünꞌdügüngngö. 27 Lakiini aꞌa napusu ada oona neede kide nüünï tadasaga iini, kede ka tagadünügü tumma co a kadu könö amang kede tafa tafeene nja kadu tanno ütü ka teene no.

10

Talaana ma Israyil ka dhïïle

1 Taalo aꞌa nasaasa aꞌda aaga tüürü nagöre eede, kafaafa ma angnga nyeꞌdꞌde kaganna ka tülüügü ka tümꞌbü kadaꞌda to eege ïnꞌdïlï. 2 Eege ïnꞌdïlï kakambeesedene ka nïïsö ma Müüsa ka tülüügü nja to. 3 Eege ïnꞌdïlï kagu kuri ma koronggore ya unggodho ya. 4 Eege ïnꞌdïlï kungngo kakooye ndama koronggore tiya unggodho ya, ndama ꞌdokonꞌda ma koronggore ma unggodho nja eene, a ꞌdokonꞌda mo Almasiihi iꞌi ya miini. 5 Lakiini taalo Masala mamma ka tadhabbu meene, kagirinadene ka dhïïle uuꞌda neene tasananjaana kuꞌbu ka dhïïle.

6 Eema ya nyeꞌdꞌde agalinggo adene, amang kaja tussu iini angnga tafa tasaasa eema ya toroko ya, afa meene ka talingngo kungngo. 7 Aaga fa tümmü eema ma namasala afa kadu könö katümmöönö ya, afa ma sorne ka tiki aꞌda, “Kemmi kadu kagu eema kooye kassa kafïkïꞌdö kalinggo eema ma temelö.”* 8 Ungngo tafa ta temelö afa ma kadu könö ka temelö, könö ana kene taaya na alif kukumu ömöꞌdï kafünü iidoona ka uuru ka unggodho. 9 Kada fa takaꞌbꞌba Almasiihi ka oona afa kadu na kaꞌbꞌba iꞌi ka oona a nöönï tagirina eege no. 10 Aaga fa taꞌdigineene afa kadu könö kaꞌdigineene, a tadhangga ma inde kagirina eege.

11 Eema ya agüünï adene ana eege ya nyeꞌdꞌde amang kene tussu iini, sorne iki aꞌda amang kini talaana angnga, angnga na ürüünü ka ndafaradene ana angnga no. 12 Ömöꞌdï ya ümmü eyi yiini aꞌda iꞌi aꞌdïngnge ana koꞌdo ya, fa kini aꞌdïngnge dhorro ïïꞌdï taꞌdïnggö. 13 Taalo taꞌbꞌbadene no kara tüünï nïïmö ana aaga kada nakömöꞌdï, Masala maꞌdiila taalo mara tafa kada aaga taꞌbꞌbadene na dhiiri no, lakiini mara tala aaga ka fïïnï ma takara töꞌdö kürö ndama iini, amang kada tidhi oona kuꞌbu.

14 Nggeege nagöre eede, aaga fa takete ka eema ma namasala. 15 Aꞌa neema nja aaga kada kadu tanno ꞌdara no, aaga asaana tumma neede ka teema no kuꞌbu. 16 Taalo kerꞌde ma baraka maaja kanangnga baraka kide mo oogo mungngo ma tosso ka erïïdö tiya Almasiihi? A miteene maaja kaꞌdüsünü mo taalo tosso ka tuuꞌda tanno Almasiihi eege kamiini? 17 A tadhabbu tanno aja no, tuuꞌda naaja ka unggodho kudumma miteene ma unggodho angnga nyeꞌdꞌde tosso ka miteene ma unggodho mo.

18 Aaga ïïrï laala ya Israyil, taalo kadu na agu eema ma tïrrï no eege kosso ka mïsï ma tïrrï? 19 Aꞌa niki aꞌda minna? Eema ma namasala ya ꞌdee taalo a nïïmö alla nïïmö ya aranja ka eema ma namasala ya iꞌi yungngo a nïïmö? 20 Kaw, nïïmö ya aranja ka eema ma namasala ya, taranja na naganaꞌbu taalo na Masala, nïkïrï aꞌa ka titaalo nasaasa aꞌda aaga tosso kide nja nakanaꞌbu. 21 Taalo aaga kara tambaanya tooye kerꞌde ma Uugaara nja kerꞌde ma nakanaꞌbu, taalo aaga kara tosso kagu eema ka tarabeesa nja Uugaara nja nakanaꞌbu. 22 Ara angnga tasaasa Uugaara kana kïrïmï? Angnga kana türü angnga tagiiꞌbi iꞌi?

Tahürra ma ömöꞌdï tiya amma ya

23 “Angnga kama tüünï eema ïnꞌdïlï,” lakiini taalo eema nyeꞌdꞌde aꞌdiila nja angnga. “Eema nyeꞌdꞌde aꞌdiila,” lakiini taalo eema nyeꞌdꞌde ara takïꞌdï angnga kuꞌbu. 24 Taalo ömöꞌdï öccö tisi ka eema ma eyi tiya iini keere, lakiini fa kini isi ka eema ma kadu töccö afa miini kungngo.

25 Aaga agu uuꞌda na kadu kanadene iini ka mansala no, aaga tafa tindineene kudumma nïïnö ma nongnge. 26 Sorne iki, “ꞌBüdhülü ya Uugaara nja eema ya inggide ya nyeꞌdꞌde.”*

27 Üürü ömöꞌdï ya taalo amma ka Masala ya, ümmünü aaga aaga co, aaga agu nïïmö yiini kara tanangnga aaga ya, aaga tafa tindineene, kudumma nïïmö ma nongnge. 28 Lakiini ömöꞌdï könö kara tiki aaga aꞌda, “Eema ya aranja ka eema ma namasala ya,” aaga fa taguri, kudumma ömöꞌdï tiya adirina aaga nja nïïnö ma nongnge. 29 Taalo aꞌa niki aꞌda eedi yaada lakiini eedi ya ömöꞌdï könö, aminna agu eedi ya ömöꞌdï könö afaga aꞌa keere ka nïïnö ma eedi tiya eede? 30 Üürü nanangnga aꞌa taꞌdiila a Masala nassa kaguri, aminna agu kadu könö kamidhi aꞌda namana aꞌa taꞌdiila a Masala?

31 Üürü kagu aaga eema aaga tooye nja nïïmö tiya ada ka talinggo ya, aaga linggo eema nyeꞌdꞌde a tïdhïndhï ma Masala. 32 Aaga fa takara ka Yahüüdü kidha nja kadu ya Yünan nja kaniisa tammo a Masala. 33 Lakiini aaga aneene afa ma aꞌa kungngo, nasaasa aꞌa kadu kaꞌdiila ana eema tiya eede ka talinggo ya nyeꞌdꞌde kungngo, taalo aꞌa nawwa nïïmö ma eyi tiya eede, lakiini aꞌa nawwa taꞌdiila a kadu kadhabbu amang kene toolonadene.

11

1 Aaga ümmü fïïnï yeede afa meede ka tümmü fïïnï ya Almasiihi kungngo.

Taküdhü üüdü

2 Nafünügü aaga koꞌdo, kudumma ada ka tagïïgï aꞌa ka eema nyeꞌdꞌde, aaga tafa ka talaana tanno eede ka tümmünü aaga no. 3 Lakiini aꞌa nasaasa aꞌda aaga tussu aꞌda Almasiihi iꞌi ya üüdü ma ömöꞌdï ya a miide ya, ömöꞌdï ya miide ya iꞌi ya üüdü ma aka, a Masala oogo ma üüdü ma Almasiihi. 4 A miide ka fara ka Masala nja iini ka teema tumma ma taneꞌbi assa ka taküdhü üüdü ya, iꞌi ya midhi üüdü yiini. 5 A aka mafara ka Masala nja oono ka teema tumma ma taneꞌbi aꞌda taalo maküdhü üüdü ya, oogo ma midhi üüdü yoono mafeene afa moono ka takemme üüdü kungngo. 6 Üürü taalo aka ma küdhü üüdü yoono, fa kono masiimi awu yoono, lakiini üürü ara tamodolo ka aka ka temmedene nja ka tasiimi awu ya, fa kono ma küdhü üüdü yoono. 7 Taalo aꞌdiila nja ömöꞌdï ya miide ya ka taküdhü üüdü, kudumma iini ka ta Koronggore nja tïdhïndhï ma Masala aala tïdhïndhï noono kuꞌbu, illi aka mala tïdhïndhï ma miide. 8 Taalo ömöꞌdï ya miide ya öꞌdö ndama aka, lakiini aka möꞌdö ndama ömöꞌdï ya miide ya. 9 A Masala taalo madina ada miide a aka, lakiini oogo madina ada aka a miide. 10 Nggeege kudumma kadhangga, aka mama taküdhü üüdü yoono, taneene ma tamma eege kamiini. 11 Kidha ma Uugaara ya, taalo aka ma taneene unggodho oogo aꞌda taalo miide kono, a miide taalo ara taneene unggodho iꞌi aꞌda mitaalo aka kini. 12 Üürü aka möꞌdö ndama miide ya, aka oogo mungngo meene miide, lakiini eema nyeꞌdꞌde öꞌdö ndama Masala. 13 Aaga ïïröönö unggodho aaga, aꞌdiila ka aka kono kara tafara ka Masala ana üüdü kuꞌbu? 14 Taalo tafiigi ma taneene kakalaana aaga ka eyi tiya ada aꞌda a modolo ka ömöꞌdï ya miide ya ka tinggiri awu yiini, 15 lakiini aꞌdiila ka aka kara tinggiri awu yoono? Kudumma Masala manangnga awu oono maküdhü üüdü iini. 16 Üürü ömöꞌdï inggide asaasa tanu ka tumma tanno ya, taalo taneene naaja eege kungngo, itaalo taneene ma nakaniisa tanno Masala eege kamiini.

17 Lakiini tumma neede ka tirina aaga no, taalo aꞌa nara tïndhïgï aaga koꞌdo, temmi naada no, taalo kara töꞌdö keere a nïïmö tiya aꞌdiila ya, lakiini kara töꞌdö a tatoroko aaga. 18 Naföönyö aꞌa ka dhidha aꞌda ada ka temmi ka kaniisa aaga tasümünü njaana kuꞌbu, na aꞌa tamma kide idhilli. 19 Timinꞌda tumma na toroko no tanna kada ka söödö, amang ka kadu tanno ümmü Masala dhorro no tussu adene, 20 a kada kara temmi ya, taalo aaga köꞌdö tagu kuri ya Uugaara. 21 Ömöꞌdï tagu kuri ma eyi tiya iini ara ïïre kagu kadu öccö, anno taaya ka ngeeli. 22 Taalo nööꞌdï kada ma taguri kide, aaga tooye kide? Alla aaga kamidhi kaniisa ma Masala, aaga tanangnga modolo kagu kadu no eema ka titaalo kene no? Ara aꞌa tiki aaga nya? Ara aꞌa tafünügü aaga koꞌdo ka eema tiya? Kaw.

Kuri ma taamu ya Uugaara ya eere ya

(Matta 26.26–29; Murkus 14.22–25; Lüüka 22.14–20)

23 Kudumma aꞌa naꞌduga ka Uugaara nanangnga aaga tekere, ka ooso tanno Uugaara Yasu kara tümmünü eyi yiini a kadu aꞌduga miteene. 24 Anangnga taꞌdiila a Masala aꞌdüsünü iki, “Aaga ꞌduga, aaga tagu tuuꞌda neede eege kungngo kananja aaga, aaga üünï nggeege amang kada tagïïgï tumma ma aꞌa.” 25 Afada aꞌduga kerꞌde kene ka ndagu kuri ma ooso iki, “Kerꞌde mo, oogo ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö ma erïïdö tiya eede, aaga üünï nggeege ada kara tooye, aaga tagïïgï tumma ma aꞌa.” 26 Kada kara tagu miteene mo, aaga tooye ka kerꞌde tammo ya, aaga teema tumma ma inde tanno Uugaara kadara ka uuru ma töꞌdö tanno iini.

27 Ömöꞌdï ya agu miteene mo, alla ooye ka kerꞌde tammo Uugaara aꞌda taalo yiini ya, iꞌi ya hetti ada ka tuuꞌda nja erïïdö tiya Uugaara. 28 Fa ka ömöꞌdï ïïrï eyi yiini dhorro assa ka agu miteene ooye ka kerꞌde tammo. 29 Kudumma ömöꞌdï tiya aguri ada kooye aꞌda taalo amma ka tuuꞌda tanno Uugaara ya, iꞌi ya aguri adagooye, öꞌdö a tapusu ka eyi tiya iini. 30 Iꞌi yungngo a kadu könö kada kiꞌdi kamaara, anno taaya. 31 Lakiini üürü angnga kagümmü nanggeyi naaja ya, taalo angnga kara ta kapusu adene. 32 Lakiini Uugaara ümmü angnga apusu angnga amang kini tafa tapusu angnga nja kadu ma ꞌbüdhülü.

33 Nagöre eede, kada kara temmi ma tagu eema aaga tïndhïgï ajeene. 34 Ömöꞌdï ya ïïre kagu iꞌi ya, fa kini agu eema ka ꞌdï kita iini, amang kada tafa tüpü nanggeyi naada ka tapusu adene. Lakiini türeene ma eema könö kede kara töꞌdö nassa tirina aaga.

12

Türü ma Koronggore

1 A ꞌbïtïngngö kudumma türü ma koronggore nagöre eede, taalo aꞌa nasaasa aꞌda aaga tüürü miini. 2 Kussu aaga aꞌda kagïïsö aaga ka eema ma namasala tanno nakïnggïrï no keere, aꞌda taalo aaga kussu fïïnï. 3 Amang kada tussu aꞌda taalo ömöꞌdï ma teema a Koronggore ma Masala iki aꞌda, “Yasu agaꞌdadene,” a ömöꞌdï taalo tambaanya tiki aꞌda, “Yasu Uugaara,” illi a Koronggore tiya Insili ya.

4 Türü ma koronggore kambananjaana kuꞌbu, lakiini Koronggore unggodho. 5 Linggo kambananjaana kuꞌbu, lakiini Uugaara unggodho. 6 Linggo kinggide kambananjaana kuꞌbu, illi Masala ma unggodho malinggo ada eema a kadu nyeꞌdꞌde.

7 Türü ka ananja ömöꞌdï ma linggo ma Koronggore tussu adene ma taꞌdiila ma kadu nyeꞌdꞌde. 8 Ömöꞌdï taꞌduga tumma ma taꞌdara ka Koronggore, aya taꞌduga tumma ma tussu eema ka Koronggore ya unggodho ya, 9 a Koronggore ya unggodho ya tamana tamma a Masala ana eedi, anangnga a tiya a türü ma toolona kadu ka namaara, 10 öccö anangnga türü ma talinggo eema keefe, anangnga a tiya linggo ma neꞌbi, aya tussu nagoronggore, könö teema tumma keefe taalo niini, aya tasaana kuꞌbu. 11 Eema ya nyeꞌdꞌde Koronggore ya unggodho ya iꞌi yungngo alinggo ka eyi tiya iini, asümünaana türü niini ka kadu kuꞌbu afa ma tiya iini ka asaasa kungngo.

Oona ka unggodho nja kolelle

12 Afa ma tuuꞌda kada unggodho a kolelle kungngo eene kadhabbu, lakiini eege ka unggodho, Almasiihi afeene nggeege afeꞌde. 13 Angnga nyeꞌdꞌde kungngo, Yahüüdü nja kadu ma Yünan no, kasaga nja tanno taalo ka kasaga no, kakambeesedene angnga a Koronggore tiya unggodho ya, angnga ta unggodho ka tuuꞌda, angnga tagooye ka Koronggore tiya unggodho ya.

14 A tuuꞌda taalo nïïmö ya unggodho ya iꞌi ya miini, lakiini kolelle miini kadhabbu. 15 Üürü awwa kara tiki aꞌda, “Taalo aꞌa na nïïsö, taalo aꞌa na takolelle ma tuuꞌda,” taalo iꞌi yungngo tafaga eege keere kada taꞌba ma tuuꞌda. 16 A neeso tiki aꞌda, “Taalo aꞌa na ööye, taalo aꞌa na ma tuuꞌda,” ara taadha kada kolelle ma tuuꞌda. 17 Üürü tuuꞌda nyeꞌdꞌde kara taga ööye, a taföönyö eema eege kïïye? Üürü tuuꞌda nyeꞌdꞌde kara taga neeso, a tüꞌdꞌdü eege kïïye? 18 Lakiini Masala manangnga kolelle ka tuuꞌda afa ma tiya oono ka asaasa ya kungngo. 19 A kene kara taga tagolelle ka unggodho ꞌdee, a tuuꞌda eege kïïye? 20 Lakiini kolelle kadhabbu, a tuuꞌda ka unggodho.

21 Taalo ööye ara tiki a nïïsö aꞌda, “Taalo aꞌa nasaasa oꞌo,” alla üüdü tiki uune aꞌda, “Taalo aꞌa nasaasa aaga.” 22 Lakiini tagolelle öccö ka ijöögö ka tuuꞌda kada kiꞌdi no, eege kungngo kasaasadene dhorro. 23 A ꞌbaꞌdakeyi yaaja ka tümmü iꞌi kada idhilli ya, ümmü adene katitaalo aꞌdiila ya, iꞌi yungngo ümmü adene kaꞌdiila, 24 a kolelle na ꞌdiila no taalo kasaasa nïïmö, lakiini Masala marüꞌbü tuuꞌda manangnga taꞌdiila dhabbu a ꞌbandakolelle tiya dhilli ya. 25 Amang ka tuuꞌda tafa tasümünü njaana kuꞌbu, amang ka kolelle tümmü ajeene ka finꞌdinanjaana koona nyeꞌdꞌde. 26 Nïïmö kara tagu tagolelle könö, agu kolelle nyeꞌdꞌde kungngo, a takolelle könö ka taꞌdeema, a türeene ma kolelle tadhodho nja iini nyeꞌdꞌde.

27 Aaga ka tuuꞌda tanno Almasiihi, aaga ka kolelle miini. 28 Masala manangnga kadafïïnï ka kaniisa ka dhidha a naganeꞌbi tisi kide, a katalaana tisi kide masa tanangnga türü a türeene ma kadu ma talinggo eema keefe, a türü ma toolona ka maara nja türü ma takinyi kadu öccö koꞌdo nja türü ma tindinaana kadu kuꞌbu nja kadu keema tumma öccö aꞌda taalo neene. 29 Eege no ïnꞌdïlï kungngo ꞌdee, eege ka kadafïïnï? Eege ïnꞌdïlï ka naganeꞌbi? Eege ïnꞌdïlï ka katalaana? Eege ïnꞌdïlï ka türü ma talinggo eema keefe? 30 Eege ïnꞌdïlï kana türü ma toolona ka maara? Eege ïnꞌdïlï keema tumma keefe? Eege ïnꞌdïlï kasaana tumma kuꞌbu? 31 Lakiini aaga asaasa eema ya aꞌdiila ya, ara aꞌa tala aaga ka fïïnï tiya dhorro ya.

13

Tasaasa

1 Üürü aꞌa ka neema a tumma tanno a kadu nja tanno kadhangga, lakiini taalo aꞌa nasaasa kadu ya nafeene nja fara ma tanyaanya nja eliili kafara. 2 Üürü Masala manangnga tumma ma taneꞌbi aꞌa nussu eema ya kaküdhü ya ïnꞌdïlï, nümmü Masala ana eedi niki a naanya aꞌda mooso aꞌda taalo aꞌa nasaasa kadu ya, taalo aꞌa na nïïmö. 3 Nassa ka tadhifi almaala yeede a kadu nyeꞌdꞌde, nümmü tuuꞌda neede ka tatinyogo aꞌda taalo nasaasa kadu, taalo aꞌa nagüünï nïïmö ya aꞌdiila.

4 Tasaasa ka anangnga ömöꞌdï ka tidhi oona kuꞌbu kana ꞌbangnga, tasaasa taalo kussu kïrïmï nja taꞌdiniga oona cooꞌdo taalo kabbü ꞌdanïïsö. 5 Tasaasa taalo kamidhi, taalo ka asaasa ma eyi tiya eene, taalo kagorooꞌbo ünꞌdügüngngö, taalo kümmü tumma na toroko no ka eedi. 6 Tasaasa taalo kadhodho a nïïmö tiya toroko ya, lakiini kadhodho a nïïmö tiya dhorro ya. 7 Tasaasa kidhi oona kuꞌbu ka eema nyeꞌdꞌde kungngo, kamaama ka eema ïnꞌdïlï, ma ïndhïgï taꞌdiila.

8 Tasaasa taalo kara taama ꞌdo, lakiini tumma ma taneꞌbi kara titaalo a tumma ma nagonggoꞌdo kara titaalo a tussu eema titaalo afeꞌde. 9 Kudumma tussu eema naaja ka taꞌba a tumma ma taneꞌbi naaja ka taꞌba, 10 Nïïmö ya tigini ya ka töꞌdö, aya taꞌba ya titaalo. 11 Eede ka takaleefe tadhilli ya, nageema aꞌa kada ꞌbiiꞌbala, nussu eema afa ꞌbiiꞌbala, nadinigöögö afa ꞌbiiꞌbala, lakiini kede kanda miide ya naadha ka eema ma taꞌbiiꞌbala. 12 Koronggore yaaja kadïnö kide ꞌbïtïngngö ka almandara kada irifirifi ya, lakiini ka uuru tanno miini no ara angnga tiji nadhugudha, a ꞌbïtïngngö nussu aꞌa eema öccö, lakiini ka uuru tanno miini no ya, ara aꞌa tussu eema nyeꞌdꞌde afa meede ka tussu adene kungngo.

13 A ꞌbïtïngngö ya ara tamma na Masala tütü nja tïndhïgï nja tasaasa, aya adhabbu ana kene na iidoona no tasaasa.

14

Türü ma teema nja nagonggoꞌdo

1 Aaga ümmü tasaasa ka dhidha, aaga tasaasa türü ma koronggore, münda eema ma taneꞌbi. 2 Kudumma ömöꞌdï tiya eema ana onggoꞌdo ka tonggoonyo ya, taalo eema nja kadu, lakiini eema nja Masala kudumma kadu taalo kaföönyö tumma niini, lakiini Koronggore eema tumma na küdhü no. 3 Lakiini ömöꞌdï ya eema tumma ma taneꞌbi ya, iꞌi eema nja kadu ma takïꞌdï eege kuꞌbu ma tïndhïgï eege koꞌdo a talüülü ïïye. 4 Ömöꞌdï ya eema tumma keefe ya, iꞌi indinaana eyi yiini, ömöꞌdï ya eema tumma ma taneꞌbi ya, iꞌi ya arüꞌbü kaniisa.

5 Nasaasa aꞌa aꞌda aaga teema tumma keefe aaga ïnꞌdïlï, lakiini aaga eema tumma ma Masala ka dhidha, kudumma ömöꞌdï tiya eema tumma ma Masala agiiꞌbi ömöꞌdï ya eema tumma keefe ya, illi kini ka tasaana eege kuꞌbu amang ka kadu ma kaniisa tussu kindinaana kaniisa kuꞌbu. 6 A ꞌbïtïngngö nagöre eede, kede ka töꞌdö kada kanna neema nja aaga a tumma keefe ꞌdee, ara aꞌa tümmünü minna aaga, üürü taalo tumma neede köꞌdö a tumma na töꞌdö no nja tussu eema nja tumma ma Masala nja talaana. 7 Eema ya taalo eela tanya ya, afa kaaru nja perempeera, üürü kitaalo köꞌdö a fara tiya eene ka tonggoonyo, ara angnga tussu aꞌda öjö iꞌi yungngo a kadu kabaana? 8 Üürü tïnïïdö taalo ana fara kaꞌdiila ꞌdee, mada iꞌi yungngo ara takïꞌdï oona kuꞌbu aco ka koroꞌbo? 9 Aaga kafiigi nggeege afeꞌde, onggoꞌdo maada kara madere ka tumma taalo kussu adene, ara ömöꞌdï tussu nïïmö yaada kadeema ya nya? Taalo tanya kara tama tumma naada? 10 Tumma kungngo ka ꞌbüdhülü kadhabbu ka tonggoonyo, lakiini eege nyeꞌdꞌde kussu adene. 11 Üürü taalo aꞌa nussu türü ma tumma, ara aꞌa ta tajeene ka ömöꞌdï tiya eema ya, ömöꞌdï ya ara teema nja aꞌa, afeene afa tajeene ana aꞌa. 12 Aaga tekere. Ada kasaasa türü ma Koronggore, aaga arangnga agusunja kada kide ma tarüꞌbü kaniisa.

13 Ömöꞌdï ya eema tumma kadhabbu keefe ya, fa kini afara ka Masala amang kini tana türü ma tasaana kuꞌbu iini. 14 Kudumma eede kara tafara ka Masala a tumma keefe ya, koronggore yeede iꞌi yungngo a tafara ka Masala, lakiini üüdü yeede taalo ara taluna nïïmö. 15 Ara aꞌa tönynyö ꞌbïtïngngö? Ara aꞌa tafara ka Masala a koronggore, nafara ka Masala ana üüdü afeꞌde. Nüwe tüüsü a koronggore, nüwe tüüsü ana üüdü afeꞌde. 16 Üürü oꞌo namana taꞌdiila a Masala a koronggore ꞌdee, ömöꞌdï ya taföönyö saga tiki “Amiin” nya ka baraka tiya üüdü kudumma iini taalo aföönyö tumma nüüdü ka teema no? 17 Nanangnga oꞌo taꞌdiila a Masala, lakiini ömöꞌdï könö taalo aduna nïïmö ꞌdo. 18 Namana aꞌa taꞌdiila a Masala kudumma eede ka teema tumma keefe ada naada ka teema no aaga nyeꞌdꞌde kungngo. 19 Lakiini ka kaniisa aꞌdiila eede kara tadiri tumma ka ïïdümmü na ussudene no nalaana kadu könö ka kaniisa kadagiiꞌbi tumma nöꞌdö na alif kadaꞌbaaga neede ka teema ana onggoꞌdo no.

20 Nagöre eede, aaga fa tafeene nja laala tiya idhiidhi ya ka nanggüüdü, lakiini aaga afeene nja laala tiya dhiidhi ya ka eema tiya toroko ya, aaga tümmü taꞌdara dhorro. 21 Iki tumma ka Sorne ma serïye aꞌda,

Uugaara iki, “Ara aꞌa teema nja kadu tanno ana onggoꞌdo ka tonggoonyo,

a nïïnö ka tonggoonyo,

lakiini eege taalo kara taföönyö.”*

22 Tumma ma nagonggoꞌdo ka tonggoonyo taalo ka türü ka kadu ma kaniisa, lakiini ka türü ka kadu tanno taalo kamma no, illi teema tumma ma Masala ka türü ka kadu tanno amma, taalo na ka kadu no taalo kamma no. 23 Üürü kadu ma kaniisa katemmi ïnꞌdïlï, a ömöꞌdï ya teema tumma niini unggodho iꞌi a kadu na aleefe tamma no, töꞌdö katoodo kide taalo katiki aꞌda aaga ka nagaaga? 24 Lakiini eene kadeema tumma ma taneꞌbi eege ïnꞌdïlï kungngo, a ömöꞌdï ya aleefe töꞌdö ka Masala nja tiya taalo amma ya, öꞌdö atoodo kide ara tamma ana eedi aꞌda iꞌi taalo aꞌdiila, ara kadu nyeꞌdꞌde katümmü iꞌi. 25 Eema ya akaküdhü kini ka eedi ya, tatele oona. Üürü kuꞌbu a dhugudha afara ka Masala amma aꞌda “Masala maneene nja aaga timinꞌda.”

Tamma ka Masala akïꞌdïnja kuꞌbu taꞌbitta

26 Aꞌa niki nya nagöre eede? Kada kara temmi ma tafara ka Masala, ömöꞌdï ya tüwe tüüsü, aya talaana, aya tama tumma ka Masala, aya töꞌdö a tumma keefe, aya tasaana tumma kuꞌbu, eema nyeꞌdꞌde kungngo ya ama tindinaana kaniisa. 27 Üürü ömöꞌdï eema tumma keefe ya, kadu keera üürü kiidoona, aya teema apa a tiya eema, ömöꞌdï öccö asaana eege kuꞌbu. 28 Üürü taalo ömöꞌdï ma tasaana tumma kuꞌbu, fa kini akïꞌdöönö kafa teema ka kaniisa a tumma keefe, eema ka eyi tiya iini nja Masala.

29 Lakiini naganeꞌbi, fa kene keema keera üürü kiidoona, a kadu könö tïïrï tumma na eemadene no. 30 Üürü ömöꞌdï öccö emmi a tumma töꞌdönja iini ndama Masala, a ömöꞌdï ya ageema ka dhidha ya töödhï. 31 Aaga nyeꞌdꞌde kungngo kama teema tumma ma Masala, aya teema apa a tiya, amang ka kadu talaadene nyeꞌdꞌde kafünügü nja koꞌdo. 32 A nagoronggore ma naganeꞌbi ungngo a naganeꞌbi ka nïïsö. 33 Taalo Masala ma eema ma weerö, lakiini Masala ma taꞌdiila afa ma tiya ka nakaniisa ma kadu tanno Masala kungngo. 34 Tafa ka iiya tanno ada kafa teema ka kaniisa. Taalo ungngo kamma kene kadeema, lakiini kaföönyö tumma afa ma sorne ka tiki kungngo. 35 Kene ka asaasa tussu nïïmö, fa kene kindini naganyori neene ka ꞌdï, kudumma iini taalo aꞌdiila aka ka teema ka kaniisa.

36 Kiki aaga kide aꞌda tumma na Masala köꞌdö ndama aaga? Alla eege köödhï kada unggodho aaga? 37 Üürü ömöꞌdï inggide ümmü eyi yiini kada neꞌbi nja türü ma koronggore könö, fa kini ussu aꞌda nïïmö yeede ka rigiri ada aaga ya, tumma na Uugaara eege kamiini. 38 Ömöꞌdï ya taalo ümmü tumma no ya, aaga aadha iini koona.

39 Nagöre eede, aaga asaasa türü ma koronggore, aaga tafa tafaga ömöꞌdï öccö keere ka teema tumma keefe. 40 Eema ïnꞌdïlï talinggo adene akïꞌdïnja kuꞌbu taꞌbitta.

15

Almasiihi afïkïꞌdö ka inde

1 Nagöre eede, ara aꞌa tadirina tumma ma Ïnjïïlï neede ka ööꞌdö iini no aaga, aaga tamma kide, aaga tütü kafa kide no. 2 Aaga toolonadene iini, üürü aaga kafa kide afa meede ka tagadünnü aaga no, alla kamma aaga ka weerö ünꞌdügüngngö.

3 Nagümmünü aꞌa aaga ka dhidha afa miini ka tagananja aꞌa kungngo, aꞌda Almasiihi eyi kudumma tatoroko tanno aja afa ma kasorne ka tiki kungngo. 4 Atatüꞌbüdene afïkïꞌdö a füngngö iidoona afa ma kasorne ka tiki kungngo. 5 Adele oona a Bütrüs assa ka ala oona a kadafïïnï tanno ïïdümmü kafünü eera no. 6 Assa ka tatele oona a nagöre tanno öꞌdö na miya ka ïïdümmü kadhabbu meene taleefe tefe ka ꞌdï, könö taaya. 7 Afada adele oona a Yaguub nja kadafïïnï ïnꞌdïlï. 8 Idhi adele oona aꞌa keere kungngo afa ꞌbiiꞌbala ya ageenedene ka titaalo adho ka fïïnï ya.

9 Aꞌa nungngo nadhilli ka kadafïïnï tanno ïnꞌdïlï no, taalo nama a kadu ka tümmünü aꞌa aꞌda tafïïnï, kudumma eede ka tagalinggo kaniisa ma Masala. 10 Lakiini a türü tanno Masala aꞌa nungngo naneene nja türü tanno oono ka anangnga aꞌa no, taalo kananja aꞌa ünꞌdügüngngö, lakiini aꞌa nadhügürü natagiiꞌbi türeene ma kadafïïnï, lakiini taalo aꞌa nungngo na dhügürü, lakiini türü na Masala na eede ka oona no. 11 Tumma no köꞌdö ndama aꞌa alla ndama eene, eege kungngo ïïdï kadeema iini, aaga tamma kide.

Tafïkïꞌdö ka inde

12 Üürü angnga keema tumma ma Almasiihi aꞌda iꞌi afïkïꞌdö ka inde, a kadu könö saga tiki aꞌda, taalo kadu kafïkïꞌdö ka inde nya? 13 Üürü taalo kadu na ake no kafïkïꞌdö ka inde, Almasiihi taalo afïkïꞌdö tekere. 14 Üürü taalo Almasiihi afïkïꞌdö ka inde ya, a tumma naaja kara tatumma ünꞌdügüngngö, a tamma ka Masala naada kara ta ünꞌdügüngngö. 15 Nggeege ara angnga tafünü korokoro ka Masala ka oona, kudumma aja ka tiki aꞌda Masala manangnga Almasiihi ka fïkïꞌdö aꞌda taalo afïkïꞌdö, üürü taalo kadu kafïkïꞌdö ka inde. 16 Üürü taalo kadu na aaya no kafïkïꞌdö ya, taalo Almasiihi afïkïꞌdö. 17 Üürü taalo Almasiihi afïkïꞌdö, a tamma ka Masala naada ta nïïmö ünꞌdügüngngö, aaga tütü ka tatoroko tanno ada. 18 Üürü nggeege ya, kadu na aaya keere ma Almasiihi no, kaama. 19 Üürü tïndhïgï naaja ka Almasiihi kaꞌdiila ka tefe ka ꞌdï tanno, angnga kungngo küünï muuyu ka kadu ka teene nyeꞌdꞌde kungngo.

20 Lakiini tumma timinꞌda, Almasiihi afïkïꞌdö ka inde amang ka kadu tanno ïïyü ka inde no kara tafïkïꞌdö afeꞌde. 21 Inde ka kanna ka nïïsö ma ömöꞌdï, a ka nïïsö ma ömöꞌdï ara tafïkïꞌdö ka inde tanna kide. 22 Afa ma kadu nyeꞌdꞌde ka taaya ka Adam ya, eege nyeꞌdꞌde kara tafïkïꞌdö ka inde nja Almasiihi. 23 Lakiini ara ömöꞌdï töödhï ka ꞌbuugu tiya iini. Almasiihi iꞌi yungngo adhidha assa tapa a kadu tanno ïndhïgï Almasiihi iini kara töꞌdö no. 24 Keere kungngo Almasiihi saga ööꞌdö tümmünü tauugaara a Masala Pupa, mara tagirina tauugaara nyeꞌdꞌde. 25 Iꞌi ara tauugaara idhi anangnga nadiidi miini kini ka uune. 26 Diidi ya ara tiididene keere ya inde. 27 Kudumma, “Eema nyeꞌdꞌde ananja kini ka uune.”* Lakiini iini ka tiki aꞌda eema nyeꞌdꞌde ananja kini ka uune, taalo nja Masala ka eyi tiya oono mo, manangnga eema ïnꞌdïlï ka Almasiihi ka uune. 28 Lakiini ka eema ïnꞌdïlï kara tananja iini, a ꞌBiiꞌbala ka eyi tiya iini ara tananja ömöꞌdï tiya anangnga iini, a Masala oogo ma eema nyeꞌdꞌde.

29 Üürü taalo kadu na aaya no kara tafïkïꞌdö ꞌdee, aminna agu kadu kambeesedene kudumma inde? Minna agu eege kambeesedene kudumma eene. 30 Aminna agu angnga angnga tadhügürü a nakuuru. 31 Nagöre eede, nake aꞌa a nakuuru aꞌa tanꞌdinigi oona neede cooꞌdo ana aaga ka Yasu Almasiihi Uugaara yaaja. 32 Aꞌa ka tamöꞌdï kungngo nageema aꞌa koroꞌbo nja eema ma toroko ka Afosus taalo ara ta nïïmö ana aꞌa üürü kadu na aaya no taalo kafïkïꞌdö ka inde.

“Kada aguri, angnga tagooye,

kudumma aja kara taaya taka.”*

33 Aaga fa taama nanggeyi naada, “Taneene na toroko no kara tagaꞌda taneene na ꞌdiila no.” 34 Aaga adïnö koꞌdo ma taꞌdiila, aaga tafa tüünï tatoroko, kudumma kadu töccö kinggide taalo kussu Masala, aꞌa neema nggeege amang ka modolo tagu aaga.

Tafïkïꞌdö ma tuuꞌda

35 Ömöꞌdï könö indineene iki aꞌda, “Ara kadu na aaya no tafïkïꞌdö ka inde nya? Kara tafada a tuuꞌda töccö?” 36 Ka ꞌbaga, nïïmö yüüdü ka tïnïïgï ya, taalo ara tafüꞌdöönö illi kini ka teyi. 37 A nïïmö yüüdü ka tïnïïgï ya, taalo tuuꞌda miini eege kungngo kara taneene. Lakiini ndanïïye ma tinggile üürü nïïmö könö afeꞌde. 38 Lakiini Masala manangnga tuuꞌda eene a maraada tammo oono, tinggile no, tuuꞌda neene unggodho eege. 39 Taalo tuuꞌda nyeꞌdꞌde kafeene, tuuꞌda ma ömöꞌdï a tuuꞌda ma eema ma erïïdö kinggide, a tuuꞌda ma uyi kinggide, a tuuꞌda ma kïlöögö könö. 40 Nja tuuꞌda ma ꞌdotomboꞌdo nja tuuꞌda ma ꞌbüdhülü, tuuꞌda ma ꞌdotomboꞌdo ka öyeene, a töyeene könö ka tuuꞌda ma ꞌbüdhülü. 41 Ndanaaya ka öyeene, a tere töyeene, midigi kömö taalo mafeene ka töyeene nja köje.

42 Tafïkïꞌdö ka inde kafiigi nggeege, tatüꞌbü tuuꞌda ka teyi ka fïkïꞌdö taalo ka teyi afeꞌde. 43 Atüꞌbüdene kada midhi afïkïꞌdö ka taꞌdiila, atüꞌbüdene kada kiꞌdi afïkïꞌdö a türü. 44 Atüꞌbüdene kada tuuꞌda afïkïꞌdö kada tuuꞌda ma koronggore, üürü tuuꞌda ma ömöꞌdï ka inggide, a tuuꞌda ma koronggore ka inggide tekere. 45 Sorne iki aꞌda, “Adam ömöꞌdï ya dhidha ya tuuꞌda ka adïnö,” Adam ya eere ya a koronggore ya amana teefe ka ꞌdï angnga. 46 Lakiini taalo koronggore öꞌdö ka dhidha, lakiini tuuꞌda assa kanda koronggore. 47 Ömöꞌdï ya dhidha ama kuraaga ndama ꞌbüdhülü, a ömöꞌdï ya eere ya ama ꞌdotomboꞌdo. 48 Afa miini ka ama ꞌbüdhülü kada kadu ma ꞌbüdhülü afeꞌde, afa miini kada kadu ma ꞌdotomboꞌdo kara ta kadu ma ꞌdotomboꞌdo. 49 Afa maaja ka kïrnï koronggore ma ꞌbüdhülü kaja ka oona, ara angnga sa ka kïrnï koronggore ma ꞌdotomboꞌdo kara ta kadu ma ꞌdotomboꞌdo.

50 Ara aꞌa tiki aaga nagöre eede, taalo tuuꞌda nja erïïdö ka takarna ka tauugaara ma Masala, inde taalo ka takarna ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 51 Ara aꞌa tadirina tumma na küdhü no aaga, taalo angnga kara takaaya ïnꞌdïlï, lakiini ara angnga takatemꞌbele ïnꞌdïlï. 52 Tasala areere afa talimi ma ööye, fara ma tïnïïdö tiya eere ya, kudumma tïnïïdö kara tafara, a kadu na aaya no tafïkïꞌdö kagïrnï tefe ka ꞌdï kene ka oona angnga takatemꞌbele. 53 Ömöꞌdï ya eyi ya, tagïrnï tefe ka ꞌdï kini ka oona taalo a teyi, aya ara teyi ya tagïrnï tefe ka ꞌdï iini ka oona. 54 Ka tuuꞌda tanno aja na aaya ka sürdö no kara tatenggere. Yungngo a tumma na kirinja ka sorne no kara tatiminꞌda, “Inde aꞌduurudene a tiiꞌbaana.”*

55 “Tiiꞌbaana nüüdü eege ka ïïye inde?

A türü nüüdü eege ka ïïye inde?”*

56 A tïmmï ma inde tatoroko eege kamiini, türü ma tatoroko eege kungngo ka serïye. 57 Kada nangnga taꞌdiila a Masala kudumma oono kamana tiiꞌbaana angnga ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi.

58 Aaga idhi oona kuꞌbu nagöre eede, aaga tarïgï awwa caaꞌbu, aaga kardha kuꞌbu ka linggo ma Uugaara, amang kada tussu aꞌda takardha kuꞌbu naada ka linggo ma Uugaara taalo kara titaalo.

16

Monsoona ma kadu ma kaniisa

1 A kudumma ma tawaana gürüüsï koona ma kadu ma kaniisa, aaga üünï afa meede ka tünügü co kadu ma kaniisa ma Galatiya aꞌda küünï nggeege. 2 Ka uuru ma Lahada, ömöꞌdï tonsaana liga nagürüüsï koona aaga tamana kuꞌbu taalo kama tawaana gürüüsï koona ana aꞌa kide. 3 Kede kara töꞌdö nagürünü kadu yaada kadagesse eege no aꞌda kaco tunggu eema ma monsoona yaada co a kadu ma Örsaliim ara aꞌa ka kürünü kene a tumma. 4 Üürü aꞌdiila eede ka tunggeene afeꞌde ya kara tunggeene nja aꞌa.

Tasaasa ma eema ma eyi tiya iini

5 Ara aꞌa sa kööꞌdö kada kanna eede ka tadigaala ka Makadoniya, kudumma eede kara tadigaala ka Makadoniya a ꞌdagawwa koꞌdo. 6 Kede ka taneene nja aaga ara feele ka co a kürö aaga sa ka tattogo aꞌa co kita eede kara co kita. 7 Kudumma eede taalo aꞌa nasaasa tassa kada a ꞌdagawwa koꞌdo nasaasa aꞌa tagünü nja aaga dhabbu ka Uugaara ka nïïsö. 8 Lakiini ara aꞌa tanna ka Afosus ara uuru ma Taanyara ma Koronggore ka ööꞌdö. 9 Kudumma Masala ka tafaꞌda fïïnï ma linggo kaꞌdiila aꞌda nadiidi ma aꞌa kinggide kadhabbu.

10 Timosaws kara töꞌdö kada kanna ya, aaga afa kini idhi oona kuꞌbu kudumma iini ka talinggo ada Uugaara afa aꞌa. 11 Taalo ömöꞌdï ma tamidhi iꞌi, lakiini aaga tattogo iꞌi a taꞌdiila ööꞌdö kede kita kudumma eede ka tïndhïgï iꞌi nja nagöre ma angnga.

12 Lakiini örre ma angnga Apölös ya, neema aꞌa nja iini dhabbu aꞌda ööꞌdö kada kanna nja nagöre ma angnga, illi iꞌi anu lakiini eedi yiini taalo asaasa töꞌdö kada kanna ꞌbïtïngngö ara iꞌi sa kööꞌdö a fïïnï tiya iini kara tatanfaꞌda.

Tumma no eere no

13 Aaga adïnö koꞌdo aaga tidhi oona kuꞌbu dhorro ana eedi ma tamiide aaga kardha kuꞌbu a türü dhorro. 14 Aaga linggo eema ïnꞌdïlï a tasaasa ajeene.

15 Kussu aaga aꞌda kadu ma ꞌdï tiya Istifanüüs eege kungngo kagamma ka Almasiihi ka Akaiya ka dhidha. Kümmünü nanggeyi neene ka linggo ma kadu ma kaniisa, aꞌa niki aaga nagöre eede, 16 amang kada taföönyö tumma neene nja kadu tanno alinggo ka dhügürü nja eene no. 17 Yungngo eede ka tadhodho ka töꞌdö tanno Istifanüüs nja Frtunatos nja Akayos kudumma eene katakarna ka ꞌbuugu tiya kada katitaalo. 18 Kanangnga tiicolo eede ka eedi afa meene ka anangnga kada ka nanggeedi kungngo, aaga ümmü kadu afa ma tanno.

Tööjülü na eere no

19 Kadu ma nakaniisa ma Asiya kööjülü aaga. Akilla nja Berskilla kööjülü aaga ana eere ma Uugaara dhabbu nja kadu ma kaniisa tammo ka ꞌdï kita eene mo. 20 Nagöre ma angnga no kööjülü aaga nyeꞌdꞌde aaga tööjülü tööjülü na insili no.

21 Aꞌa na Bölis narigiri tööjülü no a nïïsö tanno eede.

22 Ömöꞌdï ya taalo asaasa Uugaara ara linggi tagu iꞌi. Ka Uugaara aayu.

23 A türü na Uugaara Yasu taneene nja aaga. 24 A tasaasa neede taneene nja aaga nyeꞌdꞌde ana eere ma Yasu Almasiihi, Amiin.

* 1:19 1.19 Asaiya 29.14

* 1:31 1.31 Armiya 9.24

* 2:9 2.9 Asaiya 64.4

* 2:16 2.16 Asaiya 40.13

* 3:19 3.19 Ayüb 5.13

* 3:20 3.20 Tüüsü ma Nakaaru 94.11

* 5:13 5.13 Serïye ya eera ya 17.17

* 6:16 6.16 Takwiin 2.24

* 9:9 9.9 Serïye ya eera ya 25.4

* 10:7 10.7 Töꞌdö kürö 32.6

* 10:26 10.26 Tüüsü ma Nakaaru 24.1

* 14:21 14.21 Asaiya 28.11–12

* 15:27 15.27 Tüüsü ma Nakaaru 8.6

* 15:32 15.32 Asaiya 22.13

* 15:54 15.54 Asaiya 25.8

* 15:55 15.55 Hawsha 13.14

2 Kürünsüs

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Waraga ya Bölis ma co

Kürünsüs ya Eera ya

Tafaꞌda tumma

Bölis arigiri waraga ya unggu co kadu ma kaniisa ka Kürünsüs anya ma Yünan ma dhabbu mo, kini ka tunggeene ka fïïnï ma tara co tassa kene. Iꞌi agadünnü tumma ma Ïnjïïlï co eene a kadu tamma ka Yasu kadhabbu. Iꞌi aguuꞌbu eege ka nanggeedi iini ka ticci kene kanna nja iini ka arigiri ada nawaraga co eene lakiini kaleefe tatoroko eene kuꞌbu. Ïkïrï ka tarigiri waraga ya ma takinyi tagiꞌdi tanno eene kuꞌbu aꞌda üfürü tala eege ka oona.

Afeene afa kadu ma kaniisa ka Kürünsüs kafünü eema a Bölis ka oona aꞌda iꞌi atamü gürüüsï ya kadu ka kürünïïgï iini ma co tunggu co kadu ma kaniisa na eema ka titaalo kene no, aꞌda taalo tafïïnï. Ka waraga tiya, iꞌi arigiri tumma ma eyi tiya iini dhabbu nja linggo ma teema tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu ya Masala ka tagümmünü iꞌi iini ya. Iꞌi afeꞌde agalaana kadu ma kaniisa a tumma ma tafa ka gürüüsï tiya eene taꞌdiila amang kene tamana a kadu tanno Masala nja linggo ma kaniisa ka naꞌbuugu tökönö (2 Kürünsüs 9.10).

1

1 Aꞌa na Bölis tafïïnï ya Yasu Almasiihi a tasaasa tanno Masala, aꞌa nja örre ma angnga Timosaws ungngo tunggu waraga ya co kaniisa tanno Masala ka Kürünsüs nja kadu ma kaniisa nyeꞌdꞌde ka Akaiya. 2 A Masala ma Pupa tiya aja nja Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi tanangnga türü aaga nja taꞌdiila.

Bölis amana taꞌdiila a Masala

3 Kada nangnga taꞌdiila a Masala Pupa tiya Uugaara yaaja Yasu Almasiihi, Pupa ya ana ꞌbangnga ya, nja Masala ma alüülü angnga ka ïïye. 4 Iꞌi alüülü angnga ka ïïye ka dhügürü tiya aja ya ïnꞌdïlï amang kaja tambaanya talüülü kadu na dhügürü no ka ïïye a talüülü tanno ïïdï kaꞌduga ka Masala ka eyi tiya ïïdï no. 5 Afa maaja kagosso ka dhügürü ma Almasiihi, angnga afeꞌde kagosso ka talüülü ïïye. 6 Üürü ungngo kadhügürü ungngo kalüülü aaga ka ïïye nja toolona kïdï kara talüülü ïïye, talüülü ïïye naada eege kamiini ya anangnga aaga ka tidhi oona kuꞌbu a tümmünü eedi kuꞌbu ma dhügürü tiya unggodho ya ïïdï kadhügürü ya. 7 Tïndhïgï ïïdï kada kütü ka ööye miini ka takardha kuꞌbu ma tïndhïgï Masala, kudumma ïïdï ka tussu afeꞌde aaga tosso ka dhügürü tanno ïïdï, afeꞌde kosso aaga ka taꞌbaga nanggeedi tanno aja.

8 Nagöre nïïdï taalo ungngo kasaasa aaga katüürü ma tatoroko tanno agalinggo adene ana ungngo ka Asiya no, eema ya agalinggo adene ana ungngo ya adhabbu ïndhï ungngo taalo ka kambaanya ungngo taalo kamma aꞌda ara ungngo tefe ka ꞌdï. 9 Kiki ungngo kide dhorro kïdï ka nanggeedi aꞌda kagümmü adene ma inde, tumma kagüünï adene amang kïdï tafa türrü ka nanggeyi tanno ïïdï ka oona, lakiini ka Masala tammo iji kadu na ake no. 10 Oogo moolona ungngo ka tatoroko ma inde afa ma tanno, oogo mara toolona. Kümmü angnga nanggeyi nïïdï oono ma tïndhïgï oogo kono ka tütü ka katoolona ungngo. 11 Afa maada ka takinyi ungngo a tafara ka Masala tanno ada. Aꞌda kadu kadhabbu kamana taꞌdiila a Masala ka üüdü ma ungngo, a Masala mara tanangnga baraka ya aꞌdiila ya ungngo kono ka tamma kafara tanno kadu kadhabbu.

Bölis agere tumma niini

12 A ꞌbïtïngngö kabbü ungngo ꞌdanïïsö ma nanggeedi tanno nïïdï, yungngo iki ungngo aꞌda taneene nïïdï ka ꞌbüdhülü nja taneene tanno ïïdï nja aaga no, ka tiicolo türü na Masala eege kamiini taalo a taꞌdara ma tamöꞌdï, lakiini a türü tanno Masala. 13 Taalo ungngo karigiri ada tumma no co aaga no ada kara tïïröönö aaga tussu no, aꞌa nasaasa aaga aꞌda aaga tussu nyeꞌdꞌde. 14 Afa maada ka tussu ungngo ara aaga saga tussu ungngo nyeꞌdꞌde aaga tabbü ꞌdanïïsö ana ungngo afa mungngo kara tabbü ꞌdanïïsö ana aaga ka uuru tanno Uugaara Yasu.

15 Nakussu aꞌa tumma no nyeꞌdꞌde kede ka tasaasa töꞌdö kada kanna ka dhidha amang ka türü tagusunja aaga teera. 16 Kede kara co Makadoniya, ara aꞌa tadho kada kanna, a kede kara tafada ka Makadoniya ya, ara aꞌa töꞌdö kada amang kada tattogo aꞌa ma co a Yahüüdiya. 17 Kede ka tasaasa tumma ꞌdee, nakïïsïnï ömöꞌdï alla nagalinggo aꞌa kada midhi, ara aꞌa tiki aꞌda ïï ïï nja kaw kaw ta unggodho kafeene co? 18 Masala mussu aꞌda tumma nïïdï nja aaga no, taalo kiki ïï nja kaw, 19 Kudumma iꞌi ya ꞌBiiꞌbala ma Masala yïïdï kadeema tumma miini nja aaga, ungngo nja Salwans nja Timosaws, taalo kiki ïï, alla kaw, lakiini kini taalo kaw illi ïï ya miini. 20 Ïï ya miini ka tumma tanno ïnꞌdïlï, nggeege yungngo ïïdï ka tiki aꞌda “Amiin” ana Yasu Almasiihi a tïndhïgï koꞌdo ma tïdhïndhï ma Masala. 21 Masala oogo mungngo manangnga angnga ka takardha kuꞌbu ana eere ma Almasiihi oogo mungngo maꞌbunaana angnga. 22 Oogo mabbünnü hitimi yoono kaja ka oona, manangnga Koronggore yoono kaja ka nanggeedi.

23 A Masala tussu aꞌda nanu aꞌa ka ööꞌdö ka Kürünsüs, a ꞌbangnga ma aaga kagu aꞌa. 24 Taalo ungngo kasaasa taꞌbunu aaga ka tamma ka Masala, lakiini ungngo ka linggo nja aaga amang kada ta dhodho kudumma maada katütü ka tamma ka Masala dhorro.

2

1 Iꞌi yungngo eede ka tiki aꞌda nafa töꞌdö kada kanna ïïꞌdï aꞌa tanangnga aaga ka tümmü nanggeedi aꞌa a tagorooꞌbo. 2 Kudumma eede kara tanangnga aaga ka tümmü nanggeedi ꞌdee, a mada iꞌi yungngo ara tanangnga aꞌa ka tadhodho afa taalo kadu neede ka anangnga eege ka tümmü nanggeedi ka korooꞌbo no? 3 Aꞌa narigiri waraga ya kudumma tanno kede kara töꞌdö kada nafa tanangnga kadu na amana aꞌa ka tadhodho tafa tanangnga aꞌa ka korooꞌbo. Nussu tumma aaga nyeꞌdꞌde dhorro aꞌda ara aaga tosso ka dhodho nja aꞌa aaga ïnꞌdïlï. 4 Narigiri ada aꞌa waraga ya co aaga ana eedi ka tigine a tatoroko nja tadinigöögö ma eedi a fara tasuuru kede ka ïïye, tumma neede no ꞌdo ya aꞌa taalo nasaasa tanangnga aaga ka korooꞌbo, lakiini aꞌa nagala ka asaasa aꞌda aaga tussu aꞌda nasaasa aꞌa aaga dhorro.

Taadha ka tatoroko tanno kadu

5 Lakiini ömöꞌdï ya öꞌdö a tagorooꞌbo ya, taalo anangnga aꞌa ka korooꞌbo unggodho aꞌa, lakiini anangnga aaga ka korooꞌbo nyeꞌdꞌde kungngo, lakiini taalo tagorooꞌbo ïnꞌdïlï, ïïꞌdï tumma tadhabbu ka ïndhï kini. 6 Andaꞌdimo ka takapusu adene tanno ömöꞌdï tiya ada kada kalinggo ana iꞌi aaga ïnꞌdïlï kungngo. 7 A ꞌbïtïngngö aꞌdiila ada kara tafünügü iꞌi koꞌdo aaga tafa kini ïïꞌdï tagorooꞌbo dhindho. 8 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda aaga takogoona ma tasaasa iꞌi dhindho. 9 Aꞌa narigiri ada aaga tumma no co aaga amang kede tussu aꞌda kaföönyö aaga tumma neede nyeꞌdꞌde. 10 Kada kara taꞌdiila nja ömöꞌdï ka tatoroko tanno iini ya, na aꞌa taadha ka ömöꞌdï ka tatoroko tanno iini, ara aꞌa taadha kini kide kidha ma Almasiihi kudumma aaga. 11 Kudumma Ebliisi kara tanggaaga tiiꞌbi angnga, taalo angnga küürü ma tumma niini.

Kadu ma linggo ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö

12 Kede ka ööꞌdö ka Tarwas ma teema tumma ma sorne tanno Almasiihi a fïïnï ma linggo ma Uugaara tafaꞌda nja aꞌa. 13 Lakiini aꞌa naga tinigöögö kudumma eede taalo naduna örre ma aꞌa ya Tito ya kanna, kïkïrï ka tattogo aꞌa nunggeene naco Makadoniya.

14 Tanangnga taꞌdiila a Masala tammo unggeene ana angnga ka fïïnï ma tiiꞌbaana ꞌbucca ana Almasiihi. Masanna kondho ma tussu Almasiihi ka naꞌbuugu ïnꞌdïlï. 15 Kadu na efe ka ꞌdï no taalo kara tefe ka ꞌdï ma nanggeyi tanno eene, lakiini ma ömöꞌdï tiya eyi ka üüdü meene afïkïꞌdö afeꞌde. 16 Kondho mo ka kadu tanno aama no ma feene nja kondho ma inde a kadu na oolonadene no tunya ma tefe ka ꞌdï ma tamana kadu keefe ka ꞌdï. Mada iꞌi yungngo ara tambaanya eema ya? 17 Taalo ungngo kanadene a tumma ma Masala dhabbu afa kadu öccö, lakiini keema ungngo tumma ma Almasiihi dhorro kidha ma Masala kada kadu tanno oono.

3

1 Kafada ungngo angnga tafünügü nanggeyi naaja koꞌdo afeꞌde? Alla kasaasa ungngo waraga afa kadu könö ma talaana ndama aaga alla co aaga? 2 Aaga ka waraga tiya ïïdï ya ikirinja kïdï ka nanggeedi ussudene a kadu nyeꞌdꞌde tïïröönö. 3 Kussudene aaga ka waraga tiya Almasiihi, öꞌdö ndama linggo nïïdï taalo arigiridene ana ünggülü, lakiini a Koronggore tiya Masala ma adïnö mo, taalo ikirinja ka maraayo ma mïsï, lakiini ka maraayo ma nanggeedi ma tadüꞌdꞌdü.

4 Kamma ungngo ana eedi dhorro ana Almasiihi ka Masala kidha. 5 Taalo ungngo kiki aꞌda ungngo küünï eema a tussu tanno ïïdï, lakiini türü nïïdï ndama Masala. 6 Oogo mungngo manangnga ungngo ka tambaanya linggo ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö, ya taalo ma tarigiri ma serïye, lakiini ma Koronggore, serïye ya arigiridene öꞌdö ana inde, lakiini Koronggore öꞌdö a tefe ka ꞌdï.

Tïdhïndhï ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö

7 Üürü linggo ma inde koꞌdodene a kireereꞌbe ka nïïgïsï köꞌdö a tïdhïndhï amang ka laala ya Israyil taalo kambaanya tadïnö dhugudha ya Müüsa kudumma tïdhïndhï ma dhugudha tiya iini ya ara saga titaalo ya. 8 Taalo linggo ma Koronggore kara kakogoona ma tïdhïndhï? 9 Üürü linggo ma tasigi kadu ka tïdhïndhï ya, ara tiiꞌbaana dhorro a linggo ma tïdhïndhï tanno ara töꞌdö a toolona. 10 Nïïmö ya akadhïndhï ya taalo tïdhïndhï kini ꞌbïtïngngö aꞌdugadene kudumma tïdhïndhï ka tagiiꞌbi iꞌi ꞌbïtïngngö no. 11 Üürü nïïmö ara titaalo ya ööꞌdö a tïdhïndhï ara tïdhïndhï na tiya ara töꞌdö a tefe ka ꞌdï taꞌbilli ya tafaanya.

12 Kudumma aja ka tïndhïgï no ya, kalinggo ungngo ꞌbïïnï kungngo. 13 Taalo ungngo kafeene nja Müüsa ya kaküdhü tenꞌdi iini ka ïïye, amang ka laala ma Israyil tafa tiji töyeene ma titaalo ma tïdhïndhï tanno eene. 14 Nanggüüdü neene ka tanggaꞌda taꞌbïtïngngö, nanggüüdü neene katünküdhü a tenꞌdi tiya miini ya, kene ka tïïrï sorne ma timiꞌdi tumma ma ꞌbilli, ara tenꞌdi tatandhaka ka ömöꞌdï kara tuurna Almasiihi keere. 15 Lakiini taꞌbïtïngngö aleefe tenꞌdi kene ka nanggeedi ka tïïröönö ma serïye ya Müüsa. 16 Ka ömöꞌdï kara tapadaga ka Uugaara ara tenꞌdi ma taküdhü ïïye tatandhaka.* 17 ꞌBïtïngngö Uugaara iꞌi ya Koronggore, a ꞌbuugu ya Koronggore ya Uugaara ka tanna kide ya, ara tahürra tanna kide. 18 Angnga ïnꞌdïlï kungngo kiji angnga tïdhïndhï ma Uugaara ana ïïye ka tatandhaka afa almandara angnga takatemꞌbele kada Koronggore tiya miini ya, ka tïdhïndhï na öꞌdö ndama Uugaara, iꞌi ya Koronggore.

4

Eema ka nadhafala

1 Iꞌi yungngo a Masala ka anangnga ꞌbangnga ungngo ka linggo tanno, taalo ungngo kara tariꞌba. 2 Kaadha ungngo ka eema tiya ka raaya ya, taalo kaneene ana ünggü ka nanggeedi, ungngo taalo kïïsïnï kadu a tumma ma Masala. Lakiini kala ungngo tumma ma timinꞌda ungngo takïndhïgï oona nïïdï koꞌdo a tumma miini co ka kadu ka nanggeedi kidha ma Masala. 3 Üürü tumma ma Ïnjïïlï nïïdï ka tadünnü no ka küdhü, eege ka tünggüdhü a kadu tanno aama no. 4 Eege taalo kamma, kudumma masala ma ꞌbüdhülü tiya aꞌbinynyi eege ka ïïye amang kene tafa tiji töyeene na öyeene ada kene no, töyeene ma tumma ma Ïnjïïlï ma tïdhïndhï na Almasiihi, ya koronggore ma Masala ya. 5 Taalo ungngo keema tumma ma eyi tiya ïïdï, lakiini a tumma ma Yasu Almasiihi ya Uugaara ya, kalinggo ada aaga kada kasaga ka üüdü ma Yasu. 6 Kudumma Masala ka tiki aꞌda, “Fa ka töyeene ka ööꞌdö kürö ndama ndüülï mo,”* oogo mungngo manangnga töyeene noono kïdï ka nanggeedi, amang ka töyeene ma tussu eema ma tïdhïndhï na Masala ka dhugudha tiya Yasu Almasiihi.

7 Ungngo ka nadhafala ma tamꞌbala ma tümmü eema ya, amang kini tussu adene ïnꞌdïlï aꞌda türü na Masala eege kamiini taalo nïïdï. 8 Tatoroko ka dhigi ungngo kuꞌbu ka naꞌbuugu ïnꞌdïlï, lakiini taalo kaꞌdïnggö, ungngo tadhere lakiini taalo ungngo kagiꞌdi. 9 A kadu talinggo ungngo, illi Masala taalo maadha kïdï, ungngo taꞌdïnggeene illi ungngo taalo ka taaya. 10 Ungngo ꞌbucca kümmü dhügürü ma inde tanno Yasu amang ka tefe ka ꞌdï tanno iini tanna kïdï ka oona. 11 Ungngo na efe ka ꞌdï no ara ungngo takeke ꞌbucca ka üüdü ma Yasu amang ka tefe ka ꞌdï tanno iini tijidene ka tuuꞌda tanno ïïdï kara titaalo no. 12 Nggeege inde kalinggo kïdï ka oona, lakiini tefe ka ꞌdï kungngo ada.

13 Sorne iki, “Nageema aꞌa kudumma eede ka tamma.”* A koronggore ma tamma tiya kïdï ya, angnga tageema kudumma aja ka tagamma. 14 Kussu ungngo aꞌda Masala mafïkïꞌdö Uugaara Yasu ka inde ya, ara tanangnga angnga ka fïkïꞌdö ka inde afeꞌde ana Yasu, ööꞌdö ana aaga nja ungngo kono kidha. 15 Eema ya nyeꞌdꞌde kudumma aaga, Masala mamana eema angnga dhabbu, a kadu no amana taꞌdiila a Masala nja tïdhïndhï tanno adhabbu no.

Tefe ka ꞌdï a tamma ka Masala

16 Nggeege taalo angnga kara kariꞌba, salla a tuuꞌda naaja saga titaalo, illi ömöꞌdï ya ka tuuꞌda ka teene ya, ara tindinaana oona a naganuuru. 17 Kudumma ꞌbandhügürü tiya idhilli ya ya ara titaalo ya yaaja ka dhügürü ya indinaana tïdhïndhï angnga taꞌbilli. 18 Kudumma aja taalo kanaana ïïye ka eema tiya aja kijöögö ya, illi eema yaaja ka titaalo kijöögö ya, eema yaaja kijöögö ꞌbïtïngngö ara titaalo, illi eema yaaja ka titaalo kijöögö ya, iꞌi yungngo ara tütü taꞌbilli.

5

Tefe ka ꞌdï naaja ka ꞌdotomboꞌdo

1 Kussu angnga aꞌda fangga ma ꞌbüdhülü maaja ka taganna kide mo mara türrüdü, nööꞌdï naaja kungngo ka ꞌdotomboꞌdo taꞌbilli a Masala ka tarüꞌbünü angnga taalo ka arüꞌbü adene ana iisine ma nakömöꞌdï. 2 Angnga ꞌbïtïngngö ka tadinigöögö angnga ma tasaasa ꞌdï ya ꞌdotomboꞌdo ka kïrnïnja kaja ka oona. 3 A kaja kara tagïrnï iꞌi kaja ka oona ya, taalo angnga kara taganeene ana oona kuꞌbu. 4 A ꞌbïtïngngö kaganna angnga ka fangga ma ꞌbüdhülü, angnga tagüünï muuyu ana eema ka tïndhï kaja taalo aꞌda angnga kasaasa takïrnö kuꞌbu, lakiini angnga tagïrnï kide koꞌdo amang ka tefe ka ꞌdï taꞌduuru nïïmö ya ara titaalo ya. 5 Lakiini Masala oogo mungngo makindinaana fïïnï ya kaja kuꞌbu manangnga tümmü kuꞌbu ma Koronggore angnga amang kaja tussu iini.

6 Lakiini taꞌbïtïngngö kütü angnga ka tamma dhorro, kussu angnga tumma aja ka tanna ka tuuꞌda tanno ka kuꞌbꞌba ka Uugaara kuꞌbu no. 7 Angnga keefe ka ꞌdï a tamma ma Masala taalo a nïïmö tiya aja ka tïnö kide ya. 8 Kidhi angnga oona kuꞌbu angnga tasaasa töꞌdö kürö ndama tuuꞌda tanno ara angnga ka taneene nja Uugaara. 9 Salla angnga saga taneene aja ka tanna kuꞌbꞌba, angnga kasaasa Uugaara ka tamma kaja. 10 Kudumma aja ïnꞌdïlï kungngo ara angnga kaꞌdïngnge kidha ma tahükümü ya Almasiihi, amang ka ömöꞌdï taluna nïïmö yiini ka tagalinggo aꞌda akaleefe ka tuuꞌda, üürü kaꞌdiila üürü ka toroko.

Linggo nja taꞌdiila nja Masala

11 Kussu ungngo tïkïrï ka tussu riꞌba ma Uugaara, ungngo teema nja kadu aꞌda Masala mussu ungngo dhorro aꞌa nasaasa aꞌda aaga tussu ungngo ana eedi tiya ada afeꞌde. 12 Taalo ungngo kafünügü nanggeyi nïïdï koꞌdo kada kidha afeꞌde, lakiini kasaasa ungngo tafaꞌda fïïnï aaga, amang kada tafünügü ungngo koꞌdo, amang kada taluna nïïmö yaada ka asaasa tüünï iini a kadu tanno alaala oona a kadu ndama kürö ünꞌdügüngngö aꞌda taalo ndama eedi ka teene. 13 Üürü ungngo kanagaaga ya, kanagaaga ungngo a Masala. Üürü ungngo kaꞌdara ya ungngo kaꞌdara kudumma aaga. 14 Kudumma aja kada kasaga ma tasaasa tanno Almasiihi aꞌbunu ungngo kide, kaja ka ndagussu aꞌda ömöꞌdï unggodho eyi ka üüdü ma kadu nyeꞌdꞌde, kadu nyeꞌdꞌde kaaya nja iini. 15 Iꞌi eyi ka üüdü meene nyeꞌdꞌde kungngo, kadu na efe ka ꞌdï no taalo kara tefe ka ꞌdï ma nanggeyi tanno eene. Lakiini ma ömöꞌdï tiya eyi afïkïꞌdö afeꞌde ka üüdü meene ya.

16 Ndama uuru tanno taalo ungngo kussu ömöꞌdï ka tatuuꞌda, kakussu ungngo Almasiihi ka tuuꞌda, illi ꞌbïtïngngö taalo ungngo kussu iꞌi nggeege afeꞌde. 17 Üürü ka ömöꞌdï kara taneene nja Almasiihi ya, ara tamöꞌdï tiya insili ya, eema ya illi ya anda taalo, eema nyeꞌdꞌde anda issi. 18 Eema ya nyeꞌdꞌde öꞌdö ndama Masala muuraana angnga ka oona nja Almasiihi mo, manangnga linggo ungngo ma tuuraana a kadu ka oona. 19 Masala muuraana kadu ka oona nyeꞌdꞌde nja Almasiihi a taꞌdiila ma eyi tiya oono, taalo ümmü eege ka tatoroko tanno eene, manangnga ungngo ka teema tumma ma tuuraana ka oona. 20 Angnga kungngo keema tumma ma Almasiihi, afa Masala oogo mungngo ma eema ana onggoꞌdo tanno aja, yungngo ïïdï kadeema nja aaga ana eere ma Almasiihi aꞌda aaga ta töönjülü, aaga tümmü ajeene nja Masala. 21 Masala manangnga ömöꞌdï ya taalo üünï tatoroko ka tatoroko ka üüdü ma angnga amang kaja taꞌdiila kidha ma Masala ana iꞌi.

6

1 Ka linggo tanno ïïdï nja Masala no, kasaasa ungngo aaga na amma ka türü tanno Masala no, aaga tafa tümmöönö kada eema ünꞌdügüngngö. 2 Oogo makiki,

“Ka uuru meede ka tamma ya, naföönyö aꞌa tumma nüüdü,

a ka uuru ma Masala ka tamma, uuru ma toolona naga kinyi aꞌa oꞌo koꞌdo.”*

Ara aꞌa tadirina tumma oꞌo ꞌbïtïngngö uuru ma toolona eege kungngo.

Dhügürü ya Bölis

3 Ungngo taalo kasaasa takara ka ömöꞌdï kidha ïïꞌdï tumma tagu ungngo. 4 Linggo nïïdï ka talinggo no kasaasa ungngo aꞌda kussu adene aꞌda linggo na Masala eege kamiini, a tidhi oona kuꞌbu ka dhügürü miini, ka talinggo adene nja dhügürü. 5 Tabbü adene nja tapusu adene nja tagaꞌda ꞌbuugu adhügürü tadinigöögö a taneene ana ïïre. 6 Ka tinsili ma eedi nja tussu eema nja tidhi oona kuꞌbu, nja ꞌbangnga nja muuyu ka Koronggore tiya Insili ya, nja tasaasa ajeene dhorro. 7 A tumma ma timinꞌda nja türü tanno Masala nja eema ma koroꞌbo tiya aꞌdiila ya ka nïïsö ma kuri nja nïïsö ma küüle. 8 Ka tïdhïndhï nja midhi, kümmü ungngo kada oroko kümmü ungngo kaꞌdiila ungngo katiminꞌda, lakiini kümmü ungngo kada korokoro. 9 Taalo kussu adene ungngo lakiini kümmü ungngo aꞌda kussu adene, ungngo taaya lakiini kefe ungngo ka ꞌdï, ungngo tabbü adene lakiini taalo kagirinadene. 10 Kamüürü ungngo lakiini ungngo ka dhodho turi kungngo, taalo eema kide illi kadu ka tüüsü kadhabbu, afeene afa taalo eema kide illi ungngo kana eema ïnꞌdïlï.

11 Ka kadu ma Kurnusus ka keema ungngo tumma ma timinꞌda nja aaga, ungngo tafaꞌda nanggeedi nïïdï aaga nyeꞌdꞌde, 12 taalo ungngo kümmü nanggeedi ma aaga, lakiini aaga kungngo kümmü nanggeedi ma ungngo adha. 13 Nggeege aꞌa neema aꞌa nja aaga ꞌbïtïngngö afa maada kada laala tiya eede kungngo, aaga üünï ana ungngo afa mïïdï ka tüünï ana aaga, aaga fada nanggeedi naada ungngo ka sïgïïrï.

Aaga fa tosso nja kadu tanno kitaalo kamma ka Masala no

14 Aaga fa tosso ka dholle tanno unggodho no nja kadu tanno taalo kamma ka Masala no. Minna yungngo ara tuuraana taꞌdiila ka oona nja tatoroko? A minna iꞌi yungngo ara tuuraana töyeene ka oona nja ndüülï? 15 Taalo nïïmö ma tuuraana Almasiihi ka oona nja Ebliisi? A minna iꞌi yungngo ara tuuraana ömöꞌdï ya amma ka Masala ya ka oona nja tiya taalo amma ya? 16 Taalo la ma Masala ara tullu ana koona nja la ma namasala ma ꞌbüdhülü? Angnga ka nööꞌdï ma Masala tammo efe ka ꞌdï mo, afa ma Masala ka tiki, “Ara aꞌa taneene nja eene nunggeene nja eene kene ka söödö na aꞌa ta Masala tammo eene kada kadu tanno eede.”* 17 Iꞌi yungngo a Masala ka tiki,

“Aaga aadha eene ka oona,

aaga tafa taneene nja eene.

Aaga fa tümmü eema ya nyoro ya ka oona,

amang kede tamma kada.”*

18 Masala mana türü mo miki, “Ara aꞌa ta Pupa tiya ada

aaga ta laala tiya eede.” *

7

1 Üürü timiꞌdi tumma no nyeꞌdꞌde kungngo, Masala manangnga angnga nagöre eede, kada kagala tuuꞌda naaja kinsili ka tatoroko ma tuuꞌda nja koronggore, angnga taganeene ka tinsili ma riꞌba ma Masala.

Bölis adhodho

2 Aaga amma kïdï a nanggeedi, taalo ungngo küünï ada ömöꞌdï kuꞌbu, nja talinggo eema ya toroko ya nja tallogo ma eema tiya ömöꞌdï töccö. 3 Taalo aꞌa nadiri tumma no ma tasigi aaga, nilli aꞌa ka tiraana kadhadha aꞌda aaga kungngo ïïdï ka nanggeedi aꞌda angnga taganeene kaꞌdügüllü angnga takaaya kaꞌdügüllü. 4 Namma aꞌa kudumma aaga dhorro nabbü ꞌdanïïsö ana aaga nafünügünja koꞌdo nja dhügürü tiya ïïdï ya, eedi yeede adigine a taꞌdiila dhorro a dhodho.

5 Taalo tuuꞌda nïïdï ka kagünü ꞌdo jiddi mïïdï kööꞌdö ka Makadoniya, kaꞌdïnggö ungngo ka taꞌdigineene nja diidi kürö nja riꞌba ka teene. 6 Lakiini Masala mamana tiicolo aja ka nanggeedi muuꞌbu ungngo ka eedi ka töꞌdö tanno Tito. 7 Taalo ka töꞌdö tanno iini unggodho eege, lakiini ka taꞌdiila tanno iini ka tuna kada no, kaꞌdiila oona eede kini ka tirina tumma ma aaga ungngo, ka tasaasa tanno ada nja fara tiya ada nja taguꞌdaana ka eedi tanno ada kudumma aꞌa, amang kede tadhodho dhorro.

8 Üürü aꞌa nangnga aaga ka korooꞌbo a waraga tiya eede ya, taalo aꞌa nara teema kada kussu aꞌda aaga kada kussu aꞌa adha, nussu aꞌa aꞌda waraga ya anangnga aaga ka korooꞌbo lakiini ara tagünü idhilli. 9 Nadhodho aꞌa ꞌbïtïngngö taalo kudumma eede kafa kada aaga tagorooꞌbo, kudumma ada kagorooꞌbo a fïïnï ma tussu kide afa ma Masala ka asaasa ungngo taalo kïlï aaga ka oona. 10 Kudumma tagorooꞌbo ma tussu kide ana Masala ya kiji atöꞌdö a taadha ka tamꞌbaga ma toolonadene aꞌda kitaalo tagorooꞌbo kide, lakiini tagorooꞌbo ma kadu ma ꞌbüdhülü ya, kicci töꞌdö ana inde.

11 Aaga assa ka tagorooꞌbo tanno ada a tussu kide tanno Masala no manangnga aaga kanaana ïïye kide, riꞌba naada nja tasaasa nja taguꞌdaana ka eedi nja taꞌdïïnö ka eema nyeꞌdꞌde, kussu kadu kinsili aaga ka nanggeedi ka eema tiya ꞌdo. 12 Aminna üürü aꞌa narigiri ada aaga, taalo kudumma ömöꞌdï tiya üünï ada kadu kuꞌbu ya nja tiya üünïnja kuꞌbu ya, lakiini amang kada tijöögö kadha ma Masala a nanggeyi tanno ada kadakardha kuꞌbu ma ungngo. 13 Aaga kungngo kanangnga ungngo ka tidhi oona kuꞌbu, lakiini dhodho nïïdï kadhabbu ꞌdo kudumma dhodho tanno Tito kudumma koronggore tiya iini ka taꞌbaga oona kuꞌbu ana aaga ïnꞌdïlï kungngo. 14 Nala aꞌa taꞌdiniga oona cooꞌdo neede iini ana aaga taalo kanangnga aꞌa kaana modolo. Lakiini eema yïïdï kadiraana aaga ya nyeꞌdꞌde aga timinꞌda, yungngo taꞌdiniga oona nïïdï ana aaga co Tito, kütü ka co ööye miini dhorro. 15 Eedi yiini akogoona ma tasaasa aaga, kini kara tagïïgï taföönyö eema naada ïnꞌdïlï nja tamma kini nja tamma kini tanno ada a riꞌba ma Masala a taꞌdeedene ka oona. 16 Kaꞌdiila oona eede namma ka tumma tanno ada ma eema nyeꞌdꞌde.

8

Tawaana ma gürüüsï koona

1 A ꞌbïtïngngö nagöre eede, kasaasa ungngo aꞌda aaga tussu aꞌda minna a türü ma Masala ka tagalinggo a kadu ma nakaniisa ka Makadoniya. 2 Ka dhügürü tiya eene ya dhabbu ya, ya Masala ka taꞌbꞌba eege iini ya, kadhodho dhodho na dhabbu no, a tassa keema neene dhindho no, tagala kanangnga eege kana eema dhabbu a tamana eema kuꞌbu tanno eene. 3 Ara aꞌa tiki aaga aꞌda kanangnga kuꞌbu dhabbu ndama nanggeedi tanno eene ka teene, adhabbu adagiiꞌbi türü neene. 4 Kagaꞌbunu angnga kide, kasaasa aꞌda eege tosso ka tonsoona ma eema ma tunggu co a kadu ma kaniisa. 5 Kagala kadagalinggo adhabbu adha, yïïdï ka tagümmöönö ka nanggüüdü ya, kümmünü nanggeyi neene Uugaara ka dhidha, kassa ka tamma kïdï a tasaasa ma eedi tiya Masala.

6 Kiki ungngo a Tito aꞌda atïïmö linggo ma baraka nja aaga, afa miini ka ata tümꞌbü miini kuꞌbu kungngo. 7 Kana aaga eema nyeꞌdꞌde kungngo, tamma ka Masala nja tumma, nja taꞌdara, nja tasaasa ta kinya eema a kadu nja tasaasa tanno ada nja ungngo no, ungngo tasaasa aaga afeꞌde aꞌda aaga takardha kuꞌbu ka linggo ma tasaasa ajeene ma türü, 8 taalo aꞌa naꞌbuna aaga kide, lakiini aꞌa nasaasa tassa ka tasaasa ma kadu könö ka dhorro ma tara tussu aꞌda ka köje tasaasa naada nya? 9 Kussu aaga türü na Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi üpü eyi yiini co kudumma angnga aꞌda eema ungngo iini nyeꞌdꞌde, amang kada tana eema a taꞌdöngngönyö tanno iini.

10 Tumma neede kiki, aꞌdiila nja aaga ada kara tatïïmö naada ka tata tümꞌbü miini kambele no, kudumma ada aaga kungngo kasaasa ka dhidha. 11 Aaga tïïmö linggo ꞌbïtïngngö amang ka tasaasa tanno ada tunggeene nja tatïïmö tanno kada no. 12 Üürü aaga kasaasa tanangnga eema kuꞌbu, ara Masala tamma ka nïïmö tiya ada kanangnga kuꞌbu ya, taalo ka eema tiya taalo ya.

13 Taalo aꞌa niki aꞌda aaga tadhügürü ara kadu öccö ka lingnge, lakiini aꞌa niki aꞌda aaga taneene kada köje. 14 Aaga tinya eema a kadu tanno eema katitaalo kene no, amang kene tinya eema aaga kini kara titaalo kada taka öccö, amang ka eema taköje kada. 15 Sorne ma Masala iki, “Ömöꞌdï ya awaana eema koona dhabbu ya, taalo ara türeene kini, ömöꞌdï ya awaana eema koona idhilli ya, taalo nïïmö ara titaalo kini.”*

Tito agürünüdene ma co Kürünsüs

16 Nanangnga aꞌa taꞌdiila a Masala kono ka anangnga tumma ma linggo tanno ka Tito ka eedi afa meede kanaana ïïye kada kungngo. 17 Taalo iꞌi akogoona ma tamanaga eema angnga sugi, lakiini iꞌi akardha kuꞌbu adinigöögö ma tasaasa töꞌdö kada kanna ndama eedi tiya iini unggodho iꞌi. 18 Kagürünü ungngo örre ma angnga ya nja iini, ya kadu ma nakaniisa ka tafünügü iꞌi koꞌdo ka linggo kudumma ma Ïnjïïlï ya. 19 Afeꞌde ya, kadu ma kaniisa kagesse iꞌi miini ka tunggeene nja ungngo ma talinggo linggo na ꞌdiila no, nïïdï ka talinggo no ma tafünügü Uugaara koꞌdo, ma tussu aꞌda ungngo kasaasa takinyi aaga, 20 kakardha ungngo kuꞌbu ïïꞌdï ömöꞌdï öccö tanangnga hetti ungngo ka eema ya aꞌdiila ya. 21 Tumma nïïdï ka tümmöönö ka nanggeedi no ꞌdo, aꞌda ungngo talinggo eema ya aꞌdiila ya, taalo ka Uugaara kidha unggodho oogo, lakiini ka kadu kidha afeꞌde.

22 Kagürünü ungngo örre ma angnga nja eene, yïïdï ka tagïïrï linggo niini ungngo taluna iꞌi ussu ka eema dhabbu, a ꞌbïtïngngö amma kada ana eedi dhorro. 23 A Tito ya akinyi linggo nja aꞌa kada kanna, a nagöre ma angnga na unggeene nja iini no, eege kadafïïnï ma nakaniisa, Almasiihi ara tafünügünja koꞌdo ana eege. 24 Nggeege aaga ala tasaasa naada a kadu dhorro a nïïmö ya anangnga angnga ka taꞌdiniga oona naaja cooꞌdo ana aaga amang ka nakaniisa tijöögö.

9

1 Taalo ama eede ka rigiri ada ka waraga aaga ma eema tiya kadu kagürünïïgï iini ma tunggu co kadu tanno Masala. 2 Nussu aꞌa linggo naada na aꞌa tadhodho iini kidha ma kadu ma Makadoniya, niki eene aꞌda nagöre ma angnga no ka Akaiya no kindinaana oona kuꞌbu ma kambele ma tanangnga kuꞌbu, a taguꞌdaana ka eedi naada ka anangnga eege ka tüünï nggeege. 3 Lakiini aꞌa nagürünü nagöre ma angnga no kada, kudumma taꞌdiniga oona tanno ïïdï ana aaga, tanggaaga ta nïïmö ünꞌdügüngngö amang kada tindinaana oona kuꞌbu afa ma tiya eede ka tiki aaga ya kungngo. 4 Nariꞌba eede kara töꞌdö nja kadu ma Makadoniya, öccö kaluna aaga kitaalo kindinaana oona kuꞌbu, a modolo tümmü angnga amang kede tafa teema aꞌda aaga kungngo ka anangnga ungngo ka tadhodho. 5 Yungngo eede ka tiki aꞌda aꞌdiila eede kara tiki a nagöre ma angnga aꞌda kadhe aꞌa kööꞌdö kada aaga tindinaana eema yaada kindinaana kuꞌbu dhabbu taalo ndama rüsü.

Leele dhabbu

6 Amang kada tagïïgï aꞌda ömöꞌdï ya adïnïïgï idhilli ya ara migile miini tidhilli, ömöꞌdï ya adïnïïgï dhabbu ya ara migile miini tadhabbu. 7 Ömöꞌdï ya asaasa tamana eema kuꞌbu amana kuꞌbu afa ma tiya iini ka tiraana ana eedi tiya iini ya, taalo tümmü rüümü taalo ömöꞌdï ma taꞌbunu iꞌi kide, a tagussu tafa tagu iꞌi kudumma ömöꞌdï tiya amana eema a kadu ana eedi ka tinsili ya Masala masaasa iꞌi. 8 Masala mambaanya tagusu türü nyeꞌdꞌde ka eema nyeꞌdꞌde nja naganuuru aaga tana eema yaada kasaasa ya eema ya aꞌdiila ya tagusunja aaga ka linggo tanno aꞌdiila no ïnꞌdïlï. 9 Afa ma sorne ka tiki,

“Asümünaana eema kuꞌbu na anangnga a kadu tanno eema katitaalo kene no dhabbu,

taꞌdiila niini a tütü taꞌbilli.”*

10 Masala mamana tööyö a taleele nja miteene ma taguri ya mo, mara tanangnga nasigeene kaꞌdiila a migile tadhabbu ma taꞌdiila ma nanggeedi tanno ada. 11 A Masala tanangnga aaga kadüüsü ka eema nyeꞌdꞌde kungngo, amang kada tamana a kadu turi amang ka kadu tamana taꞌdiila a Masala kudumma ungngo.

12 Tafïkïꞌdö a linggo tanno aꞌdiila no taalo köödhï ka tamana eema a kadu tanno Masala sugi, lakiini anangnga kadu kamana taꞌdiila a Masala dhabbu afeꞌde. 13 Kadu katafünügü Masala koꞌdo kudumma tamma tanno ada nja taföönyö tumma ma Ïnjïïlï nja ada kamana eema tanno ada kuꞌbu. Aaga tosso kide nja eene nja kadu töccö afeꞌde. 14 Kafara ka Masala kudumma aaga ana nanggeedi tanno eene, ara co kada kudumma türü tanno Masala na dhabbu no kanangnga aaga no. 15 Angnga tanangnga taꞌdiila a Masala ka türü tiya oono ka amana angnga dhabbu, taalo ömöꞌdï ma tambaanya teema kide.

10

Bölis ümmöönö ka eyi tiya iini

1 Aꞌa na Bölis, nasaasa aaga ana eedi ka tiicolo nja tidhi oona kuꞌbu na Almasiihi, a kadu könö tiki aꞌda, kede kara taneene nja aaga niicolo ka eedi, lakiini eede ka tanna kuꞌbꞌba na rüsü. 2 Nasaasa aꞌda eede kara taneene nja aaga ya, aaga tafa tanangnga aꞌa ka tarüsü, rüsü neede kara taneene nja kadu iini kara tiki kide aꞌda ungngo kaneene taneene ma tuuꞌda. 3 Kaneene angnga a tuuꞌda ma tadüꞌdꞌdü, lakiini angnga taalo keema koroꞌbo ma eema ma tuuꞌda. 4 Eema ma koroꞌbo yïïdï taalo ama tuuꞌda ma tadüꞌdꞌdü, lakiini türü na Masala kara taꞌböyö tarüꞌböönö na kïdhö no kuꞌbu. 5 Ungngo tarüdü taꞌdiniga oona cooꞌdo nja nïïmö tiya akara ada diidi ma tussu tumma ma Masala anangnga tumma nyeꞌdꞌde ka pabuusu, angnga tanangnga iꞌi kaföönyö tumma na Almasiihi. 6 Kada ka tümmü tumma ma Masala dhorro ya, ïkïrï ungngo ka tapusu kadu na silli eema no a tatïïmö taföönyö naada.

7 Kadïnö aaga nïïmö ndama kürö miini, ömöꞌdï ya ussu eyi yiini aꞌda iꞌi ya ömöꞌdï tiya Almasiihi ya, fa kini ada dhorro kudumma iini ka tatiya Almasiihi ya, ungngo afeꞌde ka tanno Almasiihi afa iꞌi. 8 Taalo modolo magu aꞌa salla naꞌdiniga oona cooꞌdo a tauugaara tanno Masala ka anangnga ungngo no, ma tindinaana aaga taalo ma tagaꞌda aaga. 9 Afa tafeene afa nuurugu riꞌba ada ka nanggeedi, ana kawaraga tiya. 10 Ara ömöꞌdï könö ana kada a tiki aꞌda, “Waraga ya Bölis ïdhïndhï ïndhï, lakiini kini ka taneene nja angnga a ꞌbangnga ka oona, a tumma niini taalo ka ïdhïndhï.” 11 Amang kene tussu kïdï karigiri ada ka waraga aꞌda kitaalo ungngo kütü kafeene nja tiya ïïdï kataneene nja aaga ya kungngo.

12 Taalo ungngo kara tambaanya tosso nanggeyi nïïdï kuꞌbu afa kadu na fünügü nanggeyi neene no koꞌdo, eege kagesse nanggeyi neene kuꞌbu unggodho eege ka köje ana oona neene ka oona unggodho eege aꞌda taalo kaꞌdara. 13 Lakiini ungngo taalo kara taꞌdiniga oona koꞌdo iini, lakiini tamana ma ndhïgïnö tanno Masala ka anangnga ungngo no ndhïgïnö na Masala afa kaja ungngo tala aaga. 14 Taalo ungngo karisi koꞌdo a taꞌdiniga oona cooꞌdo tanno ïïdï. Üürü ungngo taalo köꞌdö kada, kudumma ïïdï ka tagööꞌdö kada dhorro aꞌda Ïnjïïlï ma Almasiihi mungngo ïïdï. 15 Taalo ungngo kaꞌdiniga nanggeyi nïïdï cooꞌdo ka linggo tanno kadu könö ka talinggo no, lakiini kasaasa ungngo tassa ka tamma naada tinggiridene ïkïrï ndhïgïnö ma linggo naaja tadhabbu ka ndhïgïnö. 16 Ara ungngo teema tumma ma Ïnjïïlï no kuꞌbꞌba ka naanya tanno ada no, taalo ungngo taꞌdiniga oona nïïdï cooꞌdo ka linggo tanno ömöꞌdï töccö ka ndhïgïnö ma linggo tanno iini. 17 Lakiini, “Ömöꞌdï ya ꞌdinigi eyi yiini cooꞌdo ya, fa kini aꞌdiniga eyi yiini cooꞌdo ana Uugaara.”* 18 Taalo ömöꞌdï ya afünügü eyi yiini koꞌdo, iꞌi yungngo adho ka fïïnï, illi ömöꞌdï ya Uugaara ka tafünügü iꞌi koꞌdo ya.

11

Bölis nja kadafïïnï tanno korokoro no

1 Aꞌa nasaasa aꞌda aaga tidhi nanggeedi kuꞌbu a ꞌbandaꞌbaga tiya eede ya idhilli ya, lakiini aaga kümmü aaga aꞌa nggeege. 2 Aꞌa naguꞌdaana ka eedi ma aaga ka Masala kidha, kudumma eede ka tagümmünü aaga kuꞌbu ma ömöꞌdï unggodho ya Almasiihi amang kede tanangnga aaga iini afa talömü minsili mo. 3 Lakiini aꞌa nariꞌba afa nï ka takïïsïnï Hawa ana ünggü tammo iini, ara nanggüüdü naada tagaꞌdadene nggeege ka fïïnï ma tamma ka Almasiihi. 4 Üürü ömöꞌdï öccö ööꞌdö kada, eema tumma ma Yasu könö aꞌda taalo Yasu yïïdï ka teema iini nja ada kara taꞌduga koronggore öccö keefe taalo afeene nja tiya ada kaꞌduga, alla Ïnjïïlï keefe taalo mafeene nja tammo ada kaꞌduga mo, ara kagala kaꞌdiila. 5 Nïïrï aꞌa eyi yeede aꞌda taalo aꞌa no idhilli ka kadafïïnï tanno ïïfï no. 6 Üürü tumma ka kiiꞌbi aꞌa ya, taalo tussu eema kara tiiꞌbi aꞌa, lakiini kussu adene ungngo ka eema nyeꞌdꞌde.

7 Alla aꞌa natoroko kudumma eede ka ööꞌdö a tumma ma Masala aaga aꞌda taalo faana kide, nüpü eyi yeede co, ara aaga kico aadha? 8 Namma aꞌa ma taꞌduga gürüüsï ka nakaniisa könö amang kede tamünügü aaga koꞌdo iini. 9 Kede ka taganeene nja aaga aꞌda taalo nïïmö kede, lakiini taalo nakanꞌdana ka ömöꞌdï aꞌda anangnga nïïmö aꞌa, nagöre ma angnga na öꞌdö ndama Makadoniya no kamana eema aꞌa nyeꞌdꞌde, yungngo eede ka takardha kuꞌbu aꞌda nafa tanyamanya aaga ka oona ma eema ïꞌndïlï, yungngo eede ka tümmü eyi yeede dhorro. 10 Ka tumma tanno Almasiihi ka tanna kede timinꞌda ya, taalo ömöꞌdï ka naanya ma Akaiya tafaga aꞌa keere ka aꞌdiniga oona tanno eede cooꞌdo. 11 Aminna? Kudumma aꞌa taalo nasaasa aaga? Masala mussu tumma eede ka asaasa aaga. 12 Lakiini yeede ka talinggo ꞌbïtïngngö ya, ara aꞌa tütü ka tüünï eema yeede ka tüünï, amang kede taadha kadu na kiki aꞌda eege kaꞌdiniga oona cooꞌdo, kalinggo afa mungngo kungngo. 13 Eege ka kadafïïnï tanno korokoro no, kalinggo ma tïïsïnï kadu kümmü nanggeyi kada kadafïïnï tanno Almasiihi. 14 Taalo aaga kama tadhere, kudumma Ebliisi kara tatemꞌbele oona niini afeene nja tadhangga ma töyeene. 15 Taalo tadhere eege kungngo, üürü kadu ma linggo niini küünï ünggü aꞌda eege ka kadu ma linggo tanno aꞌdiila no. Keere kungngo Masala mara tapusu eege ka tatoroko ma linggo tanno eene no.

Bölis eema tumma ma dhügürü tanno iini

16 Ara aꞌa teema afeꞌde, taalo ömöꞌdï öccö tiki kide aꞌda aꞌa naꞌbaga, lakiini aaga amma kede salla ka taaꞌbaga amang kede taduna nïïmö yeede ka taꞌdiniga oona cooꞌdo iini. 17 Tumma neede ka teema no taalo tumma na Uugaara eege kamiini, lakiini aꞌa naꞌdiniga oona cooꞌdo afa ꞌbaga. 18 Tumma ma kadu ma ꞌbüdhülü kaꞌdiniga oona cooꞌdo, ara aꞌa taꞌdiniga tekere. 19 Aaga na ꞌdara no, aaga ambaanya kadu na nagaaga no a dhodho! 20 Aaga ambaanya taneene ma kadu tanno ümmü aaga kada kasaga no, kanyooro aaga, kagu eema yaada, kamidhi aaga, kabbü aaga ka dhugudha. 21 Magu modolo aꞌa meede kara tiki aꞌda ungngo kagiꞌdi ka oona ma linggo tanno. Üürü ömöꞌdï öccö asaasa tabbü ꞌdanïïsö ma iini ya, neema aꞌa afa ꞌbaga, ara aꞌa takardha kuꞌbu nabbü ꞌdanïïsö. 22 Üürü eege ka Ebraniin, aꞌa ka eyi yeede aꞌa na taga Ibrani taga Israyil, üürü ka kadaada tiya Abrahiim ya, aꞌa na ꞌbiiꞌbala tiya Abrahiim afeꞌde. 23 Üürü eege ka kadu ma linggo tanno Almasiihi ya, ara aꞌa tiki afa ömöꞌdï ya ꞌbaga nagiiꞌbi eege, nakambaanya aꞌa taꞌbꞌbadene nadagiiꞌbi eege, nakete ka inde turi kungngo, naganna aꞌa ka pabuusu dhabbu nadagiiꞌbi eege, nadakidhi oona kuꞌbu ka tabbü adene nadagiiꞌbi eege. 24 Kabbü Yahüüdü aꞌa tïïdümmü, a tiiso kukumu ömöꞌdï kaco iisine kafünü ïïdümmü afünü egïïsö. 25 Nabbü adene a maguufi tiidoona, katïïdïrï aꞌa a nïïgïsï ta unggodho, a babüürü taꞌbu ana aꞌa tiidoona, nïïyü ka söödö ma to uuru ana ooso miini. 26 Ka tino tanno eede na dhabbu no, agalinggo ꞌbïïdï aꞌa ka naato, a kanyooro tagalinggo aꞌa, a Yahüüdü tagalinggo aꞌa nja tanno taalo ka Yahüüdü no, a kadu tagalinggo aꞌa ka naanya nja dhïïle nja nagöre ma angnga no korokoro no. 27 Nadhügürü aꞌa nüünï mananggööyö nja tadinigöögö turi, nja ïïre a tenege, nümmü tenege turi, natambaanya olle nja taneene ana oona kuꞌbu. 28 Eema könö inggide afeꞌde, dhügürü meede ka tinigöögö ma nakaniisa nyeꞌdꞌde kungngo. 29 Ömöꞌdï ka tagiꞌdi na aꞌa tagiꞌdi tekere? Ömöꞌdï tara tüünï tamꞌbaga a ꞌbangnga miini taalo tagu aꞌa?

30 Üürü dhodho ma taꞌdiniga oona cooꞌdo ka inggide, ara aꞌa taꞌdiniga oona neede cooꞌdo a tagiꞌdi tanno eede. 31 Masala nja Pupa tiya Uugaara Yasu mara tafünügünja koꞌdo taꞌbilli mo, mussu aꞌda taalo aꞌa nakorokoro. 32 Uugaara tiya linggo ada uugaara ya dhabbu ya ana eere aꞌda Alharis ya ma Demasak ya, anangnga kadu ka teere ka nagïnyeene ma anya meene kara tümmü aꞌa. 33 Lakiini nagöre ma angnga kanangnga aꞌa ka singgili kimiꞌdina aru kide kadhïkï aꞌa caaꞌbu ndama ööye ma arꞌda, noolonadene kini ka iisine.*

12

Bölis iji eema ya töꞌdö ya

1 Ara aꞌa taꞌdiniga oona cooꞌdo nadhodho. Aꞌda nussu aꞌa taalo taduna nïïmö kide ara aꞌa tunggeene a tumma na öꞌdönja no tanno Uugaara noono kala aꞌa kide no. 2 Nussu aꞌa ömöꞌdï ya Almasiihi inggide agaꞌdugadene aco ꞌdotomboꞌdo tanno iidoona. A nagürüünü miini ka ndöꞌdö kadaꞌbaaga kafünü ka egïïsö, taalo aꞌa nussu ömöꞌdï ka tuuꞌda alla kürö ma tuuꞌda tanno iini, Masala oogo mussu. 3 Yeede ka tussu ya, ömöꞌdï aꞌdugadene aco ꞌdotomboꞌdo a tuuꞌda tanno iini alla ana oona kuꞌbu, taalo aꞌa nussu Masala oogo mussu. 4 Nussu aꞌa aꞌda aꞌdugadene aco ꞌdï ma singgi nataföönyö tumma kide taalo tadüꞌdꞌdü ara tussu ka teema, itaalo ama iini ka tadünnü. 5 Ömöꞌdï ya miini ya ara aꞌa taꞌdiniga oona cooꞌdo miini, lakiini aꞌa taalo nara taꞌdiniga oona cooꞌdo illi a tagiꞌdi tanno eede. 6 Üürü aꞌa nasaasa taꞌdiniga oona cooꞌdo ya, taalo aꞌa na taaꞌbaga, kudumma eede ka teema tumma ma timinꞌda. Lakiini taalo aꞌa na taꞌdiniga oona cooꞌdo ïïꞌdï ömöꞌdï öccö teema tumma ma aꞌa nja iini ka tiji aföönyö kede.

7 Amang kede tafa taꞌdiniga oona cooꞌdo ma tïdhïndhï ma tiya alanja aꞌa kakanangnga tïmmï kede ka tuuꞌda kada tafïïnï tiya Ebliisi ma tabbü aꞌa. 8 Nafara aꞌa ka Uugaara tiidoona aꞌda maꞌduga kede ka oona. 9 Ïkïrï ka tiki aꞌa, “Türü neede ka ꞌdimo küdü, kudumma türü tanno eede kussu adene ka tagiꞌdi.” Nïkïrï aꞌa ka tadhodho naꞌdiniga oona cooꞌdo a tagiꞌdi tanno eede no amang ka türü tanno Almasiihi taküdhü aꞌa ka oona. 10 Nggeege ya yungngo eede ka tadhodho ka tagiꞌdi tanno eede nja teeladene nja midhi, a mananggööyö nja dhügürü ka üüdü ma Almasiihi, kudumma eede kara tagiꞌdi nana türü.

Bölis adinigöögö ma kadu ma Kürünsüs

11 Aꞌa nungngo nandaꞌbaga, aaga kungngo kagaꞌbunu aꞌa kide. Aaga kama tafünügü aꞌa koꞌdo, üürü taalo aꞌa na nïïmö ya, lakiini taalo aꞌa nadhilli ka “kadafïïnï tanno ïïfï no.” 12 Natakalaala eema aaga nidhi oona kuꞌbu kada ka söödö amang kada tussu aꞌda aꞌa tafïïnï, eema keefe a türü ma taleꞌbele eema. 13 Nïïmö öccö yungngo ada ka titaalo kafeene nja türeene ma nakaniisa iini, illi tumma eede ka titaalo nanyamanya aaga ka oona aꞌda aaga tanangnga faana ma linggo tanno eede aꞌa. Aminna aaga fa kede ka eema tiya eede ka tagüünï ana aaga ya!

14 Aꞌa nungngo nakindinaana oona kuꞌbu ma tara töꞌdö kada kanna asa tiidoona taalo aꞌa nara tanyamanya aaga ka oona lakiini nasaasa aꞌa aaga taalo almaala yaada, taalo laala indinaana eema ka kafaafa meene kuꞌbu, lakiini kafaafa eege kungngo kindinaana kene kuꞌbu. 15 Ara oona taꞌdiila eede kede kara taama eema yeede naama eyi yeede afeꞌde. Üürü aꞌa nasaasa aaga dhabbu ꞌdee ara aaga tasaasa aꞌa idhilli? 16 Afiigi nggeege taalo aꞌa nanyamanya aaga ka oona ma nïïmö. Lakiini könö kiki aꞌda aꞌa nakorokoro. 17 Naꞌduga aꞌa nïïmö kada ndama kadu tanno eede ka agürünü eege kada no? 18 Nagaꞌbunu aꞌa Tito ka ööꞌdö kada nagürünü örre ma angnga nja iini, agaꞌduga Tito nïïmö kada? Taalo ungngo kagalinggo a Koronggore tiya unggodho ya, taalo ungngo kuurna fïïnï ya miini ya keere?

19 Kiki aaga kide aꞌda tamma nïïdï no aꞌda ungngo ka ümmöönö ka eyi tiya ïïdï kada kidha? Keema ungngo ka Masala kidha ana Almasiihi, tumma no ïnꞌdïlï nagöre eede ma tindinaana aaga kuꞌbu. 20 Nariꞌba aꞌa eede kara töꞌdö kada kanna ara aꞌa taluna ka fïïnï tiya ada kitaalo kasaasa aꞌa iini ya, aaga taduna aꞌa ka nïïmö yaada taalo kasaasa ya, nja eede ka taluna tagorooꞌbo kada ka söödö, nja kïrïmï nja midhi nja tisaana ka oona nja tanu aana ka oona nja tadhe kadu nja tabbü naꞌdugiisine nja tagaꞌda ꞌbuugu. 21 Eede kara töꞌdö afeꞌde ara Masala meede teela aꞌa nafara ma kadu kadhabbu na agüünï tamꞌbaga ka dhidha no, kitaalo kaadha kide no, temelö nja füngngö nja kadu kadhoonyo nja tatoroko.

13

Tumma na eere no

1 Töꞌdö kada kada kanna neede kanda iidoona. Sorne iki aꞌda, “Nïïmö ya ara teemadene ma kadu keera nja eene ka tiidoona kadïnö kide.”* 2 Töꞌdö kada kanna neede teera no, naganangnga aꞌa tumma a kadu tanno üünï tatoroko no, aꞌa nungngo nadirina afeꞌde aꞌda nitaalo aꞌa. Kede kara tafada taalo nara tana ꞌbangnga ma kadu tanno agüünï tatoroko kadhabbu no, alla kadu öccö. 3 Kudumma ada kasaasa tussu aꞌda Almasiihi eema ana onggoꞌdo tammo eede, Almasiihi taalo agiꞌdi ka oona ma talinggo nja aaga, lakiini iꞌi ana türü kada ka söödö. 4 Aꞌda iꞌi abünnünja ka saliiꞌbi a tagiꞌdi tanno iini, illi iꞌi ꞌbïtïngngö efe ka ꞌdï a türü tanno Masala. Ungngo afeꞌde kagiꞌdi kini, lakiini a türü ma Masala ara ungngo tefe ka ꞌdï ana iꞌi ma talinggo ada aaga.

5 Aaga ïïrï nanggeyi naada taꞌdiila, kümmü aaga tumma ma Masala dhorro aaga ïïrï eyi yaada alla taalo aaga kussu nanggeyi naada aꞌda Yasu Almasiihi ungngo ada ka oona? Illi kada ka tagiꞌdigi koꞌdo ka taꞌbꞌbadene. 6 Kasaasa ungngo aꞌda aaga tussu aꞌda taalo ungngo kagiꞌdi. 7 Kafara ungngo ka Masala aꞌda aaga tafa talingngo eema ya toroko ya, taalo aꞌda ungngo kiiꞌbaana, lakiini amang kada tüünï eema ya aꞌdiila ya salla ungngo a kadu saga tümmü ungngo kagiꞌdigi koꞌdo. 8 Taalo ungngo kara tambaanya tüünï nïïmö ma tadiidi timinꞌda, lakiini kalinggo ada ungngo a timinꞌda. 9 Kudumma ïïdï ka tadhodho kïdï kara tagiꞌdi, aaga tana türü, nïïmö yïïdï ka afara ka Masala kide ya aꞌda aaga tadho ka fïïnï aaga tinsili. 10 Narigiri ada aaga aꞌda nitaalo aꞌa kada kete amang kede tafa tüünï tatoroko ana aaga aꞌda aꞌa nungngo ata kete afa ma türü tanno Uugaara ka anangnga aꞌa no ma tindinaana aaga kuꞌbu taalo ma tagaꞌda ada aaga kuꞌbu.

Tööjülü na eere no

11 Keere kungngo nagöre eede, aaga adhodho, nunggeene aꞌa ka fïïnï ma taꞌdiila, aaga toodo kede nasaasa aꞌa aꞌda aaga timiꞌdi tumma ka unggodho aaga taneene a taꞌdiila, a Masala ma tasaasa nja taꞌdiila, mara taneene nja aaga.

12 Aaga tööjülü tööjülü na insili no. 13 Kadu ma kaniisa kööjülü aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

14 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi nja tasaasa ma Masala nja tagureene ma Koronggore tiya Insili aneene nja aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

* 3:16 3.16 Töꞌdö kürö 34.33–35

* 4:6 4.6 Takwiin 1.3

* 4:13 4.13 Tüüsü ma Nakaaru 116.10

* 6:2 6.2 Asaiya 49.8

* 6:16 6.16 Lawi 26.12; Armiya 32.38

* 6:17 6.17 Asaiya 52.11

* 6:18 6.18 2 Samwiil 7.14

* 8:15 8.15 Töꞌdö kürö 16.18

* 9:9 9.9 Tüüsü ma Nakaaru 112.9

* 10:17 10.17 Armiya 9.24

* 11:33 11.33 Kadafïïnï 9.23–25

* 13:1 13.1 Serïye ya eera ya 19.15

Galatiya

1

2

3

4

5

6

Waraga ya Bölis ma co

Galatiya

Tafaꞌda tumma

Galatiya ma ka rïïfö ma söödö ma ꞌbüdhülü tiya ana eere ꞌbïtïngngö aꞌda Türkiya ya. Bölis nja Barnaba kageema tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu ka naanya ma Galatiya könö, a kadu töꞌdö ka kaniisa kadhabbu (Kadafïïnï 13—14). Lakiini ndama uuru tanno miini no kööꞌdö kadu kadagalaana kadu ma kaniisa aꞌda kümmü eema ma Yahüüdü nja serïye miini a nagiide meene tatendhe. Ïkïrï Bölis ka tiki a kadu ma kaniisa aꞌda Masala moolona kadu na amma ka Almasiihi no nyeꞌdꞌde, taalo kadu na uurna eema keere afa ma tiya kungngo. Iki aꞌda tumma kakkiꞌdinja kuꞌbu nya a kadafïïnï tanno Almasiihi ka Örsaliim (Kadafïïnï 15).

Bölis iki aꞌda, iideene aja kara tanangnga Masala ka dhodho ana eema tiya aja ka talinggo ya, ara angnga taꞌdiila nja Masala a tamma nya, afa Abrahiim ya taada ma Yahüüdü ya dhidha ya. (Galatiya 3.4). Iꞌi ala angnga aꞌda taneene kada kadu ma kaniisa ya Koronggore ya Insili ya iꞌi yungngo alaala angnga kide amang kaja taföönyö tumma na Masala na ïdhïndhï no amana angnga kasaasa ajeene dhadha no (Galatiya 5.6).

1

Tööjülü

1 Aꞌa na Bölis, aꞌa na tafïïnï, taalo kadu alla ömöꞌdï agürünü aꞌa, lakiini Yasu Almasiihi nja Masala tammo Pupa mo, miji iꞌi ka inde mo. 2 Nja nagöre ma aꞌa nyeꞌdꞌde, kunggu tumma no co nakaniisa ka Galatiya. 3 Masala ma Pupa tiya aja nja Uugaara Yasu Almasiihi, tanangnga türü nja taꞌdiila ada ka oona. 4 Yasu üpü eyi yiini co ka üüdü ma tatoroko tanno aja, oolona angnga ka tatoroko ma kadu ka ꞌbüdhülü, tamana ma tasaasa ma eedi tiya Masala nja Pupa tiya aja mo turi taꞌbilli. Amiin. 5 A Masala tïdhïndhï turi taꞌbilli.

Tumma na Masala ka unggodho

6 Nadhere ꞌdo ada ka taadha ka talaana a türü tanno Almasiihi niini ka tagümmünü aaga iini no, ara aaga ka tuurna talaana ökönö. 7 Taalo tumma ma Masala ökönö afeꞌde lakiini kadu könö ka asaasa tagaꞌda aaga ka nanggüüdü kagaꞌda tumma na Yasu na ꞌdiila no. 8 Üürü ungngo alla tadhangga ndama ꞌdotomboꞌdo ya eemaga tumma ma toolonadene aaga keefe, taalo kafeene nja tanno ïïdï ka tageema co aaga no, ara Masala tagaꞌda iꞌi. 9 Nagadirina aaga ꞌbilli naꞌbirneene ꞌbïtïngngö afeꞌde, üürü ömöꞌdï ökönö alaana aaga a tumma ma toolona taalo kafeene nja tanno ada kadussu no, ara Masala tagaꞌda iꞌi turi.

10 Taalo aꞌa neema tumma no aꞌda aꞌa nasaasa taꞌdiila ka kadu koona. Aꞌa nasaasa Masala maꞌdiila nja aꞌa ana eedi. Niki oꞌo aꞌa nasaasa taꞌdiila nja kadu. Üürü aꞌa nasaasa tüünï nggeege taalo aꞌa nara tadasaga tiya Almasiihi.

Masala magümmünü Bölis

11 Nagöre eede, nasaasa aꞌa aaga tussu aꞌda tumma neede ka teemaga co aaga no, taalo ma tadüꞌdꞌdü eege kamiini. 12 Taalo eema ma elle ma kadaada iꞌi ya miini, itaalo ömöꞌdï agalaana aꞌa kide, lakiini Yasu Almasiihi agalaana aꞌa kide.

13 Kaföönyö aaga aꞌda aꞌa nagümmü Masala ma Yahüüdü dhorro, neede ka alinggo kadu ma kaniisa na Masala, nasaasa tagirina eege. 14 Aꞌa nagümmü tumma ma Masala ma kadaada ma angnga dhorro, nümmü tumma ma Yahüüdü nadagiiꞌbi köje ma aꞌa. 15 Masala milli ka tagümmünü a türü tanno oono aꞌa aꞌda naleefe aꞌa ka nïïmö tammo eede ka eedi manangnga aꞌa ka talinggo linggo noono. 16 Moono ka ala ꞌBiiꞌbala yoono Yasu aꞌa aꞌda nadünügü tumma miini co kadu ma kajeene ya, taalo aꞌa nakindini ömöꞌdï öccö ꞌdo. 17 Taalo aꞌa nasïrö co Örsaliim naco tassa ka kadu tanno kadafïïnï na kede kidha no lakiini nunggeene aꞌa naco anya ma Piirigide, nassa ka tafada naco Demasak.

18 Kede ka ndaguꞌdu nagürüünü kiidoona ya nasïrïgö co Örsaliim ma tassa ka Bütrüs natïïmö kide füngngö adaꞌbaaga ana awwa. 19 Nitaalo nadïnö ka tafïïnï töccö nja iini, illi Yaguub ya örre ma Uugaara Yasu ya. 20 A Masala tadïnö mussu aꞌda taalo tuꞌdꞌdu eema eege kungngo kede ka rigiri ada co aaga. 21 Ndama kanna naco Süüriya nja Kilikiya. 22 Nitaalo nagussudene ka nakaniisa tanno Yasu Almasiihi ka naanya ma Yahüüdiya. 23 Aꞌda kaföönyö aꞌda ömöꞌdï ya agalinggo angnga ya, iꞌi ꞌbïtïngngö eema tumma ma tamma ka Masala niini ka tasaasa tagaꞌda no. 24 Kanangnga taꞌdiila a Masala kudumma aꞌa.

2

Bölis nja kadafïïnï ka Örsaliim

1 Kede ka ndaguꞌdu nagürüünü kadaꞌbaaga kafünü egïïsö nunggeene naco Örsaliim nja Barnaba, naꞌduga Tito nja aꞌa afeꞌde. 2 Aꞌa naco Örsaliim kudumma Masala ka tiki aꞌa aꞌda naco nalaala tumma neede ka teema a kajeene. Aꞌa nalinggo tumma no ka küdhü nja kadïïfï, ïïꞌdï tumma neede tadhügürü ꞌbilli no nja ꞌbïtïngngö kada tumma ünꞌdügüngngö. 3 Münda Tito yeede ka tunggeene nja iini ya, taalo kaꞌbunu iꞌi ka aradene kudumma iini taalo ataga Yahüüdü. 4 Nagöre ma angnga kinggide köꞌdö kaja ka söödö ka küdhü ka korokoro kümmü nanggeyi neene aꞌda eege nja angnga kagaꞌda tahürra naaja ta unggodho ka Yasu Almasiihi kasaasa angnga kada kasaga. 5 Ungngo taalo kamma kene kide salla idhilli kungngo, kudumma ungngo kasaasa aaga aꞌda aaga tütü ka tamma ka tumma timinꞌda tanno Masala na ꞌdiila no.

6 A kadu na ïïfï no ka tamma na Masala no taalo kagusu nïïmö kide ka tumma. Nijöögö aꞌa ka eyi tiya eede taalo taꞌbakala kene, kudumma Masala taalo müünï ada kadu könö kuꞌbu taalo kagusu nïïmö ka tumma tanno eede. 7 Lakiini eege kussu aꞌda Masala manangnga aꞌa ka talaana kadu na taalo ka Yahüüdü no afa moono ka anangnga Bütrüs ka talaana Yahüüdü kungngo. 8 Kudumma Masala manangnga Bütrüs ka tafïïnï ma Yahüüdü manangnga aꞌa ka tafïïnï ma kadu na taalo ka Yahüüdü no. 9 Yaguub nja Bütrüs nja Yühanna, eege kungngo ka nagiide ma kaniisa, kassa ka türü na Masala ka anangnga aꞌa no, kamma kede nja Barnaba kanangnga ungngo ka talaana kadu na taalo ka Yahüüdü no, ara eege ka talaana Yahüüdü. 10 Nïïmö yeene ka asaasa kïdï ya aꞌda ungngo tafa tüürü ma kadu ma kaniisa ya eema ka titaalo kene no ka Örsaliim no, a nïïmö yeede ka asaasa ka talinggo ꞌbucca ya.

Bölis agirnaana ka Bütrüs

11 Ka Bütrüs ka ööꞌdö ka Antakiya, nagirnaana kini kudumma iini ka talinggo eema ya toroko ya ka kadu kidha. 12 Ka kadu tanno Yaguub ka kürünü eege no ka tüfürü töꞌdö ya, aagu Bütrüs eema nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, a kene ka ndöꞌdö ya ïkïrï ka taadha kini ka oona taalo aguri nja eene kini ka ariꞌba a Yahüüdü tanno asaasa taradene no. 13 Iꞌi aduna Yahüüdü na ma kaniisa no ka Antakiya kafeene nja iini ka taadha kagu eema nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, a Barnaba ka eyi tiya iini uurna eege keere ma eema ma tatoroko tiya eene no.

14 Kede ka tasala eege, taalo kunggeene ka fïïnï ma Masala tiya dhorro ya, nïkïrï ka tiki a Bütrüs ka kadu kidha niki iini, “Oꞌo na taga Yahüüdü naneene afa kadu na taalo ka Yahüüdü no na oꞌo saga asaasa kadu na taalo ka Yahüüdü no ka taneene afa Yahüüdü amana?”

15 Ungngo kageenedene kada Yahüüdü taalo ungngo ka kajeene tanno oroko no, 16 kussu angnga aꞌda Masala taalo manangnga taꞌdiila ömöꞌdï kudumma iini ka tümmü serïye tiya Müüsa, illi ömöꞌdï ya amma ka Yasu Almasiihi ya. Ungngo afeꞌde kamma ka Yasu Almasiihi taalo linggo ma Serïye. Ömöꞌdï taalo a toolonadene alinggo ma serïye.

17 A kaja kara tasaasa taꞌdiila ka Almasiihi kaduna angnga nanggeyi naaja ka toroko afeꞌde kafeene ungngo nja kajeene, nggeege ꞌdee Almasiihi ya üünï tatoroko? Kaw, taalo nggeege. 18 A kede ka tapadaga oona keere naco ka serïye afeꞌde yeede ka takanu kide nyeꞌdꞌde, nggeege ara aꞌa tagaꞌda serïye ya Masala. 19 Ka serïye neyi aꞌa ka serïye amang kede tefe ka ꞌdï ka Masala. 20 Neyi aꞌa nja Almasiihi a tefe ka ꞌdï neede ꞌbïtïngngö no na Almasiihi, tefe ka ꞌdï neede ꞌbïtïngngö ka tuuꞌda a tamma ma ꞌBiiꞌbala ma Masala ya asaasa aꞌa ümmünü eyi yiini aꞌa. 21 Taalo aꞌa nanu ka türü tanno Masala, kadu kataꞌdiila ka nanggeyi neene kene ka tümmü serïye ꞌdee, ara inde na Almasiihi taga tumma ünꞌdügüngngö?

3

Serïye alla tamma ka Masala?

1 Ka nagaaga ma Galatiya, mada agaꞌda aaga ka nanggüüdü? Taalo aaga ka kïïrï tumma neede ka tageemaga dhorro ka kadu kidha aꞌda Yasu abünnünja ka saliiꞌbi ka üüdü ma angnga? 2 Aaga adirina tumma aꞌa ka unggodho, Koronggore ma Masala ya ꞌdee öꞌdö kada ka oona kudumma ada ka tamma ka serïye tiya Müüsa, alla kamma aaga kide kudumma ada ka taföönyö kede? 3 Kanagaaga aaga nya? Kiki aaga kide aꞌda aaga tatïïmö linggo na Koronggore ma Masala ka tagüünï ana aaga ya? 4 Kadhügürü aaga dhabbu ünꞌdügüngngö? Ara tadhügürü ünꞌdügüngngö nya? 5 Masala ꞌdee manangnga Koronggore aaga nja linggo ma türü kada ka söödö kudumma ada ka talinggo a tumma ma serïye alla kudumma ada ka tamma kada ka taföönyö tumma kïdï?

6 Aaga ïïrï Abrahiim, afa ma Sorne ka tiki, “Amma ka Masala ana eedi dhorro. Mamma kini ka tamöꞌdï tiya aꞌdiila ya.”* 7 Amang kada tussu aꞌda kadu na amma ka Masala no eege ka laala tiya Abrahiim. 8 Sorne ma Masala illi ka takiki aꞌda Masala mara tanangnga kadu na taalo ka Yahüüdü no ka tamma kini a tamma. Yungngo oono ka tiki Abrahiim, “Ara aꞌa tanangnga baraka a kadu ka ꞌbüdhülü ana oꞌo.”* 9 Ömöꞌdï na amma no kara tosso ka baraka nja Abrahiim ömöꞌdï ya adho ka fïïnï ya.

10 Kadu na aꞌdana ka serïye tiya Müüsa koona no, ara Masala tagaꞌda eege kudumma sorne ma Masala ka tiki aꞌda, “Taama ka töꞌdö ka ömöꞌdï ya taalo ümmü serïye ya Müüsa tiya kirinja ka Sorne ma serïye tiya Müüsa ya nyeꞌdꞌde kungngo.”† 11 Tumma dhorro taalo Masala mamma ka ömöꞌdï kudumma iini ka tümmü tumma ma serïye tiya Müüsa. Kudumma Sorne ma Masala iki, “Ömöꞌdï ya aꞌdiila ka eedi a tamma ara taluna tefe ka ꞌdï na Masala.”‡ 12 Fïïnï ma tamma ma Masala, ambana njaana kuꞌbu nja taneene ma serïye ya iki aꞌda, “Ömöꞌdï ya aföönyö tumma ma serïye ya, ara taluna tefe ka ꞌdï.”§ 13 Almasiihi oolona angnga ka tatoroko ma serïye, kini ka toroko ma angnga kudumma iini ka takirinja ka sorne, “Ömöꞌdï ya toroko ya aꞌda aꞌdalanja ka fa.”* 14 Kudumma nïïmö tiya Yasu Almasiihi ka takalinggo ya, baraka ya a tananja Abrahiim, agananja a kajeene, kafiigi nggeege ara angnga taꞌduga timiꞌdi tumma ma Koronggore tiya Insili ya.

Serïye ya Müüsa nja timiꞌdi tumma nja Abrahiim

15 Nagöre eede, ara aꞌa teema tumma ma nakömöꞌdï taalo ömöꞌdï ma tambaanya tagildhe timiꞌdi tumma na ömöꞌdï nja eene kagusu nïïmö könö kide üürü kakïdhö. 16 Masala mageema tumma nja Abrahiim nja ꞌbandaada miini. Sorne ma Masala taalo iki aꞌda, “kadaada kadhabbu,” lakiini iki, “ꞌbandaada unggodho,”* iꞌi yungngo Almasiihi. 17 Aꞌa nasaasa tiki aaga aꞌda, Masala mimiꞌdi tumma noono nja Abrahiim. A serïye ya ka anangnga a Müüsa küfürü ka kööꞌdö a nagürüünü 430 a serïye ya taalo tagaꞌda timiꞌdi tumma na Masala agaꞌda tumma ka takiki a Abrahiim. 18 A Masala ma tanangnga baraka aaga kudumma ada ka tümmü tumma ma serïye, ïïya tumma noono ta tumma ünꞌdügüngngö. Tumma dhorro, Masala mana ꞌbangnga manangnga baraka Abrahiim a timiꞌdi tumma.

19 Aminna tumma ma serïye tiya Müüsa köꞌdö nya ka kusunja kide afeꞌde? Kagusunja kide ma tala eema ya toroko ya kadu ka tüünï ya a taneene ïndhïgï ꞌbandaada ma Abrahiim yoono ka takiki aꞌda atöꞌdö ya. Masala magürünü tadhangga a tumma öꞌdö iini, a Müüsa taꞌduga ööꞌdö iini a kadu kudumma iini anna ka söödö ma kadu nja Masala. 20 Ömöꞌdï ya anna ka söödö ma kadu nja Masala ya taalo alinggo ada ömöꞌdï unggodho, alinggo ada a kadu nyeꞌdꞌde, a Masala ma unggodho.

21 Serïye ꞌdee ma taꞌbana koꞌdo nja tumma tanno Masala ka tageema no? Kaw, üürü serïye agananja a kadu ara töꞌdö a tefe ka ꞌdï, nggeege ara tinsili tagööꞌdö ana serïye timinꞌda. 22 Lakiini Sorne ma Masala iki aꞌda kadu nyeꞌdꞌde kungngo ka nïïsö ma türü ma tatoroko. Iꞌi yungngo a Masala ka anangnga Koronggore tiya oono ka tamma ka Yasu Almasiihi, ka a kadu tanno amma kono no.

23 Angnga ꞌdo kaganna angnga ka pabuusu ma tumma ma serïye tiya Müüsa, ara Almasiihi ka ööꞌdö assa ka tafaꞌda fïïnï ma tamma ka Masala na dhorro no ana eere tiya Almasiihi. 24 A tumma ma serïye tiya Müüsa ka taafa kaja ara Almasiihi ka ööꞌdö amang kaja taꞌdiila ka Masala kidha kaja ka tamma kini. 25 A ꞌbïtïngngö kamma angnga ka Almasiihi a nanggeedi dhorro, taalo tumma ma serïye tiya Müüsa ka tafa kaja afeꞌde.

Laala ma Masala ka tamma

26 Aaga nyeꞌdꞌde kungngo ka laala tiya Masala ada ka tamma ka Yasu Almasiihi. 27 Kudumma aaga nyeꞌdꞌde ka tagambeesedene aaga ta unggodho nja Almasiihi, a tefe ka ꞌdï na Almasiihi taꞌbürü aaga ka oona. 28 Taalo tambananjaana kuꞌbu nja Yahüüdü nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, nja kasaga nja kadu tanno dhorro no, nja iiya nja nagiide kudumma aaga ïnꞌdïlï ka unggodho ka Yasu Almasiihi. 29 Üürü aaga ka kadu tanno Almasiihi, aaga ka laala tiya Abrahiim, a Masala tanangnga faka moono ka takadirina Abrahiim ya aaga.

4

1 Nïïmö yeede ka tiki ya ꞌdee, ka ꞌbiiꞌbala ka taleefe tidhilli ya afeene afa tasaga, kussu angnga aꞌda iꞌi atakarna ka eema tiya faafa miini iꞌi üfürü tadhabbu ma tafa kide. 2 Iꞌi aleefe tanna ka kadu könö ka nïïsö kaafa kini, ara ka ööꞌdö ka nagürüünü na faafa miini ka takiki no, assa afa ka eema tiya iini. 3 Angnga ka eyi tiya aja kaja ka tagaleefe taga laala, angnga kagasaga ma naguugaara ma ꞌbüdhülü. 4 Ka uuru tanno Masala ka timiꞌdi tumma no ka ndöꞌdö ya, ïkïrï Masala magürünü ꞌBiiꞌbala yoono ya agageenedene ndama aka mo, adageenedene ka serïye. 5 Amang kini ma toolona na aganeene taneene ma serïye, angnga ta laala ma Masala. 6 Kudumma angnga ka laala tiya Masala dhorro, yungngo oono ka kürünïïgï a Koronggore tiya ꞌBiiꞌbala tiya oono aco kaja ka nanggeedi iidhe aꞌda, “Abba, Pupa.” 7 A ꞌbïtïngngö taalo oꞌo na tasaga afeꞌde, oꞌo na ꞌbiiꞌbala tiya Masala, Masala manangnga oꞌo ka takarna ka eema tiya oono.

Kadu ma Galatiya

8 Ka dhidha aꞌda küfürü aaga tagussu Masala, kagasaga aaga ma namasala ka ꞌbüdhülü mitaalo ka dhorro no. 9 A ꞌbïtïngngö sa aaga tussu Masala, a Masala mussu aaga, aminna agu aaga, ara aaga tapadaga ka eema tiya agiꞌdi na oroko no afeꞌde? Kasaasa aaga tapadaga ka tadasaga afeꞌde? 10 Kanaana aaga ïïye ka naguuru nja nagatereene nja taguꞌdu ma ürüünü. 11 Nariꞌba aꞌa ada aaga ka linggo tanno eede ka tagalinggo ada aaga no nyeꞌdꞌde tanggaaga ta nïïmö ünꞌdügüngngö.

12 Nagöre eede, aꞌa nasaasa aaga aꞌda aaga tafeene nja aꞌa, kudumma eede ka afeene nja aaga. Taalo aaga ka küünï nïïmö ya toroko ya ana aꞌa. 13 Amang kada tussu aꞌda kede ka tamaara taalo aaga kakaanu kede, aaga taalo kagamidhi aꞌa, kagala aaga ka tamma kede adha. 14 Kada ka tagaama miini aaga taanu kede aaga tagamidhi aꞌa ka tinꞌdi tanno eede, illi aaga taalo ka küünï nggeege, kagala aaga katamma kede ꞌdo afa tadhangga ya Masala afa aꞌa na Yasu Almasiihi ka eyi tiya iini kungngo. 15 Kadhodho aaga ka uuru tanno miini no, a dhodho na miini no könynyö aaga ꞌbïtïngngö? Ara aꞌa tiki aꞌda kasaasa aaga aꞌa dhindho afa maada ka tagodhe laala ma ïïye yaada aaga tanangnga aꞌa. 16 Asa aaga tümmü aꞌa ꞌbïtïngngö kada kïrïmï ka oona kudumma eede ka tageemaga ka tumma na dhorro no aaga?

17 Kadu no kasaasa aaga dhorro, lakiini taalo aꞌdiila nja aaga, eege kafaga aaga keere kede ka oona amang kada tasaasa eege. 18 Aꞌdiila nggeege kada ka tarna iiya yaada ka eema tiya aꞌdiila ya, aaga tüünï nggeege turi aaga tafa tanꞌdana kede nööꞌdö, aaga sa ka talinggo. 19 Laala eede, nadhügürü a tinꞌdi kudumma aaga, afa aka ma eedi kagu oogo ma teene mo kungngo, ara aꞌa tütü kadhügürü nggeege ara tumma na Almasiihi kaco kada ka nanggeedi dhorro amang kada ta kadu tanno Almasiihi dhorro. 20 Nasaasa aꞌa taneene nja aaga ꞌbïtïngngö amang kede tagere tumma neede co ada ka nanggüüdü kudumma eede taalo nussu minna agu aaga, aaga tüünï kungngo.

Hajir nja Sara

21 Aaga tirina aꞌa, aaga no asaasa serïye ya Müüsa ka anangnga a Yahüüdü no, kussu aaga aꞌda serïye ya Müüsa kiki nya? 22 Sorne ma Masala iki aꞌda, laala aganna ka Abrahiim keera, ya ꞌbiiꞌbala ma madasaga, aya taꞌbiiꞌbala ma aka tammo dhorro mo. 23 ꞌBiiꞌbala ya madasaga ageenedene ka tuuꞌda kungngo, a ꞌbiiꞌbala ya aka tammo dhorro mo ya ageenedene ka tumma tanno Masala ka tageema ara ateenedene no.

24 Iiya na eera no kafeene nja timiꞌdi tumma keera, timiꞌdi tumma na Masala nja Israyil ka anya ma Siina noono ka anangnga tumma noono eene no, afeene nja laala tiya Hajir ka tageene kada kasaga kungngo. 25 Hajir mafeene nja anya ma Siina manna ka anya ma Piirigide mafeene nja anya ma Örsaliim ma ꞌbïtïngngö mo manna ka tadasaga nja laala tiya oono nja kadu miini kada kasaga mo mümmü tumma ma serïye tiya Müüsa mafa kide mo. 26 Lakiini Örsaliim ma ꞌdï ma Masala mo, mafeene nja tammo dhorro mo, oogo mungngo ma nïïmö tammo aja. 27 Sorne ma Masala iki,

“Oꞌo namele, nitaalo nageene no, ikijeene,

nadhodho oꞌo nitaalo nussu tinꞌdi ma teene no,

kudumma aka maneene unggodho oogo aꞌda taalo nyori kono,

ara laala tanno oono tadhabbu

miiꞌbi aka ma ana nyori mo.”*

28 Aaga na nagöre eede, kafeene aaga nja Ishak kudumma aaga ka laala ma tumma tanno Masala ka tadirina Abrahiim, afa ma Ishak kungngo. 29 ꞌBilli ka naguuru tanno miini no ꞌbiiꞌbala ya ageenedene a tuuꞌda ünꞌdügüngngö agalinggo adene ꞌbiiꞌbala ya ageenedene ndama Koronggore ya, üünïdene ꞌbïtïngngö. 30 Lakiini tumma na Masala kiki nya ka sorne? Iki sorne kungngo, “Uuru madasaga ka tino nja ꞌbiiꞌbala tiya oono, taalo atakarna ka nïïmö ꞌdo. A ꞌbiiꞌbala ya aka tammo dhorro mo ara takarna ka eema nyeꞌdꞌde kungngo.”* 31 Angnga ꞌbïtïngngö nagöre eede taalo angnga ka laala tiya aka tammo ma madasaga mo, angnga ka laala ma aka tammo dhorro mo.

5

Tahurra ka Yasu Almasiihi

1 Almasiihi anangnga kada hurra amang kaja taneene kada kadu tanno hurra no. Aaga idhi oona kuꞌbu aaga tafa tapadaga ka tadasaga afeꞌde.

2 Aaga toodo ka tumma tanno eede aꞌa no Bölis no, üürü aaga katendhe ma nanggeyi tanno ada ara Almasiihi ta nïïmö ünꞌdügüngngö ana aaga. 3 Ara aꞌa teema nja aaga afeꞌde ömöꞌdï ya afa ka eyi tiya iini atendhe ya, fa kini afa ka tumma ma serïye nyeꞌdꞌde. 4 Aaga na asaasa taꞌdiila nja Masala a tümmöönö ma serïye no ka tadheene nja Almasiihi aaga taguꞌbꞌba ka türü kuꞌbu. 5 Lakiini angnga kïndhïgï Masala manangnga angnga ka aꞌdiila nja oono, angnga tïndhïgï oogo a tamma nja türü ma Koronggore tiya oono. 6 Kaja ka tamma ka Yasu Almasiihi ya, nassa ka tatendhe alla taalo oꞌo natendhe, taalo a nïïmö ꞌdo. Nïïmö ya asaasadene ya, tamma na linggodene a tasaasa no.

7 Kaganeene aaga ka dhidha kaꞌdiila, a mada afada ana aaga ka fïïnï tiya dhorro ya? 8 Nïïmö ya agüünï adene ya taalo ndama Masala tammo magümmünü aaga mo. 9 “ꞌBandïgïïdï idhilli kungngo atanangnga elö ka tüüfü.”* 10 Namma aꞌa ka tumma tanno Uugaara ana eedi aꞌda aaga ꞌbïtïngngö ya taalo kaföönyö tumma ma fïïnï ünꞌdügüngngö afeꞌde. Ömöꞌdï ya agaꞌda aaga ka nanggüüdü ya ara Masala saga tüünï tatoroko ana iꞌi salla iꞌi ka tafaanya. 11 Nagöre eede, üürü aꞌa naleefe teema tumma ma taradene, aminna agu aꞌa nalinggo adene? Nggeege ara takara ka saliiꞌbi kaꞌdugadene. 12 Aꞌa nagala ka asaasa kadu no anyamanya aaga ka oona a tumma ma taradene kunggunu co iini kaꞌdili nanggeyi neene.

13 Nagöre eede, Masala magümmünü aaga aꞌda aaga tafa ta kasaga ma eema ma tuuꞌda, tumma na Masala ka tümmünü aaga iini kïïꞌdï tanangnga aaga ka tüünï eema ya toroko ya, aaga asaasa kadu nyeꞌdꞌde aaga takinyi linggo eene a tasaasa. 14 Tumma na Masala ka ööꞌdö iini a Yahüüdü no, kananja ka nïïmö unggodho aꞌda, “Asaasa ömöꞌdï ya kete küdü ya afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo.”* 15 Kada ka tütü ka tamidhi ajeene a taguri ajeene unggodho aaga, aaga afa ka oona aaga adïnï koꞌdo ïïꞌdï aaga tïlï ajeene ka oona unggodho aaga.

Tefe ka ꞌdï ma Koronggore tiya Insili ya

16 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga aꞌda aaga taneene a türü ma Koronggore tiya Masala amang kada tafa tüünï eema ya toroko ya a tuuꞌda ma tamöꞌdï. 17 Eema ya tuuꞌda tanno aja kasaasa ya, iꞌi yungngo a Koronggore tiya Insili ya ka faga angnga keere iini ya iꞌi ya miini, a Koronggore ya Insili ya asaasa angnga ka talinggo eema ya aꞌdiila ya tuuꞌda tanno aja katitaalo kasaasa no, tumma neene taalo kicaana ka oona nja tiya ada ka asaasa talinggo ya. 18 Kada ka talinggo a tumma tanno Koronggore ma Masala ka tiki aaga no, taalo aaga ka tanna ka tadasaga ma tumma ma serïye tiya Müüsa ka ööꞌdö iini a Israyil no.

19 Linggo na toroko na tuuꞌda ka asaasa no kussu adene, temelö nja tadinigöögö ma füngngö nja kadu kadhoonyo. 20 A namasala tanno toroko mo kabbü tamïïrö, kamidhi kadu, keema koroꞌbo, kanggorooꞌbo kete kete, kasaasa nanggeyi neene, kanu ka kadu, kadhegedhe nanggeyi niini nja kadu töccö. 21 Linggo ma kïrïmï, kooye ngeeli keke kide, ana eema tiya toroko ünꞌdügüngngö ana eema töccö ꞌdo, ara aꞌa tadirina tumma afa ma tiya ka dhidha ya kungngo, kadu na aneene kungngo no taalo kara takarna ka tauugaara ma Masala.

22 Lakiini taꞌdiila ma Koronggore ma Masala tasaasa, dhodho, taꞌdiila ma eedi, tidhi oona kuꞌbu, ꞌbangnga, taneene taꞌdiila, tinsili ka eedi nja kadu. 23 Taꞌdiila ma tamöꞌdï nja tümmü eyi yüüdü nafa takordo kordo kada kadüünï nggeege ya taalo aaga ka tagaꞌda tumma na Masala kungngo ka serïye no. 24 Kadu na Yasu Almasiihi no kabünnü oona neene na oroko no ka saliiꞌbi nyeꞌdꞌde nja tasaasa ma eema ma ꞌbüdhülü. 25 Angnga kefe ka ꞌdï a Koronggore ma Masala a kaja ka tefe ka ꞌdï a Koronggore ya Masala keere. 26 Kada fa tanꞌdinigi oona naaja koꞌdo angnga tafa teela kadu angnga taꞌdigineene nja eene, angnga tafa takïrïmï kadu ma tasaasa eema yeene.

6

Tüünï ada taꞌdiila a kadu nyeꞌdꞌde

1 Ka nagöre eede, ka ömöꞌdï töccö ana kada ka tümmü adene ka nïïmö tiya toroko ya, aaga na ümmü tumma ma Masala no ana eedi dhorro no, aaga kungngo ka talaala iꞌi ka fïïnï taꞌdiila, afa ka eyi tiya üüdü ïïꞌdï oꞌo taꞌdïnggö ka tatoroko ka eyi tiya üüdü afeꞌde. 2 Aaga faana ka oona aaga takinyi njaana koꞌdo a linggo, nggeege ara aaga talinggo eema ana serïye tiya Almasiihi ka asaasa angnga iini ya. 3 Ömöꞌdï ya üünï eyi yiini aꞌda iꞌi iiꞌbaana ya tumma dhorro taalo iꞌi ya nïïmö, iꞌi ïïsïnï eyi yiini. 4 Ömöꞌdï tïïrï linggo niini taꞌdiila, üürü iꞌi ya aꞌdiila ya asa ka tanꞌdinigi eyi yiini cooꞌdo asa kafa tïïrï eyi yiini afa ömöꞌdï öccö. 5 Aꞌa niki nggeege kudumma ömöꞌdï tiya talinggo nïïmö ya, iꞌi yungngo assa ka tammo iini unggodho iꞌi.

6 Kadu na laadene ka tumma ma Masala no, fa kene kosso ka eema tiya eene ya a ꞌdiila ya nja kadu tanno laana eege no.

7 Aaga fa tïïsïnï nanggeyi naada, taalo Masala ma tïïsïnïdene, ömöꞌdï ya adïnï migile ya iꞌi yungngo ataraana. 8 Ömöꞌdï ya adïnïïgï a tasaasa ma tuuꞌda ya, ara taluna tuuꞌda ma tatoroko, ömöꞌdï ya adïnïïgï a Koronggore ya ara taluna tefe ka ꞌdï ka Koronggore. 9 Aaga fa tagiꞌdi ka linggo tanno ꞌdiila no keere, ara angnga taluna eema ya aꞌdiila ka uuru tanno Masala ka töꞌdö no kaja ka tafa tagiꞌdi koꞌdo. 10 Nggeege kada kalinggo eema ya aꞌdiila ya a kadu aja ka taduna fïïnï, münda kadu na amma ka Yasu Almasiihi no angnga taꞌdiila nja eene nyeꞌdꞌde kungngo.

Tööjülü na eere no

11 Aaga assa ka kireereꞌbe tanno dhabbu no, eede ka tarigiri ada aaga a nïïsö tanno eede no.

12 Kadu na asaasa talinggo eema ma tuuꞌda ünꞌdügüngngö ma tasaasa Yahüüdü aꞌda kaꞌdiila nja eene no, eege kungngo ka asaasa taꞌbunu aaga karadene, eege kalingngo nggeege amang ka kadu tafaga eege keere kudumma tamma ka saliiꞌbi tiya Almasiihi. 13 Münda kadu na aradene no, taalo kümmü tumma ma serïye, eege kasaasa aꞌda aaga taradene amang kene tabbü ꞌdanïïsö aꞌda aaga kuurna taradene ma tuuꞌda keere. 14 Üürü aꞌa nasaasa tafünügü eyi yeede koꞌdo ya, nafünügü iꞌi koꞌdo ana Yasu Almasiihi kudumma iini ka teyi ka üüdü ma angnga, kudumma inde tanno iini no kafa ka eema ma ꞌbüdhülü itaalo a nïïmö ana aꞌa, aꞌa ka eyi tiya eede taalo aꞌa na nïïmö ka ꞌbüdhülü. 15 Ömöꞌdï saga tatendhe üürü taalo atatendhe taalo Masala manu kini, nïïmö ya aguꞌdaana ya taluna tefe ka ꞌdï ma Koronggore ma Masala ya ꞌdiila ya. 16 Ara Masala tanangnga taꞌdiila a ꞌbangnga a kadu tanno uurna tumma noono keere no, nja kadu na amma kono no nyeꞌdꞌde.

17 Ndama uuru tanno taalo aꞌa nasaasa ömöꞌdï anyamanya aꞌa ka oona, nagoola neede ka oona no, nagoola ma kadu tanno adïïdïrï aꞌa kudumma eere tiya Yasu.

18 Nagöre eede, fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi ka aneene nja aaga ïnꞌdïlï. Amiin.

* 3:6 3.6 Takwiin 15.6; Rööma 4.3

* 3:8 3.8 Takwiin 12.3

† 3:10 3.10 Serïye ya eera ya 27.26

‡ 3:11 3.11 Habakök 2.4

§ 3:12 3.12 Lawi 18.5

* 3:13 3.13 Serïye ya eera ya 21.23

* 3:16 3.16 Takwiin 12.7; 13.15; 24.7

* 4:27 4.27 Asaiya 54.1

* 4:30 4.30 Takwiin 21.10

* 5:9 5.9 1 Kürünsüs 5.6

* 5:14 5.14 Lawi 19.18

Afosus

1

2

3

4

5

6

Waraga ya Bölis ma co

Afosus

Tafaꞌda tumma

Bölis arigiri ada waraga a kadu ma kaniisa ka Afosus anya mo ka ꞌbüdhülü tiya ana eere ꞌbïtïngngö aꞌda Türkiya mo. Bölis aganna ka Afosus a nagürüünü kiidoona adünnü tumma ma Ïnjïïlï a kadu tamma ka Almasiihi kadhabbu kaadha katümmü eema ma masala ma Artamis (Kadafïïnï 19).

Bölis arigiri ada waraga co kadu ma Afosus aꞌda ungngo ka pabuusu ka Rööma (Afosus 3.1). Arigiri iki aꞌda naganuuru kanda afaradene ya ara eema nyeꞌdꞌde tanna ka nïïsö ma Almasiihi. Ka kadu kanda uruna Yasu keere kara ta unggodho ka Almasiihi kada kadu ka unggodho. Bölis eema nja tanno ïïrï waraga no aꞌda kasaasa ajeene kiicolo ka nanggeedi nja kadu könö kaadha ka taneene ma ꞌbilli no ma korokoro nja tamꞌbaga, kaneene taneene ma timinꞌda nja ꞌbangnga nja tafa ka tatoroko tanno kadu dhidha.

1

Tööjülü

1 Waraga öꞌdö ndama Bölis tafïïnï ya Yasu Almasiihi a tasaasa ma eedi tiya Masala na unggu co kadu ma kaniisa no ka Afosus no nja tanno amma ka Yasu Almasiihi no. 2 A Masala ma Pupa tiya aja nja Uugaara Yasu Almasiihi, tanangnga türü aaga nja taꞌdiila.

Baraka ma koronggore ka Almasiihi

3 Kada nangnga taꞌdiila a Masala nja Pupa tiya Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi manangnga baraka ma koronggore angnga, baraka ya Almasiihi ka ꞌdotomboꞌdo. 4 Masala magesse angnga ka Almasiihi aꞌda müfürü tarüꞌbü ꞌbüdhülü amang kaja tinsili aꞌda taalo hetti kide kidha moono ka tasaasa. 5 Masala milli ka takiki aꞌda oogo tümmü angnga kada laala tiya oono ana Yasu Almasiihi oogo masaasa ka eyi tiya oono. 6 Kadagafünügü Masala koꞌdo ka türü tanno oono yoono ka anangnga angnga aꞌda taalo faana kide ka ꞌBiiꞌbala tiya oono ka asaasa iꞌi ya. 7 Kagoolonadene angnga ana erïïdö tiya iini ma taagala tatoroko aja ka oona, a tüüsü ma türü tanno oono 8 yoono ka anangnga angnga ka tadhabbu ma taꞌdara tanno oono nja tussu eema. 9 Eema ya Almasiihi ka tagüünï, Masala mala fïïnï ma eema tiya oono ya küdhü ya angnga. 10 Linggo na Masala kara tatïïmö eege ka uuru miini kono ka töꞌdö ana eema tiya oono ka tarüꞌböönö no nyeꞌdꞌde ya ka ꞌdotomboꞌdo ya nja tanno ka ꞌbüdhülü ka nïïsö tanno Almasiihi tiya Uugaara ya.

11 Masala magesse angnga afeꞌde manangnga angnga kada unggodho ka Almasiihi, kudumma oono masaasa tüünï nggeege. Oogo magüünï eege nyeꞌdꞌde afa moono ka asaasa kungngo. 12 Kada kafünügü töyeene na Masala koꞌdo angnga na kïndhïgï oogo jiddi ma ꞌbilli no, ana eere ma Almasiihi. 13 Aaga afeꞌde aaga ka kadu tanno Masala ka taföönyö tumma ma timinꞌda, tumma na ꞌdiila no toolona aaga no aaga tamma aaga tabünnü hitimi a Koronggore ya Insili ya oono ka tatiraana ya. 14 Iꞌi yungngo afaana maaja kara takarna kide idhi a Masala tafa kadu noono ma tafünügü oogo koꞌdo ka tïdhïndhï tanno oono.

Tamana taꞌdiila nja tafara ka Masala

15 Iꞌi yungngo eede ka taföönyö tamma naada ka Uugaara Yasu nja tasaasa tanno ada ka kadu ma kaniisa ïnꞌdïlï kungngo. 16 Namana aꞌa taꞌdiila a Masala ꞌbucca kudumma aaga turi kungngo nagïïgï tumma aaga eede ka teema nja Masala. 17 Nasaasa aꞌa Masala mo Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi, Pupa ma tïdhïndhï, aꞌda manangnga koronggore ma taꞌdara adele iꞌi aaga amang kada tussu oogo tussu ma timinꞌda. 18 Nafara aꞌa ka Masala aꞌda aaga tafaꞌda nanggüüdü naada amang kada tiji töyeene noono amang kada tussu tïndhïgï noono ka ümmünü aaga iini no, eema yoono kara tanangnga angnga no ma kaniisa no, 19 türü noono na ïdhïndhï no alinggo kaja ka oona angnga na amma ka türü tanno alinggo kaja no a türü na Masala na iiꞌbaana no 20 noono ka tagalinggo ka Almasiihi kono ka fïkïꞌdö iꞌi ka inde manangnga iꞌi ka temmi kono ka nïïsö ma kuri ka ꞌdotomboꞌdo. 21 Almasiihi yungngo koꞌdo ma tauugaara nja türü nja türü nja tauugaara, iꞌi ya uugaara ma eema nyeꞌdꞌde ka ꞌbüdhülü tiya. Ara ta uugaara ma tiya ara töꞌdö ya afeꞌde. 22 A Masala tanangnga eema iini ka uune ïnꞌdïlï mümmü iꞌi kada üüdü ma eema ïnꞌdïlï ma kaniisa. 23 Kaniisa oogo ma tuuꞌda tanno Almasiihi madigi iꞌi, iꞌi yungngo adigi eema nyeꞌdꞌde.

2

Tefe ka ꞌdï ka Almasiihi

1 A ꞌbilli kakaaya aaga ka tatoroko nja tamꞌbaga tanno ada, 2 kisi aaga ka eema ma ꞌbüdhülü keere aaga tamma ka tumma ma uugaara ma türü ma koronggore tiya toroko ya ka ꞌdotomboꞌdo, koronggore na ümmü kadu no anu ka Masala no. 3 Angnga nyeꞌdꞌde kafeene angnga nja eene, angnga taganeene taneene ma ꞌbüdhülü angnga tagalinggo eema ya toroko ya nja eene ma tasaasa eema ma nanggüüdü tanno aja, angnga ka laala ma tagorooꞌbo, ara angnga tapusu adene afa türeene ma kadu. 4 Lakiini ꞌbangnga ma Masala ma dhabbu nja tasaasa tanno oono nja angnga dhabbu no. 5 Mafïkïꞌdö angnga ka inde nja Almasiihi aꞌda asa angnga takaaya ka tatoroko tanno aja. A türü tanno Masala, kaduna aaga toolonadene. 6 Mafïkïꞌdö angnga nja Yasu Almasiihi manangnga angnga ka temmi nja iini ka ꞌdotomboꞌdo. 7 Ara töꞌdö ka nagürüünü tanno ara töꞌdö no, a türü tanno oono a ꞌbangnga tammo oono maala angnga ka Almasiihi mo. 8 A türü tanno Masala ka tuna aaga toolonadene a tamma, taalo ndama aaga lakiini Masala manangnga aaga. 9 Taalo linggo naada eege kamiini, lakiini linggo na Masala eege kamiini ïïꞌdï ömöꞌdï könö tabbü ꞌdanïïsö iini. 10 Masala marüꞌbü angnga, karüꞌbü adene angnga ka Almasiihi Yasu ma linggo ma eema tiya aꞌdiila ya, ya Masala ka takindinaana kaja kuꞌbu ka dhidha amang kaja talinggo.

Angnga ka unggodho ka Almasiihi

11 Nggeege kussu aaga aꞌda taalo aaga ka Yahüüdü dhorro, Yahüüdü keema aꞌda eege karadene ka tuuꞌda no taalo kümmü aaga kada kadu ma taradene. 12 Kaganeene aaga ꞌbilli aꞌda taalo aaga kussu Almasiihi kaguꞌbꞌba aaga ka kadu ma Israyil kuꞌbu, aaga ta kölöge aaga taalo kakete ka timiꞌdi tumma tanno Masala ka takiki no. Kaneene aaga ka ꞌbüdhülü tiya aꞌda taalo tïndhïgï kada aꞌda taalo Masala kada. 13 Lakiini ꞌbïtïngngö ka Yasu Almasiihi asa aaga takete ana erïïdö tiya Almasiihi aꞌda kaguꞌbꞌba aaga.

14 Almasiihi iꞌi yungngo ataꞌdiila anangnga Yahüüdü nja kadu tanno taalo ka Yahüüdü no kada unggodho, ürrüdü ndhïïdhö ma takïrïmï na aganna kene ka söödö ya. 15 Iꞌi aadha ka serïye nja tumma miini nja linggo miini ka tuuꞌda tanno iini, eedi yiini aꞌda adina ömöꞌdï öccö unggodho ana ka kadu tanno eera no ka eyi tiya iini ma tüünï taꞌdiila. 16 Indinaana eege kuꞌbu a teera meene nja Masala ana saliiꞌbi tiya iini, ürrüdü ndhïïdhö ma kïrïmï, uuraana kadu ka oona nyeꞌdꞌde ka tuuꞌda kada unggodho. 17 Almasiihi öꞌdö adageema ka tumma ma taꞌdiila aaga na kajeene no kakuꞌbꞌba ka Masala no nja taꞌdiila ka kadu tanno akete no. 18 Angnga nyeꞌdꞌde kungngo, kajeene nja Yahüüdü ana eere ma Almasiihi ara angnga tagööꞌdö a Koronggore unggodho kidha ma Pupa.

19 Ndama uuru tanno taalo aaga ka kölöge taalo ka kafala afeꞌde aaga nja kadu tanno Masala ka unggodho aaga kadu ma ꞌdï tiya Masala. 20 Karüꞌbününja aaga ka kadese tanno kadafïïnï nja naganeꞌbi a mïsï ma kadese aꞌda Yasu Almasiihi ka eyi tiya iini. 21 Iꞌi yungngo anangnga tarüꞌböönö ka tümmü ajeene nyeꞌdꞌde inggiridene anangnga iꞌi kada la ma Masala ya insili ya. 22 Aaga nja iini afeꞌde karüꞌbü adene aaga nja iini amang kada taꞌbuugu ma taneene ya Masala kadanna kide a koronggore ya.

3

Bölis alaana kajeene

1 Kudumma tumma tanno aꞌa na Bölis, aꞌa na ka pabuusu tiya Yasu Almasiihi kudumma aaga na kajeene no. 2 Kussu aaga tumma na türü tanno Masala ka anangnga aꞌa ka üüdü ma aaga no. 3 Madele taküdhü ma linggo tanno oono aꞌa tiya eede ka tarigiri ada aaga idhilli ka dhidha ya kungngo. 4 Üürü kagïïrï aaga tumma neede ka tunggu aaga no ara aaga tussu aꞌda nussu aꞌa taküdhü na Almasiihi. 5 Taalo ömöꞌdï ma tussu tumma küdhü no, idhi a Koronggore ya Masala tadirina a kadafïïnï tanno Masala na insili no nja naganeꞌbi. 6 A taküdhü no, eege ana eere ma Ïnjïïlï, ara kajeene tosso ka takarna ka eema nja Israyil, ka unggodho ka tuuꞌda, kosso ka timiꞌdi tumma ka Almasiihi Yasu.

7 Aꞌa na ömöꞌdï ma linggo ma Ïnjïïlï tammo a türü ma eema tiya Masala ka anangnga aꞌa ya a linggo ma türü tanno oono. 8 Aꞌa nungngo nadhilli ka kadu ma Masala ka teene nyeꞌdꞌde, Masala manangnga türü no aꞌa aꞌda nalaana kadu na taalo ka Yahüüdü no, taalo ndhïgïnö ka tüüsü tanno Almasiihi. 9 A kadu nyeꞌdꞌde tussu linggo na Masala na küdhü no kümmü oono ma ꞌbilli ma Masala ka tarüꞌbü eema ïnꞌdïlï. 10 A naguuru na ꞌbïtïngngö no ana kaniisa a naguugaara nja naguugaara ka ꞌdotomboꞌdo kussu taꞌdara noono ka eema kadhoonyo nyeꞌdꞌde kungngo. 11 Masala magalinggo kungngo a tussu kide tanno oono ka tagüünï ma ꞌbilli ana eere ma Masala tiya aja Yasu Almasiihi. 12 Tamma kini naaja no ara angnga tana rüsü ma takete ka Masala aꞌda taalo riꞌba a tagu angnga. 13 Nïkïrï aꞌa ka tiki aaga aꞌda, aaga tafa tadinigöögö kudumma dhügürü tiya eede ya ka üüdü ma aaga iꞌi agala kaꞌdiila nja aaga adha.

Bölis afara ka Masala

14 Kudumma a tumma tanno, na aꞌa tüürü kuꞌbu ana küüge nafara ka Masala Pupa yaaja. 15 Iꞌi yungngo a kadu tanno ka ꞌdotomboꞌdo no nja ꞌbüdhülü kaꞌduga eere yiini. 16 Nasaasa aꞌa Masala ma türü ma tïdhïndhï tiya oono aꞌda manangnga türü ma Koronggore tiya oono kada ka oona. 17 Aꞌa nafara ka Masala aꞌda Almasiihi anna kada ka nanggeedi a tamma. Aꞌa nafara ka Masala aꞌda aaga tarïgï uune caaꞌbu dhorro, aaga takïdhö ka tasaasa, 18 Nyeꞌdꞌde nja kadu tanno Masala kaana türü ma tussu tadhabbu nja tadhonggoro nja taꞌdoogo nja taꞌbuugu a tasaasa na Almasiihi kada eege kamiini. 19 Aaga tussu tasaasa na Almasiihi agiiꞌbi tussu eema amang tadigine ana eema nyeꞌdꞌde ya Masala ka tigaana ya.

20 Fa ka Masala manangnga türü malinggo kaja ka oona, oogo mambaanya talinggo eema dhabbu adagiiꞌbi nïïmö yaaja ka asaasa ya. 21 Tïdhïndhï kungngo oono ka kaniisa nja Yasu Almasiihi ka sere ïnꞌdïlï, turi taꞌbilli! Amiin.

4

Ta unggodho ka tuuꞌda ma Almasiihi

1 Aꞌa nanna ka pabuusu kudumma linggo ma Uugaara, nasaasa aaga aꞌda aaga taneene taneene afa ma tanno Masala ka tagümmünü aaga iini no kungngo. 2 Aaga tiicolo aaga taꞌdiila nja kadu aaga tidhi oona kuꞌbu aaga tümmünügü njaana koꞌdo dhadha a tasaasa ajeene. 3 Aaga kardha kuꞌbu aaga tafa kada unggodho ka Koronggore a tamiꞌdaana ma taꞌdiila. 4 Kudumma aaga ka tuuꞌda ka unggodho a Koronggore unggodho afa ma Masala ka tagümmünü aaga ka tidhi oona kuꞌbu ka unggodho ya Masala ka tagümmünü aaga ya. 5 Kudumma Uugaara ma ungngo ada ma unggodho a tamma ka unggodho a tambeese ka unggodho. 6 A Masala ma unggodho Pupa ma kadu nyeꞌdꞌde alinggo ada eene ïnꞌdïlï kungngo iꞌi aneene nja eene ïnꞌdïlï. 7 Lakiini Almasiihi amana türü a kadu töccö ana kaja tamana ma faka tammo eene ma linggo tamana miini ka asaasa. 8 Afa ma sorne ka tiki,

“Kini ka sïrö cooꞌdo ka ꞌdotomboꞌdo

aꞌduga kasaga nja iini kadhabbu

adamana eema a katadüꞌdꞌdü.”*

9 Minna iꞌi yungngo ana eere aꞌda, “asïrïgö cooꞌdo ka ꞌdotomboꞌdo” ungngo? Iꞌi ya iki aꞌda iꞌi ya ööꞌdö ka ꞌbüdhülü ka taꞌbuugu ka dhidha. 10 Yasu ka eyi tiya iini yungngo ööꞌdö kuꞌbu asïrïgö cooꞌdo ka ꞌdotomboꞌdo ma tadigi ꞌbuugu nyeꞌdꞌde ana oona miini. 11 Iꞌi yungngo ümmünü kadu könö kada kadafïïnï, könö kada naganeꞌbi, anno teema tumma ma Ïnjïïlï, anno ta kaꞌboge, anno ta katalaana. 12 Iꞌi ya agüünï nggeege amang kene tindinaana kadu ma Masala kuꞌbu nyeꞌdꞌde ka linggo ma kaniisa ma tarüꞌbü tuuꞌda na Almasiihi. 13 Amang kaja tala ta unggodho ka tamma nja tussu ꞌBiiꞌbala ma Masala, kada ömöꞌdï kadigine, angnga ma tala tadhonggoro na Almasiihi. 14 Amang kaja tafa taga laala a tanya ma talaana tanno atoroko no tafa tagürünü eege koꞌdo a kadu tïïsïnï eege ana ünggü ma tanangnga eege ka taama. 15 Lakiini angnga tageema tumma ma timinꞌda a koronggore ma tasaasa angnga taginggiridene ka eema ïnꞌdïlï ana Almasiihi iꞌi ya üüdü ya. 16 Iꞌi yungngo anangnga tuuꞌda ka tümmü ajeene kimiꞌdinjaana koona nyeꞌdꞌde, a ꞌdakeyi alinggo linggo niini, a tuuꞌda tinggiridene nyeꞌdꞌde, a tarüꞌböönö miini ta unggodho a tasaasa ajeene.

Taneene na ꞌdiila no ka Almasiihi

17 Nggeege ara aꞌa tiki aaga ana eere ma Uugaara Yasu aaga fa taneene afa kadu ma ꞌbüdhülü kadu no adinigöögö ma tamꞌbaga no. 18 Eege kungngo ka kisinsoro taalo kaföönyö tumma na Masala a tamꞌbaga tanno eene a takïdhö ka nanggeedi tanno eene kaguꞌbꞌba ka taneene tanno Masala. 19 A modolo taalo magu eege kümmünü nanggeyi neene ka temelö nja füngngö nja iiya kadhoonyo nja tallogo taalo küüsü kide. 20 Lakiini taalo tumma na Almasiihi yungngo ada ka talaadene kide ya iꞌi ya miini. 21 Timinꞌda aaga kaföönyö tumma miini aaga takalaadene talaana ma timinꞌda no ka Yasu no. 22 Aaga aadha ka taneene tanno illi no, aaga unggu eema ya toroko ya illi ya keere eema ma tuuꞌda ya ïïsïnïdene no a tagaꞌdadene ya. 23 A aaga padaga oona keere aaga tinsili ka nanggeedi nja nanggüüdü. 24 Aaga agïrnï ömöꞌdï ya issi ya ada ka oona ya Masala ka tarüꞌbü iꞌi ya kafeene nja oono ya kaꞌdiila nja tinsili nja timinꞌda ya.

25 Iꞌi yungngo ada kara taadha ka korokoro, ömöꞌdï ana kada teema tumma ma timinꞌda nja tööje kudumma aja kada unggodho ka tuuꞌda na Almasiihi.* 26 Üürü kagorooꞌbo aaga, aaga fa tüünï tatoroko, aaga fa tafa ka ndanaaya ka ꞌdïnggö caaꞌbu aꞌda kagorooꞌbo aaga.* 27 Aaga fa tafaꞌda fïïnï a Ebliisi. 28 Ömöꞌdï ya tanyooro ya aadha ka nyooro, lakiini fa kini adhügürü a linggo ana iisine tanno iini ana eema, amang kini tinya a kadu tanno eema ka titaalo kene no. 29 Aaga fa tindiri tumma na toroko no illi tumma na ꞌdiila ma tindinaana kadu kuꞌbu no, na kadu kasaasa taföönyö no. 30 Aaga fa tanangnga Koronggore ma Masala ya Insili ya ka agorooꞌbo a taneene tanno ada no, iꞌi abbünnü hitimi kada ka oona kada tanno iini ma uuru ma toolonadene. 31 Aaga aadha ka kïrïmï nyeꞌdꞌde nja midhi nja koroꞌbo nja tagorooꞌbo nja tiidhaana ka oona nja teelaana nja eema tiya toroko ya ꞌdo. 32 Aaga faana ka oona a taꞌdiila nja ꞌbangnga, aaga afa ka kadu tanno alinggo tatoroko ana aaga no afa ma Masala ka afa kada ana kada ka tamma ka Almasiihi.

5

Taneene ka töyeene

1 Aaga aneene afa ma Masala kungngo kada laala tiya asaasadene. 2 Aaga unggeene ka fïïnï ma tasaasa ajeene, fïïnï ya Yasu Almasiihi tiya asaasa angnga ya, üpü eyi yiini co ka üüdü ma angnga kada nïïmö ma tïrrï ya eedhenja a Masala a ndhïïgö miini tüꞌdꞌdü ka tïꞌdꞌdï.

3 Lakiini temelö nja linggo ma nyoro nja tallogo nyeꞌdꞌde kungngo taalo kama teemadene kada ka söödö aaga na kadu tanno Masala no. 4 Tindiri tumma na toroko no nja kerꞌde kerꞌde nja tamꞌbaga taalo kaꞌdiila nja aaga illi tamana taꞌdiila nja tafünügü Masala koꞌdo. 5 Kussu aaga aꞌda ömöꞌdï ya atemelö nja eema tiya toroko ya nja tallogo iꞌi afeene nja ömöꞌdï ya ümmü masala ma ꞌbüdhülü taalo ara takarna ka tauugaara ma Almasiihi nja Masala.

6 Aaga fa tafa ka ömöꞌdï könö ïïsïnï aaga a tumma tanno atoroko no kudumma eene kara tanangnga tagorooꞌbo ma Masala kara tala kadu no taalo kaföönyö tumma noono no. 7 Nggeege aaga fa taneene nja eene ꞌdo. 8 Kaganna aaga ka ndüülï ka dhidha a ꞌbïtïngngö sa aaga tanna ka töyeene ma Uugaara, asa aaga aneene taneene ma laala ma töyeene. 9 Kudumma tööyö ma töyeene ungngo ka eema tiya aꞌdiila ya nyeꞌdꞌde ka tinsili nja timinꞌda. 10 Aaga alaadene ka eema tiya Uugaara ka asaasa ya. 11 Aaga fa tosso ka linggo ma ndüülï na toroko no, lakiini aaga unggu eege kürö ndama iini kaco ka töyeene adha. 12 Eema ya kadu na taalo kaföönyö tumma na Masala kalinggo ka küdhü no magu modolo ungngo ma teema iini. 13 Lakiini nïïmö ya agalinggo adene ka küdhü ya, a kadu kara tïjöögö iini köꞌdö kürö ka töyeene. 14 Nïïmö ya ijidene ya iꞌi ya töyeene, kudumma iini ka tiki,

“Ajeene oꞌo na arigide no,

fïkïꞌdö ka kadu tanno aaya no ka söödö,

amang ka Almasiihi töyeene ada küdü ka oona.”

15 Aaga adïnö koꞌdo dhorro aaga taneene taneene ma kadu tanno ꞌdara no, taalo taneene ma kadu tanno nagaaga no. 16 Aaga ꞌdigaana ꞌbïtïngngö aaga tüünï eema ya ꞌdiila ya, kudumma naganuuru tanno, taalo kaꞌdiila ïnꞌdïlï kungngo. 17 Aaga fa taneene kada nagaaga, lakiini aaga tussu nïïmö ya Uugaara ka asaasa ya. 18 Aaga fa take ka ngeeli ma tagaꞌda aaga ka nanggüüdü, lakiini aaga tigine a Koronggore ya. 19 Aaga eema a tumma ma tüüsü ma sorne nja natüüsü ma koronggore, aaga üwe tüüsü aaga tafünügü Uugaara koꞌdo ndama nanggeedi ka teene. 20 Aaga amana taꞌdiila a Masala tammo Pupa mo ka eema nyeꞌdꞌde ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi.

Iiya nja naganyori tanno eene

21 Aaga föönyö ana tumma ka oona dhadha a riꞌba ma Almasiihi. 22 Iiya, aaga föönyö eema ya naganyori tanno ada afa maada ka föönyö eema ya Uugaara kungngo. 23 Kudumma miide iꞌi ya üüdü ma aka afa Almasiihi kada üüdü ma kaniisa kungngo, iꞌi yungngo oolona kaniisa oogo ma tuuꞌda tanno iini. 24 Afa ma kaniisa ka föönyö tumma na Almasiihi, fa ka iiya ka föönyö eema na naganyori tanno eene ka eema nyeꞌdꞌde kungngo.

25 Nagiide, aaga asaasa iiya naada afa ma Almasiihi ka asaasa kaniisa kungngo üpü eyi yiini co ka üüdü moono. 26 Anangnga oogo ka tinsili aagala oogo ka oona a ꞌbïïdï ma tumma ma tagunaana. 27 Amang kini taꞌduga oogo ma eyi tiya iini kada kaniisa ka aꞌdiila aꞌda taalo nïïmö ya toroko ya kide, a koola titaalo kide a mirindhi titaalo kide alla nïïmö ya nyoro ya kide, lakiini minsili a tatoroko titaalo kono ka oona. 28 Nggeege afeꞌde fa ka nagiide ka asaasa iiya neene afa meene ka asaasa oona neene kungngo, ömöꞌdï ya asaasa aka miini asaasa eyi yiini. 29 Taalo ömöꞌdï ma tanu ka tuuꞌda tanno iini, lakiini anaana ïïye kide amana kuri iini afa ma Almasiihi ka afa ka kaniisa kungngo. 30 Angnga kagosso angnga ka tuuꞌda tanno Almasiihi. 31 “Iꞌi yungngo ömöꞌdï ka tinyi pupa yiini kuꞌbu nja nïïmö tammo iini ara ka tosso kada tuuꞌda na unggodho no nja aka tammo iini.”* 32 Tumma na küdhü dhorro no eege kungngo, aꞌa nasaasa tiki aꞌda taküdhü ma Almasiihi nja kaniisa. 33 Fa ka ömöꞌdï asaasa aka miini afa miini ka asaasa eyi yiini kungngo fa ka aka mümmü nyuri yoono dhorro.

6

Laala nja kupupa tanno eene

1 Laala, aaga föönyö tumma na kupupa tanno ada nja nakanïïmö tammo ada ana eere ma Uugaara, tumma dhorro eege kungngo. 2 “Ümmü pupa yüüdü nja nïïmö tammo üüdü,” tumma ma serïye ma Masala na dhidha no ma timiꞌdi tumma eege kamiini, 3 “amang kada taluna taꞌdiila a nagürüünü naada tadhabbu ka ꞌbüdhülü.”* 4 Aaga na kupupa no, aaga fa tanangnga laala yaada ka korooꞌbo, lakiini aaga inggiri eege afa ma tiya Uugaara ka tiki ya kungngo.

Naguugaara nja kasaga

5 Kasaga, aaga aföönyö eema ya naguugaara tanno ada ka ꞌbüdhülü ya, a riꞌba a taꞌdeedene ka oona ana eedi ka tinsili afa maada ka taföönyö tumma na Almasiihi kungngo. 6 Taalo kudumma eene kiji aaga aꞌda tadïnö kada, lakiini kada kasaga tanno Almasiihi kalinggo nïïmö ya Masala ka asaasa ya. 7 Aaga alinggo ana eedi dhorro afa maada ka talinggo ada Uugaara taalo a kadu. 8 Kudumma ada kussu ara Uugaara saga nangnga talïngnge a kadu ïnꞌdïlï üürü tasaga üürü ömöꞌdï ya dhorro ya, ka linggo niini na ꞌdiila no.

9 Aaga na naguugaara no, aaga üünï a kasaga tanno ada nggeege, aaga fa tuuru riꞌba eene ka nanggeedi aaga tussu aaga aꞌda Uugaara yeene iꞌi ya Uugaara yaada ka ꞌdotomboꞌdo taalo üünï ada ömöꞌdï könö kuꞌbu.

Mudugusi ma Masala

10 Tumma na eere no aꞌda aaga tana türü a Uugaara ka türü tanno oono na ïdhïndhï no. 11 Aaga adhifi eema ma koroꞌbo ma Masala nyeꞌdꞌde amang kada tambaanya takara ka ünggü tammo Ebliisi. 12 Taalo angnga keema koroꞌbo nja diidi ma tuuꞌda nja erïïdö, lakiini nja naguugaara nja kadu tanno ïïfï no nja kadu ma türü, kadu no anna ka ndüülï no nja nagoronggore tanno oroko no ka ꞌdotomboꞌdo. 13 Yungngo ada kara tadhifi eema ma koroꞌbo ya Masala nyeꞌdꞌde amang kada tambaanya tümmöönö ka eyi tiya ada ka uuru tanno atoroko no, aaga tidhi oona kuꞌbu ada ka ndatïïmö linggo nyeꞌdꞌde. 14 Aaga kardha kuꞌbu ana jönnö ma timinꞌda, aaga tagïrnï mudugusi ma tadhorro mo ada ka nooro, 15 aaga tagïrnï egïïde ma tindinaana kuꞌbu nanggeyi naada ma teema tumma ma Masala na ꞌdiila no. 16 Ana kide nyeꞌdꞌde aaga aꞌduga toona ma tamma, amang kada tata magusule ma tatoroko ma finne mo. 17 Aaga kïrnï barnete ma toolonadene ada ka nanggüüdü aaga taꞌduga kuluꞌba ma Koronggore kada tumma ma Masala. 18 Aaga eema nja Masala turi kungngo a Koronggore ya Insili ya aaga fa taadha kide, aaga adïnö koꞌdo miini aaga fara ka Masala ka üüdü ma kadu tanno oono. 19 Nja aꞌa afeꞌde amang kede kara tafaꞌda nïïnö ma teema ya, a Masala tanangnga rüsü kede ka eedi neema tumma na ꞌdiila na Masala na küdhü no. 20 Aꞌa na tafïïnï miini nadimiꞌdi adene a kadholle, aaga afara ka Masala amang kede tana rüsü ma teema tumma na Masala taalo riꞌba kagu aꞌa.

Tööjülü na eere no

21 Lakiini taneene neede nja linggo tanno eede ara Tikikos saga tirina aaga ïnꞌdïlï, örre yeede ya akinyi linggo aꞌa, yeede ka asaasa iꞌi ya adho ka fïïnï ka linggo ma Uugaara ya. 22 Nagürünü aꞌa iꞌi kada amang kini tadirina taneene nïïdï aaga amang ka nanggeedi naada ka tiicolo. 23 Taꞌdiila nja tasaasa nja tamma ma nagöre ma Masala Pupa ndama Uugaara Yasu Almasiihi. 24 Fa ka türü nja kadu nyeꞌdꞌde no asaasa Uugaara yaaja Yasu Almasiihi tasaasa na taalo kara titaalo no.

* 4:8 4.8 Tüüsü ma Nakaaru 68.18

* 4:25 4.25 Sakariya 8.16

* 4:26 4.26 Tüüsü ma Nakaaru 4.4

* 5:31 5.31 Takwiin 2.24

* 6:3 6.3 Töꞌdö kürö 20.12; Serïye ya eera ya 5.16

Filippi

1

2

3

4

Waraga ya Bölis ma co

Filippi

Tafaꞌda tumma

Anya ma Filippi maganna ka Makadoniya maga müriya ma fïïnï ma nïïsö ma küüle ma Yünan tammo ꞌbïtïngngö ma Bölis ageema tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu kanna a kadu tamma ka Yasu (Kadafïïnï 16). Bölis agananja ka pabuusu a nagürüünü kadhabbu ka naanya kadhoonyo, a kadu ma kaniisa ka Filippi tagürünïïgï ana gürüüsï ma tamünügü iꞌi koꞌdo, kuuꞌbu iꞌi ka eedi. Iꞌi arigiri waraga ya ma tanangnga taꞌdiila eene.

Iꞌi iki a kadu ma kaniisa aꞌda kümmü tumma na Almasiihi aꞌda a kadu tiicolo ka nanggeedi nja köje kakinyi linggo a köje dhadha. Iꞌi iki eene aꞌda taneene na aꞌdiila no kungngo Almasiihi, kuurna talaana tanno iini taalo talaana na katalaana tanno korokoro no asaasa eege aꞌda kuurna eema ma taanyara ya Masala ka anangnga a Yahüüdü ya.

1

Tamana taꞌdiila

1 Waraga ya öꞌdö ndama Bölis nja Timosaws kadu ma linggo na Yasu Almasiihi kungngo co nagöre ma angnga ma kaniisa no ka Filippi nyeꞌdꞌde kungngo, kadu no unggodho nja Yasu Almasiihi no, nja kaꞌboge nja kadïïfï tanno eene. 2 Fa ka Masala ma Pupa tiya aja nja Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ka anangnga türü aaga nja taꞌdiila.

Tafara ka Masala nja tamana taꞌdiila

3 Namana aꞌa taꞌdiila a Masala tammo eede turi kede kara tagïïgï tumma aaga. 4 Nafara aꞌa ka Masala turi a dhodho kudumma aaga ïnꞌdïlï kungngo. 5 Kudumma ada ka takinyi linggo ma ïnjïïlï aꞌa ndama uuru tanno dhidha no taꞌbïtïngngö. 6 Nussu aꞌa dhorro aꞌda Masala ma kafüꞌdü linggo na ꞌdiila kada mo, mara tütü ka talinggo ka saga tatïïmö kadara ka uuru tanno Yasu Almasiihi kara töꞌdö no. 7 A tumma dhorro eede ka tinigöögö ma aaga ïnꞌdïlï kudumma aaga ꞌdo aaga kungngo ka eedi tiya eede turi kungngo, aaga ïnꞌdïlï kosso aaga ka türü tanno Masala nja aꞌa, üürü ka pabuusu üürü ka tümmöönö ka tumma na ꞌdiila no a tefe kide dhorro. 8 Masala oogo mungngo mussu tumma meede ka teema tumma ma timinꞌda eede ka tiki aꞌda aꞌa nana ꞌbangnga ma aaga ïnꞌdïlï ꞌbangnga möꞌdö ndama eedi ya Yasu Almasiihi. 9 Tafara ka Masala neede kudumma aaga aꞌda a tasaasa naada ka takogoona ma tadhabbu dhorro ka tussu eema nja taꞌdara. 10 Amang kada tesse nïïmö ya aꞌdiila ya amang kada tinsili, a tatoroko titaalo kada ka uuru tanno Almasiihi kara töꞌdö no. 11 Aaga tadigine a tööyö ma ꞌdiila ana eere ma Yasu Almasiihi ma tïdhïndhï nja tïndhïgï Masala koꞌdo.

Tefe ka ꞌdï ana Almasiihi

12 Nagöre eede, nasaasa aꞌa aꞌda aaga tussu nïïmö ya agalinggo adene ana aꞌa ya, agala kadu kakogoona ma tanangnga tumma na ꞌdiila no ka tanyala kuꞌbu. 13 ꞌBïtïngngö kadu nyeꞌdꞌde ka ꞌdï ma nasigira ma Rööma nja kadu könö kussu aꞌda aꞌa na ka pabuusu ka üüdü ma Almasiihi. 14 Tanna ka pabuusu neede no, kafa ka nagöre ma angnga kadhabbu katamma ka Uugaara Yasu kakogoona ma tümmü rüsü ma teema tumma ma Masala aꞌda taalo riꞌba eene ka nanggeedi.

15 Kadu könö keema tumma ma Almasiihi a kïrïmï a tisaana ka oona a kadu könö talaana iꞌi ana eedi ka tinsili. 16 Kadu na miini no kalaana ana eedi ma tasaasa aꞌa, kussu aꞌda Masala manangnga aꞌa ka talaana kadu ka tumma tanno oono na ꞌdiila no. 17 Kadu na miini no taalo keema tumma ma Almasiihi ana eedi kaꞌdiila, kussu aꞌda eege kara takogoona ma tanangnga dhügürü aꞌa ka tanna ka pabuusu. 18 Lakiini taalo aguꞌdu aꞌa ka oona, kagala oona kaꞌdiila eede a tumma tanno Almasiihi ka teemadene üürü kaꞌdiila alla taalo kaꞌdiila ka nanggeedi, lakiini nadhodho aꞌa ara aꞌa tütü ka tadhodho. 19 Kudumma eede ka tussu aꞌda alinggo adene ma toolona aꞌa ka pabuusu kudumma tafara ka Masala tanno ada a tikinyaana ma Koronggore tiya Yasu Almasiihi. 20 Nïïmö yeede ka asaasa nïndhïgï iꞌi ya, aꞌda nafa tagiꞌdi ka linggo tanno eede keere ꞌdo, lakiini ꞌbïtïngngö turi ara aꞌa tïïsö ka linggo keere ana oona nyeꞌdꞌde, üürü nefe aꞌa ka ꞌdï üürü neyi aꞌa. 21 Tefe ka ꞌdï neede aꞌda nussu Almasiihi, inde neede töꞌdö keere a nïïmö. 22 Üürü aꞌa tefe ka ꞌdï neede ma talinggo linggo ma töꞌdö keere iini ya, taalo aꞌa nussu ara aꞌa tesse öjö? 23 Nadhere aꞌa ka eema keera, nasaasa aꞌa taadha ka tefe ka ꞌdï ara aꞌa ka taneene nja Almasiihi iꞌi yungngo aꞌdiila. 24 Agala kaꞌdiila nja aaga eede kara tütü ka tefe ka ꞌdï. 25 Nussu aꞌa ara aꞌa tütü nja aaga ïnꞌdïlï kungngo amang kada tunggunu co a dhodho tanno ada ka tamma ma Masala. 26 Nggeege taneene neede nja aaga afeꞌde no, kanangnga aaga ka tïndhïgï Yasu Almasiihi koꞌdo kudumma ma nïïmö tiya Masala ka talinggo ada aꞌa ya.

27 Nïïmö ya aguꞌdaana ꞌbïtïngngö ya aꞌda a taneene naada ka tefe ka ꞌdï kaneene nja tumma tanno Almasiihi amang kede tara töꞌdö kada kanna ya, üürü aꞌa naföönyö kede ka tüürü nitaalo kada kete, aaga tütü kada unggodho ka Koronggore, aaga takardha kuꞌbu ana eedi unggodho ka üüdü ma tamma ka Yasu Almasiihi nja tumma tanno ꞌdiila no. 28 Aaga fa tariꞌba a diidi tiya ada ka nïïmö töccö ꞌdo nggeege kara tussu adene aꞌda eege kandaama, a toolonadene naada ka Masala ka nïïsö. 29 Masala mafaꞌda fïïnï aaga ma talinggo ada Almasiihi, taalo tamma kini sugi, lakiini ma tadhügürü ka üüdü miini afeꞌde. 30 Aaga kardha kuꞌbu aaga teema koroꞌbo afa ma tiya ada ka tadïnö kede ka takardha kuꞌbu iini ya, aaga taföönyö ꞌbïtïngngö aꞌda naleefe aꞌa takardha kuꞌbu ꞌbïtïngngö.

2

Tiicolo na Almasiihi nja tïdhïndhï tanno iini

1 Tefe ka ꞌdï naada ka Almasiihi ꞌdee ka anangnga aaga kana türü? Tasaasa niini ka ꞌbaga oꞌo kuꞌbu ka eedi? Ka unggodho aaga ka Koronggore nja ꞌbangnga nja muuyu? 2 Nggeege aꞌa nasaasa aaga aꞌda aaga tanangnga aꞌa ka tadhodho a tasaasa ka unggodho ana eedi unggodho a tumma ka unggodho. 3 Aaga fa tasaasa nanggeyi naada aaga tanꞌdinigi oona cooꞌdo, aaga ümmünü nanggeedi kuꞌbu aaga tümmü kadu könö ka tiiꞌbi aaga. 4 Aaga fa takïrï ïïye ka eema ma nanggeyi tanno aada, lakiini aaga asaasa kadu könö iini. 5 Aaga ümmü nanggeyi naada afa ma Yasu ka tümmü tumma ma eyi tiya iini.

6 Iꞌi afeene nja Masala ka eema ïnꞌdïlï kungngo,

lakiini iꞌi taalo aꞌbunu eyi yiini kide ma taköje nja Masala.

7 Nggeege iꞌi adha agala ka tüpü eyi yiini co aꞌduga tuuꞌda ma tasaga

afeene nja ömöꞌdï abbü ꞌdala kada tuuꞌda ma tadüꞌdꞌdü.

8 Iicolo aföönyö tumma na Masala idhi eyi,

eyi ka saliiꞌbi.

9 A Masala taꞌdiniga iꞌi koꞌdo ka ꞌbuugu tiya kuꞌbꞌba ya

manangnga eere iini agiiꞌbi nagereene nyeꞌdꞌde.

10 A kadu nyeꞌdꞌde tüürü kuꞌbu a nagüüge kidha ma Yasu,

ka ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü ka tümꞌbü.

11 A nagonggoꞌdo nyeꞌdꞌde teema aꞌda Yasu Almasiihi iꞌi ya Uugaara

ma tafünügü Masala ma Pupa ma koꞌdo mo.

Aaga öyeene ada ka ꞌbüdhülü

12 Nagöre eede, afa maada kada kaföönyö tumma neede ꞌbucca kungngo ana aꞌa kide, aaga föönyö tumma neede ꞌbïtïngngö aꞌda taalo aꞌa kada kete, aaga kardha kuꞌbu a linggo ma toolonadene tanno ada a riꞌba a taꞌdeedene ka oona ma tanangnga kadu ka tussu aꞌda Masala moolona aaga. 13 Kudumma Masala oogo mungngo malinggo kada amang kono tafa kada aaga tasaasa talinggo linggo noono, aaga tambaanya talinggo linggo noono. 14 Aaga üünï eema ïnꞌdïlï, aaga tafa taꞌdigineene, aaga tafa takïrïmï ajeene. 15 Amang kada tinsili ka nanggeedi aꞌda kitaalo tatoroko kada, aaga taꞌdiila kada laala ma Masala ka söödö ma kadu tanno oroko no, aaga töyeene kide afa midigi ka ꞌdotomboꞌdo. 16 Aaga ümmü tumma ma tefe ka ꞌdï amang kede tabbü ꞌdanïïsö ana aaga ka uuru tanno Almasiihi kara töꞌdö aꞌda taalo aꞌa nagalinggo nitaalo kadhügürü weerö ünꞌdügüngngö. 17 Üürü aꞌa neyi ara tafeene nja tuuru ngeeli a Masala, kudumma linggo tanno ada ka talinggo ada Masala no kafeene nja tïrrï, kudumma ada ka tamma ka Yasu. Aꞌa nadhodho nja aaga ïnꞌdïlï kungngo. 18 Aaga dhodho nja aꞌa aaga taꞌdeema nja aꞌa afeꞌde.

Timosaws nja Abafrüditös

19 Üürü tasaasa na Uugaara Yasu, nasaasa aꞌa tagürünü Timosaws kada kete kungngo amang kede taföönyö tumma kada, oona taꞌdiila kede eedi taꞌbaga kede kuꞌbu. 20 Taalo ömöꞌdï kede afa iꞌi ma tara tanaana ïïye kada dhorro afa miini kungngo. 21 Kadu könö nja aꞌa ïnꞌdïlï kalinggo ada ka nanggeyi tanno eene taalo kalinggo ada Yasu Almasiihi. 22 Aaga kussu linggo na Timosaws, agalinggo tumma ma Masala nja aꞌa afa ꞌbiiꞌbala nja pupa tiya iini. 23 Nasaasa aꞌa tagürünü iꞌi kada, lakiini ara aꞌa ka tïïrï dha yeede tikinggi. 24 Nussu aꞌa aꞌda ara Uugaara Yasu Almasiihi tafaꞌda fïïnï aꞌa nöꞌdö kada kanna afeꞌde kete kungngo.

25 Lakiini nijöögö aꞌa aꞌdiila eede kara tagürünü Abafrüditös kada örre ma aꞌa ya tataneene ma aꞌa ya akinyi linggo aꞌa yaada ka kürünü iꞌi kede aꞌda ööꞌdö tamünügü aꞌa koꞌdo ya. 26 Adinigöögö ma tasaasa tassa kada ïnꞌdïlï kungngo, katoroko oona iini kudumma ada ka taföönyö aꞌda iꞌi akamaara. 27 Akamaara ꞌdo akete ka teyi, lakiini Masala mana ꞌbangnga miini nja aꞌa afeꞌde, amang kede tafa tagusu müürü ka müürü. 28 Iꞌi yungngo eede ka tiki aꞌda nuurugu iꞌi kada areere, amang kada tasala iꞌi, oona taꞌdiila kada, taalo nara tamüürü. 29 Aaga amma kini ana eere ma Uugaara Yasu a dhodho afa ma örre tiya ada kungngo, aaga tamma ka kadu töccö afa miini kungngo afeꞌde. 30 Kudumma iini ka ndakete ka teyi ka üüdü ma linggo tanno Almasiihi, amünügü eyi yiini co amang kini takinyi linggo aꞌa ka üüdü ma aaga.

3

Ara Masala toolona angnga nya

1 Keere kungngo nagöre eede, aaga dhodho ka Uugaara Yasu. Tarigiri ma waraga tiya eede ka tunggu co aaga ya, taalo aguꞌdu aꞌa ka oona, kagala kara taꞌdiila nja aaga adha. 2 Aaga adïnï koꞌdo kudumma kadu tanno afeene afa tiini no, eege ka kadu tanno alinggo eema ya toroko ya, eege ka kadu tanno agaꞌda tuuꞌda no. 3 Angnga ka kadu ma tatendhe na dhorro no, kudumma aja ka tümmü Masala a Koronggore angnga tagadhodho ana Yasu Almasiihi, taalo angnga kadho üüdü ka eema ma tuuꞌda. 4 Aꞌda aꞌa ka eyi tiya eede nussu aꞌa nïïmö yeede ka tümmü tumma miini dhorro ya. Üürü ömöꞌdï inggide iki aꞌda ara iꞌi töödhï ka eema ma tuuꞌda ya, aꞌa ka eyi tiya eede, aꞌa na miini. 5 Nageenedene aꞌa natïïmö füngngö ïïdümmü afünü iidoona natendhe, aꞌa na taga Israyil, siliga ya Binyamiin, aꞌa na taga Yahüüdü tiya dhorro ya, ka tumma ma serïye ya, aꞌa na taga Fariisi. 6 Üürü ndama taguꞌdaana ma eedi ya, nagakïrïmï aꞌa kaniisa nalinggo oogo, üürü ndama taꞌdiila ma serïye ya, aꞌa nümmöönö dhorro, taalo nïïmö ya toroko ya kide. 7 Lakiini taalo aꞌa nöꞌdö keere a nïïmö kide, lakiini nümmöönö aꞌa ka taama ka üüdü ma Yasu Almasiihi. 8 Lakiini aꞌa nümmü eema ya nyeꞌdꞌde ka taama amang kede taduna nïïmö ya ïdhïndhï ya tussu ma Yasu Almasiihi Uugaara yeede, naama aꞌa eema nyeꞌdꞌde kungngo ka üüdü miini, nïïrï eema nyeꞌdꞌde kada nyoro ünꞌdügüngngö amang kede taluna Almasiihi. 9 Na aꞌa tanna kide taalo a taꞌdiila ma serïye, lakiini kudumma ma tamma ma Almasiihi eege ka taꞌdiila tanno Masala ka anangnga angnga no. 10 Amang kede tussu Almasiihi nussu türü na anangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ka inde, nosso ka dhügürü ma tinꞌdi tanno iini, nafeene nja iini ka inde tanno iini. 11 Nggeege ara aꞌa tïndhïgï tafïkïꞌdö neede ka inde.

Tisi ka fïïnï tiya dhorro ya keere

12 Taalo aꞌda aꞌa naduna, nja eede ka tafara taꞌdiila nyeꞌdꞌde, lakiini aꞌa nawwa fïïnï ma taluna nïïmö yeede ka tawwa ya, kudumma Yasu Almasiihi agala ka ꞌduga aꞌa kada tanno iini. 13 Nagöre eede taalo aꞌa nümmü eyi yeede aꞌda aꞌa naduna, lakiini nïïmö inggide unggodho eede ka tüünï, nüürü ma eema tiya eede keere ya ara aꞌa ka takardha kuꞌbu ma tiya eede kidha ya. 14 Nunggunu aꞌa nïïsö co aadha ka nïïmö tiya eede kasaasa ya amang kede taluna tumma ka Masala ka tümmünü aꞌa maco no ꞌdotomboꞌdo kudumma eede ka tamöꞌdï tiya Yasu Almasiihi.

15 Fa kaja angnga ïnꞌdïlï no adho ka fïïnï ma Masala no angnga taguurna fïïnï ya miini ya keere. Üürü fïïnï könö ungngo ada afeꞌde, ara Masala tala aaga kide ya. 16 Lakiini ꞌbïtïngngö ya fa kaja angnga tagunggeene ka fïïnï tiya Masala ka ala angnga kide ya.

17 Aaga kinyi aꞌa ka taneene tanno eede nagöre eede, aaga anaana ïïye ka taneene tanno neene afa ma kadu tanno uurna fïïnï yeede keere no. 18 Nadünügü aꞌa aaga ꞌbucca a ꞌbïïdï ka ïïye, kadu kinggide kadhabbu a taneene tanno eene ka anangnga eege kada diidi ma saliiꞌbi tiya Almasiihi. 19 Kadu na miini no ꞌdo kara saga taaya, Masala meene aꞌda nanggeedi neene a tïdhïndhï neene aꞌda modolo, eege no isi ka eema ma ꞌbüdhülü keere no. 20 Lakiini ꞌbuugu yaaja ungngo ka ꞌdotomboꞌdo, iꞌi yungngo aja ka takïndhïgï Uugaara yaaja dhorro Tatoolona Yasu Almasiihi ndama iini. 21 Iꞌi yungngo ara taꞌbele tuuꞌda naaja na kiꞌdi no anangnga eege kafeene nja tuuꞌda tanno iini no kada ïdhïndhï kudumma iini ka ana türü ma tanangnga eema nyeꞌdꞌde kaföönyö tumma niini.

4

Talaana

1 Ka nagöre eede neede ka asaasa eege nadinigöögö meene, eege kanangnga aꞌa ka tadhodho nadho ndalondo eede ka üüdü no, aaga idhi oona kuꞌbu ka eema tiya ïnꞌdïlï kungngo nagöre eede kidha ma Uugaara Yasu Almasiihi. 2 Nasaasa aꞌa Afütiya nja Santiika aꞌda ka unggodho kidha ma Uugaara Yasu Almasiihi 3 Oꞌo afeꞌde na teefe ma aꞌa na adho ka fïïnï no, nasaasa aꞌa oꞌo aꞌda nakinyigi eege koꞌdo kudumma eene ka tadhügürü ka linggo ma Masala nja aꞌa, eege nja Aklimindis nja türeene ma kadu tanno kakinyi linggo aꞌa no, eege na nagereene tanno neene kadanna ka sorne ma tefe ka ꞌdï no.

4 Aaga dhodho ꞌbucca kungngo ka eere ma Uugaara niki aaga afeꞌde aaga dhodho. 5 Aaga fa ka kadu nyeꞌdꞌde kussu tidhi oona kuꞌbu naada. Amang kada tussu aꞌda Uugaara Yasu Almasiihi anda kete kara töꞌdö. 6 Aaga fa tadinigöögö ma nïïmö ꞌdo, lakiini aaga asaasa eema yaada ka Masala a tafara kono nja tamana taꞌdiila oono nja tïndhïgï oogo koꞌdo. 7 Taꞌdiila na Masala na agiiꞌbi taꞌdara nyeꞌdꞌde no nafa ka nanggeedi nja nanggüüdü tanno ada kidha ma Yasu Almasiihi.

8 Ka nagöre eede, aaga naana ïïye ka nïïmö ma timinꞌda a tïndhïgïnja koꞌdo nja tiya dhorro ya, nja tiya adho ka fïïnï nja tiya insili ya. 9 Aaga alinggo nïïmö yaada ka talaanadene kede ya, aaga taꞌduga kede ya, nja eema yaada kiji aꞌa ka talinggo aaga taföönyö kide ya, a Masala ma taꞌdiila taneene nja aaga.

Tamana taꞌdiila a kadu ma Filippi

10 Nadhodho aꞌa a Masala dhorro eede ka tussu aꞌda kapadaga aaga kanaana ïïye kede, kagamma aaga ma tagüünï ana aꞌa nggeege ma ꞌbilli, lakiini aaga taalo ka kaluna fïïnï. 11 Taalo aꞌa niki nggeege aꞌda aꞌa nasaasa nïïmö, nussu aꞌa kafa ka eyi tiya eede. 12 Nussu aꞌa kafa ka eyi tiya eede ka ꞌbuugu ka tatoroko, nussu ka taneene eede kara tüüsü ka eema nyeꞌdꞌde, nadïnö aꞌa ka ïïre nja tüüsü nja taꞌdiila nja dhügürü. 13 Ara aꞌa tambaanya linggo ma eema ïnꞌdïlï a türü tanno Yasu Almasiihi ka amana aꞌa no. 14 Aꞌdiila aꞌda ada ka tamünügü aꞌa koꞌdo ka dhügürü tiya eede. 15 Kussu aaga tumma no aaga no kadu ma Filippi no jiddi meede ka tafüꞌdü linggo ma Masala nunggeene ka Makadoniya taalo kaniisa ma takara tanangnga nïïmö illi aaga unggodho aaga. 16 Ka Tasalanükï kagürünïïgï aaga ana eema yeede ka asaasa ya teera ma tamanaga aꞌa kungngo. 17 Taalo aꞌa neema nggeege aꞌda aꞌa nasaasa eema, lakiini aꞌa nasaasa Masala manangnga taꞌdiila aaga ka eema tiya ada ka talinggo kaꞌdiila ya. 18 Eema yeede ka asaasa ungngo eede ꞌbïtïngngö iꞌi ka eyi tiya iini ya dhabbu a tiya eede ka asaasa ya asa aꞌa tana eema dhabbu ka Abafrüditös ka ööꞌdö ana eema tiya ada aꞌa, afeene afa kondho tammo unynya tiꞌdꞌdi mo, tïrrï na Masala ka tamma kide no eege kamiini. 19 Fa ka Masala meede mana eema dhabbu aꞌda kitaalo ndhïgïnö kide, manangnga eema yaada ka asaasa ya nyeꞌdꞌde kungngo ana eere ma Yasu Almasiihi. 20 A tïdhïndhï na Masala ma Pupa tiya aja taneene taꞌbilli turi. Amiin.

Tööjülü na eere no

21 Aaga ööjülü kadu ma kaniisa ana eere ma Yasu Almasiihi. Nagöre ma angnga no neene nja aꞌa no kööjülü aaga. 22 A nagöre ma angnga no ma kaniisa kita ïnꞌdïlï kungngo kööjülü aaga, münda kadu ma ꞌdï ma uugaara ma Rööma ööjülü aaga afeꞌde. 23 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi taneene nja aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

Kölösi

1

2

3

4

Waraga ya Bölis ma co

Kölösi

Tafaꞌda tumma

Kölösi maga anya ma Asiya ka nïïmö ma ndanaaya ma anya tammo eene ꞌbïtïngngö aꞌda Türkiya. Bölis ya tafïïnï, taalo aganna kide ma eyi tiya iini. Lakiini iꞌi anaana ïïye kono kudumma iini ka taföönyö aꞌda katalaana na miini no kiki a kadu ma kaniisa aꞌda kalinggo eema ma Yahüüdü, afa tafaradene nja tafara ka kadhangga amang ka Masala taꞌdiila nja eene. Yungngo Bölis ka tarigiri waraga ya adirina eema a kadu ma kaniisa aꞌda inde na Almasiihi koolona eege, Almasiihi ungngo ka ꞌdotomboꞌdo Uugaara ma kadhangga ïnꞌdïlï nja nagoronggore nja eema tiya ka ꞌbuugu ka oona ya nyeꞌdꞌde. Ïkïrï ka tiki aꞌda eege taalo kümmü masala meene kanangnga kadu ka tussu aꞌda eege ka kadu tanno Masala nja talaana. Fa kene kümmü Almasiihi. Iki eene afeꞌde, taneene neene kanangnga kadu ka tussu aꞌda eege ka kadu tanno Masala ka tagesse eege no.

1

Tööjülü

1 Aꞌa na Bölis tafïïnï ya Yasu Almasiihi tasaasa ma eedi ya Masala, aꞌa narigiri waraga nja örre ma angnga Timosaws. 2 Nunggu co kadu tanno Masala no ka anya ma Kölösi no, nagöre ma angnga no amma ka Almasiihi no, a Masala ma Pupa tiya aja tanangnga taꞌdiila nja türü tanno oono aaga.

Bölis afara ka Masala nja tamana taꞌdiila oono

3 Kïdï kara tafara ka Masala ꞌbucca kungngo kudumma aaga Pupa yaaja Uugaara Yasu Almasiihi, ungngo tanangnga taꞌdiila oono kudumma aaga. 4 Kïdï ka taföönyö tamma ka Yasu Almasiihi naada, a tasaasa ma kadu tanno amma ka Masala nyeꞌdꞌde. 5 Kudumma tïndhïgï tanno Masala ka takindinaana kada kuꞌbu ka ꞌdotomboꞌdo no, tïndhïgï naada ka taföönyö ka tumma tanno timinꞌda no ka Ïnjïïlï no, 6 Ïnjïïlï möꞌdö kada ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde kungngo mana ïïye madigi kuꞌbu afa meene ka tagüünï adene kada ka söödö jiddi ma uuru tanno ada ka taföönyö no, aaga tagusu türü na Masala nyeꞌdꞌde dhorro kungngo. 7 Kalaadene aaga ka tumma tanno Abafaraas örre ma angnga yïïdï ka asaasa iꞌi ya, ya alinggo nja ungngo linggo ma Masala ya ömöꞌdï ma linggo tanno Yasu Almasiihi ya dhorro ya ka üüdü ma angnga. 8 Iꞌi yungngo adirina ungngo afeꞌde ma tasaasa tanno ada ka Koronggore.

Almasiihi iꞌi ya tatoolona

9 Iꞌi yungngo eede ka fara ka Masala turi kudumma aaga jiddi meede ka taföönyö, ungngo tafara ka Masala aꞌda manangnga tussu eema ma fïïnï tiya oono aaga, a taꞌdara ma Koronggore. 10 Ungngo keema tumma no amang kada taneene taneene na Masala ka asaasa no amang ka oona taꞌdiila kono ka eema nyeꞌdꞌde, aaga töꞌdö a tööyö ka linggo tanno aꞌdiila no nyeꞌdꞌde. 11 Aaga takïdhö a türü nyeꞌdꞌde afa ma tïdhïndhï ma türü tanno oono, amang kada tana tidhi oona kuꞌbu nja tümmü eedi kuꞌbu nja dhodho. 12 Angnga tamana taꞌdiila a Masala mamanaga angnga ka tosso ka tauugaara ma töyeene. 13 Oogo mungngo moolona angnga ka türü ma ndüülï mapadaga angnga ka tauugaara tanna ꞌBiiꞌbala tiya oono, yoono ka asaasa iꞌi ya. 14 Iꞌi yungngo afa angnga, oolona tatoroko naaja.

Almasiihi agiiꞌbi kadu nyeꞌdꞌde

15 Yasu Almasiihi iꞌi ya koronggore tiya Masala tammo aja kitaalo kijöögö mo, iꞌi ageenedene ka eema tiya arüꞌbü adene ya ka dhidha ïnꞌdïlï kungngo. 16 Eema nyeꞌdꞌde arüꞌbü adene ana iꞌi, eema ya ka ꞌdotomboꞌdo ya nja tiya ka ꞌbüdhülü ya, ya ijidene ya nja tiya taalo ijidene. Üürü nagööyö nja türü üürü tauugaara üürü naguugaara, eema ïnꞌdïlï ana iꞌi ananja iini. 17 Iꞌi yungngo ka eema kidha nyeꞌdꞌde kungngo, eema nyeꞌdꞌde ümmü ajeene ana iꞌi. 18 Iꞌi ya üüdü ma tuuꞌda, kaniisa iꞌi ya ama dhidhdha, adageenedene kadhadha ma kadu tanno aaya no, amang kini tama eema nyeꞌdꞌde kungngo. 19 Kudumma Masala ka aꞌdiila oona oono amang ka eyi tiya oono nyeꞌdꞌde taneene ka Almasiihi. 20 Amang kini tanangnga kadu nyeꞌdꞌde kada tanno oono ka ꞌbüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo, öꞌdö a taꞌdiila ana erïïdö tiya iini ya uurunja ka saliiꞌbi ya.

21 ꞌBilli ka kuꞌbꞌba aaga ka Masala kuꞌbu, aaga takadiidi oogo, a nanggeedi tanno ada na nyoro no. 22 A ꞌbïtïngngö ka inde ma tuuꞌda tanno iini no, anangnga aaga kada kadu ma Masala na insili no aꞌda taalo modolo nja hetti tagu aaga. 23 Kada kara tümmü tumma ma Masala ana eedi dhorro ya, aaga tütü kide, aaga tafa tooso ka tumma ma Ïnjïïlï naada ka taföönyö na kadu ka tagalaana kadu iini ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde iꞌi yungngo eede aꞌa na Bölis ka talinggo.

Linggo na Bölis ma kaniisa

24 Aꞌa ꞌbïtïngngö nadhodho aꞌa ka dhügürü ma tuuꞌda tanno eede kudumma aaga no tïïmö dhügürü ya Almasiihi ka tuuꞌda tanno eede ka üüdü ma tuuꞌda tanno iini na kaniisa no. 25 Masala mümmünü aꞌa ka linggo ma kaniisa aꞌda neemaga tumma na Masala co aaga ïnꞌdïlï. 26 Nïïmö ya Masala ka taküdhü iꞌi ma nagürüünü ma ꞌbilli nja sere ꞌdo, mala a kadu tanno oono na insili ka nanggeedi no. 27 Kadu na Masala kasaasa eege aꞌda kussu ka kajeene ka söödö tïdhïndhï ma tumma tanno küdhü no, ya Almasiihi ka tanna kada ka oona, iꞌi yungngo a tïndhïgï ma tïdhïndhï. 28 Angnga talaana kadu ka tumma tanno Almasiihi nyeꞌdꞌde a tumma ma taꞌdara ma tanangnga kadu kada unggodho a tadho ka fïïnï ka Almasiihi. 29 Yungngo anangnga aꞌa kadhügürü nalinggo a türü tanno Almasiihi na linggo kede no.

2

1 Amang kada tussu nadhügürü, aꞌa kudumma aaga nja kadu ma Ladükïya nja kadu tanno taalo kadïnï kede no nyeꞌdꞌde kungngo. 2 Amang kene tana türü ka nanggeedi a tumma naada ta unggodho aaga asaasa ajeene, aaga taneene a taꞌdara ma tussu eema nyeꞌdꞌde ma nïïmö tiya Masala ya tünggüdhü ya Almasiihi. 3 Iꞌi yungngo eema ya aꞌdiila ya nyeꞌdꞌde ma taꞌdara nja tussu eema kadunadene kini. 4 Aꞌa nadirina aaga ïïꞌdï ömöꞌdï öccö tïïsïnï aaga a tumma tanno ïꞌdꞌdï no anangnga aaga katuurna fïïnï ya toroko ya. 5 Nitaalo aꞌa naneene nja aaga a tuuꞌda, lakiini aꞌa nungngo ada ka söödö a koronggore, nadhodho aꞌa eede kiji tidhi oona kuꞌbu a taneene tanno ada no ma tümmü tumma na Almasiihi dhorro.

Tefe ka ꞌdï nja Almasiihi

6 Aaga unggeene ka fïïnï tiya Yasu Almasiihi afa maada ka tamma kini kada Uugaara. 7 Aaga kardha kuꞌbu aaga tamma kini dhorro, aaga tümmü tumma naada ka tagalaadene kide no, aaga tamana taꞌdiila a Masala. 8 Aaga adïnï koꞌdo, ömöꞌdï ökönö tafa tïïsïnï aaga a tumma ma kerꞌde kerꞌde ana eema ma kadaada ma ꞌbilli ana eema ma ꞌbüdhülü ya itaalo aya Almasiihi ya. 9 Kadigine taneene na Masala ka tuuꞌda tanno Almasiihi. 10 Oꞌo nadigine ana Almasiihi, iꞌi yungngo üüdü ma naguugaara ꞌdo nja türü. 11 Kadu na Almasiihi karadene, lakiini taalo taradene ma nïïsö, lakiini kadhaga aaga tuuꞌda ma tatoroko ma tamöꞌdï a taradene tanno Almasiihi. 12 Kada kambeesedene ana eere tiya Almasiihi, kadüꞌbüdene aaga nja iini, aaga tafïkïꞌdö nja iini afeꞌde kudumma ada ka tamma ka türü tanno Masala na anangnga iꞌi ka fïkïꞌdö no. 13 Kaganeene aaga afa kadu no aaya no ka tatoroko tanno ada, kudumma ada ka titaalo karadene ka tuuꞌda. A Masala tanangnga aaga ka tefe ka ꞌdï nja Almasiihi maꞌduga tatoroko kaja ka oona nyeꞌdꞌde kungngo. 14 Aagala eema ma ꞌbilli ya arigirinja kuꞌbu ya taalo aꞌdiila nja angnga ya, adaꞌdïngnge kada diidi ma angnga, iꞌi aꞌduga kaja abbünnü iꞌi ka saliiꞌbi. 15 Amuru türü ma tauugaara anangnga eege ka tussu adene ka kadu kidha adagiiꞌbi eege ana saliiꞌbi.

16 Nggeege aaga fa tafa ka ömöꞌdï töccö ahükümü aaga kudumma ma eema tiya ada ka taguri nja tooye nja taanyara nja tere nja uuru ma Saꞌbidi. 17 Eema ya nyeꞌdꞌde kungngo a koronggore ma eema tiya unggunu atöꞌdö ya, lakiini tumma dhorro kungngo Almasiihi. 18 Aaga tafa ka ömöꞌdï tiya üfü korokoro aꞌda iꞌi iicolo ka eedi nja tumma ma kadhangga aꞌduga talïngnge naada. Ömöꞌdï afa ma tiya miini ya inynyo ka tasaana eema kuꞌbu dhabbu ma eema tiya iini ka tijöögö ya, adigine a taꞌdinga oona cooꞌdo a tumma ma tadüꞌdꞌdü ünꞌdügüngngö. 19 Taalo ümmü ajeene nja üüdü, ya tuuꞌda nyeꞌdꞌde katümmünü ajeene kakaraganja koꞌdo ana areere nja agillö, inggiridene afa ma Masala ka anangnga iꞌi ka tinggiridene kungngo.

Inde nja tefe ka ꞌdï nja Almasiihi

20 Kada ka ndaaya nja Almasiihi aaga taadha ka eema ma ꞌbüdhülü, aaga sa kööꞌdö nya aaga taneene afa aaga kama ꞌbüdhülü, minna agu aaga aaga taleefe kide, minna agu aaga, aaga tümmünü eyi yaada ka türü tanno iini. 21 “Fa taaꞌba nïïmö ya ka oona, fa tagolo ya, fa tümmü ya ka oona”? 22 Eema ya nyeꞌdꞌde ara titaalo a kadu kara talinggo iini, talaana ma ꞌbüdhülü eege kamiini. 23 Kijöögö angnga kafeene nja eema ma tussu eema, tümmöönö ma Masala kinggide a tiicolo ma eedi a tüünï midhi kuꞌbu a tuuꞌda, lakiini taalo adho ka fïïnï ma tafaga eema ya tuuꞌda ka asaasa ya keere.

3

Taneene na insili no

1 Kada ka fïkïꞌdö nja Almasiihi, aaga asaasa eema ya ka ꞌdotomboꞌdo kita Yasu ka tanna kide ya, ya emmi ka Masala ka nïïsö ma kuri ya. 2 Aaga anaana ïïye ka eema tiya ka ꞌdotomboꞌdo ya taalo ka eema ma ꞌbüdhülü. 3 Kudumma ada ka taaya, a tefe ka ꞌdï naada ta küdhü ka Almasiihi a türü tanno Masala. 4 Yasu iꞌi yungngo a tefe ka ꞌdï tanno ada, a kini kara tabbü ꞌdala ya, ara aaga tabbü ꞌdala nja iini ka tïdhïndhï tanno iini.

5 Aaga kïrnö eema ma ꞌbüdhülü yaada ka oona ya, füngngö nja kadu ka dhoonyo, nyoro ma eedi, temelö a tallogo, ya anangnga kadu ka tamma ka eema ma ꞌbüdhülü tiya. 6 Eema ya iꞌi yungngo tanangnga tagorooꞌbo na Masala ka ala kadu. 7 Kagafiigi aaga nggeege, ada kaleefe ka eema tiya miini ya ꞌbilli. 8 Lakiini ꞌbïtïngngö sa aaga aadha ka eema tiya tamana aaga ka korooꞌbo ya nja tamꞌbaga nja teela ajeene, 9 aaga tafa tïïsïnï ajeene ana eema ma korokoro ünꞌdügüngngö, kudumma ada ka taadha ka eema ma ꞌbilli nja linggo miini ꞌdo. 10 Aaga kïrnï tuuꞌda na ꞌdiila no ma tussu eema no ka koronggore ma ömöꞌdï tiya adina iꞌi ya. 11 Kita taalo taga Yünan alla taga Yahüüdü alla ya tendhe alla ya taalo atendhe alla töölege alla tajeene alla tasaga alla ömöꞌdï ya hurra ya, lakiini Almasiihi iꞌi ïnꞌdïlï ada ungngo ka eema ïnꞌdïlï.

12 Aaga na Masala ka asaasa aaga ka tagesse aaga, manangnga aaga ka tinsili no, aaga kïrnï ꞌbangnga kada ka oona, aaga tana muuyu ma kadu, nja tiicolo ka nanggeedi, aaga tana ꞌbangnga ma tasaasa ajeene nja tidhi oona kuꞌbu. 13 Aaga faana ka oona aaga tanaana ma kadu tanno üünï tatoroko ana aaga no, üürü tumma na toroko no kungngo ada nja iini, afa ma Yasu ka ꞌduga tatoroko kaja ka oona, aꞌdiila nja angnga kungngo. 14 Eema ya ïnꞌdïlï ya aaga agusu tasaasa kide, kudumma tasaasa eege kungngo kawagaana eema ya koona nyeꞌdꞌde kungngo kada unggodho. 15 A taꞌdiila na Almasiihi tanna kada ka nanggeedi, iꞌi yungngo a Masala ka tagümmünü aaga aꞌda aaga ta unggodho, aaga tamana taꞌdiila a Masala. 16 Aaga fa ka tumma tanno Almasiihi kanna kada ka nanggeedi a taꞌdiila miini, aaga talaana ajeene a taꞌdara, aaga tüwe tüüsü ma sorne ma nakaaru, nja tüüsü ma koronggore, aaga tamana taꞌdiila a Masala ndama nanggeedi tanno ada ka teene. 17 Nïïmö yaada kara talinggo üürü ada kara teema ya, aaga linggo ana eere tiya Uugaara Yasu. Aaga tanangnga taꞌdiila a Masala Pupa ana iꞌi.

Tumma ma taneene ma kadu ma ööꞌdï tiya unggodho ya

18 Iiya, aaga föönyö tumma na naganyori tanno ada, afa ma tiya Yasu ka asaasa ya kungngo. 19 Nagiide, aaga asaasa iiya naada aaga tafa tüünï tatoroko ana eege. 20 Laala ya dhiidhi ya, aaga föönyö eema na kafaafa ma aaga nja nakanïïmö tanno ada ana eema nyeꞌdꞌde, eema ya Yasu ka asaasa iꞌi ya miini. 21 Kupupa, aaga fa tamidhi laala yaada kudumma eene kara tagiꞌdi ka oona. 22 Kasaga, aaga aföönyö tumma na kadu tanno ada ka tagalinggo ada eene no, ka ꞌbüdhülü kita. Taalo aꞌda aaga talinggo amang kene tadïnö ka linggo, amang ka kadu taꞌdiila nja aaga, lakiini a riꞌba ma Masala ana eedi ka tinsili. 23 Nïïmö yaada kadalinggo ya, aaga linggo a nanggeedi ka teene afa maada ka talinggo ada Masala taalo a kadu. 24 Aaga tussu aꞌda ara Masala tanangnga talingnge naada aaga ndama nïïsö tanno oono, kada ka talinggo ada Uugaara Almasiihi. 25 Ömöꞌdï ya üünï eema ya toroko ya, ara sa aluna tapusu adene niini kide, kitaalo talomodene kide.

4

1 Naguugaara, aaga fa tüünï ada kasaga naada kuꞌbu, amang kada tussu aꞌda Uugaara ma aaga ungngo koꞌdo ka ꞌdotomboꞌdo.

Talaana

2 Aaga fara ka Masala turi aaga tadïnï koꞌdo aaga tamana taꞌdiila a Masala. 3 Aaga ümmü Masala amang kono tafaꞌda ungngo ka nanïïnö amang kede teema tumma na Almasiihi neede ka tanna ka pabuusu miini no. 4 Aaga afara ka Masala amang kede teema tumma na dhorro no amang ka kadu taföönyö. 5 Aaga aneene nja kadu no taalo kama ka kaniisa no a taꞌdara ma tussu eema ya adho ka fïïnï ya. 6 Aaga eema tumma na aꞌdiila no ꞌbucca kungngo kiꞌdꞌdi afa tanggaꞌdala, aaga tussu ka tapadaga tumma co kadu nyeꞌdꞌde kaꞌdiila.

Tööjülü no eere no

7 Tikikos assa ka tirina taneene neede aaga ya akinyi linggo aꞌa ya. Iꞌi ya örre tiya eede ka asaasa iꞌi, ya adho ka fïïnï ya ma linggo ma Uugaara. 8 Iꞌi yungngo eede ka kürünü iꞌi kada amang kini tadünügü taneene nïïdï aaga, a nanggeedi tiicolo kada. 9 Nagürünü aꞌa Önisimös nja iini örre yaaja ya aꞌdiila iꞌi ya yaada, eege kara tadirina eema ya alinggo adene kïdï kita ya aaga.

10 Arestarkos ta taneene yeede ka pabuusu ööjülü aaga nja Murkus moole ma Barnaba iꞌi yungngo eede ka tiki aꞌda aaga tadaꞌda iꞌi kini kara töꞌdö kada kanna. 11 Nja Yashu tiya ana eere afeꞌde aꞌda Yustus ya. Eege kungngo kalinggo nja aꞌa eege na Yahüüdü no unggodho eege ka fïïnï ma tauugaara ma Masala ka kakinyi linggo aꞌa ꞌdo. 12 A Abafaraas ööjülü aaga, ömöꞌdï yaada könö iꞌi ya miini tatalinggo ya Yasu Almasiihi iꞌi ya miini afeꞌde akardha kuꞌbu dhorro kudumma aaga ma tafara ka Masala amang kada tidhi oona kuꞌbu aaga talinggo linggo na Masala ka asaasa no. 13 Aꞌa nungngo nadïnö ka dhügürü tiya iini ka talinggo kudumma aaga nja kadu tanno ka Ladükïya no nja Hirabolis. 14 Lüüka ya dictöörö ya teefe ma angnga ya, nja Dimas kööjülü aaga. 15 Aaga ööjülü kadu no ka Ladükïya no nja Nifa nja kaniisa tammo oono ka ꞌdï mo. 16 Kada kara tïïrï waraga ya, aaga kürünïïgï iini aaga tunggu co kadu ma kaniisa ka Ladükïya, amang kene tïïröönö tekere. Aaga ïïrï waraga könö inggide, yeede ka tunggo co kadu ma Ladükïya. 17 Aaga iki a Arkibus adïnö koꞌdo ma linggo tanno Masala ka tümmünü iꞌi iini no afa kide atïïmö eege.

18 Tumma no aꞌa narigiri a nïïsö ma aꞌa na Bölis, aaga kïïgï ma tanna ka pabuusu tanno eede no. A türü na Masala taneene nja aaga.

1 Tasalanükï

1

2

3

4

5

Waraga ya Bölis ma co

Tasalanükï ya Dhidha ya

Tafaꞌda tumma

Bölis ya tafïïnï iꞌi agafüꞌdü linggo ma kaniisa ka Tasalanükï (Kadafïïnï 17), oogo ma ka anya tammo dhabbu ka Makadoniya ka taꞌdoogo ma Yünan. Unggeene kide areere kudumma Yahüüdü könö kasaasa takoꞌdo kini. Ömöꞌdï ya akinyi linggo iini ya ana eere aꞌda Timosaws ya öꞌdö adirina eema iini aꞌda kadu ma kaniisa no ka Tasalanükï no kütü ka tümmü tumma ma Masala aꞌda kalinggo kadu eege. A Bölis tarigiri waraga ma tuuꞌbu eege ka nanggeedi nja iini ka tapadaga tindineene neene eene.

Bölis anangnga taꞌdiila a Masala kudumma tamma nja tasaasa tanno kadu ma kaniisa ma Tasalanükï, adirina eema eene ma taneene tanno iini nja eene. Ïkïrï ka tasaana tumma no agalinggo adene a kadu ma kaniisa co eene ma inde nja nïïmö tiya ara töꞌdö ka Yasu Almasiihi kara tafada ööꞌdö ka ꞌbüdhülü. Adagadünügü eema eene, meene kara taneene nya, idhi Almasiihi tafada.

1

Tööjülü

1 Aꞌa na Bölis narigiri waraga ya nja Silwans nja Timosaws ungngo tunggu waraga co kadu ma kaniisa ma Tasalanükï, kadu na Masala ma Pupa nja Uugaara Yasu Almasiihi, a türü nja taꞌdiila tanna nja aaga.

Tamma na kaniisa ma Tasalanükï

2 Kamana ungngo taꞌdiila a Masala kudumma aaga turi kungngo, ungngo tadiri aaga ka fara tiya ïïdï nja Masala ya kungngo, kafara ungngo ka Masala a naguuru. 3 Kütü ungngo kadagïïgï tumma naada ka talinggo a tamma kidha ma Masala tanno aja Pupa ma linggo naada ka tümmöönö a tasaasa nja tidhi oona kuꞌbu na ööꞌdö a tïndhïgï ka Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi. 4 Nagöre eede, Masala masaasa aaga, ungngo tussu aꞌda oogo magesse aaga. 5 Kïdï kööꞌdö a tumma tanno aꞌdiila no aaga, taalo a tumma ma nïïnö unggodho eege, lakiini a türü ma Masala nja Koronggore tiya Insili ya, taalo tumma ma nïïnö ünꞌdügüngngö. Kussu aaga aꞌda ka kaneene ungngo nja aaga nya kagaꞌdiila nja aaga. 6 Kada ka tamma ka tumma, kagümmü aaga fïïnï yïïdï nja fïïnï tiya Masala, kadhügürü aaga dhabbu, lakiini Koronggore ya Insili anangnga aaga ka tadhodho. 7 Aaga kungngo kala taꞌdiila a kadu ma Makadoniya nyeꞌdꞌde nja Akaiya. 8 Kudumma tumma tanno Masala ka dhala kuꞌbu ndama aaga, taalo ka Makadoniya nja Akaiya sugi, lakiini tamma nüüdü ka Masala no kussu adene ka naꞌbuugu nyeꞌdꞌde, iꞌi yungngo ïïdï ka titaalo kasaasa tadiri nïïmö miini. 9 Kadu ꞌdo keema tumma maada ka tamma kïdï, yïïdï kööꞌdö kada ya, aaga aadha ka eema ma namasala aaga tümmü tumma ma Masala tammo dhorro mefe ka ꞌdï mo. 10 Ma tïndhïgï ꞌBiiꞌbala yoono kara töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo, a Masala ka fïkïꞌdö iꞌi ndama inde, Yasu iꞌi yungngo ara toolona angnga ka tagorooꞌbo tanno Masala na ara töꞌdö no.

2

Linggo na Bölis ka Tasalanükï

1 Nagöre eede, töꞌdö kada kanna nïïdï no, taalo ka toroko. 2 Afa maada ka tussu aꞌda ka kalinggo adene ungngo, ungngo tageeladene ka Filippi, lakiini Masala manangnga türü ungngo mïïdï ka teema ka tumma moono co kadu aꞌda kagüünï kadu tatoroko ana ungngo. 3 Taalo ungngo keema tumma na toroko no nja aaga, ungngo taalo kïïsïnï ömöꞌdï, a taalo nïïmö ya toroko kïdï ka eedi nja aaga. 4 Lakiini Masala maꞌdiila nja ungngo manangnga tumma noono ungngo, taalo ungngo keema aꞌda a kadu taꞌdiila nja angnga, lakiini Masala oogo mungngo mïïrï angnga ka nanggeedi. 5 Taalo ungngo köꞌdö kussu aaga aꞌda taalo angnga tasaasa tadünnü eema na aꞌdiila no ma aaga alla tallogo ungngo ma nïïmö, illi Masala oogo mungngo mussu. 6 Ungngo taalo kasaasa aꞌda a kadu tïndhïgï ungngo koꞌdo alla aaga tïndhïgï ungngo koꞌdo alla kadu könö. 7 Aꞌda kömüsü mïïdï mungngo ada ka oona, kudumma ïïdï kadafïïnï tanno Almasiihi, lakiini ꞌbangnga ma aaga magu ungngo afa ma nïïmö kaana ꞌbangnga ma laala tiya oono. 8 Ungngo kasaasa aaga dhorro, kasaasa ungngo aaga, aaga tosso ka taneene nja ungngo, taalo ka tumma ma Ïnjïïlï sugi, lakiini kudumma ada ka aꞌdiila nja ungngo. 9 Tumma dhorro nagöre eede, kagïïgï aaga dhügürü yïïdï nja linggo na dhabbu no, ïïdï kadalinggo osooso nja naguuru amang kïdï tafa tanyamanya ömöꞌdï öccö ka oona aꞌda keemaga ungngo tumma ma Ïnjïïlï ma Masala co aaga. 10 Aaga nja Masala ka tïnö aaga ka taneene tanno ïïdï nja aaga a nanggeedi ka tinsili aꞌda taalo nïïmö ya toroko ya kide, aaga no amma ka Masala no. 11 Aaga afeꞌde kussu aaga aꞌda ka kalinggo ada ungngo eema nyeꞌdꞌde afa ma pupa ka tüünï ada laala tiya iini ya kungngo. 12 Kafünügü ungngo aaga koꞌdo, ungngo tagalaanaga, ungngo tageema nja aaga, aaga taneene taneene ma Masala na dhorro no, mümmünü aaga a tauugaara nja tïdhïndhï tanno oono.

13 Yungngo ïïdï kamana taꞌdiila a Masala turi kungngo, kudumma ada ka tümmü tumma ma Masala naada ka taföönyö kïdï no, aaga tamma kide no. Taalo tumma ma ömöꞌdï eege kamiini, lakiini tumma ma timinꞌda ma Masala ka linggo kada ka oona aaga na amma ka Masala no. 14 Nagöre eede, eema ya linggodene ana aaga, agalinggo adene ana kaniisa tanno Masala no ka Yahüüdiya no ana eere tiya Yasu Almasiihi. Siliga ma aaga eege kungngo kalinggo aaga, eege tekere kagalinggo Yahüüdü eege. 15 Eege kagiidi Uugaara Yasu nja naganeꞌbi, küünï tatoroko ana angnga, taalo kamma ka Masala, kadiidi kadu ïnꞌdïlï. 16 Kasaasa tafaga angnga ka teema ka tumma ma Masala co ajeene, tumma na ara töꞌdö a toolona eene no, eege kakogoona ma tüünï eema ya toroko ya, a ꞌbïtïngngö sa tagorooꞌbo na Masala a töꞌdö kene.

Bölis asaasa tassa kene afeꞌde

17 Lakiini nagöre eede, ka kaadha ungngo kada ka oona idhilli kungngo a dhugudha ünꞌdügüngngö, lakiini taalo ana nanggeedi, katinigöögö ungngo ma tassa kada a ꞌbangnga ma aaga kagu ungngo. 18 Kasaasa ungngo töꞌdö kada kanna, aꞌa ka eyi tiya eede na Bölis no nasaasa aꞌa töꞌdö ta unggodho üürü teera illi Ebliisi afaga ungngo keere. 19 Ka Uugaara Yasu kara töꞌdö ya, aaga kungngo kara tanangnga tïdhïndhï angnga nja dhodho, anangnga ungngo ka ꞌdiniga oona nïïdï cooꞌdo a tiiꞌbana ma türü tanno ada ka anangnga ungngo no. 20 Aaga ka tafünügünja koꞌdo tanno ïïdï, aaga tadhodho tanno ïïdï.

3

1 Kïdï ka ndasala tidhi oona kuꞌbu nïïdï ka ndafaradene ya, ungngo tïkïrï ka tiki aꞌda ungngo töödhï ka Asiina unggodho ungngo. 2 Kagürünü ungngo örre ma angnga Timosaws, ya alinggo linggo ma Masala nja ungngo ya, adünnü tumma ma Almasiihi aꞌda ööꞌdö tamünügü aaga koꞌdo ma türü ma tamma tanno ada. 3 Amang ka ömöꞌdï töccö tapadaga oona keere kudumma tatoroko tanno, kussu aaga aꞌda ara angnga tagadhügürü. 4 Kïdï ka takaleefe nja aaga ya, kakilli ungngo ka takiki aaga aꞌda ara ungngo tadhügürü afa maada ka tussu iini dhorro kungngo. 5 Iꞌi yungngo anangnga aꞌa ka kürünü Timosaws, kudumma eede ka titaalo nara tambaanya tidhi oona kuꞌbu tafifinni miini kara töꞌdö tassa ka tamma ka Masala naada, riꞌba kagu ungngo aꞌda ïïꞌdï Ebliisi töꞌdö taꞌbꞌba aaga a lingngo nïïdï tanggaaga ta nïïmö ünꞌdügüngngö.

Tumma na Timosaws

6 A ꞌbïtïngngö Timosaws ungngo öꞌdö ndama aaga kanna adirina tumma ma tümmü Masala naada ungngo nja tasaasa, iki ungngo aꞌda aaga kïïgï tumma ma ungngo turi kungngo a taꞌdiila, aaga kasaasa tassa kïdï afa mïïdï ka asaasa tassa kada kungngo. 7 Nagöre eede, kadhügürü tiya ïïdï ya nja tüünï muuyu, kidhi ungngo oona kuꞌbu, ungngo tana türü a tamma ka Masala tanno ada. 8 A ꞌbïtïngngö ya, kefe ungngo ka ꞌdï kudumma ada ka tidhi oona kuꞌbu ka Uugaara. 9 Ara ungngo tanangnga taꞌdiila a Masala ma aaga ka dhodho tanno ïïdï ka oona kidha ma Masala no. 10 Ungngo tafara ka Masala osooso nja naganuuru turi, amang kïdï tassa kada ka dhugudha amang kïdï töꞌdö a nïïmö tiya itaalo ka tamma tanno ada.

11 Fa ka Masala Pupa yaaja nja Uugaara Yasu indinaana fïïnï kïdï kuꞌbu ma töꞌdö kada. 12 Nasaasa aꞌa Masala ma kusu tasaasa ajeene aaga ma kadu nyeꞌdꞌde, afa mïïdï ka asaasa aaga kungngo. 13 Manangnga türü ada ka nanggeedi aaga tinsili a nïïmö ya toroko taalo kide, kidha ma Masala tammo aja Pupa yaaja, ka uuru ma töꞌdö ma Uugaara tiya aja Yasu nja kadu tanno amma kono no.

4

Tefe ka ꞌdï ma tanangnga Masala ka tadhodho

1 Keere kungngo nagöre eede, ungngo kasaasa aaga ana eere tiya Uugaara Yasu aꞌda aaga tagusu taneene ka taneene tanno ada ka tunggeene iini ꞌbïtïngngö no ma tanangnga oona kaꞌdiila ka Masala. 2 Kussu aaga tumma nïïdï ka tünügü aaga ndama Uugaara Yasu. 3 Nïïmö ya Masala ka asaasa aꞌda aaga tinsili iini iꞌi yungngo, aꞌda aaga taadha ka temelö, 4 amang ka ömöꞌdï töccö ana kada tussu ka taneene nja aka tammo iini ka tinsili ka tadho ka fïïnï. 5 Ïïꞌdï temelö taka kini afa kadu no taalo kussu Masala no. 6 Ömöꞌdï öccö tafa talinggo örre yiini alla amidhi iꞌi, kakilli ungngo ka tirina tumma no aaga, Masala oogo mungngo mara taꞌdïïnö ka tumma tanno. 7 Taalo Masala magümmünü angnga ma eema tiya nyoro ya, lakiini ma eema tiya insili ya. 8 Ömöꞌdï ya anu ka talaana tanno ya, taalo a tanu ka tadüꞌdꞌdü lakiini Masala mungngo manangnga Koronggore yoono ya Insili ya aaga.

9 Aaga tasaasa ajeene ma tanagöre, taalo nama tarigiri ada ka waraga aaga no miini, kudumma Masala ka tagalaana aaga aꞌda aaga tasaasa ajeene dhidha. 10 Aaga üünï nggeege a nagöre ma angnga tanno ka Makadoniya no nyeꞌdꞌde. Ungngo tiki kasaasa nagöre eede aꞌda aaga talinggo nggeege aaga tiiꞌbi ya. 11 Aaga tadïnï koꞌdo aaga taneene ka tiicolo, aaga talinggo eema ma eyi tiya ada, aaga tagu eema ma linggo ma iisine tanno ada afa ma tiya ïïdï ka kadünnü aaga ya kungngo. 12 Amang ka taneene tanno ada taꞌdiila ka kadu tanno taalo ka ma kaniisa no amang kada tafa tarangnga kadu.

Töꞌdö na Uugaara

13 Nagöre eede, taalo ungngo kasaasa aꞌda tüürü ma kadu tanno aaya no, ïïꞌdï aaga tanggaaga tamüürü afa kadu na taalo ka ïndhïgï Masala no. 14 Üürü kagamma angnga aꞌda Yasu eyi asa fïkïꞌdö afeꞌde ya, iꞌi yungngo aco kada kamma aꞌda kadu na aaya aꞌda kamma kini no, ara Masala sa ka ööꞌdö ana eege nja Yasu. 15 Afa ma tumma tanno Uugaara ka eyi tiya iini, ungngo tiki aaga aꞌda angnga na öreene na aleefe tefe ka ꞌdï no, ara Uugaara ka ööꞌdö, taalo angnga kara co ka kadu tanno aaya no kidha. 16 Kudumma Uugaara Yasu ka eyi tiya iini ara töꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ana ndhiidhe ma tümmüneene ma uugaara ma kadhangga, a fara ma tïnïïdö tanno Masala, ïkïrï kadu na aaya ka tamma ka Almasiihi no kafïkïꞌdö ka dhidha. 17 Ïkïrï angnga ka takoreene nja eene ka tülüügü, angnga na öreene kefe ka ꞌdï no, angnga takoreene nja Uugaara Yasu ka ꞌdotomboꞌdo angnga taneene nja iini turi. 18 Kada kïndhïgï njaana koꞌdo a tumma tanno.

5

Uuru na Uugaara

1 Nagöre eede, taalo nama tarigiri ada waraga aaga, aaga ma nagürüünü nja naguuru. 2 Kudumma ada ka tussu dhorro aꞌda uuru ma töꞌdö na Uugaara kafeene nja tanyooro ya unggeene ooso kungngo ya. 3 Ka kadu kara tiki aꞌda, “Aꞌdiila ꞌbuugu insili ya,” ïkïrï ka takoꞌdꞌdo kene ma tagaꞌda ada eege kuꞌbu afa teene na öꞌdö ka aka magüröönö mo ka tinꞌdi kungngo kitaalo kara tambaanya toolona nanggeyi neene. 4 Lakiini aaga nagöre eede, taalo aaga kanna ka naꞌbuugu tiya lüllü ma uuru tanno miini no kara tükü aaga koꞌdo afa tanyooro. 5 Kudumma ada kada laala ma töyeene nja laala ma uuru, taalo kama ma ooso alla ma ndüülï. 6 Fa kada fa tafeene nja kadu könö na arigide no, lakiini kada tadïnï koꞌdo angnga tümmü oona naaja dhorro. 7 Kudumma kadu tanno arigide no karigide ooso kungngo, a kadu na ooye no, kooye ooso kungngo. 8 Lakiini angnga no laala ma uuru no ka tadïnö, angnga tagümmü madagussi ma tamma nja tasaasa nja barnete ma tïndhïgï toolonadene. 9 Masala taalo möꞌdö ana angnga maaja ka dhügürü, lakiini ma toolonadene ana eere ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi. 10 Iꞌi ya eyi ka üüdü ma angnga amang kaja tageefe ka ꞌdï nja iini, üürü kadïnö angnga üürü kaaya angnga. 11 Aaga ïndhïgï njaana koꞌdo, aaga takinyi njaana koꞌdo afa ma tiya ada ka tüünï ꞌbïtïngngö ya kungngo.

Talaana na eere no nja tööjülü

12 Ungngo tasaasa aaga nagöre eede aꞌda aaga tanaana ïïye ka kadu tanno alinggo kada ka söödö no na alaana aaga ka fïïnï ma Uugaara no. 13 Aaga tasaasa eege dhorro ka linggo tanno eene no, aaga aneene a taꞌdiila ma nanggeyi tanno ada. 14 Nasaasa aaga nagöre eede, aꞌda aaga talaana kadu no taalo kalinggo no, aaga afünügü kadu no ariꞌba no koꞌdo, aaga akinyi kadu no kiꞌdi no koꞌdo, aaga idhi oona kuꞌbu ma kadu nyeꞌdꞌde. 15 Aaga fa ka oona ömöꞌdï öccö tafa taꞌdïïnö ka ömöꞌdï tiya a küünï tatoroko ana iꞌi, lakiini aaga üünï eema ya aꞌdiila ya ꞌbucca kungngo anangnga eyi tanno ada nja kadu könö. 16 Aaga dhodho turi kungngo, 17 Aaga eema nja Masala ꞌbucca kungngo. 18 Aaga fünügü Masala koꞌdo ka eema ïnꞌdïlï, kudumma fïïnï tiya Masala iꞌi ya miini kada ana eere ma Yasu Almasiihi. 19 Aaga fa tagaꞌda linggo ma Koronggore tiya Insili ya. 20 Aaga fa tamidhi linggo ma taneꞌbi. 21 Lakiini aaga anaana ïïye ka eema nyeꞌdꞌde aaga sa katümmü ya aꞌdiila ya. 22 Aaga fa takete ka nïïmö tiya toroko ya.

23 A Masala ma taꞌdiila ka eyi tiya oono manangnga ka tinsili ka eema ïnꞌdïlï mafa kada a nïïmö ya toroko titaalo ada ka oona. A koronggore yaada taꞌdiila a tuuꞌda miini nja koronggore ka uuru tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi kara töꞌdö kide ya. 24 A ömöꞌdï ya ka ümmünü aaga ya, iꞌi ya adho ka fïïnï, iꞌi taalo arumu timiꞌdi tumma niini.

25 Aaga fara ka Masala kudumma ungngo, nagöre eede. 26 Aaga ööjülü nagöre ma angnga nyeꞌdꞌde tööjülü na insili no. 27 Ara aꞌa teema nja aaga ana eere ma Uugaara aꞌda aaga tïïrï waraga ya a nagöre ma angnga nyeꞌdꞌde. 28 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi taneene nja aaga.

2 Tasalanükï

1

2

3

Waraga ya Bölis ma co

Tasalanükï ya Eera ya

Tafaꞌda tumma

A Bölis tarigiri waraga ya co kadu ma kaniisa ka Tasalanükï kini ka ndatïïmö nagatereene könö iini ka tarigiri waraga ya Tasalanükï ya dhidha ya. Ka waraga tiya iꞌi uuꞌbu kadu ma kaniisa ka nanggeedi aꞌda kütü katümmü tumma neene ka kadu ka talinggo eege. Kadu könö kadünügü eema eene aꞌda Almasiihi andagööꞌdö afeꞌde nja iini ka ndakete kara töꞌdö, taalo kasaasa talinggo afeꞌde. Bölis anangnga tumma eene aꞌda kafa taföönyö tumma na kadu tanno miini no. Iꞌi ageema iki aꞌda a kadu ma kaniisa tafa tadhunu. Uuru ma tatoroko kara tadigi ꞌbüdhülü kara saga ööꞌdö aꞌda üfürü Almasiihi tafada, uugaara ya toroko ya ara saga ka tafünü kadu kada diidi ma Masala.

1

1 Aꞌa na Bölis narigiri waraga ya nja Siila nja Timosaws ungngo tunggu co kadu ma kaniisa ma Tasalanükï kadu na Masala Pupa yaaja nja Uugaara Yasu Almasiihi.

2 Fa ka Masala Pupa yaaja nja Uugaara Yasu Almasiihi anangnga türü aaga nja taꞌdiila.

Tamana taꞌdiila nja tafara ka Masala

3 Nagöre eede, kama ungngo ma tanangnga taꞌdiila a Masala turi kudumma tamma tanno ada ka inggiridene dhabbu, nja tasaasa ajeene tanno naada ka tadhabbu. 4 Ungngo ka eyi tiya ïïdï kabbü ungngo naꞌdugiisine ana aaga ka nakaniisa tanno Masala naada ka tanna kide no, aaga kidhi oona kuꞌbu nja tamma ka eema tiya ada ka tambaanya ma dhügürü nja tüünïnja kuꞌbu ya.

5 Nggeege kussu angnga aꞌda tümmü na Masala ka adho ka fïïnï ma tindinaana aaga ka tauugaara ma Masala tanno aada ka dhügürü ka fïïnï miini no. 6 Ara Masala saga tüünï nïïmö ya adho ka fïïnï ya, oogo mara sa ka tapusu kadu na üünï tatoroko ana aaga no. 7 Ara Masala saga nangnga talïngnge aaga aaga na dhügürü taꞌbïtïngngö no nja angnga afeꞌde. Ara talinggo adene ka Uugaara Yasu kara töꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo nja kadhangga tanno iini na ana türü no. 8 Ana onggoꞌdo ma ïssï ka finne ma tapusu kadu na taalo kussu Masala no nja kadu tanno taalo kaföönyö tumma na Uugaara tiya aja Yasu. 9 Eege kara tapusu adene kaama taꞌbilli, taalo kara takete ka dhugudha tiya Uugaara Yasu nja türü ma tïdhïndhï tanno iini 10 kini kara töꞌdö ka uuru tanno miini no, a tïdhïndhï nja tinsili a kadu na amma kini no tadhere nyeꞌdꞌde nja aaga afeꞌde, kudumma ada ka tamma ka tumma tanno ïïdï.

11 Iꞌi yungngo ïïdï ka teema nja Masala aꞌda aaga ta kadu ma linggo tanno oono ïnꞌdïlï matïïmö linggo a türü ma taꞌdiila nja linggo ma tamma tanno ada. 12 Fa ka eere tiya Uugaara tiya aja Yasu ïdhïndhï, a türü niini tanna kada ka oona aaga tanna kini ka oona a türü ma Masala tammo aja nja Uugaara Yasu Almasiihi.

2

Uuru ma Yasu ka töꞌdö

1 Lakiini nagöre eede, aꞌa nasaasa aaga aaga tussu töꞌdö na Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi, angnga taganeene nja iini, 2 aaga tafa taꞌdeedene ka oona areere ka nanggüüdü tanno ada kudumma a tumma köꞌdö ndama koronggore alla ndama angnga kiki kide aꞌda uuru ma Uugaara killi ka tööꞌdö a tumma no taalo ka timinꞌda. 3 Aaga fa tafa ka ömöꞌdï töccö ïïsïnï aaga a fïïnï tökönö, kudumma uuru na Uugaara taalo kara töꞌdö illi a tasilli eema töꞌdö, ömöꞌdï ya toroko ya tabbü ꞌdala ma tara teyi. 4 Iꞌi ara tadiidi aꞌdiniga eyi yiini cooꞌdo ka eema nyeꞌdꞌde ya ana eere aꞌda Masala nja kadu kafara kini ya amang kini temmi ka la ma Masala eema ka eyi tiya iini aꞌda iꞌi ya Masala.

5 Taalo aaga kagïïgï yeede ka taganeene nja aaga ya, na aꞌa tageemaga tumma na miini no co aaga ꞌbucca kungngo? 6 A ꞌbïtïngngö kussu aaga nïïmö ya afaga iꞌi keere ya, amang kini tabbü ꞌdala ka uuru miini tanno dhorro no. 7 Taküdhü ma ömöꞌdï tiya atoroko ya kanda üünïdene ꞌbïtïngngö, lakiini nïïmö ya ara tüünïdene ya, taalo ara tüünïdene ana ömöꞌdï ya afaga eege keere ya, kaꞌdugadene ka fïïnï. 8 Idhi ömöꞌdï ya toroko ya saga abbü ꞌdala ka Yasu Almasiihi ka tiidi iꞌi a teela tanya a nïïnö tanno iini, aginyi iꞌi a talimaana ma tabbü ꞌdala tanno iini. 9 Ömöꞌdï ya toroko ya ara töꞌdö a türü ma Ebliisi, alinggo eema ma türü keefe ma tïïsïnï kadu. 10 Iꞌi alinggo eema ya toroko ya nyeꞌdꞌde ma tïïsïnï kadu na aaya no, kudumma eene kitaalo ka tasaasa tumma tanno dhorro no meene ka toolonadene. 11 Iꞌi yungngo a Masala ka kürünü türü ma tamꞌbaga kene amang kene tamma ka korokoro, 12 amang ka kadu nyeꞌdꞌde tanno taalo kamma ka tumma ma timinꞌda kara kasaasa eema ya toroko ya, ara eege ka tahükümüdene.

Aaga idhi oona kuꞌbu

13 Lakiini ara ungngo tamana taꞌdiila a Masala ꞌbucca kungngo, kudumma aaga nagöre eede na Uugaara ka asaasa eege no, kudumma Masala ka tagesse aaga ka dhidha amang kono toolona aaga a tinsili ma Koronggore, a tamma ka tumma ma timinꞌda. 14 Tumma no eege kungngo a Masala ka tagümmünü aaga a toolonadene ma tumma ma Yasu nïïdï ka tagööꞌdö iini aaga amang kada tosso ka tïdhïndhï na Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi 15 Aaga kardha kuꞌbu nagöre eede, aaga tafa ka talaana tanno ada ka taföönyö kïdï no, üürü a tumma ma nïïnö üürü ka waraga tiya ïïdï ka tunggu aaga ya.

16 Uugaara yaaja Yasu Almasiihi ka eyi tiya iini nja Masala Pupa yaaja masaasa angnga manangnga türü angnga a taꞌdiila taꞌbilli a tïndhïgï tanno aꞌdiila no. 17 Anangnga aaga ka takïdhö ka nanggeedi ümmünü eege kuꞌbu ka eema tiya ada ka talinggo kaꞌdiila ya nyeꞌdꞌde nja tiya ada ka teema ya.

3

Aaga afara ka Masala kudumma ungngo

1 Keere kungngo nagöre eede, aaga afara ka Masala kudumma ungngo, amang ka tumma tanno Masala tala kadu areere kïdhïndhï afa meene nja aaga kungngo. 2 Aaga afara ka Masala afeꞌde amang kono toolona ungngo ka kadu tanno oroko no, taalo kadu nyeꞌdꞌde kamma. 3 Lakiini Uugaara ya adho ka fïïnï dhorro ya, ara tanangnga aaga kana türü, afa kada kudumma koronggore tiya toroko ya. 4 Kamma ungngo ꞌdo ka Uugaara aꞌda kalinggo aaga eema yïïdï ka takiki aaga ya aꞌda kütü aaga ka lingngo iini. 5 Fa ka Uugaara anangnga nanggeedi naada ka tasaasa ma Masala nja tidhi oona kuꞌbu na Almasiihi ka anangnga angnga no.

Aaga fa taneene nja kadu tanno adhunu no

6 Ara ungngo tadirina eema aaga nagöre ïïdï ana eere ma Uugaara Yasu Almasiihi aꞌda aaga tafa taneene nja kadu tanno adhunu no kitaalo kaföönyö talaana nïïdï ka tagalaana aaga iini no. 7 Kussu aaga dhorro aꞌda ara aaga turna fïïnï yïïdï ka tunggeene iini ya, taalo ungngo kadhunu ïïdï ka taganeene nja aaga ya. 8 Ungngo taalo kagu nïïmö ma takuri ya ömöꞌdï ünꞌdügüngngö, lakiini kagalinggo ungngo osooso a naguuru ungngo tadhügürü amang kïdï tafa tanyamanya ömöꞌdï öccö. 9 Taalo aꞌda ungngo taalo kama tagu eema yaada, lakiini ungngo kasaasa aꞌda aaga tïïrï taneene nïïdï aaga tuurna iꞌi keere. 10 Kïdï ka taganeene nja aaga ya, kagadirina ungngo tumma no aaga, “Ömöꞌdï ya taalo asaasa linggo ya, taalo ama tagu eema.”

11 Kadiri ungngo tumma no, kudumma ïïdï ka taföönyö aꞌda kadu könö kungngo ada ka söödö kadhunu, kitaalo linggo kene illi keema ka tumma tanno kadu ünꞌdügüngngö. 12 Kadu afa ma tanno miini no ungngo tiki eene ana eere ma Uugaara Yasu Almasiihi aꞌda angnga tasaasa aꞌda kalinggo amussu kagu kuri yeene. 13 Lakiini aaga nagöre ïïdï, aaga fa tagiꞌdi ka linggo ma eema tiya aꞌdiila ya keere.

14 Üürü ömöꞌdï ungngo ada ka söödö ya, taalo aföönyö tumma nïïdï ka waraga tiya no, aaga ïïrï iꞌi aaga taadha iini ka oona amang ka modolo tagu iꞌi. 15 Aaga fa tümmü iꞌi kada diidi tiya ada, lakiini aaga eema nja iini kada örre tiya ada.

Tööjülü na eere no

16 Fa ka Uugaara ma taꞌdiila Yasu Almasiihi ka eyi tiya iini amana taꞌdiila aaga a naganuuru ka eema nyeꞌdꞌde, fa ka Uugaara aneene nja aaga ïnꞌdïlï.

17 Aꞌa narigiri tööjülü no a nïïsö ma aꞌa na Bölis no, kiji aaga kala miini yeede ka anangnga ka waraga tanno eede yeede ka rigiri no. 18 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi kaneene nja aaga ïnꞌdïlï kungngo.

1 Timosaws

1

2

3

4

5

6

Waraga ya Bölis ma tunggu co

Timosaws ya Dhidha ya

Tafaꞌda tumma

Timosaws aga ömöꞌdï ma kaniisa ya tadïmöögö ya, nagürüünü kungngo iini kadhabbu afara ka Masala, iꞌi aga unggunaana kuꞌbu nja Bölis tiya tafïïnï ya, akinyi teema tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu Almasiihi iini. Keere kungngo a Bölis tagürünü Timosaws aco tauugaara ma kaniisa ka anya ma Afosus.

Bölis agürünïïgï a waraga tiya unggu co Timosaws ma tanangnga tumma iini ma tümmü tumma ma Masala ka nakaniisa nja tanaana ïïye ka katalaana tanno oroko no. Waraga ya afeꞌde eema ma kadu öccö eege kungngo kara tessedene ma ta naguugaara ma kaniisa kara talinggo iini nja kadhoonyo ka kaniisa afa ma kadïmöögö kungngo nja kidhindharu nja iiya ma nagüüme.

1

1 Waraga ya öꞌdö ndama tafïïnï ya Yasu Almasiihi a türü tanno Masala tatoolona yaaja Yasu Almasiihi yaaja ka tïndhïgï iꞌi ya.

2 Nunggu co Tïmosaws ꞌbiiꞌbala yeede ya dhorro ya, a tamma ka Masala, fa ka Masala Pupa yaaja nja Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi anangnga türü oꞌo nja ꞌbangnga nja taꞌdiila.

Tidhi oona kuꞌbu ka dhügürü

3 Afa meede ka tageema nja oꞌo aꞌda ara aꞌa co Makadoniya, aꞌda nanna ka Afosus amang küdü teema nja kadu töccö aꞌda kafa talaana kadu ka talaana ma korokoro afeꞌde. 4 Kafa tatoodo ka eema ma elle nja nagareene ma kadaada tanno dhabbu no, kara töꞌdö ndama nagonggoꞌdo a tumma na taalo kara talinggo tumma no ma tamma ka Masala no. 5 Fïïnï ma tumma tanno aꞌda tasaasa na öꞌdö ndama eedi tiya insili ya nja eedi tiya aꞌdiila ya nja tamma tanno dhorro no. 6 Kadu könö kaadha ka tumma tanno kaama ka fïïnï kara kïïrada ka tisaana ka oona ma taaꞌbaga ünꞌdügüngngö. 7 Kiki aꞌda eege ka katalaana ma serïye kassa kitaalo kussu nïïmö yeene ka teema ya, kitaalo köꞌdö iini taꞌdiila.

8 Kussu angnga ꞌbïtïngngö aꞌda serïye aꞌdiila kene kara talinggo iini dhorro. 9 Kussu ungngo aꞌda serïye taalo öꞌdönja a kadu tanno aꞌdiila no, lakiini öꞌdönja a kadu tanno oroko no nja tanno asilli eema no nja tanno anu ka tumma ma Masala no nja tanno anyoro ka nanggeedi no nja tanno agirina kafaafa meene nja nakanïïmö no nja tanno agirina kadu no, 10 kadu no üünï eema ya toroko ya nja nageldo nja kadu tanno anadene a kasaga no nja tanno korokoro no nja kadu tanno aküdöönö ünꞌdügüngngö no nja kadu tanno anu ka talaana tanno aꞌdiila no. 11 Tumma na unggeene nja Ïnjïïlï na nanja aꞌa no, tumma ma Masala na baraka ka tanna kide nja tïdhïndhï no.

Türü na Masala kungngo a Bölis

12 Namana aꞌa taꞌdiila Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ya anangnga türü aꞌa ka linggo tanno iini. Kudumma iini ka tümmü aꞌa kada ömöꞌdï ya adho ka fïïnï ya. 13 Aꞌa nungngo nakeela iꞌi natakeemidhi iꞌi nadagalinggo iꞌi, lakiini Masala möödhï kede kudumma eede nafürü tamma kono nitaalo nussu nïïmö yeede ka talinggo ya. 14 Ïkïrï Uugaara yaaja ka anangnga türü aꞌa dhabbu ma tamma nja tasaasa ma Almasiihi Yasu.

15 Tumma dhorro eege kungngo, kama tamma dhorro aꞌda Yasu Almasiihi öꞌdö ka ꞌbüdhülü ma toolona kadu na oroko no aꞌa nadhidha. 16 Lakiini ꞌbangnga ma kananja aꞌa amang ka Yasu Almasiihi tala ꞌbangnga miini aꞌa, ömöꞌdï ya adho tatoroko ꞌdo ya, ma tala a kadu tanno amma kini no ïnꞌdïlï taꞌduga tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 17 A ꞌbïtïngngö ta uugaara taꞌbilli no, Masala tammo unggodho mo, mefe ka ꞌdï turi mitaalo mijidene ümmü oogo ana eedi nja tïdhïndhï taꞌbilli. Amiin.

18 ꞌBiiꞌbala eede Timosaws, nanangnga aꞌa tumma oꞌo afa ma tanno ka tumma ma taneꞌbi tanno ageema tumma ma oꞌo kadhadha no afa kene amang küdü teema koroꞌbo ya aꞌdiila ya. 19 Ümmü tamma ana eedi ka tinsili ya, a kadu könö kanu kide, a mürkabü ma tamma meene taꞌbu. 20 Kadu na miini no Himinas nja Askander neede ka tümmünü eege Ebliisi amang kene talaadene kafa teela Masala.

2

Tafara ka Masala

1 Nïïnö yeede ka asaasa ka dhidha ya, aaga tafara ka Masala aaga teema nja oono a tamana taꞌdiila oono ka üüdü ma kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 2 Aaga afara ka Masala kudumma naguugaara nja kadu tanno afa ka anya no amang ka ꞌbuugu taꞌdiila a nïïmö ya toroko ya tafa töꞌdö kada. 3 Aꞌdiila nggeege ka Masala tatoolona yaaja. 4 Asaasa kadu ïnꞌdïlï ka toolonadene kussu tumma ma timinꞌda. 5 Kudumma Masala ma unggodho, ömöꞌdï ya ka söödö ma Masala nja kadu ya unggodho iꞌi ya ömöꞌdï Yasu Almasiihi. 6 Iꞌi üpü eyi yiini co ma tafa kadu ïnꞌdïlï, tumma na Masala manangnga a kadu ma ꞌbüdhülü ka uuru miini. 7 Iꞌi yungngo eede ka kürünüdene ka tafïïnï nja tatalaana ma kajeene ma teema tumma ma tamma nja timinꞌda, taalo aꞌa nakorokoro, lakiini aꞌa neema tumma ma timinꞌda.

8 Nasaasa aꞌa nagiide aꞌda keema nja Masala ka naꞌbuugu ïnꞌdïlï kamünügü iisine cooꞌdo ka tinsili, taalo tagorooꞌbo kide nja tanu aana ka oona.

9 Nasaasa aꞌa iiya kümmü enꞌdi ya aꞌdiila ya ka oona kindinaana oona, kaana modolo, kafa tüüfü awu, kafa tümmü dahaba nja kisi nja enꞌdi tiya aguꞌdaana ya, 10 lakiini a linggo tanno aꞌdiila no, fa ka iiya küünï linggo ma Masala na ꞌdiila no.

11 Fa ka iiya kalaadene kaföönyö tumma amussu kaafa teema koꞌdꞌdo. 12 Taalo aꞌa namma ka aka ka talaana nja oono ka tüünï ada nyuri yoono kuꞌbu, lakiini matoodo ka tumma tanno iini amussu. 13 Kudumma Masala ka töörüꞌbü Adam ka dhidha massa ka töörüꞌbü Hawa. 14 A Ebliisi taalo agïïsïnï Adam, lakiini iꞌi agïïsïnï aka maꞌdïnggö ka tatoroko. 15 Lakiini mara toolonadene kono kara teene laala minggiri eege ka tamma ma Masala nja tasaasa nja tinsili ma eedi nja tafa ka oona kaꞌdiila.

3

Kaꞌboge ma kaniisa

1 Tumma dhorro eege kungngo ma ömöꞌdï tiya asaasa tataꞌboge ma kaniisa ya, iꞌi awwa linggo na ꞌdiila no. 2 Ka ka taꞌboge ma kaniisa insili aꞌda taalo hetti kini, arna aka ma unggodho, aꞌdara, ümmü eyi yiini, aꞌdiila nja kadu, a ambaanya talaana. 3 Taalo ake ka ngeeli, taalo a rüsü lakiini aꞌdiila nja kadu, taalo asaasa tumma na toroko no, taalo allogo ma eema dhabbu. 4 Alaana kadu ma ꞌdï tiya iini amang ka laala tiya iini taföönyö eema yiini nyeꞌdꞌde kungngo. 5 (Üürü ömöꞌdï ya taalo indinaana kadu ma ꞌdï tiya iini kuꞌbu, taꞌdiila ya ara tafa ka kaniisa tammo Masala?) 6 Taꞌboge afa tamma ka Masala kete kungngo, kudumma iini kara taꞌdiniga oona niini cooꞌdo aꞌdïnggö ka tahükümü tanno Ebliisi no kungngo. 7 A kadu na kürö ma kaniisa no tussu dhorro amang kini tafa taꞌdïnggö ka modolo nja küdhï ma Ebliisi.

Kadïïfï ma kaniisa

8 Kadïïfï afeꞌde kada kadu tanno ꞌdara no, taalo kakorokoro, taalo kake ka ngeeli, taalo kallogo ma eema dhabbu. 9 Fa kene kafa ka tumma ma Masala ana eedi ka tinsili. 10 A kadu tïïrï taneene neene ka saga tümmünü eege kalinggo ma kadïïfï kene kitaalo kaduna nïïmö ya toroko ya kene.

11 Fa ka iiya afeꞌde kada kadu tanno dhorro ka fïïnï no, taalo kadhe kadu, kaꞌdara, kaꞌdiila ka eema nyeꞌdꞌde.

12 A kadïïfï tarna iiya ka unggodho, kinggiri laala yeene ka fïïnï tiya aꞌdiila a nïïmö ya toroko ya titaalo kene ka nööꞌdï. 13 Kadu na alinggo kaꞌdiila no kaluna ꞌbuugu ya aꞌdiila ya, kara teema tumma ma tamma tanno eene ka Yasu Almasiihi.

14 Aꞌa narigiri ada waraga ya co oꞌo kudumma eede ka asaasa töꞌdö küdü kanna kete kungngo. 15 Üürü aꞌa nadoono kuꞌbu ya, ara oꞌo tussu aꞌda kadu ka tindinaana nanggeyi neene kuꞌbu ka ꞌdï ma Masala nya, ma kaniisa ma Masala tammo efe ka ꞌdï mo, miide ma kuudhu ma timinꞌda. 16 Taalo tamꞌbana koꞌdo kudumma tanno, lakiini taküdhü ma tamma tanno aja ka Masala ïdhïndhï,

Iꞌi abbü ꞌdala ka tuuꞌda,

ya insili a koronggore,

a kadhangga tadïnö kini,

kadageema tumma miini ka naanya,

a kadu ma ꞌbüdhülü tamma kini,

adaꞌdiniginja cooꞌdo ka tïdhïndhï.

4

Katalaana no korokoro no

1 Koronggore ma Masala ya iki ꞌbïïnï aꞌda, ara kadu tapadaga keere ka tamma ma Masala ka naguuru tanno eere no, kisi ka nagoronggore tanno toroko no keere nja talaana ma nakanaꞌbu. 2 Talaana ma kadu tanno ꞌdinigi oona cooꞌdo ka korokoro no, nanggeedi neene ka tinyogo kaaya. 3 Kafaga kadu keere karna nja kuri könö ya Masala ka tadina ya nyeꞌdꞌde aꞌdiila a nïïmö ma tanu kide titaalo üürü ara taꞌdugadene a taꞌdiila. 4 Eema ya Masala ka tagalinggo ya nyeꞌdꞌde aꞌdiila, a nïïmö ma kadu kara tanu kide itaalo, a kadu tamma ka eema nyeꞌdꞌde ya, mamana taꞌdiila a Masala. 5 Kudumma tumma na Masala nja tafara kono anangnga Masala ka tamma kide.

Ömöꞌdï ma linggo ma Yasu Almasiihi ya aꞌdiila ya

6 Üürü nala oꞌo eema a nagöre ma angnga ya, ara oꞌo tamöꞌdï ma linggo ma Almasiihi Yasu ya aꞌdiila ma tagu kuri ma koronggore ma timinꞌda ma tamma nja talaana tanno aꞌdiila no üüdü ka tümmöönö no. 7 Aadha ka eema ma tamꞌbaga ünꞌdügüngngö nja eema ma elle ma kidhindharu, indinaana oona nüüdü kuꞌbu ka linggo ma Masala. 8 Üürü riada ma tuuꞌda kaꞌdiila ya, lakiini riada ma koronggore aꞌdiila ka eema nyeꞌdꞌde kungngo, kudumma ka tümmü taminꞌdi tumma a teera miini, tefe ka ꞌdï ma ꞌbïtïngngö nja tefe ka ꞌdï tanno ara töꞌdö no.

9 Tumma no ka tumma ma timinꞌda kama kadu ka tamma kide. 10 Yungngo aja ka talinggo angnga tadhügürü, kudumma aja ka tamünügü eyi yaaja ka tïndhïgï ma Masala tammo efe ka ꞌdï mo oogo mungngo matatoolona ma kadu nyeꞌdꞌde nja münda tanno amma no.

11 Alaana kadu ka tumma tanno. 12 Fa tafa ka ömöꞌdï amidhi oꞌo aꞌda nadhilli lakiini alinggo ada a kadu tanno amma no, ka tumma nja taneene nja tasaasa nja tamma ma Masala nja tinsili ka eedi. 13 Münü eyi yüüdü ka tïïröönö ma Sorne co kadu nja teema tumma ma Masala nja talaana idhi eede ka ööꞌdö. 14 Fa tüünï töꞌbö a türü tanno Masala ka anangnga oꞌo no, türü no kananja oꞌo a tumma ma taneꞌbi a kadïïfï tümmünü iisine üdü ka üüdü.

15 Ïïrï tumma taꞌdiila nümmünü eyi yüüdü kide amang ka linggo tanno üüdü tijidene ka kadu nyeꞌdꞌde. 16 Adïnö koꞌdo ma eyi tiya üüdü nja talaana tanno üüdü nütügü kide keere, küdü kara tüünï nggeege ya ara oꞌo toolona eyi yüüdü nja tanno toodo küdü no.

5

Taneene nja kadu tökönö

1 Fa teela ömöꞌdï ya dharu ya, lakiini eema tumma na ꞌdiila afa pupa yüüdü kungngo, naneene nja laala tiya kadïmöögö ya afa nagöre nüüdü kungngo. 2 Nümmü kidhindharu na iiya no afa nakanïïmö nüüdü, nüünï ana laala tiya lamü ya afa nagöre nüüdü.

Iiya ma nagüüme

3 Aaga asaasa iiya ma nagüüme na eema katitaalo kene ma timinꞌda no. 4 Üürü aka ma küüme mana laala nja kadaada ya, fa kene kanaana ïïye ka linggo ma Masala kadhadha ma tanaana ïïye ka kadu ma ꞌdï tiya eene, kassa kamana eema a nakanïïmö nja kafaafa nja kadaada meene, linggo no eege kungngo kaꞌdiila ka Masala ka oona. 5 Lakiini aka ma küüme ma dhorro mo, ömöꞌdï ma tamana eema oono kitaalo, mïndhïgï Masala mafara kono ooso kungngo nja uuru. 6 Lakiini aka ma küüme müünï eyi yoono ka eema ma ꞌbüdhülü ya aꞌdiila oogo meyi salla mefe ka ꞌdï. 7 Nanangnga tumma no a kadu afeꞌde, amang ka ömöꞌdï tafa tana hetti.

8 Ömöꞌdï ya taalo anaana ïïye ka kadu na kete kini no, münda kadu ma ꞌdï tiya iini, iꞌi ya aꞌdüsünü tamma ka Masala adagiiꞌbi kadu na taalo kamma no.

9 Fa takiri eere ya aka ma küüme ka waraga ma iiya ma küüme illi ma nagürüünü a kadu kiidoona mo, ma ta aka ma nyori unggodho. 10 A kadu nyeꞌdꞌde tussu linggo noono na aꞌdiila no ma takinggiri laala yoono tinggiraana na aꞌdiila no, mümmü kafala, madagunu kadu ma kaniisa ka uune, makinyi kadu no eema katitaalo kene no, madagalinggo eema ya aꞌdiila ya.

11 Lakiini iiya ma küüme na aleefe ta idhiidhi no, fa takiri nagereene neene ka waraga ma iiya ma nagüüme, kudumma nanggeedi tanno eene kasaasa taadha ka tumma ma Almasiihi kara tasaasa tarna. 12 Nggeege ya kaadha ka timiꞌdi tumma na dhidhdha no a hetti tümmü eege. 13 Nggeege kara talaana nanggeyi neene korro tino ünꞌdügüngngö kalööle ka naꞌbügöörï kalaadene ka tedhe ma kadu keema tumma na taalo kadho ka fïïnï no kakerꞌde kerꞌde. 14 Yungngo eede ka asaasa aꞌda iiya ma nagüüme no dhiidhi no tarnadene keene laala kümmü nööꞌdï neene, amang ka diidi ma angnga tafa taluna fïïnï ma tamidhi angnga. 15 Afa könö ana kene kuurna Ebliisi keere.

16 Üürü aka ma amma ka Masala mo, mana iiya ma nagüüme ka ꞌdï tiya oono, fa kono mamana eema eene amang kene tafa takïkï ïïye ka kaniisa koꞌdo, mamünügü iiya ma nagüüme no ma timinꞌda no.

17 A naguugaara ma kaniisa na ana ïïye ka linggo ma kaniisa dhorro no, aaga amana eema eene dhabbu münda kadu na alinggo ma teema tumma ma Ïnjïïlï nja talaana. 18 Sorne iki, “Aaga fa takumu kodha ya ödhdhe ya ka nïïnö iini ka tïrrï migile ka ꞌdeeli.” Iki afeꞌde, “Ömöꞌdï ya alinggo aꞌduga talïngnge niini.”* 19 Fa tamma ka eema ma tafünaana ka kadïïfï, illi a kadu keera nja eene illi kiidoona no, saga tamma. 20 Lakiini kadu no hetti no kirnaana kene ka kadu kidha amang ka türeene ma kadu tariꞌba.

21 Neema aꞌa nja oꞌo kidha ma Masala nja Yasu Almasiihi nja kadhangga na Masala ka tagesse eege no aꞌda nümmü tumma no nafa kide nafa tasaasa kadu öccö no üünï ada öccö kuꞌbu.

22 Fa taꞌdigaana namünügü iisine nüüdü ka ömöꞌdï ka üüdü, nafa tosso ka tatoroko tanno kadu könö. Ümmü oona nüüdü ka tinsili.

23 Fa tooye ꞌbïïdï unggodho iꞌi, angkolo ꞌbangeeli idhilli, kudumma ma maara tammo agu oꞌo ka eedi mo.

24 Kadu könö tatoroko neene kussu adene aꞌda küfürü uuru ma tapusu töꞌdö, a kadu könö tatoroko neene taalo kussu adene aꞌda küfürü uuru ma tapusu adene töꞌdö. 25 A linggo na ꞌdiila no tussu adene afeꞌde, a linggo no taalo kussu adene no taalo kara tadünggüdhü.

6

1 Fa ka kadu tanno ka tadasaga no kaföönyö eema ya kadu tanno eene, ïïꞌdï ömöꞌdï öccö teela eere ma Masala nja talaana. 2 Üürü kadu neene kada kasaga tanno eene no kamma ka Masala ya, kafa tamidhi eege kudumma eene kada nagöre. Eege adha ya kama talinggo ada eene dhorro kudumma kadu tanno aduna eema ka linggo tanno eene, eege ka kadu tanno amma no kasaasa eege. Eema ya yungngo üüdü kara talaana iini nadho üüdü kide.

Katalaana na korokoro no nja tasaasa ma almaala

3 Üürü ömöꞌdï könö alaana a tumma kaꞌbana koꞌdo taalo unggeene nja tumma na Yasu Almasiihi Uugaara nja tumma na unggeene nja tumma ma Masala no, 4 iꞌi ya akisinsoro taalo ussu nïïmö öccö. Eedi yiini anyoro ma tasaasa taꞌdigineene a taꞌbununjaana kuꞌbu a tumma tanno ara töꞌdö a kïrïmï a tüsümününjaana kuꞌbu nja teelaana nja eedi tiya a toroko ya, 5 nja kadu tanno aꞌdigineene anangnga üüdü neene tatanggaꞌda kaama ka nïïmö tiya aꞌdiila ya, kümmü tumma ma Masala ma taluna eema kide. 6 Tamma ka Masala ka anangnga ömöꞌdï ka tüüsü kini kara tamma ka eema tiya kini ya. 7 Taalo angnga kööꞌdö ka ꞌbüdhülü a nïïmö kaja ka nïïsö, angnga taalo kara taꞌduga nïïmö kide. 8 Enꞌdi yaaja ka oona ya nja kuri tiya aja ka taguri ya aꞌdimo kaja sugi. 9 Lakiini kadu no asaasa eema dhabbu no kaꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene nja küdhï nja tallogo ma eema tiya atoroko ya ma taama eege ma tanangnga kadu ka taama kagirinadene. 10 Tasaasa ma almaala aꞌda tatoroko eege kamiini, a kadu könö kümmünü eyi kide kaama ka fïïnï ma Masala, a tinꞌdꞌdi tümmü eege dhabbu.

Fïïnï ma tamma ka Masala nja taꞌdiila

11 Lakiini oꞌo na ömöꞌdï ma Masala no, nafa takete ka eema tiya, asaasa taꞌdiila nja tumma ma Masala nja tamma nja tasaasa nja tidhi oona kuꞌbu. 12 Fünü sïgïrï neema koroꞌbo dhorro, taꞌbeene ma tamma, ꞌduga tefe ka ꞌdï taꞌbilli ma Masala ka tagümmünü oꞌo iini no, üüdü ka tageema tumma miini ka kadu kadha kadhabbu kada ijöögö no. 13 Ara aꞌa teema nja oꞌo kidha ma Masala ma amana eema nyeꞌdꞌde kefe ka ꞌdï mo nja kidha ma Yasu Almasiihi ya ageema tumma dhorro kidha ma Bilatos Albunti ya. 14 Ümmü tumma no nafa kide ka tinsili aꞌda taalo nïïmö ya toroko ya kide ara uuru ma töꞌdö na Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ka ööꞌdö. 15 Ya Masala kara töꞌdö iini ka uuru miini, Masala mungngo mana baraka, ma uugaara unggodho oogo, Uugaara ma naguugaara Masala ma namasala. 16 Oogo mungngo mefe ka ꞌdï taꞌbilli unggodho oogo, ꞌdï yoono aꞌda töyeene, taalo ömöꞌdï ma takete kide, taalo ömöꞌdï ijöögö, ömöꞌdï ma tadïnö kide titaalo. Kadagafünügü oogo koꞌdo a türü taꞌbilli. Amiin.

17 Nanangnga tumma a kadu tanno ana almaala dhabbu no ma ürüünü tiya no, kafa tamanaga oona neene cooꞌdo, kafa tanꞌdana ka almaala tiya ara titaalo ya koona, lakiini kïndhïgï Masala mamana eema angnga ya aja ka taganeene iini ya. 18 Fa kene kalinggo eema ya aꞌdiila ya, küüsü a linggo tanno aꞌdiila no, kamana eema a kadu kosso ka eema nja tiya eene nja kadu könö. 19 Nggeege yungngo eene katawaana eema ma eyi tiya eene indinaananja kuꞌbu ma ürüünü tiya ara töꞌdö ya, kaduna tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

20 Ka Timosaws, ümmü tumma na aꞌdiila no nafa kide. Naadha ka tumma ma kerꞌde kerꞌde na taalo kara töꞌdö keere a nïïmö no, 21 na kadu ökönö ka tümmöönö, nggeege adha ya kaama ka fïïnï ma tamma ka Masala.

Fa ka türü tanno Masala ka aneene nja aaga.

* 5:18 5.18 Serïye ya eera ya 25.4; Matta 10.10; Lüüka 10.7

2 Timosaws

1

2

3

4

Waraga ya Bölis ma tunggu co

Timosaws ya Eera ya

Tafaꞌda tumma

Ka Bölis ka tarigiri waraga ya, iꞌi ya aganna ka pabuusu ussu aꞌda kete kungngo ara tiididene. Ïkïrï ka asaasa aꞌda Timosaws ööꞌdö kini areere. Timosaws akakinyi linggo a Bölis dhabbu kadhadha, yungngo a Bölis ka asaasa iꞌi afa ꞌbiiꞌbala yiini.

Ka waraga tiya Bölis ala tasaasa niini a kadu ma kaniisa na ussu dhügürü no. Iꞌi uuꞌbu Timosaws ka eedi aꞌda ütü ka tamma ka tumma tanno Almasiihi, eema eema iini ꞌbïïnï kungngo salla ka naguuru ma linggo iꞌi agirnaana ka katalaana tanno oroko no.

1

Tööjülü

1 Aꞌa na Bölis tafïïnï ya Yasu Almasiihi narigiri aꞌa tumma ma eedi tiya Masala ma co teema tumma ma tefe ka ꞌdï na ka Yasu Almasiihi no.

2 Nunggu co Timosaws, ꞌbiiꞌbala yeede ya dhorro ya, türü nja ꞌbangnga nja taꞌdiila ndama Masala tammo Pupa mo nja Yasu Almasiihi Uugaara yaaja.

Tafünügü koꞌdo

3 Namana aꞌa taꞌdiila a Masala tammo eede ka talinggo ada oono mo afa ma kafaafa ma aꞌa ka tagüünï ana eedi ka tinsili, nagïïgï aꞌa tumma ma oꞌo turi ooso ana uuru ka fara tiya eede. 4 Kede ka tagïïgï fara yüüdü ya, nasaasa tassa küdü amang kede tadigine a dhodho. 5 Nagïïgï aꞌa tamma nüüdü na dhorro no, na aganna ka ndaada ma oꞌo Lööyïs ka eedi no, nja eedi tiya nïïmö tammo üüdü Afanïïkï, aꞌa ꞌbïtïngngö nussu aꞌa aꞌda kungngo üüdü afeꞌde. 6 Nggeege nïkïrï aꞌa ka tiki oꞌo aꞌda nümmü nïïmö ya Masala ka anangnga oꞌo ka finne ya, eede ka tagümmünü iisine üdü ka üüdü. 7 Kudumma Masala taalo manangnga Koronggore ma riꞌba angnga, lakiini Koronggore ma türü ma tasaasa nja tafa ka oona.

8 Fa tana modolo ma teema tumma ma Uugaara tiya aja, alla nana modolo ma aꞌa ömöꞌdï ma pabuusu yiini. Lakiini oꞌo nümmü ajeene nja aꞌa ka dhügürü ma Ïnjïïlï a türü ma Masala, 9 Oogo moolona angnga mümmünü angnga ka tefe ka ꞌdï tanno insili no, taalo aꞌda angnga kagüünï nïïmö, lakiini kudumma eedi tiya oono nja türü, türü kagananja angnga ana Yasu Almasiihi aꞌda üfürü uuru miini tagööꞌdö, 10 Lakiini ꞌbïtïngngö alanja angnga a tabbü ꞌdala tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ya asïraana ka inde ya ööꞌdö a tefe ka ꞌdï taꞌbilli a töyeene ana Ïnjïïlï.

11 Aꞌa nagümmünüdene kada tatalaana nja tafïïnï neema tumma ma Ïnjïïlï. 12 Yungngo eede ka dhügürü ꞌbïtïngngö nitaalo nana modolo, kudumma eede ka tussu aꞌda mada yungngo eede ka tamma kini namma aꞌda iꞌi ara tambaanya tafa ka nïïmö tiya iini ka tümmü aꞌa ya kadara ka uuru tanno miini no.

13 Alinggo a nïïmö yüüdü ka taföönyö kede ya ma oono ka talaana tanno aꞌdiila no a tamma nja tasaasa tanno ka Yasu Almasiihi no. 14 Afa ka eema tiya aꞌdiila ya agümmününja oꞌo ya afa kide a türü tanno Koronggore tiya Insili ya anna kaja ka oona ya.

15 Nussu oꞌo aꞌda kadu na ka anya ma Asiya no ïnꞌdïlï kungngo ka anya kinyi aꞌa kuꞌbu, nja Ficiloos nja Hirmaanös afeꞌde.

16 Fa ka Uugaara ala ꞌbangnga a kadu ma ꞌdï tiya Önisiforos, kudumma iini ka tafünügü aꞌa turi kungngo itaalo ana modolo ma nakilli tammo imiꞌdi aꞌa no. 17 Afeꞌde kini ka taganna ka Rööma ya agawwa ꞌbuugu ma aꞌa ꞌdo idhi aduna aꞌa. 18 Uugaara tafaꞌda fïïnï iini aduna ꞌbangnga ka Uugaara ka uuru tanno miini no, nussu dhorro aꞌda agalinggo ada ököje nya ka Afosus ya.

2

Tasigira ya aꞌdiila ya Yasu Almasiihi

1 Oꞌo na ꞌbiiꞌbala tiya eede no, ana türü a türü tanno ka Yasu Almasiihi no. 2 Inya eema tiya üüdü ka taföönyö eede ka teema kadu kidha kadhabbu ya, nanangnga kadu tanno aꞌdiila no ara tussu ka talaana kadu könö no. 3 Idhi oona kuꞌbu ka dhügürü nja ungngo afa tasigira ya aꞌdiila ya Yasu Almasiihi. 4 Taalo ömöꞌdï ma talinggo tatasigira assa ka talinggo nïïmö öccö afeꞌde, iꞌi ya asaasa uugaara yiini ka tadhodho. 5 Afeꞌde üürü ömöꞌdï ïïsö ma tambrinanago ya, taalo ara taꞌduga ndalembö ma tiiꞌbaana, illi kini ka tambrinanago afa na asaasadene no. 6 A taleele ya kardha kuꞌbu aleele ya, iꞌi yungngo ara taꞌduga talïngnge ma migile niini ka dhidha. 7 Ussu eema yeede ka tadünügü ya, ara Uugaara tanangnga oꞌo ka tussu eema ya nyeꞌdꞌde.

8 Agïïgï Yasu Almasiihi ya afïkïꞌdö ka inde ya ꞌbandaada ma Dawud ya. Ïnjïïlï meede oogo mungngo 9 meede ka dhügürü miini nidhi nimiꞌdidene a nakilli afa ömöꞌdï ya weerö ya. Lakiini tumma na Masala taalo tafinꞌdadene. 10 Nggeege ya yungngo eede ka tidhi oona kuꞌbu ma eema ïnꞌdïlï ka üüdü ma kadu tanno agessedene no amang kene taluna toolonadene no ka Yasu Almasiihi nja tïdhïndhï taꞌbilli.

11 Tumma ma timinꞌda eege kungngo,

Üürü angnga kakaaya nja iini,

ara angnga taganeene nja iini afeꞌde.

12 Kaja kara tidhi oona kuꞌbu,

ara angnga taga naguugaara nja iini.

Kaja kara taꞌdüsünü iꞌi

aꞌda taꞌdüsünü angnga tekere.

13 Üürü taalo angnga kamma,

iꞌi ara tütü ka tamma,

kudumma iini taalo ara taꞌdüsünü eyi yiini.

Ömöꞌdï ma linggo ya Masala ka asaasa iꞌi ya

14 Fa kene kagïïgï ma eema tiya, neema nja eene kadha ma Masala afa taꞌdigineene ma tumma ünꞌdügüngngö na taalo kara töꞌdö keere a nïïmö no, kagaꞌda kadu na toodo kide no. 15 Indinaana oona kuꞌbu dhorro nümmü eyi yüüdü a Masala amang küdü taꞌduga tamma noono, ömöꞌdï ya alinggo ya taalo ana modolo kudumma iini ka talinggo kada adho ka fïïnï alaana ka tumma ma timinꞌda dhorro. 16 Aadha ka tumma tanno taalo kaꞌdiila no, kanangnga kadu na miini no kada oroko. 17 Talaana neene kara tanyala kuꞌbu afa ïssï, Himinas nja Filitös eege kungngo kakalaana ka tumma tanno. 18 Eege naadha ka tumma ma timinꞌda, kiki aꞌda tafïkïꞌdö ka inde kandöꞌdö kadagaꞌda tamma na kadu töccö. 19 Lakiini kadese na Masala ka aꞌdïngnge dhorro, kabünnü hitimi kide aꞌda, “Uugaara ussu kadu noono,”* “Ömöꞌdï ya amma ka eere tiya Uugaara ya, aadha ka tatoroko.”

20 Eema ungngo ka la tiya adhabbu ya taalo ama dahaba nja fudda sugi, lakiini ama keeꞌdi nja tamꞌbala afeꞌde, könö kama ma eema tiya aꞌdiila ya, könö tama linggo tanno nyoro no. 21 Üürü ömöꞌdï ara tagala eema ya toroko kini ka oona, iꞌi ara ta nïïmö tiya aꞌdiila insili ya, ara taꞌdiila ka ömöꞌdï ma ꞌdï ka oona ama ma linggo tanno aꞌdiila no.

22 Aadha ka tatoroko ma eema ma kadïmöögö ka oona, ara oꞌo tisi ka fïïnï tiya aꞌdiila keere, tamma nja tasaasa nja taꞌdiila nja kadu tanno ümmünü Uugaara ana eedi katinsili no. 23 Fa takete ka kadu tanno nagaaga nja tisaana ka oona ma tamꞌbaga, kudumma üüdü ka tussu aꞌda kara töꞌdö a koroꞌbo. 24 Ömöꞌdï ma linggo ya Uugaara taalo aꞌdigineene agala kara tana muuyu ma kadu nyeꞌdꞌde, ambaanya talaana nja tidhi oona kuꞌbu. 25 Kadu na diidi iꞌi no alaana eege a tumma kaꞌdiila amang ka Masala tala eege ka taadha ka tatoroko manangnga eege ka tussu eema ma timinꞌda. 26 Kïkïrï ka tapadaga ka nanggeedi tanno eene karünö ka küdhï tammo Ebliisi kuꞌbu ya ümmü eege anangnga eege ka aföönyö tumma niini.

3

Naguuru na eere no

1 Lakiini aaga tussu aꞌda naguuru na toroko no kinggide kara sa kööꞌdö ka naguuru tanno eere no. 2 Ara kadu sa kasaasa nanggeyi neene, kallogo ma gürüüsï, kabbü naꞌdugiisine, kaꞌdiniga oona cooꞌdo, keela kadu, taalo kaföönyö tumma na pupa nja nakanïïmö tanno eene, taalo kamana taꞌdiila, taalo kinsili, 3 taalo kasaasa kadu, taalo ꞌbangnga kene, kadhe kadu, taalo kümmü nanggeedi neene, ka oroko, kanu ka nïïmö tiya aꞌdiila ya, 4 Kana ünggü, kakorokoro, kasaasa taꞌdeema kadagiiꞌbi tasaasa ma Masala. 5 Kümmü tumma ma Masala ndama kürö, lakiini eege kanu ka türü miini. Aadha eene koona.

6 Eege ka kadu tanno afiri co naꞌbügöörï kadaana iiya na kiꞌdi no na tigine a tatoroko kasi ka eema ma tatoroko keere nyeꞌdꞌde kungngo. 7 Kalaadene turi kungngo lakiini kitaalo kussu tumma ma timinꞌda. 8 Afa ma Yaniis nja Yambriis kada kadiidi Müüsa, kadu no afeꞌde kadiidi ma timinꞌda. Kadu no nanggüüdü tanno eene kadasügünï katoroko eege kaguꞌbꞌba ka tamma na Masala. 9 Lakiini eege taalo kara taluna nïïmö koona, kudumma taaꞌbaga tanno eere no, eema yeene ya assa kalanja a kadu nyeꞌdꞌde kungngo.

Tumma na Bölis nja Timosaws

10 Nussu oꞌo talaana yeede nyeꞌdꞌde kungngo nja taneene tanno eede nja nïïmö yeede ka eedi ya, tamma, tidhi oona kuꞌbu, tasaasa, takardha kuꞌbu, 11 dhügürü nja tüünü muuyu, eema ya agalinggo adene ana aꞌa ka Antakiya nja Ikoniya nja Lestra, dhügürü yeede ka tidhi oona kuꞌbu miini ya, lakiini Uugaara oolona aꞌa kene nyeꞌdꞌde kungngo. 12 Tumma dhorro, ömöꞌdï ya asaasa tanna taneene ma Masala ana Yasu Almasiihi ya, ara tadhügürü. 13 Illi kadu na oroko no nja tanno ïïsïnï kadu no kara tunggeene ndama tatoroko kaco ka tanno ꞌdiiri no kïïsïnï kadu aꞌda kïïsïnïdene. 14 Lakiini oꞌo ya, ütü ka eema tiya üüdü ka takalaadene kide ya, namma kide ya, kudumma üüdü ka tussu aꞌda mada yungngo akalaana oꞌo. 15 Jiddi müüdü ka tidhilli nussu kasorne ma serïye na insili no ara tanangnga oꞌo ka taꞌdara ma toolonadene a tamma ka Yasu Almasiihi. 16 Kasorne ma Masala ïnꞌdïlï Masala möꞌdö iini kaꞌdiila ma talaana kadu ma tala eege ka fïïnï, kalaala kadu ka eema tiya aꞌdiila ya alaana kadu ka tinsili ma Masala. 17 Amang ka ömöꞌdï ma Masala tadigine ana eema ma linggo tiya aꞌdiila ya ïnꞌdïlï.

4

1 Neema aꞌa nja oꞌo kidha ma Masala nja Yasu Almasiihi ya ara tümmü kadu na efe ka ꞌdï nja tanno aaya no ka töꞌdö tanno iini nja tabbü ꞌdala tanno iini nja tauugaara tanno iini, 2 Eema tumma ma Masala nalinggo ka uuru miini salla taalo uuru miini, alaana kadu, nagirnaana kene, indinaana eege kuꞌbu, uuꞌbu eege ka nanggeedi a tidhi oona kuꞌbu dhorro nalaana eege taꞌdiila. 3 Uuru kinggide kara sa köꞌdö a kadu tanu ka talaana na adho ka fïïnï, kagala kara tisi ka eema ma nanggeedi tanno eene keere, kara tawaana katalaana eene koona kadhabbu ma teema eema ya iisine kasaasa taföönyö ya. 4 Kara tüüdhï iisine neene aꞌda kafa tatoodo ka tumma ma timinꞌda kara kaföönyö eema ma elle. 5 Lakiini oꞌo ümmü eyi yüüdü nadïnö koꞌdo ka kudumma ma eema tiya ïnꞌdïlï ya, ümmünü ana oona ka tadhügürü, alinggo linggo ma talaana kadu ka tumma ma Masala, ümmü linggo nüüdü dhorro.

6 Lakiini aꞌa nungngo na nïïmö ma tïrrï, erïïdö miini tuurunja co, uuru neede ka ndöꞌdö meede kara tunggeene. 7 Nageema aꞌa koroꞌbo ya aꞌdiila ya, natïïmö tambirineene, natafa ka tamma ma Masala. 8 A ꞌbïtïngngö ndalembö na aꞌdiila no ka ïndhïgï aꞌa na Uugaara tiya aꞌdiila ya ara tümmü kadu ya ara tanangnga aꞌa ka uuru tanno miini no taalo aꞌa unggodho aꞌa, lakiini a kadu ïnꞌdïlï no kasaasa tassa ka tabbü ꞌdala tanno iini.

Tumma na eere no

9 Unggeene areere nööꞌdö kede. 10 Kudumma Dimas inya aꞌa kuꞌbu kudumma iini ka asaasa eema ma ꞌbüdhülü, unggeene aco Tasalanükï. A Kïrïskïs unggeene aco Galatiya, a Tito co Dalmatiya. 11 Lüüka iꞌi yungngo ütü unggodho iꞌi. ꞌDuga Murkus nööꞌdö nja iini, kudumma iini ka takinyi linggo aꞌa. 12 Nagürünü aꞌa Tikikos ka Afosus. 13 Küdü kara töꞌdö nagufu tenꞌdi ma ꞌdoogo mo meede ka tinyi ka Karbis ka Tarwas, nja kasorne tanno eede münda tanno ma forogo no.

14 Askander ya ma modooꞌdo ma tanyaanya ya agüünï tatoroko ana aꞌa ꞌdo, ara Uugaara saga tüünï ana iꞌi afa miini ka tagüünï kungngo. 15 Oꞌo afeꞌde afa ka oona kudumma iini, kudumma iini ka talinggo aꞌa dhorro, aanu ka linggo tanno aja.

16 Ka dhidha kede ka tagümmöönö ka eyi tiya eede ya, taalo ömöꞌdï ma tagöödhï nja aꞌa, lakiini kadu ïnꞌdïlï kaꞌbilnaana aꞌa kuꞌbu, fa ka Masala mafa tüünï nïïmö ya toroko ya ana eege. 17 Lakiini Uugaara agaꞌdïngnge nja aꞌa anangnga türü aꞌa ma tambaanya teema tumma ma Masala co kajeene ïnꞌdïlï, na aꞌa taga tuluꞌbi ka tagaamu ka nïïnö. 18 Ara Uugaara toolona aꞌa ka tatoroko tanno köꞌdö kede no, ööꞌdö ana aꞌa kaꞌdiila ka tauugaara ma ꞌdotomboꞌdo, tïdhïndhï kungngo iini taꞌbilli turi. Amiin.

Tööjülü na eere no

19 Ööjülü Berskilla nja Akilla nja kadu ma ꞌdï tiya Önisiforos. 20 Arastus ütü ka Kürünsüs, nakinyi aꞌa Trïfïmöös ka Milits ka tamaara kagu iꞌi. 21 Areere nööꞌdö kanna aꞌda kaleefe feele küfürü töꞌdö. Ablüüs ööjülü oꞌo nja Böödïïs nja Liinös nja Külüüdïya nja nagöre ma angnga nyeꞌdꞌde.

22 Fa ka Uugaara aneene nja koronggore tiya üüdü. Aaga aneene a türü.

* 2:19 2.19 Tineene 16.5

Tito

1

2

3

Waraga ya Bölis ma tunggu co

Tito

Tafaꞌda tumma

Tito taalo aga taga Yahüüdü, iꞌi ya ömöꞌdï ma kaniisa adakakinyi linggo a Bölis ka tino tanno iini na dhabbu no, kini ka teema tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu Almasiihi (2 Kürünsüs 7.6–7; Galatiya 2.3). Keere kungngo a Bölis tagürünü iꞌi aco tauugaara ma nakaniisa ka anya ma Kireet.

Bölis adirina eema a Tito ka waraga tiya, aꞌda agona kadu na ussudene no kada naguugaara ma kaniisa. Afeꞌde anangnga tumma iini ma talaana kadu kada tonggoonyo ka kaniisa, nagiide na kidhindharu no nja iiya tanno kidhindharu no, laala ya kadïmöögö ya nja tiya lamü ya nja kasaga. Keere kungngo iki Tito aꞌda, a kadu ma kaniisa ïnꞌdïlï kaꞌdiila kada kateefe kafa tanu oona ka oona nja taꞌdigineene nja tambananjaana kuꞌbu kanangnga eyi tanno eene.

1

Tööjülü

1 Waraga ya öꞌdö ndama aꞌa Bölis tasaga ya Masala nja tafïïnï tiya Yasu Almasiihi. Masala magesse aꞌa nalaana kadu noono ka tagesse eege no kudumma tamma ma timinꞌda ma fïïnï ma Masala, 2 Tamma nja tussu eema kama tïndhïgï ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli na Masala ka takiki angnga taalo ma korokoro, mimiꞌdi tumma aꞌda küfürü uuru miini töꞌdö. 3 Ka uuru tanno miini no, öꞌdö a tumma tanno iini kada töyeene a teema tanno ananja aꞌa no, ndama tumma tanno Masala moolona angnga mo.

4 Nïkïrï aꞌa ka tunggu co Tito ꞌbiiꞌbala yeede ya dhorro ya, ka tamma tanno aja na unggodho no. Fa ka türü tanno Masala ka aneene nja oꞌo nja taꞌdiila tanno Masala Pupa nja Yasu Almasiihi tatoolona yaaja.

Tito alinggo ka Kireet

5 Yungngo eede ka tinyi oꞌo kuꞌbu ka Kireet amang küdü tindinaana eema ya aleefe ya kuꞌbu ya, ara oꞌo ka tümmünü kadïïfï ma kaniisa ka naanya afa meede ka takiki oꞌo kungngo. 6 Tadïïfï ma kaniisa afa tana hetti, arna aka ma unggodho, a laala yiini tamma ka Masala kafa talinggo eema ya toroko ya nja tasilli eema. 7 Kudumma tadïïfï ma kaniisa Masala mümmünü iꞌi ka linggo tanno oono, taalo hetti kini, taalo aꞌdiniga oona niini cooꞌdo, taalo agorooꞌbo, taalo ooye ngeeli ake kide, taalo üünï eema ma rüsü, taalo allogo ma gürüüsï. 8 Lakiini ada ömöꞌdï ma kafala, asaasa eema ya aꞌdiila ya, aꞌdara, taalo üünï ada kadu kuꞌbu, ümmü tumma ma Masala ana eedi, ümmü eyi yiini ka eema tiya toroko ya koona. 9 Ümmü tumma na dhorro no na unggeene nja talaana tanno aja no. Amang kini tambaanya teema tumma ma talaana tanno ma timinꞌda nja tapadaga tumma a kadu tanno amidhi tumma ma Masala no.

10 Kadu kinggide kadhabbu kanu ka tumma, kïïsïnï kadu a tumma na taalo kadho ka fïïnï no, münda Yahüüdü no kakogoona aꞌda ma tasaasa kadu ka tatendhe amang kene toolonadene. 11 Fa kene keere ka nanïïnö tanno eene, kudumma eene kagaꞌda nööꞌdï nyeꞌdꞌde kalaana kadu a tumma tanno itaalo kaꞌdiila no, meene kasaasa gürüüsï. 12 A könö ana kene a neꞌbi iki aꞌda, “Kadu ma Kireet kakorokoro ꞌdo, eema ma oroko nanggeedi neene ka nyoro kadhunu kasaasa kuri.” 13 A tumma ma timinꞌda eege kamiini. Fa tafa kene eela eege dhorro amang ka tamma tanno eene ta tatiminꞌda. 14 Kafa tümmü tumma ma eema ma elle ma Yahüüdü nja tumma ma kadu tanno anu ka tumma ma timinꞌda no. 15 Eema nyeꞌdꞌde insili ka kadu tanno insili no, lakiini taalo nïïmö ya insili ka kadu tanno nyoro no nja tanno taalo kamma ka Masala no, nanggeedi neene nja nanggüüdü tanno eene kanyoro afeꞌde. 16 Kiki aꞌda eege kussu Masala, lakiini eege kaꞌdüsünü oogo ana eema tiya eene ka tüünï ya. Eege kanyoro, kitaalo kaföönyö eema, kitaalo kama talinggo nïïmö ya aꞌdiila ya.

2

Minna a talaananja a kadu kadhoonyo

1 Lakiini oꞌo ya, alaana talaana na unggeene nja talaana tanno dhorro no. 2 Alaana nagiide na ïïfï no kiicolo ka nanggeedi no amang kene tadïnö koꞌdo kaꞌdara kümmü nanggeyi neene a taꞌdiila a tamma nja tasaasa nja tidhi oona kuꞌbu.

3 Nggeege, alaana kidhindharu na iiya no amang kene taneene taneene ma iiya kuurna fïïnï ma tinsili, taalo kadhe kadu, taalo kallogo, taalo tatasaga ma tooye ngeeli, lakiini kalaana kadu ka fïïnï tiya aꞌdiila ya. 4 Fa kene kalaana iiya na nagönönyö no ka tasaasa ma naganyori tanno eene nja laala tiya eene. 5 Kaꞌdara kümmü nanggeyi neene, kinsili, kümmü nööꞌdï neene dhorro, kaana ꞌbangnga, kaföönyö tumma na naganyori tanno eene, ïïꞌdï ömöꞌdï tanggaaga tamidhi tumma na Masala.

6 Nggeege, nalaana laala ya kadïmöögö ya afeꞌde, amang kene tümmü nanggeyi neene afa nagönönyö, kidhi oona kuꞌbu. 7 Kalinggo ma eema ïnꞌdïlï alaala eege ka fïïnï ma tuurna oꞌo keere ma linggo ma eema tiya aꞌdiila ya, ka talaana tanno üüdü, la taꞌdiila eene dhorro. 8 Neema tumma ma timinꞌda na hetti ka titaalo kide no, amang ka modolo tagu kadu na kïrïmï oꞌo no, kudumma nïïmö tiya toroko ya ka titaalo meene ka teema kaja koꞌdo iini.

9 Alaana kasaga amang kene taföönyö eema ya kadu tanno eene, kamma kene ka eema ïnꞌdïlï, kafa tanu ka tumma tanno eene. 10 Kafa tanyooro kene, lakiini kaala taneene na aꞌdiila no kafünügünja koꞌdo ka eema nyeꞌdꞌde ma talaana ma Masala ma oolona angnga mo.

11 Türü na Masala köꞌdö a toolona abbü ꞌdala ka kadu ïnꞌdïlï kungngo. 12 Alaana angnga ka tiki aꞌda kaw a kadu tanno anu ka Masala no nja tallogo ma eema ma ꞌbüdhülü, angnga taneene taneene ma tümmü nanggeyi naaja, angnga tümmü tumma ma Masala na adho ka fïïnï no ka ürüünü tiya. 13 Angnga takïndhïgï uuru ma baraka yaaja ka takïndhïgï iꞌi ya, ka uuru ma tïdhïndhï ma töꞌdö tanno Masala tammo aja ma ïdhïndhï mo nja tatoolona tiya aja Yasu Almasiihi. 14 Ya üpü eyi yiini co ka üüdü ma angnga, amang kini toolona ka toroko no ïnꞌdïlï no, aagala angnga ka oona angnga ta kadu tanno iini na aguꞌdaana ka nanggeedi no ma linggo tanno aꞌdiila no.

15 Eema ya iꞌi yungngo üüdü kara talaana nafünügü eege koꞌdo, nasanna kene a türü nyeꞌdꞌde, fa tafa ka ömöꞌdï amidhi oꞌo.

3

Üünï eema ya aꞌdiila ya

1 Adünügü eema a kadu ma kaniisa aꞌda kaföönyö eema ya naguugaara ma anya, kamma ka tumma tanno eene kindinaana oona kuꞌbu ma linggo tanno aꞌdiila no. 2 Kafa teela kadu, lakiini kada kadu ma taꞌdiila tanno eene nja kadu nyeꞌdꞌde ana eedi ka tiicolo.

3 Angnga ïnꞌdïlï afeꞌde ka nagaaga angnga, angnga tasilli eema, kagaama angnga, angnga taga kasaga ma eema ka tatonggoonyo, angnga tagüünï eema ma tallogo, nja kïrïmï, angnga tasaasa eema ya kadu, angnga tanu aana ka oona. 4 Lakiini ka ꞌbangnga nja tasaasa ma Masala tatoolona yaaja akabbü ꞌdala ya, 5 moolona angnga taalo aꞌda angnga kagüünï nïïmö ya aꞌdiila ya, lakiini kudumma ꞌbangnga tammo oono. Oogo moolona angnga ma tagala angnga ka oona ma teenedene afeꞌde ma tefe ka ꞌdï na issi no a Koronggore tiya Insili ya. 6 Masala muuru Koronggore yoono ya Insili ya kaja ka oona adhabbu ana eere ma Yasu Almasiihi tatoolona yaaja. 7 Amang kaja tadho ka fïïnï a türü tanno oono angnga takarna ka tefe ka ꞌdï a tïndhïgï ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 8 Tumma dhorro eege kungngo. Nasaasa aꞌa oꞌo aꞌda nakïꞌdï ïïye ka eema tiya, amang ka kadu tanno amma ka Masala no tanaana ïïye ka linggo tanno aꞌdiila no. Tumma no eege kungngo kara taꞌdiila nja kadu nyeꞌdꞌde.

9 Lakiini taꞌdigineene na toroko no a tindiri kadaada nja tisi aana ka oona ma tumma ma serïye aadha kide, kudumma eene kitaalo kara töꞌdö keere a nïïmö a kadu. 10 Lakiini ömöꞌdï ya sümünaana kadu kuꞌbu ya, aadha iini ka oona küdü kara tanangnga tumma iini teera. 11 Nussu oꞌo aꞌda ömöꞌdï afa ma tiya, tatoroko kaama iꞌi, a tumma niini na toroko no kara tanangnga iꞌi ka tahükümüdene.

Tumma na eere no

12 A kede kara tagürünü Artimas küdü alla Tikikos, areere nööꞌdö kede keere ka Niköpölis, kudumma eede ka asaasa tiidi feele kanna. 13 Amünügü Zinas koꞌdo ya tatalaana ma serïye ya nja Apölös meene kindinaana oona kuꞌbu ma tunggeene amang ka nïïmö könö tafa titaalo kene. 14 Fa ka kadu tanno aja ma kaniisa no kalaadene ka linggo tanno aꞌdiila no, amang kene töꞌdö ana eema tiya asaasadene ya, kafa taneene kada dhunu ka oona.

15 Kadu na aneene nja aꞌa no, kööjülü oꞌo nyeꞌdꞌde kungngo. Ööjülü kadu ma kaniisa naaja na asaasa ungngo no.

Fa ka türü tanno Masala ka aneene nja aaga ïnꞌdïlï.

Filimon

Waraga ya Bölis ma tunggu co

Filimon

Tafaꞌda tumma

Bölis ya tafïïnï ya aganna ka pabuusu ya, yiini ka tarigiri waraga ya. Filimon aga ömöꞌdï ma kaniisa ya ana almaala dhabbu ya, a tasaga tiya iini Önisimös ka arünö ya. Iꞌi amma ka Yasu akinyi linggo a Bölis. A Bölis tuurugu Önisimös co Filimon a waraga tiya, iki iini aꞌda afa kini. Ka serïye ma Rööma iki aꞌda, ömöꞌdï tiidi tasaga yiini kini ka tarünö. A Bölis tiki a Filimon aꞌda amma ka tasaga tiya iini kada ömöꞌdï ma kaniisa kada örre tiya iini.

1

Tööjülü

1 Waraga ya öꞌdö ndama aꞌa na Bölis no, ömöꞌdï yungngo ka pabuusu ka üüdü ma ya Yasu Almasiihi ya nja örre ma angnga Timosaws, ungngo takunggu co oꞌo Filimon ömöꞌdï ma linggo yïïdï nja tataꞌdiila ma ungngo. 2 Nunggu co ïnye tammo aja Abafiya nunggu co nja Arkibus teefe ma angnga ya alinggo nja angnga nunggu co kaniisa tammo küdü ka ꞌdï mo.

3 Aaga aneene a türü tanno Masala Pupa yaaja a taꞌdiila miini nja Uugaara Yasu Almasiihi.

Tasaasa na Filimon nja tamma ka Masala

4 Filimon, üürü eede ka tafara ka Masala nagïïgï aꞌa eere yüüdü namana taꞌdiila a Masala 5 kudumma aꞌa ka taföönyö aꞌda oꞌo namma ka Uugaara Yasu nja tasaasa kadu ma kaniisa nyeꞌdꞌde kungngo. 6 Afa müüdü ka tosso ka tamma ka Masala nja kadu töccö, ara aꞌa tafara ka Masala amang kene töꞌdö tussu baraka nyeꞌdꞌde ya Almasiihi ka anangnga angnga ya. 7 Kaꞌdiila oona eede ka tasaasa tanno üüdü no küdü ka anangnga kadu ma kaniisa ka tadhodho ka nanggeedi.

Teema tumma ma Önisimös

8 Nggeege ara aꞌa takuru rüsü ana Almasiihi kada örre tiya üüdü niki oꞌo aꞌda nüünï nïïmö yüüdü ka tüünï ada aꞌa ya. 9 A kudumma eede ka asaasa oꞌo, yungngo eede ka tirina oꞌo, aꞌa na Bölis no kada dharu kungngo, nanna ka pabuusu kudumma Yasu Almasiihi. 10 Aꞌa nasaasa oꞌo aꞌda namma ka Önisimös ka üüdü miini, kudumma iini ka taganna ka pabuusu nja aꞌa afa ꞌbiiꞌbala yeede. 11 Ka dhidha taalo aꞌdiila nja oꞌo, a ꞌbïtïngngö anda ꞌdiila nja oꞌo nja aꞌa afeꞌde.

12 Ara aꞌa tapadaga iꞌi co oꞌo yeede ka asaasa iꞌi ana eedi. 13 Nasaasa aꞌa tafa kini akarna ka ꞌbuugu tiya üüdü ütü kita nja aꞌa akinyi linggo aꞌa eede ka tanna ka pabuusu, kudumma tumma ma Masala. 14 Taalo aꞌa nasaasa taꞌbunu oꞌo kide, nasaasa aꞌa oꞌo nalinggo ndama eedi tiya üüdü, aꞌa taalo nara tüünï nïïmö aꞌda nitaalo oꞌo namma kide. 15 Afeene afa ma Önisimös ka tunggeene üdü ka ꞌdï agünü idhilli amang kini tapadaga küdü ka ꞌdï turi. 16 A ndama uuru tanno taalo ara ta tasaga afeꞌde, lakiini agiiꞌbi ta tasaga, anda teefe ma aꞌa dhorro, a küdü agiiꞌbi ta tasaga anda örre küdü tanögöre ma Uugaara.

17 Üürü nümmü oꞌo aꞌa kada örre tiya üüdü ka Masala kidha ya, amma kini afa müüdü ka tamma kede kungngo. 18 Üürü iꞌi agüünï tatoroko ana oꞌo, üürü nasaasa oꞌo kömüsü kini ka oona ya, asaasa kede ara aꞌa ka anangnga oꞌo. 19 Aꞌa na Bölis, narigiri aꞌa tumma no a nïïsö ma aꞌa, ara aꞌa tanangnga eema ya oꞌo. Taalo aꞌa nara tütü ka kömüsü tammo eede küdü ka oona, kudumma eede ka tanangnga oꞌo kada ömöꞌdï ma Almasiihi. 20 Örre eede, üünï taꞌdiila ana aꞌa ka Uugaara kidha, ꞌbaga eedi yeede ka Almasiihi kidha.

21 Nussu aꞌa aꞌda ara oꞌo talinggo tumma neede ka tirina oꞌo no, nütü ka tussu aꞌda ara oꞌo talinggo eege ka tagiiꞌbi neede ka tirina oꞌo no. 22 Indinaana ꞌbuugu ma füngngö eede kuꞌbu, kudumma eede ka tïndhïgï aꞌda Masala mara tamma ka tafara tanno ada kono mo, mapadaga aꞌa kada kanna.

Tööjülü na eere no

23 Abafaraas yungngo ka pabuusu nja aꞌa kudumma Yasu Almasiihi ya ööjülü aaga. 24 Nja Murkus nja Arestarkos nja Dimas nja Lüüka no alinggo nja aꞌa no. 25 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu Almasiihi ka neene nja aaga ïnꞌdïlï kungngo.

Ebraniin

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Waraga ma co

Ebraniin

Tafaꞌda tumma

Tatalaana yungngo agarigiri co kadu ma kaniisa tanno Yahüüdü no. Iꞌi uuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kütü ka takïdhö ka tamma tanno eene ka uuru ma kadu kadalinggo eege.

Waraga ya ala angnga aꞌda Yasu iꞌi ya ꞌBiiꞌbala ma Masala. Iꞌi ana türü adagiiꞌbi kadhangga na Yahüüdü ka tamma kene no, iꞌi aguꞌdaana dhorro adagiiꞌbi naganeꞌbi ma ꞌbilli, aguꞌdaana dhorro adagiiꞌbi Müüsa, ya anangnga serïye ya Masala a Yahüüdü ya. Iꞌi aguꞌdaana dhorro adagiiꞌbi kaꞌboge ma Yahüüdü, kudumma iini taalo agüünï nïïmö ya toroko ya. Iꞌi ümmünü eyi yiini kada nïïmö ma tïrrï ma tagala tatoroko na kadu nyeꞌdꞌde ka naguuru nyeꞌdꞌde. A tatalaana afünügü nagiide koꞌdo nja iiya ma ꞌbüdhülü na aganeene a tamma no. Iꞌi adirina eema a kadu ma kaniisa aꞌda eege tütü ka tamma ka Masala taalo kama tüürü ma eema tiya Yasu ka talinggo ya.

1

Tumma na Masala nja ꞌBiiꞌbala tiya oono

1 ꞌBilli Masala magürünü naganeꞌbi kadageema nja kafaafa ma angnga a naguuru nja nafïïnï kada tonggoonyo. 2 Lakiini ka naguuru tanno eere no, mageema nja angnga a ꞌBiiꞌbala tiya oono, ya ara takarna ka eema nyeꞌdꞌde yoono ka tadina ꞌbüdhülü ana iꞌi ya. 3 ꞌBiiꞌbala iꞌi ya töyeene ma tïdhïndhï ma Masala iꞌi ya koronggore ma taneene tanno oono afa ka eema nyeꞌdꞌde a türü ma tumma tanno iini, a kini ka ndagala tatoroko naaja emmi ka nïïsö ma kuri ma tïdhïndhï ma Masala ka ꞌdotomboꞌdo. 4 Nggeege iꞌi ïdhïndhï adagiiꞌbi kadhangga kudumma iini ka aꞌduga eere adagiiꞌbi nagareene neene.

5 Taalo Masala miki a tadhangga töccö,

“Oꞌo no ꞌBiiꞌbala tiya eede,

aꞌa nageene oꞌo ka uuru tanno.”*

Miki afeꞌde,

“Ara ta Pupa tiya iini

ata ꞌbiiꞌbala tiya eede.”*

6 Ka Masala ka agürünü ꞌBiiꞌbala yoono ya dhidha ya ka ꞌbüdhülü ya, miki aꞌda,

“A kadhangga ma Masala tüürü kini kidha.”

7 A Masala meema tumma ma kadhangga miki,

“Marüꞌbü kadhangga kada tanya,

a kadu ma linggo noono ka nagonggoꞌdo ma ïssï.”*

8 Lakiini kudumma ma ꞌBiiꞌbala miki,

“Ka Masala, tauugaara nüüdü kara tütü turi taꞌbilli,

a kuufi ma tauugaara ta tiya üüdü dhorro turi.

9 Nasaasa oꞌo tumma no dhorro nanu ka tanno atoroko no,

yungngo a Masala, Masala müüdü ka tagesse oꞌo

masiri uuꞌba üdü ka üüdü ma dhodho masa ka titaalo manangnga a kijöögö.”*

10 Miki afeꞌde,

“Ka Uugaara, narüꞌbü ꞌbüdhülü ka dhidha,

narüꞌbü oꞌo ꞌdotomboꞌdo ana iisine ma oꞌo.

11 Eege kara tamanyaga, ara oꞌo ka tütü,

kara toorodo afa tenꞌdi.

12 Ara oꞌo taꞌdukunjaana eege koꞌdo

afa tenꞌdi ka temꞌbele,

lakiini oꞌo naganuuru nüüdü taalo kara titaalo.”*

13 Taalo Masala miki a kadhangga,

“Emmi kede ka nïïsö ma kuri kita,

ara aꞌa tanangnga diidi yüüdü küdü

ka uune nasiri kene.”*?

14 Kadhangga eege ka nagoronggore tanno linggo ada Masala, na oono ka kürünü eege kööꞌdö takarna ka toolonadene?

2

Aaga adïnö koꞌdo

1 Ïkïrï angnga kara tagümmü talaana na ꞌdiila naaja ka taföönyö no ïïꞌdï angnga tagaama. 2 Üürü tumma na kadhangga ka tageema no katiminꞌda ya, ömöꞌdï ya asilli tumma no anu kide ya, ara taluna tapusu adene miini ka teyi. 3 Ara angnga tarünö nya aja ka tagüünï töꞌbö a toolonadene tanno ïdhïndhï? Na Uugaara ka tatiraana ana oona miini ka dhidha, a kadu na föönyö no kiki angnga aꞌda katiminꞌda. 4 A Masala tamma ka tumma tanno eene ana eema keefe yoono ka tagalinggo ya nyeꞌdꞌde a türü ka tatonggoonyo ana eema tiya oono ka amana a kadu a Koronggore tiya Insili ya.

Yasu afeene nja nagöre tanno iini

5 Taalo Masala manangnga kadhangga kada naguugaara ma ꞌbüdhülü tiya ara töꞌdö, yïïdï ka tageema miini ya. 6 Afa ma sorne ka tiki aꞌda,

“Ömöꞌdï aꞌda minna nagïïgï tumma miini?

Tadüꞌdꞌdü aꞌda minna na oꞌo tafa kini?

7 Nagalinggo oꞌo iꞌi ka idhilli ka taꞌbuugu ka kadhangga keere,

nanangnga ndalembö iini nja tïdhïndhï,

8 nanangnga eema ïnꞌdïlï kini ka uune.”*

Iki aꞌda Masala manangnga iꞌi ka tauugaara ma eema ïnꞌdïlï eema nyeꞌdꞌde kungngo iini, lakiini taalo angnga kiji tadüꞌdꞌdü ka tauugaara ma eema nyeꞌdꞌde ꞌbïtïngngö. 9 Lakiini kiji ungngo Yasu ömöꞌdï ya agalinggo adene idhilli ka taꞌbuugu ma kadhangga ya, amang kini a türü ma Masala ara teyi ka üüdü ma kadu nyeꞌdꞌde kiji ungngo iꞌi a türü a tïdhïndhï, kudumma iini ka teyi a tadhügürü.

10 Tumma dhorro Masala oogo mungngo marüꞌbü eema ïnꞌdïlï ma tïdhïndhï tanno oono, kono ka anangnga Yasu ka tinsili ka dhügürü, töꞌdö ana laala kadhabbu ka toolonadene nyeꞌdꞌde. 11 Iꞌi amana kadu ka tinsili ka tatoroko tanno neene iꞌi nja kadu tanno insili no nyeꞌdꞌde, pupa yeene unggodho. Yungngo Yasu ka taalo ana modolo ma tümmünü eege aꞌda nagöre. 12 Iki,

“Ara aꞌa teema nja nagöre tanno eede ana eere tiya üüdü

nawe tüüsü ka kaniisa.”*

13 Iki afeꞌde,

“Ara aꞌa tümmünü eyi yeede a Masala.”*

Afada iki afeꞌde,

“Aꞌa nungngo kita nja laala tiya Masala ka anangnga aꞌa ya.”*

14 Aga laala katosso ka tuuꞌda nja erïïdö, a Yasu osso kide nja eene afeene afa eege amang ka inde tanno iini tiidi Ebliisi ya ana türü ma inde. 15 Oolona kadu no ka kasaga, eene kariꞌba inde ya. 16 Taalo iꞌi öꞌdö toolona kadhangga, lakiini iꞌi öꞌdö toolona laala ya Abrahiim. 17 Nggeege ïkïrï kara tafeene nja nagöre tanno iini ka eema ïnꞌdïlï, amang kini tana ꞌbangnga ada uugaara ma kaꞌboge ya adho ka fïïnï ka linggo na Masala, amang kini taagala tatoroko na kadu. 18 Kudumma iini ana oona miini adhügürü adakaꞌbꞌbadene amang kini toolona kadu na aꞌbꞌbadene no.

3

Yasu agiiꞌbi Müüsa

1 Nggeege nagöre eede na ma kaniisa no insili no na osso ka tümmüneene ma ꞌdotomboꞌdo, aaga ïïrï Yasu ya tafïïnï ma tamma tanno aja uugaara ma kaꞌboge yaaja ka tamma kini ya. 2 Iꞌi ümmü tumma na ömöꞌdï tiya agesse iꞌi ya, afa ma Müüsa ka tagümmü tumma ma Masala ka ꞌdï ma Masala nyeꞌdꞌde kungngo. 3 Yasu iꞌi yungngo ïdhïndhï adagiiꞌbi Müüsa afa ma tatürüꞌböönö ka tïdhïndhï adagiiꞌbi ꞌdï ka eyi tiya iini. 4 Ömöꞌdï ya arüꞌbü ꞌdï ya inggide, lakiini Masala oogo mungngo marüꞌbü eema ïnꞌdïlï. 5 A Müüsa agaꞌdiila ka ꞌdï ma Masala nyeꞌdꞌde kada ömöꞌdï ma linggo eema tumma na ara teemadene ka naguuru tanno töꞌdö no. 6 Lakiini Almasiihi kada ꞌBiiꞌbala ya aꞌdiila ya ka ꞌdï ma Masala. Angnga ka ꞌdï tiya iini, üürü kafa angnga taalo kariꞌba angnga ma tafa ka eema tiya aja ka tïndhïgï iꞌi ya.

Aaga adïnö ma kadu na taalo kamma no

7 Afa ma Koronggore tiya Insili ya ka tiki,

“Uuru no kada kara taföönyö ꞌbugeyi ya Masala ya,

8 aaga fa tasilli tumma miini

afa tiya maaga ka tagüünï ka uuru ma taꞌbꞌbadene ka dhïïle ya kungngo.

9 Kita a kafaafa ma aaga ka takaꞌbꞌba kagawwa aꞌa ka eedi kiji linggo neede nja eene a nagürüünü kukumu kadu keera.

10 Iꞌi yungngo eede ka tagorooꞌbo nja sere tiya niki aꞌda,

‘Nanggeedi neene turi kungngo kaama,

taalo kussu nafïïnï yeede.’

11 Aꞌa naküdöönö ka tagorooꞌbo tanno eede,

‘Eege taalo kara co ka talïngnge tanno eede.’ ”*

12 Nagöre eede, aaga adïnö koꞌdo, ömöꞌdï könö ana kada afa tana eedi ya toroko ya, amma ka Masala apadaga oona keere ka Masala tammo efe ka ꞌdï mo. 13 Adha ya, aaga fünügünja koꞌdo ꞌbucca kudumma tumma ma uuru kungngo ka sorne ïïꞌdï tatoroko tïïsïnï ömöꞌdï öccö ana kada asilli eema. 14 Angnga ka unggodho nja Almasiihi kaja kara tagümmü ajeene dhorro taꞌbilli ataꞌdiila tanno aganna kaja ka dhidha no. 15 Sorne ma Masala iki,

“Uuru no, kada ka taföönyö ꞌbugeyi ya Masala,

aaga fa tasilli eema afa maada ka tagasilli tumma na Masala kungngo.”*

16 Kadu öccö eege kungngo kakaanu ka tumma? Taalo kadu no nyeꞌdꞌde na Müüsa ka ööꞌdö ana eege ndama Misiri no? 17 Kamada eege kungngo a Masala ka tagorooꞌbo ada kene a nagürüünü kukumu kadu keera no? Nja kadu tanno agüünï tatoroko no kaꞌdïnggö kaaya ka dhïïle. 18 Kamada eege kungngo a Masala ka taküdöönö aꞌda taalo kara co ka talïngnge tanno oono? Taalo kadu na silli tumma noono no? 19 Kiji angnga eege taalo kambaanya co, kudumma eene kitaalo kamma.

4

Uuru ma Saꞌbidi uuru ma talïngnge

1 ꞌBïtïngngö Masala mafaꞌda fïïnï co ꞌdï tiya oono angnga ka tadïnö koꞌdo ïïꞌdï ömöꞌdï könö tïïrï eyi yiini ka tütü ka teene. 2 Kaföönyö angnga tumma na ꞌdiila no afa meene ka taföönyö kungngo, lakiini eege taalo kümmü nïïmö ka tumma tanno eene ka taföönyö no, kudumma eene taalo kamma kide. 3 A ꞌbïtïngngö angnga na amma no, ara angnga co talïngnge ma Masala, kudumma oono ka tiki,

“Naküdöönö aꞌa a tagorooꞌbo ꞌdo

‘Taalo kara co talïngnge tanno eede.’ ”*

Aꞌda asa linggo no tagalinggo adene ada jiddi ma uuru ma ꞌbüdhülü ka tarüꞌbü adene, 4 kudumma oono ka tiki ka sorne ka tumma uuru tanno ïïdümmü kafünü eera no, “A Masala talïngnge ka linggo tanno oono nyeꞌdꞌde kungngo ka uuru tanno ïïdümmü kafünü eera no.”* 5 Miki afeꞌde, “Taalo kara co ka talïngnge tiya eede.”

6 Üürü kadu na föönyö tumma na ꞌdiila no ka dhidha asa kitaalo kinynyo ka talïngnge ma Masala kudumma eene ka silli eema, a kadu könö kinggide kara co ka talïngnge tanno miini no. 7 Yungngo Masala ka kusu uuru kide ana eere aꞌda uuru no, afa moono ka teema ana onggoꞌdo tammo Dawud ꞌbilli miki,

“Kada ka föönyö ꞌbugeyi ya Masala ka uuru tanno ya,

aaga tafa tasilli tumma iini.”*

8 Ka Yashu kara takunggu eege ka talïngnge, taalo Masala mageema tumma ma uuru könö afeꞌde. 9 Lakiini öreene uuru ma Saꞌbidi talïngnge na kadu tanno Masala. 10 Kudumma ömöꞌdï tiya inynyo ka talïngnge ma Masala ya, ara talïngnge ndama linggo tanno iini afa ma Masala ka lïngnge ka linggo tanno oono kungngo. 11 Kada kardha kuꞌbu amang kaja co ka talïngnge tanno miini no, ïïꞌdï ömöꞌdï öccö taꞌdïnggö ma tuurna fïïnï yeene keere ma tasilli eema.

12 Tumma na Masala ka tïnö ka linggo, kana kuri kadagiiꞌbi kuluꞌba ma ana naꞌdugugini keera mo, ara teedhe kadara co taꞌbuugu tiya tuuꞌda nja koronggore, nja tuuꞌda agillö nyeꞌdꞌde, nja ꞌdongnge nja kuꞌbuuni, ümmü tumma ma üüdü nja tumma ma eedi. 13 Taalo nïïmö mitaalo ussudene ka Masala kidha, eema nyeꞌdꞌde ijidene kada ꞌdöngngönyö kono ka ïïye, ara angnga tagööꞌdö kono kidha.

Yasu ya taꞌboge tiya dhabbu ya

14 Nggeege kada kümmü tumma ma Yasu ꞌBiiꞌbala ya Masala ya dhorro ya, iꞌi ya Uugaara ma Kaꞌboge ya ïdhïndhï ya, ataꞌda aco ꞌdotomboꞌdo. 15 Kudumma uugaara ma kaꞌboge yaaja taalo agiꞌdi ma tana ꞌbangnga ma angnga ka tagiꞌdi tanno aja, iꞌi akaꞌbꞌbadene afa angnga. Taꞌbꞌbaana ïnꞌdïlï illi iꞌi taalo agüünï tatoroko. 16 Fa kaja angnga caago a kööyö ma türü a tamma dhorro, amang kaja taduna ꞌbangnga nja türü, akinyi angnga kaja kara tasaasa.

5

1 Kudumma uugaara ma kaꞌboge agonadene ndama kadu tanno iini ümmünüdene ma talinggo ada linggo ma Masala eene miini ka tïrrï ma tafaana ma tatoroko ka kadu ka oona iini. 2 Iꞌi ambaanya tana ꞌbangnga ma nagaaga nja kadu tanno aama no, kudumma iini ka eyi tiya iini agiꞌdi. 3 Nggeege iꞌi ya ama tïrrï tatoroko ma eyi tiya iini nja tatoroko tanno kadu.

4 Taalo ömöꞌdï ma tümmünü eyi yiini kada uugaara ma kaꞌboge, illi a Masala ka tümmünü iꞌi iini afa moono ka tagümmünü Harüün kungngo. 5 Almasiihi afeꞌde taalo afünügü eyi yiini koꞌdo aꞌda amang kini ta uugaara ma kaꞌboge, lakiini Masala miki iini,

“Oꞌo na ꞌBiiꞌbala tiya eede

nageene aꞌa oꞌo ka uuru tanno.”*

6 Afada miki ka ꞌbuugu töccö afeꞌde,

“Oꞌo na taꞌboge taꞌbilli

ma taꞌduga ꞌbuugu ya Maliksadik.”*

7 Ka naguuru tanno Yasu ka takaleefe ka ꞌbüdhülü afara ka Masala a tumma koꞌdꞌdo nja ꞌbïïdï ma ïïye co ömöꞌdï tiya ara tambaanya toolona iꞌi ka inde, ada aföönyö kudumma tamma tanno iini nja tümmünü eyi iini. 8 Aꞌda iꞌi aga ꞌbiiꞌbala agalaadene ka taföönyö eema ndama kita iini ka tadhügürü ya. 9 Kini kara tasere adhabbu ïkïrï anda nduguli ma toolona taꞌbilli ma kadu tanno aföönyö tumma niini no. 10 Kudumma Masala ma kümmünü iꞌi aꞌda a ta uugaara ma kaꞌboge akarna ka ꞌbuugu tiya Maliksadik.

Aaga fa tanu ka tumma ma Masala

11 Tumma kadhabbu eede ka asaasa teema eege, lakiini kiideene tasaana kuꞌbu miini, kudumma ada ka titaalo kaföönyö eema areere. 12 Tumma dhorro, taꞌbïtïngngö aaga ta katalaana, kasaasa aaga ömöꞌdï alaana aaga ka tumma ma timinꞌda na Masala na dhidha no afeꞌde. Kasaasa aaga siiga taalo kuri ya kidhö ya. 13 Ömöꞌdï ya aleefe tooye siiga ya, iꞌi aleefe tidhilli taalo ussu eema ya aꞌdiila ya. 14 Lakiini kuri ya kïdhö ya, ama kadu tanno ïïfï no, na agalaadene kussu nïïmö ya aꞌdiila ya nja tiya toroko ya.

6

1 Nggeege kada kasisigi co aadha ka talaana ma Almasiihi ma taꞌdara, nggeege fa ka talaana tanno dhidha ma Almasiihi ara kico kada ömöꞌdï dhorro. Ungngo tafa tamana kadese ma taadha ka linggo tanno ma inde no afeꞌde nja tamma ka Masala, 2 talaana ma tambeese nja tümmünü iisine ka kadu ka nanggüüdü nja tafïkïꞌdö ka inde nja tapusu adene taꞌbilli. 3 Iꞌi yungngo aja kara tagalinggo a Masala ara tamma kide.

4 A tiideene a kadu na kanna ka töyeene ta unggodho, kagolo eema ma ꞌdotomboꞌdo ya aꞌdiila ya, kussu ka Koronggore tiya Insili ya, 5 kagolo tumma nja Masala na ꞌdiila no nja eema ma türü ma ürüünü tiya ara töꞌdö no, 6 Kassa ka taadha ka tumma ma Masala, a tafada ma tapadaga eege ka tamma aꞌda kaadha ka tatoroko, kiideene ꞌdo kudumma eene ka bünnü ꞌBiiꞌbala ma Masala ka saliiꞌbi teera kanangnga modolo iini ka oona.

7 ꞌBüdhülü ïnꞌdïlï a kooye ꞌbïïdï ma tomboꞌdo ka tede ada kide ꞌbucca, a naafa tafüꞌdöönö kide kaꞌdiila ma kadu tanno adïnïïgï no ka üüdü meene kaꞌduga baraka ma Masala. 8 Lakiini ꞌbüdhülü kara teene ïmmï nja ooyo tiya atoroko ya, ara linggi ma Masala tümmü iꞌi üpünja ka ïssï a tonyoko.

9 Keema ungngo tumma no, kateefe ma aꞌa, aꞌda kussu ungngo aꞌda eema ya aꞌdiila ungngo ada ara tanangnga aaga ka toolonadene. 10 Masala taalo müünï ada kadu kuꞌbu taalo mara tüürü ma eema tiya ada ka tagalinggo ya nja tasaasa tanno ada kaala oono ka eema tiya kamana a kadu tanno oono, aaga taleefe talinggo ada eene. 11 Lakiini ungngo kasaasa aꞌda aaga tütü ka linggo tanno miini no nggeege turi amang ka eema tiya ada ka tïndhïgï ya tananja aaga ya a timinꞌda. 12 Taalo ungngo kasaasa aꞌda aaga tadhunu, lakiini aaga tafeene nja kadu tanno amma ka Masala kidhi oona kuꞌbu kaduna nïïmö ya Masala ka tiki eene ya.

Tumma na Masala ka timinꞌda

13 Ka Masala ka tageema nja Abrahiim maküdöönö ka eyi tiya oono aꞌda taalo ömöꞌdï ma tagiiꞌbi eyi tiya iini aküdöönö ana eere tiya oono. 14 Miki iini aꞌda, “Tumma dhorro ara aꞌa tanangnga baraka oꞌo nanangnga laala oꞌo dhabbu.”* 15 Yungngo Abrahiim ka takidhi oona kuꞌbu aluna nïïmö ya Masala ka tadirina iini ya.

16 Kadu kaküdöönö ana ömöꞌdï tiya adhabbu eene, a taküdöönö tümmünü nïïmö ya ageemadene kindinaana kuꞌbu kaadha ka taꞌdigineene. 17 Kudumma Masala masaasa tanangnga nafïïnï ma taneene tanno oono ka tussu adene ka kadu tanno ara takarna ka tumma tanno oono ka tatiraana no, oogo ma tiraana a taküdöönö. 18 Masala magüünï tumma no, ma eema inggide eera taalo ara tatenggere, iideene ꞌdo a Masala ka tatoroko iꞌi yungngo aja katümmü tïndhïgï na ananja angnga no, tafünügü angnga koꞌdo. 19 Tïndhïgï no kungngo aja afa nïïmö tiya afa kaja ka koronggore ka takïdhö afa kaja aco a taneene keere ma tenꞌdi. 20 Yasu inynyo kanna kaja kidha ka üüdü ma angnga anda uugaara ma kaꞌboge taꞌbilli ka ꞌbuugu ya Maliksadik.

7

Maliksadik ya taꞌboge ya

1 A Maliksadik ya aga uugaara ma Salim taꞌboge ma Masala tammo dhabbu mo. Maliksadik akoreene nja Abrahiim kini ka ndafada ka koroꞌbo tiya iini nja naguugaara ya, anangnga baraka iini. 2 Abrahiim agona unggodho ndama eema yiini ya adaꞌbaaga ya, eere yiini ya dhidha ya, iꞌi ya “Uugaara ma taꞌdiila,” afeꞌde “Uugaara ma Salim” iki aꞌda, “Uugaara ma tööjülü.” 3 Taalo pupa iini a nïïmö titaalo kini a kadaada titaalo kini, taalo ageenedene, taalo a teyi, lakiini iꞌi afeene nja ꞌBiiꞌbala ma Masala ara tütü kada taꞌboge taꞌbilli.

4 Aaga iji tïdhïndhï niini, salla faafa ma angnga Abrahiim anangnga faana ma ꞌdakeyi ma almaala tiya iini kuꞌbu ndama eema ma koroꞌbo. 5 Lakiini kaꞌboge na laala tiya Laawi no, serïye iki aꞌda kama eema ka kadu na nagöre tanno eene no ꞌdakeyi, kudumma eene kada laala tiya Abrahiim. 6 Lakiini Maliksadik taalo ꞌbiiꞌbala ya Laawi, lakiini iꞌi agona eema ya adaꞌbaaga ka Abrahiim anangnga baraka iini, iꞌi ya Masala ka timiꞌdi tumma nja iini ya. 7 Taalo nïïmö ya toroko kide ma ömöꞌdï tiya adhabbu ya ka anangnga baraka a tiya idhilli ya. 8 Katamana eema tiya adaꞌbaaga ya, ya kaꞌboge a kadu na aaya no eege kungngo kamaana. Lakiini ömöꞌdï ya aꞌduga ya ïkïrï ka tussu adene aꞌda iꞌi ya efe ka ꞌdï. 9 Ara angnga tiki aꞌda, Laawi ka eyi tiya iini ama eema ya adaꞌbaaga, anangnga kuꞌbu ka nïïsö tanno Abrahiim. 10 Kudumma iini ka takaleefe ka Abrahiim ka sikiri ka uuru tanno Maliksadik ka toreene nja iini no.

Yasu afeene afa Maliksadik

11 Üürü tadho ka fïïnï kalinggo adene a tataꞌboge na Laawi aꞌda iꞌi yungngo ama serïye ya kadu kaꞌduga, taalo angnga kasaasa taꞌboge ka ööꞌdö ma taꞌduga ꞌbuugu ya Maliksadik taalo ya Harüün. 12 Üürü katenggere tataꞌboge, ara serïye tatenggere tekere. 13 Ömöꞌdï ya kadu ka teema tumma miini ya, ama siliga töccö, taalo ömöꞌdï anna ka siliga tiya iini agalinggo ta taꞌboge. 14 Kussu angnga aꞌda Uugaara yaaja öꞌdö ndama siliga tiya iini ya Yahüüsa, Müüsa taalo adiri tumma ma kadu tanno, kini ka keema tumma ma kaꞌboge. 15 A tumma nïïdï ka tirina no kussu adene dhorro, üürü taꞌboge könö abbü ꞌdala afa Maliksadik. 16 Ömöꞌdï ya ümmü adene kada taꞌboge taalo ndama tumma na nakömöꞌdï nja kadaada, lakiini a türü ma tefe ka ꞌdï na taalo kara titaalo no. 17 Sorne eema tumma miini iki,

“Oꞌo no taꞌboge taꞌbilli

ka ꞌbuugu ya Maliksadik.”*

18 Tumma ma ꞌbilli no kara co keere, kudumma eene ka tagiꞌdi, taalo öꞌdö keere a nïïmö. 19 Kudumma serïye tiya Müüsa taalo atïïmö linggo dhorro, yungngo tïndhïgï na ꞌdiila no anangnga kadu ka kete ka Masala ana eege. 20 Taalo kagalinggo adene aꞌda kitaalo ka taküdöönö kide, a könö taga kaꞌboge aꞌda taalo kaküdöönö. 21 Lakiini Yasu akodhodene ada taꞌboge a taküdöönö ma Masala miki,

“Uugaara aküdöönö

taalo tagussu kide,

‘Oꞌo na taꞌboge taꞌbilli.’ ”*

22 Kudumma ma taküdöönö ya, Yasu iꞌi yungngo anda tamaana ma timiꞌdi tumma, adagiiꞌbi timiꞌdi tumma na dhidha no.

23 Kaꞌboge na miini no kadhabbu, kudumma inde taalo kafa kene kafe ka ꞌdï. 24 Lakiini Yasu ya ara tütü ka ꞌdï taꞌbilli ya, tataꞌboge miini taalo kara titaalo. 25 Iꞌi ꞌbïtïngngö nja angnga ꞌbucca kungngo, ara toolona kadu na icci ka Masala ana eere tiya iini no, kudumma iini kefe ka ꞌdï taꞌbilli, miini tageema nja Masala kudumma eene.

26 Yasu iꞌi ya uugaara ma kaꞌboge ya aꞌdiila nja angnga ya iꞌi ya insili, taalo nïïmö ya toroko ya kini, taalo osso ka nïïmö nja kadu tanno oroko no, aꞌdiniga co fïïnï ma ndanaaya ma ꞌdotomboꞌdo. 27 Taalo afeene nja kaꞌboge töccö taalo ama tara eema ma tïrrï ꞌbucca kungngo ma tagala tatoroko niini ka dhidha, assa ka tagala tatoroko na kadu ïnꞌdïlï, iꞌi akïrrï ma tatoroko tanno eene ta unggodho, ma kadu nyeꞌdꞌde kini ka tümmü eyi yiini ka inde. 28 A serïye ya Müüsa anangnga kadu na kiꞌdi kada naguugaara ma kaꞌboge, lakiini taküdöönö tumma na Masala köꞌdö keere a serïye, tanangnga ꞌBiiꞌbala ya insili ya taꞌbilli ya kide.

8

Uugaara ma kaꞌboge ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö

1 Lakiini üüdü ma tumma tanno ïïdï ka teema no aꞌda uugaara ma kaꞌboge ungngo ïïdï, ya emmi ka nïïsö ma kuri ma kööyö ma tïdhïndhï ka ꞌdotomboꞌdo, 2 ya alinggo ka ꞌbuugu tiya insili nja tiya dhorro, ya Uugaara ka tarüꞌböönö ya aꞌda taalo ömöꞌdï iꞌi yungngo arüꞌböönö.

3 Uugaara ma kaꞌboge öꞌdö ma tïrrï, ïkïrï angnga ka tiki aꞌda, uugaara ma kaꞌboge yaaja ara töꞌdö a nïïmö ma tïrrï iini. 4 Ka Yasu kara taganna ka ꞌbüdhülü ya, taalo ara taga taꞌboge, kudumma kadu kinggide kara tïrrï afa ma serïye ka tiki kungngo. 5 Kadu na kalinggo ka ꞌbuugu tiya insili ya kafeene afa koronggore nja tallappa tiya ka ꞌdotomboꞌdo ya, ka Müüsa ka asaasa tüüfü fangga, a Masala töꞌdö kini miki iini, “Ijöögö, alinggo eema nyeꞌdꞌde afa ma tiya eede kala oꞌo ka ꞌdikinya ya kungngo.”* 6 Lakiini linggo ma tataꞌboge kananja Yasu ka ïdhïndhï a tanno eene, kudumma timiꞌdi tumma na ka söödö no nja kadu tanno kagiiꞌbi timiꞌdi tumma na dhidha no, agalinggo adene ka timiꞌdi tumma tanno aꞌdiila no.

7 Üürü timiꞌdi tumma na dhidha no ka kaꞌdiila ꞌdee, taalo kara tagalinggo timiꞌdi tumma könö. 8 Lakiini Masala maluna hetti ka kadu miki aꞌda,

“Uuru kinggide kara töꞌdö, Uugaara ka tiki,

ara aꞌa sa kimiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö

nja ꞌdï tiya Israyil nja ꞌdï tiya Yahüüsa.

9 Taalo afa timiꞌdi tumma neede nja kafaafa meene

ka uuru tanno eede ka tümmü eege ka nïïsö

nunggu eege kürö ndama ꞌbüdhülü ma Misiri,

kudumma eene taalo kütü ka timiꞌdi tumma tanno eede,

yungngo eede kafa kene,

aꞌa na Uugaara na tiri tumma no.

10 Timiꞌdi tumma neede ka tüünï nja laala ma Israyil

ka naguuru tanno ara töꞌdö no, Uugaara iki.

Ara aꞌa tanangnga serïye yeede kene ka nanggüüdü

narigiri ada kene ka nanggeedi neene.

Na ta Masala tammo eene

ka ta kadu tanno eede.

11 Taalo ömöꞌdï ana kene ara talaana kadu na kete kini

no alla örre yiini tiki iini, ‘Ussu Uugaara,’

kudumma eene kassa ka tussu aꞌa nyeꞌdꞌde

ndama ömöꞌdï tiya idhilli ya nja tiya adhabbu ya.

12 Ara aꞌa taꞌduga tatoroko eene ka oona

nitaalo nara tagïïgï tamꞌbaga neene afeꞌde.”*

13 Tumma na Masala ka timiꞌdi tumma na issi no manangnga timiꞌdi tumma na dhidha no ka tilli a nïïmö ya illi ya ya ara tamanyaga.

9

Tafara ka Masala ka fangga ma ꞌbüdhülü

1 A ꞌbïtïngngö tafiꞌdi tumma na dhidha no kaganna fïïnï ma tümmü Masala nja fangga ma ꞌbüdhülü afeꞌde. 2 Fangga magüfününja ka la tiya oono ya dhidha ya, ya koyo ma lamba ka tanna kide mo, tarabeesa nja miteene ma tïrrï, iꞌi yungngo ana eere aꞌda ꞌbuugu tiya Insili ya. 3 Aga kanna keere ma tenꞌdi tiya eera ya, la yeene ka tümmüneene aꞌda ꞌbuugu ya Insili dhindho ya. 4 Füꞌdeene ma dahaba ka tadhïïgö kondho kide mo, nja sandü ma timiꞌdi tumma ma taküdhü ana dahaba koona nyeꞌdꞌde. Sandü ma timiꞌdi tumma mana alman nja kuufi tiya Harüün ka tasiri kide ya nja maraayo ma timiꞌdi tumma. 5 Karoba ma tïdhïndhï taganna ka sandü koꞌdo amana ꞌbuugu ma fa ka takara ꞌbuugu ma tatoroko ka tandha ya, lakiini taalo fïïnï ꞌbïtïngngö ma tesaana tumma no kuꞌbu nyeꞌdꞌde.

6 Eema nyeꞌdꞌde aga indinaana kuꞌbu taꞌbitta kungngo, a kaꞌboge ticci co la tiya dhidha ya a naguuru kalinggo eema ma Masala kide. 7 Lakiini uugaara ma kaꞌboge iꞌi yungngo icci co la tiya eera ya unggodho ka ürüünü, itaalo ara co illi kini ka tümmünü erïïdö ma tïrrï ka nïïsö ma tagala tatoroko niini ka tagüünï no nja tatoroko tanno kadu, kadu küünï aꞌda taalo kussu iini no. 8 Koronggore ya Insili ya eema iki aꞌda fïïnï ma co a ꞌbuugu tiya Insili dhindho ya, taalo atanfaꞌda, kudumma la tiya dhidha ya ka aleefe taꞌdïngnge. 9 Iꞌi yungngo tala angnga ka fïïnï ma ürüünü ma ꞌbïtïngngö ana eema ma erïïdö nja eema ma tïrrï ka Masala, itaalo ara tanangnga ömöꞌdï ya ümmü Masala ya ka tinsili ka eedi. 10 Eema ma tuuꞌda ma kuri nja tooye nja eema ka tatonggoonyo nja tagunaana ma eema, iꞌi ara uuru na Masala ka ööꞌdö a tumma töccö.

Erïïdö ya Almasiihi

11 Almasiihi andöꞌdö kada uugaara ma kaꞌboge ma eema tiya aꞌdiila ya ya illi ka taganna kita, adaꞌda fangga mo ïdhïndhï mo, ma tïïmö no, ya taalo alinggo adene ana iisine ma ömöꞌdï, taalo ama eema ma ꞌbüdhülü. 12 Iꞌi taalo inynyo teene miini ana erïïdö ma kiꞌbiini nja leefo. Lakiini inynyo a ꞌbuugu tiya Insili ya ta unggodho ana erïïdö tiya iini ma kadu nyeꞌdꞌde ööꞌdö a toolona angnga taꞌbilli. 13 Üürü erïïdö ma nakoromo nja nagodha ya uurunja kuꞌbu ya nja füꞌdö ma ꞌbileefo amana kadu na nyoro no katinsili, agala eege ka oona. 14 Taalo erïïdö ya Almasiihi ya ümmünü eyi yiini a Masala a koronggore taꞌbilli ümmü eyi yiini a Masala a Koronggore taꞌbilli ümmünü eyi yiini aꞌda taalo hetti kide, agala nanggeedi naaja ka eema tiya amanaga angnga ka inde ya amang kaja tagalinggo ada a Masala tammo efe ka ꞌdï mo.

15 Nggeege ya Almasiihi yungngo anna ka söödö ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö, amang ka kadu tanno ümmünüdene no kara takarna ka eema taꞌbilli nja timiꞌdi tumma, a ꞌbïtïngngö eyi kada nïïmö ma faana anangnga eege ka toolonadene ka tatoroko tanno agüünï adene ka timiꞌdi tumma tanno dhidha no. 16 Ka ömöꞌdï kara tarigiri timiꞌdi tumma ya, fa ka kadu kussu inde niini, amang kene tussu aꞌda iꞌi ya eyi. 17 Kudumma tumma tanno ömöꞌdï ya öꞌdö iini ya, ara teyi a linggo kitaalo kene kudumma ömöꞌdï tiya ageema ya, efe ka ꞌdï. 18 Iꞌi yungngo a timiꞌdi tumma na dhidha no taalo agalinggo adene aꞌda taalo erïïdö kide. 19 Aga Müüsa ka ndadünügü tumma co kadu ma tumma ma Masala nyeꞌdꞌde afa ma serïye ka tiki, aꞌduga erïïdö ma leefo nja nakoromo nja ꞌbïïdï nja musa tammo dhöyö mo nja ndhaaru asanna ka Sorne ma serïye tiya iini nja kadu nyeꞌdꞌde kungngo. 20 Ïkïrï ka tiki, “Erïïdö ma timiꞌdi tumma na Masala ka tiki aaga no eege kungngo aaga tafa kide.”* 21 Afada atasanna erïïdö ka fangga nja eema ma linggo ma Masala nyeꞌdꞌde kungngo. 22 Tumma dhorro serïye iki aꞌda asaasa eema nyeꞌdꞌde tagunadene ana erïïdö, üürü erïïdö taalo ya, taalo tatoroko kara taꞌdugadene.*

23 Üürü koronggore ma eema ma ꞌdotomboꞌdo ama ma tatanggala ana eema tiya, aya ma ꞌdotomboꞌdo ka eyi tiya iini ama tatanggala ana eema ma tïrrï ya agiiꞌbi iꞌi ya. 24 Kudumma Almasiihi taalo inynyo a ꞌbuugu tiya insili ya kalinggo adene ana iisine ya, yungngo a koronggore ma timinꞌda ya, lakiini iꞌi inynyo ꞌdotomboꞌdo ka eyi tiya eene abbü ꞌdala ka Masala kidha ka üüdü ma angnga. 25 Taalo kudumma iini aꞌda ümmünü eyi yiini a Masala a naguuru afa uugaara ma kaꞌboge ya icci co ꞌbuugu tiya Insili dhindho ya ta unggodho ka ürüünü ana erïïdö aꞌda taalo erïïdö yiini ya miini. 26 Iꞌi ya ma tadhügürü ꞌbucca jiddi ma ꞌbüdhülü ka tarüꞌbü adene, lakiini iꞌi abbü ꞌdala ta unggodho aꞌda asa nagürüünü takete ka tatïïmö ma tagala tatoroko iini ka tümmünü eyi yiini a Masala kada nïïmö ma tïrrï. 27 Kadu ꞌdo kara taaya ta unggodho a Masala kara tümmünü eege. 28 Nggeege afeꞌde Almasiihi agümmünü eyi yiini kada nïïmö ma tïrrï ta unggodho ma taꞌduga tatoroko na kadu kadhabbu assa ka abbü ꞌdala afeꞌde, taalo kudumma ma tamꞌbaga, lakiini ma töꞌdö toolona kadu no ïndhïgï iꞌi no.

10

Almasiihi agïrrï ta unggodho ka üüdü ma kadu nyeꞌdꞌde

1 Serïye iꞌi yungngo a koronggore ma eema tiya aꞌdiila ya unggunu töꞌdö ya taalo tumma ma timinꞌda eege kamiini ka eyi tiya eene. Nggeege taalo kara tambaanya a tïrrï tanno miini no neene kara talinggo a nagürüünü ma tanangnga tanna ka Masala kete iini no kada dhorro. 2 Üürü nggeege, eege taalo tagussu ka nanggeedi ma tamꞌbaga afeꞌde ana tïrrï töödhï nyeꞌdꞌde? Kudumma kadu tanno ümmü Masala no kara ta tanggala ka tatoroko tanno eene, ta unggodho, lakiini tagussu aleefe tanna kene ka nanggeedi tatoroko tanno eene ka talinggo no. 3 Tumma ma tïrrï tanno öꞌdö kama tagïïgï ma tamꞌbaga ma nagürüünü 4 lakiini erïïdö ma nagodha nja nakoromo taalo kara tambaanya tagala tamꞌbaga.

5 Nggeege yungngo Almasiihi ka tiki a Masala kini ka ndakete kööꞌdö ka ꞌbüdhülü, iki,

“Taalo oꞌo nasaasa tïrrï nja eema ma taraana,

lakiini nagalinggo ada oꞌo tuuꞌda aꞌa.

6 Taalo oꞌo nadhodho kudumma ma eema ma erïïdö nyeꞌdꞌde kaguꞌdudene ka mïsï ma tïrrï alla tïrrï ma tagala tatoroko.

7 Ïkïrï aꞌa ka tiki, ‘Ka Masala aꞌa nungngo nara töꞌdö,

nöꞌdö talinggo linggo nüüdü

afa ma sorne ka teema tumma ma aꞌa kungngo.’ ”*

8 Iki ka dhidha, “Tïrrï nja eema ma taraana nja tiya aguꞌdudene ya, ka mïsï ma tïrrï ya, nja taradene ma taꞌduga tatoroko ya, taalo oꞌo nasaasa, oꞌo taalo na dhodho meene,” aꞌda serïye asaasa eege katalinggo adene. 9 Afada iki, “Aꞌa nungngo nara töꞌdö talinggo linggo nüüdü.” Naadha ka linggo tanno dhidha no ara ka talinggo na asigi kide no. 10 Kudumma ma maraada ka küünïdene, angnga kada insili ana Yasu Almasiihi ya tuuꞌda tanno iini ka takïrrï iini ta unggodho.

11 Taꞌboge ma Yahüüdü aꞌdïngnge ana koꞌdo ma tara eema ma erïïdö ka eyi tiya eene a naguuru, eege taalo kara tambaanya taꞌduga tatoroko. 12 Lakiini ka taꞌboge tiya ka tïrrï a naguuru ïnꞌdïlï ma taꞌduga tatoroko ya, emmi ka nïïsö ma kuri tanno Masala. 13 Iꞌi ꞌbïtïngngö ïndhïgï Masala aꞌda manangnga diidi miini kini ka uune ka teene. 14 Iꞌi anangnga kadu niini ka anangnga eege ka tinsili kaꞌdiila taꞌbilli a tïrrï ka unggodho.

15 Iꞌi yungngo a Koronggore tiya Insili ya ka tirina angnga afeꞌde iki aꞌda,

16 “Uugaara iki, Timiꞌdi tumma no eege kungngo eede kara tamiꞌdaana nja eene,

nagürüünü no, ara töꞌdö no.

Ara aꞌa aꞌa tanangnga serïye yeede kene ka nanggeedi,

narigiri ada kene ka nanggüüdü.”

17 Iki afeꞌde, “Taalo aꞌa nara tagïïgï tatoroko neene nja tamꞌbaga tanno eene afeꞌde.”*

18 Ka tatoroko kara taꞌdugadene nyeꞌdꞌde kungngo ya, taalo nïïmö ma tïrrï ma tatoroko afeꞌde.

Tumma ma tidhi oona kuꞌbu

19 Nggeege nagöre eede, kamma angnga dhorro ma tara co ꞌbuugu tiya Insili dhindho ya ana erïïdö tiya Yasu. 20 Ndama fïïnï ya issi ya efe ka ꞌdï ya, afaꞌdanja angnga a tenꞌdi tammo a tuuꞌda tanno iini. 21 Kudumma ma taꞌboge ungngo aja ïdhïndhï afa ka ꞌdï ma Masala, 22 kada kete ka Masala ana eedi ma timinꞌda a tamma nyeꞌdꞌde, a nanggeedi ka tinsili aꞌda taalo nïïmö ya toroko ya kide, a tuuꞌda naaja tagoodene a ꞌbïïdï tiya insili ya. 23 Kada kafa ka tïndhïgï tanno aja ka teema no, angnga tafa takeele ka rïïfö, kudumma Masala madho ka fïïnï ka tumma tanno oono ka teema no. 24 Kada kafaana ka oona, angnga tagamünügü njaana koꞌdo a tasaasa ajeene nja linggo tanno aꞌdiila no. 25 Aaga fa tarumeene ka tamiimi ma teema afa ma kadu könö ana kada kalinggo, lakiini aaga amünügü njaana koꞌdo dhidhdha afa maada ka tussu aꞌda asa uuru ma Masala takete kungngo.

26 Üürü kagüünï angnga tamꞌbaga ndama eyi tiya aja, ara angnga taluna tussu eema ma timinꞌda, taalo tïrrï ma erïïdö kara taꞌduga tamꞌbaga ka kadu ka oona. 27 Lakiini tïndhïgï ma riꞌba ma uuru ma Masala kara tümmü kadu mamana ka ïssï kinyogo kadu na diidi Masala no. 28 Ömöꞌdï ya anu ka tumma tanno Müüsa ya, ara teyi aꞌda taalo ꞌbangnga miini kide a kadu keera katadïnö kide nja eene ka tiidoona. 29 Kiki aaga nya, ara tapusu adene na ömöꞌdï tiya asïraana ka ꞌBiiꞌbala ma Masala ana uune, ya agüünï midhi kuꞌbu ana iꞌi afa nïïmö tiya taalo insili ya, erïïdö ma taminꞌdi tumma tanangnga iꞌi ka tinsili, iꞌi ya ageela Koronggore ma türü ya? 30 Kussu angnga ömöꞌdï ya iki, “Taꞌdïïnö kungngo eede, aꞌa nungngo nara tümmü kadu.”* Iki afeꞌde, “Aꞌda Uugaara assa kara tümmü kadu niini.” 31 Amꞌba ka ömöꞌdï tiya ara taꞌdïnggö ka Masala tammo efe ka ꞌdï mo ka nïïsö.

32 Aaga kïïgï naganuuru na dhidhdha no, ada ka tadhügürü aaga takakardha kuꞌbu aꞌda asa aaga tagussu fïïnï ma töyeene. 33 A kadu tagalinggo aaga, keela aaga ka naguuru töccö asa aaga ta unggodho nja kadu tanno agalinggo adene nggeege no. 34 Kosso aaga ka dhügürü nja kadu ma pabuusu, ana eema tiya ada kaꞌdugadene ya kakidhi aaga oona kuꞌbu a dhodho kudumma ada ka tussu aꞌda eema ungngo ada adhabbu ara taneene taꞌbilli. 35 Aaga fa tariꞌba kudumma eene kara töꞌdö a talïngnge kadhabbu. 36 Aaga idhi oona kuꞌbu amang kada talinggo linggo na Masala aaga taluna timiꞌdi tumma noono.

37 Sorne iki, “Kudumma iini kete kungngo ara töꞌdö areere,

taalo ara tadoono kuꞌbu.

38 Ömöꞌdï ya aꞌdiila ka eedi ya tefe ka ꞌdï a tamma.

A kini kara tapadaga oona keere afeꞌde ya,

taalo aꞌa nara tamma kini.”*

39 Taalo angnga ka kadu na padaga oona keere kaaya no, lakiini kadu na amma koolonadene no.

11

Tamma ka Masala

1 Tamma ka Masala aꞌda ussu aꞌda nïïmö yaaja tïndhïgï ya, angnga tamma ka nïïmö tiya aja ka titaalo kijöögö ya. 2 Tamma na kadu ma ꞌbilli ka anangnga Masala ka tamma kene.

3 A tamma kussu angnga aꞌda Masala marüꞌbü ꞌbüdhülü a tumma, manangnga nïïmö ya ijidene ka titaalo ijidene.* 4 A tamma Habiil ümmünü eyi yiini a Masala kada nïïmö ma tïrrï a tagiiꞌbi tïrrï na Kayiin, a Masala tamma kini a tamma aꞌda ya insili oono ka tamma ka nïïmö ma tïrrï tiya iini, aleefe teema a tamma aꞌda eyi.*

5 A tamma Masala maꞌdiniga Akanuk kono ka ꞌdotomboꞌdo aꞌda taalo iji inde, taalo ömöꞌdï ma taluna iꞌi kudumma Masala ka taꞌdiniga iꞌi kono ka ꞌdotomboꞌdo. Kini ka tüfürü co ꞌdotomboꞌdo ya, iki sorne aꞌda Masala mamma kini.* 6 Lakiini üürü taalo tamma ma Masala, taalo Masala mara tamma ka ömöꞌdï tiya taalo amma kono aꞌda oogo ma tefe ka ꞌdï mamana eema a kadu tanno asaasa oogo dhorro no.

7 Tamma eege kungngo kanangnga Nööh ka taföönyö tumma na Masala ma eema tiya unggunu töꞌdö ya aꞌda taalo ijöögö, a riꞌba tümmü atarüꞌbü mürkabü ma toolona kadu ma ꞌdï tiya iini. A tamma tanno iini agümmünü kadu ma ꞌbüdhülü akarna ka taꞌdiila tanno öꞌdö a tamma no.*

8 A tamma ka anangnga Abrahiim ka föönyö tümmüneene na Masala, unggeene aco anya tammo Masala ka tiki iini akarna kide mo, öꞌdö kürö ndama iini unggeene taalo ussu kita iini kara co ya.* 9 Tamma ka anangnga iꞌi ka tanna ka ꞌbüdhülü tiya Masala ka tiki iini akarna kide ya, afa tajeene adaganna ka angga nja Ishak nja Yaguub, eege no osso ka tumma tanno unggodho ya.* 10 Kudumma iini ka takïndhïgï anya ma kadese ma Masala ka tarüꞌböönö ma takindinaanogo mo.

11 Tamma eege kungngo ka anangnga Abrahiim kanda inggiyö a Sara ka eyi tiya oono ma mele, anangnga iꞌi kada pupa, kudumma iini ka tümmü iꞌi kaꞌdiila ada imiꞌdi tumma. 12 Madageene ka ömöꞌdï unggodho anda kete ka teyi, kadaada kadhabbu ököje nja midigi ma ꞌdotomboꞌdo ököje nja ndamugu ma tinggini ma to.*

13 Kadu no ïnꞌdïlï kaaya ka tamma tanno eene aꞌda taalo kaduna nïïmö ya Masala ka tadirina eene ya, lakiini kijöögö ndama kuꞌbꞌba kamma kide kussu aꞌda eege ka kajeene ka ꞌbüdhülü. 14 A kadu na eema tumma no, kussu adene tumma neene aꞌda eege kawwa anya ma eyi tiya eene. 15 Kene kara tagïïgï ꞌbuugu yeene ka ööꞌdö kürö ndama iini ya, kara taduna fïïnï ma tafada. 16 Lakiini eege ꞌbïtïngngö kawwa anya ma ꞌdiila mo ka ꞌdotomboꞌdo, yungngo a Masala taalo mara tana modolo ma ta Masala tammo eene kudumma oono mungngo mindinaana anya eene.

17 A tamma kafa ka Abrahiim ümmünü ꞌbiiꞌbala yiini ya unggodho ya Ishak ka tatendhe ma tïrrï ka Masala ka asaasa tussu eedi yiini. Abrahiim ümmünü iꞌi a Masala aꞌda iꞌi yungngo Masala ka tirina tumma tamiꞌdaana iini.* 18 Yungngo iini katiki iini, “Ara kadaada tanna küdü kadhabbu ana Ishak.”* 19 Abrahiim iki kide aꞌda Masala ma ambaanya tiji kadu ka inde, afeene afa Abrahiim afada a ꞌbiiꞌbala tiya iini ka inde.

20 Tamma ka anangnga Ishak ka anangnga baraka a Yaguub nja Iiso ma eema tiya ara töꞌdö kaꞌdiila ya.

21 Tamma ka anangnga Yaguub ka anangnga baraka a laala tiya Yüüsïf kini ka ndakete ka teyi, üürü kidha ma Masala amang kini ka anangnga oona ka kuufi ma tino tiya iini.*

22 Tamma ka anangnga Yüüsïf ka tirina eema ma laala tiya Israyil, kini ka ndakete ka teyi ma töꞌdö kürö tanno eene ndama Misiri adirina kita eene kara co tatüꞌbü iꞌi kide ya.*

23 Tamma eege kungngo ka anangnga pupa ya Müüsa nja nïïmö tammo iini kini ka tageenedene, kaküdhü iꞌi a nagatereene kiidoona, kudumma eene kiji ꞌbiiꞌbala kaꞌdiila kitaalo kariꞌba a tumma tanno uugaara ma Misiri. 24 Tamma ka anangnga Müüsa kini ka ndasere aanu kada ꞌbiiꞌbala tiya ꞌbadaada tammo Faröön.* 25 Amma ka tosso ka dhügürü nja kadu tanno Masala, anu ka eema ma tanangnga iꞌi ka tüünï tamꞌbaga ya. 26 Amma ka tamidhidene ma Almasiihi ara kaanu ka almaala ma Misiri ya tïndhï ya, kudumma iini ka tussu aꞌda ara iꞌi sa kaduna talïngnge. 27 A tamma akunggeene Müüsa ka Misiri aꞌda taalo ariꞌba a tagorooꞌbo ma uugaara ma Misiri, iꞌi ya idhi oona kuꞌbu kudumma iini kiji ömöꞌdï ya taalo ijidene ya. 28 A tamma agalinggo adene Taanyara ma tadaꞌda ka erïïdö tiya asananja kuꞌbu ya, ïïꞌdï tadhangga ma inde tümmü laala ma Israyil ya dhidha ka oona.*

29 A tamma kungngo laala ma Israyil ka tadaꞌda to ma Dhöyö mo afa moono ka rume kungngo, yungngo a kadu ma Misiri kasaasa tadaꞌda kaꞌduuru ꞌbïïdï.*

30 A tamma ka anangnga ndhïïdhö ma Ariiha ka tarüdü, a kadu ma Israyil ka taguꞌdaana oogo koꞌdo a füngngö ïïdümmü afünü eera.*

31 A tamma ka konjoko Rihab ma madatemelö mo taalo magiididene nja kadu tanno oroko na taalo kaföönyö eema no, kudumma oono ka tafa ka kadu ma ünggü ma Israyil.*

32 Ara aꞌa tiki nya afeꞌde? Taalo fïïnï eede ma tadirina tumma ma Jadaon nja Baarak nja Samsüün nja Yaftah nja Dawud nja Samwiil nja naganeꞌbi. 33 A tamma neene kagiiꞌbi kageema koroꞌbo nja kadu ma naanya, kadagiiꞌbi eege, kadagalinggo taꞌdiila, kaduna nïïmö ya Masala ka tiki ya, keere ka nanïïnö ma agaamu. 34 Kadadhülü nagonggoꞌdo ma ïssï, katuluꞌbi ka tagirinadene a kuluꞌba, kadagiiꞌbi tagiꞌdi neene, kana türü ka koroꞌbo kadagiiꞌbi nasigira ma nadiidi neene. 35 A tamma ka anangnga iiya kaꞌduga kadu neene na aaya no katafïkïꞌdö, anno takapusu adene kanu ka tamma ka tonjokodene amang kene taluna tafïkïꞌdö na ꞌdiila no. 36 A könö tabbü adene kadagüünï midhi kuꞌbu ana eene nja könö afeꞌde timiꞌdidene a nagili nja tanna ka pabuusu. 37 Eege ka tadïïdïrïdene a nïïgïsï, kadhagaana eege kuꞌbu teera, kagirina eege a maguluꞌba, kunggeene ana orogo ma kidheefele ka oona nja orogo ma kiꞌbiini ka oona, küünï ada eege kuꞌbu, küünï tatoroko ana eege, küünï midhi kuꞌbu ana eege. 38 ꞌBüdhülü ꞌdo taalo yeene kalööle ka dhïïle nja naꞌdikinya nja kubumba nja kijeene ma ꞌbüdhülü.

39 Kadu no ïnꞌdïlï kagamma kene kudumma ma tamma tanno eene, lakiini taalo könö ana kene kaꞌduga nïïmö ya adirinja eene ya. 40 Kudumma Masala ka tindinaana nïïmö ya aꞌdiila angnga adagiiꞌbi yeene, masaasa aꞌda kafa tunggeene unggodho eege illi nja angnga.

12

Masala malaana laala yoono

1 Nggeege kakuꞌdu talüügü angnga ka oona ma kadu tanno adïnö kide no, angnga tadhifi eema ya ïndhï ya toroko nyeꞌdꞌde ya ammaꞌda kaja ka oona ya, fa kaja angnga tagïïsö a tidhi oona kuꞌbu ya dhonggoro kaja kidha ya. 2 Kada kïgïgï ïïye ka Yasu, iꞌi ya Uugaara ma tamma tiya aja tatïïmö tamma naaja ya, akambaanya tümmöönö ma saliiꞌbi ya taalo modolo magu iꞌi, kudumma dhodho tanno ïndhïgï iꞌi no, ïkïrï ka temmi ka nïïsö ma kuri tanno kööyö tiya Masala. 3 Aaga agïïgï ka ömöꞌdï tiya adhügürü adakidhi oona kuꞌbu ma eema tiya kadu tanno oroko no ka takïrïmï iꞌi ya, ïïꞌdï aaga tanggaaga tagiꞌdi kide keere, aaga taadha.

4 Ka taꞌbeene tanno ada ma tanu ka tamꞌbaga, taalo aaga kala ꞌbuugu ma tuuru erïïdö co. 5 Küürü aaga ma tumma tafünügü koꞌdo tanno Masala ka tagadünügü aaga kada laala no,

“Fa tamidhi talaana na Uugaara, ꞌbiiꞌbala eede,

oꞌo tafa tagiꞌdi kini ka teela oꞌo.

6 Kudumma ömöꞌdï tiya Uugaara ka asaasa iꞌi ya, malaana iꞌi,

mabbü ömöꞌdï yoono ka asaasa ya.”*

7 Aaga ümmünaana oona ka talaana kudumma ma linggo anangnga aaga kada laala tiya oono. ꞌBiiꞌbala inggide a pupa tiya iini ka titaalo alaana iꞌi? 8 Üürü aaga taalo kalaadene nyeꞌdꞌde kada laala tiya oono ya, nggeege aaga ka laala ma nyooro. 9 Üürü kafaafa ma angnga kalaana angnga, angnga tariꞌba angnga taföönyö tumma neene, taalo angnga taföönyö tumma na Pupa tiya aja ka nagoronggore adha, amang kaja taduna tefe ka ꞌdï? 10 Kafaafa ma angnga kakalaana angnga a naguuru kadhilli a tussu kide tanno eene, lakiini Masala malaana angnga ma taꞌdiila ma eyi tiya aja amang kaja tosso ka tinsili tanno oono. 11 Aja ka taleefe a talaadene ya, angnga tagorooꞌbo taalo dhodho, lakiini keere kungngo a kadu na kalaadene no saga taduna talïngnge ma taꞌdiila miini.

12 Nggeege aaga ꞌdinigi iisine naada na kiꞌdi no cooꞌdo, aaga tafa ka uune tanno ada na ꞌdeedene no ka kïdhö.* 13 Aaga unggeene ka fïïnï ya dhidho ya, ïïꞌdï ömöꞌdï ya sogoꞌdo ya taserꞌde lakiini aꞌdiila.

Aaga fa tanu ka Masala

14 Aaga kardha kuꞌbu aaga taꞌdiila nja kadu nyeꞌdꞌde, aaga taneene taneene na insili no, kudumma ömöꞌdï tiya anu ka tinsili ya, taalo ara tiji Uugaara. 15 Aaga adïnö koꞌdo anggaaga ömöꞌdï tüünï ada eyi yiini kuꞌbu afada ka türü ma Masala, aaga fa tafeene nja tiya taalo aꞌdiiri, ya agaꞌda taneene anangnga kadu ka toroko nyeꞌdꞌde. 16 A ömöꞌdï öccö ana kada tafa tatemelö afa taaꞌbaga afa Iiso ya adanege ana baraka ma ꞌbiiꞌbala tiya dhidhdha ya a kuri unggodho. 17 Kussu aaga afeꞌde aꞌda kini ka asaasa taꞌduga baraka ya pupa tiya iini, iꞌi taalo aduna fïïnï ma taadha ka tatoroko aꞌda iꞌi agasaasa baraka a fara ka ïïye.

18 Taalo aaga kakete ka ꞌdikinya ma Siina, aaga tümmü oogo ka oona ana ïssï ka finne ana ndüülï nja tadhïïgö nja tanya tiya ïïsö dhindho no, 19 fara ma tïnïïdö a tumma ma kadu tanno toodo kide no, kitaalo kasaasa taföönyö tumma afeꞌde. 20 Lakiini kudumma eene taalo ka kambaanya eema ya adirinja eene ya, “Salla nïïmö ma erïïdö saga taada anya ka oona mara tïrïdene meyi.”* 21 Eema ya ijidene ya ariꞌba ꞌdo salla Müüsa ka eyi tiya iini iki, “Kagu riꞌba aꞌa naꞌdeedene ka oona.”*

22 Lakiini kakete aaga ka ꞌdikinya ma Sahyüün, ka anya ma Masala ma efe ka ꞌdï mo Örsaliim ma ꞌdotomboꞌdo, nja kadhangga köꞌdö aaga na alif kadhabbu aaga tüünï taanyara. 23 Co kaniisa ma kadu tanno ageenedene ka dhidha no, nagareene tanno eene ka takiridene ka ꞌdotomboꞌdo no. Köꞌdö aaga ka Masala ma tahükümü kadu nyeꞌdꞌde no, ka nagoronggore ma kadu tanno aꞌdiila no na tïïmö nyeꞌdꞌde no. 24 Ka Yasu ya anna ka söödö ma timiꞌdi tumma ma ꞌbïtïngngö no, erïïdö ya asananja kuꞌbu ya agiiꞌbi erïïdö ya Habiil ya.

25 Aaga adïnö koꞌdo kudumma ada kara tanggaaga tanu ka ömöꞌdï tiya eema a tumma ma Masala ka ꞌbüdhülü. Üürü taalo kaduluꞌbi ka tapusu adene, angnga sa kara taduluꞌbi nya kaja kara tapadaga keere ka tumma ma ömöꞌdï tiya eema ndama ꞌdotomboꞌdo ya? 26 Iꞌi yungngo a tumma tanno oono ka tagïꞌdï ꞌbüdhülü koona ka uuru tanno miini no, lakiini ꞌbïtïngngö akageema nja angnga iki, “Ara aꞌa tagïꞌdï ꞌdotomboꞌdo koona taalo ꞌbüdhülü unggodho iꞌi afeꞌde.”* 27 Tatiraana niini aꞌda, “Ta unggodho afeꞌde,” nussudene aꞌda eema ya arüꞌbü adene ya ara tatïnggïꞌdï itaalo, ara ya taalo tatïnggïꞌdï ya a tütü.

28 Nggeege angnga tamana taꞌdiila a Masala kudumma aja ka taduna tauugaara na taalo kaꞌdïgïꞌdï ajeene ka oona no, kada amana taꞌdiila angnga tagamma ka Masala a riꞌba a tinsili ma eedi na Masala ka tamma kide no. 29 Kudumma “Masala tammo aja oogo ma ïssï tanno afinne eema.”*

13

Talaana na eere no

1 Aaga tasaasa ajeene ma tanagöre. 2 Aaga fa tüürü ma kajeene, nggeege kadu könö kagüünï tatafala a kadhangga aꞌda taalo kussu. 3 Aaga kïïgï tumma a kadu tanno ka pabuusu no, afa maada ka tanna ka pabuusu nja eene kungngo, aaga tagïïgï kadu na pusudene no afa maada ka tapusu adene ka tuuꞌda kungngo.

4 Fa ka kadu nyeꞌdꞌde kümmü tarna dhorro kafa kide, a ꞌbuugu ma füngngö ma tanyuri tinsili, kudumma Masala mara saga tapusu kadu na oroko no nja katemelö. 5 Aaga fa tasaasa almaala kada nïïmö tiya aguꞌdaana ya, aaga tamma ka tiya ungngo kada ya, kudumma Masala ka tiki,

“Taalo aꞌa ara tüürü ma oꞌo

nitaalo nara tafa küdü.”*

6 Ïkïrï angnga kara tagamma, angnga takiki,

“Uugaara mafa kede taalo aꞌa nara tariꞌba,

ara ömöꞌdï tüünï minna ana aꞌa?”*

7 Aaga kïïgï katalaana naada na tünügü tumma ma Masala aaga no, aaga ïïrï eege kaganeene nya kaaya nya aaga kinyi tümmü Masala neene. 8 Yasu Almasiihi iꞌi ya miini ka ooso ana uuru tanno nja taꞌbilli. 9 Aaga fa toꞌdꞌdo ka tatoroko keere ma talaana tanno eefe kada tonggoonyo, ara taꞌdiila adha ada kara takïdhö ka nanggeedi a türü, taalo kuri ma tamasaladene ya taalo töꞌdö keere a nïïmö a kadu tanno akuri no. 10 Mïsï ma tïrrï mungngo aja taalo ama ma kaꞌboge tanno alinggo ka fangga kaguri kide. 11 Kudumma eema ma erïïdö ya uugaara ma kaꞌboge kaco iini ka ꞌBuugu tiya Insili dhindho ya, kada tïrrï ma eema tiya toroko ya, lakiini tuuꞌda ma eema ma erïïdö ya katinyogo kürö ma ꞌbooro.* 12 Yungngo a Yasu ka teyi kürö ka ïnye ma anya, amang kini taagala kadu ka oona ana erïïdö tiya iini. 13 Kico aago kini kürö ka ꞌbooro, angnga tosso ka modolo miini. 14 Taalo anya ma öreene ka ꞌbüdhülü kide, lakiini angnga kasaasa anya mara töꞌdö mo.

15 Kadafünügü eere ya Masala koꞌdo turi kungngo, a tïrrï ma tafünügü koꞌdo ana eere ma Yasu ana nanïïnö tanno aja. 16 Aaga fa tüürü ma linggo tanno aꞌdiila no, aaga amünügü njaana koꞌdo, nggeege afeene nja eema ma tïrrï ya Masala ka tamma kide ya. 17 Aaga aföönyö tumma na naguugaara tanno ada, aaga tamma ka tumma tanno eene. Kudumma eene ka tinigöögö ma aaga afa ma Masala ka anangnga eema eene. Aaga aföönyö tumma neene amang kene talinggo a dhodho, taalo a müürü üürü eege kalinggo a müürü, taalo kara töꞌdö keere a nïïmö.

18 Aaga fara ka Masala kudumma ungngo. Kussu ungngo tinsili ma nanggeedi tanno ïïdï, kasaasa ungngo tüünï eema ya aꞌdiila ya turi. 19 Nasaasa aꞌa tumma no kada ꞌdo aaga tafara ka Masala, amang ka Masala tapadaga aꞌa kada kanna areere.

20 Masala ma taꞌdiila mafïkïꞌdö ndama inde ana erïïdö ma tafiꞌdi tumma turi taꞌbilli, tadasaana ma kidheefele ya dhabbu ya Uugaara yaaja Yasu. 21 Manangnga aaga kada kadu dhorro, aaga talinggo linggo ma eyi tiya oono ka eema nyeꞌdꞌde kaꞌdiila malinggo kaja, moono ka tamma kide ana eere ma Yasu Almasiihi ya ïdhïndhï taꞌbilli turi. Amiin.

22 Nasaasa aaga nagöre eede, aꞌda aaga tidhi oona kuꞌbu kudumma waraga tiya eede ya ma tafünügü koꞌdo, kudumma eede ka tarigiri ada aaga taalo adhonggoro. 23 Nasaasa aaga aaga tussu aꞌda örre yaaja Timosaws kapa kini ndama pabuusu. A kini ka töꞌdö areere ara aꞌa töꞌdö nja eene ma tassa kada. 24 Aaga ööjülü kadu no alaana aaga no nyeꞌdꞌde nja kadu ma kaniisa nyeꞌdꞌde. Kadu na ka Italiya no kööjülü aaga. 25 Fa ka türü tanno Masala ka neene nja aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

* 1:5 1.5 Tüüsü ma Nakaaru 2.7

* 1:5 1.5 2 Samwiil 7.14

* 1:7 1.7 Tüüsü ma Nakaaru 104.4

* 1:9 1.9 Tüüsü ma Nakaaru 45.6–7

* 1:12 1.12 Tüüsü ma Nakaaru 102.25–27

* 1:13 1.13 Tüüsü ma Nakaaru 110.1

* 2:8 2.8 Tüüsü ma Nakaaru 8.4–6

* 2:12 2.12 Tüüsü ma Nakaaru 22.22

* 2:13 2.13 Asaiya 8.17

* 2:13 2.13 Asaiya 8.18

* 3:11 3.11 Tüüsü ma Nakaaru 95.7–11

* 3:15 3.15 Tüüsü ma Nakaaru 95.7–8

* 4:3 4.3 Tüüsü ma Nakaaru 95.11

* 4:4 4.4 Takwiin 2.2

* 4:7 4.7 Tüüsü ma Nakaaru 95.7–8

* 5:5 5.5 Tüüsü ma Nakaaru 2.7

* 5:6 5.6 Tüüsü ma Nakaaru 110.4

* 6:14 6.14 Takwiin 22.17

* 7:17 7.17 Tüüsü ma Nakaaru 110.4

* 7:21 7.21 Tüüsü ma Nakaaru 110.4

* 8:5 8.5 Töꞌdö kürö 25.40

* 8:12 8.12 Armiya 31.31–34

* 9:20 9.20 Töꞌdö kürö 24.8

* 9:22 9.22 Lawi 17.11; 5.11

* 10:7 10.7 Tüüsü ma Nakaaru 40.6–8

* 10:17 10.17 Armiya 31.33–34

* 10:30 10.30 Serïye ya eera ya 32.35–36

* 10:38 10.38 Habakök 2.3–4

* 11:3 11.3 Takwiin 1.1; Tüüsü ma Nakaaru 33.6, 9; Yühanna 1.3

* 11:4 11.4 Takwiin 4.3–10

* 11:5 11.5 Takwiin 5.21–24

* 11:7 11.7 Takwiin 6.13–22

* 11:8 11.8 Takwiin 12.1–5

* 11:9 11.9 Takwiin 35.27

* 11:12 11.12 Takwiin 15.5; 22.17; 32.12

* 11:17 11.17 Takwiin 22.1–14

* 11:18 11.18 Takwiin 21.12

* 11:21 11.21 Takwiin 47.31

* 11:22 11.22 Takwiin 50.24–25; Töꞌdö kürö 13.19

* 11:24 11.24 Töꞌdö kürö 2.10–12

* 11:28 11.28 Töꞌdö kürö 12.21–30

* 11:29 11.29 Töꞌdö kürö 14.21–31

* 11:30 11.30 Yashu 6.12–21

* 11:31 11.31 Yashu 2.1–21; 6.22–25

* 12:6 12.6 Tafeene ma tumma 3.11–12

* 12:12 12.12 Asaiya 35.3

* 12:20 12.20 Töꞌdö kürö 19.12–13

* 12:21 12.21 Serïye ya eera ya 9.19

* 12:26 12.26 Hakki 2.6

* 12:29 12.29 Serïye ya eera ya 4.24

* 13:5 13.5 Serïye ya eera ya 31.6

* 13:6 13.6 Tüüsü ma Nakaaru 118.6–7

* 13:11 13.11 Töꞌdö kürö 29.14; Lawi 4.12

Yaguub

1

2

3

4

5

Waraga ya

Yaguub

Tafaꞌda tumma

Yaguub arigiri sorne ya, örre ya Yasu könö iꞌi ya miini ya aga uugaara ma kaniisa ka Örsaliim. Iꞌi arigiri ada co kadu ma kaniisa tanno agasananja kuꞌbu ndama Örsaliim kaco anaanya kadhoonyo no.

Tumma na Yaguub ka asaasa ndama sorne tiya, iki a kadu ma kaniisa aꞌda tamma ka Almasiihi neene asaasa kadu kijöögö kadalinggo adene nja taneene neene na aꞌdiila no. Yungngo iini ka teema nja eene aꞌda kindinaana taneene kuꞌbu, taꞌdinigi oona cooꞌdo, titaalo ma eema, tallogo, temelö, taꞌbꞌbadene, taꞌdigineene. Iꞌi afeꞌde eema tumma ma tinsili, tiicolo, tafara ka Masala, tidhi oona kuꞌbu, nja taꞌdara ka taneene ma kadu ma kaniisa.

1

Tööjülü

1 Waraga öꞌdö ndama Yaguub ya ömöꞌdï ma linggo ya Masala nja Uugaara Yasu Almasiihi ööjülü siliga ma Israyil na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no na asananjaana ka naꞌbuugu koona nyeꞌdꞌde.

Tamma ka Masala nja tussu eema

2 Aaga ümmöönö ka tadhodho, eege kamiini ada kara taꞌdïnggö ka taꞌbꞌbadene ka dhoonyo ya. 3 Kussu aaga aꞌda taꞌbꞌbaana ma tamma naada kara tanangnga aaga ka tidhi oona kuꞌbu. 4 Amang kada tussu aꞌda tidhi oona kuꞌbu naada kümmünü aaga ka tino ka linggo tanno dhorro no, amang kada tadhorro ka eema ïnꞌdïlï a nïïmö könö tafa titaalo. 5 Üürü ömöꞌdï öccö ana kada taalo ussu eema ya, fa kini arangnga Masala manangnga iini, kudumma Masala mamana eema a kadu dhabbu aꞌda taalo mana hetti. 6 Lakiini fa kini arangnga a tamma ma eedi dhorro afa taloolo ka eedi, kudumma ömöꞌdï tiya aloolo ka eedi ya afeene nja ꞌbïïdï ma to a tanya kara tïïsö iini alumuli ajeene. 7 Ömöꞌdï ya afiigi nggeege ya tafa tiki kide aꞌda ara taluna nïïmö ka Masala. 8 Ömöꞌdï ya eedi ka teera kini ya, ara tadhügürü ka eema ïnꞌdïlï kungngo.

Ömöꞌdï ya üüsü ya nja tadhoogo

9 Fa ka ömöꞌdï tiya iicolo ka eedi ya, adhodho ka tumma Masala ka ꞌdinigi iꞌi cooꞌdo. 10 Kudumma ömöꞌdï ya üüsü ya iicolo ka eedi ya, afeene nja tuli ma ooyo tiya arume ya. 11 Ndanaaya ka töꞌdö koꞌdo a taguꞌdaana miini ya, ooyo tatinyogo a tuli miini tasusuli a taꞌdiila miini titaalo. Ömöꞌdï ya üüsü ya ara tatinyogo nggeege iini ka takïïraada ka linggo tanno iini.

Dhügürü nja taꞌbꞌbadene

12 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya idhi oona kuꞌbu ya ka uuru ma dhügürü ya, kudumma iini kara töꞌdö kürö ka taꞌbꞌbadene ya, aduna talïngnge ma tefe ka ꞌdï afa ma Masala ka takadirina a kadu tanno asaasa oogo no kungngo. 13 Ömöꞌdï kara taꞌbꞌbadene taalo ömöꞌdï ma tiki aꞌda, “Masala maꞌbꞌba aꞌa.” Kudumma Masala taalo maꞌbꞌbadene ka tatoroko, mitaalo maꞌbꞌba ömöꞌdï. 14 Lakiini ömöꞌdï aꞌbꞌbadene ma eyi tiya iini kini kara taꞌbꞌbadene a tafilli ma tatoroko ma eyi tiya iini. 15 Aga tafilli kara tagüröönö, keene tatoroko, aga tatoroko kara tinggiridene kadhabbu ya keene inde.

16 Aaga fa taama nanggeyi naada nagöre eede neede ka asaasa ana eedi dhorro no. 17 Nïïmö ya ananja ömöꞌdï kaꞌdiila nja nïïmö tiya adigine ya, ndama taꞌdoogo, ööꞌdö kuꞌbu ndama Pupa ma töyeene ma ꞌdotomboꞌdo, taalo tatenggere afa töyeene ka tino tanno eene. 18 Oogo mageene angnga ndama eyi tiya oono a tumma ma timinꞌda amang kaja ta kadu tanno eema tiya öꞌdeene ka dhidha ya yoono ka tarüꞌböönö no.

Aaga toodo kide aaga talinggo iini

19 Amang kada tussu tumma nagöre eede, aaga ꞌdigi tatoodo ka tumma areere, aaga adoono kuꞌbu ka tumma, aaga tafa tagorooꞌbo areere. 20 Kudumma ömöꞌdï tiya agorooꞌbo ya, taalo ara talinggo nïïmö ya aꞌdiila ya kidha ma Masala. 21 Aaga aadha ka tumma tanno anyoro no nja eema tiya a toroko ya nyeꞌdꞌde kungngo, aaga ümmünü eyi yaada ka tumma tanno Masala ka anangnga aaga no, na ara tambaanya toolona aaga no.

22 Lakiini aaga fa töödhï ka tatoodo ka tumma ma Masala aꞌda taalo aaga kalingngo iini nggeege, ara aaga tïïsïnï nanggeyi naada. 23 Ömöꞌdï ya aföönyö tumma assa ka titaalo alinggo iini ya, afeene nja ömöꞌdï tiya asala koronggore ma dhugudha tiya iini ka almandara ya kungngo. 24 Assa ka oona tanno iini unggeene, arooro ka tüürü miini areere taalo ussu aꞌda ka faanya. 25 Illi ömöꞌdï ya adïnö ka serïye tiya dhorro ya, serïye ma tahürra alinggo iini turi ya, itaalo aföönyö üürü, lakiini alinggo iini ara baraka tananja iini ka linggo tanno iini ka talinggo no.

26 Ömöꞌdï ya iki aꞌda iꞌi ya amma ka Masala assa ka titaalo ümmü onggoꞌdo miini ya, ïïsïnï eyi yiini, a tamma niini ta tumma taalo kadho ka fïïnï. 27 Tamma ma Masala na insili na ꞌdiila kidha ma Masala Pupa yaaja no eege kungngo, aꞌda ömöꞌdï tafa ka nagüülö nja iiya ma nagüüme ka dhügürü tiya eene, aafa ka oona tanno iini, kudumma eema ma ꞌbüdhülü tiya nyoro ya.

2

Aaga fa tasaasa kadu aꞌda aaga taanu ka kadu tökönö

1 Nagöre eede, kamma aaga ka Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ya Uugaara ma tïdhïndhï ya, aaga fa tasümünaana kadu kuꞌbu. 2 Üürü öꞌdö ömöꞌdï ma almaala ka ꞌbuugu ma temmi tiya ada, a dahaba ka ungngo iini ka ꞌbanïïsö ana enꞌdi tiya aguꞌdaana ya ka oona, ömöꞌdï ya tadhoogo ya töꞌdö ana enꞌdi tiya arodo ya ka oona ya. 3 Aaga tasala ömöꞌdï ma enꞌdi kaꞌdiila ya, aaga tanaana ïïye kini, aaga tiki iini, “Emmi kita.” Aaga tiki a tiya anyoro ka enꞌdi ya, “Öödhï kaana,” nja üüdü ka tiki aꞌda, “Emmi kede ka uune kita.” 4 Taalo aaga kambanaana kadu kuꞌbu sa? Aaga tümmü nanggeyi naada ka tanna ka uugaara ma nanggeedi tanno nyoro no?

5 Aaga toodo kide nagöre eede, taalo Masala magesse kadhoogo ka ïïye ma kadu ma ꞌbüdhülü amang kene tüüsü a tamma ka Masala kakarna ka tauugaara tanno Masala ka tadirina a kadu tanno asaasa oogo no? 6 Aaga kadaana kadu na kadhoogo no kalama. Kamada eege kungngo küünï ada aaga kuꞌbu kükkü aaga kamana aaga kidha ma naguugaara, taalo kadu ma almaala eege kamiini? 7 Taalo eege kungngo keela eere ya aꞌdiila ya ada ka tümmöönö ya?

8 Üürü kalinggo aaga a tumma ma serïye ma tauugaara afa ma sorne ka tiki aꞌda, “Asaasa ömöꞌdï ya akete küdü ya afa müüdü ka asaasa eyi yüüdü kungngo,”* kungngo aꞌdiila ada ka tüünï nggeege. 9 Lakiini üürü kasaasa aaga ömöꞌdï öccö, ara aaga tüünï tatoroko, a serïye tümmü aaga, tümmöönö ma kadu tanno asilli eema no. 10 Ömöꞌdï ya alinggo a tumma ma serïye nyeꞌdꞌde ya, assa ka tagaꞌda ꞌdakeyi miini unggodho ya, iꞌi agüünï tamꞌbaga iini ïnꞌdïlï kungngo. 11 Kudumma ömöꞌdï tiya iki aꞌda, “Fa tatemelö,” iki aꞌda, “Fa tagirina afeꞌde.” Üürü nagiidi oꞌo ömöꞌdï nitaalo natemelö, oꞌo nagaꞌda serïye. 12 Aaga eema, aaga talinggo afa kadu no Masala kara tümmü eege ana serïye ma hurra no. 13 Kudumma Masala taalo mara tana ꞌbangnga kono kara tümmü kadu no taalo kana ꞌbangnga no, lakiini ꞌbangnga mara tiiꞌbini ka tahükümü.

Tamma ka Masala nja linggo

14 Minna iꞌi yungngo a ꞌdiila nja ömöꞌdï nagöre eede, iini kara tiki aꞌda amma iꞌi ka Masala asa kitaalo alinggo iini, tamma afa ma tanno miini no kara toolona iꞌi? 15 Üürü örre ungngo ada, a enꞌdi ka titaalo kini nja ïnye maada a enꞌdi ka titaalo kono a kuri titaalo kene. 16 Tumma naada kara tadirina eene no kara töꞌdö a minna eene, “Unggeene a taꞌdiila aaga co taküdhü oona a tenꞌdi, aguꞌdaana kada ka oona aaga taguri,” üürü aaga taalo kanangnga nïïmö ma tefe ka ꞌdï eene. 17 Tamma ma Masala ka fiigi nggeege, üürü taalo linggo kide ara teyi.

18 Üürü ömöꞌdï öccö ana kada iki, “Tamma kungngo üüdü a linggo kungngo eede.” Nïkïrï aꞌa ka tiki iini, “Ala tamma nüüdü aꞌa ka tafaanya aꞌda kitaalo linggo, ara aꞌa kala oꞌo aꞌda ara tamma neede tafaanya nja linggo tanno eede.” 19 Namma oꞌo aꞌda Masala ma unggodho. Aꞌdiila nggeege. A naganaꞌbu afeꞌde kamma kono nggeege kaꞌdeedene ka oona.

20 Ka ꞌbaga, nasaasa oꞌo tussu aꞌda ara tamma taꞌdöngngönyö aꞌda kitaalo linggo kide nya? 21 Aaga assa ka pupa tiya aja Abrahiim, taalo Masala manangnga iꞌi ka ꞌdiila ka linggo tanno iini, iini ka aꞌduga ꞌbiiꞌbala yiini Ishak ma teedhe iꞌi ka mïsï ma tïrrï? 22 Kijöögö aaga tamma niini ka unggeene nja linggo tanno iini, a tamma niini tatïïmö a linggo. 23 A tumma na sorne töꞌdö dhorro, “Amma Abrahiim ka Masala, a Masala tanangnga taꞌdiila ka tamma tanno iini,” a Abrahiim tana eere aꞌda teefe ma Masala. 24 Kijöögö aaga ꞌba, ömöꞌdï ara toolonadene a linggo taalo a tamma tanno iini unggodho eege. 25 A Rihab madatemelö mo afeꞌde, taalo Masala manangnga taꞌdiila oono ka linggo tanno oono, oono ka tamma ka kadu ma ünggü tanno eera no muuru eege ka tino a fïïnï tökönö? 26 Afa tuuꞌda no koronggore ka titaalo kide no ka eyi, nggeege tamma ka Masala aꞌda kitaalo linggo kide ka eyi.

3

Tafa ma onggoꞌdo

1 Ka nagöre eede, aaga fa ta katalaana kadhabbu, kussu aaga aꞌda angnga no katalaana no ara angnga tagümmü adene dhabbu. 2 Lakiini kakorokoro angnga ka nafïïnï kadhabbu, üürü taalo ömöꞌdï adiri tatoroko ka eema tiya iini ka teema ya, iꞌi ya ömöꞌdï dhorro ambaanya tafa ka oona tanno iini ïnꞌdïlï kungngo. 3 Aaga ïïrï naguttu aja kara tanangnga kili eene ka nanïïnö amang kene taföönyö eema yaaja, ꞌbuugu yaaja ka asaasa iꞌi ka co. 4 Aaga assa ka namürkabü, a tadhabbu tanno eene no nja tanya ka agürü eege a türü no, lakiini ndageeꞌdi inggide idhilli agürünü oogo ka tino a taga sawaaga ka asaasa co ya. 5 Onggoꞌdo afeꞌde ma ꞌbanïïmö idhilli ka tuuꞌda, lakiini aꞌdiniga oona cooꞌdo ana eema dhabbu. ꞌBandnïssï idhilli, lakiini ka nyigo dhïïle dhabbu. 6 Onggoꞌdo oogo mafeene nja ïssï ma ꞌbüdhülü ma toroko manna kaja ka tuuꞌda, magaꞌda oona na ömöꞌdï ïnꞌdïlï kungngo manangnga ïssï ka tuuꞌda ma tefe ka ꞌdï nyeꞌdꞌde ana ïssï tanno öꞌdö kono ndama Jahanam no.

7 Ara ömöꞌdï tambaanya tunyu uuꞌda ma dhïïle nyeꞌdꞌde nja uyi nja eema tiya ürneene ya nja kïlöögö, tumma dhorro kadu kagunyu eege. 8 Lakiini onggoꞌdo taalo ömöꞌdï ma tambaanya tümmöönö, oogo ma toroko taalo nïïmö ma tafa kide, ma tigine a tümmü ma inde. 9 Angnga tafünügü Uugaara Pupa yaaja koꞌdo iini, ungngo teela kadu iini na Masala ka tarüꞌbü eege kafeene nja koronggore tiya oono no. 10 Baraka nja teelaana kicci a kürö ndama nïïnö tanno unggodho no. Nagöre eede, taalo tumma kama tüünïdene. 11 Ara ꞌbïïdï ya insili nja tiya nyeꞌdenyeꞌde tïïsö ndama nduguli tanno unggodho no? 12 Nagöre eede, ara ïndïïye teene ꞌdïkïdïyö a kiꞌbimꞌbi kara teene ïndïïye? Alla nduguli kara tïïsö ꞌbïïdï tiya nyeꞌdenyꞌde nja tiya ïꞌdꞌdï ya.

Tussu eema ma ꞌdotomboꞌdo

13 Mada ana kada ussu eema aꞌdara, fa kini aala a kadu a taneene tanno iini, a linggo tanno iini ka talinggo no a tiicolo ma eedi nja taꞌdara. 14 Üürü taguꞌdaana kungngo ada ka nanggeedi nja tallogo ya, aaga fa taꞌdiniga oona cooꞌdo, aaga tafünü korokoro ka timinꞌda ka oona. 15 Tussu eema afa ma tanno miini no, taalo köꞌdö ndama fïïnï ma ndanaaya, lakiini tussu eema ma ꞌbüdhülü ma nakömöꞌdï nja Ebliisi. 16 ꞌBuugu ya kïrïmï nja tallogo ka tanna kide ya, riꞌba kinggide nja tatoroko kadhoonyo. 17 Lakiini tussu eema na öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo, eege kinsili ka dhidha, tekere taꞌdiila, tasaasa, tana muuyu nja linggo tanno aꞌdiila no, taalo küsümünaana kadu kuꞌbu, taalo ka korokoro. 18 A taꞌdiila eege ka tööyö tammo adïnï ada ka taꞌdiila ma kadu tanno üünï taꞌdiila no.

4

Tateefe ma ꞌbüdhülü

1 Koroꞌbo nja taꞌdigineene köꞌdö ndama kiga kanna kada ka söödö? Taalo ndama tïꞌdꞌdï ma eema tiya ada kaꞌbeene kide kada ka tuuꞌda ya? 2 Kasaasa aaga eema, aaga sa kitaalo kara taluna, aaga tisaana ka oona aaga tagirina ajeene, taalo aaga kara taluna, kudumma ada taalo ka arangnga ka Masala. 3 Üürü karangnga aaga, taalo aaga kara taluna, kudumma ada kasaasa a nanggeedi ka tanyoro aaga talinggo eema ma nanggeyi tanno ada.

4 Aaga na taalo kadho ka fïïnï ma Masala no, taalo aaga kussu aꞌda tasaasa eema ma ꞌbüdhülü aꞌda tadiidi ma Masala eege kamiini? Ömöꞌdï ya asaasa eema ma ꞌbüdhülü ya, iꞌi ya diidi ma Masala. 5 Kiki aaga kide aꞌda tumma na sorne ka tumma ünꞌdügüngngö, Koronggore ya Masala ka tuuru kaja ka oona ya asaasa kïrïmï? 6 Lakiini iꞌi amana türü dhorro, sorne iki aꞌda,

“Masala manu oona koona nja kadu tanno ïndhïgï oona cooꞌdo no,

lakiini kadu no iicolo ka nanggeedi no mamana türü eene.”*

7 Aaga ümmünü eyi yaada a Masala, aaga keema koroꞌbo nja Ebliisi amang kini tïïsö aaga. 8 Aaga kete ka Masala amang kono takete kada. Aaga agala iisine naada, aaga na oroko no, fa ka eedi tiya üüdü insili, aaga na eera ka eedi no. 9 Aaga muuyu aaga tafara aaga tiisigi ka oona. Amang ka takijeene tanno ada tatemꞌbele kada fara, a dhodho naada tatemꞌbele ka tagorooꞌbo. 10 Aaga iicolo ka nanggeedi kidha ma Masala amang kono taꞌdiniga aaga koꞌdo.

11 Aaga fa teemaana ka oona a tumma tanno atoroko no, nagöre eede, kudumma ömöꞌdï tiya eema tatoroko ka örre ya, iꞌi eema tatoroko ana serïye, iꞌi ya diidi ma serïye. 12 Ömöꞌdï unggodho iꞌi yungngo amana serïye a kadu, ömöꞌdï ya ara tümmü kadu unggodho, iꞌi yungngo a tambaanya toolona kadu aama kadu. Oꞌo na mada nümmü kadu?

Aaga ïndhïgï Masala

13 Aaga niki aꞌda, “ꞌBïtïngngö üürü taka ara ungngo co anya tammo, üürü ümmü ungngo tanna kide ürüünü ungngo tanadene ungngo töꞌdö keere ana eema dhabbu.” 14 Taalo aaga kussu minna iꞌi yungngo ara töꞌdö taka, tefe ka ꞌdï naada eege kïïye? ꞌBïtïngngö aaga aföönyö, aaga niki aꞌda ꞌbïtïngngö alla taka, ara ungngo co anya tammo aja tümmü, ungngo tanna kide a nagürüünü, ungngo talinggo tanadene, ungngo töꞌdö anaa gürüüsï. 15 Aaga kama tiki, “Ka nïïsö ma Masala, angnga tefe ka ꞌdï angnga talinggo ya nja tinni.” 16 Lakiini aaga ꞌbïtïngngö kaꞌdiniga aaga oona naada koꞌdo aaga tamidhi ꞌbuugu, midhi afa ma tammo iini mo matoroko. 17 Ömöꞌdï ya ussu linggo na ꞌdiila no assa ka taalo alinggo ya, iꞌi üünï tatoroko.

5

Amꞌba ka kadu tanno üüsü no

1 ꞌBïtïngngö aaga toodo kede aaga na üüsü no, aaga fara aaga tiisigi ka oona ma tatoroko tanno a töꞌdö kada ya toroko. 2 Almaala yaada asürdö, a enꞌdi yaada, alimi oro. 3 Dahaba yaada nja fudda tiya ada kümmü küꞌdüüꞌdü tasïïrï eege, kawaana, a laala kadu ka taguri tuuꞌda naada afa ïssï. Almaala yaada katawaana koona kuꞌbu ma naguuru tanno eere no. 4 Talïngnge na kadu tanno agalinggo ka nasigeene tanno ada ka tanyooro no kafara koꞌdꞌdo, a takeere na kadu tanno araana ka siga no, tala iisine na Masala mana türü mo. 5 Taneene naada ka ꞌbüdhülü kadigine ana eema tiya aꞌdiila ya nja taꞌdeema, aaga tïndhï afa fiiyo ma taradene 6 Kümmü aaga ömöꞌdï ya aꞌdiila ya, aaga tagiidi iꞌi aꞌda taalo agümmöönö ka eyi tiya iini.

Tidhi oona kuꞌbu nja tafara ka Masala

7 Aaga idhi oona kuꞌbu nagöre eede, ara uuru ma töꞌdö tanno Uugaara ka ööꞌdö. Aaga ïïrï taleele idhi oona kuꞌbu nya ïndhïgï tööyö ma ꞌbüdhülü ma ꞌdiila mo a tomboꞌdo ma koogoya nja tüyï ka ööꞌdö. 8 Aaga idhi oona kuꞌbu tekere aaga takïdhö ka nanggeedi, kudumma töꞌdö tanno Uugaara ka ndakete 9 Aaga fa tisaana ka oona nagöre eede, kudumma Masala kara tanggaaga tümmü aaga, tümmü kadu aꞌdïngnge ka ïnye. 10 Nagöre eede, aaga uruna fïïnï ya naganeꞌbi keere, eene ka tageema ana eere tiya Uugaara, kadakidhi oona kuꞌbu, a kadu tagapusu eege. 11 Aꞌdiila nja kadu tanno idhi oona kuꞌbu no, kaföönyö aaga tumma ma tidhi oona kuꞌbu na Ayüb, aaga tussu aꞌda manangnga Masala talïngnge niini nya oogo mana ꞌbangnga mana muuyu.

12 Keema tiya ïnꞌdïlï ya nagöre eede, aaga fa taküdöönö a ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü alla a nïïmö töccö ꞌdo. Aaga afa ka “Ïï” tiya ada ada ïï, aaga fa “Kaw” tiya ada ada kaw, kudumma tatoroko kara tala aaga.

Tafara ka Masala ma tamma

13 Ömöꞌdï ungngo ada amüürü? Fa kini afara ka Masala koꞌdo. Ömöꞌdï ungngo ada oona kaꞌdiila iini? Fa kini afünügü Masala koꞌdo. 14 Ömöꞌdï ungngo ada amaara? Fa kini ümmünü kadïïfï ma kaniisa kafara ka Masala nja iini aꞌbunaana uuꞌba iini ka üüdü ana eere ma Uugaara Yasu. 15 Tafara ka Masala nja tamma ma Masala koolona ömöꞌdï ya amaara ya, a Uugaara ka nangnga iꞌi ka fïkïꞌdö. Üürü iꞌi agalinggo tatoroko, Masala mataꞌduga kini ka oona. 16 Fa ka ömöꞌdï amma aꞌda agalinggo iꞌi tatoroko, aaga tafara ka Masala kudumma tatoroko tanno kijöögö, amang kada taluna toolonadene. Tafara ka Masala tanno aꞌdiila no türü kinggide. 17 Ïliya aga ömöꞌdï afa ma angnga ka eema nyeꞌdꞌde. Adafara ka Masala dhorro amang ka tomboꞌdo tafa tede, assa taalo ede ka ꞌbüdhülü a nagürüünü kiidoona a nagatereene ka ïïdümmü kafünü unggodho. 18 Afada adafara ka Masala afeꞌde a tomboꞌdo teede, eema ma ꞌbüdhülü tageene. 19 Ka nagöre eede, üürü ömöꞌdï ungngo aama ka fïïnï ma timinꞌda ya, ömöꞌdï öccö tafada ana iꞌi. 20 Amang kada tussu aꞌda ömöꞌdï ya afada ana ömöꞌdï ka fïïnï ma taama ya, iꞌi ya oolona ömöꞌdï ka inde aꞌduga tamꞌbaga kene ka oona kadhabbu.

* 2:8 2.8 Lawi 19.18

* 4:6 4.6 Tafeene ma tumma 3.34

1 Bütrüs

1

2

3

4

5

Waraga ya

Bütrüs ya dhidha ya

Tafaꞌda tumma

Bütrüs ya tafïïnï ya arigiri waraga ya, unggu co kadu ma kaniisa na anna ka anya tammo ana eere ꞌbïtïngngö aꞌda Türkiya mo. Iꞌi arigiri uuꞌbu eege ka nanggeedi kudumma eene ka talinggo adene kudumma eene ka tümmü tumma na Almasiihi. Iꞌi iki eene aꞌda Yasu Almasiihi agadhügürü adagapusu adene adaganna ka ꞌdï tanno iini ka ꞌbüdhülü no, ïkïrï kadu ma kaniisa ka tussu aꞌda ara eege tadhügürü. Iꞌi anangnga tïndhïgï Masala, oono ka tümmü dhügürü yaada, ya amanaga aaga kada kadu tanno oono noono kara tanangnga talïngnge eene ana baraka dhabbu. Yungngo a Bütrüs ka tuuꞌbu kadu ma kaniisa ka nanggeedi aꞌda kütü kataneene kada kadu tanno Masala.

1

Tööjülü

1 Aꞌa na Bütrüs tafïïnï ya Yasu Almasiihi aꞌa narigiri waraga nunggu co kadu tanno Masala ka tagesse eege no na asananja kuꞌbu ka Büntüs nja Galatiya nja Kabadökiya nja Asiya nja Basiiniya, 2 Kadu na Masala tammo Pupa ka tagesse eege no aꞌda milli ka tagussu ka dhidha manangnga eege ka tinsili a Koronggore, amang kene taföönyö tumma na Yasu Almasiihi ka tanggala ana erïïdö ka asananja kene ka oona. A Masala tanangnga taꞌdiila aaga nja türü dhabbu.

Tïndhïgï ma tefe ka ꞌdï

3 Kadagafünügü Masala koꞌdo Pupa ya Uugaara tiya Yasu Almasiihi, anangnga teene na issi no angnga a ꞌbangnga tammo iini ma dhabbu mo a tefe ka ꞌdï ma tïndhïgï a tefe ka ꞌdï tanno Yasu Almasiihi ndama inde. 4 Masala manangnga eema aaga ka ꞌdotomboꞌdo kita iini ka titaalo ara tasügünï, taalo ara tasürdö taalo ara taama. 5 Tamma naada turi no kara tafa kada a türü tanno Masala idhi töꞌdö ma toolonadene tanno andakete kala oona kuꞌbu ka nagürüünü tanno eere no. 6 Aaga tadhodho iini dhorro, aꞌda kagala aaga ka tagorooꞌbo adha ꞌbïtïngngö a tatoroko kara tümmü aaga ka dhoonyo. 7 Ya ara taꞌbꞌba tamma naada afa ma ïssï ka taꞌbꞌba dahaba kungngo aꞌda iꞌi aguꞌdaana adagiiꞌbi dahaba ya ara titaalo ya kungngo, ara taluna tafünügünja koꞌdo nja tïdhïndhï nja taꞌdiila ka uuru tanno a Yasu Almasiihi kara töꞌdö kide no. 8 Kasaasa aaga iꞌi aꞌda taalo aaga kiji iꞌi, aaga tamma kini aꞌda taalo aaga kiji iꞌi ꞌbïtïngngö, ara aaga tadhodho ka tïdhïndhï taalo aaga tadünnü iini, 9 ara aaga toolona nanggeyi naada kudumma ada ka tamma ka Masala dhorro.

10 Kudumma ma toolona tanno naganeꞌbi tanno ageema tumma ma türü tanno tagööꞌdö kada no, kadagawwa amussu dhorro. 11 Kagaꞌbꞌba tussu ma uuru ma töꞌdö ma türü tanno Koronggore tiya Almasiihi kene ka oona iini ka tiki ka dhidha ma dhügürü tiya Almasiihi kene kaala eege kide iini, ma tïdhïndhï tanno ara töꞌdö no. 12 Agaalanja eene aꞌda eege taalo kagalinggo ma nanggeyi tanno eene, lakiini kudumma aaga kene ka teema tumma ma eema tiya a kadu tanno agadünügü tumma ma Ïnjïïlï aaga a Koronggore tiya Insili ya agürünüdene ndama ꞌdotomboꞌdo. Salla kadhangga kasaasa tassa ka eema tiya.

Aaga aneene ka tinsili

13 Aaga indinaana nanggüüdü naada kuꞌbu aaga tadïnö koꞌdo aaga tanangnga tïndhïgï naada ka türü tanno ara töꞌdö ka Yasu Almasiihi kara tabbü ꞌdala. 14 Aaga föönyö eema ya Masala kada laala tiya oono, aaga tafa tuurna ka tallogo ma tatoroko keere naada ka talinggo no aꞌda kaleefe aaga taga nagaaga. 15 Lakiini aaga ka kadu tanno insili no ka linggo tanno ada ka talinggo no, kudumma Masala tammo agümmünü aaga mo ma insili. 16 Sorne ma Masala iki, “Aaga insili kudumma eede ka tinsili.”* 17 Aaga kümmünü Masala aꞌda Pupa aꞌda oogo mungngo mara tümmü kadu, mitaalo mümmöönö ka ömöꞌdï töccö mafa ka tiya mümmü ömöꞌdï a linggo tanno iini, aaga aneene kada kölöge a taꞌdiila a riꞌba ma Masala. 18 Aaga tussu aꞌda oogo moolona aaga ka taneene tanno ada na toroko no, naada ka takarna kide ka kafaafa ma aaga no, taalo ana fudda nja dahaba tiya ara titaalo ya. 19 Lakiini ana erïïdö tiya aguꞌdaana ya, erïïdö ma dhünggü tiya taalo a sogoꞌdo iideene ya, erïïdö ya Almasiihi. 20 Masala milli ka tagesse iꞌi aꞌda aleefe ꞌbüdhülü üfürü tarüꞌbü adene, iꞌi abbü ꞌdala kudumma aaga ka nagürüünü tanno eere no. 21 Iꞌi yungngo anangnga aaga ka tamma ka Masala tammo anangnga iꞌi ka fïkïꞌdö ka inde manangnga tïdhïndhï iini, a Masala oogo mungngo manangnga tïndhïgï ma tamma tanno ada. 22 A ꞌbïtïngngö ada ka tagala oona naada a taföönyö eema ma timinꞌda, aaga tasaasa nagöre naada tasaasa na dhorro no, aaga asaasa ajeene tasaasa na insili no ndama eedi ka teene. 23 Kageenedene aaga teenedene na eera no, taalo ndama tööyö ma titaalo, lakiini ndama tööyö ma taalo mara titaalo mo, ana tumma na Masala na efe ka ꞌdï taꞌbilli no. 24 Sorne iki aꞌda,

“Kadu ïnꞌdïlï kafeene nja ooyo

a tïdhïndhï neene kafeene nja tuli ma siga.

Ooyo ara tarume

a tuli tasuli.

25 A tumma na Masala tütü taꞌbilli.”*

A tumma nïïdï ka tageemaga co aaga no eege kungngo.

2

1 Aaga aadha ka eema ma tamꞌbaga nyeꞌdꞌde nja ünggü nja korokoro nja kïrïmï nja tarꞌdaana eema nyeꞌdꞌde. 2 Afa laala ya aleefe tageenedene ya aaga asaasa siiga ma koronggore na insili no amang kada tinggiridene iini ma toolonadene. 3 Afa ma Masala ka tiki, kagolo aaga taꞌdiila na Uugaara kafaanya.

Mïsï ma efe ka ꞌdï nja kadu tanno insili no

4 Aaga öꞌdö ka Uugaara, kudumma iini kada mïsï tammo efe ka ꞌdï mo ma kadu kaanu kide mo, ya Masala ka tagesse iꞌi kaguꞌdaana ya. 5 Aaga afeꞌde aaga ka nïïgïsï tanno efe ka ꞌdï no ma tarüꞌbünü la ma koronggore ya, aaga ka kaꞌboge na insili no aaga ara eema ma tïrrï ma koronggore ya Masala ka tamma kide ana eere ma Yasu Almasiihi ya. 6 Sorne iki,

“Aꞌa nungngo nara tanangnga mïsï ma kadese

ma aguꞌdaana mo agessedene ka Sahyüün,

ömöꞌdï ya amma kide

taalo ara tana modolo.”*

7 Iꞌi aguꞌdaana kada aaga na amma ka Masala no. Lakiini ka kadu tanno taalo kamma no,

“Iꞌi ya mïsï tammo a katarüꞌböönö kaanu kide mo

oogo mungngo ma mïsï ma kadese.”*

8 “Iꞌi yungngo a mïsï ma taseene

nja ꞌdokonꞌda ma taꞌdïnggeene ka kadu tanno inseene kide no.”*

Kudumma eene taalo kamma ka tumma ma Masala, taama neene eege kamiini.

9 Lakiini aaga na kadu kagessedene no, tauugaara ma kaꞌboge nja kadu na insili no nja kadu tanno Masala ma teema tumma ma eema tiya oono ya aꞌdiila ya, Masala magümmünü aaga ka ꞌbuugu tiya alüllü ya munggu aaga ka ꞌbuugu tiya öyeene keefe ya. 10 Ka dhidha taalo aaga ka kadu, lakiini aaga ꞌbïtïngngö aaga ka kadu tanno Masala, taalo aaga kagaana ꞌbangnga ma Masala, lakiini ꞌbïtïngngö asa aaga taluna ꞌbangnga.*

Taneene ma Masala

11 Nasaasa aꞌa aaga nagöre eede aaga no kafala nja kölöge ka ꞌbüdhülü tiya, aaga aadha ka eema ma tallogo ma tuuꞌda ma tamöꞌdï kudumma iini ka teema koroꞌbo nja koronggore. 12 Aaga fa ka taneene tanno ada ka kadu ma ajeene ka söödö kaꞌdiila salla sa katiki aꞌda aaga ka oroko ya, kiji linggo naada na ꞌdiila no kamana tïdhïndhï a Masala ka uuru moono kara töꞌdö tassa kaja.

Aaga föönyö eema ma naguugaara

13 Aaga föönyö tumma na naguugaara ka üüdü ma Masala, ka uugaara ma anya kudumma iini iꞌi yungngo adhabbu ma kadu ka anya ꞌdo, 14 aaga föönyö tumma na naguugaara kudumma Masala ka kürünü eege aꞌda kööꞌdö tümmü kadu kara ka tafünügü kadu na aꞌdiila no koꞌdo. 15 Tumma na Masala aꞌda aaga tüünï, eema ya aꞌdiila, nggeege aaga tanangnga kadu tanno nagaaga na taalo kaꞌdara no kakïꞌdöönö. 16 Aaga aneene ma nanggeyi tanno ada, lakiini aaga fa taꞌduga taneene no miini no, aaga talinggo eema ya toroko ya, aaga taküdhü kide, lakiini aaga aneene kada kasaga tanno Masala. 17 Aaga asaasa kadu ïnꞌdïlï kungngo aaga asaasa nagöre naada ïnꞌdïlï aaga ümmü Masala ana eedi aaga aföönyö eema ya uugaara.

18 Aaga na kasaga no, aaga föönyö tumma na kadu tanno ada ka tagalinggo ada eene no, aaga tariꞌba eene salla kasa kaꞌdiila, üürü ka oroko. 19 Ara Masala sa kanangnga baraka aaga kide kada kara tidhi oona kuꞌbu ka dhügürü nja tüünïnja kuꞌbu, kudumma ada ka tussu aꞌda fïïnï ya Masala ya miini. 20 Kümmü aaga minna ka tatoroko tanno ada, aaga tidhi oona kuꞌbu kide ma dhügürü tiya, lakiini kada kara tüünï nïïmö ya aꞌdiila ya, aaga tidhi oona kuꞌbu ka dhügürü, ara aaga taluna türü ka Masala. 21 Nggeege ya Masala ka tagümmünü aaga, Almasiihi agadhügürü ka üüdü ma aaga, aafa kada ka fïïnï amang kada tunggeene kide.

22 “Taalo agüünï tatoroko

a nïïnö niini taalo ka korokoro.”*

23 Taalo aꞌdïïnö ka kadu kateela iꞌi, adhügürü taalo iki aꞌda ara iꞌi taꞌdïïnö kömüsü, lakiini ümmünü eyi yiini a ömöꞌdï tiya taalo üünï ada kadu kuꞌbu ya. 24 Iꞌi aꞌduga tatoroko naaja ka tuuꞌda tanno iini ka saliiꞌbi amang kaja takaaya ka tatoroko anangnga ta keefe ka ꞌdï kudumma ma timinꞌda. Nïïmö yiini ya inꞌdꞌdi ya, anangnga aaga ka aleme ka oona. 25 Kudumma ada ka kidheefele tanno agaama no, lakiini kafada aaga co ka tadasaana tiya ada ya afa ka nanggeyi tanno ada ya.

3

Iiya nja naganyori

1 Aaga na iiya no afeꞌde, aaga aföönyö tumma ma naganyori tanno ada salla könö ana kene taalo tamma ma Masala eene ka nanggeedi ara taneene naada na ꞌdiila no töꞌdö ana eege aꞌda taalo aaga kalneege nja eene. 2 Kene kara tiji taneene ma tümmü tumma ma Masala, aaga taneene ka tinsili ka nanggeedi. 3 Aaga fa tindinaana oona ndama kürö, tarꞌdaana ma awu nja tümmü dahaba nja enꞌdi tiya ada ka tümmöönö ka oona ya. 4 Lakiini taꞌdiila naada kara tama eedi ka teene kanna kita küdhü kita a taꞌdiila ma koronggore, taalo ara tagaꞌdadene, aguꞌdaana faana miini ka Masala ka oona. 5 Iiya ma ꞌbilli na insili no afeꞌde kümmü nanggeyi neene a Masala kindinaana oona kaꞌdiila kaföönyö eema ya naganyori tanno eene. 6 Afa Sara ka taföönyö eema ya Abrahiim mümmünü iꞌi aꞌda uugaara yoono, aaga ꞌbïtïngngö aaga ka laala tiya oono kada kara tindinaana oona kuꞌbu taꞌdiila aꞌda taalo aaga kariꞌba a nïïmö.

7 Aaga na kadu tanno nagiide no, aaga aneene nja iiya tanno ada aaga tussu aꞌda aka ma kiꞌdi, taalo mafeene nja aaga, aaga afa kene dhorro aaga tussu aꞌda eege kosso ka eema tiya Masala kara tanangnga aaga ma tefe ka ꞌdï ya, aaga üünï nggeege a nïïmö könö tafa tagaꞌda tafara ka Masala naada.

Dhügürü ma linggo tanno aꞌdiila no

8 Nïïmö ya öreene keere ya, aꞌda aaga ïnꞌdïlï ta unggodho ka tumma ꞌbangnga ma tanagöre nja muuyu nja tiicolo ka eedi. 9 Aaga fa taꞌdïïnö ka ömöꞌdï kara tatoroko nja aaga, ömöꞌdï ka teela aaga, aaga fa taꞌdïïnö tekere, aaga agala kaꞌbana koꞌdo nja iini, lakiini aaga amana baraka eene amang kada taluna baraka ya Masala ka tagümmünü aaga iini ya. 10 Kudumma sorne ka tiki,

“Ömöꞌdï ya asaasa tefe ka ꞌdï ya,

a nagürüünü ka ꞌdiila ya,

ümmü onggoꞌdo miini nja nïïnö

ka tumma tanno atoroko no nja korokoro.

11 Afa takete ka nïïmö tiya toroko ya,

lakiini üünï eema ya aꞌdiila ya,

asaasa taneene na ꞌdiila no isi kini keere.

12 Kudumma ïïye tiya Uugaara iji kadu na insili no

a neeso noono ka toodo ka fara tiya eene,

lakiini dhugudha yoono anu ka kadu tanno üünï eema ya toroko ya.”*

13 A mada iꞌi yungngo ara tïlï aaga ka oona aꞌda kasi aaga ka linggo tanno aꞌdiila no keere. 14 Üürü aaga kadhügürü kudumma fïïnï ya timinꞌda ya, aꞌdiila nja aaga, aaga afa tariꞌba a ömöꞌdï, aaga tafa taꞌdeedene ka oona. 15 Aaga afa ka Almasiihi anna kada ka nanggeedi aaga tümmü iꞌi kada Uugaara, aaga tindinaana oona kuꞌbu ma tapadaga tumma ömöꞌdï tiya ara tasaasa kada aꞌda aaga tala tïndhïgï ma Masala na kada no iini a riꞌba a tiicolo ka eedi. 16 Aaga linggo nggeege a nanggeedi ka tiicolo a taꞌdiila miini, aaga tafa ka taꞌdiila ma nanggeedi tanno ada, salla a kadu saga tüünï ada tatoroko ana aaga ya, ara taneene naada ka Almasiihi ara tanangnga modolo kagu eege ka tumma tanno eene ka teema no. 17 Aꞌdiila ada kadhügürü aꞌda küünï aaga eema ya aꞌdiila ya, kini kara tasaasa ma eedi na Masala eege kamiini aꞌda aaga tadhügürü aꞌda küünï aaga eema ya toroko ya. 18 Almasiihi ka eyi tiya iini eyi ta unggodho ka üüdü ma tatoroko tanno aja. Iꞌi taalo agüünï tatoroko eyi aꞌda aꞌdiila ka üüdü ma kadu tanno oroko no, amang kini tasigi aaga ka Masala kete. Eyi ka tuuꞌda, lakiini Masala manangnga iꞌi keefe ka ꞌdï ka koronggore. 19 Ïkïrï ka tunggeene a koronggore tiya iini aco tadünügü eema co nagoronggore tanno ka pabuusu no, 20 na aanu ka tumma tanno Masala ꞌbilli no aꞌda makidhi Masala oona kuꞌbu ka ürüünü tiya Nööh ka uuru tanno Nööh ka tarüꞌbü mürkabü no, a kadu toolonadene ka ꞌbïïdï iini, kidhilli kadu ka ïïdümmü kafünü iidoona. 21 Iꞌi yungngo agalaala angnga ka fïïnï ma tambeese tanno oolona aaga ꞌbïtïngngö no, taalo ka tagala nyoro ma tuuꞌda, lakiini ma timiꞌdi tumma ana eedi ka tinsili nja Masala a tafïkïꞌdö tanno Yasu Almasiihi. 22 Iꞌi ya asïrïgö co ꞌdotomboꞌdo emmi ka Masala ka nïïsö ma kuri a kadhangga taföönyö eema yiini nja türü ma eema ma ꞌdotomboꞌdo nja naguugaara miini.

4

Taneene a Masala

1 Üürü Almasiihi agadhügürü a tuuꞌda tanno iini, aaga tekere aaga kardha kuꞌbu ka fïïnï tiya miini ya nggeege, kudumma ömöꞌdï tiya adhügürü a tuuꞌda ya aadha ka linggo ma eema ma tamꞌbaga. 2 Aneene ma türeene ma nagürüünü tanno iini ka linggo a tamma ma eedi tanno Masala taalo a tallogo ma ta ömöꞌdï. 3 Asa aaga tüüsü ka linggo ma eema ꞌbilli ka kadu ma ꞌbüdhülü, temelö nja tallogo, nja tooye ma ngeeli nja eema ma weerö nja tumma ma eema ma namasala tanno atoroko no ma Masala kaanu kide ya. 4 A kadu ma namasala ma ꞌbüdhülü tadhere, kudumma ada taalo kalinggo tamꞌbaga na miini no, kïkïrï ka teela aaga. 5 Lakiini eege kassa ka tümmünü eyi yeene a Masala mara tümmü kadu na adïnö no nja tanno aaya no. 6 Yungngo a tumma tanno Masala kaala kadu na aaya no afeꞌde, amang kene tahükümüdene afa kadu no kanna ka tuuꞌda, kefe ka ꞌdï ka koronggore afa ma Masala kungngo.

7 A ꞌbïtïngngö asa ꞌbuugu ndakete ma eema nyeꞌdꞌde kara titaalo, aaga kardha kuꞌbu aaga tadïnö koꞌdo ma tafara ka Masala. 8 Aaga asaasa ajeene dhorro kudumma tasaasa ka taküdhü eema ma tatoroko adhabbu. 9 Aaga amma ka kafala aꞌda kitaalo tagorooꞌbo kide. 10 Ömöꞌdï ya Masala ka anangnga türü kadhoonyo ma linggo töccö iini ya, fa kini alinggo eema ya aꞌdiila ya nja kadu könö. 11 Ka ömöꞌdï kara tasaasa teema, eema tumma ma Masala. Ömöꞌdï kara tasaasa talinggo, alinggo nïïmö ya Masala ka tümmünü iini ya. Fa ka tïdhïndhï nja türü kada tanno Masala türï taꞌbilli. Amiin.

Tidhi oona kuꞌbu ka dhügürü

12 Kateefe ma aꞌa, aaga fa tadhere ka eema tiya ööꞌdö kada aguꞌdu aaga afa ïssï ya ma tasaasa tïïrï aaga ka nanggeedi afa nïïmö ya öꞌdö kada keefe ya. 13 Aaga tadhodho kudumma aaga ka tosso ka dhügürü nja Almasiihi, amang ka kada tiji tïdhïndhï niini aaga tadhodho. 14 Aꞌdiila nja aaga a kadu kara teela aaga kudumma eere tiya Almasiihi kudumma Koronggore ma tïndhïgï nja Koronggore ma Masala ara tanna kada ka oona. 15 Üürü oꞌo nadhügürü ya taalo afa müüdü ka kiidi ömöꞌdï alla kanyooro alla taꞌdïnggö ka eema ünꞌdügüngngö. 16 Lakiini kini kara tadhügürü kudumma iini kada Masiihi ya, tafa tana modolo, fa kini afünügü Masala koꞌdo ana eere tiya miini ya. 17 Asa uuru ma Masala kara tümmü kadu kandöꞌdö, üürü oogo mara tümmü kadu noono ka dhidha ꞌdee, ara tafaanya nja kadu tanno taalo kasaasa tumma na Masala no. 18 Sorne iki,

“Üürü kadu no ꞌdiila koolonadene a dhügürü ꞌdee,

ara tafaanya nja ömöꞌdï tiya üünï tamꞌbaga anu ka Masala ya?”*

19 Kadu na Masala ka anangnga eege ka dhügürü, fa kene kalinggo eema ya aꞌdiila ya kümmünü nanggeyi neene a Masala tammo dhorro mo.

5

Kadïïfï nja kadïmöögö

1 A kadïïfï naada ka söödö no, neema aꞌa nja eene kada tïïfï afa eege ya adïnö ka dhügürü tiya Almasiihi, ömöꞌdï ya ara tosso ka tïdhïndhï tanno ara töꞌdö no. 2 Aaga kuri a kiꞌbiini tanno Masala naada kaafa kene no ndama eyi tiya ada taalo aaga kaꞌbununja kide afa ma Masala ka asaasa aaga kadalinggo kungngo taalo ma tallogo ma gürüüsï, lakiini tasaasa linggo. 3 Aaga fa tüünï ada kadu naada kafa kene no kuꞌbu. Lakiini aaga alaala eege ka fïïnï tiya aꞌdiila ya. 4 Ka uuru ma Uugaara ma katasaana kara töꞌdö, ara aaga taꞌduga talïngnge ma ndalembö ma tïdhïndhï, ya taalo ara toorodo ya.

5 Aaga na kadïmöögö no afeꞌde, aaga aföönyö tumma na kadïïfï, aaga kïrnï enꞌdi ma tiicolo ka nanggeedi ada ka oona ma tasaasa ajeene dhidha kudumma,

“Masala taalo masaasa kadu na ꞌdinigi oona cooꞌdo no,

lakiini masaasa kadu na iicolo no.”*

6 Aaga iicolo ka nanggeedi ka nïïsö ma Masala tammo ana türü mo ara tamünügü aaga koꞌdo ka uuru tanno oono. 7 Aaga ꞌduga eema yaada ïnꞌdïlï aaga tapügü kini koꞌdo amang kini tafa kada. 8 Aaga adïnö koꞌdo aaga tafa tarigide kudumma diidi ma aaga Ebliisi unggunaana kuꞌbu afa tagaamu mafara mawwa nïïmö moono ka tatamü. 9 Aaga idhi oona kuꞌbu ka tamma ma Masala tanno ada aaga eema koroꞌbo nja iini aaga tussu aꞌda nagöre naada ka ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde kadhügürü ma eema tiya.

10 Masala ma türü nyeꞌdꞌde Masala magümmünü aaga ka tïdhïndhï taꞌbilli ka Yasu Almasiihi, iꞌi yungngo anangnga aaga kada kadu dhorro ada ka tadhügürü idhilli mümmü aaga kuꞌbu manangnga türü ada ka oona manangnga aaga ka takïdhö. 11 Türü kungngo oono turi taꞌbilli. Amiin.

Tööjülü na eere no

12 Narigiri aꞌa waraga ya adhügüngü ya a nïïsö ya Siila örre yeede, ya adho ka fïïnï ya, ma tuuꞌbu aaga ka nanggeedi, nussu aꞌa aꞌda türü na Masala na dhorro no eege kungngo, aaga idhi oona kuꞌbu kide. 13 Kaniisa ma Babil, mafeene nja aaga mo, Masala magesse oogo, oogo mööjülü aaga a Murkus ya ꞌbiiꞌbala tiya eede ya, tööjülü aaga. 14 Aaga tööjülü tööjülü ma tasaasa ajeene, aꞌa nööjülü aaga ïnꞌdïlï kungngo aaga na kadu tanno Almasiihi no.

* 1:16 1.16 Lawi 11.44–45; 19.2

* 1:25 1.25 Asaiya 40.6–8

* 2:6 2.6 Asaiya 28.16

* 2:7 2.7 Tüüsü ma Nakaaru 118.22

* 2:8 2.8 Asaiya 8.14

* 2:10 2.10 Hawsha 2.23

* 2:22 2.22 Asaiya 53.9

* 3:12 3.12 Tüüsü ma Nakaaru 34.12–16

* 4:18 4.18 Tafeene ma tumma 11.31

* 5:5 5.5 Tafeene ma tumma 3.34

2 Bütrüs

1

2

3

Waraga ya

Bütrüs ya eera ya

Tafaꞌda tumma

Bütrüs ya tafïïnï ya arigiri waraga ya unggu co kadu ma kaniisa ka naguuru tanno iini ka tussu aꞌda asa iꞌi takete ka tiididene asala kide no. Iꞌi asaasa kadu ma kaniisa aꞌda kaneene ka fïïnï tiya aꞌdiila ka Masala ka oona ꞌbucca kungngo. Eema nja eene aꞌda kafa tanu ka talaana ma Masala nja Yasu Almasiihi yeene ka ꞌduga kini nja kadu könö na kaneene nja Yasu. Iꞌi adirina tumma eene ma katalaana tanno korokoro na icci ka kaniisa no. Katalaana na korokoro no kaꞌbunu kadu ma kaniisa kataneene ka fïïnï tiya atoroko ya, kiki aꞌda Almasiihi taalo ara tafada. Bütrüs iki aꞌda Almasiihi ara tafada timinꞌda, a Masala tagaꞌda eema ya arüꞌbü adene ꞌbïtïngngö ya, magere eema könö kööye meene kita tatoroko kara titaalo kide kita. Bütrüs uuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kütü ka tinggiridene ka türü nja tussu eema ma Uugaara tiya aja Yasu.

1

1 Waraga öꞌdö ndama Samaan Bütrüs, tasaga ya Yasu Almasiihi nja tafïïnï tiya iini, nunggu co kadu tanno kaluna toolonadene ana eere ma Masala nja tatoolona tiya aja Yasu Almasiihi, a tamma tanno aguꞌdaana afa ma tamma tanno aja no kungngo. 2 Fa ka türü nja taꞌdiila kada tanno ada kadhabbu a tussu ma Masala nja Uugaara tiya aja Yasu.

Tümmüneene na Masala nja tesse dhorro

3 Masala manangnga türü ma tauugaara tanno oono manangnga eema ma tefe ka ꞌdï angnga nja tanna taneene ma Masala a türü ma tussu eema tanno aja ka tagümmünü angnga a tïdhïndhï tanno oono nja taꞌdiila. 4 Nggeege oogo manangnga eema ya aguꞌdaana ka tïdhïndhï yoono ka tiki ya amang kada taadha ka eema ma ꞌbüdhülü tiya toroko ya, aaga tosso ka taneene ma Masala.

5 Nggeege ya aaga kardha kuꞌbu amang kada tagusu taꞌdiila ka tamma tanno ada, nja aaga tagusu tussu eema ka taꞌdiila, 6 aaga tagusu tafa ka oona ka tussu eema, nja ada ka tagusu tidhi oona kuꞌbu ka tafa oona ka oona, aaga tagusu tümmü eedi ma Masala ka tidhi oona kuꞌbu, 7 nja ada aaga tagusu tanagöre tanno ada ka tümmü eedi ma Masala, nja tagusu tasaasa ka tanagöre tanno ada. 8 Üürü eema ya aꞌdiila ya ungngo ada adhabbu, anangnga aaga kadalinggo dhorro aaga töꞌdö keere a tussu eema ma Yasu Almasiihi Uugaara yaaja. 9 Lakiini üürü ömöꞌdï ya eema tiya ka titaalo kini ya, iꞌi asoro taalo iji ꞌbuugu üürü miini ka tatanggala ka eema ma tatoroko tanno iini na illi no.

10 Nggeege aaga kardha kuꞌbu aaga tanaana ïïye ka Masala ka tagümmünü aaga, magesse aaga. Kada kara talinggo nggeege ya, taalo aaga kara taꞌdïnggö ꞌdo, 11 nggeege ya ïnye ka tafaꞌda nja aaga kadhüföölö maada kara co ka tauugaara turi, tauugaara no Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi tatoolona yaaja.

Tumma ma taneꞌbi ka sorne

12 Iꞌi yungngo eede kara tadünügü tumma aaga ma eema tiya aꞌda killi aaga ka tagussu iini aaga tütü ka tumma ma tatiminꞌda tanno kada no. 13 Nussu aꞌa aꞌda tumma dhorro eege kamiini, nïkïrï aꞌa ka asaasa tanangnga tumma no ada ka nanggüüdü aꞌda naleefe aꞌa ka ꞌdï ka tuuꞌda. 14 Kudumma eede nussu ara aꞌa tinyi tuuꞌda no kuꞌbu kete kungngo afa ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ka tirina aꞌa nataföönyö kungngo. 15 Ara aꞌa takardha kuꞌbu amang kada tagïïgï eema ya ꞌbucca kede kara teyi.

16 Taalo ungngo kasi ka eema ma elle ma korokoro ma taꞌdara ünꞌdügüngngö kadirina ungngo tumma ma türü tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi nja töꞌdö tanno iini, kudumma ïïdï ka tadïnö ka tïdhïndhï tanno iini. 17 Kaganna ungngo kide ka uuru tanno kini ka tamana taꞌdiila nja tïdhïndhï nja Masala ma Pupa mo, a tumma kööꞌdö kini ndama Masala tammo ïdhïndhï mo kiki, “ꞌBiiꞌbala yeede ka asaasa iꞌi ya yungngo eede ka tamma kini.”* 18 Kaföönyö ungngo tumma no kööꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo aꞌda kaganna ungngo ka ꞌdikinya tammo insili mo.

19 Ungngo takogoona ma tümmü tumma na naganeꞌbi dhorro, aaga ꞌbïtïngngö ya agüünï dhorro ma tanaana ïïye kide, kudumma iini ka afeene nja lamba tammo öyeene ka ꞌbuugu tiya alüllü ya, ara taka ka taadha a ndalfoore ma taka töyeene ada kada ka nanggeedi. 20 Amang kada tussu tadhorro aꞌda taalo ömöꞌdï ma tasaana tumma ma taneꞌbi kuꞌbu ndama üüdü tiya iini. 21 Kudumma tumma ma taneꞌbi taalo kööꞌdö ndama tasaasa ma eedi ma ömöꞌdï, lakiini Koronggore ya Insili ya anangnga kadu ökönö ka teema tumma na Masala.

2

Katalaana na korokoro no nja taama tanno eene

(Yahüüsa 1.4–13)

1 Lakiini naganeꞌbi na korokoro no ka takabbü ꞌdala ka kadu ka söödö ꞌbilli ya, a ꞌbïtïngngö ara katalaana na korokoro no sa kabbü ꞌdala kalaana kadu ka eema ma taama kadu, kaꞌdüsünü Uugaara ya ana türü ya ya oolona eege ya kara töꞌdö ana inde ka eyi tiya eene areere. 2 A kadu kadhabbu kara tuurna ka tatoroko tanno eene no keere ka anangnga kadu ka tamidhi fïïnï ya ma timinꞌda. 3 Ka tallogo tanno eene kadaana aaga kalama ana eema ma elle tiya eene kööꞌdö iini ndama nanggüüdü tanno eene, tümmü adene neene killi taalo kara titaalo nja inde tanno eene taalo arigide.

4 Taalo Masala mana ꞌbangnga ma kadhangga tanno agüünï tamꞌbaga no, madhifigi eege co koolo ma inde kadimiꞌdidene ana nakilli ka ꞌbuugu tiya lüllü ya ara uuru ma Masala kara kïndhïgï tahükümüdene. 5 Taalo Masala mana ꞌbangnga ma kadu ma ꞌbilli, lakiini möꞌdö a faaya a kadu tanno oroko no masa kafa ka kadu ka ïïdümmü kafünü eera nja Nööh tiya ageema tumma ma Masala ya.* 6 A Masala mümmü naanya ma Sadöma nja Amuura midhi manangnga eege kada füꞌdö amang ka kadu tanno anu ka Masala no kara töꞌdö kene keere no tussu iini.* 7 Moolona Luut ya adho ka fïïnï ya, agadhügürü nja kadu ma temelö ka fïïnï tiya kadu tanno oroko no na asilli eema no.* 8 Ömöꞌdï ya miini, ya adho ka fïïnï ya ada kaneene nja eene ꞌbucca adïnö aföönyö atoodo ka eema ma tatoroko tiya eene adïnö kide a naguuru a tuuꞌda niini tagu iꞌi, kudumma iini ka aꞌdiila. 9 Nggeege Uugaara ara tussu ka toolona kadu niini na ꞌdiila no ka dhügürü tiya eene ara kafa ka kadu tanno oroko no ka uuru ma tapusu adene nja tahükümü. 10 Afa kadu no uurna tallogo ma tuuꞌda na nyoro kamidhi tauugaara na Masala. Eema ma oroko ya na ꞌdinigi oona neene cooꞌdo no, taalo riꞌba kagu eege ma tamidhi eema ma ꞌdotomboꞌdo ya ïdhïndhï ya. 11 Salla kadhangga na agiiꞌbi eege a türü no, taalo kümmü eege kamidhi eege kidha ma Uugaara. 12 Lakiini kadu no miini no kafeene nja eema ma erïïdö tiya taalo kussu eema ya ageenedene ma tatorodene ma take, kamidhi eema yeene ka titaalo kussu ya. Meene kara tagirinadene.

13 Eege kassa amana faana ma tadhügürü kuꞌbu, ma tinꞌdi ma eema tiya eene ka talinggo ya. Taneene ma tadhodho neene ma tümmü oona neene ka eema ma tatoroko ka töyeene ma uuru ka teene. Eege ka eema ma modolo, kene kara temmi nja aaga ma tagu eema ma taanyara kadhodho kïïsïnï aaga. 14 Laala ma ïïye yeene adigine a temelö taalo küüsü ka tatoroko, kiisini kadu na agiꞌdi no, nanggeedi neene kakalaadene ka tallogo ma eema, eege ka laala ma linggi. 15 Kaadha ka fïïnï tiya dhidho ya kaama kuurna fïïnï ya Balam ꞌbiiꞌbala ya Baür keere ya asaasa faana ma eema tiya toroko ya. 16 Lakiini aduna teeladene ka tatoroko tanno iini, ka kisine kada nïïmö ma erïïdö talneege a tumma afa ömöꞌdï agirnaana ka neꞌbi aadha ka taaꞌbaga tanno iini.

17 Kadu na miini no kafeene nja nduguli tanno ꞌbïïdï ka titaalo kide no nja tülüügü tanno tanya ka tïïsö iini no, yungngo Masala ka takindinaana ꞌbuugu ya sïgïïrï ya eene kuꞌbu ka talüllü na dhiiri no. 18 Kindiri eema ma taaꞌbaga ünꞌdügüngngö, ma tïïsïnï kadu a temelö ma tuuꞌda eege kïïsïnï kadu na kete karünö ka kadu tanno anna ka tatoroko no. 19 Kiki eene aꞌda kafa ta kasaga aꞌda ka nanggeyi tanno eene ka kasaga ma tiya agaꞌda eege ya, kudumma a nïïmö tiya agiiꞌbi ömöꞌdï ya, ara ömöꞌdï tadasaga tiya iini. 20 Lakiini kadu no koolonadene ka tatoroko ma eema ma ꞌbüdhülü no, aꞌda kandussu tatoolona yaaja Yasu Almasiihi kassa ka tapadaga ka linggo ma tamꞌbaga afeꞌde, ïkïrï kanda toroko dhindho ka tiiꞌbi yeene ka dhidha ya. 21 Kama taalo ka tagussu fïïnï ya aꞌdiila ya, kassa ka tafada kapadaga oona keere ka tumma tanno insili no kümmününja eene no. 22 A tafeene ma tumma no ka timinꞌda, “Tiira apadaga ka toofo tanno niini,”* “A küdürü ma kadu ka tagala oogo ka oona mo, masa ka tapadaga kaꞌbuna oona ka ndinco.”

3

Uuru na Uugaara

1 Waraga ökönö yungngo eede ka rigiri ada aaga kateefe ma aꞌa, neede ka asaasa eege no, nadirina eema aaga kide amang kede tafaꞌda aaga ka nanggüüdü na insili no. 2 Amang kada tagïïgï tumma na naganeꞌbi tanno insili no nja tanno kadafïïnï tanno ada kada tirina aaga ma tumma tanno Tatoolona nja Uugaara tiya aja.

3 Ka dhidha aaga kama tussu aꞌda ka naguuru tanno eere no, kadu ökönö kinggide kara sa kööꞌdö kamidhi aaga kuurna ka eema ma tatoroko yeene keere. 4 Eege kara tiki aꞌda, “Ara ‘töꞌdö’ assa kïïye? Kafaafa ma angnga kaaya eema nyeꞌdꞌde tütü ka taneene jiddi ma Masala ka tarüꞌbü ꞌbüdhülü.” 5 Eege kussu tumma no, kassa kanu kide ma Masala ka tarüꞌbü ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü a ꞌbïïdï ndama ꞌbïïdï a tumma ma nïïnö tanno oono. 6 A ꞌbïïdï tiya miini ya afeꞌde ka anangnga ꞌbüdhülü ma ꞌbilli kaꞌduuru ꞌbïïdï kaaya. 7 Lakiini ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü ma ꞌbïtïngngö kütü matara co ka ïssï a tumma ma Masala ka eyi tiya oono ma tïndhïgï uuru ma Masala kara tapusu kadu no taalo kussu tumma noono kaaya.

8 Nïïmö inggide eede ka asaasa aaga aꞌda aaga tafa tüürü miini kateefe ma aꞌa, uuru ka unggodho ka Uugaara kafeene nja nagürüünü alif, alif ürüünü ka Uugaara kafeene afa uuru ka unggodho. 9 A nïïmö ya Uugaara ka tiki ya taalo mara tafa kide afa ma kadu töccö kadeema, tadoono kuꞌbu noono. Lakiini midhi oona kuꞌbu mïndhïgï aaga kudumma oono taalo masaasa aꞌda kadu taaya, lakiini aꞌda a kadu taadha ka tatoroko nyeꞌdꞌde kungngo.

10 Lakiini uuru na Uugaara kara töꞌdö afa ma tanyooro kungngo. Ara ꞌdotomboꞌdo saga titaalo ka uuru tanno miini no a tabaana ma tomboꞌdo a ꞌbuugu tatumuli ana ïssï, a ꞌbüdhülü nja eema tiya kide ya nyeꞌdꞌde ara tamanyaga.

11 Üürü eema nyeꞌdꞌde ara tagaꞌdadene afa ma tiya kungngo, ara aaga ta kadu tanno afaanya no? Aaga aneene taneene ma tinsili nja taneene ma Masala. 12 Afa maada ka tïndhïgï uuru ma Masala kungngo, aaga kardha kuꞌbu aaga tanangnga oogo ka ööꞌdö areere, uuru ma ꞌdotomboꞌdo kara tatinyogo ka tanggaꞌda, a eema ya ka ꞌdotomboꞌdo ya tatumuli a taguꞌdaana. 13 Lakiini kada kïndhïgï afa ma tiya Masala ka takiki ya, ꞌdotomboꞌdo tanno issi no nja ꞌbüdhülü tiya issi ya ara ta ꞌdï ma kadu tanno aꞌdiila no.

14 Aaga kardha kuꞌbu kateefe ma aꞌa, aaga tïndhïgï uuru no miini no a Masala töꞌdö maduna aaga ka taꞌdiila aꞌda taalo a nïïmö ya toroko nja hetti kada kidha moono.

15 Aaga ïïrï tidhi oona kuꞌbu na Uugaara ma tafïïnï ma toolonadene iini afa ma tiya örre ma angnga tataꞌdiila yaaja Bölis ka tarigiri ada aaga ya kungngo, a Masala ka anangnga taꞌdara nja tussu eema iini. 16 Afa ma tiya ungngo ka nawaraga tanno iini nyeꞌdꞌde no, taalo kussu adene a kadu no nagaaga kabaana ka rïïfö iini afa ma tiya ka tagalinggo a türeene ma kasorne tanno insili no ma taama nanggeyi neene.

17 Nggeege kateefe ma aꞌa, kadirina ungngo tumma no aaga aꞌda aaga tadïnö koꞌdo, amang kada tafa turuna tatoroko ma kadu tanno taalo kussu serïye no. Aaga tamma ka ꞌbuugu tiya ada ya aꞌdiila ya. 18 Lakiini aaga inggiridene ka türü nja tussu eema ma Uugaara nja tatoolona tiya aja Yasu Almasiihi ya ana tïdhïndhï ꞌbïtïngngö nja taꞌbilli. Amiin.

* 1:17 1.17 Matta 17.5; Murkus 9.7; Lüüka 9.35

* 2:5 2.5 Takwiin 6.1—7.24

* 2:6 2.6 Takwiin 19.24

* 2:7 2.7 Takwiin 19.1–16

* 2:22 2.22 Tafeene ma tumma 26.11

1 Yühanna

1

2

3

4

5

Waraga ya

Yühanna ya Dhidha ya

Tafaꞌda tumma

Yühanna ya tafïïnï ya arigiri waraga ya unggu co kadu ma kaniisa niini ka asaasa eege no afa meene kada laala tiya iini kungngo. Iꞌi uuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kaneene ka unggodho nja Masala nja Yasu Almasiihi. Iꞌi ümmünü Yasu aꞌda tumma ma tefe ka ꞌdï ya aganeene nja Pupa jiddi ma ꞌbilli ööꞌdö ka ꞌbüdhülü kada ömöꞌdï. Agadünügü eema ma katalaana tanno oroko no, na alaana aꞌda Yasu taalo Almasiihi. Yühanna anangnga tumma a kadu ma kaniisa aꞌda iꞌi ka eyi tiya iini aganeene nja Yasu, yungngo iini ka tussu dhorro aꞌda Yasu aga ömöꞌdï ma timinꞌda ada ꞌBiiꞌbala ma Masala. Iꞌi ya adirina eema eene kada kadu ma kaniisa aꞌda kasaasa Masala ꞌbucca kungngo kasaasa ajeene dhadha. Iꞌi afünügü eege koꞌdo amang kene tütü ka tïndhïgï tanno eene ara Uugaara Yasu ka ööꞌdö afeꞌde.

1

Tumma ma tefe ka ꞌdï

1 Ungngo karigiri ada aaga waraga ya co aaga a tumma ma tefe ka ꞌdï tanno aganna kide ka dhidha ma eema nyeꞌdꞌde no. Kaföönyö ungngo, ungngo tadïnö kide ana laala ma ïïye tiya ïïdï kadïnö inggide, ungngo iisine nïïdï kagümmü iꞌi ka oona, yungngo ïïdï ka teema iini aꞌda tumma ma tefe ka ꞌdï. 2 Ka tefe ka ꞌdï taꞌbilli miini no ka tatele oona, ungngo tasala eege. Yungngo ïïdï ka teema iini, ungngo kungngo kadünügü tumma ma tefe ka ꞌdï taꞌbilli na aganeene nja Pupa kassa ka tele oona ungngo no. 3 Yïïdï ka taföönyö a tiya yïïdï ka tadïnö kide ya kadadünügü ungngo co aaga afeꞌde, amang kada tagusu oona ka taneene tanno ïïdï nja Pupa nja ꞌBiiꞌbala tiya oono Yasu Almasiihi. 4 Ungngo karigiri adaga ka eema ya co aaga amang ka dhodho tanno aja tatïïmö.

Masala a töyeene

5 Tumma nïïdï ka taföönyö ka Yasu no, eege kamiini kïdï ka tadünügü aaga aꞌda Masala ma töyeene a talüllü titaalo kono. 6 Aminna, kaja ka takiki aꞌda kagosso angnga ka taneene nja Masala angnga saga tagala ka takütü ka tanna ka talüllü ya, ara angnga taga kadu tanno korokoro no nitaalo naneene taneene ma timinꞌda. 7 Illi kaja ka taganna ka töyeene afa moono ka tanna ka töyeene kungngo, angnga taganeene kaꞌdügüllü angnga tafaana ka oona, erïïdö ya ꞌBiiꞌbala tiya oono Yasu Almasiihi tagunu tatoroko kaja ka oona.

8 A kaja ka tiki aꞌda taalo angnga koroko, angnga tïïsïnï nanggeyi naaja a timinꞌda titaalo kaja ka oona. 9 A kaja ka tamma aꞌda angnga koroko angnga tatiraana dhorro ka Masala kidha, Masala ma dhorro mo madho ka fïïnï mara tamma kaja magala angnga ka oona madho angnga ka fïïnï. 10 A kaja ka tiki aꞌda taalo angnga kagalinggo tatoroko ya, ara angnga tanangnga Masala ka takorokoro a tumma noono taalo ka tanna kaja.

2

Almasiihi oolona kaja

1 Laala eede, aꞌa narigiri ada waraga aaga aꞌda aaga tafa taꞌdïnggö ka tatoroko. Üürü ömöꞌdï saga ꞌdïngngö ka tatoroko ya, Yasu Almasiihi ya adho ka fïïnï ya eema nja Pupa kudumma angnga. 2 A Yasu Almasiihi ka eyi tiya iini a tïrrï ma tagala tatoroko naaja, taalo unggodho angnga lakiini ara tagala tatoroko ma kadu ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo.

3 Kaja ka taföönyö talaana na Masala, ara angnga tagamma aꞌda ka kussu angnga oogo. 4 Ömöꞌdï ya iki aꞌda iꞌi ussu oogo ya, lakiini taalo alinggo a tumma tanno oono, akorokoro, taalo tumma dhorro kini. 5 A ömöꞌdï ya ümmü tumma na Masala alinggo iini ya, tasaasa na Masala ka tigi kini ka oona ara angnga tagussu aꞌda angnga ka unggodho nja Masala. 6 Ömöꞌdï ya amma aꞌda iꞌi afünü sïgïrï nja Yasu ya, fa kini aneene taneene na Yasu Almasiihi.

Talaana ma ꞌbïtïngngö

7 Nagöre eede, talaana neede ka rigiri ada co aaga no, taalo tumma na issi no eege kamiini, talaana na illi no eege kamiini, ya taganna kada ka dhidha aaga taföönyö. 8 Lakiini aꞌa narigiri ada aaga tumma na issi no co aaga timinꞌda miini kijidene ka Yasu nja aaga kudumma talüllü kinynyo a töyeene ma timinꞌda ka öyeene.

9 Ömöꞌdï ya iki aꞌda iꞌi ama töyeene assa ka kïrïmï nagöre niini, iꞌi ya miini ya taꞌbïtïngngö aleefe tanna ka talüllü. 10 A ömöꞌdï ya asaasa nagöre niini ya, iꞌi yungngo efe ka töyeene, a nïïmö matara tüpü iꞌi ka tatoroko kungngo ya titaalo. 11 A ömöꞌdï ya akïrïmï nagöre niini, iꞌi anna ka talüllü awwa fïïnï taalo ussu kita iini ka tapadaga co, kudumma ma talüllü ka taꞌbürü iꞌi akisinsoro.

12 Aꞌa narigiri ada aaga laala eede,

kudumma Masala mara tagala tatoroko naada kudumma ma eere tiya Yasu Almasiihi.

13 Aaga na kafaafa no, aꞌa narigiri adaga co aaga,

kudumma ada ka ndussu Yasu ya ma dhidha ya.

Kadïmöögö, narigiri ada aꞌa co aaga

kudumma ada ka tagiiꞌbi Ebliisi.

14 Aꞌa narigiri ada tumma aaga, aaga na kafaafa no,

kudumma ada ka tussu iꞌi ya aganna ka dhidha.

Kadïmöögö, aꞌa narigiri ada co aaga

kudumma ada kana türü,

a tumma ma Masala tafünü sïgïrï kada ka nanggeedi

aaga kagiiꞌbi Ebliisi.

Aaga fa tasaasa eema ma ꞌbüdhülü

15 Aaga fa tasaasa eema ma ꞌbüdhülü alla eema ya ka ꞌbüdhülü ya. Üürü ömöꞌdï asaasa eema ma ꞌbüdhülü ya, taalo tasaasa aꞌda Pupa ka tanna kini ka eedi. 16 Eema nyeꞌdꞌde kungngo ya ma ꞌbüdhülü ya, tallogo ma tuuꞌda a tallogo ma tasaasa eema ana ïïye, eema ka ꞌbüdhülü tiya nyeꞌdꞌde kungngo taalo öꞌdö ndama Pupa, öꞌdö ndama ꞌbüdhülü. 17 A ꞌbüdhülü ana eema tiya inggide nyeꞌdꞌde ya kadu ka asaasa ya, ara tamanyaga itaalo. A ömöꞌdï ya ara tafünü sïgïrï ka Masala ya, ara tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

Nadiidi na Almasiihi

18 Laala eede, asa ꞌbüdhülü takete ka titaalo, a tumma killi ka tirina co aaga aꞌda diidi ma Almasiihi inggide ara töꞌdö. A ꞌbïtïngngö asa nadiidi ma Almasiihi ka ndadele oona, yungngo aja ka tagussu aꞌda ꞌbüdhülü ndakete ka titaalo. 19 Kagedhe oona kaja ka oona, kudumma eene taalo ka kadu tanno aja. Kene ka ta kadu tanno aja katakütü nja angnga, eege kagedhe oona amang kene tussu adene aꞌda eege kitaalo nja angnga.

20 Illi aaga Koronggore ya Insili ya ungngo ada ka oona aaga nyeꞌdꞌde tussu tumma ma timinꞌda. 21 Taalo aꞌa narigiri ada aaga, kudumma ada kitaalo kussu timinꞌda, lakiini kudumma ada ka tussu iꞌi, kudumma korokoro taalo atöꞌdö ndama timinꞌda. 22 Mada yungngo a korokoro adha? Ömöꞌdï ya iki aꞌda Yasu taalo Almasiihi ya iꞌi yungngo a diidi ma Almasiihi. Iꞌi aꞌdüsünü Pupa nja ꞌbiiꞌbala eege a teera ma eene. 23 Ömöꞌdï ya aꞌdüsünü ꞌBiiꞌbala ya, aꞌdüsünü Pupa tekere, a ömöꞌdï ya amma ka ꞌBiiꞌbala ya, amma ka Pupa tekere.

24 Aaga assa kide so, yaada ka taföönyö ka dhidha ya ütü kada. Üürü nggeege ya, ara aaga tekere tütü ka ꞌBiiꞌbala nja Pupa. 25 Tumma no eege kungngo a Yasu ka takiki aꞌda iꞌi ara tanangnga angnga no, tefe ka ꞌdï taꞌbilli.

26 Aꞌa narigiri ada aaga a tumma co aaga ma kadu tanno kasaasa tïïsïnï aaga no. 27 A Yasu Almasiihi uuru Koronggore yiini kada ka oona, a Koronggore yiini kara tütü kada ka oona, taalo aaga ka tasaasa ömöꞌdï aꞌda alaanaga aaga. Kudumma Koronggore alaana aaga ka eema nyeꞌdꞌde, talaana niini eege kamiini, timinꞌda eege kamiini, taalo korokoro. Aaga linggo, aaga ütü ka talaana ma Koronggore so, aaga ütü ka taneene nja Yasu.

Laala ya Masala

28 A ꞌbïtïngngö laala eede, aaga idhi oona kini, amang kini tadhe, angnga kaana türü ana iꞌi, a modolo miini tafa tagu angnga kini ka töꞌdö.

29 Kussu aaga aꞌda Yasu adho ka fïïnï, aaga tussu aꞌda ömöꞌdï ya alinggo tumma na dhorro no, iꞌi ya ꞌbiiꞌbala ma Masala.

3

Laala ma Masala

1 Aaga sala ka Pupa ka asaasa angnga nya idhi angnga kana eere aꞌda laala ma Masala, aꞌda timinꞌda angnga ka laala tiya oono, a kadu ka ꞌbüdhülü taalo kussu angnga kudumma eene taalo kussu Masala. 2 Kadu eede, ꞌbïtïngngö ya angnga ka laala ma Masala, a taꞌbïtïngngö ara angnga taga minna. Illi angnga kagussu aꞌda Yasu ka tabbü ꞌdala ya, ara angnga tafeene nja iini kudumma aja ka takassa kini ana oona miini. 3 Ömöꞌdï ya ümmü tïndhïgï ma Almasiihi ya, anangnga tuuꞌda niini ka tinsili afa Yasu ka tinsili kungngo.

4 A ömöꞌdï ya weerö aꞌbana koꞌdo a tumma ana serïye tiya Masala, kudumma weerö aꞌda taꞌbana koꞌdo ana serïye. 5 Kussu aaga aꞌda Yasu Almasiihi öꞌdö ka ꞌbüdhülü kita amang kini taꞌduga tatoroko nïïdï, taalo tatoroko kini ka oona. 6 A ömöꞌdï ya ammaꞌda kini nja tiya taalo a tütü ka tüünï weerö ya. A kadu na weerö no taalo kadïnö kini kitaalo kussu iꞌi ꞌdo.

7 Laala eede, aaga tafa ka ömöꞌdï töccö ïïsïnï aaga. Ömöꞌdï ya üünï taꞌdiila ya insili oona afa ma Yasu ka tinsili kungngo. 8 Iꞌi ya ütü ka tüünï weerö ya ama ma Ebliisi, kudumma Ebliisi jiddi ma ꞌbilli üünï weerö. A ꞌBiiꞌbala ma Masala agööꞌdö ka ꞌbüdhülü miini ka ööꞌdö tarïgï linggo na Ebliisi. 9 Taalo ömöꞌdï ya ageenedene ndama Masala ya ara tütü ka linggo tatoroko kudumma tööyö tammo Masala mütü kini itaalo ara tambaanya tüünï tatoroko kudumma iini ka tageenedene ndama Masala. 10 A tambananjaana kuꞌbu ma laala ma Masala nja laala ma Ebliisi eege kungngo, ömöꞌdï ya taalo üünï taꞌdiila anu ka örre tiya iini ya, taalo öꞌdö ndama Masala.

Aaga asaasa ajeene

11 Talaana naada ka taföönyö ka dhidha no, kiki aꞌda angnga tasaasa ajeene. 12 Angnga tafa tafeene afa ma Kayiin ya agiidi örre yiini ya. Kayiin aga ꞌbiiꞌbala ma Ebliisi. Iꞌi agiidi örre yiini amana? Iꞌi agiidi örre kudumma linggo tanno Kayiin ka kalinggo ma weerö, a linggo na örre tiya iini tagalinggo ma taꞌdiila.

13 Aminna, nagöre eede, aaga fa tadhere üürü kadu ma ꞌbüdhülü kagïrï aaga. 14 Kussu angnga aꞌda kadaꞌda angnga ka inde, angnga tagataꞌdaga ka tefe ka ꞌdï, kussu angnga tumma no nya? Kussu angnga eege kudumma aja ka tasaasa nagöre naaja. Ömöꞌdï ya anu ka nagöre ya, ara tütü ka inde. 15 Ömöꞌdï ya akïrïmï örre yiini ya iꞌi ya ömöꞌdï tiya agirina kadu ya miini. Aaga kussu aꞌda ömöꞌdï ya agirina kadu ya taalo tefe ka ꞌdï taꞌbilli kara tanna kini. 16 Kussu angnga minna yungngo tasaasa, Yasu üpü eyi yiini co ka üüdü ma angnga, angnga tekere tüpü nanggeyi naaja co ka üüdü ma nagöre tanno aja. 17 Ömöꞌdï ya eema ma ꞌbüdhülü ya aꞌdiila ya ka tanna kini assa taalo ana ꞌbangnga ma örre ya eema ka titaalo kini, ömöꞌdï ya miini ya ara tasaasa na Masala tafünü sïgïrï kini nya? 18 Ka laala eede, katafa tageema tafaana ka oona a tumma ma nïïnö nja onggoꞌdo ünꞌdügüngngö, lakiini a linggo nja timinꞌda.

Fünü sïgïrï ka Masala kidha

19 Nggeege ya, ara angnga tagussu aꞌda angnga ka kadu ma timinꞌda a riꞌba taalo a tagu angnga ka Masala kidha. 20 Üürü nanggeedi naaja koꞌdeere angnga, angnga tagussu aꞌda Masala ma dhabbu a nanggeedi tanno aja, mussu eema nyeꞌdꞌde.

21 Kadu eede, ka nanggeedi tanno aja taalo koꞌdeere ya, taalo riꞌba ma taꞌdïngnge ka Masala kidha kara tagu angnga. 22 Ara angnga taduna nïïmö yaaja ka tasaasa kono ya nya? Kaja ka taföönyö tumma kono angnga tagalinggo a tumma tanno ꞌdiila kono ka oona no. 23 Talaana noono ka anangnga angnga no, anangnga tagamma ka eere ma Yasu Almasiihi ꞌBiiꞌbala yoono, angnga tafaana ka oona afa moono ka tagalaana angnga kungngo. 24 Ömöꞌdï ya ara talinggo a talaana tanno Masala ya, ara tafünü sïgïrï ka Masala a Masala tafünü sïgïrï kini. Angnga kagussu aꞌda Masala mafünügü sïgïrï kaja, a Koronggore tiya oono ka anangnga angnga ya.

4

Koronggore ma timinꞌda ya nja tiya ma korokoro ya

1 Kadu eede, aaga fa tamma ka nagoronggore ꞌdo ünꞌdügüngngö, aaga asaana nagoronggore kuꞌbu kudumma naganeꞌbi tanno korokoro no köꞌdö ka ꞌbüdhülü kadhabbu.

2 Ara aaga tussu Koronggore ya Masala nya? Koronggore ya tamma ka Yasu Almasiihi ya öꞌdö ka tamöꞌdï ya, koronggore ya miini ya ndama Masala. 3 Lakiini koronggore ya taalo amma aꞌda Yasu öꞌdö ndama Masala ya, iꞌi ya koronggore ya diidi ma Almasiihi yaada ka taföönyö aꞌda ara töꞌdö, iꞌi yungngo ka ꞌbüdhülü ꞌbïtïngngö.

4 Laala eede, aaga ka ma Masala, aaga tagiiꞌbi naganeꞌbi na korokoro no. A Masala mungngo kada mamana türü adagiiꞌbi Ebliisi, ya ungngo ka ꞌbüdhülü ꞌbïtïngngö ya. 5 Eege keema a tumma ma ꞌbüdhülü, a ꞌbüdhülü taföönyö kene kudumma eene ka ma ꞌbüdhülü. 6 Angnga ka ma Masala. A ömöꞌdï ya ussu Masala ya aföönyö tumma naaja. A ömöꞌdï ya taalo ama Masala ya taalo aföönyö tumma naaja, nggeege yungngo aja ka tagussu tambananago ma korokoro nja Koronggore tiya dhorro ya.

Masala ma tasaasa

7 Ka tasaasa ajeene so kadu eede, kudumma tasaasa köꞌdö ndama Masala. A ömöꞌdï ya asaasa kadu ya ageenedene ndama Masala, ussu Masala. 8 Ömöꞌdï ya taalo asaasa kadu ya, taalo ussu Masala, kudumma Masala oogo ma tasaasa. 9 A Masala mala tasaasa noono angnga, kono ka kürünü ꞌBiiꞌbala yoono ya unggodho ya, ööꞌdö ka ꞌbüdhülü aꞌda amang kaja tefe ka ꞌdï ana iꞌi. 10 Tasaasa eege kungngo, tasaasa naaja ka asaasa Masala no taalo ka dhorro, lakiini Masala masaasa angnga magürünü ꞌBiiꞌbala yoono kada tïrrï ma taꞌduga tatoroko naaja. 11 Kadu eede, ka Masala ka ndasaasa angnga tasaasa no ꞌdee, kada asaasa ajeene tekere. 12 Taalo ömöꞌdï ma tadïnï ka Masala ana ööye, a kaja ka tasaasa ajeene ara Masala tütü ka taneene nja angnga a tasaasa noono tütü kaja ka oona.

13 Angnga ka kussu aꞌda angnga köödhï nja Masala, a Masala töödhï nja angnga kono ka anangnga Koronggore yoono angnga. 14 A angnga ka kussu, angnga tadïnï kide, ungngo tadirina a kadu aꞌda Masala magürünü ꞌBiiꞌbala yoono tatoolona ma ꞌbüdhülü. 15 Ömöꞌdï ya amma aꞌda Yasu a ꞌBiiꞌbala ma Masala ya, ara Masala töödhï mafünü sïgïrï, iꞌi tafünü sïgïrï nja Masala. 16 Angnga kussu tasaasa na Masala ka anangnga angnga no. Masala ma tasaasa, a kadu na aneene ka tasaasa no, kafünü sïgïrï kono, Oogo mafünü sïgïrï kene. 17 Tasaasa katïïmö kaja amang kaja tana rüsü ka uuru ma tahükümü kudumma tefe ka ꞌdï tanno aja ka ꞌbüdhülü tiya kafeene angnga nja Almasiihi. 18 Taalo riꞌba ka tasaasa, tasaasa na dhorro no ya kasoro riꞌba kaja ka oona, kudumma a riꞌba kama tapusu adene. Ömöꞌdï ya ariꞌba ya taalo tasaasa na Masala kadigine kini ka oona.

19 Angnga tafaana ka oona kudumma Masala masaasa angnga ka dhidha. 20 Ömöꞌdï ya iki aꞌda, “Nasaasa aꞌa Masala,” aꞌda agïrï örre tiya iini, ömöꞌdï ya miini ya a korokoro, kudumma iini ka anu ka örre tiya iini ka iji iꞌi ana ööye ya, ara tambaanya tasaasa Masala miini ka itaalo adïnö kono ana ööye mo? 21 Tumma na ööꞌdö ndama Yasu Almasiihi no kiki, Ömöꞌdï ya asaasa Masala ya a tasaasa örre ya iini.

5

Tamma ka ꞌBiiꞌbala ma Masala

1 Ömöꞌdï ya amma aꞌda Yasu ya Almasiihi ya ageenedene ndama Masala nja ömöꞌdï tiya asaasa pupa ya, ara tasaasa ꞌbiiꞌbala yiini. 2 Kakussu angnga aꞌda kasaasa angnga laala ma Masala kaja ka tasaasa Masala angnga tagalinggo a talaana tanno oono. 3 Kudumma tasaasa ma Masala aꞌda angnga tagalinggo a talaana tanno oono, a talaana noono taalo kaguꞌdaana. 4 Ömöꞌdï ya ageenedene ndama Masala ya ara tiiꞌbi eema ma ꞌbüdhülü, tamma ka Masala naaja eege kungngo kara tanangnga angnga ka kilinigi eema ma ꞌbüdhülü co. 5 Mada yungngo ara takilinigi ꞌbüdhülü co? Illi ömöꞌdï ya amma aꞌda Yasu a ꞌBiiꞌbala ma Masala.

6 Ömöꞌdï ya öꞌdö ya, Yasu Almasiihi iꞌi ya miini öꞌdö a ꞌbïïdï nja erïïdö, taalo ꞌbïïdï unggodho iꞌi lakiini a ꞌbïïdï nja erïïdö. A Koronggore iꞌi yungngo atiraana, kudumma Koronggore a timinꞌda. 7 Eege na iidoona no kadünnü tumma ma timinꞌda. 8 Koronggore nja ꞌbïïdï nja erïïdö eege na iidoona no ka unggodho. 9 Üürü kamma angnga ka tumma tanno kadu, lakiini tumma na Masala ka ïdhïndhï. A tumma na Masala noono ka tageema ma ꞌBiiꞌbala tiya oono eege kungngo. 10 Ömöꞌdï ya amma ka ꞌBiiꞌbala ma Masala ya, tumma no miini kungngo iini ka eedi. A ömöꞌdï ya taalo amma ka Masala ya, anangnga Masala kada korokoro, kudumma iini taalo amma ka tumma tanno Masala ka tiraana ma ꞌBiiꞌbala tiya oono. 11 Tumma eege kungngo, Masala manangnga tefe ka ꞌdï taꞌbilli angnga, a tefe ka ꞌdï na miini no kungngo a ꞌBiiꞌbala tiya oono. 12 Ömöꞌdï ya amma ka ꞌBiiꞌbala ya, tefe ka ꞌdï na miini no kungngo ömöꞌdï tiya miini ya. A ömöꞌdï ya taalo amma ka ꞌBiiꞌbala ma Masala ya taalo tefe ka ꞌdï na miini no kini.

Tefe ka ꞌdï taꞌbilli

13 Aꞌa narigiri ada aaga amang kada tussu aꞌda kana aaga tefe ka ꞌdï taꞌbilli, aaga na amma ka ꞌBiiꞌbala ma Masala no. 14 Ka kussu angnga dhorro aꞌda ara Masala taföönyö fara yaaja kaja ka tasaasa nïïmö tiya oono ya aꞌdiila kono ka oona ya. 15 A kaja ka tagussu aꞌda oogo maföönyö fara ma nïïmö tiya aja ka taafara kono ya, angnga tagussu aꞌda nïïmö ya miini ya ara tananja angnga.

16 Üürü naduna oꞌo örre yüüdü ka tüünï tatoroko na taalo kara tüpü iꞌi ka inde no, fa kini afara ka Masala, oogo mara tanangnga tefe ka ꞌdï iini. Aꞌa neema ka kadu tanno weerö tammo eene taalo ma tüpü eege ka inde mo. Tatoroko kinggide kuurugu kadu ka inde. Taalo aꞌa niki aꞌda ara tafara ka Masala kudumma iini. 17 Eema ya toroko nyeꞌdꞌde ama tatoroko, illi tatoroko ökömö kinggide taalo mara tüpü angnga ka inde.

18 Kussu angnga aꞌda ömöꞌdï ya ageenedene ndama Masala taalo talinggo tatoroko, ömöꞌdï ya ageenedene ndama Masala ara tafa kini, a Ebliisi taalo ara tïlï iꞌi ka oona. 19 Kussu angnga aꞌda angnga ka kadu tanno Masala, a kadu ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde ungngo ka nïïsö ma tauugaara ma Ebliisi. 20 Kussu angnga aꞌda ꞌBiiꞌbala ma Masala öꞌdö anangnga taꞌdara angnga amang kaja tussu oogo, oogo ma timinꞌda. Angnga takütü kono oogo ma dhorro nja ꞌBiiꞌbala tiya oono Yasu Almasiihi. Oogo ma Masala tammo dhorro mo nja tefe ka ꞌdï taꞌbilli. 21 Laala eede, agadïnö koꞌdo aaga tafaana ka oona ma namasala ma korokoro.

2 Yühanna

Waraga ya

Yühanna ya Eera ya

Tafaꞌda tumma

Tafïïnï Yühanna arigiri waraga ya adhügüngü ya, unggu co kaniisa tammo iini ka tümmünü oogo aꞌda “aka mo.” Iꞌi asaasa töꞌdö tassa kene kita kungngo. Iꞌi iki a kadu ma kaniisa aꞌda kaföönyö tumma na Yasu kunggeene ka fïïnï ma tasaasa ajeene nja ka könö. Adünügü eema eene ma katalaana tanno oroko no na ïïsïnï kadu no eene ka tiki aꞌda Yasu taalo öꞌdö ka ꞌbüdhülü kada ta ömöꞌdï.

1

Tööjülü

1 Aꞌa na tadïïfï, nunggu tumma no co aka tammo a Masala ka tagesse oogo mo nja laala tiya oono, neede ka asaasa eege ma timinꞌda nyeꞌdꞌde no. Taalo aꞌa unggodho aꞌa nungngo nasaasa oꞌo, a kadu nyeꞌdꞌde na ussu timinꞌda no kasaasa oꞌo. 2 Kudumma a timinꞌda tütü kaja ka eedi ya, kara tütü kaja taꞌbilli.

3 A türü nja ꞌbangnga nja taꞌdiila ndama Masala Pupa nja Yasu Almasiihi ꞌBiiꞌbala ma Pupa aneene nja angnga ka timinꞌda nja tasaasa.

Timinꞌda nja tasaasa

4 Kaꞌdiila oona eede nadhodho ꞌdo kede ka tuna laala yüüdü öccö ka tunggunu ka fïïnï ma timinꞌda, afa ma tiya Pupa ka tadirina angnga ya. 5 A ꞌbïtïngngö, ꞌbadaada eede, nasaasa aꞌa nïïmö unggodho küdü, taalo talaana könö afeꞌde, talaana na illi kaja no eege kamiini, lakiini aꞌa nasaasa küdü aꞌda angnga tafaana ka oona. 6 Tasaasa eege kungngo, aꞌda angnga tagunggunu ka fïïnï ma talaana tanno oono, a talaana eege kamiini, afa maada ka taföönyö ka dhidha kungngo, fïïnï ma tasaasa.

7 ꞌBüdhülü ya tigine a kadu ma tïïsïneene no, taalo kamma aꞌda Yasu Almasiihi ööꞌdö ka ꞌbüdhülü a tuuꞌda ma tadüꞌdꞌdü. Tatïïsïneene ya diidi ma Yasu iꞌi ya miini. 8 Aaga adïnö koꞌdo amang kada tafa taama linggo tanno ada ka tagalinggo ünꞌdügüngngö. Lakiini ara aaga taꞌduga talïngnge naada kadigine. 9 Ömöꞌdï ya ataꞌda ka tumma tanno Yasu koꞌdo itaalo idhi oona ka talaana tanno Almasiihi ya, taalo Masala ma taneene nja iini. Ömöꞌdï ya idhi oona kuꞌbu ka talaana tanno Almasiihi, ara taneene nja Pupa nja ꞌBiiꞌbala nyeꞌdꞌde. 10 Ka ömöꞌdï töccö ka töꞌdö a talaana tanno eefe no, aaga fa tamma kini kada ka ꞌdï. 11 Kudumma ma ömöꞌdï tiya ara tamma kini ya ara tosso ka eema ma tatoroko nja iini.

12 Tumma kungngo eede kadhabbu neede kadarigiri adaga co aaga no, illi aꞌa niki aꞌda nüüdhï tikinggi, ara aꞌa kaala aaga kide ana oona ma aꞌa, angnga saga tageema angnga tagadhodho. 13 Laala ya ïnye tammo üüdü ya Masala ka tagesse eege no kööjülü oꞌo.

3 Yühanna

Waraga ya

Yühanna ya Iidoona ya

Tafaꞌda tumma

Yühanna ya tafïïnï iꞌi arigiri waraga ya adhügüngü ya unggu co uugaara ma kaniisa ya ana eere aꞌda Kayis ya. Yühanna ïndhïgï Kayis koꞌdo kudumma iini ka tagüünï tatafala amana eema a kadu tanno öleele kalaana tumma ma Ïnjïïlï ma Yasu. Iꞌi eemaga tumma co Kayis aꞌda ümmü taneene ma kadu ma kaniisa na üünï eema ya aꞌdiila ya. Iꞌi iki iini aꞌda, afa tuurna kadu na üünï tamꞌbaga no keere nja tanno ümmü nanggeyi neene ka tiiꞌbaana ka nakaniisa no.

1

Tööjülü

1 Waraga ya öꞌdö ndama aꞌa na tadïïfï no nunggu co teefe ma aꞌa Kayos yeede ka asaasa iꞌi ana eedi timinꞌda ya.

2 Teefe ma aꞌa, nasaasa aꞌa aꞌda oꞌo taneene a taꞌdiila ka eema nyeꞌdꞌde. Ka taꞌdiila ma tuuꞌda ma oona nja oꞌo kaꞌdiila ka koronggore. 3 Kaꞌdiila oona eede a nagöre kööꞌdö kadiri tumma ma oꞌo ka tümmü timinꞌda na oꞌo tunggunu ka fïïnï ma timinꞌda. 4 Taalo nïïmö ma tanangnga aꞌa ka tadhodho afa ma tiya eede ka föönyö aꞌda laala yeede kunggunu ka fïïnï ma timinꞌda.

Yühanna afünügü Kayis koꞌdo

5 Teefe ma aꞌa, aꞌdiila nggeege üdü kafa ka nagöre ma angnga nja kölöge. 6 Kadirina tumma ma oꞌo kidha ma kaniisa aꞌda oꞌo nümmü eege a tasaasa. Ara taꞌdiila küdü kara tattogo eege, a tumma no kara taꞌdiila ka Masala ka oona no. 7 Eege kunggeene kudumma eere tiya Almasiihi, kaanu ka kona nïïmö ka kadu no taalo kamma ka Almasiihi no. 8 Angnga ama tadaꞌda kadu no, amang kaja tosso ka linggo ma timinꞌda nja eene.

Dïtrïïfös nja Dimitrios

9 Aꞌa narigiri ada waraga co kadu ka kaniisa, illi Dïtrïïfös ya asaasa aꞌda iꞌi ta uugaara meene ya, taalo asaasa angnga. 10 Kede kara töꞌdö, ara aꞌa sa tirina eema yiini ka tüünï ya oꞌo, iꞌi adünnü tumma na toroko no kaja ka oona. Iꞌi taalo aadha ka eema tiya miini ya, iꞌi anu ka tadaꞌda nagöre ma angnga, adünügü tumma a kadu töccö aꞌda kafa takinyi eege. Kene ka takinyi eege ya, ïkïrï ka tasoro eege ka kaniisa.

11 Teefe ma aꞌa, fa takinya tumma na toroko no, oꞌo adha ya, üünï eema ya aꞌdiila ya. Ömöꞌdï ya a linggo tumma na ꞌdiila no, iꞌi ama Masala. A ömöꞌdï ya üünï tumma na Ebliisi ya, taalo adïnö ka Masala. 12 A kadu nyeꞌdꞌde kungngo keema a tumma na ꞌdiila na Dimitrios ka tüünï no, a taneene niini tanangnga kadu ka tussu aꞌda aꞌdiila a angnga teema kini ka oona nggeege, na oꞌo tussu aꞌda tumma naaja ka timinꞌda. 13 Eema inggide a dhabbu ꞌdo yeede ka asaasa tarigiri ada oꞌo iini, lakiini aꞌa taalo nasaasa iꞌi kada hibiri nja galamu. 14 Nadïnö aꞌa fïïnï aꞌda na aꞌa tassa küdü kete kungngo angnga saga teemaana ka oona.

15 Aꞌa nööjülü oꞌo. Kateefe no eege kungngo kita no na asaasa oꞌo no kööjülü oꞌo. Ööjülü kateefe na asaasa angnga no a nagereene tanno eene.

Yahüüsa

Waraga ya

Yahüüsa

Tafaꞌda tumma

Waraga ya adhüküdhükü ya, Yahüüsa iꞌi yungngo agarigiri. Iꞌi aga örre ya Yasu. Iꞌi arigiri waraga ya co kadu ma kaniisa könö na tumma ma kadalaadene tanno korokoro no kaꞌbana koꞌdo nja eene. Katalaana no kaꞌbana koꞌdo a talaana ma türü ma Masala kaꞌbunu kadu ma kaniisa aꞌda kaneene ka fïïnï tiya toroko ya. A Yahüüsa tageema nja kadu kaniisa aꞌda kümmü ajeene dhorro ka tumma ma timinꞌda ma Masala nja Ïnjïïlï tammo Yasu afa meene ka taföönyö ka kadafïïnï tanno Yasu no kungngo.

1

Tööjülü

1 Waraga ya öꞌdö ndama aꞌa Yahüüsa ömöꞌdï ma linggo ya Yasu Almasiihi nja örre tiya Yaguub, nunggu co ka kadu tanno Masala Pupa ka tümmünü eege no Pupa yaaja kasaasa eege mafa kene ana Yasu Almasiihi. 2 ꞌBangnga mungngo ada dhabbu nja taꞌdiila nja tasaasa.

Katalaana na korokoro no

(2 Bütrüs 2.1–17)

3 Kadu eede nasaasa aꞌa tagarigiri ada waraga aaga ma toolonadene tanno aja no, aꞌda niji aꞌa eedi yeede ka anangnga aꞌa ka rigiri adaga waraga aaga amang kada takardha kuꞌbu aaga talinggo dhorro ma tümmöönö ka tamma tanno Masala ka anangnga a kadu tanno oono nyeꞌdꞌde ta unggodho. 4 Kudumma kadu könö kinggide kalinggo diidi ma Masala kafiri kada ka söödö kada ünggü ma tagaꞌda türü na Masala kafa kaja taganeene taneene ma tatoroko. Eege kaꞌdüsünü Uugaara yaaja Yasu Almasiihi ya unggodho ya.

5 Nasaasa aꞌa tadirina tumma aaga, kussu aaga aꞌda Masala kono ka toolona kadu noono ka Misiri, lakiini amussu kungngo ya magirina kadu no taalo kamma kono no. 6 Nja kadhangga tanno taalo kümmü linggo neene dhorro no, kaadha ka ꞌbuugu ma taneene tiya eene, mafiꞌdini Masala eege kuꞌbu a nakilli taꞌbilli manangnga eege ka ꞌbuugu tiya alüllü ya ara uuru ma tasigidene na dhabbu no kööꞌdö. 7 Afa Sadöma nja Amuura nja naanya tanno akete kene no, kagalinggo eema ya toroko ya temelö ya taalo adho ka fïïnï ya, kara tapusu adene ka ïssï taꞌbilli amang ka kadu töccö tussu.

8 Kadu no kaneene afa kadu ma kümböödö no, ma tagaꞌda tuuꞌda neene ana eema ma temelö, kanu ka tauugaara keela kadhangga. 9 Münda Mikayiil ya uugaara ma kadhangga ya kene ka tisaana ka oona ma oofo tiya Müüsa nja Ebliisi ya, taalo agasigi iꞌi a tumma ma midhi agala ka tiki iini, “A Masala teela oꞌo.” 10 A kadu na miini no karꞌdaana eema aꞌda taalo kussu, lakiini eema yeene ka tussu ya, kussu iꞌi afa ma eema ma erïïdö ya taalo ussu nïïmö ya, iꞌi yungngo anangnga eege ka taama.

11 Amꞌba kene kudumma eene ka tuurna tonꞌdꞌdo ya Kayin keere, kümmünü eyi yeene ka tamꞌbaga afa Balam kisi ka eema ma almaala keere, kaaya afa Koreh iini ka tagaanu ka tumma tanno Masala.*

12 Kafeene nja nyoro ka ꞌbuugu ma tagureene ma tanagöre kaguri aꞌda taalo modolo magu eege, kanaana ïïye ka eyi tiya eene, kaguri küüsü. Kafeene nja tülüügü na ꞌbïïdï ka titaalo kide no, a tanya tïïsö iini. Eege ka naafa ma tüyï taalo ïïye kide kaaya teera kafannadene ana ereere. 13 Kafeene nja ꞌbïïdï ma to tiya lumuli ya üpü ndoore kada modolo, eege kafeene nja midigi tammo öleele ünꞌdügüngngö mo. Masala mafa kene ma tanangnga eege ka ꞌbuugu tiya lüllü ya turi.

14 Akanuk ya ïïdümmü afünü eera ka Adam keere ya adirina tumma eene iki, “Aaga assa ka Uugaara ka ööꞌdö nja kadhangga tanno iini na insili no kadhabbu. 15 Ara töꞌdö tümmü kadu nyeꞌdꞌde asigi kadu no oroko, neene ka teema kini koꞌdo eege na oroko no ka eema tiya eene ka talinggo ya nja eema tiya toroko ya.” 16 Kadu no kaꞌdigineene karꞌdaana eema, karuna eema ma tatoroko ma nanggeedi tanno eene, kaꞌdiniga oona neene cooꞌdo killi kadu könö ma tasaasa eema ma nanggeyi tanno eene.

Taneene ma kadu ma kaniisa

17 Illi aaga kadu eede, aaga kïïgï tumma na kadafïïnï tanno Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ka tageema ꞌbilli no. 18 Kiki aaga, “Kadu kinggide kara sa kööꞌdö ka uuru tanno eere no kamidhi aaga, kuurna fïïnï ma tatoroko yeene keere.” 19 Eege kasümünaana kadu kuꞌbu kasaasa eema ma ꞌbüdhülü taalo Koronggore eene ka oona.

20 Lakiini aaga kadu eede, aaga idhi oona kuꞌbu ka tamma ma Masala tammo insili mo, aaga tafara ka Masala a Koronggore tiya Insili ya. 21 Aaga fa ka oona ka tasaasa ma Masala, aaga tïndhïgï ꞌbangnga ma Uugaara tiya aja Yasu Almasiihi ma töꞌdö a tefe ka ꞌdï taꞌbilli aaga.

22 Aaga ana ꞌbangnga ma kadu tanno aleefe taꞌdoore ka nanggeedi no. 23 Iisi kadu ökönö na asaasa toolonadene ka ïssï no unggu eege kürö, ala ꞌbangnga a kadu ökönö a riꞌba, lakiini anu ka enꞌdi tiya yeene ya nyoro a tuuꞌda tanno eene ka tanyoro eege.

Tamana taꞌdiila a Masala

24 Masala mana türü ma tafa kada kudumma ma eema tiya toroko ya, mara kanangnga aaga ka ꞌdïngnge kidha ma tïdhïndhï tanno oono, aaga tadhodho a tumma ma toroko ya titaalo ada ka oona. 25 A tïdhïndhï na Masala ma unggodho mo tatoolona yaaja ana Yasu Almasiihi Uugaara yaaja, tïdhïndhï nja tauugaara nja nagürüünü tanno dhidha no, nja ꞌbïtïngngö nja taꞌbilli. Amiin.

* 1:11 1.11 Takwiin 4.3–8; Tineene 22.1–35; 16.1–35

Tumma tanno Yasu

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Waraga ya Yühanna ma

Tumma tanno Yasu

Tafaꞌda tumma

Sorne ya tafïïnï Yühanna, iꞌi yungngo arigiri ma tanangnga tïndhïgï nja tafünügü kadu ma kaniisa koꞌdo na kadu kadalinggo eege kudumma ma tamma tanno eene ka Yasu Almasiihi no. Iꞌi arigiri aꞌda Almasiihi ara tiiꞌbi kadu na anu ka tumma tanno Masala no, ara ka anangnga talïngnge a kadu tanno ütü ka tamma ka Masala no. Iꞌi arigiri nawaraga co nakaniisa tanno ïïdümmü kafünü keera no ma tuuꞌbu eege ka nanggeedi aꞌda kütü ka tamma kafada ka fïïnï ma talaana tanno toroko no nja ungngo ma tamꞌbaga (Tumma na Yasu 2—3). Yühanna ikiri eema yiini ka tijöögö ma Masala ka kööyö nja tanno amana tïdhïndhï iini (Tumma na Yasu 4). Yühanna iji ꞌbuugu ma dhünggü ya agiididene, Almasiihi ya aꞌduga sorne ka nïïsö ma Masala ya kudumma iini iꞌi yungngo ama tafaꞌda iꞌi. Tiji ꞌbuugu no kaala angnga aꞌda Masala nja Almasiihi eege kungngo kafa ka eema tiya ka ꞌbüdhülü ya (Tumma na Yasu 4—5).

Yühanna iji ꞌbuugu ma tahükümü tanno ara töꞌdö ka kadu tanno anu ka Masala no, tiji ꞌbuugu ma nahitimi ka ïïdümmü kafünü eera (Tumma na Yasu 6.1—8.5), tijöögö ma ïïdö ka ïïdümmü kafünü eera (Tumma na Yasu 8.6—11.19), nja tijöögö ma naadho ka ïïdümmü kafünü eera (Tumma na Yasu 16.1–21). Almasiihi ara tiiꞌbi tatoroko ara tümmü kadu na anu ka timinꞌda tanno iini ïnꞌdïlï kungngo (Tumma na Yasu 17—20). Masala mara tagaꞌda ꞌbüdhülü ya, mara ka talinggo ꞌbüdhülü ya issi ya, a kadu na ümmü iꞌi kada dhorro no kara taneene kada unggodho taꞌbilli. Taalo ꞌbïïdï ma ïïye ma tadhügürü alla tinꞌdi alla inde (Tumma na Yasu 21—22).

1

1 Tumma na Yasu Almasiihi ka ööꞌdö iini ndama Masala, aala a kasaga tanno oono minna ara talinggo adene areere. Magürünü tadhangga yoono aꞌda aco adirina a tasaga tiya oono Yühanna. 2 A Yühanna tadiri eema yiini ka tadïnö kide ya nyeꞌdꞌde ma Masala nja tumma tanno Yasu Almasiihi. 3 Aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya ïïrï tumma ma taneꞌbi no, aꞌdiila nja kadu na toodo kide kamma kide, kanangnga tumma na kirinja kide no ka nanggeedi, kudumma uuru ka ndakete.

Tööjülü nakaniisa na ïïdümmü kafünü eera no

4 Aꞌa na Yühanna nunggu aꞌa tumma no co nakaniisa tanno ïïdümmü kafünü eera no ka anya ma Asiya no.

A türü nja taꞌdiila tanno Masala a tananja aaga ndama Masala ndama tiya inggide ya nja tiya aganna kide ya nja tiya ara töꞌdö ya,* ndama nagoronggore tanno ïïdümmü kafünü eera no kidha ma kööyö tiya iini, 5 ndama Yasu Almasiihi ya adho ka fïïnï ya, ya adïnö ka tumma ma Masala, ya afïkïꞌdö ka inde ka dhidha ya, a tauugaara ma naguugaara ma ꞌbüdhülü. Iꞌi asaasa angnga oolona angnga ka tatoroko tanno aja ana erïïdö tiya iini. 6 Anangnga angnga kada tauugaara nja kaꞌboge ma talinggo ada a Masala nja Pupa tiya iini, tïdhïndhï nja türü kungngo iini turi taꞌbilli. Amiin.

7 Aaga assa kini inni unggunu atöꞌdö ndama tülüügü,*

a kadu nyeꞌdꞌde kara tiji iꞌi

nja kadu tanno üfü iꞌi no,*

a kadu ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde tafara kudumma iini.

Kara tatiminꞌda. Amiin.

8 Masala Uugaara miki, “Aꞌa na dhidha na ta eere, oogo ma ꞌbïtïngngö, maganeene, oogo mungngo mara töꞌdö, mana türü ma eema nyeꞌdꞌde.”

Tata tümꞌbü ma tumma tanno Yasu

9 Aꞌa na örre tiya ada Yühanna, angnga ta unggodho ka dhügürü nja tauugaara nja tidhi oona kuꞌbu naaja ka Yasu. Naganna aꞌa ka jasiira ma Batümüs kudumma tumma ma Masala nja tumma tanno Yasu. 10 Ïkïrï Koronggore ka ꞌdïngngö kede ka oona ka uuru ma Uugaara, ïkïrï aꞌa ka föönyö ömöꞌdï kalneege koꞌdꞌdo afa fara ma tïnïïdö. 11 Iki, “Kiri eema yüüdü ka ijöögö ka sorne ya kuꞌbu nunggu co a nakaniisa tanno ïïdümmü kafünü eera no ka Afosus nja Samirna nja Pregamus nja Tiyatira nja Saardis nja Filadlifya nja Ladükïya.”

12 Nïkïrï aꞌa ka tassa keere ma tïïrï ömöꞌdï ya eema nja aꞌa ya, nasala nakoyo ma nagalamba ma dahaba ïïdümmü kafünü eera. 13 Nasala aꞌa ömöꞌdï ka ꞌdïngnge ka söödö ma nakoyo ma nagalamba afeene nja ꞌBiiꞌbala ma Tadüꞌdꞌdü, tenꞌdi ma ungngo iini ka oona ma dhonggoro malla maco uune, a jönnö ma dahaba mimiꞌdidene kini ka orro. 14 Awu ma üüdü yiini aꞌbassa afa musa, afeene nja ndugaara, ïïye niini taꞌdangngaꞌda afa ïssï. 15 Uune niini kalimaana afa tanyaanya na lukulukadene ka motooꞌdo no, tumma niini kafeene nja fara ma ꞌbïïdï tiya ïïsö kuꞌbu dhabbu ya. 16 Ümmü midigi mïïdümmü mafünü eera ka nïïsö ma kuri nja kuluꞌba ma dhonggoro mo, mana kuri ka naꞌdugugini ateera meene micci akürö ndama miini ka nïïnö, alimaana ka dhugudha afa ndanaaya ma uuru ka teene.

17 Kede ka tasala iꞌi ya naꞌdïnggö kini ka uune afa ömöꞌdï ya eyi ya,* ïkïrï ka tümmünü nïïsö ma kuri niini eede ka oona iki, “Fa tariꞌba, aꞌa na dhidha na ta eere,* 18 aꞌa nefe ka ꞌdï ya naga eyi aꞌa nungngo nefe ka ꞌdï taꞌbilli turi taꞌbilli, aꞌa nana türü nadagiiꞌbi inde nangafata ma inde ungngo eede nja ꞌbuugu ma inde.

19 “Nggeege arigiri eema yüüdü ka ijöögö ya so, eema ya ꞌbïtïngngö nja tiya ara töꞌdö keere afeꞌde ya. 20 A nïïmö ya küdhü ma midigi tammo ïïdümmü mafünü keera mo müüdü kijöögö kede ka nïïsö ma kuri mo, nja nakoyo ma nagalamba ma dahaba nüüdü na ïïdümmü kafünü eera no, midigi tammo ïïdümmü mafünü keera mo eege ka kadhangga ma nakaniisa tanno ïïdümmü kafünü keera no, nja nakoyo ma nagalamba ma dahaba na ïïdümmü kafünü eera no eege ka nakaniisa tanno ïïdümmü kafünü keera no.”

2

Tumma ma co kaniisa ma Afosus

1 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Afosus,

Tumma no öꞌdö ndama ömöꞌdï tiya ümmü midigi mïïdümmü mafünü eera mo a nïïsö ma kuri, unggeene ka söödö ma nakoyo ma nagalamba ma dahaba ma ïïdümmü kafünü eera no. 2 Nussu aꞌa linggo nüüdü a dhügürü tiya üüdü nja tidhi oona kuꞌbu tanno üüdü. Nussu aꞌa aꞌda taalo oꞌo nasaasa tumma na kadu tanno oroko no, nussu aꞌda nagïïrï oꞌo taneene ma kadu tanno iki aꞌda eege kada kadafïïnï aꞌda eege taalo kada kadafïïnï naduna eege kada korokoro. 3 Oꞌo nidhi oona kuꞌbu nadagalinggo dhorro kudumma eere tiya eede nitaalo nagiꞌdi.

4 Lakiini nïïmö yeede ka korooꞌbo nja oꞌo miini ya, kudumma üüdü ka taadha ka tasaasa nüüdü na dhidha no. 5 Agïïgï kiga yungngo üüdü ka ꞌdïnggö ndama iini, naadha ka tatoroko napadaga ka linggo tanno üüdü ka dhidha no, üürü taalo oꞌo naadha ka tatoroko ya, ara aꞌa töꞌdö küdü naꞌduga nakoyo ma lamba yüüdü ka ꞌbuugu tiya oono. 6 Lakiini tumma no kanangnga aꞌa ka ꞌdiila nja oꞌo kudumma üüdü ka anu ka tumma na naNikola afa meede ka anu kide kungngo.

7 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka tumma tanno Koronggore ka teemaga co nakaniisa no. Ara aꞌa tanangnga ömöꞌdï ya iiꞌbaana kagu fa ma tefe ka ꞌdï ya ka ꞌdï ma singgi ma Masala ya.”

Tumma ma co kaniisa ma Samirna

8 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Samirna,

Tumma no köꞌdö ndama ömöꞌdï tiya dhidha ya nja tiya eere ya, ömöꞌdï ya aga eyi efe ka ꞌdï afeꞌde. 9 Nussu aꞌa dhügürü yüüdü, nussu aꞌa aꞌda naꞌdöngngönyö oꞌo, lakiini tumma dhorro nana oꞌo eema dhabbu, nussu aꞌa tumma ma midhi ma kadu tanno iki aꞌda eege ka Yahüüdü no, lakiini eege taalo ka Yahüüdü, lakiini eege ka la ma talaana kadu tanno Ebliisi. 10 Fa tariꞌba a dhügürü tiya ara töꞌdö küdü ya, ara Ebliisi tanangnga kadu könö ana kada ka pabuusu ma taꞌbꞌba aaga, aaga tüünï muuyu kide a füngngö adaꞌbaaga. Aaga ümmü tumma neede dhorro salla aaga taaya, ara aꞌa tanangnga ndalembö ma tefe ka ꞌdï aaga.

11 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka eema tiya Koronggore ka teemaga co a nakaniisa ya, ömöꞌdï ya iiꞌbaana ya taalo inde kara tïlï iꞌi ka oona teera ara.”

Tumma ma co kaniisa ma Pregamus

12 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Pregamus,

Tumma na ömöꞌdï ya ana kuluꞌba mo dhonggoro mana kuri ka naꞌdugugini a teera meene mo. 13 Nussu aꞌa aꞌda nanna oꞌo kiga, ꞌbuugu ma kööyö tiya Ebliisi ya kiga. Nümmü oꞌo tumma ma aꞌa dhorro taalo oꞌo nanu ka tamma tanno eede, münda ka uuru tanno Antibas ömöꞌdï ya amma kede ya, eema tumma neede dhorro ya, agiididene kada kanna ka ꞌbuugu tiya Ebliisi ka tanna kide ya.

14 Lakiini nïïmö inggide idhilli anangnga aꞌa ka korooꞌbo nja oꞌo, kudumma kadu könö kungngo üüdü kümmü talaana na Balam, ya kalaana Blak ma tanangnga kadu ma Israyil aꞌda kaꞌdïnggö ka kodhi ma tatoroko kagu uuꞌda ma tïrrï ma namasala, küünï eema ma weerö ma temelö. 15 Afeꞌde kadu könö kungngo üüdü kümmü talaana na naNikola. 16 Nggeege aadha ka tatoroko, üürü nanu oꞌo ya, ara aꞌa töꞌdö küdü kanna areere nöꞌdö teema koroꞌbo nja eene a kuluꞌba tammo dhonggoro mo meede ka nïïnö mo.

17 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka tumma tanno Koronggore ka teemaga co nakaniisa no. Ömöꞌdï ya iiꞌbaana ya, ara aꞌa tanangnga alman ya kaküdhü ya, nanangnga mïsï ma ꞌbassa mo iini ma eere tiya issi ya, ka takirinja kide, taalo ömöꞌdï ma tussu illi ömöꞌdï ya ananja iini ya.”

Tumma ma co kaniisa ma Tiyatira

18 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Tiyatira,

Tumma no köꞌdö ndama ꞌBiiꞌbala ma Masala ya afinne ka ïïye afa ïssï ya, uune niini ka afeene nja tanyaanya tanno alukulukadene no. 19 Nussu aꞌa linggo nüüdü, nussu tasaasa nüüdü nja tamma nja linggo nja tidhi oona kuꞌbu, nussu aꞌa aꞌda nalinggo oꞌo dhabbu nadagiiꞌbi linggo na dhidha no.

20 Lakiini aꞌa nagorooꞌbo nja oꞌo kudumma üüdü ka toolomana aka mana eere aꞌda Isabeel mo koꞌdo, mümmü eyi yoono aꞌda oogo ma neꞌbi, malaana kadu neede aꞌda küünï eema ma temelö kagu uuꞌda ma tïrrï eema ma namasala. 21 Nanangnga aꞌa naguuru oono aꞌda maadha ka tatoroko illi oogo manu ka taadha ka temelö tanno oono. 22 Yungngo eede kara tapügü oogo ka tenggere ma dhügürü, nadhifi kadu na füngngö ana oogo no kadhügürü, üürü kene ka titaalo kaadha kalinggo ma tatoroko tanno oono. 23 Ara aꞌa tagirina laala yoono afeꞌde, amang ka nakaniisa tussu aꞌda nawwa aꞌa nanggeedi nja nanggüüdü, ara aꞌa tamana eema aaga kada köje nja türü tanno üüdü.

24 A ꞌbïtïngngö niki aaga, aaga na türeene ka Tiyatira no, aaga no taalo kataꞌda ka talaana tanno oono, taalo kussu tumma neene ka teema aꞌda tumma na Ebliisi na küdhü no, ara aꞌa tiki aaga aꞌda, taalo aꞌa nara tadho aaga ka oona a nïïmö tiya ïndhï ya afeꞌde. 25 Lakiini aaga fa ka tiya kada ya, ara aꞌa ka ööꞌdö.

26 Ömöꞌdï ya iiꞌbaana ya, ütü ka tumma tanno eede turi ya, ara aꞌa tanangnga tauugaara iini ma kadu nyeꞌdꞌde kungngo.

27 ‘Ara iꞌi tauugaara meene a kuufi ma ndaliili,

aꞌböyö ana eege kuꞌbu afa nadhafala ma tamꞌbala kungngo,’*

afa meede ka ꞌduga tauugaara ka Pupa tiya eede. 28 Ara aꞌa tanangnga ndalfoore ma taka iini afeꞌde. 29 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka eema tiya Koronggore ka teemaga co a nakaniisa ya.”

3

Tumma ma co kaniisa ma Saardis

1 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Saardis,

Tumma na ömöꞌdï tiya ana nagoronggore ma Masala ka ïïdümmü kafünü eera nja midigi ma ïïdümmü mafünü eera ya, nussu aꞌa linggo nüüdü, oꞌo nefe ka ꞌdï ana eere, lakiini neyi oꞌo. 2 Adïnö koꞌdo nafa ka ꞌbandefe ka ꞌdï ya öreene ya ndakete kara teyi kudumma linggo tanno üüdü taalo kadho ka fïïnï kidha ma Masala tammo eede. 3 Agïïgï eema yüüdü ka takalaadene kide na taföönyö ya, amma kide, naadha ka tatoroko. Küdü ka titaalo nadïnö koꞌdo ya, ara aꞌa töꞌdö küdü afa tanyooro, taalo oꞌo nara tussu uuru neede kara töꞌdö küdü iini no.

4 Lakiini liga kadu könö ungngo üüdü ka Saardis, taalo kanyoro tenꞌdi yeene, kara tunggeene nja aꞌa ana enꞌdi tiya kaꞌbassa ya ka oona, kudumma eene kama tümmöönö. 5 Ömöꞌdï ya ara tiiꞌbaana ya ara tümmü tenꞌdi ya kaꞌbassa ka oona afa meene, taalo aꞌa nara taꞌduga eere yiini ka sorne ma tefe ka ꞌdï, lakiini ara teema tumma niini kidha ma Pupa tiya eede nja kadhangga tanno iini. 6 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka tumma na Koronggore ka teemaga co nakaniisa no.”

Tumma ma co kaniisa ma Filadlifya

7 “Arigiri ada tumma co tadhangga ma kaniisa ma Filadlifya,

Tumma ndama ömöꞌdï tiya insili ada timinꞌda ya ana ngafata na Dawud kini kara tafaꞌda ïnye, taalo ömöꞌdï ma teere kide, a kini kara teere kide ya, taalo ömöꞌdï ma tafaꞌda. 8 Nussu aꞌa linggo nüüdü. Assa, aꞌa nungngo nafaꞌda ïnye oꞌo taalo ömöꞌdï ara tambaanya teere kide. Nussu aꞌa aꞌda oꞌo a ꞌbantürü yüüdü ya dhilli ya, nümmü oꞌo tumma neede nafa kide, nitaalo naꞌdüsünü eere yeede. 9 Ara aꞌa tanangnga kadu no ma la ma talaana ma Ebliisi na ümmü nanggeyi neene aꞌda eege ka Yahüüdü lakiini eege taalo ka Yahüüdü, aꞌda kakorokoro, ara aꞌa tanangnga eege ka tüürü küdü kidha ana küüge, amang kene tussu aꞌda aꞌa nasaasa oꞌo.

10 Kudumma üüdü ka tamma nidhi oona kuꞌbu ka tumma tanno eede, ara aꞌa tafa küdü ka uuru ma tatoroko tanno ara töꞌdö, ma tara töꞌdö taꞌbꞌba kadu ka oona nyeꞌdꞌde na anna ka ꞌbüdhülü no.

11 Ara aꞌa töꞌdö areere, afa ka eema tiya üüdü ꞌbïtïngngö ya ïïꞌdï ömöꞌdï öccö taꞌduga ndalembö nüüdü. 12 Ara aꞌa tanangnga ömöꞌdï ya iiꞌbaana ya kada miide ma la ma Masala tammo eede, taalo atöꞌdö kürö ndama iini. Ara aꞌa tarigiri eere kini ka oona ana eere ma Masala tammo eede nja eere ma anya tammo Masala tammo eede Örsaliim ma issi mo, mara töꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ndama Masala tammo eede. Nakiri eere yeede ya issi ya kini ka oona. 13 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka tumma tanno Koronggore ka teemaga co nakaniisa no.”

Tumma ma co kaniisa ma Ladükïya

14 “Arigiri ada tumma no co tadhangga ma kaniisa ma Ladükïya,

Tumma na ömöꞌdï tiya Amiin adho ka fïïnï adhorro nja timinꞌda, iꞌi ya üüdü ma eema tiya Masala ka tadina ya. 15 Nussu aꞌa linggo nüüdü, nussu aꞌa aꞌda taalo oꞌo niicolo alla naguꞌdaana, nasaasa aꞌa aꞌda oꞌo niicolo alla naguꞌdaana. 16 Kudumma üüdü ka tayuyu taalo niicolo nitaalo naguꞌdaana ara aꞌa tunggu oꞌo kürö ndama nïïnö tanno eede. 17 Niki oꞌo aꞌda, ‘Nüüsü aꞌa nana eema dhabbu, taalo aꞌa nasaasa nïïmö,’ lakiini taalo oꞌo nussu tumma üüdü ka tarodo ka enꞌdi ka oona, nüünï muuyu, nüünï mananggööyö, eema titaalo küdü, nakisinsoro, naneene ana oona kuꞌbu. 18 Aꞌa tadirina tumma oꞌo aꞌda nana dahaba kede, ya lukuladene ana ïssï, amang küdü tüüsü,* afeꞌde nana enꞌdi ya kaꞌbassa ya, nagïrnï küdü ka oona amang küdü taküdhü oona ma modolo nüüdü no. Nana mïïrï ma ïïye namana küdü ka ïïye amang küdü tiji ꞌbuugu.

19 Ara aꞌa talaana ömöꞌdï yeede ka asaasa iꞌi ya nagirnaana kini. Naguꞌdaana ka eedi naadha ka tatoroko tanno üüdü. 20 Naꞌdïngnge aꞌa ka ïnye nadhoodho, ömöꞌdï ya föönyö tumma neede afaꞌda ïnye ya, ara aꞌa co naguri nja iini, aguri nja aꞌa.

21 Ömöꞌdï ya ara tiiꞌbaana ya, ara aꞌa tanangnga iꞌi ka temmi ka kööyö nja aꞌa, afa meede ka tiiꞌbaana nemmi nja Pupa tiya eede ka kööyö tiya iini. 22 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo ka eema tiya Koronggore ka teemaga co nakaniisa no.”

4

Kööyö na ka ꞌdotomboꞌdo ya

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala ïnye ma ꞌdotomboꞌdo ka tafaꞌda. Tumma ma ömöꞌdï yeede ka aföönyö ka dhidha ya eema nja aꞌa a tumma kafeene nja tïnïïdö iki, “Sïrïgï koꞌdo kita na aꞌa tala oꞌo ka nïïmö tiya ara talinggo adene ka tiya keere ya.” 2 Amussu kungngo ya, a Koronggore ka ꞌdïngngö kede ka oona, kede kidha kanna nasala kööyö ka ꞌdotomboꞌdo ana ömöꞌdï ka temmi kide. 3 Ömöꞌdï ya emmi ya, afeene nja mïsï ma dhöyö mo nja nïïgïsï tanno kirikiri mo nja tamꞌbiili takuꞌdu kööyö koꞌdo afeene nja samaret.* 4 A nagööyö kukumu kadu kafünü egïïsö no (24), kakuꞌdu kööyö koꞌdo, a kadïïfï no kukumu kadu kafünü egïïsö no, kemmi ka kööyö kümmü enꞌdi kada kaꞌbassa, kalembö ma dahaba kungngo eene ka nanggüüdü. 5 A talimaana ma tomboꞌdo ticci akürö ndama kööyö, a fara ma baana ma tomboꞌdo.* Kidha ma kööyö a nakoyo ma lamba ka ïïdümmü kafünü eera kafinne, nagoronggore ma Masala na öꞌdö ka ïïdümmü kafünü eera no eege kamiini. 6 A kidha ma kööyö afeene nja to ma gasasa ka tinsili afa nduguri.*

A ka söödö miini, takuꞌdu ma kööyö eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya, ïïye ungngo eene kadhabbu kidha nja eere. 7 Nïïmö ya adïnö ya dhidha ya afeene nja tagaamu, aya asigi kide ya afeene nja kodha, a nïïmö ya adïnö ya iidoona ya afeene ka dhugudha ma ömöꞌdï, a nïïmö ya adïnö ya egïïsö ya afeene nja kolo tiya alagala ya. 8 Ndama eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya nyeꞌdꞌde, egedhe ungngo eene ïïdümmü kafünü unggodho, ïïye akuꞌdu eege ka oona ndama teene nja kürö, taalo tüüsü meene ma rumeene osooso a naguuru,

“Tinsili, tinsili, tinsili,

Masala Uugaara ma ana türü mo,

ma ꞌbilli nja ꞌbïtïngngö mara töꞌdö.”

9 Eema ya egïïsö ya efe ka ꞌdï ya tüwe tüüsü ma tafünügü koꞌdo nja taꞌdiila nja tïndhïgï koꞌdo a ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya efe ka ꞌdï turi taꞌbilli. 10 A kadïïfï no kukumu kadu kafünü egïïsö no, tüürü ka ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya kidha kamma ka ömöꞌdï ya efe ka ꞌdï taꞌbilli, kadhifi kalembö neene kidha ma kööyö kiki,

11 “Ka Uugaara mïïdï nja Masala,

oꞌo nama tïndhïgï koꞌdo nja tamma nja türü,

kudumma üüdü ka talinggo eema nyeꞌdꞌde

ndama eedi tiya üüdü eefe ka ꞌdï.”

5

Sorne nja dhünggü

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala sorne ka nïïsö ma kuri, tanno ömöꞌdï ya emmi ka kööyö ya ikirinja ka teene miini nja ꞌdugeere miini, kabünnü nahitimi kide ana hitimi na ïïdümmü kafünü eera no. 2 Nasala tadhangga ana türü eema koꞌdꞌdo iki, “Mada iꞌi yungngo ama taꞌbuna nahitimi kuꞌbu afaꞌda sorne?”* 3 Taalo ömöꞌdï ka ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü nja ꞌbüdhülü ka tümꞌbü atambaanya tafaꞌda sorne assa ka nïïmö tiya inggide ya. 4 Natafara ꞌdo kudumma ömöꞌdï ka titaalo adunadene ma tama tafaꞌda sorne ïïrï nïïmö ya inggide ya assa kide. 5 Ïkïrï tadïïfï könö ka tiki aꞌa, “Fa tafara, assa tagaamu ma siliga ma Yahüüsa, a ꞌbereere a ma Dawud iꞌi akiiꞌbaana ana türü, aꞌbunaana nahitimi na ïïdümmü kafünü eera no afaꞌda sorne.”*

6 Nïkïrï aꞌa ka tassa ka dhünggü* kafeene afa miini ka tendhe aꞌdïngnge ka söödö ma kööyö nja eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya nja kadïïfï. Nja dhünggü ya ana ïïdö ka ïïdümmü kafünü eera nja ïïye ka ïïdümmü kafünü eera no, eege ka nagoronggore na Masala na ïïdümmü kafünü eera no, kagürünüdene ka ꞌbüdhülü ka oona nyeꞌdꞌde. 7 Ïkïrï dhünggü ka ööꞌdö aꞌduga sorne ka nïïsö ma kuri tanno ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya. 8 Kini ka ꞌduga sorne ya, ïkïrï eema ya egïïsö ya efe ka ꞌdï ya nja kadïïfï no kukumu kadu kafünü egïïsö no ka tüürü ka dhünggü kidha a nagüüge, kisirinꞌdi ungngo eene ka iisine eege ïnꞌdïlï, a naadho ma dahaba kadigine a kondho, teema nja Masala na kadu tanno insili no eege kamiini. 9 Katagüüwe tüüsü ma issi mo* kiki,

“Oꞌo nama taꞌduga sorne

nafaꞌda nahitimi miini

kudumma üüdü ka takatendhe

na oꞌo taana kadu a Masala ana erïïdö tiya üüdü

ndama kadu kasiliga nja tumma ka tambananjaana kuꞌbu nja kadu nja naanya ꞌdo.

10 Nanangnga eege kada tauugaara nja kaꞌboge na Masala,*

kada naguugaara ma ꞌbüdhülü.”

11 Nassa co afeꞌde naföönyö tumma ma kadhangga dhabbu. Kakuꞌdu kööyö ka oona nja eema tiya efe ka ꞌdï nja kadïïfï. Eege na alif kafünü kide ana alif kadaꞌbaaga.* 12 Kalneege koꞌdꞌdo kiki,

“Dhünggü ya atendhe ya

iꞌi yungngo ama taꞌduga türü nja eema dhabbu nja taꞌdara nja türü

nja tïndhïgï koꞌdo nja tafünügü koꞌdo.”

13 Naföönyö aꞌa eema tiya ka ꞌdotomboꞌdo ya nja tiya ka ꞌbüdhülü nja tiya ka ꞌbüdhülü ka tümꞌbü ya nja tiya ka to ya nja ꞌbuugu ka oona nyeꞌdꞌde iki,

“Ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya nja dhünggü,

kada kanangnga taꞌdiila a Masala

nja tïndhïgï koꞌdo nja tafünügü koꞌdo nja türü turi taꞌbilli.”

14 Eema ya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya tiki, “Amiin,” a kadïïfï tüürü kuꞌbu a nagüüge kafara kini.

6

Tafaꞌda nahitimi na ïïdümmü kafünü eera no

1 Nasala aꞌa dhünggü ka tafaꞌda hitimi ya dhidha ya ana ka na ïïdümmü kafünü eera no, nïkïrï aꞌa ka föönyö nïïmö tiya efe ka ꞌdï tiya egïïsö ya, alneege koꞌdꞌdo kafeene afa fara ma baana ma tomboꞌdo, “Aayu!” 2 Nïkïrï aꞌa ka tassa co kanna nasala muttu aꞌbassa, ömöꞌdï ya aka kide ya ana taprpara ka nïïsö a ndalembö ma tiiꞌbaana ananja iini, ööꞌdö kürö ma tiiꞌbaana iiꞌbaana.

3 Ka dhünggü ka tafaꞌda hitimi ya eera ya, naföönyö a nïïmö tiya efe ka ꞌdï ya eera ya ka tiki, “Aayu!” 4 A muttu könö adhöyö öꞌdö kürö. Ömöꞌdï ya aka kide ya, ananja türü iini ma töꞌdö aꞌduga taꞌdiila ka ꞌbüdhülü, amang ka kadu tagirina ajeene. Kanangnga kuluꞌba ma dhonggoro mo iini.

5 Aga dhünggü ka ndafaꞌda hitimi ya iidoona ya, naföönyö a nïïmö tiya efe ka ꞌdï ya iidoona ya ka tiki, “Aayu!” Nasala muttu ya ꞌdüꞌdꞌdü ya, ömöꞌdï ya aka kide ya, misaana ungngo iini ka nïïsö. 6 Naföönyö tumma ka söödö ma eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya, katiki, “Almiti ma dhokoro ana jine ama uuru ka unggodho, almiti ma mudeere ma iidoona ana jine ma uuru ka unggodho, lakiini fa tagaꞌda uuꞌba nja ngeeli.”

7 Ka dhünggü ka tafaꞌda hitimi ya egiïsö ya, naföönyö a nïïmö tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya ka tiki, “Aayu!” 8 Nïkïrï aꞌa ka tassa co nasala muttu ïrrïfï kaseere, ömöꞌdï ya aka kide ya, ana eere aꞌda inde, nja ꞌbuugu ma inde kuurna iꞌi keere kete, Türü kungngo eene ma ꞌdakeyi ma ꞌbüdhülü ma tiidi eege a kuluꞌba tammo dhonggoro mo, ana ïïre nja maara nja eema ma toroko ma ꞌbüdhülü.

9 Aga dhünggü ka ndafaꞌda hitimi ya ïïdümmü no, nasala nagoronggore tanno kadu na aradene no ka üüdü ma tumma tanno Masala no nja tumma tanno eene ka tageema no ka mïsï ma tïrrï ka tümꞌbü. 10 Kïkïrï katiidhe koꞌdꞌdo kiki, “Taagaada Uugaara ya Insili, ya tatiminꞌda ya, taalo oꞌo nara tümmü kadu ma ꞌbüdhülü naꞌdïïnö ada ungngo ma erïïdö tiya ïïdï?” 11 Enꞌdi ya kaꞌbassa ya, kananja kene kuꞌbu, iki eene aꞌda kagünü idhilli ara türeene ma köje nja kadu na alinggo no nja nagöre tanno eene no ara tagirinadene afa eege aꞌdimo.

12 Nïkïrï aꞌa ka tasala dhünggü ka tafaꞌda hitimi ya ïïdümmü afünü unggodho ya. A ꞌbüdhülü tatïnggïꞌdï dhindho, a ndanaaya ta ꞌdüꞌdꞌdü kafeene nja taliisi ma fara, a tere tafeene nja erïïdö nyeꞌdꞌde kungngo, 13 a midigi ma ꞌdotomboꞌdo taꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü afa ïïye ma ïndïïye na arume no ka ꞌdïnggö ndama ꞌdaafa a tanya ka tagïꞌdï eege ka oona dhindho. 14 A ꞌdotomboꞌdo tadumꞌbudu koꞌdo afa sekede, a naꞌdikinya nja najaseera tooso ka naꞌbuugu tanno eene nyeꞌdꞌde kungngo.

15 A naguugaara ma ꞌbüdhülü nja kadu nïïfï no nja kadu ma eema dhabbu nja naguugaara ma nasigira, a naguugaara nja kasaga ïnꞌdïlï kungngo nja tanno taalo ka kasaga no, nyeꞌdꞌde karünö kaco kubumba nja naagara ma naꞌdikinya. 16 Kiki a naꞌdikinya nja naagara, “Aaga ꞌdïnggö kïdï koꞌdo aaga taküdhü ungngo kudumma ïïye tanno ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya nja tagorooꞌbo tanno dhünggü. 17 Kudumma uuru ma tagorooꞌbo tanno eene na dhabbu no ka ndöꞌdö, a mada iꞌi yungngo ara tambaanya eege?”

7

Kadu ma Israyil nöꞌdö 144,000

1 Nggeege afeꞌde nasala aꞌa kadhangga ka egïïsö kaꞌdïngnge koꞌdo ka naꞌdugugini ma ꞌbüdhülü ada egïïsö miini, kakara a tanya ma ꞌbüdhülü na egïïsö no, amang ka tanya tafa tïïsö ka ꞌbüdhülü nja to alla naafa. 2 Nafada nasala tadhangga könö öꞌdö koꞌdo ndama fïïnï ma ndanaaya, hitimi ya Masala tammo efe ka ꞌdï mo ungngo iini. Ümmünü kadhangga na egïïsö no koꞌdꞌdo na ana türü ma tagaꞌda ꞌbüdhülü nja to no. 3 Iki eene, “Aaga fa tagaꞌda ꞌbüdhülü nja to nja naafa, ara ungngo kabünnü hitimi ka kasaga tanno Masala tammo aja ka nadhugudha.” 4 Nïkïrï aꞌa ka aföönyö aꞌda kadu na kabünnü hitimi kene ka nadhugudha no köꞌdö na alif a kadu ka ïïdümmü a kadu keera kafünü egïïsö (144,000) ndama siliga ma Israyil nyeꞌdꞌde kungngo.

5 Na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Yahüüsa

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Röbin

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Jad.

6 Na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Ashiir

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Naftali

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Manasi.

7 Na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Shamön

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Lawi

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Yasakir.

8 Na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Zabaloon

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Yüüsïf

na alif kadaꞌbaaga kafünü eera (12,000) ndama siliga tiya Binyamiin.

Kadu na dhabbu no

9 Nïkïrï aꞌa ka tasala kadu kadhabbu taalo ömöꞌdï ma tambaanya tinni eege ndama naanya nja kadu ꞌdo nja tumma ka tambananjaana kuꞌbu, kaꞌdïngnge ana köꞌdö kidha ma kööyö nja kidha ma dhünggü, kümmü enꞌdi ya kaꞌbassa ya ka oona, kümmü iisine ma naafa ma tamuru. 10 Kiidhe koꞌdꞌdo kiki,

“Toolona kungngo a Masala tammo aja

ma emmi ka kööyö mo

nja dhünggü afeꞌde.”

11 A kadhangga nyeꞌdꞌde takakuꞌdu kööyö koꞌdo nja kadïïfï nja eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya. Küürü ka kööyö kidha ana dhugudha kümmü Masala, 12 kiki aꞌda,

“Amiin, tafünügü koꞌdo nja tïndhïgï koꞌdo nja tussu eema

nja tamana taꞌdiila nja tïndhïgï koꞌdo

nja türü nja tambaanya ka na Masala tammo aja turi taꞌbilli.

Amiin.”

13 Ömöꞌdï könö ana ka kadïïfï iki aꞌa, “Kadu öjö eege kungngo kümmü enꞌdi ya ꞌbassa ya ka oona, eege köꞌdö ndama kiga?”

14 Nïkïrï aꞌa ka tiki iini, “Ömöꞌdï eede, nussu oꞌo.”

Iki aꞌa aꞌda, “Kadu no eege kungngo koolonadene ka dhügürü tiya dhiiri ya, eege kamiini,* kagunu enꞌdi yeene ana erïïdö ma dhünggü anangnga eege kada kaꞌbassa.*

15 Yungngo eene ka tanna kidha ma kööyö tanno Masala

kalinggo ada oono uuru ana ooso kungngo ka la tiya oono,

nja ömöꞌdï tiya emmi ka kööyö ya

ara taküdhü eege ka oona ka fangga tammo iini.

16 Taalo ïïre ara tagu eege,

a tenege ka tagu eege afeꞌde,

taalo ndanaaya ara taguꞌdu eege,

a taguꞌdaana taalo kara tala eege ka oona.*

17 Kudumma dhünggü ya ka söödö ma kööyö ya ara tadasaana afa kene

uurugu eege ka nduguli ma ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï.*

A Masala tayugu ꞌbïïdï ma ïïye eene ka ïïye.”*

8

Hitimi ya ïïdümmü afünü eera ya

1 Ka dhünggü ka ndafaꞌda hitimi ya ïïdümmü afünü eera ya, a ꞌbuugu tamudhudhuli ka ꞌdotomboꞌdo a dhüdhü ma ndanaaya. 2 Nasala kadhangga na ïïdümmü kafünü eera no kaꞌdïngnge ana koꞌdo kidha ma Masala, ïïdö tananja eene ka ïïdümmü kafünü eera.

3 A tadhangga könö töꞌdö ümmü dha ma kondho ma dahaba ööꞌdö aꞌdïngnge ka mïsï ma tïrrï. A kondho tananja iini dhabbu ma tïrrï iini, amang kini tagusu ka fara ma kadu tanno Masala nyeꞌdꞌde ka mïsï ma tïrrï ma dahaba kidha ma kööyö. 4 A ndhïïgö ma kondho tisi a kürö ndama nïïsö ma tadhangga ïnꞌdïlï nja tafara ma kadu tanno Masala kaco ooꞌdo kidha ma Masala. 5 Ïkïrï tadhangga ka tümmü dha ma kondho adigi ïssï ma tïrrï kide, apügü iꞌi co ꞌbüdhülü, tabaana ma tomboꞌdo nja talimaana ma tomboꞌdo nja tatïnggïꞌdï ma ꞌbüdhülü.

Ïïdö na ïïdümmü afünü eera no

6 A kadhangga na ïïdümmü kafünü eera no kümmü ïïdö ya ïïdümmü kafünü eera no, kindinaana oona kuꞌbu ma tabbü eege.

7 A tadhangga ya dhidha ya tabbü tïnïïdö niini, ïkïrï olle töꞌdö nja ïssï atonggoonyo ana erïïdö, ööꞌdö uurunja ka ꞌbüdhülü. A ꞌdakeyi ma ꞌbüdhülü tatinyogo, a ꞌdakeyi ma naafa tatinyogo nja ooyo tiya agiiri ya nyeꞌdꞌde.

8 A tadhangga ya eera ya tabbü tïnïïdö niini, a nïïmö adhabbu afa ꞌdikinya afinne nyeꞌdꞌde apügünja co to a ꞌdakeyi ma to tatemꞌbele kada erïïdö. 9 A ꞌdakeyi ma eema ya efe ka ꞌdï ya anna ka to ya taaya, a ꞌdakeyi ma namürkabü tatanggaꞌda.

10 A tadhangga ya iidoona ya tabbü tïnïïdö niini, a timidigi kadhabbu ka aꞌdïnggö ndama ꞌdotomboꞌdo ka finne afa ïssï kaꞌdïnggö ka ꞌdakeyi ma neeri nja nakanduguli ma ꞌbïïdï. 11 Eere ma timidigi aꞌda Tamaara. A ꞌdakeyi ma ꞌbïïdï taꞌbele aꞌdiiri, a kadu na kooye no taaya kadhabbu kudumma iini kaꞌdiiri.

12 A tadhangga ya egïïsö ya tabbü tïnïïdö niini, a ꞌdakeyi ma ndanaaya tabbü adene, nja ꞌdakeyi ma tere nja ꞌdakeyi ma midigi, idhi a türeene ma töyeene neene talüllü, a türeene ma töyeene ma uuru nja ooso titaalo.

13 Nassa co nasala kolo* ka alagala ka söödö ma ꞌdotomboꞌdo, eema koꞌdꞌdo, “Amꞌba, amꞌba, amꞌba ka kadu ma ꞌbüdhülü kudumma türeene ma fara ma ïïdö na kadhangga tanno iidoona no kara tabaana.”

9

1 A tadhangga ya ïïdümmü ya, tabbü tïnïïdö niini, nasala timidigi ka ꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü ndama ꞌdotomboꞌdo,* anangnga ngafata ma ööye tiya adhonggoro ya iini. A tadhangga ya ïïdümmü ya, tabbü tïnïïdö niini, nasala timidigi ka ꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü ndama ꞌdotomboꞌdo,* anangnga ngafata ma ööye tiya adhonggoro ya iini. 2 A timidigi tafaꞌda ööye tiya dhonggoro ya, a ndhïïgö tisi kürö ndama iini afa ndhïïgö ma tambürüüꞌdï na dhabbu no, a ndanaaya nja ꞌdotomboꞌdo tandüülï nja ꞌbuugu ꞌdo kudumma ndhïïgö ma ööye. 3 A müdüünï töꞌdö kürö ndama ndhïïgö kaküdhü ꞌbüdhülü, aꞌduga türü afa türü ma naꞌbaja ma ꞌbüdhülü kungngo. 4 Kiki iini aꞌda afa tagaꞌda ooyo ma ꞌbüdhülü alla ooyo ya kirikiri ya nja naafa, illi kadu na taalo kana hitimi ma Masala ka nadhugudha tanno eene.* 5 Taalo kananja türü eene ma tiidi eege, lakiini apusu eege a nagatereene kïïdümmü, tapusu niini kafeene nja tüföönö ma ꞌbaja. 6 Ara kadu tasaasa inde ka naguuru tanno miini no taalo kara taluna, kasaasa taaya, inde tïïsö eene kuꞌbu.

7 A müdüünï tafeene nja naguttu no kindinaana oona kuꞌbu ma koroꞌbo no, eema ungngo eene ka nanggüüdü afeene nja kalembö ma dahaba, dhugudha yeene afeene nja dhugudha ma ömöꞌdï. 8 Awu yeene afeene afa awu ma iiya, igini neene kafeene nja kiselle ma agaamu. 9 A naaro neene tafeene nja mudugusi ma ndaliili, a fara ma egedhe tiya eene kafeene afa uune ma karru ma naguttu kadhabbu kïïsö ka koroꞌbo. 10 Nakatiidi miini kaföönö afa nakatiidi ma naꞌbaja, türü kungngo iini ma tïlï kadu ka oona a nagatereene kïïdümmü. 11 Uugaara ungngo eene iꞌi ya tadhangga ma ööye ya dhonggoro ya, ana eere a tangga Ebriya yiini aꞌda Abbdün, a tangga Yünan aꞌda Abulion.

12 Tagorooꞌbo na dhidha no kanco, a tagorooꞌbo öccö keera kara töꞌdö afeꞌde.

13 A tadhangga ya ïïdümmü afünü unggodho ya tabbü tïnïïdö, naföönyö fara kööꞌdö kürö ndama ïïdö tanno egïïsö no ka mïsï ma tïrrï ma dahaba mo ka Masala kidha mo.* 14 A tumma tiki a tadhangga tiya ïïdümmü afünü unggodho ya ümmü tïnïïdö ya, “Apa ka kadhangga tanno egïïsö no na imiꞌdinja ka ri ma Fürat ya dhabbu ya.” 15 A kadhangga tanno egïïsö no kindinaana oona kuꞌbu nja ndanaaya nja uuru nja tere nja ürüünü, amang kene tagirina türeene ma kadu. 16 Naföönyö aꞌa aꞌda nasigira ma naguttu köꞌdö na alif kadhabbu.

17 Nasala naguttu nja kadu tanno aka kide no a kümböödö kana namudugusi kafeene nja ïssï adhöyö öödhe, a ꞌdüꞌdꞌdü, a kirikiri kafeene afa kebriit. A nanggüüdü ma naguttu kafeene nja nanggüüdü ma agaamu, ïssï ticci kürö ndama eene ka nïïnö nja ndhïïgö nja kebriit. 18 A türeene ma kadu tagirinadene a tagorooꞌbo tanno iidoona no, ïssï nja ndhïïgö nja kebriit ya icci a kürö ndama nïïnö ma naguttu no. 19 Türü ma naguttu ka kaneene ka nïïnö nja nakatiidi tanno eene, kudumma nakatiidi tanno eene kafeene nja nöönï a nanggüüdü kagiꞌdi kadu iini.

20 A türeene ma kadu tanno oolonadene ka tagorooꞌbo no kitaalo kaadha ka tatoroko tanno eene ka tagalinggo ana iisine tanno eene no, kamma ka naganaꞌbu ana eema ma namasala ya ma dahaba ya nja fudda nja tanyaanya nja mïsï nja ndageeꞌdi ma eema namasala taalo kara tambaanya tiji ꞌbuugu kitaalo kaföönyö eema kitaalo kunggeene. 21 Kitaalo kaadha ka tagirina kadu nja tageene nja temelö nja nyooro.

10

Tadhangga nja sorne ya idhilli ya

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala tadhangga könö ana türü unggunu kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo. Aküdhü oona a tülüügü, a tamꞌbiili kungngo iini ka üüdü, dhugudha yiini afeene nja ndanaaya, uune niini tafeene nja nagiide ma ïssï. 2 Sorne ya idhilli ya ma ungngo iini ka nïïsö, ma tanfaꞌda. Anangnga awwa ma nïïsö ma kuri yiini ka to, anangnga awwa ma nïïsö ma küüle yiini ka ꞌbüdhülü. 3 Adhiya a tumma koꞌdꞌdo afa fara ma tagaamu. Kini ka ndakiidhe ya, a baana ma tomꞌboꞌdo na ïïdümmü kafünü eera no talneege a fara tiya eene. 4 Kene ka ndageema ya, aꞌda nakindinaana aꞌa oona kuꞌbu ma tarigiri, nïkïrï ka föönyö tumma ndama ꞌdotomboꞌdo iki aꞌa, “Nafa takiri eege kuꞌbu bünnü hitimi kide afa tabaana ma tomboꞌdo na ïïdümmü afünü eera no ka takiki.”

5 Ïkïrï tadhangga yeede ka tasala iꞌi ka ꞌdïngnge ana koꞌdo ka to nja ꞌbüdhülü ya, alaga nïïsö ma kuri niini co ꞌdotomboꞌdo. 6 Aküdöönö ana eere ma ömöꞌdï tiya efe ka ꞌdï taꞌbilli ya,* marüꞌbü ꞌdotomboꞌdo ana eema tiya inggide ya nyeꞌdꞌde, nja ꞌbüdhülü ana eema tiya inggide ya, nja to ana eema tiya inggide ya nyeꞌdꞌde, iki, “Taalo tadoono kuꞌbu afeꞌde. 7 Lakiini ka naguuru tanno tadhangga tiya ïïdümmü afünü eera ya ka tabbü tïnïïdö niini ya, ïkïrï tumma na Masala na küdhü no ka ndatïïmö afa ma naganeꞌbi na alinggo ada oono no ka tageema iꞌi kungngo.”

8 A tumma neede ka taföönyö ndama ꞌdotomboꞌdo no, eema nja aꞌa afeꞌde iki, “Kolo naꞌduga sorne ya tanfaꞌda ya ka nïïsö ma tadhangga ya ꞌdïngnge ana koꞌdo ka to nja ꞌbüdhülü ya.”

9 Nïkïrï aꞌa kaco ka tadhangga niki iini anangnga sorne ya idhilli ya aꞌa. Iki aꞌa, “ꞌDuga naguri ara tanangnga eedi yüüdü ka ꞌdiiri, iꞌdigiꞌdi afa küde üdü ka nïïnö.” 10 Nïkïrï aꞌa ka ꞌduga sorne ya idhilli ya ka tadhangga ka nïïsö natömü iꞌi. Aꞌdigiꞌdi afa küde kede ka nïïnö, lakiini kede ka tatamü aꞌdiiri kede ka eedi. 11 A tumma tiki aꞌa, “Eema a tumma tiya töꞌdö no afeꞌde co a kadu ꞌdo nja nagonggoꞌdo nja naguugaara.”

11

Kadu na adïnö kide na eera no

1 Kanangnga tamꞌbala aꞌa kafeene nja kuufi iki aꞌa, “Fïkïꞌdö ninni la ma Masala nja mïsï ma tïrrï, ninni kadu na afara ka Masala kide no. 2 Lakiini ꞌdadïllö na kürö ma la ma Masala no, fa kene nafa tinni eege kudumma eene kananja a kadu tanno taalo ka Yahüüdü no, kara tïsïraana ka anya tammo insili mo a nagatereene kukummu kadu keera kafünü eera (42).* 3 Ara aꞌa tanangnga türü a kadu tanno adïnï kide no keera ndama aꞌa, enꞌdi ma nataliisi ungngo eene ka oona, kara teema tumma na Masala a füngngö alif miyateene sitiin (1,260).” 4 Kadu na eera no eege ka naafa ma ꞌdïkïdïyö nja nakoyo ma lamba tanno eera no, aꞌdïngnge ana koꞌdo kidha ma Uugaara ma ꞌbüdhülü no.* 5 Ka ömöꞌdï töccö kara tasaasa tïlï eege ka oona ya, ïssï töꞌdö kürö ndama eene ka nanïïnö kagirina nadiidi neene, nggeege ömöꞌdï ya asaasa tïlï eege ka oona ya ara tiididene. 6 Türü kungngo eene ma teere ka ꞌdotomboꞌdo a tomboꞌdo taalo kara tede ka naguuru tanno eene kara teema kide no, a türü kungngo eene ma taꞌbele ꞌbïïdï kada erïïdö kabbü ꞌbüdhülü a maara kadhoonyo kene ka asaasa.

7 ꞌBïtïngngö kene ka ndatïïmö tumma neene ya, a nïïmö ma toroko ya öꞌdö kürö ndama ööye tiya dhonggoro ya ara takoꞌdo kene iiꞌbi eege agirina eege. 8 Oofo yeene tapügünja ka nafïïnï ma anya tammo dhabbu mo, ana eere ma taköje aꞌda Sadöma nja Misiri, kita Uugaara tiya eene ka tabünnü ka saliiꞌbi ya. 9 A kadu ndama naanya nyeꞌdꞌde nja kadu ꞌdo nja tumma ka tambananjaana kuꞌbu tadïnö ka oofo tiya eene a füngngö iidoona a dhüdhü miini, taalo kara tafa ka ömöꞌdï töccö aꞌda atüꞌbü eege. 10 Kadu ma ꞌbüdhülü kara tadhodho küünï taanyara ma inde tanno kadu tanno eera no, kamana eema eene kudumma naganeꞌbi tanno eera no kööꞌdö a dhügürü a kadu ka ꞌbüdhülü.

11 Ka naguuru tanno iidoona a dhüdhü miini no ka ndafaradene ya, a koronggore ma tefe ka ꞌdï töꞌdö ndama Masala ööꞌdö kene ka oona, kafïkïꞌdö kaꞌdïngnge koꞌdo, ariꞌba tümmü kadu na adïnö kene no. 12 Kaföönyö tumma kalneege koꞌdꞌdo öꞌdö ndama ꞌdotomboꞌdo iki eene, “Aaga sïrö koꞌdo kita.” Kïkïrï ka sïrö co ꞌdotomboꞌdo ka tülüügü, nadiidi meene tadïnö kene.

13 Ka uuru tanno miini no a ꞌbüdhülü tatïnggïꞌdï dhindho, a ꞌdakeyi ma anya adaꞌbaaga türrüdü. A kadu taaya na alif ka ïïdümmü kafünü eera (7,000) kudumma ma tatïnggïꞌdï ma ꞌbüdhülü, ariꞌba tümmü türeene ma kadu kafünügü Masala ma ꞌdotomboꞌdo koꞌdo.

14 A tagorooꞌbo na eera no co, a tagorooꞌbo na iidoona no ara töꞌdö kete kungngo.

Tïnïïdö ya ïïdümmü kafünü eera

15 A tadhangga ya ïïdümmü afünü eera ya tabbü tïnïïdö niini, a tumma talneege koꞌdꞌdo ndama ꞌdotomboꞌdo kiki,

“Tauugaara ma ꞌbüdhülü kanda tauugaara tiya Uugaara tiya aja nja Almasiihi tiya iini,

iꞌi ara tauugaara turi taꞌbilli.”

16 A kadïïfï no kukumu kadu kafünü egïïsö no, temmi ka nagööyö tanno eene ka Masala kidha no, küürü kuꞌbu ana dhugudha kümmü Masala. 17 Kiki,

“Kanangnga ungngo taꞌdiila oꞌo, Masala Uugaara mana türü,

ma ꞌbïtïngngö mo, maganeene ma ꞌbilli,

kudumma üüdü ka aꞌduga türü nüüdü na tauugaara.

18 Kadu ma kajeene kagorooꞌbo,*

kudumma uuru ma tagorooꞌbo tanno üüdü ka ndöꞌdö

nja uuru ma tapusu kadu na aaya no.

Uuru ka ndöꞌdö ma üüdü kara tanangnga talïngnge a kadu tanno üüdü naganeꞌbi,

nja kadu na insili no nja kadu tanno ariꞌba eere tiya üüdü no,

na dhiidhi no nja tanno ïïfï no,

nagirina kadu na kaꞌda ꞌbüdhülü no.”

19 A la ma Masala tatanfaꞌda ka ꞌdotomboꞌdo, sandü ma timiꞌdi tumma noono tabbü ꞌdala ka la ma Masala. A tomboꞌdo talimaana, kabaana, a ꞌbüdhülü tatïnggïꞌdï ajeene, a köröörö taꞌdïnggeene.

12

Aka nja nï ma ꞌbïïdï

1 A nïïmö tabbü ꞌdala ka ꞌdotomboꞌdo keefe, aka magïrnï ndanaaya oono ka oona, a tere kono ka uune ka teene, a kalembö ma midigi tammo adaꞌbaaga mafünü eera no, a ndalembö mungngo oono ka üüdü. 2 Magüröönö mafara kudumma tinꞌdi ma teene. 3 A nïïmö könö tabbü ꞌdala ka ꞌdotomboꞌdo keefe nja nï ma ꞌbïïdï ya dhabbu ya öödhe afa ïssï, nanggüüdü kungngo iini ka ïïdümmü kafünü eera ana ïïdö kadaꞌbaaga, nja ndalembö ka ïïdümmü kafünü eera. 4 Öösï ꞌdakeyi ma midigi ma ꞌdotomboꞌdo ana tïïdï tiya iini üpü co ꞌbüdhülü, ïkïrï nï ma ꞌbïïdï ka ꞌdïngnge ka aka kidha miini ka asaasa taꞌduuru ꞌbiiꞌbala kono kara teene. 5 Mïkïrï ka tageene ꞌbiiꞌbala ya miide ya, iꞌi yungngo ara tauugaara ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo a kuufi ma ndaliili, lakiini ꞌbiiꞌbala yoono atonggoso aco ka Masala nja kööyö tiya iini. 6 Aka marünö maco a dhïïle kita Masala ka takindinaana kono kuꞌbu, ma Masala kara tafa kono mamana eema oono a füngngö öꞌdö alif miyateene sitiin 1,260.

7 A koroꞌbo tafïkïꞌdö ka ꞌdotomboꞌdo, Mikayiil nja kadhangga tanno iini nja nï ma ꞌbïïdï tageema koroꞌbo nja kadhangga tanno iini. 8 Lakiini eege taalo kana türü, a ꞌbuugu yeene taꞌdugadene ka ꞌdotomboꞌdo. 9 A nï ma ꞌbïïdï ya dhabbu ya apügü iꞌi co ꞌbüdhülü, nï ya ma ꞌbilli ya ana eere aꞌda Ebliisi nja Sitan ya ïïsïnï kadu nyeꞌdꞌde, aꞌdïnggö kuꞌbu iꞌi nja kadhangga tanno iini.

10 Nïkïrï ka aföönyö tumma ka alneege ka ꞌdotomboꞌdo koꞌdꞌdo kiki,

“ꞌBïtïngngö katïïmö toolona, a Masala tammo aja a türü nja tauugaara ma Masala tiya aja,

nja tauugaara tanno Almasiihi tiya oono.

Kudumma ömöꞌdï üüfünü eema ka nagöre tanno aja ka oona kidha ma Masala ya osooso a naguuru,

kapügü iꞌi caaꞌbu.

11 Eege kagiiꞌbi iꞌi ana erïïdö ma dhünggü nja tumma tanno eene ka tageema no,

kapügü nanggeyi neene co meene kasaasa inde.

12 Nggeege ꞌdotomboꞌdo saga tadhodho nja kadu tanno anna inggide no,

lakiini amꞌba ka ꞌbüdhülü nja to

kudumma Ebliisi aꞌbardaga kuꞌbu ööꞌdö kada.

Iꞌi adiginigo a tagorooꞌbo kudumma iini ka tussu aꞌda uuru niini ka öreene idhilli.”

13 Kini ka tassa kini ka ꞌdïnggö ka ꞌbüdhülü ya, ïkïrï ka talinggo aka ma keene ꞌbiiꞌbala kada miide mo. 14 Ïkïrï egedhe ma kolo tiya dhabbu ya eera ya kananja aka, moono ka taagala iini kuꞌbꞌba ndama nï ma ꞌbïïdï ma co ꞌbuugu tiya oono ka dhïïle, kafa kono a nagürüünü kiidoona a dhüdhü miini. 15 A nï taꞌbinyaga ꞌbïïdï kürö ndama nïïnö tanno iini kafeene afa ri amang kini taꞌduga oogo unggeene iini. 16 Lakiini ꞌbüdhülü oolona ka aka afaꞌda nïïnö niini aꞌduuru ri ya nï ka tuuru ka co kürö ndama nïïnö tanno iini ya. 17 Ïkïrï nï ka korooꞌbo ka aka, unggeene aco teema koroꞌbo nja kadaada moono, ya aföönyö tumma ma Masala na ümmü tumma ma Yasu no.

18 A nï ma ꞌbïïdï taꞌdïngnge ana koꞌdo ka ndamugu ma to.

13

Nïïmö ma toroko öꞌdö kürö ndama to

1 Nasala aꞌa nïïmö ma toroko ka tunggunu akürö ndama to nanggüüdü kungngo iini ka ïïdümmü kafünü eera ana ïïdö kadaꞌbaaga, ïïdö nyeꞌdꞌde kana kalembö, nanggüüdü na miini no nagereene ma teela Masala kinggide. 2 A nïïmö ma toroko yeede kadasala ya afeene nja ünggü, uune niini kafeene nja uune ma ꞌböö, afeene ka nïïnö afa nïïnö ma tagaamu, ïkïrï nï ka anangnga türü niini iini nja kööyö tanno iini nja tauugaara nyeꞌdꞌde. 3 Üüdü ma nïïmö ma toroko unggodho afa ma tana nïïmö ya inꞌdi ya akete ka teyi illi nïïmö ya inꞌdi ya aleme, a kadu ma ꞌbüdhülü tadhere nyeꞌdꞌde kungngo kuurna nïïmö ma toroko keere. 4 A kadu tüürü ka nï tiya dhabbu ya kidha kamma kini kudumma iini ka anangnga türü niini a nïïmö ma toroko küürü ka nïïmö ma toroko afeꞌde kamma kini kiki aꞌda, “Mada iꞌi yungngo afeene nja nïïmö ma toroko ma tambaanya koroꞌbo nja iini?”

5 Mada anangnga nïïnö a nïïmö ma toroko eema ïndhïgï oona cooꞌdo eela Masala, aꞌduga türü miini ka talinggo a nagatereene kukumu kadu keera kafünü eera. 6 Ïkïrï ka tafaꞌda nïïnö niini eela Masala, eela eere yoono nja ꞌbuugu ma taneene tanno oono nja kadu tanno anna ka ꞌdotomboꞌdo no. 7 Aꞌduga türü ma teema koroꞌbo nja kadu tanno Masala iiꞌbi eege,* a ꞌduga türü ma tauugaara ma naanya nyeꞌdꞌde nja kadu ꞌdo nja tumma ka tambananjaana kuꞌbu nja kadu. 8 Amang ka kadu ma ꞌbüdhülü tamma kini nyeꞌdꞌde kungngo, kadu na nagereene tanno eene ka titaalo kakirinja ka sorne ma tefe ka ꞌdï sorne ma dhünggü tiya atendhe ya jiddi ma ꞌbüdhülü ka tagarüꞌbü adene.

9 Ömöꞌdï ya ana iisine ya fa kini atoodo kide.

10 Üürü ömöꞌdï ya ara co ka tatasaga ya,

iꞌi ara co ka tadasaga,

üürü ömöꞌdï kara tiididene a kuluꞌba

ara tiididene a kuluꞌba.

Tumma no kasaasa tidhi oona kuꞌbu ma kadu tanno insili no nja tamma.

Nïïmö ma toroko anna kürö ka ꞌbüdhülü

11 Nïkïrï aꞌa ka tasala nïïmö ma toroko öccö ka tunggunu koꞌdo ndama ꞌbüdhülü ana ïïdö keera kafeene nja ïïdö ma dhünggü, eema afa nï ma ꞌbïïdï ya dhabbu ya. 12 Iꞌi alinggo a türü tanno nïïmö ma toroko tiya dhidha ïnꞌdïlï ana iꞌi kide kungngo. Anangnga ꞌbüdhülü nja kadu tanno anna kide katamma ka nïïmö ma toroko tiya dhidha ya ꞌdokotere tammo iini ma inde ma kaleme mo. 13 Adagüünï eema keefe a dhabbu unggugu ïssï ka ꞌbüdhülü ndama ꞌdotomboꞌdo ka kadu kidha. 14 Ïïsïnï kadu ma ꞌbüdhülü alinggo tanno iini ma tamma kini, niini ka ꞌduga türü adagalinggo kidha ma nïïmö ma toroko ya dhidha ya. Aꞌbunu kadu ma ꞌbüdhülü karüꞌbü koronggore ma nïïmö ma toroko ya abbü adene a kuluꞌba ya assa ka aleefe tefe ka ꞌdï. 15 Aꞌduga türü ma tafülle aꞌduga koronggore ka nïïmö ma toroko ya dhidha ya ka oona, amang kini teema, agirina kadu na anu katüürü kuꞌbu ka koronggore ma nïïmö ma toroko no nyeꞌdꞌde kungngo. 16 Anangnga kadu nyeꞌdꞌde afeꞌde na dhiidhi no nja tanno ïïfï no, nja tanno ana eema dhabbu no, nja tanno eema kitaalo kene no, nja kasaga, nja tanno taalo ka kasaga no, kanangnga kala eene ka nïïsö ma kuri üürü kene ka nadhugudha. 17 Taalo ömöꞌdï ma tambaanya tana nïïmö üürü anadene a nïïmö illi ömöꞌdï ya ana kala ana eere ma nïïmö ma toroko üürü tamana ma eere tiya iini. 18 Ara tana eere ma taꞌdara, ömöꞌdï ya ussu eema ya fa kini inni nagereene ma nïïmö ma toroko kudumma iini kada tamana ma ömöꞌdï ya öꞌdö namiya ka ïïdümmü kafünü unggodho a kadu kiidoona ka ïïdümmü kafünü unggodho (666).

14

Dhünggü nja kadu tanno iini

1 Nïkïrï ka tassa co nasala dhünggü ka ꞌdïngnge ka ꞌdikinya ma Sahyüün nja kadu kungngo iini köꞌdö miya arba arbayiin alif (144,000), eere yiini nja eere tiya Pupa tiya iini ikirinja kene ka nadhugudha. 2 Naföönyö tumma ndama ꞌdotomboꞌdo kafeene nja fara ma ꞌbïïdï tiya dhabbu ya afeene nja fara ma tomboꞌdo tanno abaana dhindho no, afeene nja fara ma erempeera a kadu miini kabaana. 3 Küüwe tüüsü ma issi mo ka kööyö ma Masala kidha ma eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya kidha ma kadïïfï, taalo ömöꞌdï ma tambaanya talaanadene ka tüüsü tammo illi no ka kadu na ööꞌdö miya arba arbayiin alif (144,000) na oolonadene ka ꞌbüdhülü no. 4 Kadu no eege kungngo taalo kanyoro nanggeyi neene nja iiya, kudumma eene kadaafa ka nanggeyi tanno eene katinsili. Kadu na miini no eege kungngo koꞌdꞌdo ka dhünggü keere kita iini kara co ya, eege kungngo koolonadene ka türeene ma kadu, kümmü nanggeyi neene a Masala nja dhünggü kafeene nja eema tiya öꞌdeene ka dhidha ya.* 5 Taalo nanïïnö neene keema korokoro, eege ka insili ka nanggeedi.

Kadhangga na iidoona no

6 Nïkïrï aꞌa ka tasala tadhangga könö ka lagala ka söödö ma ꞌdotomboꞌdo, tumma ma ïnjïïlï taꞌbilli co ka kadu ma ꞌbüdhülü nja kadu ma naanya nja kadu ma tumma kadhoonyo nja kadu ïnꞌdïlï. 7 Iidhe koꞌdꞌdo iki, “Aaga riꞌba a Masala aaga tafünügü oogo koꞌdo kudumma uuru ma tahükümü kadu no ndöꞌdö, aaga üürü kuꞌbu aaga tamma ka ömöꞌdï tiya arüꞌbü ꞌdotomboꞌdo nja ꞌbüdhülü ya nja to nja nakanduguli ma ꞌbïïdï.”

8 A tadhangga könö tuurna iꞌi keere iidhe iki, “Maꞌdïnggö, maꞌdïnggö Babil ma dhabbu mo, kudumma oono manangnga kadu ma tooye ngeeli na itoto no ma temelö tanno oono.”

9 Ïkïrï tadhangga ya iidoona ya ka tuurna eege keere eema koꞌdꞌdo iki, “Ömöꞌdï ya üürü amma ka nïïmö ma toroko nja koronggore tiya iini amma ka kala tammo iini kini ka dhugudha üürü kini ka nïïsö ya, 10 iꞌi afeꞌde ara tooye ngeeli ma tagorooꞌbo na Masala na uurunja ka kerꞌde ma tagorooꞌbo tanno oono, ara tapusu adene ana ïssï nja albaarü kidha ma kadhangga tanno insili no nja dhünggü. 11 A ndhïïgö ma tapusu tisi cooꞌdo turi taꞌbilli a talïngnge titaalo uuru nja ooso ka kadu tanno üürü kamma ka nïïmö ma toroko nja koronggore tiya iini no a nakömöꞌdï tiya ana kala ma eere tiya iini ya. 12 Ya asaasa tidhi oona kuꞌbu ma kadu tanno insili no kaföönyö tumma na Masala no, kütü katamma ka Yasu.”

13 Naföönyö aꞌa tumma ndama ꞌdotomboꞌdo kiki, “Arigiri tumma no, aꞌda aꞌdiila nja kadu tanno ake ka linggo tanno Uugaara ndama uuru tanno.”

Koronggore iki, “Ïï amang kene talïngnge ka dhügürü tiya eene kudumma linggo tanno eene ka tunggeene nja eene.”

Tawaana migile koona ma ꞌbüdhülü

14 Nïkïrï aꞌa ka tasala co nasala tülüügü ka taꞌbassa, ömöꞌdï ya emmi ka tülüügü ya, afeene nja ꞌbiiꞌbala ma tadüꞌdꞌdü ndalembö ma tauugaara kungngo iini ka üüdü ma dahaba a manjala ma ungngo iini ka nïïsö mana kuri. 15 A tadhangga könö töꞌdö kürö ndama la ma Masala iidhe a tumma koꞌdꞌdo ka ömöꞌdï tiya emmi ka tülüügü ya, “ꞌDuga manjala müüdü nara migile kudumma uuru ka ndöꞌdö a migile ma ꞌbüdhülü kanda öꞌdeene ma taraana.” 16 Ömöꞌdï ya emmi ka tülüügü ya tapügü manjala miini co ꞌbüdhülü a migile ma ꞌbüdhülü taradene.

17 A tadhangga könö töꞌdö kürö ndama la ma Masala ka ꞌdotomboꞌdo, manjala mungngo iini mana kuri. 18 A tadhangga könö ya afa ka ïssï ya töꞌdö kürö ndama mïsï ma tïrrï iidhe eema koꞌdꞌdo ka tadhangga tiya ana manjala ya ana kuri ya, “ꞌDuga manjala müüdü naruma kiꞌbimꞌbi ma ꞌbüdhülü kudumma ïïye miini ka ndöꞌdööne.” 19 A tadhangga tapügü manjala miini ka ꞌbüdhülü a taruma kiꞌbimꞌbi ma ꞌbüdhülü uuru ka ꞌdoonya ma tiyaana ma tagorooꞌbo tanno Masala na dhabbu no. 20 Kasiraana ka kiꞌbimꞌbi ka mïsï kürö ma anya, erïïdö tisi akürö ndama ꞌdoonya ma tiyaana ïïsö faaya idhi ala kili ma muttu akete kala nameele namiya keera (200).

15

Kadhangga na ïïdümmü kafünü eera no nja namaara ka ïïdümmü kafünü eera

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala nïïmö keefe ka ꞌdotomboꞌdo adhabbu kaꞌdiila, kadhangga ka ïïdümmü kafünü eera kümmü namaara no ïïdümmü kafünü eera no, eege kungngo keere a Masala ka tatïïmö tagorooꞌbo noono iini. 2 Nasala aꞌa ꞌbuugu kafeene nja to tammo insili afa gasasa mo katonggoonyo ana ïssï, nasala kadu no kiiꞌbi nïïmö ma toroko nja koronggore tiya iini ana tamana ma eere tiya iini. Kaꞌdïngnge ana koꞌdo ka tinggini ma gasasa mo, kümmü erempeera na Masala ka anangnga eene ka nïïsö no. 3 Küüwe tüüsü ma Müüsa tasaga ya Masala,* nja tüüsü ma dhünggü kiki,

“Ka Masala Uugaara ma ana türü mo,

kadhabbu linggo nüüdü keefe,

nafïïnï nüüdü ka dhidho ka dhorro,

Uugaara ma nagürüünü nyeꞌdꞌde.

4 Ka Uugaara, mada iꞌi yungngo taalo ara tariꞌba oꞌo, afünügü eere yüüdü koꞌdo?

Oꞌo na insili unggodho oꞌo.*

Ara kadu nyeꞌdꞌde sa kööꞌdö küürü küdü kidha

kudumma linggo üüdü a dhidho, a kadu tadïnö kide nyeꞌdꞌde.”*

5 Nïkïrï aꞌa ka tassa co nasala la ma Masala nja fangga ma tumma ma Masala ka tatanfaꞌda ka ꞌdotomboꞌdo. 6 A kadhangga töꞌdö kürö ndama la ma Masala ka ïïdümmü kafünü eera, maara ma ïïdümmü mafünü eera mungngo eene, kümmü enꞌdi ya insili ya alimaana ya ka oona kimiꞌdi naaro ana jönnö ma dahaba. 7 Könö ka eema tiya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya tanangnga naadho ma dahaba ka ïïdümmü kafünü eera a kadhangga tanno ïïdümmü kafünü eera no kadigine a tagorooꞌbo ma Masala, tammo efe ka ꞌdï turi taꞌbilli mo. 8 La ma Masala tadigine ana ndhïïgö ma tïdhïndhï nja türü tanno Masala, taalo ömöꞌdï ma tambaanya co la ma Masala, ara maara ma ïïdümmü mafünü eera ma kadhangga tanno ïïdümmü kafünü eera no kööꞌdö iini no ka titaalo.

16

Naadho ma tagorooꞌbo na Masala

1 Naföönyö aꞌa tumma koꞌdꞌdo ndama la ma Masala eemaga ka kadhangga tanno ïïdümmü kafünü eera no, “Aaga agolo aaga tuurugu naadho ma tagorooꞌbo na Masala na ïïdümmü kafünü eera no ka ꞌbüdhülü.” 2 A tadhangga ya dhidha ya tunggeene ateefe tuuru kerꞌde miini ka ꞌbüdhülü, eema ya inꞌdi ya tatoroko abbü ꞌdala ka kadu na ana kala ma nïïmö ma toroko nja kadu na üürü ka koronggore no kamma kini.*

3 Ïkïrï tadhangga ya eera ya ka tuuru kerꞌde miini co to, a ꞌbïïdï tafeene nja erïïdö ma ömöꞌdï tiya eyi ya, eema ya adïnö ka to ya taaya nyeꞌdꞌde.*

4 A tadhangga ya iidoona ya tuuru kerꞌde miini co a neeri nja nduguli ma ꞌbïïdï atemꞌbele kada erïïdö. 5 Nïkïrï aꞌa ka aföönyö a tadhangga ma ꞌbïïdï ka tiki,

“Oꞌo taalo nüünï ada kadu kuꞌbu, oꞌo nadho ka fïïnï,

yungngo kide adaganna kide, oꞌo na insili no,

kudumma üüdü nadho ka fïïnï,

6 kudumma eene ka tuuru erïïdö ma kadu tanno Masala co nja naganeꞌbi,

yungngo üüdü ka anangnga erïïdö eene aꞌda kooye,

kïkïrï kaluna yeene ka asaasa ya.”

7 Naföönyö aꞌa tumma afeꞌde ndama mïsï ma tïrrï iki,

“Ïï, Masala oꞌo na Uugaara ma ana türü mo,

fïïnï yüüdü ka dhidho atatiminꞌda.”

8 A tadhangga ya egïïsö ya tuuru kerꞌde miini ka ndanaaya a türü tananja eene ma tinyogo kadu ana ïssï. 9 A kadu tatinyogo a taguꞌdaana, keela eere ya Masala, mana türü ma maara, lakiini taalo kaadha ka tatoroko, kitaalo kafünügü Masala koꞌdo.

10 Ïkïrï tadhangga ya ïïdümmü ya uuru kerꞌde miini ka kööyö tanno nïïmö ma toroko, a tauugaara niini talifi. Ïkïrï kadu ka agiꞌdi nagonggoꞌdo neene kudumma eene ka tinꞌdi.* 11 Keela Masala ma ꞌdotomboꞌdo kudumma tinꞌdi tanno eene nja ꞌdokotere tanno eene, kitaalo kaadha ka linggo tanno eene.

12 A tadhangga ya ïïdümmü kafünü unggodho ya tuurugu kerꞌde miini co ri ma Fürat ya dhabbu ya, a ꞌbïïdï miini taaꞌdu amang kini tindinaana fïïnï ma naguugaara ma fïïnï ma ndanaaya no. 13 Nïkïrï aꞌa ka tasala nagoronggore na nyoro no kiidoona kafeene nja namürö kunggunu kürö ndama nïïmö ma nï ma ꞌbïïdï ya dhabbu ya nja nïïmö ma nïïmö ma toroko nja nïïnö ma neꞌbi tiya akorokoro ya. 14 Eege ka nagoronggore ma naꞌbu na aleꞌbele eema keefe no, kaco ka naguugaara ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde ka wagaana eege ka oona keema koroꞌbo ka uuru tanno dhabbu, uuru ma Masala tammo ana türü mo.

15 “Adïnö koꞌdo, ara aꞌa töꞌdö afa tanyooro, aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya adïnö koꞌdo ya afa ka enꞌdi amang kini tafa tunggeene ana oona kuꞌbu a kadu tiji iꞌi ka taꞌdöngngönyö ka oona.”

16 Awagaana eege ka oona ka ꞌbuugu tiya ana eere a tangga Ebriya aꞌda Harmajdün.

17 A tadhangga ya ïïdümmü kafünü eera ya tuurugu dho miini cooꞌdo, a tumma töꞌdö kürö koꞌdꞌdo ndama kööyö ka la ma Masala iki, “Ndafaradene.” 18 Ïkïrï tomboꞌdo ka limaana, fara ma abaana ma tomboꞌdo, a ꞌbuugu tatïnggïꞌdï dhindho taalo agüünï adene nggeege jiddi ma ömöꞌdï ka taganna ꞌbüdhülü. 19 Anya ma dhabbu mo tasümününja kuꞌbu ma iidoona ka oona, a naanya ma kajeene tatanggaꞌda a Masala tagïïgï Babil ma dhabbu mo manangnga oogo ka tooye ngeeli ka kerꞌde tanno oono, ngeeli ma tagorooꞌbo noono. 20 A najasiira tarünö nyeꞌdꞌde kungngo a naꞌdikinya tamanyaga. 21 A köröörö ya ïïfï ya, taꞌdïnggö ka kadu koꞌdo ndama ꞌdotomboꞌdo adhabbu, a kadu teela Masala kudumma tabbü adene ma köröörö, kudumma tabbü adene miini ka tatoroko ꞌdo.

17

Aka nja nïïmö ma toroko

1 A tadhangga könö ana ka tanno na ïïdümmü kafünü eera no ana naadho ka ïïdümmü kafünü eera no iki aꞌa, “Aayu nalaga oꞌo ka tapusu adene tanno madatemelö tammo dhabbu mo memmi ka ꞌbïïdï ya dhabbu ya. 2 Naguugaara ma ꞌbüdhülü kafüngngö ana oogo, a kadu ma ꞌbüdhülü taaya kene ka tagooye ngeeli ma temelö noono.”

3 Ïkïrï tadhangga ka ꞌduga aꞌa a koronggore aco a lodho iini, nasala aka memmi ka ꞌdugeere ma nïïmö ma toroko öödhe ana nagereene ma teela Masala ka oona nyeꞌdꞌde, nanggüüdü niini ka ïïdümmü kafünü eera ana ïïdö kadaꞌbaaga.* 4 Madagümmü enꞌdi ya dhöyö ya nja tiya öödhe, mümmü dahaba nja nïïgïsï tanno aguꞌdaana no nja lüülü, dho ma dahaba mungngo oono ka nïïsö madigine ana eema tiya toroko ya nja nyoro ma temelö tanno oono. 5 Ikirinja eere oono ka dhugudha aꞌda, kume, “Babil ma dhabbu, nïïmö ma katemelö nja nyoro ka ꞌbüdhülü.” 6 Nasala aꞌa aka ka teyi ka erïïdö tiya oono ka tagooye ma kadu tanno insili no, nja kadu tanno agirinadene kudumma eene ka tamma ka Yasu no. Kede ka tasala oogo nadhere ꞌdo.

7 Ïkïrï tadhangga ka tindini aꞌa aꞌda, “Minna agu oꞌo nadhere? Ara aꞌa tadirina nïïmö ya afeene nja aka nja nïïmö ma toroko tiya ümmü oogo ka ꞌdugeere ya a nanggüüdü ka ïïdümmü kafünü eera ana ïïdö kadaꞌbaaga no. 8 Nïïmö ma toroko yüüdü ka tijöögö ya akeefe ka ꞌdï, illi iꞌi anda taalo ꞌbïtïngngö, lakiini iꞌi anda kete kööꞌdö kürö ndama ööye ya dhonggoro ya ma co teyi. A kadu na ka ꞌbüdhülü no tadhere, nagereene tanno eene taalo kakirinja ka sorne ma tefe ka ꞌdï jiddi ma ꞌbüdhülü ka tarüꞌbü adene kene kara tasala nïïmö ma toroko, kudumma iini ka takeefe ka ꞌdï, a ꞌbïtïngngö taalo efe ka ꞌdï, illi iꞌi ara tafada ööꞌdö.

9 “Kasaasa tumma no, tussu eema nja taꞌdara, nanggüüdü na ïïdümmü kafünü eera no eege ka nakürünggürü na ïïdümmü kafünü eera, aka ka temmi kide no. Eege ka naguugaara na ïïdümmü kafünü eera afeꞌde. 10 Na ïïdümmü no kaꞌdïnggö, aya ïïdümmü kafünü unggodho ya aleefe tauugaara, aya ïïdümmü kafünü eera ya ara üfürü töꞌdö, lakiini tauugaara niini taalo ara tadhonggoro. 11 Lakiini nïïmö ma toroko ya akeefe ka ꞌdï, asa katitaalo efe ka ꞌdï ya, iꞌi ya uugaara ya ïïdümmü afünü iidoona ya. Iꞌi ya miini ama tanno ïïdümmü kafünü eera no, iꞌi ara co teyi.

12 “Illi ïïdö na adaꞌbaaga nüüdü kijöögö no eege ka naguugaara na adaꞌbaaga küfürü tümmü tauugaara no, kara sa kaꞌduga türü ma tauugaara nja nïïmö ma toroko ana ndanaaya ka unggodho. 13 Eege no, tumma neene ka unggodho meene ka anangnga türü neene nja tauugaara a nïïmö ma toroko. 14 Kara teema koroꞌbo nja dhünggü, lakiini dhünggü ara tiiꞌbi eege kudumma iini ka ta Uugaara ma naguugaara, ada Uugaara ma naguugaara na ïïfï no, a kadu na aneene nja eene no eege kagümmünüdene, nja tanno akessedene no, nja tanno amma ka Masala no.”

15 Ïkïrï tadhangga ka tiki aꞌa, “ꞌBïïdï yüüdü ka tijöögö aka tammo a temelö mo ka temmi kide ya, iꞌi ya kadu nja kajeene nja naanya nja tumma kadhoonyo. 16 Ïïdö na adaꞌbaaga nüüdü ka tijöögö no nja nïïmö ma toroko, kara saga diidi aka ma temelö mo kara tamuru eema ya kono nyeꞌdꞌde kafa kono ana oona kuꞌbu, kagu uuꞌda noono kinyogo oogo ana ïssï. 17 Kudumma Masala oogo manangnga tumma no kene ka nanggeedi aꞌda kalinggo afa ma tiya oono ka asaasa ya kungngo, meene kimiꞌdi tumma ma tümmünü tauugaara neene a nïïmö ma toroko, amang ka tumma tanno Masala co ööye miini. 18 Aka müüdü ka tiji oogo mo, oogo ma anya tammo dhabbu mo, ma uugaara ma naguugaara ma ꞌbüdhülü.”

18

Taꞌdïnggö na Babil

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala tadhangga könö afeꞌde unggunu akuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ana türü kadhabbu, a ꞌbüdhülü taꞌdara a töyeene tanno iini. 2 Iidhe a tumma koꞌdꞌdo,

“Maꞌdïnggö, maꞌdïnggö Babil ma dhabbu mo,

ma taꞌbuugu ma naꞌbu kadanna kide

ndama ꞌbuugu ma taneene ma naganaꞌbu tanno oroko no

nja uyi tiya nyoro ya, ya kadu kanu kide ya nyeꞌdꞌde.

3 Kadu ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde tagooye ngeeli na itoto na ma temelö tanno oono,

a naguugaara ma ꞌbüdhülü kafüngngö ana oogo,

a kadu ma na anadene ana eema tüüsü ka eema tiya oono ya dhabbu ya.”

4 Nïkïrï aꞌa ka föönyö tumma afeꞌde ndama ꞌdotomboꞌdo kiki,

“Aköꞌdö kürö ndama oono, kadu eede,

amang kada tafa tosso ka eema tiya toroko ya nja oono,

amang kada tafa tosso ka tapusu adene ka namaara nja oono.

5 Kudumma tatoroko tanno oono kakodhoncoko kalla kala ꞌdotomboꞌdo,

a Masala tagïïgï tatoroko noono.

6 Agüünï midhi kuꞌbu ana oogo afa moono ka tagüünï midhi kuꞌbu ꞌdo ana aaga kungngo,

aaga kusu midhi kono kide ma dhabbu ada yoono ka tagüünï ana aaga ya kungngo.

Aaga konyaana kerꞌde ma ngeeli tanno oono kafünü kide no.

7 Aaga apusu oogo, aaga tafa kono mafara dhindho

tamana moono ka takïdhïndhï ma taküüsü.

Mïndhïgï eyi yoono miki,

‘Aꞌa nungngo nemmi kita ka tauugaara,

taalo aꞌa na aka ma küüme,

nitaalo nussu muuyu.’

8 Nggeege ara tagorooꞌbo tümmü oogo ana uuru ka unggodho,

inde nja müürü nja ïïre,

ara ïssï tinyogo oogo

kudumma türü kungngo Masala Uugaara, mara tasigi oogo mo.”

9 Ara naguugaara ma ꞌbüdhülü sa fara kamüürü, eege na füngngö ana oogo kadhodho nja oono, kafara kene kara tasala ndhïïgö ma ïssï tanno oono. 10 Köödhï kuꞌbꞌba eene kariꞌba a tapusu adene tanno oono kiki, “Amꞌba! Amꞌba küdü anya ma dhabbu, anya ma Babil ma iiꞌbaana mo, ara oꞌo tasigidene ana ndanaaya ka unggodho.”

11 Ara kadu ma ꞌbüdhülü na anadene ana eema no, saga fara oogo kamüürü, kudumma ömöꞌdï ma tana eema kene taalo. 12 Eema ma dahaba nja fudda nja nduguri nja lüülü tiya aguꞌdaana ya, nja enꞌdi ma hariir nja enꞌdi ma silik tiya öödhe ya, nja naafa nyeꞌdꞌde na afeene nja togoogo no, nja eema tiya agalinggo adene ana igini ma mongngo ya nja keeꞌdi tanno aguꞌdaana no, nja tanyaanya nja eliili nja nduguri. 13 Nja girfa nja kondho ma ndhïïgö nja russu, nja maaga nja felengidhi, nja ngeeli nja uuꞌba nja müsö tammo ilollo mo nja migile, nja eema ma erïïdö nja kiꞌbiini nja naguttu nja karru nja kasaga nja nagoronggore ma nakömöꞌdï.

14 A kadu na anadene no tiki oono, “Eema ya aꞌdiila ya kanna küdü ya akunggeene. Eema ya kanna küdü adhabbu ya nja tïdhïndhï aꞌdugadene taalo oꞌo taluna afeꞌde.” 15 Kadu nanadene ka anya kana almaala dhabbu no kara taꞌdïngnge kuꞌbꞌba kanna kudumma eene ka ariꞌba a tapusu adene tanno oono, katafara kamüürü. 16 Kiki,

“Amꞌba! Amꞌba küdü, anya ma dhabbu mo,

magümmü enꞌdi ma ndugaara na kuꞌdaana no ka oona nja enꞌdi tiya öödhe ya,

ümmü dahaba nja kisi tanno aguꞌdaana no nja lüülü.

17 Eema yoono ya nyeꞌdꞌde kungngo ara titaalo ana ndanaaya ka unggodho.”

Namürkabü nyeꞌdꞌde nja dhabbu ma nasawaaga miini nja kadu tanno no linggo kide no, nja kadu töccö no kuri ka to ka oona no töödhï kuꞌbꞌba. 18 Kiidhe koꞌdꞌdo kene ka tasala ndhïïgö moono ka finne, “Maganna anya ma ïdhïndhï afa ma tammo kungngo?” 19 Kadhifi kuraaga eene ka nanggüüdü kafara kamüürü kiki aꞌda,

“Amꞌba! Amꞌba ka anya tammo ïdhïndhï mo,

a kadu na ana namürkabü ka to no eege

saga tatanggaꞌda ana ndanaaya ka unggodho.

20 ꞌDotomboꞌdo, adhodho kudumma oono ka tagaꞌdadene,

aaga dhodho kadu na insili no nja kadafïïnï nja naganeꞌbi

kudumma Masala ka takapusu oogo ka eema tiya oono ka tagüünï ana aaga ya.”

21 Ïkïrï tadhangga ya dhabbu ya ana türü ya, ka aꞌduga mïsï ma köje nja mïsï ma tawöönö ma dhabbu mo, apügü co to iki,

“Nggeege ara Babil ma ïdhïndhï mo tapügünja co to a türü

mitaalo mara talunadene afeꞌde.

22 Taalo kadu kara taföönyö a kadu ka tüwe tüüsü

nja fara ma perempeera nja kaaru nja tïnïïdö

taalo kadu ma linggo kara tanna küdü kanna afeꞌde,

taalo kadu kara taföönyö fara ma tawöönö küdü afeꞌde.

23 Taalo töyeene ma lamba töyeene küdü afeꞌde,

taalo taföönyö tüüsü ma kadu tanno arna no küdü,

kudumma kadu tanno anadene ka kadu ma ꞌbüdhülü na ïdhïndhï no,

a kadegeene nüüdü no kaama kadu ma ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde kungngo.

24 Kaduna erïïdö kono ma naganeꞌbi nja kadu tanno insili no

nja kadu na kirinadene ka ꞌbüdhülü nyeꞌdꞌde.”

19

Tüüsü ma tiiꞌbaana ka ꞌdotomboꞌdo

1 Ndama kanna nïkïrï aꞌa ka aföönyö tumma koꞌdꞌdo tumma ma kadu kadhabbu ka ꞌdotomboꞌdo kiidhe kiki,

“Halülüya!*

Toolona na Masala tammo aja nja türü nja tïdhïndhï.

2 Tasigi noono kadho ka fïïnï kada timinꞌda.*

Agasigi madatemelö ma dhabbu mo

magaꞌda ꞌbüdhülü a temelö tanno oono,

aꞌdïïnö kömüsü ma erïïdö ma kasaga tanno oono.”

3 Kalneege koꞌdꞌdo afeꞌde,

“Halülüya!

Ndhïïgö ma tafinne moono kisi cooꞌdo turi taꞌbilli.”

4 Ïkïrï kadïïfï no ukumu ömöꞌdï kafünü egïïsö no nja eema ya efe ka ꞌdï ya egïïsö ya, tüürü kuꞌbu ana küüge küürü ka Masala tammo emmi ka kööyö mo.* Kiki,

“Amiin! Halülüya!”

5 A tumma töꞌdö ndama kööyö kiki,

“Aaga fünügü Masala tammo aja,

aaga no kasaga tanno oono

nja kadu nyeꞌdꞌde na ïïfï no nja tanno idhiidhi no kariꞌba oono.”

6 Naföönyö tumma kafeene nja tumma ma kadu kadhabbu afa fara ma faaya, afa fara ma tabaana ma tomboꞌdo iki,

“Halülüya!

Kudumma Uugaara Masala maaja ma ana türü mo ara tümmü tauugaara.*

7 Kada kadhodho angnga tagaꞌdeema,

angnga takafünügü oogo koꞌdo

kudumma uuru ma tarna tanno dhünggü ka ndöꞌdö

a ꞌbala miini manda kindinaana oona kuꞌbu.*

8 Kanangnga tenꞌdi ma ndugaara maꞌbassa ma insili mo oono,

aꞌda magïrnï kono ka oona.”

Kudumma tenꞌdi ma ndugaara eege ka linggo ma kadu na Masala tanno aꞌdiila no.

9 Ïkïrï tadhangga ka tiki aꞌa, “Arigiri tumma no, aꞌdiila nja kadu tanno töꞌdö ka taanyara ma tarna ma dhünggü.” A tadhangga tiki aꞌa afeꞌde, “Tumma na Masala dhorro eege kungngo.”

10 Nüürü kini kidha ma tamma kini, lakiini iꞌi iki aꞌa, “Fa tüünï kungngo, aꞌa na tasaga afa oꞌo, afa nagöre nüüdü na ümmü tumma na Yasu no. Afara ka Masala kudumma tumma tanno Yasu eege ka koronggore ma taneꞌbi.”

Ömöꞌdï ya aka ka muttu tiya ꞌbassa ya

11 Nïkïrï aꞌa ka tasala ꞌdotomboꞌdo kata tanfaꞌda, a muttu töꞌdö aꞌbassa ana ömöꞌdï ka taka kide ana eere aꞌda tadho ka fïïnï ya nja dhorro ya. Tasigi kadu kada dhidho ma timinꞌda, eema koroꞌbo taalo üünï ada kadu kuꞌbu.* 12 Ïïye niini kafeene nja onggoꞌdo ma ïssï, a kalembö kungngo iini ka üüdü kadhabbu. Eere ikirinja kini taalo ömöꞌdï ma tussu illi iꞌi. 13 Tenꞌdi ma ungngo iini ka oona manyoꞌdonja ka erïïdö ana eere aꞌda tumma na Masala. 14 A nasigira ma ꞌdotomboꞌdo ka taka ka naguttu kada ꞌbassa kuurna iꞌi keere, ana enꞌdi ma ndugaara ya kaꞌbassa ya insili ya ka oona. 15 A kuluꞌba ma dhonggoro mo ticci akürö ndama iini ka nïïnö mana kuri, miini kara tabbü kadu ma kajeene iini, ara tauugaara meene a kuufi ma ndaliili.* Asiri ka ꞌdoonya tiya kiꞌbimꞌbi ma ngeeli ma tagorooꞌbo nja Masala tammo ana türü mo. 16 Eere taga kirinja ka tenꞌdi tammo iini nja tadüüfü tanno iini aꞌda: Uugaara ma naguugaara, ada Uugaara ma naguugaara na ïïfï no.

17 Nasala tadhangga ka aꞌdïngnge ana koꞌdo ka ndanaaya, iidhe ka uyi koꞌdꞌdo ya alagala ka ꞌdotomboꞌdo ka söödö ya, “Aaga öꞌdö aaga emmi ïnꞌdïlï ka taanyara tanno Masala na dhabbu no. 18 Aaga köꞌdö aaga tagu uuꞌda ma naguugaara nja uuꞌda ma naguugaara ma nasigira nja uuꞌda ma tanno ana türü no, nja uuꞌda ma naguttu nja kadu tanno kaaka kide no, nja kadu nyeꞌdꞌde, kasaga nja tanno taalo ka kasaga no, na idhiidhi no nja tanno ïïfï no.”

19 Nasala nïïmö ma toroko nja naguugaara ma ꞌbüdhülü nja nasigira tanno eene kawaana oona ma teema koroꞌbo nja ömöꞌdï tiya aka ka muttu ya nja nasigira tanno iini. 20 A nïïmö ma toroko tümmü adene nja neꞌbi tiya akorokoro ya, ya agalinggo eema keefe kidha ma nïïmö ma toroko. Ïïsïnï kadu na ana kala ma nïïmö ma toroko no, nja kadu tanno üürü kuꞌbu kamma ka koronggore ma nïïmö ma toroko no. Kapügü nïïmö ma toroko nja neꞌbi tiya korokoro ya co to ma albaru ma ïssï tanno afinne no kadïnö kungngo. 21 A türeene meene tagirinadene a kuluꞌba tammo icci a kürö ndama nïïnö ma ömöꞌdï tiya aka ka muttu ya, uyi tüüsü ka uuꞌda tanno eene nyeꞌdꞌde kungngo.

20

Ebliisi agapusu adene a nagürüünü alif

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala tadhangga ka tungguna akuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ngafata ma ööye ya dhonggoro ya ungngo iini ka nïïsö ana jansiiri isissi. 2 Ümmü nï ma ꞌbïïdï ya dhabbu ya nï ma ꞌbilli ya, ya ana eere aꞌda Ebliisi nja Sitan, imiꞌdini iꞌi kuꞌbu a nagürüünü na öꞌdö alif. 3 Ïkïrï ka tapügü iꞌi co ööye tiya adhonggoro ya eere kide abbünnü hitimi kide amang kini tafa tïïsïnï kadu afeꞌde, ara nagürüünü na öꞌdö alif no ka tatïïmö. Kassa ka tapa kini agünü idhilli.

4 Nasala aꞌa nagööyö a kadu tanno aꞌduga tauugaara ma tasigi kadu. Nasala nagoronggore ma kadu tanno na tendhe kene ka eyi no kudumma eene ka teema ma Yasu ka üüdü ma tumma ma Masala. Taalo küürü kuꞌbu kamma ka nïïmö ma toroko, kitaalo kamma ka koronggore tiya iini, kitaalo kana kala ma nïïmö ma toroko ka nadhugudha nja iisine. Kateefe ka ꞌdï kada naguugaara nja Almasiihi a nagürüünü köꞌdö alif. 5 Lakiini türeene ma kadu taalo kara tefe ka ꞌdï aꞌda üfürü nagürüünü na öꞌdö alif tatïïmö. Tafïkïꞌdö na dhidha no eege kamiini. 6 Aꞌdiila insili nja kadu tanno ka tafïkïꞌdö tanno dhidha no, taalo türü ma inde tanno eera no kene lakiini eege kara ta kaꞌboge ma Masala nja Almasiihi, kada naguugaara nja iini a nagürüünü na öꞌdö alif.

Taꞌdïnggö na Ebliisi

7 Aga nagürüünü na öꞌdö alif no kara tatïïmö ya kapa ka Sitan ndama pabuusu tiya iini. 8 Ööꞌdö kürö agaꞌda kadu ka nanggüüdü ka ꞌbüdhülü ka ꞌbuugu na egïïsö no ma ꞌbüdhülü, kana eere aꞌda Jüj nja Majüj, awagaana eege ka oona ma teema koroꞌbo eege kaköje nja ndamugu ma to. 9 Kanyalaana oona ka ꞌbüdhülü kakuꞌdu angga na kadu tanno insili no koꞌdo nja anya tammo oono ka asaasa oogo mo, lakiini ïssï ka ööꞌdö kuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo kagirina eege. 10 Kapügü Ebliisi ya kaꞌda eege ka nanggüüdü ya co to ma ïssï nja albaru ka ꞌbuugu tiya nïïmö ma toroko nja neꞌbi tiya korokoro ka tanna kide ya, kapusu adene kide eege nyeꞌdꞌde uuru ana ooso turi taꞌbilli.

Kööyö ya dhabbu ya aꞌbassa ya

11 Nïkïrï aꞌa ka tasala kööyö aꞌbassa adhabbu, nasala ömöꞌdï ya emmi kide ya. ꞌBüdhülü nja ꞌdotomboꞌdo ka arünö kini kidha a tonꞌdo meene titaalo.* 12 Nasala kadu na aaya na ïïfï no nja tanno dhiidhi no kaꞌdïngnge ana koꞌdo kidha ma kööyö, a kasorne tatanfaꞌda. Sorne könö tatanfaꞌda iꞌi yungngo sorne ma tefe ka ꞌdï. A kadu na aaya no kümmü adene ka tamana linggo tanno eene afa ma sorne ka tiki kungngo. 13 A to tadhifigi kadu na kide na aaya no koꞌdo, a inde nja ꞌbuugu ma inde tadhifigi kadu na aaya kide no koꞌdo, kagapusu adene nyeꞌdꞌde ka üüdü ma linggo tanno eene. 14 Inde nja ꞌbuugu ma inde kapügü co a to ma ïssï, a to mo, oogo ma inde tanno eera no. 15 Ömöꞌdï ya eere tiya iini ka titaalo ka sorne ma tefe ka ꞌdï ya apügünja co to ma ïssï.

21

ꞌDotomboꞌdo no issi no nja ꞌbüdhülü tiya issi ya

1 Nïkïrï aꞌa ka tasala ꞌdotomboꞌdo no issi no nja ꞌbüdhülü tiya issi ya kudumma ꞌdotomboꞌdo tanno dhidha no nja ꞌbüdhülü tiya dhidha ya ka manyaga, a to titaalo afeꞌde.* 2 Aꞌa na Yühanna nasala aꞌa anya ma insili mo, Örsaliim ma issi mo, ka tunggunu akuꞌbu ndama ꞌdotomboꞌdo ndama Masala, afa ꞌbala ma indinaana oona kuꞌbu kaꞌdiila ma toreene nja nyuri tiya oono.* 3 Nïkïrï aꞌa ka aföönyö tumma koꞌdꞌdo ndama kööyö kiki, “A ꞌbïtïngngö ꞌbuugu ya Masala ka tanna kide nja kadu ya, iꞌi yungngo mara tanna kide nja eene kada kadu tanno oono. Masala ana oona moono mara taneene nja eene, mada Masala tammo eene.* 4 Mara tayu fara eene ka ïïye, ara inde titaalo nja müürü, a fara titaalo nja tinꞌdꞌdi, eema ya illi ya ara tamanyaga.”*

5 A ömöꞌdï ya emmi ka kööyö ya tiki, “Ara aꞌa tanangnga eema ïnꞌdïlï ka tissi.” Afada iki aꞌa, “Arigiri tumma no kuꞌbu ka dhorro ka tatiminꞌda.”

6 Iki aꞌa, “Afaradene eema nyeꞌdꞌde. Aꞌa na dhidha na tiya eere ya. Ömöꞌdï ya tenege kagu iꞌi ya ara aꞌa tinyi ꞌbïïdï iini ndama, nduguli ma tefe ka ꞌdï aꞌda taalo afaana.* 7 Ömöꞌdï ya iiꞌbaana aꞌduga eema ya nyeꞌdꞌde na ta Masala tammo iini a taꞌbiiꞌbala tiya eede. 8 Lakiini kadu nariꞌba no nja tanno taalo kamma ka Masala no nja kadu tanno kirina kadu no nja kadu tanno oroko no nja katemelö nja kadegeene nja kadu tanno amma ka eema ma namasala no nja kadu tanno akorokoro no nyeꞌdꞌde, ꞌbuugu yeene aꞌda to ma finne ana ïssï nja albaru mo, inde na eera no eege kamiini.”

Örsaliim ma issi mo

9 A tadhangga könö ana ka tanno ïïdümmü kafünü eera no, na ana nadho ka ïïdümmü kafünü eera kadigine ana maara na ïïdümmü kafünü eera no. Öꞌdö iki aꞌa, “Aayu nala oꞌo ka ꞌbala aka ma dhünggü.” 10 Aꞌduga aꞌa a koronggore asïrö anya ma dhonggoro ma dhabbu mo, alaga aꞌa co Örsaliim anya ma insili mo, munggunu kuꞌbu ndama Masala ka ꞌdotomboꞌdo. 11 Alimaana afa töyeene ma tïdhïndhï ma Masala, ka liminanago afa mïsï ma kuꞌdaana mo, kafeene nja mïsï ma öödhe ma agiiri mo ya insili afa gasasa ya kungngo. 12 A ndhïïdhö kadhabbu adhonggoro, nagïnyeene ka inggide kadaꞌbaaga kafünü eera, a kadhangga kinggide kadaꞌbaaga kafünü eera a nagereene kakirinja kide eege ka nagereene ma siliga ma Israyil na öꞌdö kadaꞌbaaga kafünü eera no. 13 Ndama fïïnï ma ndanaaya nagïnyeene kinggide kiidoona, ndama küüle nagïnyeene kinggide kiidoona, ndama küülü nagïnyeene kinggide kiidoona, ndama nïïmö ma ndanaaya nagïnyeene ka inggide kiidoona. 14 A ndhïïdhö taꞌdïngnge ka kadese kadaꞌbaaga kafünü eera, nagereene kungngo eene kana eere aꞌda nagereene ma kadafïïnï tanno dhünggü na adaꞌbaaga kafünü eera no.

15 A tadhangga ya ageema nja aꞌa ya, ümmü tamꞌbala ma dahaba ma tinni anya iini nja nagïnyeene miini nja ndhïïdhö miini. 16 Ïkïrï ka takinni oogo mööꞌdö alif na miiya ka ïïdümmü nameele (1,500) a tadhonggoro miini nja dhüdhü miini nja taꞌdoogo miini ka unggodho. 17 Ïkïrï ka takinni ndhïïdhö miini ööꞌdö dhüdhü ma nïïsö ma ömöꞌdï ukumu kadu ka ïïdümmü a kadu keera kafünü kide egïïsö (144), afa tadhangga ka takineene kada köje afa nïïsö ma ömöꞌdï. 18 A ndhïïdhö tarüꞌbü adene a nïïgïsï na öödhe ka agiiri ya, ya, anya tarüꞌbü adene ana dahaba unggodho iꞌi kungngo kafeene afa gasasa ma insili mo. 19 A kadese ma ndhïïdhö ma anya takesedene a nïïgïsï tanno aguꞌdaana no kada tonggoonyo.

Kadese na dhidha no kama nïïgïsï tanno a kirikiri na öödhe no.

Anno eera no, mïsï ma kirikiri ma lanja mo,

anno iidoona no mïsï ma ꞌbassa mo,

anno egïïsö mïsï ma kirikiri mo.

20 Na ïïdümmü ya mïsï ma ïrrïfï mo,

aya ïïdümmü afünü unggodho ya mïsï ma dhöyö mo,

aya ïïdümmü afünü eera ya mïsï ma kuuli ma kirikiri,

aya ïïdümmü afünü iidoona ya mïsï ma kirikiri mo,

aya ïïdümmü afünü egïïsö ya mïsï ma kuuli mo,

aya adaꞌbaaga mïsï ma kirikiri mo,

aya adaꞌbaaga afünü unggodho ya, mïsï ma ngalangala mo,

aya adaꞌbaaga afünü eera ya ünggülü miini atonggoonyo.

21 Ïnye no tagalinggo adene ana lüülü unggodho, a fïïnï ma anya ya adhüföölö ya agalinggo adene ana dahaba tiya insili ya kafeene nja gasaasa tammo aja kiji ꞌbuugu iini no.

22 Taalo aꞌa nasala la ma Masala ka anya, kudumma Masala Uugaara ma ana türü mo nja dhünggü eege ka la ma Masala. 23 Anya taalo masaasa töyeene ma ndanaaya nja tere, kudumma töyeene ma Masala ka töyeene ada kono, a dhünggü iꞌi ya lamba tammo oono.* 24 Ara kadu nyeꞌdꞌde saga tunggeene ka töyeene tanno oono a naguugaara ma ꞌbüdhülü tööꞌdö ana almaala tiya eene oono.* 25 Taalo nagïnyeene noono ka teere uuru na ïnꞌdïlï no, kudumma ooso ka titaalo kide. 26 Tïdhïndhï nja taꞌdiila ma naanya kara töꞌdö iini kide. 27 Taalo nïïmö ya nyoro ya ara co anya nja kadu tanno üünï eema ya toroko ya nja tanno akorokoro no, illi kadu no nagereene tanno eene ka kirinja ka sorne ma tefe ka ꞌdï ma dhünggü.

22

Ri ma tefe ka ꞌdï

1 Ïkïrï tadhangga ka laga aꞌa co ri ma ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï, insili afa gasasa nduguli kïïsö ndama kööyö ma Masala nja dhünggü. 2 Ïïsö ka söödö ma fïïnï anya, fa ma tefe ka ꞌdï ungngo ka tinggini ma ri ateera miini, eene laala adaꞌbaaga kafünü eera ta unggodho ka tere. A dhaaru miini toolona kadu ma ꞌbüdhülü ka maara.* 3 Taalo teeladene kara tanna kide ndama uuru tanno afeꞌde, ara kööyö ya Masala nja dhünggü tanna ka anya, a kadu niini talinggo ada iini. 4 Kara tadïnö ka dhugudha tiya iini, eere yiini tanna kene ka nadhugudha. 5 Taalo ꞌbuugu ara tooso kide, taalo kara tasaasa töyeene ma lamba nja töyeene ma ndanaaya, kudumma Masala Uugaara mara tanangnga töyeene eene kara ta naguugaara turi taꞌbilli.*

6 A tadhangga tiki aꞌa, “Tumma ka timinꞌda ka tadhorro. Masala Uugaara ma koronggore tiya naganeꞌbi mo, magürünü tadhangga yoono ööꞌdö tala eema ya ara tüünïdene kete kungngo ya a kasaga tanno oono.”

Töꞌdö na Yasu

7 “Aaga föönyö, aꞌa nungngo nara töꞌdö areere aꞌdiila nja ömöꞌdï tiya talinggo a tumma ma taneꞌbi ka sorne tiya.”

8 Aꞌa na Yühanna, naföönyö aꞌa nadïnö ka eema tiya, kede ka taföönyö natadïnö kide ya, naꞌdïnggö ka uune ma tadhangga tiya anangnga aꞌa ka tadïnö kide ya. 9 Ïkïrï ka tiki aꞌa, “Fa tüünï kungngo, aꞌa nadasaga afa ma oꞌo nja nagöre tanno üüdü naganeꞌbi nja kadu tanno alinggo a tumma ma sorne nyeꞌdꞌde no, afara ka Masala.”

10 Ïkïrï ka tiki aꞌa, “Fa taküdhü tumma ma taneꞌbi no ka sorne tiya no, kudumma uuru ka ndakete. 11 Ömöꞌdï ya üünï ada kadu kuꞌbu ya, fa kini ütü ka tüünï tatoroko, ömöꞌdï ya nyoro ka eedi ya fa kini ütü ka nyoro tanno iini, ömöꞌdï ya aꞌdiila ya fa kini ütü kada ka taꞌdiila tanno iini, ömöꞌdï ya insili ya fa kini ütü ka tinsili tanno iini.”*

12 “Aaga föönyö, aꞌa nungngo nara töꞌdö areere, talïngnge ungngo eede ma eede kara tanangnga ömöꞌdï ka taköje nja linggo tanno iini ka tagalinggo ya.* 13 Aꞌa na dhidha na ta eere.*

14 “Aꞌdiila nja kadu no kagunu enꞌdi yeene amang kene taduna fïïnï ma fa ma tefe ka ꞌdï, eege kama co anya ndama nakïnyeene ma ondo miini. 15 Lakiini kadu no kürö no, eege ka tiini nja kadegeene nja katemelö nja kadu tanno agirina kadu no, nja kadu tanno amma ka eema ma namasala no nja kadu tanno akorokoro kasaasa korokoro no nyeꞌdꞌde.

16 “Aꞌa na Yasu nagürünü aꞌa tadhangga yeede aꞌda ööꞌdö tadünügü eema ya co a nakaniisa, aꞌa na ꞌbereere ma ꞌbandaada ma Dawud, aꞌa na ndalfoore ma taka na öyeene no.”*

17 Koronggore nja ꞌbala kiki, “Aayu!” Ömöꞌdï ya aföönyö ya fa kini iki aꞌda, “Aayu!” Ömöꞌdï ya tenege kagu iꞌi ya, fa kini ööꞌdö, ömöꞌdï ya asaasa ya, fa kini aꞌduga ꞌbïïdï ma tefe ka ꞌdï aꞌda taalo faana kide.

18 Nanangnga aꞌa tumma kuꞌbu, ömöꞌdï ya aföönyö tumma ma taneꞌbi no ka sorne tiya, afa tagusu nïïmö öccö kide, a Masala tagusu tagorooꞌbo na kirinja ka sorne tiya no.* 19 Ömöꞌdï ya agona ka ꞌbandumma ma taneꞌbi keere ka sorne tiya, ara Masala takoko faka miini ka fa ma tefe ka ꞌdï nja anya tammo insili mo, na keemadene ka sorne tiya no.

20 Ömöꞌdï ya adïnï ka eema tiya iki, “Ïï, ara aꞌa töꞌdö areere.”

Amiin, aayu Uugaara Yasu.

21 Fa ka türü tanno Uugaara Yasu ka aneene nja aaga nyeꞌdꞌde kungngo.

* 1:4 1.4 Töꞌdö kürö 3.14

* 1:7 1.7 Danial 7.13

* 1:7 1.7 Sakariya 12.10

* 1:17 1.17 Danial 8.16–19; 10.7–12

* 1:17 1.17 Asaiya 44.6

* 2:27 2.27 Tüüsü ma Nakaaru 2.9

* 3:18 3.18 1 Bütrüs 1.7

* 4:3 4.3 Hiskiya 1.28

* 4:5 4.5 Töꞌdö kürö 19.16

* 4:6 4.6 Hiskiya 1.22

* 5:2 5.2 Danial 12.4

* 5:5 5.5 Takwiin 49.9; Asaiya 11.1, 10

* 5:6 5.6 Asaiya 53.7; Yühanna 1.29

* 5:9 5.9 Tüüsü ma Nakaaru 33.3; Asaiya 42.9–10

* 5:10 5.10 Töꞌdö kürö 19.6; Danial 7.22, 27

* 5:11 5.11 Danial 7.10

* 7:14 7.14 Danial 12.1; Matta 24.21

* 7:14 7.14 Asaiya 1.18

* 7:16 7.16 Asaiya 49.10

* 7:17 7.17 Tüüsü ma Nakaaru 23.1–2; Yühanna 6.35; Yühanna 7.37–38; Yühanna 10.11–14

* 7:17 7.17 Asaiya 25.8

* 8:13 8.13 Hawsha 8.1

* 9:1 9.1 Asaiya 14.12–15

* 9:1 9.1 Asaiya 14.12–15

* 9:4 9.4 Hiskiya 9.4

* 9:13 9.13 Töꞌdö kürö 30.1–3

* 10:6 10.6 Danial 12.7

* 11:2 11.2 Lüüka 21.24

* 11:4 11.4 Sakariya 4.3, 11–14

* 11:18 11.18 Tüüsü ma Nakaaru 2.5

* 13:7 13.7 Danial 7.21

* 14:4 14.4 Yaguub 1.18

* 15:3 15.3 Serïye ya eera ya 32.4

* 15:4 15.4 Armiya 10.6–7

* 15:4 15.4 Tüüsü ma Nakaaru 86.9–10

* 16:2 16.2 Töꞌdö kürö 9.10

* 16:3 16.3 Töꞌdö kürö 7.17–21

* 16:10 16.10 Töꞌdö kürö 10.21

* 17:3 17.3 Tumma tanno Yasu 13.1

* 19:1 19.1 Tüüsü ma Nakaaru 106.1; Tüüsü ma Nakaaru 113.1–2

* 19:2 19.2 Tumma tanno Yasu 16.7; Tüüsü ma Nakaaru 19.9

* 19:4 19.4 Tüüsü ma Nakaaru 47.8; Asaiya 6.1

* 19:6 19.6 Töꞌdö kürö 15.18; Tüüsü ma Nakaaru 93.1

* 19:7 19.7 Hawsha 2.19–20; Afosus 5.25–27, 32

* 19:11 19.11 Tüüsü ma Nakaaru 96.13; Asaiya 11.3–5

* 19:15 19.15 Tüüsü ma Nakaaru 2.9; Jüwiil 2.13

* 20:11 20.11 Danial 7.9–10; Asaiya 51.6

* 21:1 21.1 Asaiya 65.17; 2 Bütrüs 3.13

* 21:2 21.2 Asaiya 52.1; Asaiya 61.10; Tumma tanno Yasu 3.12

* 21:3 21.3 Lawi 6.11–12; 2 Kürünsüs 6.16

* 21:4 21.4 Asaiya 25.8; Asaiya 35.10

* 21:6 21.6 Asaiya 55.1

* 21:23 21.23 Asaiya 60.19–20

* 21:24 21.24 Asaiya 60.3

* 22:2 22.2 Takwiin 2.9; Hiskiya 47.12

* 22:5 22.5 Asaiya 60.19

* 22:11 22.11 Danial 12.10

* 22:12 22.12 Asaiya 40.10; 62.11; Armiya 17.10

* 22:13 22.13 Tumma tanno Yasu 1.8, 17; 2.8; Asaiya 44.6

* 22:16 22.16 Asaiya 11.1, 10

* 22:18 22.18 Serïye ya eera ya 4.2